Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 1764 710279 710044 2026-06-13T19:07:58Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710279 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em; width:300px" |+ '''Data Rawa Lakbok''' |- ! Lokasi | [[Lakbok]], [[Ciamis]], [[Jawa Barat]] |- ! Legenda | [[Onom]], [[Ratu Buliger Putih]], [[Soko Galuh]] |- ! Tradisi | [[Ngabubak Lakbok]], [[Wayang Kila]], [[Hajat Bumi]] |- ! Sumber Sastra | [[Kidung Lakbok]] (1956) |} '''''Rawa Lakbok''' nyaéta ngaran hiji [[rawa]] nu aya di [[Kacamatan Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Barat]], deukeut wates [[Kota Banjar]] jeung [[Provinsi Jawa Tengah]]. Rawa ieu mangrupa puseur legenda jeung kabudayaan wewengkon Lakbok sarta tempatna [[Pulo Majeti]].<ref>[https://www.harapanrakyat.com/ HarapanRakyat.com]</ref> == Ngaran Baheula: Bandjarpatroeman == Numutkeun naskah ''[[Kidung Lakbok]]'', Rawa Lakbok baheula katelah '''Bandjarpatroeman''', nyaéta ''"nagara gede loh djinawi pamaréntahan"'' nu baheula pisan. Ngaran "Bandjarpatroeman" ieu nunjukkeun yén wewengkon Lakbok baheula mangrupa puseur karajaan.<ref>[[Kidung Lakbok]], Ranadjangga Ma'lim, 1956. PDF: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kidung_Lakbok_-_Buku_Lengkap.pdf Wikimedia Commons]</ref> == Dina Sastra == Rawa Lakbok jadi latar utama dina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' karya [[Ranadjangga Ma'lim]] taun 1956. Dina naskah éta dicaritakeun yén rawa ieu mangrupa tempat asal [[Wayang Kila]] jeung tempat kajadian carita [[Onom]].<ref>[[Kidung Lakbok]], Ranadjangga Ma'lim, 1956. Transkrip: [https://su.wikisource.org/wiki/Kidung_Lakbok Wikisource]</ref> == Dina Legenda == Rawa Lakbok dipercaya dijaga ku [[Onom]], Raja Siluman atawa Raja Jin nu ngawasa [[Pulo Majeti]]. Pulo Majeti aya di tengah Rawa Lakbok sarta dianggap karajaan jin nu teu katingali ku panon manusa.<ref>[https://jabar.detik.com/ detikJabar]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.harapanrakyat.com/ HarapanRakyat.com]</ref> == Dina Budaya Ayeuna == Unggal taun, Pamaréntah [[Kota Banjar]] ngayakeun upacara Hajat Bumi atawa Seba Hasil Bumi di Pulo Majeti, Rawa Lakbok minangka wujud ngamumule budaya karuhun jeung ngahormat ka Onom.<ref>[https://banjarkota.go.id banjarkota.go.id 2022]</ref><ref>[https://banjarkota.go.id banjarkota.go.id 2023]</ref> Rawa Lakbok ogé dieusi ku rupa-rupa spésiés tutuwuhan langka di [[Pulo Jawa]], kayaning ''Ficus retusa'', ''Elaeocarpus littoralis'', ''Nephrolepis radicans'', ''Scirpodendron ghaeri'', ''Floscopa scandens'', ''Stenochlaena palustris'', jeung ''Licuala sp''. == Tempo ogé == * [[Lakbok]] * [[Onom]] * [[Pulo Majeti]] * [[Kidung Lakbok]] * [[Wayang Kila]] * [[Ngabukbak Lakbok]], [[naskah]] nu nyaritakeun dibukana rawa Lakbok kidul yasana [[R. A. A. Wiratanuningrat]]. == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Rawa di Jawa Barat]] [[Kategori:Lakbok]] [[Kategori:Ciamis]] [[Kategori:Kabupatén Ciamis]] [[Kategori:Mitologi Sunda]] jebicc969qsbc8tnw9is28igpzmphes 0 9135 710263 709845 2026-06-13T12:01:55Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710263 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kawasen | settlement_type = Désa | subdivision_name = [[Jawa Barat]] | subdivision_name1 = [[Kabupatén Ciamis|Ciamis]] | subdivision_name2 = [[Banjarsari]] | postal_code = 46383 }} '''Kawasén''' nyaéta hiji désa anu aya di [[Kacamatan Banjarsari]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Barat]], [[Indonésia]]. Désa ieu dipikawanoh salaku salah sahiji wewengkon anu boga nilai sajarah jeung budaya Sunda, khususna patali jeung peninggalan [[Karajaan Galuh]]. == Sajarah == Dina abad ka-17, wewengkon ieu dipikawanoh salaku '''Kadaleman Kawasen''', hiji pamaréntahan lokal anu dipingpin ku saurang Dalem. Sistem Kadaleman méré wewenang ka Dalem pikeun ngatur pajeg, ngatur tanaga kerja, sarta ngatur masyarakat lokal. Numutkeun panalungtikan Dimas Haryanto dkk (2024), Kawasen mangrupikeun cikal bakal '''Karajaan Galuh Kawasen''' anu aya dina masa Hindu-Buddha di Tatar Galuh Ciamis.<ref>{{Cite web | url=https://jurnal.unigal.ac.id/J-KIP/article/view/8872 | title=Pemanfaatan Situs Prabu Sanghyang Permana Balaniksa sebagai Sumber Belajar Sejarah | publisher=Jurnal UNIGAL | access-date=2026-05-17}}</ref> Ayana karajaan ieu ogé disinggung dina naskah sastra kuno, sapertos dina buku Kedaleman anu ditulis kira-kira taun 1600 anu ngabahas sajarah Kerajaan Kawasen sareng ngawengku peta wilayah éta.<ref>{{Cite web | url=https://www.harapanrakyat.com/2015/02/buku-kuno-ini-ungkap-harta-karun-batu-akik-di-kawasen-banjarsari-ciamis/ | title=Buku Kuno ini Ungkap 'Harta Karun' Batu Akik di Kawasen Banjarsari Ciamis | publisher=Harapan Rakyat | date=22 Pébruari 2015 | access-date=2026-05-17}}</ref> Dina tradisi lisan Sunda, Kawasen disebut dina '''[[Kidung Lakbok]]''' pupuh 6: "''silih sered di Kawasen''", anu nunjukkeun ayana kagiatan atawa kajadian penting di wewengkon ieu. == Situs Sajarah == Di Désa Kawasen aya sababaraha situs peninggalan sajarah: * '''Situs Sanghiyang Balaniksa''': Ayana di Dusun Bojongmengger, Désa Cijengjing. Di situs ieu aya makam Sanghyang Permana Balaniksa sareng masih dilaksanakeun tradisi upacara adat.<ref name="nyekar">{{Cite web | url=https://nuansapost.id/2024/03/06/upacara-adat-tradisi-budaya-nyekar-mapag-romadhon-di-situs-sanghiyang-balaniksa-kawasen/ | title=Upacara Adat Tradisi Budaya Nyekar Mapag Romadhon di Situs Sanghiyang Balaniksa Kawasen | publisher=Nuansa Post | date=6 Maret 2024 | access-date=2026-05-17 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Situs Batu Ngampar''': Ayana di Pasir Goong Cibadak, Banjarsari. Situs ieu kapanggih taun 2016 sarta mangrupikeun hamparan batu anu bentukna rapih siga puzzle.<ref>{{Cite web | url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-4423843/baru-dari-ciamis-ada-situs-bebatuan-puzzle | title=Baru dari Ciamis, Ada Situs Bebatuan Puzzle | publisher=DetikTravel | date=11 Pébruari 2019 | access-date=2026-05-17}}</ref> * '''Candi Ronggeng''': Situs candi anu aya di wewengkon Banjarsari. == Tradisi Budaya == Masyarakat Désa Bojongmengger, Cijengjing, Ciamis rutin ngalaksanakeun upacara adat '''Nyekar Mapag Romadhon''' di Situs Sanghiyang Balaniksa unggal taun saméméh bulan Ramadhan datang.<ref name="nyekar" /> == Kondisi Kiwari == Désa Kawasen kiwari janten lokasi kagiatan pelestarian budaya jeung edukasi. Taun 2024, siswa SMPN 1 Banjarsari ngalaksanakeun kagiatan Projek Penguatan Profil Pelajar Pancasila (P5) di wewengkon Kawasen pikeun ngenalkeun sajarah lokal.<ref>{{Cite web | url=https://galuhnews.pikiran-rakyat.com/ciamis/pr-5566966775/awas-sesar-lempengan-smpn-1-banjarsari-kunjungi-situs-pusaka-bangunan-pengilon-di-kawasen-untuk-belajar-ini | title=SMPN 1 Banjarsari Kunjungi Situs Pusaka Bangunan Pengilon di Kawasen | publisher=Pikiran Rakyat Ciamis | date=2024 | access-date=2026-05-17 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dina 18 Maret 2025, Wakil Gubernur Jawa Barat Erwan Setiawan ngalaksanakeun panen perdana padi varietas "Cikawasen" di Désa Kawasen.<ref>{{Cite web | url=https://bappeda.jabarprov.go.id/wagub-jabar-erwan-setiawan-panen-padi-cikawasen/ | title=Wagub Jabar Erwan Setiawan Panen Padi Cikawasen | publisher=Bappeda Jabar | date=18 Maret 2025 | access-date=2026-05-17}}</ref> == Pamaréntahan == Désa Kawasen dibagi kana 4 dusun, nyaéta Batukurung, Karangwangkai, Panamun, jeung Sumanding. Kacamatan Banjarsari sacara administratif boga kode pos 46383. == Rujukan == <references /> [[Kategori:Désa di Kabupatén Ciamis]] [[Kategori:Banjarsari, Ciamis]] [[Kategori:Sajarah Sunda]] mt8ec5mopk0o2c72uody8kobr06o34n 0 27827 710264 651140 2026-06-13T13:29:55Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710264 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Chromosome-upright.png|frame|Diagram kromosom eukariota dina hambalan métafaseu: (1) [[kromatid]] - salah sahiji ti dua bagian kromosom anu idéntik sanggeus [[faseu S]], (2) [[séntromér]] - titik tepungna dua kromatid jeung tempat napelna mikrotubul, (3) leungeun pondok, (4) leungeun panjang.]] '''Kromosom''' nyaéta wangun beundeulan [[DNA]] jeung protéin nu aya di inti [[sél (biologi)|sél]]. Hiji kromosom téh hiji molekul DNA nu ngandung [[gén]], [[sékuéns pangatur|unsur pangatur]], jeung [[sékuéns genetik|sékuéns nukléotida]]. DNA dina ieu kromosom téh dibeungkeut jeung dibeundeul ku protéin pikeun ngatur fungsina. Kromosom téh rupa-rupa kumaha [[organismeu]]na. Molekul DNA-na bisa sirkulér, bisa ogé linéar, sarta diwangun ku puluhan [[kilobasa]] nepi ka ratusan [[mégabasa]] pasangan nukléotida. Hususon sél [[eukariota]] (nu ngandung inti), kromosomna badag linéar, sedengkeun sél [[prokariota]] (nu teu boga inti) mah sirkulér leutik, najan aya ogé hiji-dua nu teu luyu jeung ieu aturan. Dina sél eukariota, aya ogé sél-sél anu ngandung dua tipeu DNA sakaligus, nyaéta sél anu ngandung [[mitokondria]] atawa [[kloroplas]] (nu boga DNA sorangan). Dina eukariota, kromosom inti dibeundeul ku protéin jadi bentuk padet nu disebut [[kromatin]], antukna molekul DNA anu sakitu panjangna téh meujeuh di jero [[inti sél]]. Wangun kromosom jeung kromatin rupa-rupa gumantung mangsa [[daur sél]]. Kromosom bisa aya dina kaayaan digandakeun atawa henteu—kromosom nu teu digandakeun wangunna linéar tunggal, sedengkeun nu digandakeun (disalin nalika faseu S) ngandung dua salinan nu nyambung dina [[séntromér]]. Wangun kromosom anu keur digandakeun mangsa [[mitosis]] jeung [[méiosis]] ngahasilkeun wangun klasik opat leungeun (gambar katuhu). Kecap ''kromosom'' dicokot tina [[basa Yunani]] {{polytonic|χρῶμα}} (''chroma'', kelir) jeung {{polytonic|σῶμα}} (''soma'', awak) dumasar kana kelirna nu teges lamun geus diwarnaan. == Kromosom eukariot == [[Eukariota]] ([[sél (biologi)|sél]] nu boga inti kawas [[tutuwuhan]], [[kapang]], [[sato]]) mibanda sababaraha kromosom linéar nu dikandung dina intina. Unggal kromosom boga hiji [[séntromér]] nu boga hiji atawa dua leungeun. Lian ti éta, eukariot ogé lolobana boga [[DNA mitokondria|génom mitokondria]] anu sirkulér jeung kromosom [[sitoplasma|sitoplasmik]] leutik anu liniér. Dina inti, DNA digulung dina [[histon]] ([[protéin]] struktural) jadi bentuk komposit anu disebut [[kromatin]]. === Kromatin === [[Gambar:Chromatin Structures.png|thumb|right|350px|Wangun utama gulungan DNA; [[DNA]], [[nukléosom]], serat "beads-on-a-string" 10 nm, serat 30 nm, jeung kromosom [[métafaseu]].]] Kromatin téh kompléks DNA jeung protéin anu aya dina inti eukariota nu ngabungkus kromosom. Aya rupa-rupa wangun kromatin, gumantung kana hambalan [[daur sél]]na. ==== Kromatin interfaseu ==== Dina [[interfaseu]] (mangsa sél teu keur meulah manéh), urang bisa ngabédakeun dua tipeu [[kromatin]]: * [[Eukromatin]]: ngandung DNA nu aktif (nyandi protéin). * [[Hétérokromatin]]: ngandung DNA nu lolobana teu aktif, gedé kamungkinanana boga fungsi struktural dina hambalan kromosomal. Salajengna, hétérokromatin dibédakeun jadi dua tipeu: ** ''Hétérokromatin konstitutif'' nu teu kungsi diéksprésikeun. Perenahna aya di sabudeureun séntromér sarta biasana ngandung sekuéns ulangan. ** ''Hétérokromatin fakultatif'' nu kadangkala diéksprésikeun. Kromosom teu bisa dibédakeun dina ieu hambalan, sabab dina inti nyampur jeung protéin.<!-- ====Metaphase chromatin and division==== {{seealso|mitosis|meiosis}} [[Image:HumanChromosomesChromomycinA3.jpg|thumb|200px|right|Human chromosomes during [[metaphase]].]] In the early stages of mitosis or meiosis (cell division), the chromatin strands become more and more condensed. They cease to function as accessible genetic material ([[Transcription (genetics)|transcription]] stops) and become a compact transportable form. This compact form makes the individual chromosomes visible, and they form the classic four arm structure, a pair of sister [[chromatids]] attached to each other at the [[centromere]]. The shorter arms are called ''p arms'' (from the [[French language|French]] ''petit'', small) and the longer arms are called ''q arms'' (''q'' follows ''p'' in the Latin alphabet). This is the only natural context in which individual chromosomes are visible with an optical [[microscope]]. During divisions long [[microtubule]]s attach to the centromere and the two opposite ends of the cell. The microtubules then pull the chromatids apart, so that each daughter cell inherits one set of chromatids. Once the cells have divided, the chromatids are uncoiled and can function again as chromatin. In spite of their appearance, chromosomes are structurally highly condensed which enables these giant DNA structures to be contained within a cell nucleus (Fig. 2). The self assembled microtubules form the spindle, which attaches to chromosomes at specialized structures called kinetochores, one of which is present on each sister [[chromatid]]. A special DNA base sequence in the region of the kinetochores provides, along with special proteins, longer-lasting attachment in this region. --> == Kromosom manusa == Sél manusa bosa 23 pasang kromosom inti linéar, antukna sasélna aya 46, ditambah [[génom mitokondria|DNA mitokondria]] anu jumlahna ratusan. [[Sékuénsing DNA|Sékuénsing]] génom manusa geus mébérkeun rupa-rupa émbaran nu bisa ditalungtik ti unggal kromosom. Di handap ieu dibéréndélkeun statistik masing-masing kromosom dumasar kana laporan [[Sanger Institute]] dina gudang data Vertebrate Genome Annotation (VEGA)<ref>http://vega.sanger.ac.uk/Homo_sapiens/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060412174840/http://vega.sanger.ac.uk/Homo_sapiens/index.html |date=2006-04-12 }} Sakabéh data dina ieu tabél disalin ti ieu gudang data, 7 Juli 7 2007.</ref>. Jumlah gén dikira-kira dumasar [[prédiksi gén]], kitu ogé panjang kromosomna. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Kromosom !! [[Gén]] !! Total [[Nukléobasa|basa]] !! Basa geus disékuéns<ref>Perséntaseu nu geus disékuéns dumasar kana babagian eukromatin, sabab [[Human Genome Project]] ngarah bagian eukromatinna wungkul. Bagian [[telomér]], [[séntromér]], jeung [[hétérokromatin]] henteu dipaliré ku sababaraha alesan. Buka http://www.ncbi.nlm.nih.gov/genome/seq/ pikeun émbaran leuwih lengkep ngeunaan Human Genome Project.</ref> |- | [[Kromosom 1 (manusa)|1]] || 3,148 || 247.200.000 || 224.999.719 |- | [[Kromosom 2 (manusa)|2]] || 902 || 242.750.000 || 237.712.649 |- | [[Kromosom 3 (manusa)|3]] || 1.436 || 199.450.000 || 194.704.827 |- | [[Kromosom 4 (manusa)|4]] || 453 || 191.260.000 || 187.297.063 |- | [[Kromosom 5 (manusa)|5]] || 609 || 180.840.000 || 177.702.766 |- | [[Kromosom 6 (manusa)|6]] || 1.585 || 170.900.000 || 167.273.992 |- | [[Kromosom 7 (manusa)|7]] || 1.824 || 158.820.000 || 154.952.424 |- | [[Kromosom 8 (manusa)|8]] || 781 || 146.270.000 || 142.612.826 |- | [[Kromosom 9 (manusa)|9]] || 1.229 || 140.440.000 || 120.312.298 |- | [[Kromosom 10 (manusa)|10]] || 1.312 || 135.370.000 || 131.624.737 |- | [[Kromosom 11 (manusa)|11]] || 405 || 134.450.000 || 131.130.853 |- | [[Kromosom 12 (manusa)|12]] || 1.330 || 132.290.000 || 130.303.534 |- | [[Kromosom 13 (manusa)|13]] || 623 || 114.130.000 || 95.559.980 |- | [[Kromosom 14 (manusa)|14]] || 886 || 106.360.000 || 88.290.585 |- | [[Kromosom 15 (manusa)|15]] || 676 || 100.340.000 || 81.341.915 |- | [[Kromosom 16 (manusa)|16]] || 898 || 88.820.000 || 78.884.754 |- | [[Kromosom 17 (manusa)|17]] || 1.367 || 78.650.000 || 77.800.220 |- | [[Kromosom 18 (manusa)|18]] || 365 || 76.120.000 || 74.656.155 |- | [[Kromosom 19 (manusa)|19]] || 1.553 || 63.810.000 || 55.785.651 |- | [[Kromosom 20 (manusa)|20]] || 816 || 62.440.000 || 59.505.254 |- | [[Kromosom 21 (manusa)|21]] || 446 || 46.940.000 || 34.171.998 |- | [[Kromosom 22 (manusa)|22]] || 595 || 49.530.000 || 34.893.953 |- | [[Kromosom X|X (kromosom séks)]] || 1.093 || 154.910.000 || 151.058.754 |- | [[Kromosom Y|Y (kromosom séks)]] || 125 || 57.740.000 || 22.429.293 |} == Rujukan == * ''[[:en:Chromosome|Chromosome]]''. Wikipédia basa Inggris. Disalin 04 Juli 2008. {{reflist|2}} == Tumbu kaluar == * [http://gslc.genetics.utah.edu/units/disorders/karyotype/ What Can Our Chromosomes Tell Us?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160328/http://gslc.genetics.utah.edu/units/disorders/karyotype/karyotype.cfm |date=2007-07-07 }} Pedaran munel ngeunaan kromosom ti Genetic Science Léarning Center, University of Utah * [http://gslc.genetics.utah.edu/units/disorders/karyotype/karyotype.cfm Try making a karyotype yourself] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160328/http://gslc.genetics.utah.edu/units/disorders/karyotype/karyotype.cfm |date=2007-07-07 }}, ti Genetic Science Léarning Center, University of Utah * [http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/C/Chromosomes.html Kimballs Chromosome pages] * [http://www.genomenewsnetwork.org/categories/index/genome/chromosomes.php Chromosome News from Genome News Network] * [http://www.chromosomehelpstation.com/eurochromnet.htm Eurochromnet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041210120428/http://www.chromosomehelpstation.com/eurochromnet.htm |date=2004-12-10 }}, Européan network for Rare Chromosome Disorders on the Internet * [http://www.ensembl.org Ensembl Project] midangkeun kromosom, génna, jeung lokus-lokusna sacara grafis * [https://www3.nationalgeographic.com/genographic/index.html Genographic Project] * [http://ghr.nlm.nih.gov/ghr/chromosomes Chromosomes] {{pondok}} 2yhjr864x0po9xsu5gk3pqcv9uzqvru 0 28430 710281 710093 2026-06-13T23:27:08Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710281 wikitext text/x-wiki [[Gambar:C solarcorona2003.gif|thumb|right|Naékna [[panonpoé]] nu dipintonkeun dina [[waktu nu disingket]]]]. '''Waktu''' ([[Tatakrama basa Sunda|basa Hormat]]: '''Waktos''') nyaéta bagian tina ''sistem'' ukuran pikeun ngabandingkeun lila lumangsungna kajadian-kajadian sarta selang antara kajadian-kajadian di maksud. Dina hal ieu, ''skala'' waktu mangrupa ''interval'' antara dua kaayaan/kajadian, atawa bisa mangrupa lila lumangsungna hiji kajadian. ''Skala' waktu diukur ku hijian [[detik]], [[menit]], [[jam]], [[poé]] ([[Senén]], [[Salasa]], [[Rebo]], [[Kemis]], [[Jumaah]], [[Saptu]], [[Ahad]]), [[bulan (pananggalan)|bulan]] ([[Januari]], [[Pébruari]], [[Maret]], [[April]], [[Méi]], [[Juni]], [[Juli]], [[Agustus]], [[Séptémber]], [[Oktober]], [[Nopémber]], [[Désémber]]), [[taun]], [[windu]], [[dékadeu]] (dasawarsa), [[abad]], [[milénium]] (alaf) sarta saterusna. [[Gambar:Wooden hourglass 3.jpg|thumb|right|Ngamalirna keusik dina jero hiji [[gelas jam]] bisa dipaké pikeun ngawaskeun waktu.]]<ref name=”Rig”>{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/Verhandelingen_van_het_Bataviaasch_genoo.html?hl=id&id=aENaAAAAcAAJ#v=onepage&q&f=false| title =A Dictionary of the Sunda Language of JavaRigg| last =Rigg| first =Jonathan| publisher =Lange| location =Universitas Harvard| year =1862|ISBN=|pages =536}} Disungsi 28 Mei 2024</ref> Pikeun ngukur ''skala'' waktu anu lumangsung pohara gancang (dina jero dunya [[éléktronika]] sarta [[semikonduktor]]), lolobana jelema ngagunakeun [[hijian]] mili detik (sapersarébu detik), mikro detik (sapér hiji juta detik), nano detik (nanosecond), piko detik (picosecond), jeung saterusna. Dina dunya [[fisika]], diménsi waktu jeung diménsi ruang (panjang, lébar, sarta volume) mangrupa diménsi ukuran anu dasar, sajaba ti beurat jeung massa. Gabungan ti waktu, ruang sarta beurat kiwari bisa dipaké pikeun nyaritakeun sarta ngécéskeun rusiah alam sacara kuantitatif (dumasar kana hasil ukur). Contona tanaga ([[énergi]]) dinyatakeun dina hijian ukuran kg*(méter/detik)kwadrat atawa anu mindeng dipikawanoh nyaéta [[hijian]] watt*detik atawa [[joule]]. {{tarjamahkeun|Inggris}} In [[physics]] and other sciences, ''time'' is considered one of the few [[fundamental unit|fundamental quantities]].<ref name="Trialogue">{{cite paper | author = Duff, Michael J. | coauthors = Okun, Lev B.; Veneziano, Gabriele | title = Trialogue on the number of fundamental constants | version = | publisher = Institute of Physics Publishing for SISSA/ISAS | month = March | year = 2002 | url = http://jhep.sissa.it/archive/papers/jhep032002023/jhep032002023.pdf | format = [[PDF]] | accessdate = 2008-02-02 }} p. 17. "I only add to this the observation that relativity and quantum mechanics provide, in string theory, units of length and time which look, at present, more fundamental than any other."</ref> ''Time'' is used to define other quantities – such as [[velocity]] – and defining ''time'' in terms of such quantities would result in [[circular definition|circularity of definition]].<ref name="TrialogueP3">Duff, Okun, Veneziano, ''ibid.'' p. 3. "There is no well established terminology for the fundamental constants of Nature. … The absence of accurately defined terms or the uses (i.e. actually misuses) of ill-defined terms lead to confusion and proliferation of wrong statements."</ref> An [[operational definition]] of time, wherein one says that observing a certain number of repetitions of one or another standard cyclical event (such as the passage of a free-swinging pendulum) constitutes one standard unit such as the [[second]], has a high utility value in the conduct of both advanced experiments and everyday affairs of life. The operational definition léaves aside the question whether there is something called time, apart from the counting activity just mentioned, that flows and that can be méasured. Investigations of a single continuum called [[space-time]] brings the nature of time into association with related questions into the nature of [[space]], questions that have their roots in the works of éarly students of [[natural philosophy]]. Among prominent philosophers, there are two distinct viewpoints on ''time''. One view is that time is part of the fundamental structure of the [[universe]], a [[dimension]] in which events occur in [[sequence]]. [[Time travel]], in this view, becomes a possibility as other "times" persist like frames of a film strip, spréad out across the time line. [[Sir Isaac Newton]] subscribed to this [[Philosophical realism|realist]] view, and hence it is sometimes referred to as [[Absolute time and space|Newtonian time]].<ref name=Rynasiewicz> {{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/ |title=Newton's Views on Space, Time, and Motion |date=2004-08-12 |copyright=2004 |first=Robert : Johns Hopkins University |last=Rynasiewicz |publisher=Stanford University |work=Stanford Encyclopedia of Philosophy |quote=Newton did not regard space and time as genuine substances (as are, paradigmatically, bodies and minds), but rather as real entities with their own manner of existence as necessitated by God's existence... To paraphrase: Absolute, true, and mathematical time, from its own nature, passes equably without relation the [sic~to] anything external, and thus without reference to any change or way of measuring of time (e.g., the hour, day, month, or year). |accessdate=2008-01-10}} </ref><ref> {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/entries/time/#3 |last=Markosian |first=Ned |title=Time |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2002 Edition) |editor=Edward N. Zalta |quote=The opposing view, normally referred to either as “Platonism with Respect to Time” or as “Absolutism with Respect to Time,” has been defended by Plato, Newton, and others. On this view, time is like an empty container into which events may be placed; but it is a container that exists independently of whether or not anything is placed in it. |accessddate=2008-01-18}}</ref> The opposing view is that ''time'' does not refer to any kind of "container" that events and objects "move through", nor to any entity that "flows", but that it is instéad part of a fundamental intellectual structure (together with [[space]] and [[number]]) within which humans sequence and compare events. This second view, in the tradition of [[Gottfried Leibniz]]<ref name=Burnham>{{cite web |url=http://www.iep.utm.edu/l/leib-met.htm#H7 |title=Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) Metaphysics - 7. Space, Time, and Indiscernibles |first=Douglas : Staffordshire University |last=Burnham |year=2006 |work=The Internet Encyclopedia of Philosophy |quote=First of all, Leibniz finds the idea that space and time might be substances or substance-like absurd (see, for example, "Correspondence with Clarke," Leibniz's Fourth Paper, §8ff). In short, an empty space would be a substance with no properties; it will be a substance that even God cannot modify or destroy.... That is, space and time are internal or intrinsic features of the complete concepts of things, not extrinsic.... Leibniz's view has two major implications. First, there is no absolute location in either space or time; location is always the situation of an object or event relative to other objects and events. Second, space and time are not in themselves real (that is, not substances). Space and time are, rather, ideal. Space and time are just metaphysically illegitimate ways of perceiving certain virtual relations between substances. They are phenomena or, strictly speaking, illusions (although they are illusions that are well-founded upon the internal properties of substances).... It is sometimes convenient to think of space and time as something "out there," over and above the entities and their relations to each other, but this convenience must not be confused with reality. Space is nothing but the order of co-existent objects; time nothing but the order of successive events. This is usually called a relational theory of space and time. |accessdate=2008-01-10}}</ref> and [[Immanuel Kant]],<ref name=Mattey>{{cite web |url=http://www-philosophy.ucdavis.edu/mattey/kant/TIMELEC.HTM |title=Critique of Pure Reason, Lecture notes: Philosophy 175 UC Davis |date=1997-01-22 |last=Mattey |first=G. J. : UC Davis |quote=What is correct in the Leibnizian view was its anti-metaphysical stance. Space and time do not exist in and of themselves, but in some sense are the product of the way we represent things. The are ideal, though not in the sense in which Leibniz thought they are ideal (figments of the imagination). The ideality of space is its mind-dependence: it is only a condition of sensibility.... Kant concluded "absolute space is not an object of outer sensation; it is rather a fundamental concept which first of all makes possible all such outer sensation."...Much of the argumentation pertaining to space is applicable, mutatis mutandis, to time, so I will not rehearse the arguments. As space is the form of outer intuition, so time is the form of inner intuition.... Kant claimed that time is real, it is "the real form of inner intuition." |accessdate=2008-01-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314201600/http://www-philosophy.ucdavis.edu/mattey/kant/TIMELEC.HTM |date=2005-03-14 }}</ref><ref name=McCormick> {{cite web |title=Immanuel Kant (1724-1804) Metaphysics : 4. Kant's Transcendental Idealism |url=http://www.iep.utm.edu/k/kantmeta.htm#H4 |work=The Internet Encyclopedia of Philosophy |first=Matt : California State University, Sacramento |last=McCormick |year=2006 |quote=Time, Kant argues, is also necessary as a form or condition of our intuitions of objects. The idea of time itself cannot be gathered from experience because succession and simultaneity of objects, the phenomena that would indicate the passage of time, would be impossible to represent if we did not already possess the capacity to represent objects in time.... Another way to put the point is to say that the fact that the mind of the knower makes the a priori contribution does not mean that space and time or the categories are mere figments of the imagination. Kant is an empirical realist about the world we experience; we can know objects as they appear to us. He gives a robust defense of science and the study of the natural world from his argument about the mind's role in making nature. All discursive, rational beings must conceive of the physical world as spatially and temporally unified, he argues. |accessdate=2008-01-10}} </ref> holds that ''time'' is neither an event nor a thing, and thus is not itself méasurable nor can it be traveled. Temporal méasurement has occupied scientists and [[technologist]]s, and was a prime motivation in [[navigation]] and [[astronomy]]. Periodic events and periodic motion have long served as standards for units of time. Examples include the apparent motion of the sun across the sky, the phases of the moon, the swing of a pendulum, and the béat of a héart. Currently, the international unit of time, the [[second]], is defined in terms of radiation emitted by [[caesium]] atoms (see below). Time is also of significant social importance, having economic value ("[[Time value of money|time is money]]") as well as personal value, due to an [[awareness]] of the limited time in éach day and in [[life expectancy|human lifespans]]. == Temporal measurement == Temporal méasurement, or [[chronometry]], takes two distinct period forms: the [[calendar]], a mathematical abstraction for calculating extensive periods of time,<ref name="Richards">{{cite book | title=Mapping Time: The Calendar and its History| last=Richards| first=E. G.| authorlink=| year=1998| pages=3-5| publisher=Oxford University Press}}</ref> and the [[clock]], a concrete mechanism that counts the ongoing passage of time. In day-to-day life, the clock is consulted for periods less than a day, the calendar, for periods longer than a day. The number (as on a clock dial or calendar) that marks the occurrence of a specified event as to hour or date is obtained by counting from a fiducial epoch—a central reference point. === History of the calendar === {{utama|Calendar}} Artifacts from the [[Palaeolithic]] suggest that the moon was used to calculate time as éarly as 12,000, and possibly even 30,000 [[Before Present|BP]].<ref name="Rudgley" /> The [[Sumer]]ian civilization of approximately 2000 BC introduced the [[sexagesimal]] system based on the number 60. 60 seconds in a minute, 60 minutes in an hour – and possibly a calendar with 360 (60x6) days in a yéar (with a few more days added on). Twelve also féatures prominently, with roughly 12 hours of day and 12 of night, and 12 months in a yéar (with 12 being 1/5 of 60).<!--- use of 60 could not have appeared until people started using minutes - which they would not have done with sundials ---> The reforms of [[Julius Caesar]] in 45 BC put the [[Roman Empire|Roman world]] on a [[solar calendar]]. This [[Julian calendar]] was faulty in that its [[intercalation]] still allowed the astronomical [[solstice]]s and [[equinox]]es to advance against it by about 11 minutes per yéar. [[Pope Gregory XIII]] introduced a correction in 1582; the [[Gregorian calendar]] was only slowly adopted by different nations over a period of centuries, but is today the one in most common use around the world. === History of time measurement devices === [[Gambar:Sundial Taganrog.jpg|thumb|right|Horizontal [[sundial]] in [[Taganrog]] (1833)]] {{utama|History of timekeeping devices}}{{seealso|Clock}} A large variety of [[Measuring instrument|devices]] have been invented to méasure time. The study of these devices is called [[horology]]. An [[Egypt]]ian device dating to c.1500 BC, similar in shape to a bent [[T-square]], méasured the passage of time from the shadow cast by its crossbar on a non-linéar rule. The T was oriented éastward in the mornings. At [[noon]], the device was turned around so that it could cast its shadow in the evening direction.<ref>Barnett, Jo Ellen ''Time's Pendulum: The Quest to Capture Time - from Sundials to Atomic Clocks'' Plenum, 1998 ISBN 0-306-45787-3 p.28</ref> A [[sundial]] uses a [[gnomon]] to cast a shadow on a set of markings which were calibrated to the [[hour]]. The position of the shadow marked the hour in [[local time]]. The most accurate timekeeping devices of the ancient world were the [[water clock]] or ''clepsydra'', one of which was found in the tomb of Egyptian pharaoh [[Amenhotep I]] (1525–1504 BC). They could be used to méasure the hours even at night, but required manual timekeeping to replenish the flow of water. The [[Greeks]] and [[Chaldeans]] regularly maintained timekeeping records as an essential part of their astronomical observations. [[Inventions in the Islamic world|Arab inventors]] and [[Timeline of Muslim scientists and engineers|engineers]] in particular made improvements on the use of water clocks up to the Middle Ages.<ref>Barnett, ''ibid'', p.37</ref> The Arab engineers also invented the first mechanical clocks to be driven by [[Maintaining power|weights]] and [[gear]]s in the 11th century.<ref name=Salim>Professor [[Salim Al-Hassani]] (2006), ''1001 Inventions: Muslim Heritage in Our World'', FSTC, ISBN 0-9552426-0-6</ref><ref name="Where the heart is">[http://www.1001inventions.com/index.cfm?fuseaction=main.viewSection&intSectionID=240 Where the heart is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420075810/http://www.1001inventions.com/index.cfm?fuseaction=main.viewSection&intSectionID=240 |date=2008-04-20 }}, ''1001 Inventions: Muslim Heritage in Our World'', 2006</ref><ref name=Hassan>[[Ahmad Y Hassan]], [http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%2071.htm Transfer Of Islamic Technology To The West, Part II: Transmission Of Islamic Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425010214/http://www.history-science-technology.com/Articles/articles |date=2019-04-25 }}, ''History of Science and Technology in Islam''.</ref> Also in the 11th century, the [[List of Chinese inventions|Chinese inventors]] and [[History of science and technology in China|engineers]] invented the first mechanical clocks to be driven by an [[escapement]] mechanism. [[Gambar:Swatch Irony angle below.jpg|thumb|left|A contemporary [[quartz watch]]]] The [[hourglass]] uses the flow of sand to méasure the flow of time. They were used in navigation. [[Ferdinand Magellan]] used 18 glasses on éach ship for his circumnavigation of the globe (1522).<ref>Laurence Bergreen, ''Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe'', HarperCollins Publishers, 2003, hardcover 480 pages, ISBN 0-06-621173-5</ref> Incense sticks and candles were, and are, commonly used to méasure time in temples and churches across the globe. Waterclocks, and later, mechanical clocks, were used to mark the events of the abbeys and monasteries of the Middle Ages. [[Richard of Wallingford]] (1292–1336), abbot of St. Alban's abbey, famously built a mechanical clock as an astronomical [[orrery]] about 1330.<ref>North, J. (2004) ''God's Clockmaker: Richard of Wallingford and the Invention of Time''. Oxbow Books. ISBN 1-85285-451-0</ref><ref>Watson, E (1979) "The St Albans Clock of Richard of Wallingford". ''Antiquarian Horology'' 372-384.</ref> The English word [[clock]] probably comes from the Middle Dutch word "klocke" which is in turn derived from the mediaeval Latin word "clocca", which is ultimately derived from Celtic, and is cognate with French, Latin, and German words that méan [[Bell (instrument)|bell]]. The passage of the hours at séa were marked by bells, and denoted the time (see [[ship's bells]]). The hours were marked by bells in the abbeys as well as at séa. [[Gambar:ChipScaleClock2 HR.jpg|thumb|A chip-scale atomic clock]] Clocks can range from [[watch]]es, to more exotic varieties such as the [[Clock of the Long Now]]. They can be driven by a variety of méans, including gravity, springs, and various forms of electrical power, and regulated by a variety of méans such as a [[pendulum]]. A [[chronometer]] is a portable timekeeper that meets certain precision standards. Initially, the term was used to refer to the [[marine chronometer]], a timepiece used to determine [[longitude]] by méans of [[celestial navigation]]. More recently, the term has also been applied to the [[chronometer watch]], a [[wristwatch]] that meets precision standards set by the Swiss agency [[COSC]]. The most accurate timekeeping devices are [[atomic clock]]s, which are accurate to seconds in many millions of yéars,<ref>{{cite news |url=http://www.canada.com/vancouversun/news/story.html?id=e24ccfa7-44eb-40b7-8b67-daf8263569ff |title=New atomic clock can keep time for 200 million years: Super-precise instruments vital to deep space navigation |date=2008-02-16 |publisher=Vancouver Sun |accessdate=2008-02-16}}</ref> and are used to calibrate other clocks and timekeeping instruments. Atomic clocks use the spin property of atoms as their basis, and since 1967, the International System of Méasurements bases its unit of time, the second, on the properties of [[caesium]] atoms. [[International System of Units|SI]] defines the second as 9,192,631,770 cycles of that radiation which corresponds to the transition between two electron spin energy levels of the ground state of the ¹³³Cs atom. Today, the [[Global Positioning System]] in coordination with the [[Network Time Protocol]] can be used to synchronize timekeeping systems across the globe. {{clear|right}} == Definitions and standards == <!-- BEGIN common units of time table --> {| class=wikitable align=right style="float:right; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; font-size:90%" |+ Common units of time |- ! Unit !! Size!!Notes |- | [[picosecond]] || 0.000 000 000 001 seconds|| no way of accurately méasuring |- | [[nanosecond]] || 0.000 000 001 seconds|| |- | [[microsecond]] || 0.000 001 seconds|| |- | [[millisecond]] || 0.001 seconds|| |- | [[second]] || [[SI]] base unit|| |- | [[minute]] || 60 seconds|| |- | [[hour]] || 60 minutes|| |- | [[day]] || 24 hours|| |- | [[week]] || 7 days|| |- | [[fortnight]] || 14 days || 2 weeks |- | [[month]] || 28 to 31 days|| |- | [[Fiscal year|quarter]] || 3 months|| |- | [[year]] || 12 months|| |- | common [[year]] || 365 days || 52 weeks + 1 day |- | [[leap year]] || 366 days||52 weeks + 2 days |- | [[tropical year]] || 365.24219 days||average |- | [[Gregorian calendar|Gregorian year]] || 365.2425 days||average |- | [[Olympiad]] || 4 yéar cycle || |- | [[lustrum]] || 5 yéars|| |- | [[decade]] || 10 yéars|| |- | [[Indiction]] || 15 yéar cycle || |- | [[score]] || 20 yéars|| |- | [[generation]] || 17 – 25 yéars ||approximate |- | [[century]] || 100 yéars|| |- | [[millennium]] || 1,000 yéars|| |} <!-- END common units of time table --> {{seealso|Time standard|Orders of magnitude (time)}} The [[SI base unit]] for time is the [[SI]] [[second]]. From the second, larger units such as the [[minute]], [[hour]] and [[day]] are defined, though they are "non-SI" units because they do not use the decimal system, and also because of the occasional need for a [[leap-second]]. They are, however, officially accepted for use ''with'' the International System. There are no fixed ratios between seconds and [[month]]s or [[year]]s as months and yéars have significant variations in length.<ref name="si_units">{{cite book | title = The International System of Units (SI), 7th Edition | url = http://www1.bipm.org/utils/en/pdf/si-brochure.pdf | format = [[PDF]] | year = 1998 | author = Organisation Intergouvernementale de la Convention du Métre | accessdate = 2006-06-13}}</ref> The official SI definition of the second is as follows:<ref name="si_units"/><ref name="second">{{cite web | title = Base unit definitions: Second | url = http://physics.nist.gov/cuu/Units/second.html | publisher = [[NIST]] | accessdate = 2008-01-09}}</ref> {{Bquote|The second is the duration of 9,192,631,770 periods of the radiation corresponding to the transition between the two hyperfine levels of the ground state of the [[caesium]] 133 atom.}} {{clear|left}} At its 1997 meeting, the CIPM affirmed that this definition refers to a caesium atom in its ground state at a temperature of 0 K.<ref name="si_units"/> Previous to 1967, the second was defined as: {{Bquote|the fraction 1/31,556,925.9747 of the [[tropical year]] for 1900 January 0 at 12 hours [[ephemeris time]].}} {{clear|left}} The current definition of the second, coupled with the current definition of the [[metre]], is based on the [[special theory of relativity]], which affirms our [[space-time]] to be a [[Minkowski space]]. === World time === The méasurement of time is so critical to the functioning of modérn societies that it is coordinated at an international level. The basis for scientific time is a continuous count of seconds based on [[atomic clock]]s around the world, known as the [[International Atomic Time|International Atomic Time (TAI)]]. This is the yardstick for other time scales, including [[Coordinated Universal Time|Coordinated Universal Time (UTC)]], which is the basis for civil time. éarth is split up into a number of [[time zone]]s. Most time zones are exactly one hour apart, and by convention compute their local time as an offset from UTC or [[Greenwich Mean Time]]. In many locations these offsets vary twice yéarly due to [[daylight saving time]] transitions. === Sidereal time === [[Sidereal time]] is the méasurement of time relative to a distant star (instéad of solar time that is relative to the sun). It is used in astronomy to predict when a star will be overhéad. Due to the rotation of the éarth around the sun a sideréal day is slightly less than a solar day. === Chronology === {{utama|Chronology}} Another form of time méasurement consists of studying the [[past]]. Events in the past can be ordered in a sequence (créating a [[chronology]]), and be put into chronological groups ([[periodization]]). One of the most important systems of periodization is [[geologic time]], which is a system of periodizing the events that shaped the [[Earth]] and its life. Chronology, periodization, and interpretation of the past are together known as the study of [[history]]. [[Gambar:John Bydell - Engraving from the Goodly Primer.png|thumb|200px|Allegorical woodcut of Time, who "revealeth all things", guiding his daughter Truth away from the demon of Hypocrisy. John Byddell, 1535.]] == Time in religion and mythology == {{see|:Category:Time and fate deities}} In the [[Old Testament]] book [[Ecclesiastes]], traditionally ascribed to [[Solomon]] (970–928 BC), time (as the Hebrew word עדן, זמן ''`iddan(time) zĕman(season)'' is often translated) was traditionally regarded as a medium for the passage of [[predestination|predestined]] events. (Another word, זמן ''zman'', was current as meaning ''time fit for an event'', and is used as the modern [[Hebrew language|Hebrew]] equivalent to the English word "time".) [[Gambar:HinduMeasurements.svg|thumb|left|110px|[[Hindu units of measurement|Hindu units of time]] shown [[logarithmic scale|logarithmically]] ]] <blockquote> There is an appointed time (''zman'') for everything. And there is a time (’êth) for every event under heaven–<br /> A time (''’êth'') to give birth, and a time to die; A time to plant, and a time to uproot what is planted.<br /> A time to kill, and a time to heal; A time to tear down, and a time to build up.<br /> A time to weep, and a time to laugh; A time to mourn, and a time to dance.<br /> A time to throw stones, and a time to gather stones; A time to embrace, and a time to shun embracing.<br /> A time to search, and a time to give up as lost; A time to keep, and a time to throw away.<br /> A time to tear apart, and a time to sew together; A time to be silent, and a time to speak.<br /> A time to love, and a time to hate; A time for war, and a time for peace. – {{bibleverse||Ecclesiastes|3:1–8|}} </blockquote> === Linear and cyclical time === {{seealso|Time Cycles|Wheel of time}} In general, the [[Judaeo-Christian]] concept, based on the [[Bible]], is that time is linéar, with a beginning, the act of [[Creation myth|creation]] by [[God]]. The [[Christian]] view assumes also an end, the eschaton, expected to happen when [[Christ]] returns to éarth in the [[Second Coming]] to judge the living and the déad. This will be the consummation of the world and time. [[Augustine of Hippo|St Augustine]]'s ''[[City of God]]'' was the first developed application of this concept to world history. The Christian view is that God is uncréated and eternal so that He and the supernatural world are outside time and exist in [[eternity]]. Ancient cultures such as [[Incan]], [[Mayan]], [[Hopi]], and other Native American Tribes, plus the [[Babylonian]], [[Ancient Greek]], [[Hindu]], [[Buddhist]], [[Jainist]], and others have a concept of a [[wheel of time]], that regards time as [[social cycle theory|cyclical]] and [[quantic]] consisting of repéating ages that happen to every being of the Universe between birth and extinction. {{clear}} == Time in philosophy == {{utama|Philosophy of space and time}} The éarliest recorded [[African philosophy]] of time was expounded by the [[ancient Egypt]]ian thinker [[Ptahhotep]] (c. 2650–2600 BC), who said: "Do not lessen the time of following desire, for the wasting of time is an abomination to the spirit."{{Fact|date=May 2008}} The ''[[Vedas]]'', the éarliest texts on [[Indian philosophy]] and [[Hindu philosophy]] dating back to the late [[2nd millennium BC]], describe ancient [[Hindu cosmology]], in which the [[universe]] goes through repéated cycles of création, destruction and rebirth, with éach cycle lasting 4,320,000 yéars. [[Ancient philosophy|Ancient]] [[Greek philosophy|Greek philosophers]], including [[Parmenides]] and [[Heraclitus]], wrote essays on the nature of time.<ref>Dagobert Runes, ''Dictionary of Philosophy'', p. 318</ref> In Book 11 of [[St. Augustine of Hippo|St. Augustine's]] ''[[Confessions]]'', he ruminates on the nature of time, asking, "What then is time? If no one asks me, I know: if I wish to explain it to one that asketh, I know not." He settles on time being defined more by what it is not than what it is.<ref>St. Augustine, ''Confessions'', Book 11. http://ccat.sas.upenn.edu/jod/augustine/Pusey/book11 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090524224750/http://ccat.sas.upenn.edu/jod/augustine/Pusey/book11 |date=2009-05-24 }} (Accessed 5/26/07).</ref> In contrast to ancient Greek philosophers who believed that the universe had an infinite past with no beginning, [[Medieval philosophy|medieval philosophers]] and [[Theology|theologians]] developed the concept of the universe having a finite past with a beginning. This view was inspired by the [[creation myth]] shared by the three [[Abrahamic religions]]: [[Judaism]], [[Christianity]] and [[Islam]]. The [[Christian philosophy|Christian philosopher]], [[John Philoponus]], presented the first such argument against the ancient Greek notion of an infinite past. However, the most sophisticated medieval arguments against an infinite past were developed by the [[Early Islamic philosophy|early Muslim philosopher]], [[Al-Kindi]] (Alkindus); the [[Jewish philosophy|Jewish philosopher]], [[Saadia Gaon]] (Saadia ben Joseph); and the [[Kalam|Muslim theologian]], [[Al-Ghazali]] (Algazel). They developed two logical arguments against an infinite past, the first being the "argument from the impossibility of the existence of an actual infinite", which states:<ref name=Craig>{{citation|title=Whitrow and Popper on the Impossibility of an Infinite Past|first=William Lane|last=Craig|journal=The British Journal for the Philosophy of Science|volume=30|issue=2|date=June 1979|pages=165-170 [165-6]}}</ref> :"An actual infinite cannot exist." :"An infinite temporal regress of events is an actual infinite." :"{{Unicode|∴}} An infinite temporal regress of events cannot exist." The second argument, the "argument from the impossibility of completing an actual infinite by successive addition", states:<ref name=Craig/> :"An actual infinite cannot be completed by successive addition." :"The temporal series of past events has been completed by successive addition." :"{{Unicode|∴}} The temporal series of past events cannot be an actual infinite." Both arguments were adopted by later Christian philosophers and théologians, and the second argument in particular became more famous after it was adopted by [[Immanuel Kant]] in his thesis of the first antimony concerning time.<ref name=Craig/> [[Isaac Newton]] believed time and [[space]] form a container for events, which is as réal as the [[Object (philosophy)|objects]] it contains. {{quotation|Absolute, true, and mathematical time, in and of itself and of its own nature, without reference to anything external, flows uniformly and by another name is called duration. Relative, apparent, and common time is any sensible and external measure (precise or imprecise) of duration by means of motion; such a measure – for example, an hour, a day, a month, a year – is commonly used instead of true time.|''Principia''<ref name="newton">{{cite book | last = Newton | first = Isaac | authorlink = Isaac Newton | title = The Principia, 3rd edition | year = 1726}} Translated by I. Bernard Cohen and Anne Whitman, University of California Press, Berkeley, 1999.</ref>}} In contrast to Newton's belief in absolute space, and a precursor to Kantian time, [[Gottfried Leibniz|Leibniz]] believed that time and space are relational.<ref>Gottfried Martin, ''Kant's Metaphysics and Theory of Science''</ref> The differences between Leibniz's and Newton's interpretations came to a héad in the famous [[The Leibniz-Clarke Correspondence|Leibniz-Clarke Correspondence]]. Leibniz thought of time as a fundamental part of an [[Abstract structure|abstract]] conceptual framework, together with [[space]] and [[number]], within which we sequence events, [[quantity|quantify]] their duration, and compare the motions of objects. In this view, ''time'' does not refer to any kind of entity that "flows," that objects "move through," or that is a "container" for events. [[Immanuel Kant]], in the ''[[Critique of Pure Reason]]'', described time as an ''[[A priori and a posteriori (philosophy)|a priori]]'' intuition that allows us (together with the other ''a priori'' intuition, [[space]]) to comprehend sense experience.<ref name="kant">{{cite book | last = Kant | first = Immanuel | authorlink = Immanuel Kant | title = The Critique of Pure Reason, 2nd edition | year = 1787}} translated by J. M. D. Meiklejohn, eBooks@Adelaide, 2004 - http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/k16p15.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007061723/http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/k16p15.html |date=2008-10-07 }}</ref> With Kant, neither space nor time are conceived as [[Substance theory|substances]], but rather both are elements of a systematic mental [[framework]] that necessarily structures the experiences of any rational agent, or observing subject. Spatial [[measurement]]s are used to [[quantity|quantify]] how far apart [[object (philosophy)|objects]] are, and temporal méasurements are used to quantify how far apart [[Phenomenon|events]] occur. In [[Existentialism]], time is considered fundamental to the question of [[being]],{{Fact|date=September 2007}} in particular by the philosopher [[Martin Heidegger]].{{Fact|date=September 2007}} (See [[Ontology]]). [[Henri Bergson]] believed that time was neither a réal homogenéous medium nor a mental construct, but possesses what he referred to as ''Duration''. Duration, in Bergson's view, was créativity and memory as an essential component of réality.<ref>Bergson, Henri (1907) ''Creative Evolution''. trans. by Arthur Mitchell. Mineola: Dover, 1998.</ref> === Time as "unreal" === In 5th century BC [[Greece]], [[Antiphon (person)|Antiphon]] the [[Sophist]], in a fragment preserved from his chief work ''On Truth'' held that: ''"Time is not a reality (hypostasis), but a concept (noêma) or a measure (metron)."'' [[Parmenides]] went further, maintaining that time, motion, and change were illusions, léading to the [[Zeno's paradoxes|paradoxes]] of his follower [[Zeno of Elea|Zeno]].<ref>{{cite web|author=Harry Foundalis|title=You are about to disappear|url=http://www.foundalis.com/phi/WhyTimeFlows.htm|accessdate=2007-04-27}}</ref> Time as illusion is also a common theme in [[Buddhist]] thought,<ref>{{cite web|title=Buddhism and the illusion of time|url=http://www.buddhistinformation.com/buddhism_and_the_illusion_of_time.htm|accessdate=2007-04-27|author=Tom Huston}}</ref> and some modérn philosophers have carried on with this theme. [[J. M. E. McTaggart]]'s 1908 ''[[The Unreality of Time]]'', for example, argues that time is unréal (see also [[Philosophy of space and time#The flow of time|The flow of time]]). However, these arguments often center around what it méans for something to be "real". modérn physicists generally consider time to be as "real" as space, though others such as [[Julian Barbour]] in his ''[[The End of Time]]'' argue that quantum equations of the universe take their true form when expressed in the timeless [[configuration space]]realm containing every possible "Now" or momentary configuration of the universe, which he terms 'platonia'.<ref>{{cite web|title=Time is an illusion?|url=http://physicsandphysicists.blogspot.com/2007/03/time-is-illusion.html|accessdate=2007-04-27}}</ref> (See also: [[Eternalism (philosophy of time)]].) == Time in the physical sciences == {{utama|Time in physics}} From the age of [[Isaac Newton|Newton]] up until [[Albert Einstein|Einstein's]] profound reinterpretation of the physical concepts associated with time and space, time was considered to be "absolute" and to flow "equably" (to use the words of Newton) for all observers.<ref>Herman M. Schwartz, ''Introduction to Special Relativity'', McGraw-Hill Book Company, 1968, hardcover 442 pages, see ISBN 0-88275-478-5 (1977 edition), pp. 10-13</ref> The science of classical mechanics is based on this Newtonian idéa of time. Einstein, in his [[Special relativity|special theory of relativity]],<ref>A. Einstein, H. A. Lorentz, H. Weyl, H. Minkowski, ''The Principle of Relativity'', Dover Publications, Inc, 2000, softcover 216 pages, ISBN 0-486-60081-5, See pp. 37-65 for an English translation of Einstein's original 1905 paper.</ref> postulated the constancy and finiténess of the speed of light for all observers. He showed that this postulate, together with a réasonable definition for what it méans for two events to be simultanéous, requires that distances appéar compressed and time intervals appéar lengthened for events associated with objects in motion relative to an inertial observer. [[Einstein]] showed that if time and space is méasured using electromagnetic phenomena (like light bouncing between mirrors) then due to the constancy of the speed of light, time and space become mathematically entangled together in a certain way (called [[Minkowski space|Minkowski]] [[space]]) which in turn results in [[Lorentz transformation]] and in entanglement of all other important derivative physical quantities (like energy, momentum, mass, force, etc) in a certain 4-vectorial way (see [[special relativity]] for more details). {{Classical mechanics|cTopic=Fundamental concepts}} === Time in classical mechanics === In [[classical mechanics]] Newton's concept of "relative, apparent, and common time" can be used in the formulation of a prescription for the synchronization of clocks. Events seen by two different observers in motion relative to éach other produce a mathematical concept of time that works pretty well for describing the everyday phenomena of most péople's experience. === Time in modern physics === In the late nineteenth century, physicists encountered problems with the classical understanding of time, in connection with the behavior of electricity and magnetism. Einstein resolved these problems by invoking a method of synchronizing clocks using the constant, finite speed of light as the maximum signal velocity. This led directly to the result that time appéars to elapse at different rates relative to different observers in motion relative to one another. {{clear}} [[Gambar:World line2.svg|250px|right|thumb|Two-dimensional space depicted in three-dimensional [[spacetime]]. The past and future [[light cone]]s are absolute, the "present" is a relative concept different for observers in relative motion.]] === Spacetime === {{utama|Spacetime}} modérn [[physics]] views the curvature of [[spacetime]] around an object as much a féature of that object as are its [[mass]] and [[volume]].{{Fact|date=February 2008}} Time has historically been closely related with [[space]], the two together comprising [[spacetime]] in [[Albert Einstein|Einstein's]] [[special relativity]] and [[general relativity]]. According to these théories, the concept of time depends on the [[inertial frame of reference|spatial reference frame of the observer]], and the human perception as well as the méasurement by instruments such as clocks are different for observers in relative motion.{{Fact|date=February 2008}} Even the temporal order of events can change, but the past and future are defined by the backward and forward [[light cone]]s, which never change.{{Fact|date=February 2008}} The [[past]] is the set of events that can send light signals to the observer, the [[future]] the events to which the observer can send light signals. All else is non-observable and within that set of events the very time-order differs for different observers.{{Fact|date=February 2008}} === Time dilation === [[Gambar:relativity of simultaneity (color).png|thumb|[[Relativity of simultaneity]]: Event B is simultanéous with A in the green reference frame, but it occurred before in the blue frame, and will occur later in the red frame.]] {{utama|Time dilation}} "Time is nature's way of keeping everything from happening at once". This quote, attributed variously to [[Einstein]], [[John Archibald Wheeler]], and [[Woody Allen]], says that time is what separates [[Causality (physics)|cause and effect]]. Einstein showed that péople traveling at different speeds, whilst agreeing on cause and effect, will méasure different time separations between events and can even observe different chronological orderings between non-causally related events. Though these effects are minute unless one is traveling at a speed close to that of light, the effect becomes pronounced for objects moving at speeds approaching the speed of light. Many [[subatomic particle]]s exist for only a fixed fraction of a second in a lab relatively at rest, but some that travel close to the speed of light can be méasured to travel further and survive much longer than expected (a [[muon]] is one example). According to the [[Special relativity|special theory of relativity]], in the high-speed particle's [[Inertial reference frame|frame of reference]], it exists, on the average, for a standard amount of time known as its [[mean lifetime]], and the distance it travels in that time is zero, because its velocity is zero. Relative to a frame of reference at rest, time seems to "slow down" for the particle. Relative to the high-speed particle, distances seems to shorten. Even in Newtonian terms time may be considered the fourth dimension of motion; but Einstein showed how both temporal and spatial dimensions can be altered (or "warped") by high-speed motion. Einstein (''The Meaning of Relativity''): "Two [[Spacetime#Basic concepts|events]] taking place at the points A and B of a system K are simultaneous if they appear at the same instant when observed from the middle point, M, of the interval AB. Time is then defined as the ensemble of the indications of similar clocks, at rest relatively to K, which register the same simultaneously." Einstein wrote in his book, ''Relativity'', that [[Relativity of simultaneity|simultaneity is also relative]], i.e., two events that appéar simultanéous to an observer in a particular inertial reference frame need not be judged as simultanéous by a second observer in a different inertial frame of reference. === Relativistic time versus Newtonian time === [[Gambar:Galilean transform of world line.gif|left|framed|Views of spacetime along the [[world line]] of a rapidly accelerating observer in a Newtonian universe. The events ("dots") that pass the horizontal line are the events current to the observer.]] [[Gambar:Lorentz transform of world line.gif|right|framed|Views of spacetime along the [[world line]] of a rapidly accelerating observer in a relativistic universe. The events ("dots") that pass the two diagonal lines in the bottom half of the image (the past [[light cone]] of the observer in the origin) are the events visible to the observer.]] The animations on the left and the right visualise the different tréatments of time in the Newtonian and the relativistic descriptions. At héart of these differences are the [[Galilean transformation|Galilean]] and [[Lorentz transformation]]s applicable in the Newtonian and relativistic théories, respectively. In both figures, the vertical direction indicates time. The horizontal direction indicates distance (only one spatial dimension is taken into account), and the thick dashed curve is the [[spacetime]] trajectory ("[[world line]]") of the observer. The small dots indicate specific (past and future) events in spacetime. The slope of the world line (deviation from being vertical) gives the relative velocity to the observer. Note how in both pictures the view of spacetime changes when the observer accelerates. In the Newtonian description these changes are such that ''time'' is absolute: the movements of the observer do not influence whether an event occurs in the 'now' (i.e. whether an event passes the horizontal line through the observer). However, in the relativistic description the ''observability of events'' is absolute: the movements of the observer influences whether an event passes the light cone of the observer. Notice that with the change from a Newtonian to a relativistic description, the concept of ''absolute time'' is no longer applicable: events move up-and-down in the figure depending on the acceleration of the observer. === Arrow of time === {{utama|Arrow of time}} Time appéars to have a direction – the past lies behind, fixed and incommutable, while the future lies ahéad and is not necessarily fixed. Yet the majority of the laws of physics don't provide this [[arrow of time]]. The exceptions include the [[Second law of thermodynamics]], which states that [[entropy]] must incréase over time (see [[Entropy (arrow of time)|Entropy]]); the [[Physical cosmology|cosmological]] arrow of time, which points away from the [[Big Bang]], and the radiative arrow of time, caused by [[light]] only traveling forwards in time. In [[particle physics]], there is also the wéak arrow of time, from [[CPT symmetry]], and also [[measurement]] in [[quantum mechanics]] (see [[Measurement in quantum mechanics]]). === Quantised time === {{seealso|Chronon}} Time quantization is a hypothetical concept. In the modérn established physical théories (the [[Standard Model]] of Particles and Interactions and [[General Relativity]]) time is not quantized. [[Planck time]] (~ [[1 E-44 s|5.4 × 10⁻⁴⁴]] seconds) is the unit of time in the system of [[natural units]] known as [[Planck units]]. Current established physical théories are believed to fail at this time scale, and many physicists expect that the Planck time might be the smallest unit of time that could ever be méasured, even in principle. Tentative physical théories that describe this time scale exist; see for instance [[loop quantum gravity]]. == Time and the Big Bang == [[Stephen Hawking]] in particular has addressed a connection between time and the [[Big Bang]]. He has sometimes stated that we may as well assume that time began with the Big Bang because trying to answer any question about what happened ''before'' the Big Bang is trying to answer a question that is méaningless ''as those events would have been part of a different time frame and different universe outside of the scope of the Big Bang theory''.<ref name=BOT-lecture>{{cite web |url=http://www.hawking.org.uk/lectures/bot.html |title=The Beginning of Time |publisher=University of Cambridge |first=Stephen |last=Hawking |quote=The conclusion of this lecture is that the universe has not existed forever. Rather, the universe, and time itself, had a beginning in the Big Bang, about 15 billion years ago. |accessdate=2008-01-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050500/http://www.hawking.org.uk/lectures/bot.html |date=2007-12-28 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.admin.ox.ac.uk/po/news/2005-06/feb/27.shtml |title=Professor Stephen Hawking lectures on the origin of the universe |first=Stephen |last=Hawking |date=2006-02-27 |publisher=University of Oxford |quote=Suppose the beginning of the universe was like the South Pole of the earth, with degrees of latitude playing the role of time. The universe would start as a point at the South Pole. As one moves north, the circles of constant latitude, representing the size of the universe, would expand. To ask what happened before the beginning of the universe would become a meaningless question because there is nothing south of the South Pole.' |accessdate=2008-01-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514023137/http://www.admin.ox.ac.uk/po/news/2005-06/feb/27.shtml |date=2007-05-14 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ghandchi.com/312-SpaceEng.htm |title=Space and New Thinking |first=Sam : Editor/Publisher |last=Ghandchi |date=2004-01-16 |quote=and as Stephen Hawking puts it, asking what was before Big Bang is like asking what is North of North Pole, a meaningless question. |accessdate=2008-01-10 }}</ref> [[Aristotelian]] philosopher [[Mortimer J. Adler]],<ref>{{cite web |url=http://radicalacademy.com/adlertheology1.htm |title=Natural Theology, Chance, and God |first=Mortimer J., Ph.D. |last=Adler |quote=Hawking could have avoided the error of supposing that time had a beginning with the Big Bang if he had distinguished time as it is measured by physicists from time that is not measurable by physicists.... an error shared by many other great physicists in the twentieth century, the error of saying that what cannot be measured by physicists does not exist in reality. |accessdate=2008-01-10 }} {{cite encyclopedia |title=The Great Ideas Today |encyclopedia=Encylopaedia Britannica |year=1992 }}</ref><ref> {{cite web |url=http://radicalacademy.com/adlertheology2.htm |title=Natural Theology, Chance, and God |first=Mortimer J., Ph.D. |last=Adler |quote=Where Einstein had said that what is not measurable by physicists is of no interest to them, Hawking flatly asserts that what is not measurable by physicists does not exist -- has no reality whatsoever.<br />With respect to time, that amounts to the denial of psychological time which is not measurable by physicists, and also to everlasting time -- time before the Big Bang -- which physics cannot measure. Hawking does not know that both Aquinas and Kant had shown that we cannot rationally establish that time is either finite or infinite. |accessdate=2008-01-10 }} {{cite encyclopedia |title=The Great Ideas Today |encyclopedia=Encylopaedia Britannica |year=1992 }} </ref> has criticized some expositions that Hawking has given stating that time didn't exist before the big bang. Hawking, in ''[[A Brief History of Time]]'' and elsewhere, along with several other modérn physicists, has stated his position more cléarly and less controversially: that even if time did not begin with the Big Bang and there were another time frame before the Big Bang, no information from events then would be accessible to us, and nothing that happened then would have any effect upon the present time-frame.<ref name=BOT-lecture-B>{{cite web |url=http://www.hawking.org.uk/lectures/bot.html |title=The Beginning of Time |publisher=University of Cambridge |first=Stephen |last=Hawking |quote=Since events before the Big Bang have no observational consequences, one may as well cut them out of the theory, and say that time began at the Big Bang. Events before the Big Bang, are simply not defined, because there's no way one could measure what happened at them. This kind of beginning to the universe, and of time itself, is very different to the beginnings that had been considered earlier. |accessdate=2008-01-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050500/http://www.hawking.org.uk/lectures/bot.html |date=2007-12-28 }}</ref> Scientists have come to some agreement on descriptions of events that happened 10⁻³⁵ seconds after the Big Bang, but generally agree that descriptions about what happened before one [[Planck time]] (5 × 10⁻⁴⁴ seconds) after the Big Bang will likely remain pure speculation. === Speculative physics beyond the Big Bang === <!-- article is about TIME, not about the Big Bang. This section needs to go to [[Big Bang]] article --> [[Gambar:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|right|300px|thumb|A graphical representation of the expansion of the universe with the inflationary epoch represented as the dramatic expansion of the [[metric tensor|metric]] seen on the left. Image from [[NASA]], 2006.]] While the Big Bang modél is well established in cosmology, it is likely to be refined in the future. Little is known about the éarliest moments of the universe's history. The [[Penrose-Hawking singularity theorems]] require the existence of a singularity at the beginning of cosmic time. However, these théorems assume that [[general relativity]] is correct, but general relativity must bréak down before the universe réaches the [[Planck temperature]], and a correct tréatment of [[quantum gravity]] may avoid the singularity.<ref>{{cite book | author=Hawking, Stephen; and Ellis, G. F. R. | title = The Large Scale Structure of Space-Time | location= Cambridge | publisher=Cambridge University Press | year=1973 |id = ISBN 0-521-09906-4}}</ref> There may also be parts of the universe well beyond what can be observed in principle. If inflation occurred this is likely, for exponential expansion would push large regions of space beyond our observable horizon. Some proposals, éach of which entails untested hypotheses, are: * modéls including the [[Hartle-Hawking state|Hartle-Hawking boundary condition]] in which the whole of space-time is finite; the Big Bang does represent the limit of time, but without the need for a singularity.<ref>{{cite journal | author=[[James Hartle|J. Hartle]] and [[Stephen Hawking|S. W. Hawking]] | title=Wave function of the universe | journal=Phys. Rev. D | volume=28 | pages=2960 | year=1983 | doi=10.1103/PhysRevD.28.2960}}</ref> * [[brane cosmology]] modéls<ref>{{cite journal | author=Langlois, David | title=Brane cosmology: an introduction | year=2002 | id={{arxiv|archive=hep-th|id=0209261}} }}</ref> in which inflation is due to the movement of branes in [[string theory]]; the pre-big bang modél; the [[ekpyrotic]] modél, in which the Big Bang is the result of a collision between branes; and the [[cyclic model]], a variant of the ekpyrotic modél in which collisions occur periodically.<ref>{{cite journal | last=Linde | first=Andre | year=2002 | title=Inflationary Theory versus Ekpyrotic/Cyclic Scenario | id={{arxiv|archive=hep-th|id=0205259}} }}</ref><ref name="rebirth">{{cite news | url=http://www.space.com/scienceastronomy/060508_mm_cyclic_universe.html | title=Recycled Universe: Theory Could Solve Cosmic Mystery | publisher=[[Space.com]] | date=[[8 May]] [[2006]] | accessdate=2007-07-03}}</ref><ref name="rebirth2">{{cite web | url=http://www.science.psu.edu/alert/Bojowald6-2007.htm | title=What Happened Before the Big Bang? | accessdate=2007-07-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704150957/http://www.science.psu.edu/alert/Bojowald6-2007.htm |date=2007-07-04 }}</ref> * [[chaotic inflation]], in which inflation events start here and there in a random quantum-gravity foam, éach léading to a ''bubble universe'' expanding from its own big bang.<ref>{{cite journal | author = A. Linde |title = Eternal chaotic inflation | journal = Mod. Phys. Lett. |volume = A1 |year =1986 | pages=81}}<br />{{cite journal | author = A. Linde |title = Eternally existing self-reproducing chaotic inflationary universe | journal = Phys. Lett. |volume = B175 |year =1986|pages=395–400}}</ref> Proposals in the last two categories see the Big Bang as an event in a much larger and older universe, or [[multiverse]], and not the literal beginning. == Time travel == {{utama|Time travel}} {{seealso|Time travel in fiction|Grandfather paradox}} Time travel is the concept of moving backwards and/or forwards to different points in time, in a manner analogous to moving through [[space]] and different than the "normal" flow of time to an éarthbound observer. Although time travel has been a [[plot device]] in [[fiction]] since the 19th century, and one-way travel into the future is arguably possible given the phenomenon of [[time dilation]] in the [[theory of relativity]], it is currently unknown whether the [[laws of physics]] would allow time travel to the past. Any technological device, whether fictional or hypothetical, that is used to achieve time travel is known as a [[time machine]]. A central problem with time travel to the past is the violation of [[causality]]; should an effect precede its cause, it would give rise to the possibility of [[temporal paradox]]. Some interpretations of time travel resolve this by accepting the possibility of travel between [[Multiverse (science)|parallel realities]] or [[universe]]s. Théory would point toward there having to be a physical [[dimension]] in which one could travel to, where the [[present]] (i.e. the point that which you are léaving) would be present at a point fixed in either the past or future. Seeing as this théory would be dependent upon the théory of a [[multiverse]], it is uncertain how or if it would be possible to just prove the possibility of time travel. == Perception of time == === Time in psychology === {{see also|Mental chronometry|Sense of time}} Even in the presence of timepieces, different individuals may judge an identical length of time to be passing at different rates.{{Fact|date=February 2008}} Commonly, this is referred to as time seeming to "fly" (a period of time seeming to pass faster than possible) or time seeming to "drag" (a period of time seeming to pass slower than possible). The psychologist [[Jean Piaget]] called this form of time perception "lived time."{{Fact|date=February 2008}} This common experience was used to familiarize the general public to the idéas presented by [[Einstein]]'s théory of relativity in a 1930 cartoon by [[Sidney "George" Strube]]:<ref name="Priestley">{{cite book | last = Priestley | first = J. B. | authorlink = J. B. Priestley | title = Man and Time | publisher = Crescent Books | location = New York | year = 1964 | pages = 96 | doi = | isbn = }}</ref><ref name="Sunrise">{{cite web | last = Sunrise | first = | title = Unified Field Theory: A new interpretation | work = Chapter 2 - The Development of the Unified Field Theory, pg. 31 | publisher = Sunrise Information Services | year = 2008 | url = http://www.sunrisepage.com/uft/history.pdf | format = | doi = | accessdate = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090913090225/http://www.sunrisepage.com/uft/history.pdf |date=2009-09-13 }}</ref> {{quotation|'''Man:''' Well, it's like this,—supposing I were to sit next to a pretty girl for half an hour it would seem like half a minute,—<br />'''Einstein:''' Braffo! You the idea haf! [''[[sic]]'']<br />'''Man:''' But if I were to sit on a hot stove for two seconds then it would seem like two hours.}} A form of temporal illusion verifiable by experiment is the [[kappa effect]],<ref name="Wada">Wada Y, Masuda T, Noguchi K, 2005, "Temporal illusion called 'kappa effect' in event perception" Perception 34 ECVP Abstract Supplement</ref> whereby time intervals between visual events are perceived as relatively longer or shorter depending on the relative spatial positions of the events. In other words: the perception of temporal intervals appéars to be directly affected, in these cases, by the perception of spatial intervals. Time also appéars to pass more quickly as one gets older.{{Fact|date=July 2008}} [[Stephen Hawking]] suggests that the perception of time is a ratio: ''Unit of Time : Time Lived''.{{Fact|date=February 2008}} For example, one hour to a six-month-old person would be approximately "1:4032", while one hour to a 40-yéar-old would be "1:349,440". Therefore an hour appéars much longer to a young child than to an aged adult, even though the méasure of time is the same. === Time in altered states of consciousness === Altered states of consciousness are sometimes characterized by a different estimation of time. Some psychoactive substances – such as [[entheogen]]s – may also dramatically alter a person's temporal judgement. When viewed under the influence of such substances as [[LSD]], [[psychedelic mushrooms]] and [[peyote]], a clock may appéar to be a strange reference point and a useless tool for méasuring the passage of events as it does not correlate with the user's experience. At higher doses, time may appéar to slow down, stop, speed up, go backwards and even seem out of sequence. A typical thought might be "I can't believe it's only 8 o'clock, but then again, what does 8 o'clock mean?" As the boundaries for experiencing time are removed, so is its relevance. Many users claim this unbounded timelessness feels like a glimpse into spiritual infinity. To imagine that one exists somewhere "outside" of time is one of the hallmark experiences of a psychedelic voyage.{{Fact|date=February 2008}} [[cannabis (drug)|Marijuana]], a milder psychedelic, may also distort the perception of time to a lesser degree.<ref>{{cite web |url=http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_effects.shtml |title=Cannabis Effects |accessdate=2008-02-15 |work=Erowid |quote=Time sense altered: cars seem like they are moving too fast, time dilation and compression are common at higher doses.}}</ref> The practice of [[meditation]], central to all Buddhist traditions, takes as its goal the reflection of the mind back upon itself, thus altering the subjective experience of time; the so called, 'entering the now', or 'the moment'.{{Fact|date=February 2008}} === Culture === Culture is another variable contributing to the perception of time. Anthropologist [[Benjamin Lee Whorf]] reported after studying the [[Hopi]] cultures that: "… the Hopi language is seen to contain no words, grammatical forms, construction or expressions or that refer directly to what we call “time”, or to past, present, or future…"<ref>Carroll, John B. (ed.)(1956). ''Language Thought and Reality. Selected Writings of Benjamin Lee Whorf''. MIT Press, Boston, Massachusetts. ISBN 0-262-73006-5 9780262730068</ref> Whorf's assertion has been challenged and modified. Pinker debunks Whorf's claims about time in the Hopi language, pointing out that the anthropologist Malotki (1983) has found that the Hopi do have a concept of time very similar to that of other cultures; they have units of time, and a sophisticated calendar.<ref>{{Citation | last = Parr-Davies | first = Neil | author-link = | title = The Sapir-Whorf Hypothesis: A Critique | publisher = [[Aberystwyth University]] | date = April 2001 | year = 2001 | url = http://www.aber.ac.uk/media/Students/njp0001.html | accessdate = [[2008-02-02]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520182627/http://www.aber.ac.uk/media/Students/njp0001.html |date=2007-05-20 }}</ref> == Use of time == {{see also|Time management|Time discipline}} In [[sociology]] and [[anthropology]], [[time discipline]] is the general name given to [[society|social]] and [[economics|economic]] rules, conventions, customs, and expectations governing the méasurement of time, the social currency and awareness of time méasurements, and péople's expectations concerning the observance of these customs by others. The use of time is an important issue in understanding [[human behaviour]], [[education]], and [[travel behaviour]]. [[Time use research]] is a developing field of study. The question concerns how time is allocated across a number of activities (such as time spent at home, at work, shopping, etc.). Time use changes with [[technology]], as the [[television]] or the [[Internet]] créated new opportunities to use time in different ways. However, some aspects of time use are relatively stable over long periods of time, such as the amount of time spent traveling to work, which despite major changes in [[transport]], has been observed to be about 20–30 minutes one-way for a large number of cities over a long period of time. This has led to the disputed [[time budget hypothesis]]. [[Time management]] is the organization of tasks or events by first estimating how much time a task will take to be completed, when it must be completed, and then adjusting events that would interfere with its completion so that completion is réached in the appropriate amount of time. Calendars and day planners are common examples of time management tools. [[Arlie Russell Hochschild]] and [[Norbert Elias]] have written on the use of time from a sociological perspective. == Tempo ogé == [[Gambar:Le Temps.JPG|thumb|Time's mortal aspect is personified in this bronze statue by [[Charles van der Stappen]]]] {{portal|Time|MontreGousset001.jpg}} :''See the Time [[#Navigation templates|navigation templates]] below for an exhaustive list of related articles.'' === Books === * ''[[A Brief History of Time]]'' * ''[[About Time (book)|About Time]]'' * ''[[An Experiment with Time]]'' === Organizations === ''Leading scholarly organizations for researchers on the history and technology of time and timekeeping'' * [[Antiquarian Horological Society]] - AHS (United Kingdom) * [[Association Française des Amateurs d'Horlogerie Ancienne]] - AFAHA (France) * [[Chronometrophilia]] (Switzerland) * [[Deutsche Gesellschaft für Chronometrie]] - DGC (Germany) * [[HORA]] Associazione Italiana Cultori di Orologeria Antica (Italy) * [[National Association of Watch and Clock Collectors]] - NAWCC (United States of America) {{col-begin}} {{col-break|width=25%}} === Miscellaneous arts and sciences === * [[Anachronistic]] * [[Change]] * [[Date and time notation by country]] * [[List of cycles]] * [[Network Time Protocol]] (NTP) * [[Nonlinear (arts)]] * [[Philosophy of physics]] * [[Rate (mathematics)]] {{col-break|width=25%}} === Miscellaneous units of time === * [[Fiscal year]] * [[Half-life]] * [[Hexadecimal time]] * [[Season]] * [[Tithi]] * [[Unix epoch]] {{col-end}} == Notes and references == {{Refimprove|date=July 2008}} {{reflist|2}} == Further reading == * {{cite book | authorlink = Julian Barbour | last = Barbour | first = Julian | title = The End of Time: The Next Revolution in Physics | Publisher = Oxford University Press | year = 1999 | id = ISBN 0-19-514592-5 |}} * {{cite book | last = Das | first = Tushar Kanti | title = The Time Dimension: An Interdisciplinary Guide | year = 1990 | location = New York | publisher = Praeger | id=ISBN 0-275-92681-8 }}- Reséarch bibliography * {{cite book | authorlink = Paul Davies | last = Davies | first = Paul | title=About Time: Einstein's Unfinished Revolution | year = 1996|id=ISBN 0-684-81822-1}} * {{cite book | authorlink = Richard Feynman | last = Feynman | first = Richard | title=The Character of Physical Law | year = 1994|origyear=1965|location=Cambridge (Mass)|publisher=The MIT Press|id=ISBN 0-262-56003-8|pages=108-126|url=http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=5277}} * {{cite book | authorlink = Peter Galison | last = Galison | first = Peter | title=Einstein's Clocks and Poincaré's Maps: Empires of Time | year = 1992|location=New York|publisher=W. W. Norton|id= ISBN 0-393-02001-0}} * {{cite book | last = Highfield | first = Roger | title = Arrow of Time: A Voyage through Science to Solve Time's Greatest Mystery | publisher = Random House | year = 1992 | id = ISBN 0-449-90723-6}} * {{cite book | authorlink=Mermin|last = Mermin | first = N. David | title=It's About Time: Understanding Einstein's Relativity| year = 2005|publisher=Princeton University Press|id=ISBN 0-691-12201-6|url=http://press.princeton.edu/titles/8112.html}} * {{cite book | authorlink = Roger Penrose | last = Penrose | first = Roger | title=The Emperor's New Mind: Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics | year = 1999|origyear=1989|location=New York|publisher=Oxford University Press|id=ISBN 0-19-286198-0|pages=391-417|url=http://www.oup.com/uk/catalogue/?ci=9780192861986}} * {{cite book | last = Price | first = Huw | title=Time's Arrow and Archimedes' Point| year = 1996|publisher=Oxford University Press|id=ISBN 0-19-511798-0|url=http://www.usyd.edu.au/time/price/TAAP.html}} * {{cite book | authorlink = Hans Reichenbach | last = Reichenbach | first = Hans | title=The Direction of Time | year = 1999|origyear=1956|location=New York|publisher=Dover|id=ISBN 0-486-40926-0|url=http://store.doverpublications.com/0486409260.html}} *[[Bernard Stiegler|Stiegler, Bernard]], ''[[Technics and Time, 1: The Fault of Epimetheus]]'' * {{cite book | authorlink = Gerald James Whitrow | last = Whitrow | first = Gerald J. | title = The Nature of Time | publisher = Holt, Rinehart and Wilson (New York) | year = 1973}} * {{cite book | last = Whitrow | first = Gerald J. | title = The Natural Philosophy of Time | publisher = Clarendon Press (Oxford) | year = 1980}} * {{cite book | last = Whitrow | first = Gerald J. | title = Time in History. The evolution of our general awareness of time and temporal perspective | publisher = Oxford University Press | year = 1988 | id = ISBN 0-19-285211-6}} * {{cite book | last = Rovelli | first = Carlo | title = What is time? What is space? | publisher = Di Renzo Editore |location=Rome | year = 2006|id=ISBN 88-8323-146-5|url=http://www.direnzo.it/main.phtml?Language=en&Doc=0001&ISBN=8883231465}} == Tumbu ka luar == {{external links}} {{wiktionarypar|time}} {{Wikiquote}} {{Wikibooks}} {{Commonscat}} === Perception of time === * [http://www.primitivism.com/time.htm Time and Its Discontents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050509082928/http://www.primitivism.com/time.htm |date=2005-05-09 }} * [http://mixingmemory.blogspot.com/2004/12/by-request-time-perception-i.html Time Perception I] and [http://mixingmemory.blogspot.com/2004/12/time-perception-ii-cognitive-factors.html II] * [http://manchestertiming.co.uk/ Time Perception Research at the University of Manchester] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930072044/http://manchestertiming.co.uk/ |date=2007-09-30 }} === Physics === * [http://physics.thinkingpal.com/what-is-time/ Do we actually measure time?] * [http://physics.nist.gov/GenInt/Time/world.html A walk through Time] * [http://arxiv.org/abs/physics/0310055 Time and classical and quantum mechanics: Indeterminacy vs. discontinuity] * [http://www.thekeyboard.org.uk/What%20is%20Time.htm Theories With Problems: What Is Time?] * [http://www.sugartreeridge.com/Docs/Exploring_the_Nature_of_Time.php Exploring the Nature of Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901172405/http://www.sugartreeridge.com/Docs/Exploring_the_Nature_of_Time.php |date=2007-09-01 }} * [http://www.sciam.com/print_version.cfm?articleID=00042F0D-1A0E-1085-94F483414B7F0000 Myth of the Beginning of Time] === Philosophy === ;'''éastern Philosophy''' * [http://www.literati-tradition.com/time.html The Conceptual Scheme of Chinese Philosophical Thinking - Time] * [http://nariphaltan.virtualave.net/time.pdf An article on Time and Universal Consciousness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080809030829/http://nariphaltan.virtualave.net/time.pdf |date=2008-08-09 }} ;'''Western Philosophy''' * {{cite web |url=http://www.onphilosophy.co.uk/time_-_a_dialogue.html |title=Is there a defensible argument for the non-existence of time? |first=Will |last=Crouch |5=Copyright James Nicholson |year=2006-2008 |work=On Philosophy |accessdate=2008-01-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071204210348/http://www.onphilosophy.co.uk/time_-_a_dialogue.html |date=2007-12-04 }} *{{cite encyclopedia |url=http://www.iep.utm.edu/t/time.htm |title=Time |first=Bradley (California State University, Sacramento) |last=Dowden |year=2007 |encyclopedia=The Internet Encyclopedia of Philosophy |editor=James Fieser, Ph.D., Bradley Dowden, Ph.D. |accessdate=2008-01-31}} * {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2004/entries/time-experience |title=The Experience and Perception of Time |last=Le Poidevin |first=Robin |year=Winter 2004 |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor=Edward N. Zalta |accessdate=2008-01-17}} * {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2007/entries/leibniz-physics/ |title=Leibniz's Philosophy of Physics |year=Winter 2007 |copyright=2007 |first=Jeff (Harvard University) |last=Mcdonough |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor=Edward N. Zalta |publisher=Stanford University |accessdate=2008-01-31}} * {{cite web |url=http://www.friesian.com/space.htm#clarke |title=The Clarke-Leibniz Debate (1715-1716) |first=Kelley L., Ph.D. (Los Angeles Valley College) |last=Ross |publisher=The Proceedings of the Friesian School, Fourth Series (1996, 1999, 2001) |accessdate=2008-01-17}} * {{cite web |url=http://www.friesian.com/space.htm#kant |title=Three Points in Kant's Theory of Space and Time |first=Kelley L., Ph.D. (Los Angeles Valley College) |last=Ross |publisher=The Proceedings of the Friesian School, Fourth Series (1996, 1999, 2001) |accessdate=2008-01-17}} * {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/entries/spacetime-bebecome/ |title=Being and Becoming in Modern Physics |year=Fall 2007 |last=Savitt |first=Steven, Ph.D. (University of British Columbia) |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor=Edward N. Zalta |accessdate=2008-01-17}} * {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2004/entries/kant-leibniz/ |title=Kant and Leibniz |year=Summer 2004 |first=Catherine (City University of New York) |last=Wilson |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor=Edward N. Zalta |publisher=Stanford University |issn=1095-5054 |accessdate=2008-01-31}} === Timekeeping === * [http://tycho.usno.navy.mil/systime.html Different systems of measuring time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016211032/http://tycho.usno.navy.mil/systime.html |date=2015-10-16 }} * [http://physics.nist.gov/cuu/Units/outside.html non-SI units] * [http://www1.bipm.org/en/scientific/tai/time_server.html UTC/TAI Timeserver] * [http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html Leapsecond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19961126204059/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |date=1996-11-26 }} * [http://www.intuitor.com/hex/hexclock.html Hexadecimal Time] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3486160.stm BBC article on shortest time ever measured] * [http://www.fhs.ch/en/ Federation of the Swiss Watch Industry FH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040707014907/http://www.fhs.ch/en/ |date=2004-07-07 }} * [http://www.awi-net.org American Watchmakers-Clockmakers Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050125085359/http://www.awi-net.org/ |date=2005-01-25 }} * [http://www.timeanddate.com/worldclock/ The World Clock - Time Zones] * [http://www.worldtimeengine.com/ World Time for any place on earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080811053528/http://worldtimeengine.com/ |date=2008-08-11 }} === Miscellaneous === * [http://wwp.greenwichmeantime.com/ GMT and all other timezones...] * [http://www.timeticker.com/ TimeTicker and the time tickers...] * [http://www.welt-zeit-uhr.de/worldtime.php World Time and Zones] * [http://www.time.gov Official US time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717021237/http://www.time.gov/ |date=2012-07-17 }} * [http://exploringtime.org/?page=segments Exploring Time] from Planck Time to the lifespan of the universe * [http://www.time-server.org Time Server] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915093607/http://www.time-server.org/ |date=2008-09-15 }} Calling to a different time zone; This site can be used to work out what time you should call. Also has some good "history of time" information and information about computer time servers and gps time. ==Navigation templates==<!-- Header linked from "See also" above --> {{Time Topics}} {| width="100%" class="collapsible collapsed" style="background:transparent; margin:1em 0 0;" !style="background:#ee9; border:1px solid silver; padding:0.2em 1em 0.2em 6.5em; <!--to reduce size of "[show]" link:-->font-size:90%;"| {{resize|110%|Time articles: Detailed navigation}}</tr> | {{Time measurement and standards}} {{Chronology}} {{Time in religion and mythology}} {{Time in philosophy}} |} [[Kategori:Fisika]] m7fio2xn7iihm3thormmqle0nz7vf40 0 30352 710283 662569 2026-06-13T23:59:32Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710283 wikitext text/x-wiki [[File:1e6m comparison Mars Mercury Moon Pluto Haumea - no transparency.png|thumb|right|250px|Élmu alam: [[Planét Mars]] (kénca), Planét Mérkuri (katuhu), [[Bulan]] (handap kénca), [[Pluto]] (handap tengah), sarta Haumea (handap katuhu), babandingan skala ngagunakeun diaméter Sirius B]] '''Élmu''' nyaéta sakumna usaha sadar pikeun nalungtik, manggihan sarta ngaronjatkeun pamahaman [[manusa]] ti sagala rupa sisi kanyataan dina alam manusa <ref>Prof. Dr. C.A. van Peursen: Filsafat Sebagai Seni Untuk Bertanya. Dikutip dari buku B. Arief Sidharta. Apakah Filsafat dan Filsafat Ilmu Itu?, Pustaka Sutra, Bandung 2008. Hal 7-11.</ref>. Sisi-sisi ieu diwatesan sangkan dihasilkeun rumusan-rumusan anu pasti. Élmu méré kapastian kalawan ngawatesan wengkuan tetempoanana, sarta kapastian élmu-élmu meunang ti kakawatesanana <ref>Prof. Dr. C.A. van Peursen: Filsafat Sebagai Seni Untuk Bertanya. Dikutip dari buku B. Arief Sidharta. Apakah Filsafat dan Filsafat Ilmu Itu?, Pustaka Sutra, Bandung 2008. Hal 7-11</ref>. Contona: [[Élmu Alam]] ngan bisa jadi pasti sanggeus widangna diwatesan kana hal anu materil waé atawa [[élmu psikologi]] ngan bisa norah laku-lampah manusa lamun ngawatesan wengkuan tetempoanana kana sisi umum ti laku-lampah manusa anu nyata. Patali jeung conto ieu, élmu-élmu alam ngajawab pananya ngeunaan sabaraha jauhna panonpoé ti bumi, atawa élmu psikologi ngajawab naha saurang wanoja luyu pikeun jadi parawat. Kecap élmu sorangan mangrupa kecap serepan tina [[basa Arab]] "''ilm''" <ref>Wahid, Ramli Abdul. Ulumul Qu’ran, Grafindo, Jakarta, 1996, hal. 7.</ref>. anu hartina surti, ngarti, atawa nyaho. Élmu pangaweruh bisa boga harti surti kana hiji pangaweruh, sarta élmu sosial bisa boga harti nyaho masalah-masalah sosial. <!-- ==Sarat-sarat élmu== Béda kalawan [[pangaweruh]], élmu mangrupa pangaweruh husus di mana hiji jalma nyaho naon cukang lantaran hiji hal sarta naha. Aya pasaratan [[ilmiah]] hiji hal bisa disebut minangka élmu Vardiansyah, Dani. Filsafat Élmu Komunikasi: Hiji Panganteur, Indéks, Jakarta 2008. Halaman 8.. Sipat ilmiah minangka pasaratan élmu réa terpengaruh paradigma élmu-élmu alam anu geus aya leuwih tiheula. # [[Obyektifitas (élmu)|Obyektif]]. Élmu kudu ngabogaan obyek kajian anu diwangun ti hiji golongan masalah anu sarua sipat hakikatnya, kasampak ti luar atawa bentukna ti dina. Obyeknya bisa boga sipat aya, atawa meureun aya alatan masih kudu diuji di mana ayana. Dina mengkaji obyek, anu ditéang nyaéta kebenaran, nyaéta persesuaian antara nyaho kalawan obyek, sarta lantaran éta disebut kebenaran obyektif; lain subyektif dumasar subyek peneliti atawa subyek penunjang panalungtikan. # [[Metodis]] nyaéta usaha-usaha anu dipigawé pikeun meminimalisasi jigana lumangsungna penyimpangan dina néangan kebenaran. Konsekuensi ti usaha ieu téh kudu aya cara nu tangtu pikeun ngajamin kapastian kebenaran. Metodis asalna ti kecap Yunani “Metodos” anu hartosna: cara, jalan. Sacara umum metodis hartosna padika nu tangtu anu dipaké sarta umumna ngarujuk dina padika ilmiah. # [[Sistematis]]. Dina lalampahanana mecakan nyaho sarta ngécéskeun hiji obyek, élmu kudu terurai sarta terumuskan dina hubungan anu teratur sarta logis ku kituna nyieun hiji sistem anu hartosna sacara gembleng, menyeluruh, terpadu , sanggup ngécéskeun runtuyan sabab alatan ngait obyeknya. Pangaweruh anu tersusun sacara sistematis dina runtuyan sabab alatan mangrupa sarat élmu anu katilu. # [[Universal]]. Kebenaran anu rék dihontal nyaéta kebenaran universal anu boga sipat umum (henteu boga sipat nu tangtu). Conto: kabéh segitiga bersudut 180º. Lantaran éta universal mangrupa sarat élmu anu kaopat. Pandeuri élmu-élmu sosial nyadar kadar ke-umum-an (universal) anu dikandungnya béda dnegan élmu-élmu alam nginget obyeknya nyaéta tindakan manusa. Alatan éta pikeun ngahontal tingkat universalitas dina élmu-élmu sosial, kudu sadia konteks sarta nu tangtu ogé. == Pemodelan, teori, sarta hukum == ''Artikel utama:'' [[padika ilmiah]] Istilah "[[modél]]", "[[hipotesis]]", "[[teori]]", sarta "[[hukum (ilmiah)|hukum]]" ngandung harti anu béda dina keilmuan ti pamahaman umum. Para ilmuwan ngagunakeun istilah ''modél'' pikeun ngécéskeun hiji hal, sacara husus anu bisa dipaké pikeun nyieun dugaan anu bisa diuji ku percobaan/eksperimen atawa [[observasi|pengamatan]]. Hiji ''hipotesis'' nyaéta dugaan-dugaan anu tacan dirojong atawa dibuktikeun ku percobaan, sarta ''Hukum fisika'' atawa ''hukum alam'' nyaéta generalisasi ilmiah dumasar pengamatan empiris. == Matematika sarta padika ilmiah == [[Matematika]] pohara penting pikeun keilmuan, utamana dina peran anu dicoona dina mengekspresikan ''modél'' ilmiah. Nitetan sarta ngumpulkeun hasil-hasil pengukuran, sakumaha nyieun hipotesis sarta dugaan, pasti merlukeun modél sarta eksploitasi matematis. Cabang matematika anu mindeng dipaké dina keilmuan di antarana [[kalkulus]] sarta [[statistika]], sanajan sabenerna kabéh cabang matematika miboga penerapannya, komo widang "murni" kawas [[teori bilangan]] sarta [[topologi]]. Sawatara urang pemikir melong matematikawan minangka ilmuwan, jeung anggapan yén pembuktian-pembuktian matematis sarimbag kalawan percobaan. Sawaréh anu séjénna henteu nganggap matematika minangka élmu, sabab henteu merlukeun uji-uji eksperimental dina teori sarta hipotesisnya. Tapi, dibalik kadua anggapan éta, kanyataan pentingna matematika minangka pakakas anu pohara kapaké pikeun ngagambarkeun/menjelaskan alam semesta geus jadi isu utama pikeun [[filsafat matematika]]. Tempo [[Eugene Wigner]], ''[[The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences|The Unreasonable Effectiveness of Mathematics]]''. [[Richard Feynman]] ngomong, "Matematika éta henteu téla, tapi ''karasaeun'' téla. Di manakah tempatna aya?", sedengkeun [[Bertrand Russell]] pohara gumbira mendefinisikan matematika minangka "jejer anu urang henteu kungsi nyaho naon anu keur urang bicarakan, sarta urang henteu nyaho ogé kebenarannya." --> ==Widang-widang élmu== ===Élmu alam=== * [[Fisika]] ** [[Akustik]] ** [[Astrodinamika]] ** [[Astrofisika]] ** [[Astronomi]] ** [[Biofisika]] ** [[Fisika Atom, Molekul, sarta Optik]] ** [[Fisika bahan mundel]] ** [[Fisika komputasi]] ** [[Dinamika]] ** [[Dinamika fluida]] ** [[Dinamika tutumpakan]] ** [[Fisika bahan]] ** [[Fisika matematis]] ** [[Fisika nuklir]] ** [[Fisika partikel]] (atawa [[fisika energi luhur]]) ** [[Fisika plasma]] ** [[Fisika polimér]] ** [[Kriogenik]] ** [[Mekanika]] ** [[Optik]] * [[Biologi]] ** [[Anatomi]] ** [[Antropologi fisik]] ** [[Astrobiologi]] ** [[Biokimia]] ** [[Biofisika]] ** [[Bioinformatika]] ** [[Biologi cai tawar]] ** [[Biologi sél]] ** [[Biologi struktur]] ** [[Biologi molekul]] ** [[Biologi pertumbuhan]] ** [[Biologi pertumbuhan evolusioner]] ("Evo-devo" atawa Evolusi pertumbuhan) ** [[Biologi laut]] ** [[Botani]] ** [[Ekologi]] ** [[Entomologi]] ** [[Epidemiologi]] ** [[Evolusi]] (Biologi evolusioner) ** [[Fikologi]] (Algologi) ** [[Filogeni]] ** [[Fisiologi]] ** [[Genetika]] ([[Genetika populasi]], [[Genomika]], [[Proteomika]]) ** [[Histologi]] ** [[Élmu kaséhatan]] *** [[Farmakologi]] *** [[Hematologi]] *** [[Imunoserologi]] *** [[Kedokteran]] *** [[Kedokteran huntu]] *** [[Kedokteran sato]] *** [[Onkologi]] (élmu kanker) *** [[Toksikologi]] ** [[Élmu saraf]] ** [[Imunologi]] ** [[Kladistika]] ** [[Mikrobiologi]] ** [[Morfologi]] ** [[Ontogeni]] ** [[Patologi]] ** [[Sitologi]] ** [[Taksonomi]] ** [[Virologi]] ** [[Zoologi]] * [[Kimia]] ** [[Biokimia]] ** [[Elektrokimia]] ** [[Élmu bahan]] ** [[Kimia analitik]] ** [[Kimia anorganik]] ** [[Kimia fisik]] ** [[Kimia komputasi]] ** [[Kimia kuantum]] ** [[Kimia organik]] ** [[Spektroskopi]] ** [[Stereokimia]] ** [[Termokimia]] * [[Élmu bumi]] ** [[Geodesi]] ** [[Geografi]] ** [[Géologi]] ** [[Limnologi]] ** [[Meteorologi]] ** [[Oseanografi]] ** [[Paleontologi]] ** [[Seismologi]] ===Élmu sosial=== * [[Antropologi]] ** [[Arkeologi]] * [[Ékonomi]] * [[Élmu pulitik]] * [[Linguistik]] (Élmu basa) * [[Psikologi]] ** [[Analisis laku-lampah]] ** [[Biopsikologi]] ** [[Neuropsikologi]] ** [[Psikofisika]] ** [[Psikometri]] ** [[Psikologi eksperimen]] ** [[Psikologi forensik]] ** [[Psikologi humanis]] ** [[Psikologi industri sarta organisasi]] ** [[Psikologi kepribadian]] ** [[Psikologi kaséhatan]] ** [[Psikologi klinis]] ** [[Psikologi kognitif]] ** [[Psikologi atikan]] ** [[Psikologi pertumbuhan]] ** [[Psikologi sensasi sarta persepsi]] ** [[Psikologi sosial]] * [[Sosiologi]] ===Élmu terapan=== *[[Ilmu komputer]] sarta [[informatika]] ** [[Élmu komputer]] ** [[Élmu kognitif]] ** [[Informatika]] ** ''[[Cybernetics]]'' ** ''[[Systemics]]'' *[[Rekayasa]] **[[Ilmu biomedik]] **[[Ilmu tatanén]] **[[Rekayasa listrik]] **[[Rekayasa tatanén]] ==Téma nu patali== * Organisasi dan praktik ilmu: [[International Council of Science]] (ICSU). * For an understanding of how these fields came to be: [[History of Science and Technology]]. ==Tempo ogé== * [[Teori dasar élmu]] * [[Sajarah élmu]] * ''[[Junk science]]'' * [[National Science Foundation]] ([[United States|USA]]) * [[Patafisika]] * [[Élmu patologik]] * ''[[Protoscience]]'' * ''[[Pseudoscience]]'' * [[Sains Badag]] * [[Science education]] * [[Scientific enterprise]] * [[Scientific misconduct]] * [[Scientific materialism]] * [[Scientific method]] * [[Scientific revolution]] * [[The relationship between religion and science]] * [[List of publications in science]] * [[List of scientific howlers in literature]] ==Rujukan== {{reflist}} ==Tumbu ka luar== * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-57 ''Dictionary of the History of Ideas'':] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619205103/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-57 |date=2008-06-19 }} Classification of the Sciences * [http://science.shumans.com Daily Science News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006124035/http://science.shumans.com/ |date=2008-10-06 }} * [http://www.internet-encyclopedia.info/wiki.phtml?title=Science Internet-encyclopedia March 14, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050309042350/http://www.internet-encyclopedia.info/wiki.phtml?title=Science |date=March 9, 2005 }}, alphabetized and ordered list of sciences adapted from the Internet-encyclopedia article, "Science" * [http://www.forumsains.com/ Forum Sains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230612100857/https://www.forumsains.com/ |date=2023-06-12 }} [[Kategori:Élmu| ]] [[Kategori:Filsafat]] ee2o2ix86t4r7kga9ub3flw2kpxb6se 0 33412 710277 706398 2026-06-13T18:55:52Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710277 wikitext text/x-wiki [[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Houten wajangpop voorstellende Prabu Dasamuka TMnr 8-111.jpg|thumb|250px|Rahwana dina [[Wayang Golék]] Purwa Sunda]] [[Gambar:Ravana on a brass chariot of Searsole Rajbari, West Bengal, India.jpg|thumb|Rahwana dina karéta kuningan, Searsole Rajbari, Benggala Kulon, India.]] '''Rahwana''' ([[devanagari]] = रावण, ravana, [[Aksara Sunda|Aks. Sunda]]:ᮛᮂᮝᮔ ) , dina [[mitologi hindu]] nya ėta palaku antagonis dina [[wiracarita]] [[Ramayana]] anu ngalawan [[Rama]], rahwana digambarkeun boga 10 hulu matakna Rahwana disebut ogé [[Dasamuka]]. Rahwana nyaéta raja Aléngka sakaligus raja iblis ([[rakhsasa]]). <ref name="sumber1">{{id}}[http://mahanagari.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=106&flypage=flypage-ask.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=85&vmcchk=1&Itemid=85 Rahwana a.k.a Dasamuka]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (diaksés tanggal 18 September 2011)</ref><ref name="sumber2">{{id}}[http://salazad.com/2010/06/rahwana-papertoy/ Rahwana (Ravana)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628222102/http://salazad.com/2010/06/rahwana-papertoy/ |date=2011-06-28 }} (diaksés tanggal 18 September 2011)</ref> Rahwana nyaéta putra [[Resi Wisrawa]] ti padépokan [[dederpenyu]] jeung [[Déwi Sukési]], putri [[Prabu Sumali]] raja [[Aléngka]] <ref name="sumber3"/><ref name=sumber8>{{id}}[http://ki-demang.com/gambar wayang/index.php?option=com content&view=article&id=823&Itemid=823 Ki demang- Dasamuka]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (diaksés tanggal 20 September 2011)</ref>. Nalika leutik ngaranna [[Dasasana]] atawa [[Dasagriwa]] <ref name="sumber3"/>. Rahwana boga tilu adi: [[Arya Kumbakarna]], [[Dewi Sarpakenaka]], jeung [[Arya Wibisana]]. Lian ti éta, Rahwana boga adi téré nyaéta [[Wisrawana]] (Prabu Damaraja) jeung [[Prabu Danapati]] raja di [[Lokapala]], putra resi wisrawa jeung [[Déwi Lokawati]].<ref name="sumber3">{{id}}[http://www.hadisukirno.com/artikel-detail?id=60 Artikel Rahwana Hadi Sukimo]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (diaksés tanggal 18 September 2011)</ref> Rahwana boga loba pamajikan, tapi anu asli mah [[Déwi Mandodari]] (di Sunda biasa disebut Banondari).<ref name="rumpakaceurikrahwana">[http;//datasunda.org/php/dnl.php?type=ri...Ceurik%20Rahwana%20(2) Ceurik Rahwana] (diakses tangal 20 September)</ref>, anakna [[Mayasura]] anu nikah jeung widadari ngaranna [[Hema]]. Dina Ramayana dicaritakeun yén istana Rahwana pinuh ku awéwé geulis ti sakuliah nagri di dunya, lantaran awéwé di Aléngka ngarasa bungah lamun bisa nikah jeung Rahwana<ref name="sumber1"/>. Rahwana boga senjata pusaka nyaéta [[candrasa|chandrahasa]] atawa [[candrahasa|candrasa]] (pedang bulan), pakarang séjénis pedang anu boga dua ujung seukeut.<ref name="Sumber5">{{id}}Tim Penulis Sena Wangi.''Ensiklopedi Wayang Indonesia''.Jakarta:Penerbit Sena Wangi ISBN 979-9240-02-6</ref><ref name="Sumber8"/>. Lian ti éta rahwana kasohor ku kaparigelan maké pakarang perang katut élmu sihir<ref name="Sumber6"/>. [[Gambar:Tari topeng kelana.jpg|thumb|200px|left| Rahwana dina pagelaran [[Tari topéng]] [[kelana]]]] == Gelarna Rahwana == [[Resi Wisrawa]] miang ka Aléngka pikeun néangan jodo keur anakna<ref name="Sumber4"/>. Tapi nalika sang resi macakeun ''Sastra Jendra Hayuningrat Pangruwating Diyu'' ka [[Déwi Sukési]], Duaanana kabawa napsu [[syahwat]] terus ngalakukeun hubungan suami-istri<ref name="Sumber4">{{id}} [http://www.oneearthmedia.net/ind/?p=728 One Heart Media]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (diaksés tanggal 20 September 2011)</ref>. Tina hubungan [[haram]] éta lahir gundukan [[getih]] anu nyampur jeung wujud [[ceuli]] sarta [[kuku]]: Rahwana, rakhsasa anu lahir tina getih anu ngalambangkeun angkara murka manusa, [[Arya Kumbakarna|Kumbakarna]], rakhsasa segedé gunung anu boga sipat wijak lahir tina wujud ceuli anu ngalambangkeun rasa kaduhung kolotna, jeung [[Déwi Sarpakenaka|Sarpakenaka]], rakhsasa awéwé anu lahir tina wujud kuku, sedengkeun [[Arya Wibisana|Wibisana]] mah lahir jadi manusa normal sabab lahir ti hubungan anu sah, lain ti syahwat wungkul<ref name="Sumber4"/> == Lalakon hirup == === Tapa di Gohkarna === [[Gambar:Sculptures - Ivory Sculpture - Sri Meenakshi-Sundareshwarar Temple - Madurai - India.JPG|thumb|200px|Relief Triwikrama Rahwana di [[Candi]] [[Sri Meenakshi-Sundareshwarar]], [[Madurai]], [[India]]]] Keur ngorana, Rahwana pernah tapa di [[Gunung Gohkarna]] jeung adi-adina salila mangbulan-bulan<ref name="Sumber5"/>. Opatanana sapuk moal waka eureun tapa lamun kahayangna can ditedunan, balukarna [[kahyangan]] jadi riweuh, para [[Déwa]] jeung [[Déwi]] jadi baringung. Ahirna [[Batara Narada]] turun ka dunya terus nanya nu jadi kahayang Maranéhna<ref name="Sumber5"/>. Dasamuka ménta dibéré kasaktén sangkan euweuh hiji mahluk naon ogé anu bisa ngéléhkeun manéhna, sanajan Batara narada geus ngingetan yén sagala nu aya di dunya bakal aya ahirna, tapi éta pamundut tetep ditedunan<ref name="Sumber5"/>. Kumbakarna ménta dibéré umur anu panjang, tapi diganti, manéhna hayang hirup nikmat, dahar sapuasna, jeung saré sapuasna<ref name="Sumber5"/>. Paméntana ditedunan. Sarpakenaka ménta sangkan bisa ngalampiaskeun napsu birahi sapuas-puasna, sedengkeun Wibisana ménta sangkan boga kawani pikeun nepikeun bebeneran. Batara Narada ngabéjaan yén unggal pilihan kaasup mihak kana bebeneran téh pasti aya resikona<ref name="Sumber5"/>. === Tapa ka Brahma === Keur ngorana, Rahwana ngalakukeun tapa ka [[Batara]] [[Brahma]] salila mangtaun-taun. Déwa Brahma resep kana pamujaanana, terus nedunan kahayang Rahwana nyaéta teu bisa diéléhkeun ku Déwa jeung sagala rupa kakuatan séjénna.<ref name="Sumber8">{{en}}[http://www.indianetzone.com/6/ravana.htm Indianet zone-Dasamuka-Ravana]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Diaksés tanggal 23 September 2011)</ref>. Sanggeus meunang kakuatan manéhna jadi pangawasa Aléngka<ref name="Sumber8"/>. Nalika Rahwana jadi Raja, Aléngka jadi nagara anu makmur, konon euweuh rahayat nu kalaparan di Karajaan Aléngka.<ref name="Sumber8"/>. === Muja ka Siwa === Sanggeus jadi raja, Rahwana ngadatangan Déwa Siwa di [[Gunung]] [[Kailasha]]<ref name="Sumber6">{{en}}[http://www.indiaparenting.com/stories/krishna/rama15.shtml ''India-parenting-Ravana character sketch''] (Diaksés tanggal 24 September 2011)</ref>. Henteu disadaran, Rahwana iseng mindahkeun bari ngulinkeun éta gunung anu jadi imahna Déwa Siwa<ref name="Sumber6"/>. Siwa anu ngarasa kesel ku kaagulan Rahwana neken éta gunung ku sukuna nepi ka Rahwana katindih, terus gagauran alatan nyeri<ref name="Sumber6"/>. [[Gana]] datang pikeun méré nyaho Rahwana, kudu kasaha manéhna ménta hampura<ref name="Sumber8"/>. Rahwana nyiptakeun jeung nyanyikeun pupujian ka Siwa pikeun nebus dosana<ref name="Sumber8"/><ref name="Sumber6"/>. Konon Rahwana ngalakukeunana mangtaun-taun, nepi ka Siwa ngabébaskeun Rahwana tina hukuman<ref name="Sumber6"/>. Siwa kagugu ku kawani jeung kasatiaanana, Rahwana dibéré hadiah nyaéta candrasa (pedang bulan) anu kacida kuatna<ref name="Sumber8"/>. Saterusna Rahwana jadi pamuja Siwa saumur hirup anu kasohor ku [[tarian]] pamujaanana nyaéta ''Shiva Tandava Stotra(m)''<ref name="Sumber8"/><ref name="Sumber6"/>. == Lalakon Cinta == === Néang titisan Déwi Sri === Hiji mangsa Rahwana panggih jeung Déwi [[Widawati]], anu mangrupa titisanna [[Dewi Sri]] pamajikan [[Batara Wisnu|Wisnu]] <ref name="Sumber5"/>. Rahwana maksa hayang nikah jeung Widawati, ahirna Déwi WIdawati ngaduruk dirina sabab embung dikawin ku Rahwana<ref name="Sumber5"/>. Rahwana teu nyerah, manéhna néang deui titisan Déwi Sri nu séjén, nyaéta Déwi [[Citrawati]], pamajikan [[Arjuna Sasrabahu]], tapi gagal deui <ref name="Sumber5"/>. Sumanget Rahwana beuki ngagedur, manéhna néang deui titisan Dewi Sri nu séjén<ref name="Sumber5"/>. Ahirna Rahwana apaleun yén Déwi [[Sukasalya]], anakna Prabu [[Banputra]] ti karajaan [[Ayodya]] nyaéta titisan Déwi Sri<ref name="Sumber5"/>. Tapi Déwi Sukasalya kaburu kabur jeung Bagawan [[Rawaatmaja]], Rahwana ngudag, terus maéhan Rawaatmaja, sedengkeun Sukasalya ménta tulung Prabu [[Dasarata]] anu kabeneran papanggih<ref name="Sumber5"/>. Rahwana ngudag maranéhna, terus maéhan Rawaatmaja anu nahan Rahwana, sedengkeun Sukasalya anu geus lumpat jauh ménta tulung Prabu [[Dasarata]] anu kabeneran papanggih<ref name="Sumber5"/>. Dasarata diancam sangkan nyerahkeun Déwi Sukasalya<ref name="Sumber5"/>. Teu lila [[Batara Guru]] datang, terus nyieun Sukasalya palsu anu dibawa Rahwana ka Aléngka, sedengkeun Sukasalya asli dibawa Dasarata<ref name="Sumber5"/>. [[Gambar:Raja_Ravi_Varma,_Jatayu_vadha,_1906.jpg|thumb|200px|left|Rahwana Maéhan [[Jatayu]]]] === Rahwana Nyulik Sinta === Déwi Sarpakenaka bébéja yén [[Dewi Sinta]], pamajikan [[Rama]] keur ngalalana di [[Leuweung]] [[Dandaka]]<ref name="Sumber5"/>. Rahwana jadi inget kana caritaan [[Begawan Maryuta]] yén Sinta téh titisan Déwi Sri<ref name="Sumber5"/>. Teu loba omong deui, Rahwana miang ka Luweung Dandaka dibaturan ku [[Kala Marica]] <ref name="Sumber10">[http://candidiy.tripod.com/ramayana.htm epos Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002183440/http://candidiy.tripod.com/ramayana.htm |date=2011-10-02 }} (diaksés tanggal 22 September 2011)</ref>. Rahwana ngagunakeun cara licik: Marica robah jadi kijang sangkan Rama jeung [[Laksamana]] ngajauhan Sinta, sedengkeun Rahwana robah wujud jadi [[brahmana]] aki-aki terus nyulik Sinta ka [[Taman]] [[Argasoka]]<ref name="sumber3"/><ref name="Sumber10"/>. [[Jatayu]], sakadang Dadali dipaéhan ngagunakeun Candrasa nalika nyegah Rahwana nyulik Sinta<ref name="Sumber5"/><ref name="Sumber10"/>. Rama nyaho yén Sinta diculik Rahwana ti Jatayu anu sakarat<ref name="Sumber10"/>.Di taman Argasoka, Sinta dibaturan ku [[Trijata]], alona Rahwana<ref name="Sumber10"/>. Hampir unggal poé salila 12 taun, Sinta dirayu Rahwana, tapi Sinta ngancem rék bunuh diri lamun Rahwana wani nyekel manéhna<ref name="Sumber5"/>. Kumbakarna jeung Wibisana nentang lanceukna lantaran Rahwana dianggap nurunkeun wibawana salaku raja. Wibisana diusir ti Aléngka, sedengkeun Kumbakarna balik ka kasatriaan<ref name="Sumber5"/>. [[Gambar:Ravana losing his heads.jpg|thumb|350px|Lukisan anu ngagambarkeun Rahwana perang jeung [[Rama]]]] == Rahwana tiwas == Rahwana hésé pisan diéléhkeun, nepi ka Lesmana gé sakarat.<ref name="Sumber11">{{en}}[http://www.ramayanam.in/story/END-OF-RAVANA.php Ramayanam Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108182046/http://www.ramayanam.in/story/END-OF-RAVANA.php |date=2012-01-08 }} (diaksés tanggal 22 September 2011</ref>. Wibisana anu mantuan Rama ogé teu bisa mantuan loba, sabab najan awak Rahwaa geus ancur ku rupa-rupa pakarang perang, tapi angger Rahwana nangtung kénéh<ref name="Sumber11"/>. Najan saacanna sapuluh hulu Rahwana geus disapatkeun, tapi muncul deui<ref name="Sumber11"/>. Untungna Rama meunang pakarang perang ti Brahma<ref name="Sumber11"/>. Rama mapatkeun mantra, terus mesatkeun Brahma-astra<ref name="Sumber11"/>. Brahma-astra anu ngaluarkeun seuneu langsung niruk kana dada Rahwana anu jadi rusiah kasaktén Rahwana<ref name="Sumber11"/>. Rahwana labuh ti Karéta perangna, harita kénéh Rahwana tiwas<ref name="Sumber11"/>. Aya nu nyebutkeun ogé yén sanggeus tiwas, Rahwana ditindih Gunung [[Sumawana]] anu dibawa ku Hanoman<ref name="Sumber10"/>. Numutkeun Pawayangan Jawatimuran, Rahwana tiwas sabada sapuluh huluna sapat dipanah ku panah pusaka [[Guwawijaya]] kagungan Rama<ref name="Sumber5"/>. Unggal hulu anu sapat dicokot ku [[Hanoman]], terus diancurkeun, sedengkeun awakna ditindih ku gunung<ref name="Sumber5"/>. == Referensi == {{reflist|2}} [[Kategori:Carita Wayang]] [[Kategori:Ramayana]] [[Kategori:Palaku Ramayana]] 6cy6y0zb80w0gc80lwxlb358ug2dv06 0 34867 710282 709132 2026-06-13T23:34:25Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710282 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Rigveda MS2097.jpg|thumb|right|300px|Kitab Suci Weda, Rigveda.]] '''''Weda''''' (basa Sanskerta: वेद; ''Vid'', "[[élmu]] pangaweruh") nyaéta kitab suci [[Agama Hindu Dharma|agama Hindu]]. ''Weda'' mangrupa kumpulan sastra-sastra kuno ti zaman [[India]] Kuno nu jumlahna loba jeung jembar. Dina ageman Hindu, ''Weda'' kaasup dina golongan Sruti (sacara harfiah artina "nu didengé"), sabab umat Hindu percaya yén eusi ''Weda'' mangrupa kumpulan wahyu ti Brahman (Tuhan). ''Weda'' diyakinan salaku sastra pangkolotna dina “peradaban” manusa nu masih aya nepip ka kiwari. Dina masa turunna wahyu, Weda diturunkeun/diajarkeun kalawan sistim lisan-pangajaran ti biwir ka biwir, nu dina mangsa éta tulisan can kapanggih-ti guru ka siswa. Sanggeus tulisan kapanggih, Resi nuliskeun ajaran-ajaran ''Weda'' ka bentuk tulisan.<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/index.htm |title=The Vedas |accessdate=2006-08-30 |publisher=sacred-texts.com}}</ref>. Weda sifatna apaurusheya, sabab asalna ti wahyu, teu dijieun ku manusa, sarta abadi.<ref>Prahladachar,Prof. D.2006.''Vedâpauruseyatva''. (tanggal akses: 30 Agustus 2006)</ref>. Maharesi Byasa, nyusun deui ''Weda'' jeung ngabagi ''Weda'' jadi opat bagéan nyaéta: Regweda, Yajurweda, Samaweda, jeung Atharwaweda. Sakabéh disusun di masa awal Kaliyuga. == Etimologi == Sacara etimologi, kecap ''Weda'' akarna ti kecap ''vid'', nu ina basa Sansekerta artina "nyaho", dina rungkun basa Indo-Eropa akar kecap ti ''weid'', nu artina "nempo" atawa "nyaho".<ref>[http://www.bartleby.com/61/roots/IE556.html]</ref> ''weid''ogé mangrupa akar kecap ti ''wit'' dina basa Inggris, sakumaha kecap ''vision'' dina basa Latin. == Upaweda == Upaweda mangrupa turunan ti ''Weda'' nu mangrupa jurusan élmu nu leuwih spesifik dina aplikasi kahirupan. Upaweda digolongkeun ku sababaraha jurusan, nyaéta: * Ayurweda - élmu pengobatan. * Dhanurweda - Seni bela diri jeung persenjataan. :Ayurveda jeung Dhanurveda ngabogaan sababaraha sasaruaan dina kagiatan praktekna. Duanana gwé kalawan ngamangpaatkeun Marma, energi Prana nu ngalir dina jero awak. Ayurveda fungsina ngobatan awak jasmani, sedengkeun Dhanurveda ngamangpaatkeun energi prana salaku taméng awak. Konsep ieu ogé dipikawanoh dina widang paélmuan di China, dina akupunktur jeungs eni beladirina. * Stahapatya Veda - élmu Arsitektur, Seni Pahat jeung élmu Géomansi. * Gandharv Veda - Seni musik, sajak jeung tari Sababaraha widang élmu saperti Jyotisha (élmu astrologi), Tantra, Shiksha jeung Vyakara (élmu tata basa) nu sumberna ti Weda ogé. == Catetan== {{reflist}} == Referensi == ;filologis * [[Benjamin Walker]] ''Hindu World: An Encyclopedic Survey of Hinduism'', (Two Volumes), Allen & Unwin, London, 1968; Praeger, New York, 1968; Munshiram Manohar Lal, New Delhi, 1983; Harper Collins, New Delhi, 1985; Rupa, New Delhi, 2005, ISBN 81-291-0670-1. * [[Maurice Bloomfield]], ''A Vedic Concordance'', Harvard Oriental Series, 1907 * Klaus Mylius, ''Geschichte der altindischen Literatur'', Wiesbaden (1983). * [[Moriz Winternitz]] ''History of Indian Literature'', Vol.1 (Calcutta 1926) p.l ;religi * [[Sri Aurobindo]] ,''The Secret of the Veda''[http://www.sriaurobindoashram.info/Contents.aspx?ParentCategoryName=_StaticContent/SriAurobindoAshram/-09%20E-Library/-01%20Works%20of%20Sri%20Aurobindo/-10_The%20Secret%20of%20the%20Veda_Volume-10]. [[Sri Aurobindo Ashram]], [[Pondicherry]]. 1972. * Sri Aurobindo, ''The Upanishads'' [http://www.sriaurobindoashram.info/Contents.aspx?ParentCategoryName=_StaticContent/SriAurobindoAshram/-09%20E-Library/-01%20Works%20of%20Sri%20Aurobindo/-12_The%20Upanishad_Volume-12]. Sri Aurobindo Ashram, Pondicherry. 1972. * David Frawley, ''Wisdom of the Ancient Seers'' * [[Made Titib]], Veda Sabda Suci Pedoman Praktis Kehidupan. [[penerbit Paramita|Paramita]], Surabaya, 1996, ISBN 979-9044-04-9 == Tumbu luar == * {{en}} [http://www.sriyagya.com Vedic Fire to Dissolve the Negativity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230119220207/http://sriyagya.com/ |date=2023-01-19 }} * {{en}} [http://opensenses.blogspot.com/2006/08/ancient-mantras-that-heal.html Read the scientific analysis of ancient vedic mantras that have a healing effect on human mind and body] * {{en}} [http://www.hinduwiki.com/index.php/Hinduism HinduWiki.Com] - A collaborated wiki web site covering all aspects of Hinduism. * {{en}} [http://www.astrojyoti.com/vedasindex.htm Read the four Vedas online] * {{en}} [http://www.hindujagruti.org/eng/page.php?id=98 Details about Vedas like Origin and meaning, Founder, Significance of study etc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206171936/http://www.hindujagruti.org/eng/page.php?id=98 |date=2007-02-06 }} * {{en}} [http://www.archaeologyonline.net/artifacts/scientific-verif-vedas.html Questions on the Dating of the Vedas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326015150/http://www.archaeologyonline.net/artifacts/scientific-verif-vedas.html |date=2010-03-26 }} * {{en}} [http://www.vedmandir.com A great source of information] * {{en}} [http://www.sacred-texts.com/hin/index.htm#vedas The Vedas at sacred-texts.com] * {{en}} [http://www.comparative-religion.com/hinduism/vedas/ Vedas: Rig, Sama, Yajur, and Artharva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504160357/http://www.comparative-religion.com/hinduism/vedas/ |date=2008-05-04 }} * {{en}} [http://www.vedah.com/org/index.asp Excellent site about Vedas (Aurobindo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061025142340/http://www.vedah.com/org/index.asp |date=2006-10-25 }} * {{en}} [http://san.beck.org/EC7-Vedas.html Veda and Upanishads] * {{en}} [http://veda.harekrsna.cz/ VEDA - Vedas and Vedic Knowledge Online (Vaishnava and general)] * {{en}} [http://www.aeongroup.com/cosmos.htm Vedic Cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026123418/http://www.aeongroup.com/cosmos.htm |date=2006-10-26 }} * {{en}} [http://sarasvati.tripod.com/veda.htm Vedic Chanting .mp3 audio files]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.india-picture.net/vedic_ritual Photos of the performance of Vedic rituals in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061023132135/http://www.india-picture.net/vedic_ritual |date=2006-10-23 }} * {{en}} [http://www.odinring.de/eng/english.htm Vedic and Spirituel Literature]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.vedicastronomy.net/index.htm Vedic Astronomy] * {{en}} [http://www.puja.net Photos, Multimedia files, and explanations of Vedic traditional rituals] * {{en}} [http://puja.net/Podcasts/PodcastMenu.htm Weekly podcast on Vedic Mythology and Vedic Chanting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127000537/http://puja.net/Podcasts/PodcastMenu.htm |date=2007-01-27 }} * {{en}} [http://www.quantumyoga.org/Movement%20for%20the%20Restoration%20.pdf Movement for the Restoration of Vedic Wisdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233636/http://www.quantumyoga.org/Movement%20for%20the%20Restoration%20.pdf |date=2016-03-03 }} * {{en}} [https://web.archive.org/web/20091027100419/http://www.geocities.com/hellokrishna/opensource/Vedas.xls Vedas] * {{en}} [http://www.vedamantram.org/ Free audio of Vedamantrams to listen] {{pondok}} [[Kategori:Kitab]] [[Kategori:Naskah]] [[Kategori:Hindu]] qwhb5sq50dzh1qty2imf90vzsy28hc4 0 35401 710268 477854 2026-06-13T16:41:04Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710268 wikitext text/x-wiki '''Nokia 2330 klasik''' ('''''Nokia 2330 classic''''') mangrupa hiji [[telepon keupeul]] [[GSM]] nu diproduksi ku [[Nokia]]. [[Telepon keupeul]] ieu miboga diménsi 107 x 46 x 13,8&nbsp;mm kalawan buerat 80 gram. == Fitur & Komponén == * Kaméra digital VGA, 640x480 piksel * Rekaman Vidéo * SMS * MMS * Email * Polifonik * Kaulinan * Radio FM * Browser WAP 2.0/xHTML, HTML * Bluetooth v2.0 * Java MIDP 2.1 * H.263 player * MP3/AAC player * Bateré Li-ion 1500 mAh (BL-C5) == Tempo ogé == * [[Daptar produk Nokia]] == Tumbu kaluar == * [http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-2330-classic Nokia 2330 klasik dina Nokia.co.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129180109/http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-2330-classic |date=2011-11-29 }} * [http://www.gsmarena.com/nokia_2330_classic-2570.php/ Informasi di GSM Arena] {{Nokia}} [[Kategori:Telepon keupeul Nokia|2330 klasik]] {{nokia-stub}} 0x87w48emjs95y4rcgxyv863d1rl32w 0 35402 710269 495130 2026-06-13T16:43:06Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710269 wikitext text/x-wiki '''Nokia 5200''' mangrupa hiji telepon keupeul produksi [[Nokia]]. Kalawan beurat 104,2 gram. Mémori tiasa ditambih kalawan maké mémori éksternal kalawan maké microSD nepi ka 2 GB. == Tumbu kaluar == * [http://www.nokia.co.id/A4614312 Nokia 5200 di Nokia.co.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228025354/http://www.nokia.co.id/A4614312 |date=2009-02-28 }} {{nokia}} [[Kategori:Telepon keupeul Nokia|5200]] {{nokia-stub}} nign6edznxsoewnno6f25ed2f1uo9ok 0 35411 710273 495137 2026-06-13T16:50:39Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710273 wikitext text/x-wiki '''Nokia C5-00''' mangrupa hiji [[telepon keupeul]] [[Nokia]] [[Nokia séri C|séri C]] nu kahijia kalawan sistem operasi Symbian. Nokia C5-00 maké panutup tukang nu dijieunna ti baja antikarat. == Fitur jeung komponén == * Kaméra 5 megapiksel (2.584 x 1.936 piksel) kalawan Lampu kilat LED (Primer) * Kaméra VGA (640 x 480 piksel) (sékundér) * SMS * MMS * Nokia Messaging * Mémori internal: 270 MB * Slot kartu mémori microSD nepi ka 16 GB * Kaulinan * Radio * Music player * Internet * Bluetooth vérsi 2.0 * USB 2.0 * Paréntah sora * GPS jeung peta digital * Bateré Li-Ion BL-5CT 1.050 mAh == Tempo ogé == * [[Daptar produk Nokia]] == Tumbu kaluar == * [http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-c5-00 Nokia.co.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113132450/http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-c5-00 |date=2011-11-13 }} * [http://www.gsmarena.com/nokia_c5-3122.php GSM Arena] {{Nokia}} [[Kategori:Telepon keupeul Nokia|C5-00]] {{nokia-stub}} [[de:Nokia CSeries#Nokia C5-00]] tgzs68phv37qm5x4v9hoh9p314kks7z 0 35874 710433 654907 2026-06-14T06:31:01Z Kangnanang 36927 710433 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} [[Gambar:Saman dance.jpg|250px|thumb|right|Tari Saman]] '''Tari Saman''' nyaéta tarian [[Suku Gayo]] anu biasa dipintonkeun nalika ngarayakeun peristiwa-peristiwa penting dina adat.<ref name="tari"/> [[Syair]] dina tarian Saman maké [[Bahasa Arab]] jeung [[Bahasa Gayo]].<ref name="tari"/> Salain ti éta tarian ieu dipintonkeun pikeun ngarayakeun kalahiran [[Nabi Muhammad SAW]].<ref name="tari"/> Tari Saman di Acéh diadegkeun jeung dimekarkeun ku [[Syekh Saman]], [[ulama]] anu asalna ti [[Gayo]] di [[Acéh Tenggara]].<ref name="tari">[http://travel.okezone.com/read/2011/11/24/407/533860/sejarah-tari-saman Sejarah Tari Saman](Dicutat tanggal 3 Desember 2011)</ref> Tari saman mangrupa salah sahiji média pikeun ([[dakwah]]).<ref name="SAMAN"/> Tarian ieu ngagambarkeun [[atikan]], agama, sopan santun, kapahlawanan, karempegan jeung duduluran.<ref name="SAMAN"/> [[Lagu]] jeung [[syair]] kalayan bareng jeung pating gumulung, pamaéna ngawengku lalaki anu ngoa kénéh kaayan maké baju adat.<ref name="SAMAN">[http://www.deptan.go.id/itjen/index.php/component/content/article/44-artikel/123-tari-saman TARI SAMAN, SIMBOL KEBERSAMAAN DAN KEKOMPAKAN]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Dicutat tanggal 3 Desember 2011)</ref> Tari ieu mangrupa bagian penting tina kabudayaan masarakat Gayo di wewengkon éta. Di sisi séjén, masarakat Gayo di Kabupatén Acéh Tengah jeung Kabupatén Bener Meriah anu dina dasarna henteu miboga tradisi Tari Gayo, atawa katurunan Saman. ti Kabupatén Gayo Lues. Ku kituna, upama Tari Saman dipentaskeun di Acéh Tengah atawa Bener Meriah, penari umumna asalna ti masarakat Gayo Gayo Lues anu geus mukim di dua wewengkon éta.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/412/1/SAMAN%20Kesenian%20dari%20Tanah%20Gayo%202014.pdf|title=}}</ref> == Perkembangan == Ti baheula mula Tari Saman geus jadi bagian anu teu bisa dipisahkeun tina kahirupan masarakat Gayo nepika geus mekar ti ngan saukur kabiasaan jadi kabutuhan budaya anu aya dina kahirupan sapopoe. Salah sahiji kagiatan utama dina ieu tradisi nyaéta Saman jalu atawa Saman adu, nyaéta pintonan anu ngahijikeun dua kelompok penari pikeun némbongkeun kamampuh jeung solidaritas maranéhanana. Tradisi ieu masih kénéh dilestarikan sacara turun-tumurun, nepi ka kiwari masih kénéh dilestarikan ku masarakat Gayo. kelestarian Tari Saman. Tapi, di tengah globalisasi nu beuki loba. kuat, Tari Saman terus nyanghareupan rupa-rupa tangtangan anu berpotensi mangaruhan kalestariannya. Ku kituna, salaku salah sahiji tarian tradisional Indonésia, Tari Saman perlu terus dipiara jeung dilestarikan sangkan dijauhkeun tina punah atawa penyimpangan, boh dina wangun penyajianna boh ajén-inajén sarta prinsip-prinsip budaya anu aya di jerona.<ref name=":0" /> == Gerakan == Tarian saman maké [[dua]] unsur gerak anu jadi unsur dasar dina tarian saman nyaéta émprak [[leungeun]] jeung [[dada]].<ref name="tarian"/> Nalika nyebarkeun [[agama Islam]], [[syeikh]] saman diajar [[tarian melayu kuno]], satuluyna ngahadirkeun deui ngaliwatan gerak anu dipirig ku syair-syair dakwah islam pikeun ngababarikeun dakwahna.<ref name="tarian"/> Tarian saman kaasup salah sahiji tarin anu unik, lantaran ngan mintonkeun gerakan anu dasarna émpak, saperti '''gerak guncang, kirep,lingang, surang-saring'''.<ref name="tarian">[http://www.kaskus.us/showthread.php?t=10873800 Sejarah, Fungsi dan Makna Tari Saman]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(Dicutat tanggal 3 Desember 2011)</ref> == Penari == Ilaharna Tarian saman ngawengu welasan atawa puluhan lalaki, tapi jumlahna kudu ganjil.<ref name="tarian"/> Pamadegan séjéna ngébréhkeun yén tarian ieu kudu kurang leuwih ti sapuluh urang, kalayan ngawengku dalapan urang nu nari, dua urang nu nanyi.<ref name="tarian"/> Tapi kamekaran tarian ieu ngeuyeuban kana prakprakanana yén beuki dieu penari tari saman jadi lobaan nepi ka puluhan.<ref name="tarian"/> Pikeun ngatur gerakana aya saurang pamingpin anu disebut '''syeikh'''.<ref name="tarian"/> Salain ti ngatur gerakan para penaru, Syeikh ogé miboga pancén pikeun nyanyikeun syair-syair lagu saman.<ref name="tarian"/> ==catetan== {{reflist}} [[Kategori:Tarian ti Acéh]] [[Kategori:Tarian Suku Gayo]] [[Kategori:Budaya Acéh]] ls3o2cpucjwhr0wbcrtxpcjmjhvt9aq 0 36327 710280 706401 2026-06-13T20:30:06Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710280 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ''Repiblik Sesel<br />République des Seychelles<br />Republic of Seychelles'' |conventional_long_name = Républik Seychéll |common_name = Seychéll |image_flag = Flag of the Seychelles.svg |image_coat = Coat of Arms of the Republic of Seychelles.svg |symbol_type = Lambang |image_map = LocationSeychelles.png |national_motto = "Finis Coronat Opus" |national_anthem = ''[[Koste Seselwa]]'' |official_languages = <li>[[Basa Perancis]]<br /><li>[[Basa Inggris]]<br /><li>[[Kréol Seychéll]] |demonym = Seychellois, Seychelloise, Seselwa (Kréol) |capital = [[Victoria, Seychéll|Victoria]] |latd=4 |latm=37 |latNS=S |longd=55 |longm=27 |longEW=E |largest_city = [[Victoria, Seychéll|Victoria]] |government_type = [[Républik]] |leader_title1 = [[Présidén Seychéll|Présidén]] |leader_name1 = [[Wavel Ramkalawan]]<ref>https://seychellen.com/en/wavel-ramkalawan-the-new-and-5th-president-of-the-seychelles/</ref> |leader_title2 = [[Wakil Présidén Seychéll|Wakil Présidén]] |leader_name2 = [[Ahmed Afif]] |area_rank = ka-197 |area_magnitude = 1 E+8 |area = 451 |areami² = 174 |percent_water = tiasa teu dipadulikeun |population_estimate = 84.000<ref name=unpop>{{cite journal | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | year=2009 | accessdate= 12 March 2009}}</ref> |population_estimate_rank = ka-195 |population_estimate_year = 2009 |population_census = |population_census_year = |population_density = 186,2 |population_densitymi² = 482,7 |population_density_rank = ka-60 |GDP_PPP = $2,129 milyar<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=718&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=53&pr.y=7 |title=Seychelles|publisher=International Monetary Fund|accessdate=21 April 2010}}</ref> |GDP_PPP_rank = ka-164 |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP_per_capita = $24.837<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = ka-37 |GDP_nominal = $919 yuta<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = ka-168 |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = $10.714<ref name=imf2 /> |GDP_nominal_per_capita_rank = ka-53 |sovereignty_type = [[Kamerdikaan]] |established_event1 = {{nowrap|ti [[Britania Raya]]}} |established_date1 = 29 Juni 1976 |HDI = {{increase}} 0,773 |HDI_rank = ka-57 |HDI_year = 2007 |HDI_category = <span style="color:green;">luhur</span> |currency = [[Rupee Seychéll]] |currency_code = SCR |country_code = |time_zone = [[Wanci Seychéll|SCT]] |utc_offset = +4 |time_zone_DST = ''teu kaobsérvasi'' |utc_offset_DST = +4 |drives_on = kénca |cctld = [[.sc]] |calling_code = 248 |footnotes = }} '''Seychéll''', resmina '''Républik Seychéll''' ({{lang-fr|République des Seychelles}}; {{lang-en|Republic of Seychelles}}; [[Kréol Seychéll|Kréol]]: ''Repiblik Sesel''), nyaéta hiji [[nagara kapuloan]] nu diwangun ti 115 pulo di [[Samudra Hindia]], kira-kira {{convert|1500|km|mi|0}} wétaneun daratan utama [[Afrika]], kalér wétaneun pulo [[Madagaskar]]. Nagara jeung téritori lian nu deukeut ti dieu contona [[Zanzibar]], [[Mauritius]], [[Réunion]], [[Komoro]], jeung [[Mayotte]]. Seychéll mangrupa [[Daptar nagara dumasar populasi|nagara Afrika nu populasina pangsaeutikna]] kalawan 86.525 jiwa.<ref>[http://goafrica.about.com/od/africatraveltips/a/africafacts.htm Geoafrica.about.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304125223/http://goafrica.about.com/od/africatraveltips/a/africafacts.htm |date=2012-03-04 }}</ref> == Subdivisi == {{utama|Distrik di Seychéll}} Seychéll dibagi kana 25 wewengkon administratif. 8 distrik ngawangun [[ibu kota]] nagara ieu jeung sok disebut salaku [[Victoria, Seychéll|Victoria]] Raya. 14 distrik nu lian mangrupa bagian désa ti pulo utamana, [[Mahé, Seychéll|Mahé]] kalawan 2 distrik di [[Praslin]] jeung 1 di [[La Digue]]. Sésa [[Kapuloan Luar (Seychéll)|Kapuloan Luar]] lianna sanés bagian ti distrik nanaon. {{col-begin}} {{col-2}} ;Victoria Raya *[[Bel Air, Seychéll|Bel Air]] *[[La Riviére Anglaise]] (''English River''; Walungan Inggris) *[[Les Mamelles]] *[[Mont Buxton]] *[[Mont Fleuri]] *[[Plaisance, Seychéll|Plaisance]] *[[Roche Caiman]] *[[Saint Louis, Seychéll|Saint Louis]] ;Praslin *[[Baie Sainte Anne]] (Anse Volbert) *[[Grand'Anse Praslin]] (Grande Anse) {{col-2}} ;Mahé Padésaan *[[Anse aux Pins]] *[[Anse Boileau]] *[[Anse Etoile]] *[[Au Cap]] *[[Anse Royale]] *[[Baie Lazare]] *[[Beau Vallon]] *[[Bel Ombre, Seychéll|Bel Ombre]] *[[Cascade, Seychéll|Cascade]] *[[Glacis, Seychéll|Glacis]] *[[Grand'Anse Mahé]] *[[Pointe La Rue]] *[[Port Glaud]] *[[Takamaka, Seychéll|Takamaka]] ;La Digue jeung sésa Kapuloan Jero lianna *[[La Digue]] (Anse Réunion) {{col-end}} == Tempo ogé == *[[Daptar inohong Seychéll]] *[[Mike Hoare]] == Rujukan == <!-- ---------------------------------------------------------- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the <ref>, </ref> and <reference /> tags ----------------------------------------------------------- --> {{reflist}} == Bacaan salajengna == * "The Edge of Eden" Helen Benedict * ''Aldabra'' Adrian Skerrett (Editor) * ''Birds of the Seychelles'' Adrian Skerrett, Ian Bullock, Tony Disley * ''The History of Slavery in Mauritius and the Seychelles, 1810–1875'' Moses D. E., Nwulia * ''Journey through Seychelles'' Mohamed Amin, Duncan Willets, Adrian Skerrett, Judith Skerrett * ''Political Castaways'' Christopher Lee * ''The Seychelles'' Michael Friedel * ''Seychelles'' Vincenzo Paolillo * ''Seychelles: Garden of Eden in the Indian Ocean'' Sarah Carpin * ''Paradise Raped'' James R. Mancham * ''Seychelles: The New Era'' France Albert René * ''Seychelles, What Next?'' Alain St. Ange * ''Seychelles Since 1770: History of a Slave and Post-Slavery Society'' Deryck Scarr * ''Seychelles, In Search of Democracy'' Alain St. Ange & Bernard Géorges * ''<nowiki>'</nowiki>Rivals in Eden' and 'Hard Times in Paradise<nowiki>'</nowiki>'' Bill McAteer * ''Seychelles, The Cry of A People'' Alain St. Ange * ''Reveil Seychellois'' (Life in Seychelles 1770–1903) Denise Johnstone == Tumbu kaluar == {{Sisterlinks}} ;Pamaréntah * [http://www.egov.sc/ SeyGov] Portal pamaréntah utami * [http://www.statehouse.gov.sc/ State House] Kantor Présidén Républik Seychéll * [http://www.sib.gov.sc/ Seychelles Investment Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130154626/http://www.sib.gov.sc/ |date=2018-11-30 }} Lembaga pamaréntah pikeun ngapromosikeun invéstasi di Seychéll ;Umum * {{CIA_World_Factbook link|se|Seychelles}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/seychelles.htm Seychelles] ti ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Africa/Seychelles|Seychéll}} *{{wikiatlas|Seychelles}} * [http://www.islandconservationseychelles.com Island Conservation Society] * [http://www.natureseychelles.org Nature Seychelles] * [http://www.nation.sc The Seychelles Nation]—koran poéan lokal. ;Pelesir * [http://seychelles.travel Seychelles.travel]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}—Portal pariwisata pamaréntah * [http://airseychelles.com Air Seychelles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706124735/http://www.airseychelles.com/ |date=2009-07-06 }}—Maskapé nasional Seychéll * [http://seychellestour.com Seychelles travel guide]—Portal pelesir * {{wikivoyage|Seychelles}} {{Seychelles topics}} {{Navboxes |title = Géografi |list = {{Countries of Africa}} {{Indian Ocean}} }} {{Navboxes |title = Kaanggotaan internasional |list = {{Southern African Development Community}} {{African Union}} {{La Francophonie}} {{Commonwealth of Nations}} }} {{DEFAULTSORT:Seychell}} [[Kategori:Seychéll| ]] [[Kategori:Nagara di Afrika]] [[Kategori:Kapuloan di Samudra Hindia]] [[Kategori:Nagara Samudra Hindia]] [[Kategori:Wewengkon nu maké basa Inggris]] [[Kategori:Urut koloni Perancis]] [[Kategori:Nagara nu maké basa Perancis]] [[Kategori:Nagara kapuloan]] [[Kategori:Kapuloan di Afrika]] [[Kategori:Anggota Uni Afrika]] [[Kategori:Anggota Pasamakmuran Bangsa-Bangsa]] [[Kategori:Républik]] [[Kategori:Nu ngadeg taun 1976]] [[Kategori:Anggota Pasarikatan Bangsa-Bangsa]] {{nagara-geo-stub|Seychéll}} t2lxyoxpo2x9074xbp8p9s44t53eecz 0 36996 710276 673220 2026-06-13T18:28:46Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710276 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post |post = Présidén |body = Républik Arménia |insignia = Coat of arms of Armenia.svg |insigniasize = 100px |insigniacaption = [[Lambang Arménia|Lambang Républik Arménia]] |image = S Sarkisyan.jpg |incumbent = [[Serzh Sargsyan]] |incumbentsince = 9 April 2008 |appointer = |residence = [[Yérévan]], [[Arménia]] |termlength = 5 taun, ngan bisa sakali deui |formation = 11 Nopémber 1991 |inaugural = [[Levon Ter-Petrossian]] |website = [http://www.president.am/president/cover/eng/] }} {{Politics of Armenia}} '''Présidén Arménia''' nyaéta gelar [[pupuhu nagara]] [[Arménia]] saprak kamerdikaanna ti [[Uni Soviét]] dina 1991. ==Pamingpin Arménia saprak 1918== ===[[Républik Démokratik Arménia]] (1918-1920)=== :'''Pupuhu Déwan Nasional''' *[[Avetis Aharonyan]] (30 Méi - 1 Agustus 1918) :'''Pupuhu Déwan Arménia''' *[[Avetik Sahakyan]] (1 Agustus 1918 - 5 Agustus 1919) :'''Pupuhu Parlemén''' *[[Avetis Aharonyan]] (5 Agustus 1919 - 2 Désémber 1920) ===[[Républik Féderatif Sosialis Transkaukasia Soviét]] (1922-1936) jeung [[Républik Sosialis Soviét Arménia]] (1936-1991)=== :'''Sékrétaris Kahiji Partéy Komunis Arménia''' *[[Gevork Alikhanyan]] (Désémber 1920 - April 1921) *[[Sergey Lukashin]] (April 1921 - 29 April 1922) *[[Askanaz Mravyan]] (29 April 1922 - Maret 1923) *[[Ashot Hovhannisyan]] (Maret 1923 - Juli 1927) *[[Haik Osepyan]] (Juli 1927 - April 1928) *[[Aykaz Kostanyan]] (April 1928 - 7 Méi 1930) *[[Aghasi Khanjian]] (7 Méi 1930 - 9 Juli 1936) *[[Amatuni Vartapetyan]] (13 Juli 1936 - 21 Séptémber 1937) *[[Grigory Arutyunov]] (24 Séptémber 1937 - Nopémber 1953) *[[Suren Tovmasyan]] (Nopémber 1953 - 28 Désémber 1960) *[[Yakov Zarobyan]] (28 Désémber 1960 - 5 Pébruari 1966) *[[Anton Kochinyan]] (5 Pébruari 1966 - 27 Nopémber 1974) *[[Karen Demirchyan]] (27 Nopémber 1974 - 21 Méi 1988) *[[Suren Arutyunyan]] (21 Méi 1988 - 6 April 1990) *[[Vladimir Migranovich Movsisyan|Vladimir Movsisyan]] (6 April - 30 Nopémber 1990) *[[Stepan Karapetovich Pogosyan|Stepan Pogosyan]] (30 Nopémber 1990 - 14 Méi 1991) *[[Aram Sargsyan]] (14 Méi - 7 Séptémber 1991) :'''Pupuhu Déwan Luhur''' {| class="wikitable" |- ! # ! Nami ! Poto ! Mimiti ngajabat ! Réngsé ngajabat ! Partéy |- bgcolor=#DDFFDD | 1 || [[Levon Ter-Petrossian]] || [[File:Levon Ter Petrossian.jpg|100px]] || 4 Agustus 1990 || 11 Nopémber 1991 || [[Pagerakan Nasional Pan-Arménia]] |} ===[[Arménia|Républik Arménia]] (1991-ayeuna)=== :'''Présidén''' {| class="wikitable" |- ! # ! Nami ! Poto ! Mimiti ngajabat ! Réngsé ngajabat ! Partéy |- bgcolor=#DDFFDD | 1 || [[Levon Ter-Petrossian]] || [[File:Levon Ter Petrossian.jpg|100px]] || 11 Nopémber 1991 || 3 Pébruari 1998 || [[Pagerakan Nasional Pan-Arménia]] |- bgcolor=#EEEEEE | 2 || [[Robert Kocharyan]] |||| 4 Pébruari 1998 || 9 April 2008 || {{dash}} |- style="background:#ffddaa" | 3 || [[Serzh Sargsyan]] || [[File:Serzh Sargsyan cropped.jpg|100px]] || 9 April 2008 || ''Incumbent'' || [[Partéy Républikan Arménia|Républikan]] |} ==Pamilu panganyarna== {| class=wikitable style="text-align:right" |- !Kandidat !Partéy !Sora !% |- |align=left|[[Serzh Sargsyan]] |align=left|[[Partéy Républikan Arménia]] |862.369 |52,82% |- |align=left|[[Levon Ter-Petrossian]] | |351.222 |21,50% |- |align=left|[[Artur Baghdasarian]] |align=left|[[Rule of Law (Arménia)|Rule of Law]] |272.427 |17,70% |- |align=left|[[Vahan Hovhannisian]] |align=left|[[Féderasi Révolusionér Arménia]] |100.966 |6,20% |- |align=left|[[Vazgen Manukyan]] |align=left|[[Uni Démokratik Nasional (Arménia)|Uni Démokratik Nasional]] |21.075 |1,30% |- |align=left|[[Tigran Karapetyan]] |align=left|[[Partéy Rahayat (Arménia)|Partéy Rahayat]] |9.792 |0,60% |- |align=left|[[Artashes Geghamian]] |align=left|[[Kahijian Nasional (Arménia)|Kahijian Nasional]] |7.524 |0,46% |- |align=left|[[Arman Melikian]] |align=left| |4.399 |0,27% |- |align=left|[[Aram Harutyunyan]] |align=left|[[Partéy Konsiliasi Nasional (Arménia)|Partéy Konsiliasi Nasional]] |2.892 |0,17% |- |colspan=2 align=left|'''Total''' |1.632.666 |100,00% |- |colspan=4 align=left|Sumber: [http://www.defacto.am/index.php?OP=71396441 defacto.am] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211029231502/http://www.defacto.am/index.php?OP=71396441 |date=2021-10-29 }} |} ==Rujukan== *[http://www.rulers.org/rula2.html#armenia Pangawasa Arménia] ==Tumbu kaluar== *[http://www.gov.am/ Pamaréntah Républik Arménia] *[http://www.president.am/ Présidén Arménia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913050959/http://www.president.am/ |date=2008-09-13 }} {{Armenia topics}} {{ArmenianPresidents}} {{Europe heads of state and government}} {{DEFAULTSORT:Presiden Armenia}} [[Kategori:Daptar présidén|Armenia]] [[Kategori:Présidén Arménia| ]] [[Kategori:Daptar ngeunaan Arménia|Présidén]] [[Kategori:Nu ngadeg taun 1991]] {{Armenia-poli-stub}} jqfm3f35pix6hi9h7h9tz9k9zctsyhe 0 37052 710270 495131 2026-06-13T16:45:03Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710270 wikitext text/x-wiki [[File:Nokia_5220_01.jpg|thumb|200px|Nokia 5220]] '''Nokia 5220''' nyaéta hiji produk [[Telepon keupeul]] nu diproduksi ku pausahaan [[Nokia]]. == Tumbu kaluar == * [http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-5220-xpressmusic Nokia 5220 XpressMusic di Nokia.co.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209080600/http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-5220-xpressmusic |date=2011-12-09 }} {{nokia}} {{DEFAULTSORT:5220}} [[Kategori:Telepon keupeul Nokia|5220]] {{nokia-stub}} ai1sbyhkdolpzr89i8x2eqjo6soy585 0 37053 710271 495132 2026-06-13T16:46:51Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710271 wikitext text/x-wiki '''Nokia 5300 ''Xpress Music''''' nyaéta hij produk [[telepon keupeul]] nu dikaluarkan ku pausahaan [[Nokia]]. == Tumbu kaluar == * [http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-5300-xpressmusic/spesifikasi-teknik nokia.co.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224072348/http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-5300-xpressmusic/spesifikasi-teknik |date=2011-12-24 }} {{nokia}} [[Kategori:Telepon keupeul Nokia|5300]] {{nokia-stub}} nckw2qvyr8rx1lurmsjgwij53tgzj1e 0 37054 710272 495133 2026-06-13T16:48:32Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710272 wikitext text/x-wiki '''Nokia 5310 XpressMusic''' nyaéta hiji produk [[telepon keupeul]] nu diproduksi ku [[Nokia]]. === Diménsi === * Ukuran: 103.8 x 44.7 x 9.9&nbsp;mm, 44.8 cc * Beurat : 71 g == Tumbu kaluar == * [http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-5310-xpressmusic nokia.co.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206222453/http://www.nokia.co.id/cari-produk/ponsel/nokia-5310-xpressmusic |date=2011-12-06 }} {{nokia}} [[Kategori:Telepon keupeul Nokia|5310]] {{nokia-stub}} 4lb0jxhfy9qtj7mnvskm8v3c7jr1lmp 0 37842 710278 707379 2026-06-13T19:03:43Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710278 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} {{taxobox |image = Cosmos caudatus Blanco2.287-cropped.jpg |name = '''Randamidang''' |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicot]] |unranked_ordo = [[Asterid]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Asteraceae]] |genus = ''[[Cosmos (tutuwuhan)|Cosmos]]'' |species = '''''C. caudatus''''' |binomial = ''Cosmos caudatus'' |binomial_authority = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]] |synonyms = ''Bidens caudatus'' |}} '''Randamidang''' ('''''Cosmos caudatus''''') nyaéta hiji spésiés [[tutuwuhan]] tina genus [[Cosoms (tutuwuhan)|Cosmos]]. Randa midang  asalna ti nagara Amerika anu miboga iklim tropis, tuluy sumebar ka wilayah [[Asia]], nepi ka nagara [[Indonésia]]. Ngaran binomalna [[Cosmos Caudatus]]. Inohong anu miboga jasa pikeun méré ngaran ka ieu kembang nyaéta  [[Karl Sigmund]] Kunth di taun 1820. Di Indonesia, éta kembang ahéng ku ngaran [[Kenikir]], sedengkeun ku urang Malayu disebutna  Ulam Raja, pon kitu deui urang Sunda méré ngaran [[Randa Midang]] pikeun sesebutan [[Cosmos Caudatus Kunth]].<ref>{{Cite web|url=http://seafast.ipb.ac.id/tpc-project/wp-content/uploads/2013/07/buku-kenikir-rev1.pdf|title=Tanaman Kenikir|last=Fast|first=Sea|website=seafat.ipb.ac.id|publisher=IPB|accessdate=12/02/2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013195625/http://seafast.ipb.ac.id/tpc-project/wp-content/uploads/2013/07/buku-kenikir-rev1.pdf |date=2017-10-13 }}</ref> == Ciri mandiri == [[Gambar:Unidentified flower, Mangunharjo Orchard, Dlingo, Yogyakarta.JPG|thumb|Kembang randamidang]]Randa midang miboga jangkung 75-100 jeung bau anu has. Batang ngadeg kalayan ajeg, wangunna pasagi. Daun silih silang kawas lambang cakra  pahareup-hareup sarta miboga panjang 15–25&nbsp;cm, warnana héjo. Kembangna réa, wangunna bongkol (gépéng), panjangna ±25&nbsp;cm, makuta kabagi jadi 8 daun sarta miboga panjang ±1&nbsp;cm, warnana beureum. [[Benang sari]] wangunna kawas tabung, hulu sari warnana coklat adu manis jeung  hideung. Putik wangunna kawas miboga buuk, lamun ngora kénéh warnana héjo, sanggeus kolot warnanana jadi coklat. Sikina heuras, miboga rupa kawas jarum anu panjangna ±1&nbsp;cm, warnana hideung. Akar ngarancabang miboga warna bodas.<ref>{{Cite web|url=http://repository.ump.ac.id/3749/3/DITA%20PUSPITA%20BAB%20II.pdf|title=KENIKIR|last=Puspita|first=Dita|website=ump.ac.id|publisher=UMP|accessdate=12/02/2017}}</ref> == Zat == Ieu tutuwuhan téh ngandung sawatara zat, di anarana:<ref>{{Cite web|url=http://repository.ump.ac.id/3749/3/DITA%20PUSPITA%20BAB%20II.pdf|title=Kenikir|last=Puspita|first=Dita|website=ump.ac.id|publisher=UMP|accessdate=12/02/2017}}</ref> * [[Tokoferol]] * [[Polifenol]] * [[Hidtoksieugenol]] * [[Flavonoid]] * [[Saponin]] * [[Terpenoid]] * [[Mineral]] * [[Kalsium]] * [[Magnesium]] * [[Kuersetin]] == Mangpaat == * '''Sistem imunitas pikeun awak''' <blockquote>Daun Randa Midang miboga [[Vitamin]] A jeung [[vitamin]] E mangpaatna bisa ngaronjatkeun sistem imunitas pikeun awak. Salian ti eta, Randa Midang ogé miboga [[Vitamin C]] mangpaatna pikeun ngaronjatkeun sistem [[Métabolisme]].<ref name=":0">{{Cite news|url=https://manfaat.co.id/10-manfaat-daun-kenikir-bagi-kesehatan-tubuh-anda|title=20+ Manfaat Daun Kenikir bagi Kesehatan Tubuh Anda - Manfaat.co.id|date=2015-02-03|newspaper=Manfaat.co.id|language=en-US|access-date=2018-02-14}}</ref></blockquote> * '''Kasehatan tulang''' <blockquote>[[Mineral]] [[Kalsium]] jeung [[magnesium]] anu aya dina Randa Midang miboga mangpaat pikeun nyieun tulang sangkan kuat.<ref name=":0" /></blockquote> * '''Bau baham''' <blockquote>[[Koniferil alcohol]] anu aya dina danun Randa Midang miboga pancén pikeun ngusir kokotor (bakteri jeung kuman) anu kabawa ngaliwatan kadaharan.<ref name=":0" /></blockquote> * '''Ngaronjatkeun napsu dahar''' <blockquote>[[Kuarsetin]] anu aya dina Randa Midang miboga mangpaat pikeun ngaronjatkeun napsu dahar pikeun budak.<ref name=":0" /></blockquote> == Ubar == === ''Maag'' === [[Tokoferol polifenol]] jeung [[hidrosieugnol]] moboga pancén pikeun nguatkeun [[otot Sphingter]] anu aya dina lambung. Pancénna pikeun narima kadaharan kalayan teu nyieun bahla kana lambung.<ref>{{Cite web|url=http://www.khasiatmanfaatdaun.com/2017/09/khasiat-daun-kenikir.html|title=Apa Fungsi atau Khasiat Daun Kenikir Untuk Kanker & Asam urat?|last=Lavanaa|first=Asgar|website=Khasiat Manfaat Daun|accessdate=2018-02-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209054204/http://www.khasiatmanfaatdaun.com/2017/09/khasiat-daun-kenikir.html |date=2018-02-09 }}</ref> Cara: # Kulub daun Randa Midang # Tuluy pisahkeun cai jeung daun daun Randa midang # Caina inum # Lakukeun sacara rutin dua kali dina sapoé === Lemah jajantung === Mangpaat [[antioksidan]] jeung [[flavonoid]] miboga pancén pikeun ngubaran [[sel-sel]] anu geus ruksak. Sedengkeun pikeun jantung éta jat miboga mangpaat pikeun ngalancarkeun lajuna getih ku cara nyieun kuat [[otot jantung]] jeung  [[pembuluh darah]]. Cara: # Kulub daun Randa Midang # Tuluy pisahkeun cai jeung daun daun Randa midang # Caina inum # Lakukeun sacara rutin dua kali dina sapoé === Gondongeun === [[Polifenol]] jeung [[tokoferol]] miboga mangpaat pikeun radang nalika gondongeun. Cara: # Kumbah daun Randa Midang # Tutu daun Randa Midang anu geus dibersihkeun # Tambah cuka kalayan takeran 1:1 # Oles kana beuheung anu gondongeun === Bareuh Pinareup === [[Terpenoid]] jeung [[antiflamasi]] miboga mangpaat pikeun ngubaran bareuh dina pinareup (hususna ibu-ibu anu miboga fase mere [[ASI]] ka budak) Cara: # Kumbah daun randa midang # Sanggeus dikumbah, duruk daun randa midang sangkan tutung # Sanggeus diduruk, simpen éta daun kana bagéan pinareup anu bareuh # Lakukeun sacara rutin === Ubar Kanker === [[Saponin]], [[terpenoid]], [[flavonoid]] jeung [[antioksidan]] mampuh ngalawan kanker. Cara: # Kulub daun Randa Midang # Tuluy pisahkeun cai jeung daun daun Randa midang # Caina inum # Lakukeun sacara rutin dua kali dina sapoé == Tumbu kaluar == {{Commons category|Cosmos caudatus}} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=COCA21 SDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109190721/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=COCA21 |date=2012-11-09 }} *[http://www.picable.com/Nature/Flowers/Cosmos-Caudatus-Again.266359 Photo: Flower] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411160514/http://www.picable.com/Nature/Flowers/Cosmos-Caudatus-Again.266359 |date=2013-04-11 }} *[http://www.picable.com/Food/Vegetables/Cosmos-Caudatus-ulam-Raja.227053 Photo: Leaves] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130630035358/http://www.picable.com/Food/Vegetables/Cosmos-Caudatus-ulam-Raja.227053 |date=2013-06-30 }} *[http://www.aluka.org/action/showMetadata?doi=10.5555/AL.AP.FLORA.FTEA006672&pgs=&cookieSet=1 Aluka Profile]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite journal |author=Shui G, Leong LP, Wong SP |title=Rapid screening and characterisation of antioxidants of ''Cosmos caudatus'' using liquid chromatography coupled with mass spectrometry |journal=J. Chromatogr. B Analyt. Technol. Biomed. Life Sci. |volume=827 |issue=1 |pages=127–38 |year=2005 |month=November |pmid=16087413 |doi=10.1016/j.jchromb.2005.07.029 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1570-0232(05)00492-7}} == Rujukan == [[Kategori:Cosmos (tutuwuhan)]] irsvw1jcve3s6xwa7bi82gyotpldksk 0 98228 710265 678039 2026-06-13T15:32:31Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710265 wikitext text/x-wiki [[Gambar:MetroMini 640 Sudirman 2.JPG|thumb|right|200px|Beus MetroMini di Jalan Jendral Sudirman]] '''MetroMini''' ([[Aksara Sunda Baku]]: {{sund|ᮙᮨᮒᮢᮧᮙᮤᮔᮤ}}) nyaéta salasahiji jinis beus di Jakarta <ref name="KompasCTK"/> anu kawentar ku warna khas béuréum-oranye jeung biru sarta garis bodas ditengahna. Landihan beus ieu ogé jadi ngaran parusahaan, [[PT Metromini]], kalawan badan nu nyadiakeun jasa angkutan [[kandaraan umum]] anu ngoperasikeunna, jeung kakhususan [[Jakarta]], [[Indonésia]]. Ngabogaan kapasitas antara 20-30 tempat diuk. MetroMini ngalayanan 60 trayék-trayék jéro kota Jakarta anu tiap rutena ditandaan jeung aya nomor husus, misalna MetroMini B92, S69, jsb. Awalan S, T, B, U, P di hareupeun nomor nandakeun wilayah layanan opérasi: [[Jakarta Selatan]], [[Jakarta Timur|Timur]], [[Jakarta Barat|Barat]], [[Jakarta Utara|Utara]], atawa [[Jakarta Pusat|Pusat]]. Dina taun 2017, Paméréntah Propinsi DKI Jakarta rék ngaluncurkeun [[Scania]] Citywide Low Entry pikeun ngagantikeun beus anu teu layak jalan. == Sajarah == Metromini diwanohkeun dina taun 1962 ku Gubérnur [[Soemarno Sosroatmodjo|Soemarno]] di Jakarta ku instruksi Presidén [[Sukarno]].<ref name="detik"/> Tujuan mimiti dioperasikeunna beus nyaéta pikeun kabutuhan transportasi pamilon pésta olahraga nagara nagara berkembang atawa ''[[Games of the New Emerging Forces]]'' (GANEFO).<ref name="detik"/> di Jakarta, moda transportasi massal anyaran pindah ti karéta listrik (trém) anu dioperasikeun ku [[PPD|Parusahaan Pangangkutan Djakarta]] (PPD) anu dieureunkeun taun 1960, jeung beus kahiji anu dioperasikeun PPD nyaéta beus Leyland bantuan [[Australia]] dina 1956.<ref name="KompasCTK"/> Salain beus PPD, Jakarta teu ngabogaan transportasi umum résmi, nu mana [[oplet]] nyaéta kandaraan angkutan massal salian beus PPD.<ref name="tempo">[https://m.tempo.co/read/news/2013/07/29/083500425/asal-mula-munculnya-metromini Tempo: Asal Mula Munculnya Metromini]</ref> Dina mimiti operasionalna can aya manajémen anu dibentuk pikeun ngaola beus-beus éta, jeung MetroMini dikenal ogé sebutan "bus merah" atawa basa sundana "beus beureum".<ref name="detik">[http://news.detik.com/berita/3089891/sejarah-metromini-dari-bus-merah-sengketa-lalu-celaka Detik.com: Sejarah Metromini Dari Bus Merah Sengketa Lalu Celaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604234950/http://news.detik.com/berita/3089891/sejarah-metromini-dari-bus-merah-sengketa-lalu-celaka |date=2020-06-04 }}</ref> Sanggeus pesta olahraga usai beus-beus beureum ieu tetep beropérasi jeung ku Gubernur [[Henk Ngantung]] dina taun 1964, dititipkeun ku parusahaan swasta saperti [[PT Arion Indonesia Transport|Arion]] ngan teu mampu dikalola sacara benér.<ref name="detik"/><ref name="tempo"/> Dina taun 1976 PT Metromini didirikeun jeung jeung Kopérasi Angkutan Jakarta ([[Kopaja]]) pikeun naungkeun 152 urang anu ngaoperasikeun 313 beus léutik atas instruksi Gubernur [[Ali Sadikin]].<ref name="tempo"/><ref name="KompasCTK">[https://m.facebook.com/bismania/posts/10154006594919612 Kompas Cetak: Balada Bus Kota di Jalanan Jakarta], oleh Madina Nusrat & Irene Sarwindaningrum. <small>[http://print.kompas.com/baca/2016/02/29/Balada-Bus-Kota-di-Jalanan-Jakarta%E2%80%A6 29 Februari 2016]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</small></ref> Menurut Mal Siantar Nainggolan, salasahiji komisaris parusahaan PT Metromini dina taun 1976, bentuk beus mimiti dina taun 1962 nyaéta saperti roti tawar jeung gembung dibagian moncong hareupna.<ref name="tempo"/> Jinis beus ieu (1962) nyaéta Beus Robur jieunan Jerman Wétan jeung ngisi trayék trayék euweuhan anu taya beus disababkeun dihentikeuna trém.<ref name="KompasCTK"/> Sanggeusna PT Metromini jeung Kopaja diresmikeun dina taun 1978 ku Gubernur [[Tjokropranolo]] kalawan pangelola beus leutik, armadana diminta diremajakeun.<ref name="KompasCTK"/> Mimitian beus robur diganti jeung beus-beus [[Mitsubishi]] jieunan [[Jepang]], dina taun 1990 MetroMini nguasai 60 trayék di Jakarta jeung 3.000 armada beus.<ref name="KompasCTK"/> Dina taun 2016, disebabkeun ngabogaan pamasalahan internal parusahaan anu mimitian dina taun 1993 anu kana imbas langsung dina burukna palayanan opérasional MetroMini, ti 60 trayék ngan saparuh anu masih aktip jeung jumlah armada nyusut jadi 1.000 beus ti saméméhna tilu rébu armada.<ref name="KompasCTK"/> Nurunna armada sabab sajumlah 1.600 beus geus disita ku Pemprov DKI.<ref name="CNNID"/> == Harga == Tarif MetroMini pikeun panumpang diatur ku [[organda]] DKI anu ogé ngatur tarif keur Taksi jeung Mikrolét.<ref name="MetroTV">[http://news.metrotvnews.com/read/2016/01/12/469572/tarif-metromini-kopaja-turun-rp200 Tarif MetroMini Kopaja Turun Rp. 200] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507193856/http://news.metrotvnews.com/read/2016/01/12/469572/tarif-metromini-kopaja-turun-rp200 |date=2016-05-07 }}</ref> Organda ngalakukeun ngabedakeun antara tarif panumpang umum jeung budak sakola. Tarif ieu eureun/naik (leuwih sering naik) jeung ngahitungkeun biaya BBM, biaya opérasional kandaraan, opérasional kantor, jeung upah minimum propinsi.<ref name="MetroTV"/> Dina taun 1982 dicatat tarif Metromini nyaéta Rp. 100,- (saratus rupiah) per trayék<ref name="KompasCTK2">[https://www.library.ohiou.edu/indopubs/1996/09/25/0025.html Kompas Cetak: Merosotnya Nilai Upah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530163602/https://www.library.ohiou.edu/indopubs/1996/09/25/0025.html |date=2016-05-30 }}. <small>Rubrik Opini oleh Suryadi A. Radjab. Rabu, 25 September 1996</small></ref> samentara budak sakola dikenakeun Rp. 25,- (dua puluh lima rupiah atawa "''jigo''" atawa "''selawe''" disababkeun dibayar ngagunakeun koin 25 rupiah).<ref name="LapanPuluhan">[http://lapanpuluhan.blogspot.co.id/2006/05/bus-kota-jakarta-80.html Blog Lapan Puluhan]</ref> Dina April 1996 dicatat tarif naik deui ti Rp. 300,- jadi Rp. 400,- pikeun umum, samentara budak sakola Rp. 100,- harga budak sakola ieu ditahankeun ti tahun 1990 teu dinaikkeun.<ref name="Bisnis">[https://www.library.ohiou.edu/indopubs/1996/04/06/0027.html Bisnis Indonesia: Mulai hari ini tarif angkutan naik antara 9,19% dan 66,6%].<small> Edisi 4 April 1996]</small></ref><ref name="Tempo2">[http://tempo.co.id/harian/fokus/5/2,1,1,id.html Tempo: Tarif Angkutan Umum 25 Tahun Terakhir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531013923/http://tempo.co.id/harian/fokus/5/2,1,1,id.html |date=2016-05-31 }}. Publikasi 11 April 2000.</ref> Dina taun 2014 tarifna jadi Rp. 4.000 keur umum jeung Rp. 2.000 keur budak sakola.<ref name="Kontan">[http://industri.kontan.co.id/news/tarif-metromini-di-blok-m-naik-jadi-rp-4000 Kontan: Tarif Metromini di Blok M Naik Menjadi Rp. 4000]</ref> Dina taun 2016 tarif turun jadi Rp. 3.800,- saterusna Rp. 3,500,- pikeun umum <ref name="MetroTV"/>, sanajan kanyataanana di jalan-jalan loba supir anu horéam pikeun ngurangan tarif.<ref name="KompasM">[http://megapolitan.kompas.com/read/2016/04/12/10423961/Banyak.Penumpang.Tak.Tahu.Ada.Penurunan.Tarif.Angkutan Kompas: Banyak Penumpang Tak Tahu Ada Penurunan Tarif Angkutan]</ref> == Budaya populér == [[File:MetroMini 03 Rawasari.JPG|jmpl|ka| MetroMini ''ngetem'' di deukeut halteu Rawasari.]] Metromini muncul dina sabaraha film, salasahijina nyaéta [[Kukejar Cintaku Dalam Metromini]] anu mangrupa film FTV ditayangkeun di [[SCTV]].<ref name="Sigotom">[http://www.sigotom.com/2015/09/kukejar-cintaku-dalam-metromini-nama.html?m=1 Sigotom: Kukejar Cintaku Dalam Metromini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813114812/https://www.sigotom.com/2015/09/kukejar-cintaku-dalam-metromini-nama.html?m=1 |date=2020-08-13 }}</ref> Panyatur warta [[Kania Sutisnawinata]] dina siaran anu anjeunna dibawa program warta [[Headline News]] [[MetroTV]] kalawan wani ngagunakeun studio MetroTv jadi MetroMini studio. Warga Jakarta ogé nyaho MetroMini ti stiker anu dipasang di jero jeung di luar awak beus lucu kalawan kalimah seksual, doa, kodeu jalan, pikeun miluan tren anu panganyarna. Sapertos: {{Quote | :Anda butuh waktu, kami butuh uang :Harap bayar dengan uang pas :Doa Ibu :Buronan Mertua :Bukan salah ibu mengandung, salah bapak ngga pakai sarung :Sekarang bayar besok gratis :An 3 dis (Anti Gadis) :Ber 2 1 7 an (Berdua Satu Tujuan) :The Me Is Three ~ Demi Istri :Thonk he love ~ Tong Khilaf (Jangan Khilaf) :Be are the kill us all come fuck ~ Biar Dekil Asal Kompak :Putus cinta sudah biasa, putus rokok merana, putus rem matilah kita :Sabar mas, ''ura sabar mabur ro'' ~ sabar mas, kalau ngga sabar terbang aja :Janda Baru Nenen ~ (Trayek) Juanda - Ps. Baru - Senen |Teu dipikayaho |Stiker bus kota <ref name="balytra">[http://baltyra.com/2011/06/08/stiker-di-belakang-kendaraan/ Balytra.com: Stiker di belakang kendaraan]</ref><ref name="twit">[http://statuslucutwitter.blogspot.co.id/2015/06/kata-kata-lucu-di-stiker.html Blog Status Lucu Twitter]</ref> }} Tembang "Bis Kota" oleh Achmad Albar <ref name="KapanLagi">[http://lirik.kapanlagi.com/artis/achmad_albar/bis_kota Kapanlagi: Lirik lagu Bis Kota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025140349/http://lirik.kapanlagi.com/artis/achmad_albar/bis_kota |date=2016-10-25 }}</ref> ngagambarkeun ngarasaan naik beus kota anu teu nyaman jeung ngolok olok ngan urang teu boga anu naik beus. {{Quote | :Serba salah, :nafasku terasa sesak :Berimpitan berdesakkan, bergantungan :Memang susah, jadi orang yang tak punya :Kemanapun naik bis kota. |Achmad Albar |Bis Kota (1990) }} == Parilaku pangemudi == MetroMini ogé dikenal badé kabrutalan supirna, armadana henteu cocog deui pikeun ngangkut panumpang ku sabab teu laku sababaraha alat beus, saperti speedométerna, jeung ogé salahiji polutan di Jakarta kalawan sistem rusak karbon anu lengkep dina rusakna knalpot.<ref name="CNNID">[http://www.cnnindonesia.com/nasional/20151221124554-20-99555/metromini-dulu-berjaya-kini-tersungkur/ CNN Indonesia: Metromini Dulu Berjaya Kini Tersungkur]</ref> == Rute Metromini == === Rute Jakarta Barat (B80-B92) === {| class=wikitable style="font-size: 95%;" | !Jalur !colspan=2|Tungtung ! style="width:250px;"|Jalan utama anu diliwatan !Jam Opérasional !Kanyahoan |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''B80'''</div> |'''[[Terminal Kalideres]]'''<br><small> di [[Kalideres (Transjakarta)|halteu Kalideres]] ({{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk3}}) </small> |'''[[Jembatan Lima, Tambora, Jakarta Barat|Jembatan Lima]]'''<br>Pasar Jembatan Lima | Jalan Daan Mogot, Jalan Pangéran Tubagus Angké, Jalan K.H. Moh. Mansyur | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''B84'''</div> |'''[[Terminal Kalideres]]'''<br><small> di [[Kalideres (Transjakarta)|halteu Kalideres]] ({{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk3}}) </small> |'''[[Penjaringan, Penjaringan, Jakarta Utara|Penjaringan]]'''<br><small> di [[Pakin (Transjakarta)|halteu Pakin]] ({{rint|jakarta|tjk12}}) </small><br>Jalan Gedong Panjang jeung Jalan Pakin | Jalan Daan Mogot, Jalan Sumur Bor, Jalan Lkr. Luar Barat, [[Jalan Tol Lingkar Luar Jakarta]], [[Jalan Tol Prof. Dr. Sedyatmo]], Jalan Pluit Selatan Raya, Jalan Jembatan Tiga, Jalan Bandengan Selatan, Jalan Gedong Panjang | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''B82'''</div> |'''[[Terminal Grogol]]'''<br><small> di [[Grogol 1 (Transjakarta)|halteu Kalideres]] ({{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk3}} {{rint|jakarta|tjk8}}) </small> |'''Kapuk Muara'''<br><small> Jalan Kapuk Muara jeung Jalan Pantai Indah | Jalan Kyai Tapa, Jalan Daan Mogot, Jalan Pangéran Tubagus Angké, Jalan Peternakan Raya, Jalan Peternakan III, Jalan Pos Polisi, Jalan Kapuk Raya | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''B91'''</div> |'''[[Kemanggisan, Palmerah, Jakarta Barat|Kemanggisan]]'''<br>Jalan Kemanggisan Raya jeung Jalan Kebon Jeruk Raya |'''[[Duri Pulo, Gambir, Jakarta Pusat|Duri Pulo]]'''<br>Jalan K.H. Hasyim Asyhari jeung Jalan Cideng Kulon/Wétan | * Jalan Kemanggisan Raya, Jalan Tanjung Duren Barat 6, Jalan Lontar, Jalan Tanjung Duren Barat, Jalan Tanjung Duren Barat 1, Jalan Tanjung Duren Raya, Jalan Letjen S. Parman, Jalan Kyai Tapa, Jalan K.H. Hasyim Asyhari (arah wétan) * Jalan Tanjung Duren Raya, Jalan Budi Raya, Jalan Sakti Raya (arah kulon) | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''B92'''</div> |'''[[Terminal Grogol]]'''<br><small> di [[Grogol 1 (Transjakarta)|halteu Grogol 1-12 Mei Reformasi]] ({{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk3}} {{rint|jakarta|tjk8}}) dan [[Grogol 2 (Transjakarta)|halteu Grogol 2-12 Mei Réformasi]] ({{rint|jakarta|tjk3}} {{rint|jakarta|tjk8A}} {{rint|jakarta|tjk9}} {{rint|jakarta|tjk9A}} {{rint|jakarta|tjk9}} (9K))</small> |'''[[Ciledug, Tangerang]]'''<br>Jalan HOS Cokroaminoto jeing Jalan Radén Saléh | * Jalan Kedoya Duri (arah kidul) * Jalan Kembang Kerép, Jalan Kembang Kencana, Jalan Pilar Raya, Jalan Puri Kembangan, Jalan Daan Mogot III, Gang Macan (arah kalér) * Jalan Kyai Tapa, Jalan Daan Mogot, Jalan Panjang, Jalan Kedoya Raya, Jalan Meruya Ilir Raya, Jalan Meruya Selatan, Jalan Joglo Raya, Jalan Dr. Sutomo, Jalan HOS Cokroaminoto | '''05:00-22:00''' | |} === Rute Jakarta Pusat (P03-P17) === {| class=wikitable style="font-size: 95%;" | !Jalur !colspan=2|Tungtung ! style="width:250px;"|Jalan utama anu diliwatan !Jam Opérasional !Kanyahoan |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''P03'''</div> |'''[[Terminal Pasar Senén]]'''<br><small> di [[Senén (Transjakarta)|halteu Senén]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7K)) dan [[Senén Sentral (Transjakarta)|halte Senén Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> |'''Terminal Rawamangun''' | * Jalan Kramat Bundér (arah kulon) * Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Letjen Suprapto, Jalan Jend. Ahmad Yani, Jalan Pemuda, Jalan Paus | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''P07'''</div> |'''[[Terminal Pasar Senén]]'''<br><small> di [[Senén (Transjakarta)|halteu Senén]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7K)) dan [[Senén Sentral (Transjakarta)|halte Senén Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> |'''[[Sémpér Barat, Cilincing, Jakarta Utara|Sémpér Kulon]]'''<br>Jalan Plumpang Sémpér jeung Jalan Tipar Cakung | * Jalan Kramat Bundér (arah kulon) * Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Letjen Suprapto, Jalan Yos Sudarso, Jalan Plumpang Sempér | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''P10'''</div> |'''[[Terminal Pasar Senén]]'''<br><small> di [[Senén (Transjakarta)|halteu Senén]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7K)) dan [[Senén Sentral (Transjakarta)|halte Senén Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> |'''[[Sumur Batu, Kemayoran, Jakarta Pusat|Sumur Batu]]'''<br>Jalan Sumur Batu Raya jeung Jalan Suntér Kemayoran | * Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Gunung Sahari, Jalan Angkasa, Jalan Garuda, Jalan Benyamin Sueb, Jalan Bendungan Jago, Jalan Suntér Kemayoran (arah wétan) * Jalan Sumur Batu Raya, Jalan Sérdang Raya, Jalan Benyamin Sueb, Jalan Angkasa, Jalan Bungur Besar Raya (arah kulon) | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''P11'''</div> |'''[[Terminal Pasar Senén]]'''<br><small> di [[Senén (Transjakarta)|halteu Senén]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7K)) dan [[Senén Sentral (Transjakarta)|halte Senén Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> |'''[[Kebon Kosong, Kemayoran, Jakarta Pusat|Kebon Kosong]]'''<br>Jalan Kemayoran Gémpol jeung Jalan Bendungan Jago | * Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Garuda, Jalan Kemayoran Gempol, Jalan Benyamin Sueb, Jalan Bendungan Jago (arah wétan) * Jalan Utan Panjang Wétan, Jalan Utan Panjang Kulon, Jalan Kemayoran Gempol, Jalan Garuda, Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Gunung Sahari III, Jalan Gunung Sahari Raya, Jalan Budi Utomo, Jalan Lapangan Banténg Kalér, Jalan Lapangan Banténg Kulon, Jalan Lapangan Banténg Kidul, Jalan Dr. Wahidin (arah kidul) | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''P15'''</div> |'''[[Terminal Pasar Senén]]'''<br><small> di [[Senén (Transjakarta)|halteu Senén]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7K)) dan [[Senén Sentral (Transjakarta)|halte Senén Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> |'''[[Bendungan Hilir, Tanah Abang, Jakarta Pusat|Bendungan Hilir]]'''<br>Jalan Jenderal Sudirman dan Jalan Bendungan Hilir Raya<br><small>di [[stasion MRT Bendungan Hilir]] (jalur {{rint|jakarta|M1}})<br>[[Bendungan Hilir (Transjakarta)|halteu Bendungan Hilir]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk13}}) jeung [[Semanggi (Transjakarta)|halteu Semanggi]] ({{rint|jakarta|tjk6b}} {{rint|jakarta|tjk9}} {{rint|jakarta|tjk9a}} {{rint|jakarta|tjk9b}} {{rint|jakarta|tjk9c}} {{rint|jakarta|tjk9}} (9K) {{rint|jakarta|tjk13}} (13C)) </small> | * Jalan Kramat Bundér, Jalan Kramat Raya, Jalan Kramat Kwitang, Jalan Moh. I. Ridwan Rais, Jalan Medan Merdeka Wétan, Jalan Agus Salim (Sabang), Jalan Gereja Theresia, Jalan Yusuf Adiwinata, Jalan Pamékasan (arah kidul) * Jalan Jend. Gatot Subroto, Jalan Kebon Sirih, Jalan Medan Merdeka Wétan, Jalan Perwira, Jalan Katedral, Jalan Pos, Jalan Dr. Sutomo, Jalan Gunung Sahari (arah kalér) * Jalan M.H. Thamrin, Jalan Jend. Sudirman | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''P17'''</div> |'''[[Terminal Pasar Senén]]'''<br><small> di [[Senén (Transjakarta)|halteu Senén]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7K)) dan [[Senén Sentral (Transjakarta)|halte Senén Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> |'''Terminal Manggarai'''<br><small> di [[Manggarai (Transjakarta)|halteu Manggarai]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4d}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H)) jeung [[stasion Manggarai]] </small> | * Jalan Pasar Senén, Jalan Diponegoro, Jalan Surabaya, Jalan Sindanglaya, Jalan Sukabumi, Jalan Sultan Agung (arah kidul) * Jalan Teuku Cik Di Tiro, Jalan R.P. Soeroso, Jalan Kramat Bundér (arah kalér) * Jalan Kramat Raya, Jalan Radén Saléh, Jalan Cikini Raya, | '''24 jam''' | |} === Rute Jakarta Selatan (S61-S640) === {| class=wikitable style="font-size: 95%;" | !Jalur !colspan=2|Tungtung ! style="width:250px;"|Jalan utama anu diliwatan !Jam Opérasional !Kanyahoan |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S61'''</div> |'''Terminal Manggarai'''<br><small> di [[Manggarai (Transjakarta)|halteu Manggarai]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4d}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H)) jeung [[stasion Manggarai]] </small> |'''Terminal Kampung Melayu'''<br><small> di [[Kampung Melayu (Transjakarta)|halteu Kampung Melayu]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5c}} {{rint|jakarta|tjk5d}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K) {{rint|jakarta|tjk7}} {{rint|jakarta|tjk11}} {{rint|jakarta|tjk13}} (13F)) </small> | * Jalan Sultan Agung, Jalan Tambak, Jalan Manggarai Kalér 2, Jalan Manggarai Kalér 4, Jalan Manggarai Kalér 1, Jalan Bukit Duri Kalér, Jalan Jatinegara Kulon, Jalan Matraman Raya, Jalan Jatinegara Wétan (arah kidul) * Jalan Slamét Riyadi (arah kalér) | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S62'''</div> |'''Terminal Manggarai'''<br><small> di [[Manggarai (Transjakarta)|halteu Manggarai]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4d}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H)) jeung [[stasion Manggarai]] </small> |'''Terminal Pasar Minggu'''<br><small> di [[stasion Pasar Minggu]]</small> | * Jalan Sultan Agung (arah kidul) * Jalan Ragunan Raya, Jalan Minangkabau (arah kalér) * Jalan Dr. Saharjo, Jalan Prof. Dr. Supomo, Jalan Pasar Minggu Raya | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S69'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''[[Ciledug, Tangerang]]'''<br>Jalan HOS Cokroaminoto dan Jalan Radén Saléh | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Trunojoyo (arah kulon) * Jalan Pakubuwono 6, Jalan Bumi, Jalan Panglima Polim (arah wétan) * Jalan Kyai Maja, Jalan Ciledug Raya, Jalan HOS Cokroaminoto | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S70'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halte Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''[[Joglo, Kembangan, Jakarta Barat|Joglo]]'''<br>Jalan Joglo Raya dan Jalan H. Muchtar | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Trunojoyo, Jalan Sultan Iskandar Muda (arah kulon) * Jalan Pakubuwono 6, Jalan Bumi, Jalan Panglima Polim (arah wétan) * Jalan Kyai Maja, Jalan Teuku Nyak Ariéf, Jalan Permata Hijau, Jalan Pos Pengumbén, Jalan Joglo Raya | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S71'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''[[Pesanggrahan, Pesanggrahan, Jakarta Selatan|Pesanggrahan]]'''<br>Jalan Kodam Bintaro jeung Jalan Bintaro Permai | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Trunojoyo, Jalan Gandaria I, Jalan K.H. Moh. Syafi'i Hadzami, Jalan Sultan Iskandar Muda, Jalan Cendrawasih, Jalan Ciputat Raya, Jalan R.C. Veteran (arah kulon) * Jalan Bendi Besar, Jalan Bendi Raya, Jalan Baru, Jalan Kebayoran Lama Raya, Jalan Kramat, Jalan Pakubuwono 6, Jalan Bumi, Jalan Panglima Polim (arah kulon) * Jalan Kyai Maja | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S72'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''[[Terminal Lebak Bulus]]'''<br><small> di [[stasion MRT Lebak Bulus]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Lebak Bulus (Transjakarta)|halteu Lébak Bulus]] ({{rint|jakarta|tjk8}}) </small> | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Trunojoyo, Jalan Pasar Jumat (arah kidul) * Jalan Ciputat Raya, Jalan R.A. Kartini, Jalan Panglima Polim (arah kidul) * Jalan Kyai Maja, Jalan Ahmad Dahlan, Jalan Radio Dalam, Jalan Metro Pondok Indah | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S74'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''[[Rempoa, Ciputat Timur, Tangerang Selatan|Rempoa, Tangerang Selatan]]'''<br>Jalan R.C. Veteran jeung Jalan Rempoa Permai | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Trunojoyo, Jalan Gandaria I, Jalan K.H. Moh. Syafi'i Hadzami, Jalan Sultan Iskandar Muda, Jalan Cendrawasih, Jalan Ciputat Raya (arah kidul) * Jalan Bendi Besar, Jalan Bendi Raya, Jalan Baru, Jalan Kebayoran Lama Raya, Jalan Kramat, Jalan Pakubuwono 6, Jalan Bumi, Jalan Panglima Polim (arah kalér) * Jalan Kyai Maja, Jalan R.C. Veteran | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S75'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''Terminal Pasar Minggu'''<br><small> di [[stasion Pasar Minggu]]</small> | * Jalan Adityawarman, Jalan Trunojoyo, Jalan Gunawarman, Jalan Senopati, Jalan Suryo (arah kidul) * Jalan Woltér Monginsidi, Jalan Panglima Polim (arah kalér) * Jalan Kapten Tendéan, Jalan Mampang Prapatan Raya, Jalan Warung Buncit Raya, Jalan Ragunan Raya | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S76'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''Terminal Kampung Rambutan'''<br><small> di [[Kampung Rambutan (Transjakarta)|halteu Kampung Rambutan]] ({{rint|jakarta|tjk5E}} {{rint|jakarta|tjk7}} {{rint|jakarta|tjk9}} (9K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10D)) </small> | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Dharmawangsa Raya, Jalan Dharmawangsa 4, Jalan Prapanca Raya, Jalan Dharmawangsa 6, Jalan Dharmawangsa 10, (arah kidul) * Jalan Abdul Majid, Jalan Pangéran Antasari, Jalan Dharmawangsa XI, Jalan Dharmawangsa VI, Jalan Barito II, Jalan Kyai Maja (arah kalér) * Jalan Wijaya II, Jalan Panglima Polim, Jalan R.S. Fatmawati, Jalan T.B. Simatupang, Jalan Supriyadi | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S610'''</div> |'''[[Terminal Blok M]]'''<br><small> di [[stasion MRT Blok M]] (jalur {{rint|jakarta|M1}}) jeung [[Blok M (Transjakarta)|halteu Blok M]] ({{rint|jakarta|tjk1}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk13}} (13A)) </small> |'''[[Pondok Labu, Cilandak, Jakarta Selatan|Pondok Labu]]'''<br>Jalan R.S. Fatmawati jeung Jalan H. Ipin | * Jalan Iskandarsyah, Jalan Wijaya II, Jalan Dharmawangsa Raya, Jalan Dharmawangsa 4, Jalan Prapanca Raya, Jalan Dharmawangsa 6, Jalan Dharmawangsa 10, (arah kidul) * Jalan Melawai, Jalan Panglima Polim (arah kalér) * Jalan Panglima Polim, Jalan R.S. Fatmawati | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''S640'''</div> |'''Terminal Pasar Minggu'''<br><small> di [[stasion Pasar Minggu]]</small> |'''[[Tanah Abang, Jakarta Pusat|Tanah Abang]]'''<br>[[Stasion Tanah Abang]] | * Jalan Kebon Jati, Jalan K.H. Mas Mansyur, Jalan Cideng Barat, Jalan Cideng Timur (arah kidul) * Jalan Fachrudin, Jalan Jatibaru (arah kalér) * Jalan Pasar Minggu Raya, Jalan Jend. Gatot Subroto, Jalan Jend. Sudirman, Jalan M.H. Thamrin, Jalan Kebon Sirih | '''24 jam''' | |} === Rute Jakarta Timur (T41-T506) === {| class=wikitable style="font-size: 95%;" | !Jalur !colspan=2|Terminus ! style="width:250px;"|Jalan utama yang dilalui !Jam Operasional !Kenyahoan |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T41'''</div> |'''[[Terminal Pulo Gadung]]'''<br><small> di [[Pulo Gadung 1 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 1]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2a}}) dan [[Pulo Gadung 2 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 2]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H) {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk7}} (7M)) </small> |'''[[Terminal Tanjung Priok]]'''<br><small> di [[Tanjung Priok (Transjakarta)|halte Tanjung Priok]] ({{rint|jakarta|tjk10}} {{rint|jakarta|tjk10}} (10D) {{rint|jakarta|tjk10}} (10H) {{rint|jakarta|tjk12}}) </small> | * Jalan Bekasi Raya, Jalan Tipar Cakung, Jalan Plumpang Semper, Jalan Yos Sudarso, Jalan Enggano | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T42'''</div> |'''[[Terminal Pulo Gadung]]'''<br><small> di [[Pulo Gadung 1 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 1]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2a}}) dan [[Pulo Gadung 2 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 2]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H) {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk7}} (7M)) </small> |'''Terminal Pulo Gebang'''<br><small> di [[Pulo Gebang (Transjakarta)|halte Pulo Gebang]] ({{rint|jakarta|tjk11}}) </small> | * Jalan Bekasi Raya, Jalan Penggilingan Raya, Jalan Dr. Sunarmo | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T46'''</div> |'''[[Terminal Pulo Gadung]]'''<br><small> di [[Pulo Gadung 1 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 1]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2a}}) dan [[Pulo Gadung 2 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 2]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H) {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk7}} (7M)) </small> |'''Terminal Kampung Melayu'''<br><small> di [[Kampung Melayu (Transjakarta)|halte Kampung Melayu]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5c}} {{rint|jakarta|tjk5d}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K) {{rint|jakarta|tjk7}} {{rint|jakarta|tjk11}} {{rint|jakarta|tjk13}} (13K)) </small> | * Jalan Jatinegara Barat, Jalan Balai Pustaka, Jalan Waru, Jalan Paus (arah utara) * Jalan Pegambiran, Jalan Cipinang Baru Timur, Jalan Persahabatan Utara, Jalan Balai Pustaka Barat, Jalan Jatinegara Timur (arah selatan( * Jalan Matraman Raya, Jalan Pramuka, Jalan Pemuda, Jalan Utan Kayu Raya, Jalan Rawamangun Muka, Jalan Bekasi Raya | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T47'''</div> |'''Terminal Pulo Gebang'''<br><small> di [[Pulo Gebang (Transjakarta)|halte Pulo Gebang]] ({{rint|jakarta|tjk11}}) </small> |'''[[Terminal Pasar Senen]]'''<br><small> di [[Senen (Transjakarta)|halte Senen]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}} (7F)) dan [[Senen Sentral (Transjakarta)|halte Senen Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K)) </small> | * Jalan Cempaka Putih Barat 26, Jalan Kramat Bunder (arah barat) * Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Cempaka Putih Tengah 2, Jalan Cempaka Putih Tengah (arah timur) * Jalan Dr. Sunarmo, Jalan Penggilingan Raya, Jalan I Gusti Ngurah Rai, Jalan Bekasi Raya, Jalan Pemuda Raya, Jalan Jend. Ahmad Yani, Jalan Rawasari Selatan, Jalan Letjen Suprapto | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T49'''</div> |'''[[Terminal Pulo Gadung]]'''<br><small> di [[Pulo Gadung 1 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 1]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2a}}) dan [[Pulo Gadung 2 (Transjakarta)|halte Pulo Gadung 2]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H) {{rint|jakarta|tjk4}} (4K) {{rint|jakarta|tjk7}} (7M)) </small> |'''Terminal Manggarai'''<br><small> di [[Manggarai (Transjakarta)|halte Manggarai]] ({{rint|jakarta|tjk4}} {{rint|jakarta|tjk4d}} {{rint|jakarta|tjk4}} (4H)) dan [[stasiun Manggarai]] </small> | * Jalan Proklamasi, Jalan Tambak, Jalan Balai Pustaka, Jalan Waru, Jalan Paus (arah barat) * Jalan Pegambiran, Jalan Cipinang Baru Timur, Jalan Persahabatan Utara, Jalan Balai Pustaka Barat, Jalan Sultan Agung, Jalan Teuku Cik Di Tiro, Jalan Diponegoro, Jalan Salemba Raya (arah timur) * Jalan Matraman Raya, Jalan Pramuka, Jalan Pemuda, Jalan Utan Kayu Raya, Jalan Rawamangun Muka, Jalan Bekasi Raya | '''24 jam''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T52'''</div> |'''Terminal Pulo Gebang'''<br><small> di [[Pulo Gebang (Transjakarta)|halte Pulo Gebang]] ({{rint|jakarta|tjk11}}) </small> |'''[[Bukit Duri, Tebet, Jakarta Selatan|Bukit Duri]]'''<br>Jalan K.H. Abdullah Sya'fie dan Jalan Bukit Duri Tanjakan<br><small> di [[stasiun Tebet]] </small> | * Jalan K.H. Abdullah Sya'fie, Jalan Basuki Rachmat, Jalan Kolonel Sugiono, Jalan Raden Inten II, Jalan I Gusti Ngurah Rai, Jalan Penggilingan Raya, Jalan Dr. Sunarmo | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''T53'''</div> |'''Terminal Kampung Rambutan'''<br><small> di [[Kampung Rambutan (Transjakarta)|halte Kampung Rambutan]] ({{rint|jakarta|tjk5E}} {{rint|jakarta|tjk7}} {{rint|jakarta|tjk9}} (9K) {{rint|jakarta|tjk10}} (10D)) </small> |'''Terminal Kampung Melayu'''<br><small> di [[Kampung Melayu (Transjakarta)|halte Kampung Melayu]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5c}} {{rint|jakarta|tjk5d}} {{rint|jakarta|tjk5}} (5K) {{rint|jakarta|tjk7}} {{rint|jakarta|tjk11}} {{rint|jakarta|tjk13}} (13K)) </small> | * Jalan Supriyadi, Jalan Raya Bogor, Jalan Dewi Sartika, Jalan Otto Iskandardinata | '''05:00-22:00''' | |} === Rute Jakarta Utara (U23-U24) === {| class=wikitable style="font-size: 95%;" | !Jalur !colspan=2|Terminus ! style="width:250px;"|Jalan utama yang dilalui !Jam Operasional !Kenyahoan |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''U23'''</div> |'''[[Terminal Tanjung Priok]]'''<br><small> di [[Tanjung Priok (Transjakarta)|halte Tanjung Priok]] ({{rint|jakarta|tjk10}} {{rint|jakarta|tjk12}}) </small> |'''[[Kalibaru, Cilincing, Jakarta Utara|Kalibaru]]'''<br>Jalan Cilincing Raya & Jalan Sungai Landak | * Jalan Enggano, Jalan Yos Sudarso, Jalan Raya Pelabuhan, Jalan Cilincing Raya | '''05:00-22:00''' | |- | style="text-align:center; background:white; color:black; vertical-align:top;" |<div id=2>'''U24'''</div> |'''[[Terminal Tanjung Priok]]'''<br><small> di [[Tanjung Priok (Transjakarta)|halte Tanjung Priok]] ({{rint|jakarta|tjk10}} {{rint|jakarta|tjk12}}) </small> |'''[[Terminal Pasar Senen]]'''<br><small> di [[Senen (Transjakarta)|halte Senen]] ({{rint|jakarta|tjk2}} {{rint|jakarta|tjk2A}} {{rint|jakarta|tjk2D}} {{rint|jakarta|tjk7}}) dan [[Senen Sentral (Transjakarta)|halte Senen Central]] ({{rint|jakarta|tjk5}} {{rint|jakarta|tjk5D}}) </small> | * Jalan Utan Panjang Timur, Jalan Kramat Bunder, Jalan Senen Raya, Jalan Dr. Wahidin, Jalan Gunung Sahari (arah selatan) * Jalan Bungur Besar Raya, Jalan Utan Panjang Barat (arah utara) * Jalan R.E. Martadinata, Jalan Danau Sunter Barat, Jalan HBR Motik, Jalan Benyamin Sueb | '''05:00-22:00''' | |} === Rute anu geus teu beroperasi === * S64 (Terminal Pasar Minggu - Cililitan) * T50 (Terminal Kampung Melayu - Klender) * S77 (Terminal Blok M - Ragunan) * S619 (Terminal Blok M - Cinere) * S611 (Terminal Blok M - Terminal Lebak Bulus) == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Transportasi di Jakarta]] [[Kategori:Transportasi beus di Indonesia]] hlu99015iz7k93bvufztj9q33pfm98e 0 99394 710266 704796 2026-06-13T15:51:23Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710266 wikitext text/x-wiki {{Kotak info Jalma|name=Muhammad Ali|image=Muhammad Ali NYWTS.jpg{{!}}border|caption=Ali in 1967|birth_name=Cassius Marcellus Clay Jr.|birth_date={{birth date|1942|1|17}}|birth_place=[[Louisville, Kentucky]], U.S.|death_date={{death date and age|2016|6|3|1942|1|17}}|death_place=[[Scottsdale, Arizona]], U.S.|resting_place=[[Cave Hill Cemetery]], Louisville, Kentucky|education=[[Central High School (Louisville, Kentucky)|Central High School]] (1958)|spouse={{unbulleted list | {{marriage|Sonji Roi|1964|1966|end=div.}} | {{marriage|[[Khalilah Ali|Belinda Boyd]]|1967|1977|end=div.}} | {{marriage|[[Veronica Porché Ali]]|1977|1986|end=div.}} | {{marriage|Yolanda Williams<br />|1986<!--Omission per template instructions-->}} }}|partner=|children=9, including [[Laila Ali]]|parents={{plainlist| * [[Cassius Marcellus Clay Sr.]] * [[Odessa Grady Clay]] }}|relatives=[[Rahman Ali]] (brother)|website={{URL|http://muhammadali.com/}}}} '''Muhammad Ali''' ({{IPAc-en|ɑː|ˈ|l|iː}};<ref>Wells, John C. (2008). "Ali". Kamus Prononsiasi Longman (ed. ka-3). Longman. <nowiki>ISBN 978-1-4058-8118-0</nowiki>. manten tukang boksen Muhammad Ali dilapalkeun ɑːˈliː</ref> lahir '''Cassius Marcellus Clay Jr.''';<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/sports/boxing/2016/07/11/muhammad-ali-name-change-cassius-clay/86956544/|title=Why Muhammad Ali never legally changed name from Cassius Clay|last=Peter|first=Josh|website=|publisher=USA Today|accessdate=12 Juli 2016}}</ref> 17 Januari 1942 – 3 Juni 2016) nyaéta tukang tinju profésional Amérika, aktivis sarta darmawan. Nelah ku "''The Greatest'' (pangagungna)" sacara lega dianggap minangka salah sahiji figur olahraga nu paling penting jeung pangdipujana dina abad 20, sarta salah sahiji tukang tinju pangpunjulna sapanjang mangsa. Ali lahir jeung digedékeun di [[Louisville]], [[Kentucky]], sarta mimiti latihan minangka tukang tinju dina umur 12 taun. Dina umur 18 taun manéhna meunangkeun madali emas kelas beurat énténg dina [[Olimpiade Usum Panas 1960]] sarta tuluy jadi pamaén profésional dina taun éta. Manéhna asup Islam dina taun 1961 sarta ganti ngaran jadi Muhammad Ali. Manéhna meunangkeun juara kelas beurat nu teu disangka-sangka ti [[Sonny Liston]] dina umur 22 taun di taun 1964, Taun 1966, Ali nolak pikeun daptar kana wajib militer, alesanna alatan kayakinan agamana sarta teu satuju kana [[Perang Viétnam]].<ref name="HauserThomas" />''<ref name="Roberts">Roberts, Randy (1991). Winning is the Only Thing: Sports in America Since 1945. Johns Hopkins University Press. kk. 171–172.</ref>'' Manéhna tuluy ditahan, dinyatakeun salah alatan nolak ''draft'' wamil, sarta gelar juarana dicabut. Ali naék banding ka Pangadilan Tinggi nu ngabatalkeun putusanna di taun 1971. Najan kitu Ali geus teu tarung salila ampir opat taun sarta keleungitan mangsa puncakna minangka atlét. Aksina salaku hiji jalma nu nuranina kabeuratan kana perang tadi, ngajadikeun dirina hiji ikon pikeun génerasi budaya perlawanan nu leuwih gedé,''<ref>Hallett, Alison. "[http://www.portlandmercury.com/portland/not-so-fast/Content?oid=10883366 Not So Fast]". Portland Mercury. Diaksés 27 Désémber 2013.</ref><ref name="nytimes1">Rhoden, William C. (20 Juni, 2013). [https://www.nytimes.com/2013/06/21/sports/in-alis-voice-from-the-past-a-stand-for-the-ages.html "In Ali's Voice From the Past, a Stand for the Ages"]. The New York Times.</ref>'' sarta dirina mangrupa tokoh ''high-profile'' kabanggaan rasial pikeun urang Amérika Afrika dina wanci pagerakan hak-hak sipil.<ref name="HauserThomas"/><ref name="hollowverse">{{Cite web|url=http://hollowverse.com/muhammad-ali/|title=The religion and politics of Muhammad Ali|last=|first=|website=Hollowverse|publisher=MK Safi|accessdate=4 Juni 2016|ref=hollowverse}}</ref> Minangka saurang Muslim, Ali ngagabung ka ''Nation of Islam'' (NOI) [[Elijah Muhammad]]. Dirina tuluy teu ngadukung deui NOI, nyepeng ajaran Islam [[Sunni]] sarta ngadukung integrasi rasial kawas manten méntorna, [[Malcolm X]]. Ali mangrupa hiji tukang tinju pinunjul dina abad 20, sarta masih kénéh hiji-hijina juara linéal dina divisi éta. Rekor gabunganna ngéléhkeun 21 tukang tinju pikeun gelar kelas beurat dunia jeung meunang 14 kali pikeun gelar gabungan nanjeur salila 35 taun. Ali hiji-hijina patinju nu kapilih jadi [[Patarung Taun Ieu ku majalah The Ring|Patarung Taun Ieu ku majalah ''The Ring'']] genep kali. Ali diposisikeun minangka patinju pangpunjulna sapanjang mangsa,<ref>"[http://espn.go.com/sports/boxing/topics/_/page/muhammad-ali Muhammad Ali]". ''ESPN''. 20 Januari, 2012. Diaksés 20 Januari, 2012.</ref> sarta mangrupa atlét pangpunjulna di abad 20 ku ''Sports Illustrated'', Pribadi Olahragawan Taun Ieu ku BBC, sarta atlét pangpunjulna katilu ku ESPN ''SportsCentury''.<ref name="ring">{{Cite web|url=http://www.boxinginsider.com/columns/was-ali-the-greatest-heavyweight/|title=Was Ali the Greatest Heavyweight?|last=Donelson|first=Tom|publisher=Boxinginsider.com|accessdate=September 4, 2016}}</ref><ref name="ap">{{Cite web|url=http://static.espn.go.com/boxing/news/1999/1208/221260.html|title=AP Fighters of the Century list|accessdate=February 12, 2012}}</ref> Dirina geus aub dina sababaraha patarungan tinju jeung pacéngkadan bersajarah, nu paling kawentar ngalawan [[Joe Frazier]] dina ''Thrilla in Manila'' (Raraméan di Manila) sarta ngalawan [[George Foreman]] nu katelah ku judul ''The Rumble in the Jungle'' (Palagan di Leuweung), kawentar “dianggap kajadian olahraga panggedéna di abad 20”    <ref>Kang, Jay Caspian (4 April 2013). [http://www.grantland.com/story/_/id/9123674/don-king-faces-end-career "The End and Don King"]. ''Grantland''. ESPN. Diaksés 4 April 2013.</ref><ref>McDougall, Christopher (2014). ''The Best American Sports Writing 2014''. Houghton Mifflin Harcourt. k.&nbsp;149. [[Nomer Buku Standar Internasional|ISBN]]&nbsp;[[Husus:BookSources/9780544147003|<bdi>9780544147003</bdi>]].</ref> sarta ditonton ku kira-kira samilyar pamiarsa ti sakuliah dunia,<ref name="usatoday">"Revisiting 'The Rumble in the Jungle' 40 years later". ''USA Today''. 29 Oktober 2014.</ref><ref name="jet">{{Cite journal|last=|first=|date=18 Séptémber 1995|title=Mike Tyson May Fight George Foreman In Biggest Money Match: $80 Million|url=https://books.google.com/books?id=fTkDAAAAMBAJ&pg=PA46|journal=Jet|publisher=Johnson Publishing Company|volume=88|issue=19|page=46|doi=|pmid=|access-date=}}</ref> mangrupa siaran langsung télévisi panglobana ditongton wanci harita. Ali ogé jadi sorotan nalika loba patarung nu mikeun ka manajerna pikeun urusan biantara, Ali mah teu ngawakilkeun sarta dirina mindeng mamanas batur tur ngomong ka mana karep.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KTr-p-Y4P00|title=Muhammad Ali – press conference 1974|last=|first=|website=YouTube|publisher=|accessdate=5 Nopémber 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JwPPM_vaNrI|title=Muhammad Ali – Pre Liston Poetry & Highlights|last=|first=|website=|publisher=YouTube|accessdate=5 Nopémber 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=J6Hey54O6Qs|title=Muhammad Ali Famous Interview After Defeating Foreman|last=|first=|website=YouTube|publisher=|accessdate=5 Nopémber 2013}}</ref> Ali kawentar ku gedé omong sarta mindeng sakarepna nyarita maké wirahma jeung kecap-kecap puisi, tur geus leuwih ti heula maké élemén hip hop.<ref>Gates, Henry Louis Jr. (9 Juni 2016). [https://www.nytimes.com/2016/06/09/opinion/muhammad-ali-the-political-poet.html "''Muhammad Ali, the Political Poet''"]. ''The New York Times''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref><ref name="rollingstone1">Reeves, Mosi (4 Juni 2016). [https://www.rollingstone.com/music/news/muhammad-ali-worlds-greatest-boxer-was-also-hip-hop-pioneer-20160604 "Muhammad Ali: World's Greatest Boxer Was Also Hip-Hop Pioneer"]. ''Rolling Stone.'' Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref>''<ref name="rollingstone2">Rubin, Mike (5 Juni 2016). [https://www.rollingstone.com/culture/news/muhammad-ali-4-ways-he-changed-america-20160605 "''Muhammad Ali: 4 Ways He Changed America''"]. ''Rolling Stone''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref>'' Di saluareun ''ring'', Ali meunangkeun kasuksésan minangka musisi, di mana manéhna nampa dua nominasi [[Grammy]].<ref name="rollingstone2" /> Manéhna ogé minton minangka aktor jeung panulis, medalkeun dua autobiografi. Ali reureuh tina tinju taun 1981 sarta suhud dina widang agama jeung amal. Taun 1984, Ali nyieun béwara yén dirina didiagnosis sindrom Parkinson, nu numutkeun béja aya patula-patalina jeung cidera balas tinju<ref name="nytimes">Thomas, Robert McG. Jr. [https://www.nytimes.com/1984/09/20/sports/change-in-drug-helps-ali-improve.html?sec=health "''Change In Drug Helps Ali Improve''"]. The New York Times: kk. D–29. Diaksés pada 9 Maret 2009</ref> najan ku Ali jeung dokter pribadina dibantah.<ref>[https://www.cbc.ca/sports/muhammad-ali-doctor-doubts-parkinsons-1.3619442 ''AP''] "Muhammad Ali's doctor doubts boxing led to Parkinson's", ''Associated Press'' via ''CBC'', June 6. 2016. Diaksés 1 Séptémber 2018.</ref> Ali tetap jadi figur publik nu aktif sacara global, tapi ka dieunakeun ngawatesan pintonan publikna alatan kondisina nu beuki ripuh. Ali dirawat ku kulawargana. Ali maot dina tanggal 3 Juni 2016. == Kahirupan awal sarta karir amatir == Cassius Marcellus Clay Jr. lahir dina tanggal 17 Januari 1942 di [[Louisville]], [[Kentucky]].''<ref name="greatath"/>'' Manéhna boga hiji dulur awéwe jeung opat dulur lalaki.<ref name="Great-grandfather emigrated from Ennis, County Clare, Ireland">[https://www.bbc.com/news/world-europe-36452554 "Muhammad Ali: Boxer's ancestral Irish town pays tribute after death"]. BBC. Diaksés tanggal 4Juni 2016.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1810535.stm ''"Ali has Irish ancestry"'']. BBC News. 9 Pébruari 2002. Diaksés tanggal 5 Agustus 2009.</ref>Manéhna dingaranan maké ngaran bapana, Cassius Marcellus Clay Sr. (1912-1990), nu ngaranna sorangan dicokot dina raraga ngahargaan ka politisi Republikan abad ka-19 sarta ''abolitionist'' (anti perbudakan) nu keyeng, Cassius Marcellus Clay, nu ogé urang nagara bagian Kentucky. Aki nini Ali ti jalur bapa nyaéta John Clay jeung Sallie Anne Clay; Eva, dulur awéwé Ali, ngakukeun yén Sallie téh pituin [[Madagaskar]].<ref>Egerton, John (1 Séptémber 1991). ''[https://books.google.com/books?id=O6YFLYjAgcQC&lpg=PA134&pg=PA134#v=onepage&q&f=false Shades of Gray: Dispatches from the Modern South]''. LSU Press. k. 134. ISBN <bdi>978-0807117057</bdi>. Diaksés 24 Juni 2016.</ref> Ali téh turunan budak beulian ti Kidul ''antebellum'' (jaman méméh perang sipil), sarta utamana mah turunan [[Afrika]] bari aya saeutik getih [[Irlandia]],<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-36452554 "''Muhammad Ali: Boxer's ancestral Irish town pays tribute after death''"]. BBC. 4 Juni 2016. Diaksés tanggal 4 Juni 2016.</ref> tur garis turunan [[Inggris]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1810535.stm "''Ali has Irish ancestry''"]. BBC News. 9 Pébruari 2002. Diaksés tanggal 5 Juni 2009.</ref><ref>Rietwiesner, Williams Adams. [http://www.wargs.com/other/ali.html "''Ancestry of Muhammad Ali''"].</ref> Aki Ali ti garis indung, Abe Grady, pindahan ti Ennis, Co. Clare, Irlandia.<ref>''[https://www.irishcentral.com/culture/muhammad-ali-proud-irish-roots Irish Central]''</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-36452554 BBC]</ref> Tés DNA di taun 2018, nunjukkeun yén, ku jalan garis nini ti bapana, Ali téh mangrupa turunan ti manten budak belian Archer Alexander, nu geus kapilih ku kru gedong ''Emancipation Memorial'' minangka modél pikeun jalma bébas sarta jadi subjék pikeun bukuna ''abolitionist'' William Greenleaf Eliot, ''Carita Archer Alexander: Tina Hamba Sahaya Jadi Merdéka''.<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2018/10/02/dna-evidence-links-muhammad-ali-heroic-slave-family-says/|title=DNA evidence links Muhammad Ali to heroic slave, family says|last=|first=|website=Washington Post|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=3 Oktober 2018|date=|url-status=live}}</ref><ref>"DNA findings link Muhammad Ali to heroic slave". New York Post. Diaksés 3 Oktober 2018</ref> Siga Ali, Alexander bajoang pikeun kabébasanna.<ref>[http://www.blackpast.org/aah/alexander-archer-ca-1810-1879 Alexander, Archer (ca. 1810-1879)] at the ''Online Encyclopedia of Significant People and Places in African American History'' (BlackPast.org); by Susan J. Griffith; dipedalkeun 2011; diaksés 5 Oktober 2013.</ref> Bapana Ali téh tukang ngalukis réklame jeung billboard,<ref name="greatath"/> indungna, Odessa O'Grady Clay (1917-1994), tukang babantu di lembur. Sanajan Cassius Sr. saurang Métodis, manéhna ngijinan Odessa pikeun ngabaptis Cassius Jr. jeung adina, Rudolph "Rudi" Clay (jagana ganti ngaran jadi Rahman Ali).<ref name="Hauser 2004 p14">[[Muhammad Ali#CITEREFHauser2004|Hauser]], k.20</ref> Cassius Jr. asup ka Sakola Luhur Pusat di Louisville. Ali téh disléksia, ku kituna hésé dina diajar maca jeung nulis di sakola ogé dina kahirupanna.<ref name="Eig">{{cite book|last=Eig|first=Jonathan|title=Ali: A Life: Shortlisted for the William Hill Sports Book of the Year 2017|date=2017|publisher=Simon & Schuster|isbn=9781471155963|url=https://books.google.com/books?id=JzjeDQAAQBAJ|language=en|year=|location=|pages=}}</ref> Ali gedé di tengah-tengah pamilahan rasial. Indungna nyaritakeun hiji kajadian di mana Cassius teu dibéré cai di hiji toko - "Maranéhna teu méré cai, alatan warna kulitna. Hal éta mangaruhan pisan ka dirina."<ref name="HauserThomas"/> Cassius ogé kapangaruhan ku panelasan Emmett Till dina taun 1955, hingga Cassius ngora jeung babaturan ngaruksak rél karéta di lemburna alatan frustasi.<ref>{{cite book|last1=Hampton|first1=Henry|authorlink1=Henry Hampton|last2=Fayer|first2=Steve|last3=Flynn|first3=Sarah|date=1990|title=Voices of Freedom: An Oral History of the Civil Rights Movement from the 1950s through the 1980s|page=321|publisher=[[Bantam Books]]|isbn=978-0-553-05734-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/voicesoffreedom00henr_0}}</ref><ref>{{cite book|author=Gorn, Elliott|date=1998|title=Muhammad Ali: The People's Champ|pages=76–77|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-06721-1}}</ref> [[Gambar:Zbigniew_Pietrzykowski_and_Muhammad_Ali_1960.jpg|jmpl|1960 Olympiade: Ali meunang emas ngalawan Zbigniew Pietrzykowski.]] Ali mimiti diarahkeun kana tinju ku pulisi Louisville ogé palatih tinju, Joe E. Martin,<ref>Kandel, Elmo [https://web.archive.org/web/20080611174640/http://www.articleclick.com/Article/Boxing-Legend---Muhammad-Ali/938509 "''Boxing Legend – Muhammad Al''i"]. Article Click (Elmo Kandel). Diaksés 9 Maret, 2009</ref> nu manggihan hiji budak leutik umur 12 taun ambeuk ka hiji bangsat nu geus nyokot sapédahna. Budak éta téh Cassius Clay téa. Clay ngomong ka si pulisi yén manéhna dék ngagebugan si bangsat. Si pulisi nyarita ka Clay, yén Clay mending gé diajar tinju heula.<ref>{{cite web|url=http://iml.jou.ufl.edu/projects/Spring05/Shaffer/clay.html|title=Muhammad Ali|last=|first=|website=University of Florida|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531151410/http://iml.jou.ufl.edu/projects/Spring05/Shaffer/clay.html|archive-date=31 Méi 2008|accessdate=20 Méi 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531151410/http://iml.jou.ufl.edu/projects/Spring05/Shaffer/clay.html |date=2008-05-31 }}</ref> Awalna, Clay teu narima tawaran Martin, tapi sabada nempo tinju amateur di program tivi nu ngaranna Juara Jaga, Clay katarik kana prospék tinju.<ref>''The Soul of a Butterfly: Reflections on Life's Journey''. Simon jeung Schuster. 2013. k. 18.</ref> Manéhna mimita latihan ka palatih Fred Stoner, nu dipuji ku manéhna bakal méré "latihan enyaan", nu antukna nempakeun "jurus kuring, stamina kuring jeung sistem kuring." Dina opat taun karir amateur Clay, manéhna dilatih ku tanaga médis tinju Chuck Bodak.<ref>Fernandez, Pedro Fernandez (2 Séptémber 2007). [https://web.archive.org/web/20150414160235/http://ringtalk.com.lhost9.atlantic.net/index.php?action=fullnews&showcomments=1&id=1553 "''<nowiki/>'GODFATHER' OF CUTMEN-CHUCK BODAK SUFFERS STROKE''"]. ''RingTalk''. Diarsipkeun ti [http://ringtalk.com.lhost9.atlantic.net/index.php?action=fullnews&showcomments=1&id=1553 nu asli] tanggal 14 April 2015. Diaksés 14 April 2015.</ref> Clay munggaran tinju amatir di taun 1954 ngalawan patinju lokal Ronnie O’Keefe. Manéhna meunang ku kaputusan nu misah.<ref>Gray, Geoffey (4 Juni 2016). "''[http://nymag.com/daily/intelligencer/2016/06/how-muhammad-ali-became-a-boxer.html How Muhammad Ali Became a Boxer – Daily Intelligencer]''". ''New York''. Diaksés 26 Juni 2016.</ref> Manéhna tuluy kebat meunangkeun juara genep Asbok Emas Kentucky, dua gelar Asbok Emas nasional, gelar nasional Sarikat Atlétik Amatir sarta madali emas kelas beurat énténg dina Olimpiade Usum Panas 1960 di Roma.<ref name="Ward">Ward, Nathan (Oktober 2006). [https://web.archive.org/web/20070111061103/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/5/2006_5_48.shtml "''A Total Eclipse of the Sonny''"]. American Heritage. Diarsipkeun tinu [http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/5/2006_5_48.shtml asli] tanggal 11 Januari 2007.</ref> Rékor amatir Clay nyaéta 100 kali meunang jeung lima kali éléh. Ali nyaritakeun dina otobiographina taun 1975 yén teu lila sabada manéhna mulang ti Olimpiade Roma, manéhna ngalungkeun madali emasna ka Leuwi Ohio sanggeus manéhna jeung babaturanna teu diladangan di hiji réstoran “husus bulé” jeung garelut ngalawan geng urang bulé. Carita éta tuluy dibarantah, sarta sawatara batur Ali, kaasup Bundini Brown jeung juru potrét Howard Bingham ngilu nyangkal. Biographi Ali meunang Brown nyatakeun yén Ali mémang teu diladangan di réstoran éta, tapi Ali ngaleungitkeun madali sataun ti saprak meunangkeunna.<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> Ali nampa hiji madali pangganti dina hiji jéda istirahat laga baskét di [[Olimpiade 1996 Atlanta]], di mana manéhna nu ngahurungkeun oborna pikeun ngamimitian patandingan. == Tinju profésional == === Karir awal === [[Gambar:1961_Cassius_Clay_vs._Donnie_Fleeman_On-Site_Poster.jpg|jmpl| Postér pikeun tanding profésional kalima Cassius Clay ]] Clay munggaran maén tinju profésional dina tanggal 29 Oktober 1960, ku meunang angka dina tarung genep ronde ka Tunney Hunsaker. Ti saprak harita semet ka ahir 1963, Clay nyieun rékor éndah 19-0, ku 15 kali ''knockout'' (KO). Para patinju nu diéléhkeunna di antarana, Tony Esperti, Jim Robinson, Donnie Fleeman, Alonzo Johnson, George Logan, Willi Besmanoff, LaMar Clark, Doug Jones jeung Henry Cooper. Clay ogé ngéléhkeun manten palatihna nu ogé patinju véteran, Archie Moore, dina hiji laga di taun 1962.<ref>Calkins, Matt. ''[http://www.sandiegouniontribune.com/news/2014/nov/17/archie-moore-the52-boxing-heavyweight/ "Archie Moore was the KO king"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811005535/http://www.sandiegouniontribune.com/news/2014/nov/17/archie-moore-the52-boxing-heavyweight/ |date=2016-08-11 }}''. U-T San Diego. Diaksés 15 Juni 2016</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mgDK3q6GWI8C|title=Ali in Action: The Man, the Moves, the Mouth|first=Les|last=Krantz|date=1 Januari 2008|publisher=Globe Pequot|accessdate=15 Juni 2016|via=Google Books|isbn=9781599213026|year=|location=|pages=}}</ref> Patarungan-patarungan munggaranna lain tanpa cocoba. Clay di-KO boh ku Sonny Banks ogé ku Cooper. Dina tarung ngalawan Cooper, Clay nambru ku huk kénca dina tungtung ronde kaopat sarta katulungan ku bél, tuluy meunang dina ronde kalima nu geus kajudi alatan panon Cooper tatu parna. Tarung ngalawan Doug Jones dina tanggal 13 Maret 1963 mangrupa patarungan pangbeuratna pikeun Clay dina mangsa éta. Urutan kadua jeung katilu panantang kelas beurat, Clay jeung Jones tanding di lembur Jones di [[Madison Square Garden]] [[New York]]. Jones nyieun Clay sosolontodan dina ronde kahiji. Kameunangan ku sora buleud Clay ka Jones meunang pamoyok ti para panongton sarta ka jero ring dibalédogan ku runtah. Lalajo dina TV, juara kelas beurat, [[Sonny Liston]], ngagonjak yén umpama manéhna kudu tarung jeung Clay, sarua waé jeung ngerem manéh pikeun ditelasan. Patarungan tadi tuluy nelah “Tarung Taun Ieu” ku majalah ''The Ring''.''<ref>Velin, Bob. ''[https://www.usatoday.com/story/sports/2016/06/04/muhammad-ali-fight-by-fight-career/85341622/ "Fight by fight: Muhammad Ali's legendary career"]''. USA Today. Diaksés 15 Juni 2016</ref>'' Dina unggal patarungan tadi, Clay sacara vokal ngaréméhkeun lawan-lawanna sarta ngagulkeun pangabisana. Manéhna nyebut Jones “jalma leutik goréng patut” sarta nyebut Cooper “jalma ripuh”. Manéhna nyarita yén ngarasa éra kudu naék ring ngalawanan Alex Miteff sarta ngakukeun yén Aréna Madison Square Garden “leutik teuing keur uing mah”.<ref name="Mee">Bob Mee, ''Ali and Liston: The Boy Who Would Be King and the Ugly Bear'', 2011.</ref> Kalakuan propokatif jeung mahiwalna di jero ring kailhaman ku pagulat profésional “Gorgeuos George” Wagner.<ref name="SI">Capouya, John (12 Désémber 2005). [https://web.archive.org/web/20110603232105/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1114630/index.htm "''King Strut''"]. ''Sports Illustrated''. Diarsipkeun tinu [http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1114630/index.htm asli] tanggal 3 Juni 2011. Diaksés 14 Maret 2017.</ref> Ali nyatakeun dina hiji wawancara jeung Hubert Mizel ti the ''Associated Press'' yén manéhna tepung jeung Gorgeous George di Las Vegas di taun 1961 sarta pagulat éta téh ngailhaman manéhna pikeun ngagunakeun jargon gulat nalika diwawancara.<ref>Burkholder, Denny (6 Juni 2016). [http://www.cbssports.com/general/news/how-muhammad-alis-fascination-with-pro-wrestling-fueled-his-career-inspired-mma/ "''How Muhammad Ali's fascination with pro wrestling fueled his career, inspired MMA''"]. CBS Sports. Diaksés 2 Oktober 2016.</ref> Taun 1960, Clay ninggalkeun sasana Moore, sawatara alesanna alatan Clay embung kudu migawé pancén rutin kayaning ngumbah piring jeung sasapu. Pikeun ngagantikeun Moore, Clay nyéwa Angelo Dundee minangka palatihna. Clay panggih jeung Dundee di bulan Pébruari 1957 nalika keur amatir kénéh.<ref>Irusta, Carlos. [http://espn.go.com/boxing/story/_/id/7470417/muhammad-ali-was-continues-greatest "''Dundee: Ali was, still is 'The Greatest''<nowiki/>'"]. ESPN. Diaksés 17 Januari 2012.</ref> Danget harita, Clay ngincer pujaan heubeulna, Sugar Ray Robinson, pikeun jadi manajerna, tapi ditolak.<ref>Haygood, Wil (1 April 2011). ''[https://books.google.com/?id=Q_nfLUMzlM0C&pg=PA378 Sweet Thunder: The Life and Times of Sugar Ray Robinson]''. Chicago Review Press. k. 378. ISBN <bdi>9781569768648</bdi>. Diaksés 24 Juni 2016.</ref> === Juara dunia tinju kelas beurat === ==== Tarung ngalawan Liston ==== Dina panungtungan taun 1963, Clay geus jadi panantang pangluhurna pikeun gelar Sonny Liston. Patarungan geus ditetepkeun dina tanggal 25 Pébruari 1964 di [[Miami Beach]]. Liston miboga kapribadian nu borongongong, patarung nu dominan tur boga sajarah kriminal sarta patali jeung mafia. Dumasar kana pidangan Clay nu teu ngayakinkeun ngalawan Jones jeung Cooper dina dua patarungan saméméhna sarta rubuhna manten juara kelas beurat [[Floyd Patterson]] nu dua kali KO di ronde kahiji ku Liston, Clay teu diunggulkeun ku bandingan 7-1. Najan kitu Clay ngalédék Liston nalika pasamoan méméh tarung, Clay ngalandi Liston minangka “beruang badag goréng patut’, nyarita “Malahan mah Liston bauna gé siga beruang,” sarta ngakukeun “sanggeus ngéléhkeun manéhna kuring bakal nyumbangkeun manéhna ka kebon binatang.”<ref>{{Cite book|title=King of the World: Muhammed Ali and the Rise of an American Hero|url=https://books.google.com/books?id=vkvoAgAAQBAJ&pg=PA147&dq=%22Liston+even+smells+like+a+bear%22|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|date=02 April 2014|isbn=978-0-8041-7362-9|language=en|first=David|last=Remnick|year=|location=|pages=}}</ref> Kereteg jantung Clay harita diitung 120 (per menit), leuwih ti dua kali kaayaan normalna, 54.<ref name=":15">Lipsyte, Robert (26 Pébruari 1964). [https://www.nytimes.com/books/98/10/25/specials/ali-upset.html "''Clay Wins Title in Seventh-Round Upset As Liston Is Halted by Shoulder Injury''"]. ''The New York Times''. Diaksés 27 Désémber 2008.</ref> Loba pamiarsa harita nyangka yén kalakuan Clay téh pikeun nutupan kasieun, sarta sawatara koméntator panasaran lamun Clay bakal datang kana laga engké. Hasil patarungan bener-bener teu disangka. Nalika bél bubuka, Liston nyuruntul ka Clay, katempo ambek jeung hayang geura-geura nga-o. Najan kitu, katanginasan jeung usikna Clay mampu nyingkahan Liston, ngajadikeun si juara nyamos jeung katempo kaku. Dina tungtung ronde kahiji, Clay ngalancarkeun serangan sarta neunggeulan Liston mangkali-kali ku jéb. Liston tarung rada hadé dina ronde kadua, tapi di awal ronde katilu Clay neunggeul Liston ku sababaraha teunggeulan kombinasi nu matak Liston tikusruk tuur sarta soéh sahandapeun panon kéncana. Ieu téh mimiti pisan pikeun Liston nandangan tatu. Dina tungtung ronde kaopat, Clay balik ka juruna nalika manéhna mimiti ngarasakeun kasakit dina panonna nepi ka teu bisa nempo sarta ménta palatihna, Angelo Dundee, pikeun anggeusan. Dundee nolak hal éta. Pada ngangkeuh cenah masalah nu karandapan ku Clay téh alatan salep nu dipake ngolés kana tatu Liston sacara ngahaja dibalurkeun kana asbokna.<ref name=":15" /> Sanajan teu kungsi dikonfirmasikeun, sajarawan tinju Bert Sugar nyarita yén dua lawan Liston saméméhma ogé ngaku nandangan hal sarupa ngeunaan panonna nu “asa kaduruk”.<ref>Sugar, Bert Randolph (1 Nopémber 2003). ''Bert Sugar on Boxing: The Best of the Sport's Most Notable Writer''. Globe Pequot. k.&nbsp;196. [[:en:International_Standard_Book_Number|ISBN]]&nbsp;<bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1-59228-048-3|978-1-59228-048-3]]</bdi>.</ref><ref>Dina hiji wawancara di taun 1974, Ali nyarita yén, saméméh patarunganna ngalawan Foreman, salah saurang pangiriing sakalieun Liston nawaran dirina hiji salep nu bisa dibalurkeun kana asbok sarta bakal ngakibatkeun lolong sawatara waktu nyeureud panon. [https://www.youtube.com/watch?v=nKGdopYDIWU Vidéo] dina [[:en:YouTube|YouTube]]. </ref> Sanajan ketak Liston pikeun ngarubuhkeun Clay nu geus teu nempo, Clay masih bisa batahan di ronde kalima nepi ka karinget jeung cipanon ngirid paradangan dina panonna. Dina ronde ka genep, Clay ngadominasi, neuggeulan Liston sababaraha kali. Liston teu menyat nalika bél ronde katujuh sarta Clay dinyatakeun meunang ku [[TKO]]. Liston ngaku yén alesanna eureun téh alatan tatu dina taktakna. Sabadana meunang, Clay nu bungah kacida muru ka tungtung ring sarta nunjuk ka wartawan lebah sisi ring bari ngagero “Hakan tah omongan maranéh!” Manéhna nambahkeun, “Kuring pangjagona! Kuring ngendag-ngendag dunya. Kuring mahluk pangalus-alusna nu kungsi hirup.”<ref>McLeod, Kembrew, ''Pranksters: Making Mischief in the Modern World'', kk. 223–4.</ref> Dina pasamoan sabada tarung, Clay katempo teu yakin yén patarungan dieureunkeun alatan ciderana taktak Liston, nyarita yén hiji-hijina tatu Liston téh ngan “panon nu kabuka, kabuka alatan soéh gedé!” Nalika dibéjaan ku Joe Louis yén ciderana téh nyaéta “leungeun kénca nu leupas tina cacantélna,” Clay ngajejeléh, “Nya heueuh, ngababukan angin waé, rék saha nu teu kitu!”<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=W4IKMX-5JLk "Cassius Clay vs. Sonny Liston - 1964 Boxen"]. YouTube.</ref> Ku meunangkeun patarungan ieu dina umur 22 taun, Clay jadi tukang tinju pangorana nu ngarebut gelar ti juara batahan kelas beurat. Najan kitu, [[Floyd Patterson]] tetep juara dunia kelas beurat pangorana dina umur 21 taun nalika periode sistem gugur alatan mundurna [[Rocky Marciano]]. [[Mike Tyson]] mecahkeun kadua rekor tadi di taun 1986 dina umur 20 taun nalika ngéléhkeun [[Trevor Berbick]] pikeun meunangkeun gelar juara kelas beurat. Teu lila ti saprak patarungan ngalawan Liston, Clay ngaganti ngaranna jadi Cassius X, tuluy ganti deui jadi Muhammad Ali nalika asup Islam sarta gabung ka Bangsa Islam (''Nation of Islam''). Ali tuluy nyanghareupan tanding ulang ngalawan Liston nu dijadwalkeun di bulan Méi di Lewiston, Maine. Tadina mah rék di Boston dina bulan Nopémber saméméhma, tapi dipundurkeun genep bulan alatan tilu poé saméméhna Ali kudu dioperasi darurat gara-gara hérnia.<ref>Cuddy, Jack (14 Nopémber 1964). [https://www.newspapers.com/clip/9544811/the_bridgeport_telegram/ "''Clay Undergoes Surgery; Fight Is Off Indefinitely''"]. ''The Bridgeport Telegram''. k. 1. Diaksés 14 Maret 2017 – via [[:en:Newspapers.com|Newspapers.com]]. </ref> Patarungan lumangsung kontroversial. Di tengah-tengah ronde kahiji, Liston dirubuhkeun ku hiji teunggeulan nu tan katingalan nu nelah di kalangan wartawan ku sebutan “teunggeulan jurig’. Wasit Jersey Joe Walcott teu geura-geura ngitung sabada rubuhna Liston lantaran Ali teu daék mundur ka juru netral. Liston cengkat sanggeus ngajupruk salila 20 detik, sarta patarungan lumangsung deui. Najan kitu, sababaraha waktu ti harita, Walcott nu dibéjaan kutukang ngitung waktu yén Liston geus ngagolér dina itungan 10, ngeureunkeun laga sarta nyatakeun Ali meunang ku cara KO.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NXYwb2C6Hec "''Muhammad Ali vs Sonny Liston I & II – Highlights (Ali Becomes World Champion & Phantom Punch Fight!)''"]. YouTube. Diaksés 20 Juni 2018.</ref> Patarungan éta réngsé kurang ti dua menit.<ref>Anderson, Dave (16 Januari 1992). [https://www.nytimes.com/1992/01/16/sports/sports-of-the-times-on-his-50th-ali-is-still-the-greatest.html "''Sports of The Times; On His 50th, Ali Is Still 'The Greatest''<nowiki/>'"]. The New York Times. Diaksés 25 Januari 2012.</ref> Jalma-jalma pada ngakeuh yén Liston ngahaja ngagubragkeun manéh. Motivasi nu dituduhkeun kaasup di antarana nyawana diancam ku Nation of Islam, masang tarohan pikeun dirina sorangan sarta ngahaja “teuleum” pikeun mayar hutang-hutangna. Tayang ulang gerak lambat nunjukkeun yén Liston kahanca ku gitikan ngepang leungeun katuhu Ali, ngan teu jelas naha teunggeulan éta téh nyata-nyata nu matak ngarubuhkeun manéhna.<ref>Vachss, Andrew (2003). ''[http://www.vachss.com/only_child/index.html Only Child]''. Vintage. k. 89. Vachss further explains the way such a fix would have been engineered in Two Trains Running. Pantheon. 2005. pp. 160–165, 233.</ref> ==== Laga ngalawan Patterson ==== Ali mertahankeun gelar na ngalawan manten juara kelas beurat [[Floyd Patterson]] dina tanggal 22 Nopémber 1965. Mémeh laga éta Ali moyok Patterson,  nu kawentar sok ngageroan manéhna make ngaran Cassius Clay, minangka “[[Emang Tom]]”, Ali ogé nyebut Patterson “Si Kelinci”. Sanajan Ali jelas-jelas leuwih alus manan Patterson nu katempona cidera, laga éta lumangsung 12 ronde, méméh dieureunkeun ku hiji technical knockout (TKO). Patterson tuluy nyarita yén dirina katarajang keram lebah ''[[sacroiliac]]''-na. Ali dikritik ku média olahraga alatan katempo heureuy nalika tarung ngalawan Patterson.<ref name=":0">Belth, Alex (27 Agustus 2012). [http://www.sportsonearth.com/article/37158310/ "''ALI-PATTERSON: THE REAL STORY''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108100358/http://www.sportsonearth.com/article/37158310/ |date=2017-11-08 }}. Sports on Earth. Sports on Earth. Diaksés 3 Juni 2016.</ref> Biographer Patterson, W.K. Stratton yén pacéngkadan antara Ali jeung Patterson téh jijieunan wungkul pikeun ningkatkeun pangjualan tiket jeung pamirsa nu nongton liwat TV sirkuit, padahal mah duanana gé nyandiwara. Stratton ogé ngutip wawancara Ali ku Howard Cosell nu mana Ali ngajelaskeun yén dirina lain heuheureuyan ngalawan Patterson tapi ngan nahan wungkul sangkan teu ngarubuhkeun musuhna sabada tétéla yén Patterson téh keur cidera. Stratton nyatakeun yén Ali ngajadwalkeun tanding kadua di taun 1972, ku alatan ningal kondisi financial Patterson, pikeun ngabantu si manten juara meunangkeun cukup duit keur mayaran hutangna ka [[IRS]].<ref name=":0" /> ==== ''Main Bout'' ==== Sabadana laga ngalawa Patterson, Ali ngadegkeun pausahaan promosina sorangan, ''Main Bout'' (Laga Utama). Pausahaan éta husus nyepeng promosi tinju Ali jeung pamayaran siaran sirkuit tivi. Nu nyarepeng sahamna lolobana babaturan Ali di Nation of Islam, bareng jeung sababaraha urang lianna, di antarana Bob Arum.<ref>Ezra, Michael (2013). ''[https://books.google.co.uk/books?id=DL41bsCigZcC&pg=PA105 The Economic Civil Rights Movement: African Americans and the Struggle for Economic Power]''. Routledge. k.&nbsp;105. ISBN&nbsp;<bdi>[[:en:Special:BookSources/9781136274756|9781136274756]]</bdi>.</ref> [[Gambar:Muhammad_Ali_1966.jpg|kiri|jmpl|Ali di taun 1966]] Ali jeung juara kelas beurat [[WBA]] [[Ernie Terrel]] geus paheut pikeun adu hareupan dina hiji laga di [[Chicago]] dina tanggal 29 Maret 1966 (WBA, hiji dina dua asosiasi tinju, geus nyabut gelar Ali sabada Ali gabung kana Nation of Islam). Tapi, di bulan Pébruari, Ali diklasifikasi ulang ku déwan pangdaptaran [[wamil]] Louisville ti 1-A ka 1-Y, sarta katempona manéhna nolak pikeun ngabdi, ngomong ka wartawan, “Kuring teu boga masalah jeung [[Viétkong]]; teu saurang ogé urang Viétkong kungsi nyalukan negro ka kuring.”<ref>Shalit, Nevin I. (15 Juli 1980). "''[http://www.thecrimson.com/article/1980/7/15/muhammad-ali-losing-the-real-title/ Muhammad Ali: Losing the Real Title]''". ''The Harvard Crimson''. Diaksés 19 Agustus 2015.</ref> Di tengah-tengah sorotan média kana pamadegan Ali, Komisi Atlétik Illinois nolak pikeun nurunkeun sanksi kana laga tadi, ku alesan masalah téhnis.<ref>Dundee, Angelo; Maule, Tex (28 Agustus 1967). "''He Could Go To Jail And Still Be Champ''". ''Sports Illustrated''.</ref> Ali malah nganjang ka Kanada jeung Éropa sarta meunangkeun sawatara laga kajuaraan ngalawan George Chuvalo, Henry Cooper, Brian London jeung Karl Mildenberger. Ali mulang deui ka Amérika Sarikat pikeun ngalawanan Cleveland Williams di Houston Astrodome dina tanggal 14 Nopémber 1966. Laga éta mecahkeun rékor panongton ''indoor'' ku 35.460 jalma. Williams geus pada ngangkeuh minangka salah sahiji tukang tinju nu boga teunggeulan pangtarikna di divisi kelas beurat, tapi di taun 1964 manéhn ditémbak ti jarak deukeut ku pulisi Texas, ngakibatkeun leungit ginjal hiji jeung peujit leutikna diteukteuk sapanjang tilu méter. Ali nguntupan Williams, meunang ku TKO di ronde katilu dina hiji patarungan nu dianggap minangka pidangan panghadéna dina karirna. Ali tarung ngalawanan Terrell di [[Houston]] dina 6 Pébruari 1967. Terrel, nu teu kungsi kasoran dina lima taun ka tukang sarta geus ngéléhkeun réa tukang tinju nu kungsi di sanghareupan ku Ali, diangkeuh minangka lawan pangtanggohna ti saprak Liston; manéhna téh badag, kuat jeung boga kaunggulan tilu inchi jangkauan ti Ali. Wanci méméh patarungan, Terrel mangulang-ulang nyebut Ali ku “Clay”, pikeun ngélég Ali. Duanana ampir pagedrug alatan masalah ngaran dina hiji wawancara pra-laga ku Howard Cosell. Ali katempona niat pikeun moyok Terrell. “Kuring hayang nyiksa manéhna,” cenah. “KO wungkul masih alus teuing keur manéhna.”<ref>Maule, Tex (13 Pébruari 1967). [https://web.archive.org/web/20130309201457/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1079523/1/index.htm "''Cruel Ali With All The Skills''"]. ''Sports Illustrated''. [http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1079523/1/index.htm Diarsipkeun] tinu asli tanggal 9 Maret 2013.</ref> Patarungan lumangsung babad nepi ka ronde tujuh, Ali moyok Terrell, nenggeul lawanna ku jéb bari kokoar, “Naon ngaran kuring téh Emang Tom...naon ngaran kuring?” Ali antukna meunang ku 15 ronde ku suara buleud. Terrel ngaku yén nalika keur tarung, Ali ngahaja neunggar panonna, maksa manéhna kudu tarung bari satengah lolong, sarta tuluy, dina hiji ''clinch'', ngagosokkeun panonna nu tatu kana tali ring. Alatan Ali katempona ngahaja manjangkeun patarungan pikeun namplokkeun hukuman maksimal, kritik ngagambarkeun yén patarungan éta téh minangka “salah sahiji patarungan tinju panggoréngna.” Tex Maule tuluy nulis: “Harita téh mangrupa pamintonan nu éndah dina kaparigelan tinju ogé panémbongan kakasaran barbar.” Ali nolak tuduhan ngeunaan kakasaran, tapi, pikeun para pangiritik Ali, laga éta leuwih némbongkeun bukti kaadigunganna. Sabada Ali mertahankeun gelar ngalawan Zora Folley dina tanggal 22 Maret, sakabéh gelarna diudaran alatan nolak pikeun asup kana pangabdian militer.<ref name="greatath">Johnson, Rafer (1 Pébruari 2002). [https://books.google.com/books?id=TnIAPwAACAAJ Great Athletes 1] (revisi ed.). Salem Press. kk. 38–41. <nowiki>ISBN 978-1-58765-008-6</nowiki>.</ref> Ijin tinjuna ogé dicabut sarta dikeunaan sanksi teu meunang maén ku nagara bagian [[New York]]. Manéhna didakwa nyingkahan wajib militer dina tanggal 20 Juni sarta dihukum lima taun panjara jeung denda $10.000. Ali mayar jaminan sarta tetep bébas bari naékkeun banding kana putusanna. === Dibuang jeung balik deui === Dina bulan Maret 1966, Ali nolak pikeun gabung ka pasukan basanjata. Sacara sistematis dirina ditolak ijin tinjuna di unggal nagara bagian sarta pasporna dicabut. Hasilna, manéhna heunteu tanding ti bulan Maret 1967 nepi ka Oktober 1970 – dina umur 25 nepi ka ampir 29 – nalika kasusna keur dina prosés naék banding saméméh dakwaanna dibatalkeun dina taun 1971. Nalika mangsa tanpa aktipitas éta, panolakan kana [[Perang Viétnam]] mimiti tumuwuh sarta pamedegan Ali meunangkeun simpati, manéhna biantara di sakola-sakola luhur di sakuliah nagri, ngiritik Perang Viétnam sarta ngabéla harga diri urang Amérika-Afrika jeung kaadilan rasial. ==== Patarungan Super ==== Nalika meunang sanksi dilarang tanding, Ali méréskeun hiji tuntutan $1 juta ngalawan produser radio Murray Woroner ku narima $10.000 alatan sacara pribadi dipintonkeun dina laga fantasi jijieunan ngalawan pangsiunan juara Rocky Marciano.<ref name=":2">"''[http://www.enterprisenews.com/article/20090901/News/309019646 Ali vs. Marciano: Who wins?]''". ''The Enterprise''. 1 Séptémber 2009. Diaksés tanggal 19 Juli 2016.</ref> Dina taun 1969, kadua patinju éta difilemkeun diadu pikeun kurang leuwih 75 ronde nu sarondena samenit; maranéhna merankeun sababaraha lalakon.<ref>[https://www.theguardian.com/sport/blog/2012/nov/13/forgotten-story-rocky-marciano-muhammad-ali "''The forgotten story of ... the Rocky Marciano v Muhammad Ali Super Fight''"]. ''The Guardian''. 13 Nopémber 2012.</ref> Hiji program komputer cenah nangtukeun nu meunang, dumasar kana data ngeunaan para patarung. Vérsi éditan dina tanding éta dipidangkeun di bioskop di taun 1970. Dina vérsi AS Ali éléh dina hiji simulasi KO di ronde ka-13, tapi dina vérsi Éropa Marciano éléh alatan meunang tatu, ogé simulasi.<ref>Bingham, Howard; Wallace, Max (2000). ''[[iarchive:muhammadalisgrea0000bing|Muhammad Ali's Greatest Fight: Cassius Clay vs. the United States of America]]''. M. Evans. k.&nbsp;[[iarchive:muhammadalisgrea0000bing/page/218|218]].</ref> Ali ngisaratkeun yén éléhna dina vérsi AS téh teu objéktif. Manéhna kabéjakan nyarita bari heureuy, “Komputerna buatan Alabama.”<ref name=":2" /> ==== Mulang deui kana tanding hadiahan ==== Dina tanggal 11 Agustus 1970, sawatara kasusna keur naék banding kénéh, Ali meunang ijin pikeun tinju deui ti Komisi Atlétik Kota Atlanta. Leroy Johnson, Jesse Hill Jr. Jeung Harry Pett geus ngagunakeun pangaruh pulitik lokalna sarta nempatkeun pausahaan House of Sports pikeun ngatur tandingna, ku kituna, maranéhna mintonkeun kakawasaan pangaruh pulitik kaum hideung Georgia kana mulang deuina Ali.<ref>Matthew (1 Oktober 2005). [https://www.atlantamagazine.com/great-reads/knockout-oral-history-muhammad-ali-atlanta-fight-nobody-wanted/ "''Knockout: An oral history of Muhammad Ali, Atlanta, and the fight nobody wanted''"]. ''Atlanta Magazine''. Diaksés 31 Oktober 2019.</ref> Tanding munggaran balikna deui Ali téh nyaéta nyanghareupan Jerry Quarry dina tanggal 26 Oktober, nu hasilna hiji kameunangan pikeun Ali sanggeus dina ronde katilu Quarry meunang tatu getih. Sabulan ti harita, kameunangan di pangadilan federal ngudukeun Komisi Tinju New York pikeun mulangkeun ijin tinju Ali.<ref>[http://palmbeachpost.newspapers.com/image/132677737/?terms=%22Clay%2Bgranted%2BNew%2BYork%2Bring%2Blicense%22 "''Clay granted New York ring license''"]. ''The Palm Beach Post. Associated Press''.15 Séptémber 1970. k. B4.</ref> Ali ngalawanan Oscar Bonavena di [[Madison Square Garden]] di bulan Désémber dina hiji pamidangan nu teu matak sumanget nu réngsé ku di-TKO-na Bonavena sacara dramatis di ronde ka-15. Kameunangan ieu nempatkeun Ali dina posisi kahiji pikeun nantang juara kelas beurat [[Joe Frazier]]. ==== Tarung kahiji ngalawan Joe Frazier ==== Tarung kahiji Ali ngalawan Frazier lumangsung di Garden dina tanggal 8 Maret 1971, katelah ku sebutan “Patarungan Abad Ieu”, alatan euyeub nu luar biasa di sabudeureun patarungan antara dua patandang nu can kungsi kasoran nu masing-masing boga cupat pikeun jadi juara kelas beurat. Panulis véteran tinju John Condon nyebut hal ieu “kajadian panggedéna nu kungsi ku kuring dipigawé dina hirup kuring.” Laga ieu disiarkeun ka 35 nagara luar; promotorna ngaluarkeun 760 tikét wartawan.<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> Katambahkeun kana atmospir laga nyaéta tontonan pra-laga nu ramé sarta silih poyokan. Ali ngagambarkeun Frazier minangka hiji “pakakas bodo pikeun pangawangunan urang bulé.” “Frazier goréng rupa teuing pikeun jadi jawara,” ceuk Ali. “Frazier bodo teuing pikeun jadi jawara.” Ali ogé sababaraha kali ngalandi Frazier minangka “Emang Tom”. Dave Wolf, nu gawé pikeun sasana Frazier, inget yén, “Ali nyarita ‘jalma-jalma nu ngarojong Joe Frazier ngan jalma-jalma nu maraké saragam wungkul, nyaéta shérif Alabama, sarta anggota Ku Klux Klan. Kuring tarung pikeun jalma leutik di kawasan kumuh.’ Joe keur diuk di ditu harita téh, neunggeulkeun peureup kana dampal leungeunna, nyarita, ‘Nyaho naon anjing si éta ngeunaan kawasan kumuh?’”<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> Ali mimiti latihan di lahan tanén deukeut [[Reading]], [[Pennsylvania]], di taun 1971, sarta ngarasa cocog lamun di wilayah pasisian éta diwangun hiji sasana nyaan. Ali meunangkeun lima akre lahan di jalan désa Pennsylvania di Désa Deer Lake, Pennsylvania. Di tempat éta Ali ngadegkeun hiji sasana latihan, di mana manéhna latihan pikeun sakabéh patarunganna ti taun 1972 semet ka panungtungan karirna di taun 1982. Laga Senen peuting cocog jeung iklanna. Frazier nu dodongkoan, ulak elok jeung gulak gilek tutuluyan neken Ali, kateunggeul sababaraha kali ku jéb jeung kombinasi Ali, tapi teu reureuh nyerang tur mangkali-kali nyitak angka, utamana kana awak Ali. Laga éta saimbang dina awalna mah, tapi Ali nandangan ganjaran pangtohagana dina karirna. Dina sababaraha kasempetan dina ronde-ronde awal manéhna susuruduk sarta gigideg (nunjukkeun teu nyeri) nalika kababuk. Ronde-ronde kaituna – dina naon nu munggaran katelah ku “strategi ''rope-a-dope''” – Ali nyarande kana tali sarta nyerep tarajangan ti Frazier, ngaharep meakkeun tanaga Frazier. Dina ronde ka-11, Frazier ninggang ku huk kénca nu ngabalukarkeun Ali jajarigjegan, tapi lantaran Ali katempona siga nu guyon nalika mundur ka sisi ring séjén, Frazier jadi ngarengkog pikeun nuluykeun ketakna, hariwang serangan balik ti Ali. Dina ronde panungtungan, Frazier ngarubuhkeun Ali ku hiji huk kénca nu kacida tarikna, nu ceuk wasit Arthur Mercante mangrupa teunggeulan jalma pangtarik-tarikna. Ali cengkat dina itungan tilu detik.<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> Najan kitu, Ali éléh ku putusan buleud, hiji kaéléhan dirina nu munggaran. ==== Tantangan Chamberlain jeung tarung ngalawan Ellis ==== Dina taun 1971, béntang baskét [[Wilt Chamberlain]] nantang Ali pikeun tarung kalayan lagana geus dijadwalkeun dina tanggal 26 Juli. Sanajan Chamberlain nu jangkungna tujuh kaki dua inci ngabogaan kauntungan pisik nu leuwih kuat batan Ali – 60 pon leuwih beurat sarta jangkoanna 14 inci leuwih jauh – Ali bisa mangaruhan Chamberlain pikeun ngabedokeun laga ku moyok manéhna dina hiji wawancara bareng ku sebutan “Kai Golondongan!” sarta “Tangkal éta bakal rubuh”. Pernyataan nu pinuh kayakinan ieu ngamarojéngjakeun musuh jangkungna nu karak meunang tawaran rékor kontrak ti pamilik [[Los Angeles Lakers]], Jack Kent Cooke, minangka syarat keur ngabatalkeun naon nu disebut ku Cooke minangka “tinju bebelegugan”,<ref>[http://articles.latimes.com/1989-01-15/sports/sp-979_1_wilt-s-ring-career "''Ali's Remark Ended Wilt's Ring Career''"]. ''Los Angeles Times''.15 Januari1989. ''Morning Briefing''.</ref> sarta antukana Chamberlain ngagugu kana hal éta.<ref>O'Reilly, Terry (3 Marét 2016). [http://www.cbc.ca/radio/undertheinfluence/achilles-heel-advertising-repositioning-the-competition-1.3473631 "''Achilles Heel Advertising: Repositioning the Competition''"]. Canadian Broadcasting Corporation. Diakasés 30 Agustus 2018.</ref> Pikeun ngagantikeun lawan Ali, promotor [[Bob Arum]] geuwat nga-''booking'' manten batur latihan Ali, Jimmy Ellis, nu mangrupa batur Ali keur budak ti [[Louisville]], Kentcuky, pikeun ngalawanan Ali. ==== Tarung munggaran ngalawan Quarry, Patterson, Foster jeung Norton ==== Sanggeus éléh ku Frazier, Ali tarung ngalawan Jerry Quarry, ngaduakalian ngalawan Folyd Patterson sarta ngalawana Bob Foster di taun 1972, kabéhna Ali meunang genep kali dina taun éta. Di taun 1973, Ken Norton motongkeun careuham Ali nalika ngaleler dirina ku kaéléhan kadua. Sabada mimiti pada ngangkeuh rék pangsiun, Ali meunang ngalawan Norton dina laga kadua maranéhna. Hal ieu ngajurung Ali kana tarung ulang ngalawan Joe Frazier di Madison Square Garden dina tanggal 28 Januari 1974.; Frazier karak anyar kaleungitan gelar ku [[George Foreman]]. ==== Tarung kadua ngalawan Joe Frazier ==== Ali katempona kuat dina awal-awal ronde sarta nyieun Frazier jajarigjegan dina ronde kadua. Wasit Tony Perez salah déngé,  rarasaan manéhna ngadéngé bél béakna rondé kadua sarta ngaléngkah ka antara dua patinju nalika Ali keur nyerang, méré waktu keur Frazier pikeun ngarénghap heula. Najan kitu, Frazier menyat dina ronde-ronde tengah, ngagitik sirah Ali dina ronde katujuh sarta nyedekkeun Ali kana tali ring dina panungtungan ronde kadalapan. Opat ronde pamungkas duanana silih genti unggul. Salila laga, kalah kumaha gé Ali hasil nyingkahan huk kiwa Frazier nu ngabahayakeun sarta ningker Frazier nalika di juru, taktik nu kadua éta nu matak ngajéngkélkeun pihak sasana Frazier. Para juri méré kaputusan buleud pikeun kameunangan Ali. === Juara dunia kelas beurat (mindoan) === ==== ''Palagan di Leuweung'' ==== Kameunangan ngalawan Frazier nempatkeun Ali kana babak parebutan gelar ngalawan juara kelas beurat [[George Foreman]] di [[Kinshasa]], [[Zairé]], dina tanggal 30 Oktboer 1974 – hiji laga nu katelah ku Palagan di Leuweung. Foreman dianggap minangka patinju nu ngabogaan teunggeulan pangtarikna dina sajarah kelas beurat. Dina itung-itungan patarungan, para analis nunjukkeun yén Joe Frazier jeung Ken Norton nu geus méré Ali opat patarungan beurat sarta masing-masing di antara meunang sakali, duanana dirubuhkeun ku Foreman dina KO di ronde kadua. Ali geus nincak umur 32 taun, sarta nyata-nyata geus leungiteun katanginasan jeung réfléksna di banding keur umur 20-an. Kontras jeung kapribadiaanna kiwari, Foreman harita mangrupa jalma nu sahaok kadua gaplok jeung pikasieuneun. Ampir teu saurang ogé pangamat olahraga, malah najan bobotoh heubeul Ali gé, Howard Cosell, nyarangka yén si manten juara bakal pimeunangeun. [[Gambar:WORLD_HEAVYWEIGHT_BOXING_CHAMPION_MUHAMMAD_ALI,_A_BLACK_MUSLIM,_ATTENDS_THE_SECT'S_SERVICE_TO_HEAR_ELIJAH_MUHAMMAD..._-_NARA_-_556247.jpg|jmpl| Ali di taun 1974 ]] Saperti biasana, Ali pinuh ku kayakinan jeung hegar méméh patarungan. Manéhna nyarita ka juru wawancara David Frost, “Lamun anjeun mikir yén dunia direuwaskeun ku eureunna Nixon, tunggu nepi ka kuring ninggang Foreman nepi ka ngajengkang!”<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1aGHpXt_hMc "''Muhammad Ali – The Rumble In The Jungle(Interview)''"]. 22 Maret 1967. YouTube. Diaksés tanggal 3 Séptémber 2013.</ref> Manéhna nyarita ka préss, “Kuring geus milampah hiji hal nu anyar pikeun laga ieu. Kuring gulat ngalawan buaya, kuring ijén ngalawan lauk paus; nyangcang kilat, manjarakeun guludug; karak minggu kamari kuring maéhan cadas, natuan batu jeung ngirim bata ka rumah sakit; Kuring bener-bener curaling, ku kuring ubar gé dijieun garering.”<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dGk0R63C0eM "''Muhammad Ali Inspirational Speech (Cassius Clay Boxing Motivation)''"]. 14 Séptémber 2012. YouTube. Diaksés tanggal 3 Séptémber 2013.</ref> Ali kacida populérna di [[Zairé]], saur manuk “Ali, bomaye” (“Ali, paéhan si éta”) ka mana waé Ali indit. Ali muka patarungan, gerak tur nyétak angka ku hiji teunggeulan silang kana sirah Foreman. Satuluyna dina awal ronde kadua, nalika kadeseh ka juru, Ali mundur kana tali ring sarta ngundang Foreman pikeun nenggeulan bari manéhna nyalindung, nangkeup jeung malik neunggeul, bari terus harus moyok Foreman. Gerakanna nu engkéna katelah ku “''[[Rope-a-dope]]''”, nyata-nyata ngalawan kana kabiasaan tinju – ngantepkeun tukang neunggeul pangbedasna narajang sakahayangna – nu ceuk pamikiran panulis tinju George Plimpton mah patarungan éta téh teu eucreug. Foreman beuki dieu beuki ambek, ngirim teunggeulan nu pating solédat sarta teu mareneran. Asup kana patengahan patarungan, Foreman mimiti capé, Ali malik nyerang sacara éféktif  sababaraha kali ku teunggeulan, nu nyumangetan para pamiarsa nu pro ka Ali. Dina ronde kadalapan, Ali ngarubuhkeun Foreman nu geus leuleus ku hiji kombinasi di tengah ring; Foreman teu bisa cengkat deui. Di luar sangkaan, sarta di tengah-tengah euyeubna ring, Ali meunangkeun deui titel juara ku cara KO. Ngeungteung kana patarungan éta, George Foreman ka dieunakeun nyarita: “Ari sugan téh Ali ngan saukur kurban KO lianna, nepi ka asup ka ronde katujuh, kuring neunggeul careuhamna sataker kebek sarta manéhna nangkep kuring bari ngaharéwos kana ceuli: ‘Ngan sakitu George?’ Kuring karak nyadar yén hal ieu téh teu sapagodos jeung panyana kuring.”<ref>Foreman, George (Januari 2012). [http://www.shortlist.com/entertainment/sport/george-foreman-on-ali "''George Foreman on why Muhammad Ali was so much more than a 'boxer'''"]. ''ShortList''. Diaksés 6 Juni 2016.</ref> [[Gambar:Muhammad_Ali_and_Jimmy_Carter.jpg|jmpl|Présidén Jimmy Carter ngabagéakeun Ali dina hiji jamuan di Gedong Putih, 1977.]] Hal ieu téh bener-bener kameunangan nu teu disangka-sangka,<ref>Foreman, George (Januari 2012). [http://www.shortlist.com/entertainment/sport/george-foreman-on-ali "''George Foreman on why Muhammad Ali was so much more than a 'boxer'''"]. ''ShortList''. Diaksés 6 Juni 2016.</ref> sanggeus saméméhna Ali teu diunggulkeun ku bandingan 4-1 ngalawan musuhna nu can kungsi kasoran, si peureup bedas, Foreman.<ref>[https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1030.html "''Ali Regains Title, Flooring Foreman''"]. ''The New York Times''. 30 Oktober 1974.</ref> Patarungan ieu kawentar minangka mimiti pisan Ali ngenalkeun taktik ''rope-a-dope''.<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2014/oct/29/rumble-in-the-jungle-muhammad-ali-george-foreman-book-extract "''Rumble in the Jungle: the night Ali became King of the World again''"]. ''The Guardian''. 29 Oktober 2014. </ref> Patarungan ieu rékor ditongton ku pamiarsa télévisi kira-kira sajuta panongoton di sakuliah dunya.<ref name="usatoday">"Revisiting 'The Rumble in the Jungle' 40 years later". ''USA Today''. 29 Oktober 2014.</ref><ref name="jet"/> Pintonan ieu mangrupa siaran télévisi panglobana dilalajoan di dunia dina mangsa harita.<ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20180520042513/http://www.inquisitr.com/4903566/most-watched-live-tv-broadcasts-of-all-time-where-will-the-royal-wedding-rank/ "''Most-Watched Live TV Broadcasts Of All Time: Where Will The Royal Wedding Rank?''"]. ''Inquisitr''. 19 Méi 2018. Diarsipkeun tinu [http://www.inquisitr.com/4903566/most-watched-live-tv-broadcasts-of-all-time-where-will-the-royal-wedding-rank/ asli] tanggal 20 Mei 2018. Diaksés tanggal 20 Méi 2018.</ref> ==== Tanding ngalawan, Wepner, Lyle jeung Bugner ==== Lawan-lawan Ali satuluyna nyaéta Chuck Wepner, Ron Lyle jeung Joe Bugner. Wepner, hiji jalma ngalalana nu kawentar ku sebutan “Tukang Ngagetihan ti Bayonne”, ngagétkeun Ali nalika ngarubuhkeun manéhna di ronde kasalapan; Ali ka hareupna nyarita yén manéhna titajong kana suku Wepner. Laga ieu nu ngailhaman Sylvester Stallone pikeun nyieun pilemna nu meunangkeun loba pamuji, ''[[Rocky]]''.<ref>Schneiderman, R. M. (10 Agustus 2006). [https://www.forbes.com/2006/08/10/rocky-stallone-settlement-cx_rs_0810autofacescan04.html#34f600e166bd "''Stallone Settles With The 'Real' Rocky''"]. ''Forbes''.</ref> ==== Tanding katilu lawan Joe Frazier ==== Ali tuluy nyatujuan pikeun tarung katilu ngalawan [[Joe Frazier]] di [[Manila]]. Laga nu katelah ku “''[[Thrilla in Manila]]''” ieu lumangsung dina tanggal 1 Oktober 1975,<ref name="greatath"/> dina suhu hawa ampir 100 °F (38 °C). Dina ronde-ronde awal, Ali agrésif, gudag gidig jeung silih tukeran teunggeulan jeung Frazier. Sanajan kitu, teu lila Ali katempo capé sarta ngaluarkeun jurus “''rope-a-dope''”, minengna mah ngalakukeun ''clinch''. Dina bagian laga ieu, Ali mesatkeun sawatara serangan walesan nu éféktif, tapi lolobana mah katinggang ku Frazier nu euweuh kacapé. Dina ronde ka-12, Frazier mimiti leuleus, Ali nibankeun sababaraha teunggeulan tarik nu ngabalukarkeun katutupna panon kénca Frazier sarta tatu soéh saluhureun panon katuhuna. Ku leungiteun tetempoanna Frazier, Ali ngadominasi rondé ka-13 jeung ka-14, nu harita, ceuk sajarawan tinju Mike Silver, nganggap sirah Frazier saolah-olah minangka “sasaran paranti latihan”. Patarungan direureuhkeun nalika palatih Frazier, Eddie Futch, teu ngijinan Frazier pikeun nuluykeun ronde panungtungan, ronde ka-15, sanajan Frazier teu panujueun. Panon Frazier duanana katutup alatan bareuh. Ali, di juru ringna, diputuskeun meunang ku cara TKO, ngajéngjéhe dina korsina, bener-bener lungsé. Ali nu sarua ripuh cumarita sabada patarungan, “nu karasa ku kuring, bener-bener deukeut kana pipaéheun”, sarta nalika ditanya naha manéhna heunteu nongton ulang patarunganna dina vidio, Ali ngajawab, “Keur naon kuring kudu balik deui sarta lalajo Naraka?” Sabada patarungan, Ali nyebutkeun yén “Frazier téh patarung pangpunjulna sapanjang mangsa, sanggeus diri kuring.” Ali nu sarua ripuh cumarita sabada patarungan, “nu karasa ku kuring, bener-bener deukeut kana pipaéheun”, sarta nalika ditanya naha manéhna heunteu nongton ulang patarunganna dina vidio, Ali ngajawab, “Keur naon kuring kudu balik deui sarta lalajo Naraka?” Sabada patarungan, Ali nyebutkeun yén “Frazier téh patarung pangpunjulna sapanjang mangsa, sanggeus diri kuring.”<ref>Blaine Henry (18 Méi 2019). [https://fight-library.com/2019/05/28/history-lesson-thrilla-in-manila/ "''History Lesson: Thrilla in Manila''"]. Fight-Library.com</ref> [[Gambar:Anderson_ali.jpg|jmpl|Ali diwawancara ku Curt Anderson ti WBAL-TV, taun 1978, Baltimore, Maryland]] Sanggeus laga di Manila, Ali tanding ngalawan Jean Pierre Coopman, Jimmy Young jeung Richard Dunn, kalayan meunang ngalawan nu disebut panungtung ku KO. Teunggeulan Ali nalika ngarubuhkeun Dunn meunang diajar ti Jawara [[Taékwondo]] Jhon Rhee. Rhee nyebut teunggeulan éta minangka “''Accupunch''”, nu manéhna gé meunang guguru ti [[Bruce Lee]].<ref>[http://www.jhoonrhee.com/bio7.html "''Jhoon Rhee, Father of American Tae Kwon Do''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506223915/http://www.jhoonrhee.com/bio7.html |date=2019-05-06 }}". ''www.jhoonrhee.com''. Diaksés tanggal 1 Méi 2019.</ref> Patarungan ngalawan Dunn mangrupa patarungan pamungkas dina karirna di mana Ali hasil ngarubuhkeun lawanna. Dina tanggal 1 Juni 1976, Ali ngalaan kaos jeung jakétna sarta ijén ngalawanan pagulat profésional Gorilla Monsoon dina jero ring sabada tandingna di Féderasi Gulat Sakuliah Dunya dipintonkeun di [[Aréna Philadelphia]]. Sabada nyingcetkeun sababaraha teunggeulan Ali, Monsoon ngangkat Ali dina gerakan puteran pasawat sarta ngabantingkeun kana karpét. Ali cingkud leumpang ka juru di mana baturna, Butch Lewis, ngayakinkeun dirina sangkan eunggeusan.<ref>[https://boxinghalloffame.com/muhammad-ali-boxing-a-monsoon/ "''Muhammad Ali Boxing a Monsoon – Boxing Hall of Fame''"]. ''boxinghalloffame.com''. 29 Désémber 2012. Diaksés tanggal 9 Juni 2016.</ref> Tanggal 26 Juni 1976 Ali ilibiung dina hiji laga éksébisi di Tokyo ngalawanan tukang gulat profésional jeung ahli béla diri Jepang, [[Antonio Inoki]]. Ali ngan bisa nibankeun dua jéb, sedeng tajongan Inoki ngakibatkeun gétih wuwungan di dua témpat sarta inféksi nu ngakibatkeun suku Ali ampir-ampiran kudu diamputasi. Tanding éta teu maké aturan rasmi sarta antukna dinyatakeun séri.<ref>Tallent, Aaron (20 Pébruari 2005). [https://web.archive.org/web/20160709012841/http://www.thesweetscience.com/articles-of-2005/1716-the-joke-that-almost-ended-ali-s-career "''The Joke That Almost Ended Ali's Career''"]. The Sweet Science. Diarsipkeun ti [http://www.thesweetscience.com/articles-of-2005/1716-the-joke-that-almost-ended-ali-s-career nu asli] tanggal 9 Juli 2016. Diaksés 4 Désémber 2007.</ref> Sabada maotna Ali, ''[[The New York Times]]'' nyebutkeun yén laga éta téh mangrupa laga nu paling teu dipikatineung ku Ali.<ref>Mather, Victor (5 Juni 2016). [https://www.nytimes.com/2016/06/06/sports/who-lost-when-muhammad-ali-fought-a-pro-wrestler-the-fans.html "''Ali's Least Memorable Fight''"]. ''The New York Times''.</ref> Réa koméntator tinju nempo laga éta sacara negatif sarta ngarepkeun sangkan pada mopohokeun lantaran dianggap minangka “15 ronde nu teu payus.”<ref name=":1">Gross, Josh (25 Juni 2016). [http://www.newsweek.com/muhammad-ali-antonio-inoki-mixed-martial-arts-ufc-japan-mma-boxing-wrestling-474502 "''Muhammad Ali's Forgotten Fight Was Also One of His Most Influential''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426153926/https://www.newsweek.com/muhammad-ali-antonio-inoki-mixed-martial-arts-ufc-japan-mma-boxing-wrestling-474502 |date=2019-04-26 }}. ''Newsweek''. Diaksés tanggal 10 April 2018.</ref> Kiwari, laga éta dianggap ku sawatara jalma minangka tarung Ali anu paling boga pangaruh, CBS Sports nyebutkeun yén perhatian kana laga gaya campuran pada narima “minangka ilham pikeun kaluarna standarisasi aturan [[MMA]] sababaraha taun ti harita.”<ref name=":1" /><ref>Burkholder, Denny (6 Juni, 2016). [http://www.cbssports.com/general/news/how-muhammad-alis-fascination-with-pro-wrestling-fueled-his-career-inspired-mma/ "''How Muhammad Ali's fascination with pro wrestling fueled his career, inspired MMA''"]. CBS Sports. Diaksés tanggal 11 Juni 2016.</ref> Ali ngalawanan Ken Norton pikeun katilukalina dina bulan Séptémber 1976. Laga lumangsung di Stadium Yankee, nu hasilna Ali meunang ku hiji kaputusan nu pada ngadebat sarta meunang pamoyok ti panongton. Sanggeusna, Ali ngumumkeun yén dirina rék reureuh tina tinju pikeun neuleuman kayakinanna, Ali pindah kana Islam Sunni sakaluarna ti Nation of Islam dina taun saméméhna.<ref>[http://www.newspaperarchive.com/SiteMap/FreePdfPreview.aspx?img=110827611?sec=Sports "''Champion Ali Quits Boxing''"]. ''The Paris News''. 1 Oktober 1976. k. 12. Diaksés tanggal 19 Oktober 2011.</ref> Sabada mulang deui pikeun ngéléhkeun Alfredo Evangelista dina bulan Méi 1977, Ali ripuh dina tarung satuluyna ngalawan Earnie Shavers di bulan Séptémber, kahanca sababaraha kali dina sirah. Ali meunangkeun patarungan ku kaputusan teu buleud lianna, tapi laga tadi ngabalukarkeun dokterna ti babaheula, Ferdie Pacheco eureun sanggeus pépélingna sangkan Ali eureun tina tinju teu didaréngé. Pacheco nyaritakeun, “Komisi Atlétik New York nunjukkeun ka kuring laporan yén ginjal Ali geus misalah. Kuring nyuratan Angelo Dundee, palatih Ali, pamajikanna jeung Ali sorangan. Kuring taya nu némbal. Tah ti dinya kuring mutuskeun, anggeus, cukup.”<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> Dina bulan Pébruari 1978, Ali nyanghareupan [[Leon Spinks]] di Hotél Hilton di [[Las Vegas]]. Wanci harita, Spinks ngan ngabogaan pangalaman tujuh kali tanding profesional sarta karak anyar drow jeung panglalana Scott LeDoux. Ali méakkeun kurang ti dua losin ronde minangka persiapan pikeun tanding sarta kondisi awakna bener-bener teu nyumponan nalika loncéng bubuka disadakeun. Manéhna kaleungitan gelar ku kaputusan nu misah. Tanding ulang dilumangsungkeun dina bulan Séptémber di ''[[Superdome]]'' di [[New Orleans]], [[Louisiana]]. Tujuh puluh rébu jalma narongton laga ieu sarta mayar total keur tikét sajumlah $6 juta, ngajadikeun patarungan éta pangngahasilkeunna dina mangsa harita.<ref>[http://www.nola.com/sports/index.ssf/2016/06/read_peter_finneys_column_from.html Baca kolum Peter Finney dina Ali vs. Spinks 2 di Superdome taun 1978], ''The Times-Picayune'' NOLA.com (New Orleans, LA.), diposkeun deui dina 4 Juni 2016.</ref> Ali meunang ku kaputusan nu buleud tina hiji patarungan nu teu ramé, ti wasit Lucien Joubert méré nilai 10-4, juri Ernie Cojoe 10-4 jeung juri Herman Preis 11-4. Ku kituna, Ali jadi juara kelas beurat munggaran nu meunangkeun sabukna tilu kali.<ref>''Muhammad Ali, The Glory Years'', Felix Dennis and Don Atyeo, k. 258.</ref><ref>''[http://ringsidereport.com/?p=63321 The Last Flight of the Butterfly: Remembering Ali vs Spinks II]'', RingsideReport.com, Kevin "The Voice" Kincade, 22 Séptémber 2016.</ref> Sabada kameunanganna ieu, dina tanggal 27 Juli 1979, Ali ngabéwarakeun reureuhna tina tinju. Sanajan kitu, reureuhna téh teu lila, Ali ngabéwarakeun rék balik deui pikeun nyanghareupan [[Larry Holmes]] pikeun sabuk [[WBC]] dina raraga meunangkeun juara kelas beurat kaopat kalina. Panitén tinju, Richie Giachetti nyarita, “Larry teu hayang tarung ngalawan Ali. Manéhna nyaho yén Ali geus leungiteun pangabisa; hal ieu bakal jadi pikakeueungeun.” Nya wanci-wanci harita pisan Ali mimiti teu béntés dina ngomong sarta leungeunna ngeleper.<ref>[http://edition.cnn.com/2012/12/21/us/muhammad-ali---fast-facts/ "''Muhammad Ali Fast Facts''"]. CNN. Diaksés tanggal 20 Pébruari 2013.</ref> Komisi Atlétik Nevada (singk. Inggris NAC) maréntahkeun sangkan Ali ngalakonan heula tés pisik kumplit di Las Vegas méméh ngijinan pikeun tarung deui. Ali malah milih pikeun dicék di Klinik Mayo, nu nyatakeun yén dirina bisa tarung. Opini maranéhna katampa ku NAC dina tanggal 31 Juli 1980, ngajalanan Ali keur mulang deui kana ring.<ref>Koch, Ed. [http://www.lasvegassun.com/muhammad-ali/timeline/ "''Timeline: Fifty years of Las Vegas memories for Muhammad Ali''"]. ''Las Vegas Sun''. Diaksés 12 Nopémber 2013.</ref> Patarungan lumangsung dina tanggal 2 Oktober 1980 di Landeuh Las Vegas, sarta Holmes sacara gampang nguntupan Ali nu rada leuleus purah pangobatan tiroid nu dilakonan ku manéhna pikeun ngurangan beurat awakna. Giachetti nyebutkeun patarungan éta téh “sadu...panggoréng-goréngna kagiatan olahraga nu kungsi ditungkulan ku kuring.” Aktor [[Sylvester Stallone]] harita aya di sagigireun ring sarta nyarita yén harita téh kawas lalajo jalma nu masih hirup kénéh keur diotopsi.<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> Dina ronde kasabelas, Angelo Dundee maréntahkeun wasit pikeun ngeureunkeun patarungan, sakali-kalina Ali nandangan kasoran kucara dieureunkeun. Tarung ngalawan Holmes disebut-sebut geus ngilu nyumbang kana sindrom Parkinson Ali.<ref>Hale, Mike (26 Oktober 2009). [https://www.nytimes.com/2009/10/27/arts/television/27muhammad.html "''Boxing King Casts His Shadow, Even at Time of Defeat''"]. ''The New York Times''. Diaksés 5 Maret 2012.</ref> Sanajan loba paménta sangkan reureuh, Ali tanding sakali deui dina tanggal 11 Désémber 1981 di Nassau, [[Bahama]], ngalawanan [[Trevor Berbick]], sarta éléh angka dina sapuluh ronde.<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1870&dat=19810816&id=9_EwAAAAIBAJ&sjid=_uAFAAAAIBAJ&pg=2603,113296&hl=en "''Ali to try again?''"]. ''The Daytona Beach Sunday News-Journal''. Associated Press. 16 Agustus 1981. Diaksés tanggal 4 Juni 2016.</ref><ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=2199&dat=19811212&id=XKUyAAAAIBAJ&sjid=gOcFAAAAIBAJ&pg=3700,2405394&hl=en "''It's all over for Ali after loss''"]. ''Lawrence Journal-World''. Associated Press. 12 Désémber 1981. Diaksés tanggal 4 Juni 2016.</ref><ref>Nack, William (December 21, 1981). [https://www.si.com/vault/1981/12/21/826243/not-with-a-bang-but-a-whisper-after-losing-to-trevor-berbick-a-subdued-muhammad-ali-softly-admitted-that-his-illustrious-career-had-come-to-an-end "''Not with a bang but a whisper''"]. ''Sports Illustrated''. Diaksés 4 Juni 2016.</ref> Nepi ka tungtung karir tinjuna, Ali geus nampanan 200.000 teunggeulan.<ref>[https://www.economist.com/news/books-and-arts/21730621-downfall-tragic-rebellious-hero-new-biography-muhammad-ali "''A new biography of Muhammad Ali''"]. ''The Economist''. 26 Oktober 2017.</ref> == Kahirupan pribadi == === Rumah tangga sarta barudakna === '''Anak-anak Muhammad Ali''' Jeung Belinda Boyd * Maryum (lahir 1968) * Jamilah (lahir 1970) * Rasheda (lahir 1970) * Muhammad, Jr. (lhir 1972) Jeung Patricia Harvell * Miya (lahir 1972) Jeung Wanda Bolton * Khaliah (lahir 1972) Jeung Veronica Porché * Hana (lahir 1976) * Laila (lahir 1977) Jeung Yolanda Williams * Asaad (adopsi 1986) Ali kawin opat kali katambah kawin siri dua kali sarta boga tujuh anak awéwé jeung dua anak lalaki. Ali dikenalkeun ka pramusaji ''cocktail'' Sonji Roi ku Herbert Muhammad sarta tuluy nanyaan Sonji sabada apél kahiji. Maranéhna rarabi kira-kira sabulan ti harita dina tanggal 14 Agustus 1964.<ref>Micklos, John Jr. (2010). ''[https://books.google.com/books?id=wjeaQAmQ0FMC&lpg=PP1&pg=PA54#v=onepage&f=false Muhammad Ali: "I Am the Greatest"]''. Berkeley Heights, NJ: Enslow Publishers. k.&nbsp;54. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-7660-3381-8</bdi>.</ref> Maranéhna paraséa alatan Sonji nolak pikeun nerapkeun pakéan jeung perilaku islamis sarta tuluy ngamasalahkeun pangajaran Elijah Muhammad. Numutkeun Ali, “Manéhna teu daék milampah naon nu kudu dipilampah. Manéhna maké lipensetip; indit ka bar; maké pakéan nu némbongkeun orat jeung teu matut.”<ref>Hauser, Thomas (2012). ''Muhammad Ali: His Life and Times''. Open Road Integrated Media. k.&nbsp;252. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-4532-4119-6</bdi>.</ref> Rumah tanggana teu ngabogaan anak sarta maranéhna cerai dina tanggal 10 Januari 1966. Pas méméh prosés ceréyna réngsé, Ali ngirim Sonji hiji tulisan: “Anjeun geus nukerkeun surga ku naraka.”<ref>Hauser, Thomas (2012). ''Muhammad Ali: His Life and Times''. Open Road Integrated Media. k.&nbsp;288. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-4532-4119-6</bdi>.</ref> Ali ngadahup ka Belinda Boyd dina tanggal 17 Agustus 1967. Lahir ti hiji kulawarga Chicago sarta geus asup kana Nation of Islam, Belinda tuluy ngaganti ngaranna jadi Khalilah Ali, sanajan anggeur ari kulawarga jeung babaturan heubeulna mah masih ngageroan ku ngaran lilana. Maranéhna tuluy ngabogaan opat anak: pangarang jeung ''rapper'' Maryum<ref>[https://books.google.com/books?id=L7QDAAAAMBAJ&pg=PA38 "Muhammad Ali's Daughter, May May Ali, Writes Children's Book About His Boxing Career"]. ''Jet''. Vol.&nbsp;104 no.&nbsp;24. 8 Désémber 2003. kk.&nbsp;38–39. ISSN&nbsp;0021-5996 &#x2013; liwat Google Books.</ref> “May May” (lahir 1968), kembar dua Jamillah jeung Rasheda (lahir 1970) jeung Muhammad Ali, Jr. (lahir 1972). Ali cicing di Cherry Hill, [[New Jersey]], dina awal taun 1970-an.<ref>[http://espn.go.com/sportscentury/features/00014057.html "''Ali's camp now a bed and breakfast''"]. ESPN. Diaksés 29 Januari 2012.</ref> Dina umur 32 taun dina taun 1974, Ali kawin siri ka Wanda Bolton nu umurna 16 taun (satuluyna ganti ngaran jadi Aaisha Ali) sarta jadi bapa tina budak awéwé lianna, Khalia (lahir 1974). Nalika masih kénéh rarabi jeung Belinda, Ali ngadahup ka Aaisha ku cara Islam nu teu meunang pangakuan hukum nu sah (mungguhing hukum Amérika). Numutkeun Khalia, Aaisha katut indungna nyicingan sasana latihan Dano Uncal bareng jeung Belinda katut barudakna.<ref name=":4">[http://www.nydailynews.com/archives/gossip/ali-daughter-tosses-book-ring-article-1.906525 "''ALI DAUGHTER TOSSES BOOK IN RING''"]. ''New York Daily News''.18 Maret 2001.</ref> Dina bulan Januari 1985 Aaisha nungtut Ali sacara hukum alatan teu mayar gono gini. Kasusna dibéréskeun ku kasatujuan Ali mayar nepi ka $200.000 waragad wali pikeun Khaliah.<ref>[http://www.upi.com/Archives/1986/01/28/Former-three-time-heavyweight-boxing-champion-Muhammad-Ali-agreed-Tuesday/9145507272400/ "''Former three-time heavyweight boxing champion Muhammad Ali agreed Tuesday ...''"] ''UPI''. 28 Januari 1986.</ref> Dina taun 2011 Khaliah nyaritakeun yén dirina yakin yén bapana nempo dirina minangka "hiji kasalahan".<ref name=":4" /> Ali ogé boga budak awéwé lianna, Miya (lahir taun 1972), tina kawin siri jeung Patricia Harvell.<ref>[https://web.archive.org/web/20150404103321/http://www.lifetimetv.co.uk/biography/biography-muhammed-ali "Muhammed Ali ''Biography (sic)''"]. Lifetime. 23 Méi 2006. Diarsipkeun tinu [http://www.lifetimetv.co.uk/biography/biography-muhammed-ali asli] 4 April 2015. Diaksés 1 Méi 2006.</ref> Dina usum panas taun 1977, rumah tangga nu kaduana lekasan sarta Ali kawin ka Veronica Porché. Jeung Veronica Ali ngabogaan dua budak awéwé, Hana jeung [[Laila Ali]]. Dina taun 1986, Ali ceréy jeung Porché.<ref>[http://ftw.usatoday.com/2014/10/muhammad-alis-ex-wife-reveals-details-about-their-secret-wedding "''Muhammad Ali's ex-wife reveals details about their secret wedding''"]. ''USA Today''. 6 Juni 2016.</ref> [[Gambar:Muhammad_Ali_and_wife_Lonnie.jpg|jmpl|Muhammad jeung Lonnie Ali, 2001]] Dina bulan Nopémber 1986, Ali rarabi ka Yolanda (“Lonie”) Williams. Maranéhna geus sosobatan ti taun 1964 di [[Lousiville]]. Babarengan maranéhna ngadopsi saurang budak lalaki, Asaad Amin nalika Asaad keur nincak umur lima taun.<ref>Allen, Nick (June 5, 2016), "Could Muhammad Ali's $80m fortune become subject of bitter legal battle?", ''The Daily Telegraph''.</ref> Kiiursti Mensah-Ali cumarita yén manéhna téh anak awéwé biologis Ali jeung Barbara Mensah, nu cenah geus huhubungan 20 taun ka tukang,<ref>[https://books.google.com/books?id=LjsDAAAAMBAJ&lpg=PA32&ots=RrdTQGBInn&pg=PA32#v=onepage&q&f=false "''Muhammad Ali confesses illness put a stop to his 'girl chasing,' but his son is just starting''"]. ''Jet''. Vol.&nbsp;91 no.&nbsp;10. 27 Januari, 1997. kk.&nbsp;32–33. ISSN&nbsp;0021-5996. Diaksés 14 Maret 2017 &#x2013; liwat Google Books.</ref><ref>Miller, Davis (12 Séptémber 1993). [http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930912&slug=1720560 "''Still Larger Than Life – To Millions, Muhammad Ali Will Always Be The Champ''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220610105241/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930912 |date=2022-06-10 }}. ''The Seattle Times''. Diaksés 5 Agustus 2009.</ref><ref>Laufenberg, Norbert B. (2005). ''[https://books.google.com/books?id=mzTW9Nitee4C&printsec=frontcover Entertainment Celebrities]''. Trafford Publishing. k.&nbsp;9. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-4120-5335-8</bdi>. Diaksés 5 Désémber 2010.</ref><ref>Bollinger, Rhett. [http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20090611&content_id=5270622&vkey=news_mlb&fext=.jsp&c_id=mlb "''Angels draft boxing legend Ali's son''"]. Major League Baseball. Diaksés 5 Juni 2016.</ref> bari némbongkeun photo sarta ngajalankeun tés katurunan dina taun 1988. Ceuk manéhna, Ali daék tanggung jawab sarta ngarawat dirina, tapi sagala rupa hubungan kapegatkeun nalika Ali kawin ka Lonnie. Kiiursti nyaritakeun yén dirina masih sok hubungan jeung budak-budak Ali nu lianna. Sabada maotna Ali, Kiiursti datang sarta meunang ijin pikeun ngilu béla sungkawa.<ref>Bucktin, Christopher (13 Séptémber 2014). [https://www.mirror.co.uk/news/world-news/muhammad-alis-secret-daughter-begs-4256662 "''Muhammad Ali's secret daughter begs to see boxing legend one more time 'before he dies'''"]. ''Daily Mirror''. Diaksés 6 Juni 2016.</ref><ref>Ofori-Mensah (5Juni 2016). [http://omgvoice.com/news/kiiursti-mensah-ali/ "''6 Facts About Kiiursti Mensah Ali, Muhammed Ali's Ghanaian Daughter You Need To Know (sic)''"]. omgvoice.com. Diaksés 6 Juni 2016.</ref><ref>Foster, Peter; Allen, Nick (4 Juni 2016). [https://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/04/muhammad-alis-tangled-love-life-leaves-troubled-legacy/ "''Muhammad Ali's tangled love life leaves troubled legacy''".] ''The Daily Telegraph''. Diaksés 6 Juni 2016.</ref> Taun 2010, Osmon Williams maju ka hareup ngaku-ngaku minangka budak biologis Ali.<ref>[http://www.express.co.uk/celebrity-news/157579/Ali-s-alleged-lovechild-talks-to-tabloids "''Ali's alleged lovechild talks to tabloids''"]. ''The Daily Express''. 11 Pébruari 2010. Diaksés 15 Oktober 2016.</ref> Indungna Temica Williams (ogé katelah ku rebecca Holloway) kungsi ngagugat sacara hukum ka Ali di taun 1981 pikeun alesan serangan séksual, ngaku yén manéhna geus ngamimitian sapatemon jeung Ali ti saprak umur 12 taun kénéh, sarta anakna, Osmon (lahir taun 1977) dibapaan ku Ali.<ref>[https://www.upi.com/Archives/1981/04/24/An-18-year-old-woman-has-filed-suit-seeking-3-million/3454356936400/ "''An 18-year-old woman has filed suit seeking $3 million ...''"] United Press International. 24 April 1981. Diaksés 27 Méi 2018.</ref> Manéhna tuluy ngaku yén Ali sabenerna geus nyokong kana kahirupan dirina tur budakna sacara finansial, tapi dieureunan sabada opat bulan. Kasusna lumangsung nepi ka taun 1986 sarta antukna digugurkeun alatan tuntutanna kahalang ku pangwatesan waktu.<ref>[http://www.allcourtdata.com/law/case/williams-v-ali/cw3BaicI?page=1 "''TEMICA WILLIAMS a/k/a Rebecca Jean Holloway, Plaintiff-Appellant, v. MUHAMMAD ALI, Defendant-Appellee''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019000108/http://www.allcourtdata.com/law/case/williams-v-ali/cw3BaicI?page=1 |date=2016-10-19 }}. All Court Data. Diaksés 15 Oktober 2016.</ref> Ari ceuk Veronica mah, Ali ngaku boga hubungan jeung Williams, tapi teu percaya lamun Osmon téh anakna.<ref>Eig, Jonathan (2017). ''Ali: A Life''. London: Simon & Schuster. k.&nbsp;416. ISBN&nbsp;<bdi>978-1471155932</bdi>. OCLC&nbsp;968294310.</ref> Ali tuluy cicing di [[Scottsdale]], [[Arizona]] bereng jeung Lonnie.<ref>[https://web.archive.org/web/20140813104029/http://www.upi.com/Sports_News/2013/02/04/Brother-Muhammad-Alis-health-failing/UPI-72601359961200/ "''Brother: Muhammad Ali's health failing''"]. United Press International. Diarsipkeun ti nu [http://www.upi.com/Sports_News/2013/02/04/Brother-Muhammad-Alis-health-failing/UPI-72601359961200/ asli] 13 Agustus 2014. Diaksés tanggal 4 Séptémber 2014.</ref> Dina bulan Januari 2007 diwartakeun yén maranéhna rék ngajual imahna di [[Berrien Springs]], [[Michigan]] nu dibeuli di taun 1975<ref>Brewer, Dale (16 Séptémber 2018). [https://www.heraldpalladium.com/news/when-ali-was-king/article_b2f9f7b8-6988-57e1-a73f-78c2fdf67312.html "''When Ali was King''"]. ''The Herald-Palladium''. Diaksés 16 Séptémber 2018.</ref> sarta geus mareuli deui hiji imah di kiduleun [[Jefferson County]], [[Kentucky]] saharga $1.875.000.<ref>Shafer, Sheldon S. (5 Januari 2007). [https://web.archive.org/web/20090325161651/http://www.greaterlouisville.com/content/community/FYI/pdf/files/ali%20will%20return%20home,%20buys%20louisville%20house.pdf "''Ali coming home, buys house in Jefferson County''"] (PDF). ''The Courier-Journal''. Diarsipkeun ti nu [http://www.greaterlouisville.com/content/community/FYI/pdf/files/ali%20will%20return%20home,%20buys%20louisville%20house.pdf asli] 25 Maret 2009. Diaksés 25 Januari 2007.</ref> Kadua imah éta dijarualan sabada Ali maot sarta Lonnie cicing di imah sésana di Landeuh Paradise, Arizona. Lonnie pindah kana agama Islam tina agama Katolik dina pangujung umur dua puluhan.<ref>Patricia Sheridan (3 Désémber 2007) "Patricia Sheridan's Sarapan Jeung ... Lonnie Ali" (Dina bahasa Inggris). [https://web.archive.org/web/20120118060129/http://www.post-gazette.com/pg/07337/838655-129.stm Diarsipkeun] 18 Januari 2012. ''Pittsburgh Post-Gazette''. Diaksés 28 Juli 2009.</ref> Budak awéwé Ali, Laila, mangrupa saurang tukang tinju profésional ti taun 1999 nepi ka 2007,<ref>[http://www.womenboxing.com/lailaali.htm "Laila Ali"]. Womenboxing.com. Diaksés 29 Januari 2012.</ref> sanajan saméméhna bapana teu panuju kana tinju awéwé. Di taun 1978, Ali nyarita “Awéwé teu dijieun pikeun kateunggeul dina pinareupna jeung beungeutna siga kitu... awakna teu dijieun pikeun kababuk beulah dieu [bari nunjuk dadana]. Kateunggeul dina pinareup....beurat... éta.<ref>[http://www.womenboxing.com/ali.htm "''Boxing''- Muhammad Ali"]. Womenboxing.com. 8 Juni 2001. Diaksés 29 Januari 2012.</ref> Kilangbara kitu, Ali nungkulan sababaraha laga tanding anakna.<ref>[https://www.nytimes.com/2005/06/12/sports/othersports/laila-ali-with-her-father-watching-stays-undefeated.html "''Laila Ali, With Her Father Watching, Stays Undefeated''"]. ''New York Times''. 12 Juni 2005, Diaksés 26 Méi 2018.</ref> Budak awéwé Ali nu lianna, Hana, kawin ka patarung kelas manengah [[Bellator]], [[Kevin Casey]].<ref>Cepeda, Elias (4 Juni 2016). [http://www.foxsports.com/ufc/story/kevin-casey-will-fight-at-ufc-199-despite-passing-of-legendary-father-in-law-muhammad-ali-060416 "''Kevin Casey will fight at UFC 199 despite passing of father-in-law Muhammad Ali''"]. Fox Sports. Diaksés 6 Juni 2016.</ref> === Agama jeung kayakinan === ==== Gabung jeung Nation of Islam ==== Ali nyaritakeun yén manéhna mimiti ngadéngé ngeunaan ''Nation of Islam'' (Bangsa Islam) nalika keur tarung di turnamén Asbok Émas di Chicago taun 1959 sarta munggaran ngahadiran pasamoan Nation of Islam di taun 1961. Manéhna tuluy hadir dina unggal pasamoan, sanajan nyumputkeun ilibiungna ti balaréa. Taun 1962, Clay patepung jeung [[Malcolm X]] nu tuluy jadi panungtun spiritual jeung pulitikna.<ref>Mitchell, Kevin (4 Juni 2016). [https://www.theguardian.com/sport/2016/jun/04/muhammad-ali-key-chapters "''From the Vietnam war to Islam – the key chapters in Ali's life''"]. ''The Guardian''. Diaksés 5 Juni 2016.</ref> Wanci tarung kahiji ngalawan Liston, anggota Nation of Islam, kaasup Malcolm X katempo di rombongan Ali. Hal ieu nungtun kana carita dina ''The Miami Herald'' saméméh patarungan pisan, yén Clay geus ngagabung kana Nation of Islam nu ampir-ampiran ngabalukarkeun lagana dibatalkeun. Dina artikelna ngutip kekecapan Cassius Clay Senior yén anakna geus biluk kana Muslim Urang Hideung nalika umur 18 taun.<ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19640207&id=XF4bAAAAIBAJ&sjid=-04EAAAAIBAJ&pg=5091,2145696 "''Muslim Charge Clams Up Clay''"]. ''The Pittsburgh Press''. 7 Februari 1964.</ref> [[Gambar:Elijah_Muhammad_and_Cassius_Clay_NYWTS.jpg|kiri|jmpl|Ali (katempo di tukang) dina hiji ceramah Elijah Muhammad di taun 1964.]] Kanyataanna, Clay mimitina ditolak pikeun asup ka ''Nation of Islam'' (harita remen disebut ogé Muslim Hideung) ku alatan karir tinjuna. Sanajan kitu, sanggeus meunangkeun gelar juara ti Liston di taun 1964, Nation of Islam leuwih tumarima sarta satuju pikeun ngabéwarakeun kaanggotaanna.<ref>Mitchell, Kevin (4 Juni 2016). [https://www.theguardian.com/sport/2016/jun/04/muhammad-ali-key-chapters "''From the Vietnam war to Islam – the key chapters in Ali's life''"]. ''The Guardian''. Diaksés 5 Juni 2016.</ref> Teu lila ti harita, dina tanggal 6 Maret, Elijah Muhammad nyieun biantara di radio nu nyatakeun yén Clay bakal diganti ngaranna jadi Muhammad (jalma nu kapuji) Ali (pangluhurna).<ref>Schwartz, Larry. [https://www.espn.com/sportscentury/features/00014063.html "''He is simply ... The Greatest''"]. ESPN. Diaksés 4 Maret 2018.</ref> Wanci-wanci harita, Ali pindah ka béh sisi kidul [[Chicago]] sarta pipindahan di sababaraha imah tapi teu kungsi jauh ti Masjid Maryam nu Nation of Islam atawa ti padumukan Elijah Muhammad. Manéhna cicing di Chicago salila kurang leuwih 12 taun.<ref>Steinberg, Neil (4 Juni 2016). [http://chicago.suntimes.com/sports/steinberg-for-a-time-ali-called-chicago-home "''For a time, Ali called Chicago home''"]. ''Chicago Sun-Times''. Diaksés 5 Juni 2016.</ref> Ngan sababaraha jurnalis (paling kawentar nyaéta Howard Cosell) narima kana ngaran anyar Ali harita. Ali tuluy ngabéwarakeun: “Cassius Clay mah ngaran budak beulian kuring,” bari nambahkeun "Lain kuring nu milih, lain kuring nu hayang." Ngaranna heubeulna téh mangrupa ngaran saurang bulé tokoh émansipasi nu merjoangkeun hak-hak urang hideng.<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/p014mvdx "''History website, Muhammad Ali: "Cassius Clay is my slave name"''"]. BBC. Diaksés 2 Juli 2013.</ref><ref>[https://news.yale.edu/2016/06/09/muhammad-ali-originally-named-ardent-abolitionist-and-yale-alumnus-cassius-clay ''"Muhammad Ali originally named for ardent abolitionist and Yale alumnus Cassius Clay''."] <nowiki>http://news.yale.edu/</nowiki>. Susan Gonzalez. Tanggal 9 Juni 2016.</ref> Teu sieun patojaiah jeung tatanan urang bulé, Ali nyatakeun, “Kuring urang Amérika. Kuring bagian nu ku aranjeun teu hayang diaku. Najan kitu, biasakeun. Hideung, percaya diri, songong; ngaran kuring, lain ngaran anjeun; agama kuring, lain agama anjeun; tujuan kuring, boga kuring; biasakeun.”<ref>[http://www.9news.com.au/world/2016/06/05/06/23/muhammad-ali-s-other-fight-for-civil-rights "''<nowiki/>'I am America': Muhammad Ali's fight for civil rights''"]. 9News, Australia. Agence France-Presse. 5 Juni 2016. Diaksés 4 Juni 2016. </ref> Sosobatan Ali jeung Malcolm X lekasan nalika Malcolm pisah ti Bangsa Islam dua minggu sabada Ali ngagabung, sedeng Ali tetap di Bangsa Islam.<ref>Handler, M. S. (9 Maret 1964). [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F07E6DA1230E033A2575AC0A9659C946591D6CF "Malcolm X ''Splits with'' Muhammad"]. ''The New York Times''. Diaksés 1 Agustus 2008.</ref> Ali ka hareupna nyarita yén nonggongan Malcolm téh mangrupa hiji kasalahan nu paling dipikaduhung pisan dina hirupna.<ref>Ali, Muhammad; Ali, Hana Yasmeen (16 Nopémber 2004). ''[https://books.google.com/books?id=h6G-Cy5c0GgC The Soul of a Butterfly: Reflections on Life's Journey]''. Simon & Schuster. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-7432-6286-6</bdi>. Diaksés 4 Séptember 2016.</ref> Reureujeungan jeung Bangsa Islam, katut pamingpinna [[Elijah Muhammad]] katambah ku hiji guneman nu ngacap urang bulé minangka palaku pangbantéan ka urang Amérika Afrika ngajadikeun Ali bahan panyarékan saréréa. Bangsa Islam sacara umum geus ditempo ku urang bulé jeung urang Amérika Afrika minangka hiji separatis hideung “agama kangéwa” nu boga kacondongan kana kaheurasan. Ali boga kahariwang ngeunaan ngagunakeun pangaruhna pikeun ngedalkeun doktrin Bangsa Islam.<ref>Garcia, Courtney (6 Séptémber 2013). [http://thegrio.com/2013/09/06/trials-of-muhammad-ali-highlights-boxers-anti-war-opposition/ "''<nowiki/>'Trials of Muhammad Ali' highlights boxer's anti-war opposition''"]. theGrio. Diaksés 5 Nopémber 2015.</ref> Dina hiji konferénsi préss, nekenkeun kana panolakanna kana Perang Viétnam, Ali nyatakeun, “Musuh kuring téh urang bulé, lain [[Viét Kong]] atawa urang Cina atawa urang Jepang.”<ref>Metz, Nina (31 Agustus 2013). [http://articles.chicagotribune.com/2013-08-31/entertainment/ct-ae-0901-fall-movie-profile-20130831_1_muhammad-ali-opposer-chicago-director "''The trials of a Chicago director making Muhammad Ali doc''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160723020015/http://articles.chicagotribune.com/2013-08-31/entertainment/ct-ae-0901-fall-movie-profile-20130831_1_muhammad-ali-opposer-chicago-director |date=2016-07-23 }}. ''Chicago Tribune''. Diaksés 31 Juli 2016.</ref> Tukang nulis Jerry Izenberg kungsi nyatetkeun yén, “Bangsa Islam geus jadi kulawarga Ali sarta Elijah Muhammad jadi bapana. Tapi aya hiji katojaiahan dina kanyataanna nyaéta nalika Bangsa Islam nggangap urang bulé minangka iblis, Ali malah ngabogaan batur urang bulé leuwih réa dibandingkeun karéréaan urang Amérika Afrika di Amérika mangsa harita, sarta tuluy lumangsung sapanjang karirna.<ref name="Hauser 2004">{{Harvnb|Hauser|2004}}</ref> ==== Asup kana Islam Sunni/Sufi ==== Dina otobiographina taun 2004, Ali ngakukeun yén dirina pindah kana aliran Sunni Islam alatan Warith Deen Muhammad, nu nuluykeun kapamingpinan Bangsa Islam nalika bapana, Elijah Muhammad tilar dunya, sarta ngajak sakabéh pangilu Bangsa Islam pikeun jadi panganut Islam Sunni.<ref>Ali, Muhammad; Ali, Hana Yasmeen (2013). ''The Soul of a Butterfly''. Simon & Schuster. k.&nbsp;85.</ref> Ali [[naék haji]] ka [[Mekah]] di taun 1972, dirina kailhaman ku cara nu sarua jeung Malcolm X, patepung jeung jalma-jalma ti rupa-rupa warna nu baréda ti sakuliah dunia geus méré manéhna wawasan nu béda sarta kasadaran spiritual nu leuwih gedé.<ref>[http://www.emel.com/article?id=109&a_id=1722&c=32 "''Muhammed Ali's Pilgrimage to Makkah (sic)''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914052923/http://www.emel.com/article?id=109&a_id=1722&c=32 |date=2016-09-14 }}. ''Emel''. No.&nbsp;17. Pébruari 2006. Diaksés 4 Séptember 2016.</ref> Di taun 1977 manéhna nyarita yén, sabada dirina reureuh dina tinju, manéhna bakal ngabdikeun sésa hirupna pikeun “persiapan nyanghareupan Gusti” ku cara nulungan nu lian, nyieun amal, ngahijikeun jalma-jalma sarta ngabantu kana perdaméyan.<ref>Bryan, Chloe (4 Juni 2016). [http://mashable.com/2016/06/04/muhammad-ali-retirement-video/ "''Muhammad Ali had a thought-provoking response when asked about his retirement plans''"]. ''Mashable''. Diaksés 4 Séptember 2016.</ref> Manéhna naék haji deui dina taun 1988.<ref name=":5">Rajeev, K R (5 Juni 2016). [http://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Muhammad-Alis-visit-was-Kozhikodes-knockout-moment/articleshow/52597630.cms "''Muhammad Ali's visit was Kozhikode's knockout moment''"]. ''The Times of India''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Sabada [[serangan 11 Séptémber]] taun 2001, Ali nyatakeun yén “Islam téh agama daméy” sarta “heunteu nitah kana térorisme atawa maéhan jelema”, katut ogé “ambek yén dunia nempo sakelompok panganut Islam nu ngakibatkeun kana kaancuran ieu, tapi maranéhna téh lain muslim saéstuna. Maranéh téh rasis fanatik nu ngaku-ngaku muslim.” Dina bulan Désémber 2015, manéhna nyatakeun yén “Muslim sajati apal yén kaheurasan nu biadab ti nu ngaraku jihadis Islam patojaiah jeung naon nu jadi dasar utama agama urang”, sarta “Urang salaku umat Islam kudu ngalawan ka sing saha waé nu ngagunakeun agama Islam pikeun kapentinganna pribadi,” sarta “pamingpin pulitik kudu ngagunakeun posisina pikeun mawa kana pamahaman ngeunaan agama Islam sarta ngajelaskeun yén para pamateni nu salah tungtunan ieu geus méngkolkeun pandangan jalma tina agama Islam nu sabenerna.”<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2016/06/muhammad-ali-face-real-islam-160606040559103.html "''Muhammad Ali: The face of 'real Islam''<nowiki/>'"]. Al Jazeera. 6 Juni 2016. Diaksés 4 Séptember 2016.</ref> Dina kahirupan satuluyna, Ali kataji ku aliran [[Sufi]], nu ditémbongkeun dina otobiographina, ''Jiwa Kukupu''. Taun 2005-an, Ali asup kana aliran Islam Sufi.<ref>[http://edition.cnn.com/2016/04/28/sport/muhammad-ali-five-things-boxing/ "''Muhammad Ali: Five things you never knew about the boxing legend''"]. ''CNN''. 28 April 2016. Diaksés 18 Nopémber 2016.</ref><ref>[https://www.nationalreview.com/nrd/articles/431161/champ-and-mr-x "''The Champ and Mr. X''"]. ''National Review''. 29 Pébruari 2016. Diaksés 18 Nopémber 2016.</ref><ref>[http://www.thedailybeast.com/articles/2016/06/04/muhammad-ali-america-s-first-muslim-hero.html "Muhammad Ali: ''America's First Muslim Hero''"]. ''Daily Beast''. 4 Juni 2016. Diaksés 18 Nopémber 2016.</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/boxing/2016/03/02/family-faith-and-magic-tricks-my-40-year-friendship-with-muhamma/ "''Family, faith and magic tricks: My 40-year friendship with'' Muhammad Ali"]. ''The Telegraph''. 4 Maret 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.</ref> Numutkeun budak Ali, Hana Yasmeen Ali, nu ngilu ngarang Jiwa Kupu-Kupu jeung dirina, Ali kataji kana Sufi sabada maca buku [[Inayat Khan]] nu eusina ajaran Sufi.<ref>[http://www.onbeing.org/blog/omid-safi-muhammad-ali-unapologetically-black-unapologetically-muslim/8735 "''Muhammad Ali: Unapologetically Black, Unapologetically Muslim''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220165249/http://www.onbeing.org/blog/omid-safi-muhammad-ali-unapologetically-black-unapologetically-muslim/8735 |date=2016-12-20 }}. ''On Being''. 9 Juni 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.</ref><ref>[http://www.beliefnet.com/faiths/islam/2005/02/muhammad-alis-new-spiritual-quest.aspx? "''Muhammad Ali's New Spiritual Quest''"]. ''Beliefnet''. Diaksés 13 Désémber 2016.</ref> Ali tuluy pindah tina ajaran Sufi Alamin Inayat Khan sabada sawatara ahli Sunni-Sufi tradisional ngeritik pagerakanna minangka patojaiah jeung ajaran sabenerna tina Islam Sunni. Muhammad Ali meunang tungtunan ti ahli-ahli Islam Sunni saperti Mufti Agung Syria almarhum Asy-Syéh Ahmad Kuftaro, Hisham Kabbani, Imam Zaid Shakir, Hamzah Yusuf jeung Timothy J. Gianotti nu aya sagédéngeun Ali nalika poé panungtunganna sarta mastikeun yén pamakaman Ali dumasar kana tata cara jeung ritual Islam.<ref>[https://uwaterloo.ca/studies-in-islam/people-profiles/timothy-gianotti-0 "Timothy Gianotti – ''The Imam whose on Muhammad Ali's last days and funeral''"]. ''On Being''. 9 Juni 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.</ref><ref>[https://uwaterloo.ca/studies-in-islam/news/prof-gianotti-plans-muhammad-alis-funeral-and-memorial "Prof. Gianotti ''plans Muhammad Ali's funeral and memorial service''"]. ''On Being''. 9 Juni 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.</ref> === Rencana réuni Beatles === Taun 1976, panemu Alan Amron jeung pangusaha Joel Sacher mimitraan jeung Ali pikeun ngapromosikeun Komite Internasional pikeun Réuni [[the Beatles]].<ref>COLUMBIA DAILY SPECTATOR [http://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d&d=cs19760617-01.2.11.3& Komite Internasional pikeun Réuni The Beatles] 17 Juni 1976. Diaksés 1 April 2018.</ref> Maranéhna ménta sakabéh pamuja Beatles di sakuliah dunia pikeun nyumbang sadolar saurangna. Ceuk Ali, ideuna téh lain keur nyiar kauntungan, tapi keur ngadegkeun badan internasional pikeun barudak miskin. “Duit ieu keur nulungan jalma-jalma di sakuliah dunya”, cenah. Manéhna nambahkeun, “Kuring mikaresep kana wirahma. Kuring baheula sok diajar musik maranéhna.” Ali nyaritakeun réuni the Beatles “bakal ngabagjakeun réa jelema.”<ref>BEATLES AGAIN Stan Mieses Desert Sun Newspaper 25 Januari 1977. Diaksés 1 April 2018.</ref> Para manten the Beatles teu kabita kana rencana éta, nembongkeun jawaban nu teu pati sumanget ka balaréa.<ref>[https://www.newspapers.com/newspage/44571778/ Can 200 Million Fans Reunite the Beatles] ''The Daily Herald'' 28 Januari 1977. Diaksés 1 April 2018.</ref> Réuni éta teu kungsi kajadian. == Perang Viétnam jeung nolak asup wajib militer == Musuh kaula nyaéta urang bule, lain Viét Kong atawa urang Cina atawa urang Jepang. Manéh lawan kuring nalika kuring hayang bébas. Manéh lawan kuring nalika kuring hayang kaadilan. Manéh lawan kuring nalika kuring hayang kasataraan. Manéh malah moal ngabélaan kuring di Amérika alatan agama kuring – ayeuna anjeun hayang sangkan kuring miang ka mana sarta ngilu perang, tapi anjeun moal ngabélaan kuring di dieu, di imah? – Ceramah Muhammad Ali nalika di pangbuangan ka sakumpulan mahasiswa kampus.<ref>Bercaw, Nancy; Ownby, Ted (eds.). ''The New Encyclopedia of Southern Culture: Volume 13: Gender''. k.&nbsp;291</ref> Ali kadaptarkeun dina kadinesan militer AS dina tepung taun ka-18-na sarta kaasupkeun dina kelas 1-A di taun 1962.<ref name=":6">Foley, Michael (2003), ''[https://web.archive.org/web/20151016105806/http://uncpress.unc.edu/browse/page/337 Confronting the War Machine: Draft Resistance during the Vietnam War]'', University of North Carolina Press, ISBN&nbsp;<bdi>978-0-8078-5436-5</bdi>, diarsipkeun ti [http://uncpress.unc.edu/browse/page/337 nu asli] tanggal tanggal 16 Oktober 2015.</ref> Di taun 1964, manéhna diklasifikasi ulang minangka kelas 1-Y (cocog pikeun ngabdi ngan wungkul dina kaayaan darurat nasional) sabada gagal dina tés kualifikasi Angkatan Darat AS lantaran kamampuan maca jeung nulisna sahandapeun standar,<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=K7gzAAAAIBAJ&sjid=PzIHAAAAIBAJ&pg=6900,3388922 "''Clay may be put into 1-A class today''"]. ''Lodi News-Sentinel''. United Press International. 10 Pébruari 1967. k.&nbsp;13.</ref> alatan [[disléksia]] téa.<ref name="Eig" /> (Manéhna kungsi nyarita, “Kuring pangpunjulna, lain pangpinterna!”).<ref name=":6" /><ref name=":7">Neel, Eric. "[http://espn.go.com/page2/s/neel/011221.html Kaca 2– Muhammad Ali ''from A to Z'']". ESPN. Diaksés 5 Nopémber 2013.</ref> Dina awal taun 1966, angkatan perang nurunkeun standarna sarta Ali kaasupkeun deui kana kelas 1-A.<ref name="greatath"/><ref name=":6" /><ref name=":7" /> Klasifikasi ieu ngandung harti yén Ali harita bisa kapilih sarta kadaptarkeun kana Angkatan Perang AS wanci AS keur ngilu aub dina [[Perang Viétnam]], hiji perang nu ngajadikeun dirina patelak jeung tatanan urang-urang bulé.<ref name="Roberts">Roberts, Randy (1991). Winning is the Only Thing: Sports in America Since 1945. Johns Hopkins University Press. kk. 171–172.</ref> Nalika nyaho kana statusna ieu, Ali ngedalkeun yén dirina bakal nolak ngabdi dina katentaraan sarta ka balaréa terang-terangan ngakukeun dirina jalma nu sacara sadar ngarasa beurat.<ref name="greatath"/> Ali nyatakeun: “Perang téh patojaiah jeung ajaran [[Qur’an]]. Kuring lain nyoba pikeun nyingkahan pangdaptaran. Urang teu sakuduna ngilu aub dina perang naon waé lintang nu diparéntahkeun ku Alloh atawa Nabi. Urang teu ngilu ilibiung dina perang urang Karisten atawa perang naon waé ti jalma-jalma nu teu airman.”<ref>Remnick, David (1998). ''[https://books.google.com/books?id=mErseIty9dwC King of the World: Muhammad Ali and the Rise of an American Hero]''. Random House. k.&nbsp;287. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-375-50065-7</bdi>.</ref> Manéhna nyatakeun ogé: “Kuring teu boga masalah jeung urang Viét Kong.” Ali ogé ngajéntrékeun: “Naha maranéhna ménta kuring sangkan maké saragam sarta miang sapuluh rébu mil jauhna pikeun muragkeun bom jeung pélor ka urang-urang Viétnam nu caroklat bari jeung naon nu disarebut négro ku maranéhna di Louisville diperlakukeun alabatan anjing sarta nolak kana hak-hak asasi manusa nu céték?”<ref>Haas, Jeffrey (1 Nopémber 2009). ''The Assassination of Fred Hampton: How the FBI and the Chicago Police Murdered a Black Panther''. Lawrence Hill Books. k.&nbsp;27. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-55652-765-4</bdi>.</ref> Ali ngalawan kana tatanan urang-urang bulé di taun 1966 ku cara nolak didaptarkeun kana militer AS ku alesan agama jeung kateupanujuanna kana ilibiungna AS dina Perang Viétnam.<ref name="HauserThomas">Hauser, Thomas. "[http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/civil-rights-movement/essays/importance-muhammad-ali The Importance of Muhammad Ali]". Institut Gilder Lehrman.</ref><ref name="Roberts">Roberts, Randy (1991). Winning is the Only Thing: Sports in America Since 1945. Johns Hopkins University Press. kk. 171–172.</ref> Dina tanggal 28 April 1967, Ali katempo di Houston ngahadiran jadwal pangdaptaranna ka Angkatan Perang AS, tapi nolak maju nalika dicalukan nepi ka tilu kalina. Saurang perwira ngingetan Ali yén manéhna geus ngalakukeun tindakan ngalanggar sarta bisa dihukum panjara nepi ka lima taunna tur denda $10.000. Sakali deui Ali teu nyumponan panggero sarta tuluy ditahan. Satuluyna poé harita kénéh Komisi Atlétik Nagara Bagian New York nahan ijin tinjuna jeung nyabut gelarna. Komisi tinju lianna tuluy narurutan. Ali teu bisa meunangkeun ijin pikeun tinju di unggal nagara bagian nepi ka tilu taunna.<ref>Reemstsma, Jean (1999). ''[https://books.google.com/books?id=Hc9tZ7IfUTEC&printsec=frontcover&dq=more+than+a+champion+prime#v=onepage&q=stronger&f=false More Than a Champion: The Style of Muhammad Ali]''. New York: Vintage. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-375-70005-7</bdi>. Diaksés 14 Maret 2012.</ref> Dina sidang pangadilan tanggal 20 Juni 1967, sabada ngan 21 menit sawala, juri nyatakeun Ali salah geus ngalakukeun tindakan kriminal naglanggar hukum Seleksi Pangabdian ku cara nolak asup wamil. Sabada naék banding kana kaputusan éta, kasusna ditempo ulang deui ku Pangadilan Tinggi AS di taun 1971.<ref>[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/403/698 "Cassius Marsellus CLAY, Jr. also known as Muhammad Ali, Petitioner, v. UNITED STATES"]. ''LII / Legal Information Institute''.</ref> Ali bébas kénéh salila tilu taun mangsa putusan banding jeung sidang pangadilan tinggi. Ku obahna opini publik ngalawan kana perang sarta lumangsungna Pagerakan Hak Sipil pikeun ngumpulkeun dukungan, Ali jadi tukang biantara nu kawentar di kampus-kampus jeung universitas-universitas di sakuliah negeri; hal nu kaitung langka lamun saméméhna dirina lain tukang tinju profésional mah. Di Universitas Howard contona, Ali nepikeun pidatona nu kasohor,  “Urang Hideung Pangpunjulna” di hareupeun 4.000 mahasiswa jeung kaum inteléktual, sabada manéhna diundang ku Prof. Nathan Hare mungguhing Komite Kakuatan Urang Hideung, hiji kelompok mahasiswa pamoha.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919377-5,00.html ""The Greatest" Is Gone"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120918011542/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919377-5,00.html |date=2012-09-18 }}. ''Time''. February 27, 1978. k.&nbsp;5. Diaksés 4 Agustus 2007.</ref> Dina tanggal 28 Juni 1971, Pangadilan Tinggi Amérika Sarikat dina kasus Clay lawan Amérika Sarikat ngabatalkeun dakwaan ka Ali ku putusan buleud 8-0 (Hakim Thurgood Marshall mundurkeun manéh alatan manéhna  jadi jaksa panungtut wanci Ali didakwa).<ref>[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/403/698 "Cassius Marsellus CLAY, Jr. also known as Muhammad Ali, Petitioner, v. UNITED STATES. | LII / Legal Information Institute"]. Law.cornell.edu. Diaksés 5 Nopémber 2013.</ref> Putusanna lain teu boga dasar, kaunggulan klaim Ali datang ku soranganna; malah, ti awal sidang, Pangadilan teu boga alesan pikeun nolak tuntutan dispénsasi kabeuratan sacara sadar Ali sarta nyimpulkeun yén putusan banding Ali bisa diandelkeun, ku kituna dakwaan ka Ali kudu dibatalkeun.<ref>[https://www.oyez.org/cases/1970-1979/1970/1970_783 "Clay v. United States | The Oyez Project at IIT Chicago-Kent College of Law"]. Oyez.org. Diaksés 5 Nopémber 2013.</ref> === Dampak tina panolakan wajib militer Ali === Tuladan Ali ngailhaman mangpirang-pirang urang Amérika hideung tur nu séjénna. Kolumnis ''the New York Times'', William Rhoden nulis, “Kalakuan Ali geus ngarobah kana standar kuring ngeunaan naon nu ngawangun kaagungan saurang atlét. Ngabogaan luncatan maut jeung kamampuan pikeun eureun ngadadak geus teu cukup deui. Naon nu ku anjeun dipilampah pikeun ngabébaskeun bangsa anjeun? Naon nu ku anjeun dipilampah pikeun ngabantu nagara anjeun pikeun nanjeurkeun komitmen prinsip-prinsip ti para pangadeg nagri?”<ref name="nytimes1"/> Nginget-nginget kana pusisi anti perang Ali, [[Kareem Abdul Jabbar]] nyarita: “Kuring inget guru-guru di sakola luhur teu mikaresep ka Ali lantaran manéhna sakitu anti kamapanan sarta mangrupa jalma nu teu mikahormat jeung teu paduli ka pihak nu nyepeng kawenangan. Faktana, manéhna téh saurang jalma hideung sarta ngabogaan bakat nu sakitu réana… ngakibatkeun sababaraha jalma mikir yén manéhna téh jalma nu ngabahayakeun. Tapi ku alesan éta kuring jadi mikaresep dirina.”<ref>[http://digital.wustl.edu/e/eii/eiiweb/abd5427.5952.001kareemabdul-jabbar.html "''Interview with Kareem Abdul-Jabbar''"]. Digital.wustl.edu. 3 Maret 1989. Diaksés 5 Nopémber 2013.</ref> Tokoh-tokoh hak-hak sipil yakin yén Ali geus méré tanaga pikeun pagerakan kabébasan sacara kasaluruhan. Al Sharpton nyaritakeun wawanén Ali dina wanci masih kénéh gedé dukungan kana Perang Viétnam. “Pikeun juara dunia kelas beurat, nu geus meunangkeun tingkat selebritas olahraga pangluhurna, narohkeun sagalana–duit, pangaruh– keur dikorbankeun pikeun hiji alesan, nu geus méré legitimasi nu saéstuna pikeun pagerakan...Manéhna apal yén bakal dibui, tapi anggeur kénéh milampah hal éta. Nu kitu téh mangrupa tingkatan nu lianna tina kapamingpinan jeung pangorbanan.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-36450806 "''Muhammad Ali: The man who changed his sport and his country''"]. BBC. 5 Juni 2016.</ref> Ali dileler ku [[Pangajén Martin Luther King]] taunan dina taun 1970 ku pamingpin hak-hak sipil, Ralph Abernathy, nu nyebut dirina “saurang toladan hirup tina kakuatan jiwa, Parade Washington (ed. wangun protés taun 1963) dina wangun dua peureup.” Coretta Scott King nambahkeun yén Ali téh minangka “hiji juara dina kaadilan, kadaméyan jeung kasahijian.”<ref>Ezra, Michael (2009). [https://books.google.com/books?id=Gh3rtDyeSAIC&pg=PA82 "''Muhammad Ali's Main Bout: African American Economic Power and the World Heavyweight Title''"]. ''Muhammad Ali: The Making of an Icon''. Temple University Press. k.&nbsp;82. ISBN&nbsp;<bdi>9781592136612</bdi>.</ref> Nyaritakeun karugian Ali ku nolakna asup wajib militer, palatih Angelo Dundee nyarita, “Hiji hal nu jadi pangbeuratna nyaéta: Taun-taun punjulna geus dirampog, taun-taun kajayaanna.”<ref>[http://espn.go.com/boxing/story/_/id/7470417/muhammad-ali-was-continues-greatest "''Dundee: Ali was, still is 'The Greatest'''"]. ESPN. 17 Januari 2012. Diaksés 5 Nopémber 2013.</ref> Bob Arum harita teu ngadukung Ali. Kadieunakeun, Arum nyatakeun yén “nalika kuring nempo ka tukang dina kahirupanna, kuring ngarasa reueus bisa ngakukeun sobat sarta babarengan dina waktu nu réa, beurat pikeun kuring mun kudu nyaritakeun kadigjayaan tinjuna sabab jalma-jalma harita ngalemahkeun pangaruh dirina pikeun dunia,” sarta “Manéhna geus milampah naon nu dianggap bener ku manéhna. Kanyataanna manéhna mémang bener sarta kuring nu salah.”<ref>Whitcomb, Dan [https://www.reuters.com/article/us-people-ali-arum/former-ali-promoter-bob-arum-recalls-boxers-impact-on-society-idUSKCN0YR01R?mod=related&channelName= "''Former Ali promoter Bob Arum recalls boxer's impact on society''"], Reuters, 5 Juni 2016. Diaksés 15 Séptémber 2018.</ref> Panolakan Ali kana wamil dicaritakeun deui dina pilem dokuménter taun 2013, ''Pangadilan Muhammad Ali''.<ref>Rapold, Nicolas (22 Agustus 2013). [https://www.nytimes.com/2013/08/23/movies/trials-of-muhammad-ali-traces-alis-battle-over-vietnam.html "''One of His Biggest Fights Was Outside of the Ring''"]. ''The New York Times''. Diaksés 29 Agustus 2016.</ref> === NSA jeung FBI nyérangkeun komunikasi Ali === Dina hiji operasi rahasiah nu disebut “Minaret”, ''the National Security Agency'' ([[NSA]]) / Agénsi Kaamanan Nasional, nyadap guneman urang-urang Amérika nu aronjoy, kaasup Ali, Sénator Frank Church jeung Howard Baker, Dr. Martin Luther King Jr., jurnalis AS nu kaceluk, sarta jalma-jalma séjénna nu maido kana perang AS di Viétnam.<ref>Zirin, Dave (4 Juni 2016). [https://www.jacobinmag.com/2016/06/the-hidden-history-of-muhammad-ali/ "''The Hidden History of Muhammad Ali''"]. ''Jacobin''. Diaksés 17 April 2017.</ref><ref name=":8">Pilkington, Ed (26 Séptémber 2013). [https://www.theguardian.com/world/2013/sep/26/nsa-surveillance-anti-vietnam-muhammad-ali-mlk "''Declassified NSA files show agency spied on Muhammad Ali and MLK''"]. ''The Guardian''. Diaksés 16 April 2017.</ref> Hiji panyawangan ulang ku NSA ngeunaan program Minaret nyimpulkeun saéstuna hal éta téh mangrupa “goréng lampah lamun teu bisa disebut ngalanggar hukum mah.”<ref name=":8" /> Dina taun 1971, [[Tarung Abad Ieu]]-na ngalawan Frazier geus méré bahan pikeun sakumpulan aktipis, Komisi Warga pikeun Maluruh [[FBI]], keur ngabolékérkeun palanggaran di kantor FBI di [[Pennsylvania]], ku medarkeun operasi COINTELPRO nu kaasup di jerona lampah paniténan illegal ka para aktipis nu kabaud dina pagerakan hak-hak rahayat jeung anti perang. Salah saurang target COINTELPRO nyaéta Ali, nu mana FBI meunangkeun aksés kana catetan kahirupanna ti saprak di SD kénéh; salah sahiji catetanna nyebutkeun yén Ali mikacinta seni wanci keur leutikna.<ref>Medsger, Betty (6 Juni 2016). [https://theintercept.com/2016/06/06/in-1971-muhammad-ali-helped-undermine-the-fbis-illegal-spying-on-americans/ "''In 1971, Muhammad Ali Helped Undermine the FBI's Illegal Spying on Americans''"]. ''The Intercept''. Diaksés 17 April 2017.</ref> == Karir di dunia hiburan == === Dunia peran === Ali nyieun peran kaméo dina pilem taun 1962, ''Requiem for a Heavyweight'', ogé wanci pangbuanganna tina tinju, manéhna jadi béntang dina pilem musikal pondok Broadway taun 1969, ''Buck White''. Manéhna ogé minton dina pilem dokuménter ''Black Rodeo'' (1972) nunggang boh kuda boh banténg. Otobiographina, ''The Greatest: My Own Story'' (''Pangpunjulna: Dongéng Sorangan''), ditulis ku Richard Durham, medal di taun 1975.<ref name=":9">Ali, Muhammad; Durham, Richard (Oktober 1975). ''[https://books.google.com/books?id=EkfhAAAAMAAJ The Greatest: My Own Story]''. New York: Random House. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-394-46268-4</bdi>. OCLC&nbsp;1622063.</ref> Dina taun 1977, buku éta dijieun pilemna make judul ''The Greatest'', di mana Ali maén minangka dirina sarta Ernest Borgnine merankeun Angelo Dundee. Pilem ''Freedom Road'', nu dijieun taun 1978, mintonkeun Ali dina peran langka minangka Gideon Jackson, manten budak beulian jeung soldadu Sarikat (Perang Sodara Amérika) di taun 1870-an di Virginia, nu kapilih jadi Sénat AS sarta patelak jeung manten budak beulian lianna nu jadi patani maro bareng jeung urang bulé, pikeun mertahankeun lemahna nu geus ditempatan salila hirupna. === Kekecapan nu puitis jeung musik ''rap'' === Ali remen cumarita ngawirahma jeung puitis, boh keur sakacampleng nalika tinju atawa keur puisi pulitik di saluareun tinju. Manéhna maénkeun hiji peran dina ngawangun tradisi puisi urang hideung, mangnarataskeun jalan keur ''The Last Poets'' di taun 1968, Gil Scott-Heron di 1970 sarta medalna musik ''rap'' di taun 70-an.<ref name="nytimes2">{{Cite news|last=Gates|first=Henry Louis Jr.|url=https://www.nytimes.com/2016/06/09/opinion/muhammad-ali-the-political-poet.html|title=Muhammad Ali, the Political Poet|work=[[The New York Times]]|date=June 9, 2016|access-date=September 4, 2016}}</ref> Numutkeun ''[[The Guardian]]'', “sababaraha jalma boga pamadegan yén Ali téh minangka ''[[rapper]]'' munggaran.”<ref>[https://www.theguardian.com/music/musicblog/2016/jun/06/muhammad-ali-influence-rap-golden-age "''Muhammad Ali's influence ran deep through rap's golden age''"]. ''The Guardian''. 6 Juni 2016.</ref> Taun 1963, Ali medalkeun albeum wirahma kecap carita ti Rékaman Columbia nu judulna, ''I Am the Greatest'' sarta di taun 1964 Ali ngarékam vérsi ''cover'' tina kawih ''rhytm and blues'' “''Stand by Me''.”<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rTlN6pU01K0 "Song ''Stand By Me'', ''recorded in 1964 by Muhammad Ali, then known as Cassius Clay''"]. YouTube. 13 Désémber 2008. Diaksés 20 Pébruari 2013.</ref><ref>[http://www.secondhandsongs.com/performance/80810 "''Different versions of 'Stand By Me'''"]. Secondhandsongs.com. Diaksés 20 Pébruari 2013.</ref> ''I Am the Greatest'' kajual 500.000 kopi sarta geus dianggap minangka conto awal tina [[musik rap]] jeung panglulugu tina [[hip hop]].<ref>Tinsley, Justin (8 Juni 2016). [https://theundefeated.com/features/muhammad-ali-i-am-the-greatest-album/ "''The Grammy-nominated'' Cassius Clay"]. ''The Undefeated''.</ref><ref>[https://www.rollingstone.com/music/news/muhammad-ali-worlds-greatest-boxer-was-also-hip-hop-pioneer-20160604 "Muhammad Ali: ''Famed Pugilist Was Also Hip-Hop Pioneer''"]. ''Rolling Stone''. 4 Juni 2016.</ref> Hasil ngahontal paringkat ka-61 dina tangga lagu sarta dinominasikeun pikeun ''[[Grammy Award]]''. Ali tuluy meunangkeun deui nominasi Grammy nu kadua kalina pikeun “Rékaman Lagu Budak Pangpunjulna”, ku rékaman cacaritaan nu pikaresepeun taun 1976, ''The Adventure of Ali and His Gang vs. Mr. Tooh Decay.''<ref name="rollingstone2" /> Ali mangrupa tokoh dina dunia musik [[hip hop]]. Minangka “jalma nu murwakanti”, manéhna kaceluk ku “ngalagena”, “songong”, “kecap-kecap runtah komikal”<ref name="rollingstone1"/> jeung “teu reureuh ngaluarkeun kekecapan nu bisa dikutip.” Numutkeun majalah ''Rolling Stones'', “kamampuan sakarepna” sarta “wirahma, alur jeung gedé omong” bakal “dina hiji mangsa jadi tipikal MC sakola heubeul” contona [[Run-D.M.C.]] jeng [[LL Cool J.]] sarta “égona nu kaleuleuwihi ngalangkang di [[Kanye West]], sedeng kasadaran Afroséntrisna jeung katerusteranganna nunjuk kana panyanyi-panyanyi puitis modern saperti [[Rakim]], [[Nas]], [[Jay-Z]] jeung [[Kendrick Lamar]].”<ref name="rollingstone2" /> “Kuring gulat jeung buaya, kuring ocon jeung lauk paus, kuring ngaborgol kilat jeung manjarakeun guludug. Manéh nyaho kuring téh jahat. Karak minggu Kamari kuring maéhan karang, natuan batu, ngirim bata ka rumah sakit. Kuring sakitu curalingna, nepi ka obat gé dijieun garering.”<ref>[https://www.goodreads.com/quotes/440864-i-ve-wrestled-with-alligators-i-ve-tussled-with-a-whale-i "''A quote by Muhammad Ali''"]. ''www.goodreads.com''.Diaksés 19 April 2019.</ref> “Ngalayang siga kukupu, nyeureud alabatan nyiruan. Leungeunna bisa neunggeul naon nu ku panonna teu katempo. Kadang kuring katempo, kadang hanteu. George nyangka manéhna bakal mampuh, tapi kuring nyaho yén manéhna moal.”<ref>[https://www.usatoday.com/story/sports/boxing/2016/06/03/muhammad-ali-best-quotes-boxing/85370850/ "''30 of Muhammad Ali's best quotes''"]. ''USA TODAY''. Diaksés 19 April 2019.</ref> Ali nyarita kawas nu can kungsi diomongkeun ku nu séjén saméméhna. Sakitu pinuh ku kayakinan dina naon anu ku dirina disebut: lancar, lemes, kréatif jeung nyingsieunan. Manéhna tukang tinju sarta saurang aktifis, tapi ogé boga peran dina mangaruhan naon nu kiwari disebut minangka budaya lokal, hip-hop. Di taun 2006, pilem dokuménter ''Ali Rap'' dipedalkeun ku [[ESPN]]. [[Chuck D]], saurang ''rapper'' pikeun band [[Public Enemy]] minangka pamawa acarana.<ref>Berry, Ben (9 Juni 2016). [http://thesource.com/2016/06/09/the-10-best-muhammad-ali-references-in-hip-hop/ "''The 10 Best Muhammad Ali References In Hip Hop''"]. ''The Source''. Diaksés 19 April 2019.</ref> ''Rapper'' lianna nu biantara dina pilem dokuménter éta kaasup [[Doug E Fresh]], [[Ludacris]] jeung Rakim nu kabéhanna ngaatasnamakeun Ali. Ali kasebut-sebut minangka inspirasi ku para ''rapper'' saperti [[LL Cool J]],<ref name="rollingstone1"/> [[Chuck D]] ti [[Public Enemy]],<ref>[https://theundefeated.com/features/muhammad-ali-the-original-rapper/ "Muhammad Ali: ''The original rapper – Legendary emcee Chuck D of Public Enemy talks Ali's impact on hip-hop''"]. ''The Undefeated''. 9 Juni 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> [[Jay-Z]], [[Eminem]], Sean Combs, Slick Rick, Nas jeung MC Lyte. Ali karujuk dina sajumlah lagu hip hop, kaasup di antarana, lagu Migos “Fight Night”, The Game “Jesus Pierce”, Nas “The Message”, [[The Sugarhill Gang]] “Rapper’s Delight”, theFugees “Ready or Not”, EPMD “You’re a Customer” jeung [[Will Smith]] “Getting Jiggy with It”.<ref>[http://www.cbsnews.com/news/jay-z-eminem-and-more-hip-hop-luminaries-remember-muhammad-ali/ "Jay Z, Eminem ''and more hip-hop luminaries remember'' Muhammad Ali"]. CBS News. 9 Juni 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> === Pintonan télévisi === Patarungan Muhammad Ali kaasup kana sawatara siaran télévisi nu panglobana dilalajoanan di dunia, nyatetkeun rékor pamiarsa tivi panglobana. Patarunganna nu pangréana ditongton nyatetkeun kira-kira 1-2 juta pamiarsa di sakuliah dunya antara taun 1974 jeung 1980 sarta mangrupa siaran télévisi pangréana ditongton mangsa harita.<ref name=":3" /> Di saluareun tinju, Ali nyieun ogé réa pintonan lianna. Tabel di handap ieu ngabéréndélkeun gambaran pamiarsa tina pintonan di saluareun tinju. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%" |+ !Tanggal !Siaran !Wilayah !Panongton !Sumber |- |17 Oktober 1971 |''Parkinson'' (seri1, episode 14) |Karajaan Inggris |12.000.000 |<ref name="parkinson">{{Cite news|title=Michael Parkinson:'I loved Ali ... but he was a hypocrite'|work=Mail Online|date=November 26, 2016|quote=They met four times in the studio between 1971 and 1981 ... Parky the cool inquisitor, whose Saturday-night chat show was a national institution attracting 10 million viewers, and Ali, the funny, eloquent fighter who added another two million to the audience when he appeared.}}</ref> |- |25 Januari 1974 |''Parkinson'' (seri 3, episode 18) |Karajaan Inggris |12.000.000 | |- |7 Désémber 1974 |''Parkinson'' |Karajaan Inggris |12.000.000 | |- |28 Maret 1977 | Academy Awards ka-49 |Amérika Sarikat |39.719.000 |<ref>{{Cite web|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/reference/academy-awards-show-ratings/|title=Academy Awards Show Ratings|website=[[TV By The Numbers]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161008211435/http://tvbythenumbers.zap2it.com/reference/academy-awards-show-ratings/ |date=2016-10-08 }}</ref> |- |25 Désémber 1978 |''This Is Your Life'' ("Muhammad Ali") |Amérika Sarikat |60.000.000 |<ref>{{Cite book|last=Hauser|first=Thomas|title=Muhammad Ali: His Life and Times|date=2012|publisher=[[Anova Books]]|isbn=9781907554902|page=431|url=https://books.google.com/books?id=7K6-AgAAQBAJ&pg=PT431}}</ref> |- |24 Okrovwe 1979 |''Diff'rent Strokes'' ("Arnold's Hero") |Amérika Sarikat |41.000.000 |<ref>{{Cite web|url=http://www.sitcomsonline.com/diffrentstrokesseason2dvdreview.html|title=Diff'rent Strokes - The Complete Second Season DVD Review|website=Sitcoms Online|accessdate=September 1, 2018}}</ref> |- |17 Januari 1981 |''Parkinson'' (seri 10, episode 32) |Karajaan Inggris |12,000,000 | |- | rowspan="2" |9 Juli 1996 | rowspan="2" |Atlanta 1996 Summer Olympics opening ceremony |Sakuliah dunya |3.500.000.000 |<ref name="Hajeski">{{Cite book|last=Hajeski|first=Nancy J.|title=Ali: The Official Portrait of "The Greatest" of All Time|date=2013|publisher=Simon and Schuster|isbn=9781607109839|page=293|url=https://books.google.com/books?id=6ClZDwAAQBAJ&pg=PA293}}</ref> |- |Amérika Sarikat |209.000.000 |<ref>{{Cite news|last=Toff|first=Benjamin|title=Olympics Ratings Set Record|url=https://www.nytimes.com/2008/08/26/arts/26arts-OLYMPICSRATI_BRF.html|work=[[The New York Times]]|date=August 25, 2008}}</ref> |- |4 Januari 2007 |''Michael Parkinson's Greatest Entertainers'' |Karajaan Inggris |3.630.000 |<ref>{{Cite web|url=https://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-top-30/|title=Weekly top 30 programmes|publisher=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|accessdate=September 1, 2018}}</ref> |- |9 Juni 2016 |Upacara paturay tineung Muhammad Ali |Sakuliah dunya |1.000.000.000 |<ref name="alicenter">{{Cite web|url=https://alicenter.org/wp-content/uploads/2017/01/2016-Annual-Report-FINAL_spreads.pdf|title=ANNUAL REPORT 2016|publisher=[[Muhammad Ali Center]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203175252/https://alicenter.org/wp-content/uploads/2017/01/2016-Annual-Report-FINAL_spreads.pdf |date=2020-12-03 }}</ref> |- ! !Total PAnongton !Sakuliah dunya !4.692.349.000 ! |} == Taun-Taun satuluyna == Di taun 1984, Ali didiagnosis kakeunaan ku sindrom Parkinson, hiji panyakit nu kadang-kadang  dihasilkeun tina trauma dina sirah alatan kaheurasan aktifitas pisik saperti tinju.<ref name="nytimes"/><ref>[https://www.nytimes.com/1984/09/22/sports/sports-people-ali-leaves-hospital-vowing-take-better-care-himself-get-more-sleep.html "''Ali Leaves Hospital Vowing to take better care of himself and get more sleep''"]. ''The New York Times''. 22 Séptémber 1984. Diaksés 9 Maret 2009.</ref><ref>Friedman, J. H. (1989). "''Progressive parkinsonism in boxers''". ''Southern Medical Journal''. '''82''' (5): 543–546. doi:10.1097/00007611-198905000-00002. PMID&nbsp;2655100.</ref> Harita Ali masih bisa kénéh aktif, masih bisa jadi wasit tamu dina [[WrestleMania I]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110605013012/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wm1/celebrities/ "WrestleMania I: ''Celebrities''"]. Wwe.com. 31 Maret 1985. Diarsipkeun tinu [http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wm1/celebrities/ asli] tanggal 5 Juni 2011. Diaksés 29 Januari 2012. </ref><ref>McAvennie, Mike (17 Januari 2007). [http://www.wwe.com/inside/news/archive/alibday "''Happy Birthday to 'The Greatest''<nowiki/>'"]. WWE.com. Diaksés 16 Pébruari 2009.</ref> Ali kawéntar minangka saurang humanitarian<ref name=":10">[https://news.sky.com/story/muhammad-ali-handed-humanitarian-honour-10470033 "''Muhammad Ali Handed Humanitarian Honour''"]. ''Sky News''. 14 Séptémber 2012.</ref> jeung dermawan.<ref>[https://www.theodysseyonline.com/tribute-muhammad-ali-athlete-philanthropist-legend "''A Tribute To Muhammad Ali: The Athlete, Philanthropist And Legend''"]. ''Odyssey''. 6 Juni 2016.</ref><ref>[https://www.biography.com/people/muhammad-ali-9181165 "Muhammad Ali"]. ''Biography.com''. 18 Januari 2018.</ref> Manéhna suhud kana ngajalankeun tugas agama Islamna ku [[sodakoh]] jeung amal hadé, nyumbangkan jutaan ka organisasi amal jeung jalma-jalma nu teu mampu ti unggal kasang tukang agama. Diperkirakeun Ali geus nulungan leuwih ti 22 juta jalma nu kalaparan di sakuliah dunya.<ref>Christopher, Paul J.; Smith, Alicia Marie (2006). ''[https://books.google.com/books?id=81mybCXNstAC&pg=PA20 Greatest Sports Heroes of All Times: North American Edition]''. Encouragement Press, LLC. k.&nbsp;20. ISBN&nbsp;<bdi>9781933766096</bdi>.</ref> Ali datang ka Afrika dimimitian di taun 1964, nalika manéhna nganjang ka [[Ghana]].<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-36469288 "''In pictures: Muhammad Ali's love affair with Africa''"]. ''BBC News''. 9 Juni 2016.</ref> Taun 1974, Ali ngadatangan kémp pangungsi [[Palestina]] di [[Libanon Kidul]], di mana Ali nyatakeun “ngadukung kana perjuangan Palestina pikeun ngabébaskeun lemah caina.”<ref name=":11">Zirin, Dave (8 Juni 2016). [http://www.thenation.com/article/andrew-cuomo-would-have-blacklisted-muhammad-ali/ "''Andrew Cuomo Would Have Blacklisted Muhammad Ali''"]. ''The Nation''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Taun 1978, sabada éléh ku Spinks jeung saméméh males meunang dina tanding ulang, Ali ngadatangan [[Bangladesh]] jeung narima kawarganagaraan kahormatan di dinya.<ref>Rahman, Mizan (6 Juni 2016). [http://www.gulf-times.com/story/497055/Muhammad-Ali-s-forgotten-land-in-Bangladesh "''Muhammad Ali's forgotten land in Bangladesh''"]. ''Gulf Times''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Dina taun nu sarua, Ali ilibiung dina Leumpang Pangjauhna (''The Longest Walk''), hiji pawéy protés di Amérika Sarikat dina raraga ngadukung kana hak-hak urang pribumi Amérika, babarengan jeung panyanyi [[Stevie Wonder]] sarta aktor [[Marlon Brando]].<ref>Schilling, Vincent (4 Juni 2016). [https://web.archive.org/web/20160821134332/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2016/06/04/greatest-muhammad-ali-walks-164692 "''<nowiki/>'The Greatest' Muhammad Ali Walks On''"]. Indian Country Today Media Network. Diarsipkeun tinu [http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2016/06/04/greatest-muhammad-ali-walks-164692 asli] tanggal 21 Agustus 2016, Diaksés tanggal 4 Séptémber 2016.</ref> Taun 1980, Ali direkrut ku Présidén [[Jimmy Carter]] kana hiji misi diplomatik ka Afrika dina raraga ngolo sajumlah pamaréntahan Afrika pikeun biluk kana ngaboykot [[Olimpiade Moskow]] nu dipingpin ku AS (minangka wawales kana [[serangan Soviét ka Afghanistan]]). Numutkeun nu nulis biographi Ali, Thomas Hauser, “dina alusna, éta téh konsép nu salah; dina goréngna, hiji bencana diplomatik.” Pamaréntahan [[Tanzania]] ngarasa kahina ku ketak Charter nu geus ngirimkeun saurang atlét pikeun hiji masalah pulitik nu seurieus. Salah saurang pajabatna nyindiran naha bakal pamaréntah AS ngirimkeun [[Chris Evert]] pikeun badami jeung London. Pamustunganna, Ali ngan ditarima ku menteri pamuda jeung budaya ti batan ku Présidén Julius Nyerere. Ali teu bisa ngajelaskeun naha nagara-nagara Afrika kudu ngiluan kana boykot AS padahal AS teu ngilu ngarojong kana boykot Afrika dina [[Olimpiade taun 1976]] (dina raraga protés kana pulitik [[Apartheid]] di [[Afirka Kidul]]), ogé Ali teu nyadar yén Uni Soviét geus ngarojong kana pagerakan révolusi populer di Afrika. Ali nyerah, “Maranéhna teu ngabéjaan kuring ngeunaan hal éta di Amérika”, sarta kuciwa alatan Charter geus ngirimkeun dirina “ka sabudeureun dunya bari mawa dominasi kawijakan AS.”<ref>Hauser 2004, k. 397</ref><ref>[https://www.politico.com/magazine/story/2016/06/muhammad-ali-diplomat-213941 "''Muhammad Ali’s Strange, Failed Diplomatic Career''"], by Michael Ezra, ''Politico Magazine'', 5 Juni 2016. Diaksés 1 April 2019.</ref> Pamaréntah [[Nigeria]] ogé nolak dirina sarta mastikeun yén nagara éta bakal ngiluan dina laga di Moskow. Ali, najan kitu, hasil ngayakinkeun pamaréntahan [[Kénya]] pikeun ngilu ngaboykot Olimpiade.<ref>Cuddihy, Martin (9 Juni 2016). [http://www.abc.net.au/news/2016-06-09/muhummad-ali-is-remembered-by-africa/7495452 "''Muhammad Ali: Africa remembers the boxing legend''"]. ABC News (Australia). Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Dina tanggal 19 Januari 1981, di [[Los Angeles]], Ali ngupah ngapéh saurang jalma nu rék maéhan manéh ku cara luncat ti lantéy salapan hiji wangunan, kajadian éta jadi warta nasional.<ref>Levin, Josh (4 Juni 2016). [http://www.slate.com/articles/sports/sports_nut/2016/06/the_time_muhammad_ali_stopped_a_man_from_leaping_to_his_death.html "''The Time Muhammad Ali Stopped a Man From Leaping to His Death''"]. ''Slate''.</ref><ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19810119&id=CRJPAAAAIBAJ&sjid=nAIEAAAAIBAJ&pg=6956,2319132&hl=en "''Ali Talks Would-Be Jumper Off Ninth-Floor Fire Escape''"]. The Blade / Associated Press. 20 Januari 1981.</ref> [[Gambar:MuhammadAliundRonaldReagan.jpg|ka|jmpl|Présidén [[Ronald Reagan]] jeung Ali di Kantor Oval di taun 1983.]] Taun 1984, Ali ngabéwarakeun dukunganna pikeun kapilih deuina Présidén AS [[Ronald Reagan]]. Nalika ditanya ngeunaan pangrojongna ka Reagan, Ali nyarita ka wartawan, “Manéhna ngajaga sangkan Gusti tetep aya di sakola, sakitu gé cukup.”<ref>[https://www.nytimes.com/1984/10/03/us/campaign-notes-muhammad-ali-switches-his-support-to-reagan.html "''CAMPAIGN NOTES; Muhammad Ali Switches His Support to Reagan''"]. ''The New York Times''. UPI. 3 Oktober 1984. Diaksés 4 Séptémber 1984.</ref> Taun 1985, Ali nganjang ka Israél rék ménta dibébaskeunna tahanan Muslim di kémp panahanan Atlit, nu ku Israél teu ditedunan.<ref>[http://archive.jta.org/1985/06/28/archive/muhammad-ali-steps-into-ring "''Muhammad Ali Steps into Ring''"]. Jewish Telegraphic Agency. 28 Juni 1985. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Taun 1987, Yayasan Dua Abad California pikeun Konstitusi AS milih Ali keur jadi tuladan pikeun pentingna Konstitusi AS jeung [[Piagem Hak Asasi]]. Taun hareupna Ali ngilu nunggang dina Pasanggiri Parade Eros, medalkeun pangéling-ngéling 200 taun Konstitusi AS.<ref name=":12">[https://constitutioncenter.org/calendar/muhammad-ali-2012-liberty-medal-ceremony "''Muhammad Ali 2012 Liberty Medal Ceremony''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118064736/https://constitutioncenter.org/calendar/muhammad-ali-2012-liberty-medal-ceremony |date=2018-01-18 }}. National Constitution Center. Diaksés 17 Januari 2018.</ref> Taun 1998, wanci gerakan [[Intifadah Kahiji]], Ali ngilu dina hiji pawéy di [[Chicago]] dina raraga ngadukung Palestina.<ref name=":11" /> Dina taun éta kénéh Ali miang ka [[Sudan]] pikeun ningkatkeun kapadulian ngeunaan kateugenahan korban-korban nu kalaparan.<ref>Khaled, Ali (4 Juni 2016). [http://english.alarabiya.net/en/sports/2016/06/04/How-Muhammad-Ali-became-a-sporting-hero-to-the-Arab-world.html "''How Muhammad Ali became a sporting hero to the Arab world''"]. Al Arabiya. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Taun 1989, Ali ngiluan dina kagiatan amal [[India]] baréng jeung Masarakat Pangatikan Muslim di [[Kozhikode]], Kerala, baréng jeung aktor Bollywood, [[Dilip Kumar]].<ref name=":5" /> [[Gambar:Muhammad_Ali_1997.jpg|kiri|jmpl|Ali di taun 1997]] Taun 1990, Ali miang ka Irak saméméh kajadian [[Perang Teluk]] sarta nepungan [[Saddam Hussein]] dina usahana pikeun nanawar kana pangbébasan sandera AS. Ali hasil ngabébaskeun para sandera ku cara ngajanjian Hussein yén manéhna bakal mawa Amérika kana “lampah nu jujur” ka Irak. Sanajan hasil ngabébaskeun sandera, Ali meunang kritik ti Présidén [[George H. W. Bush]], diplomat Joseph C. Wilson jeung ''The New York Times''.<ref>Callahan, Maureen (29 Nopémber 2015). [https://nypost.com/2015/11/29/the-tale-of-muhammad-alis-goodwill-trip-to-iraq-that-freed-us-hostages/ "''How Muhammad Ali secured the release of 15 US hostages in Iraq''"]. ''New York Post''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref><ref>[http://www.heroism.org/class/1970/ali.html "Muhammad Ali"]. Heroism.org. 17 Januari 1942. Diaksés 5 Désémber 2010.</ref><ref>Brian Becker (10 Juni 2016). [http://www.answercoalition.org/i_was_with_muhammad_ali_on_his_hostage_release_trip_to_iraq_and_the_media_has_it_all_wrong "''I was with Muhammad Ali on his hostage-release trip to Iraq — and the media has it all wrong''"]. ANSWER Coalition. Diaksés 1 Juli 2018.</ref> Ali medalkeun hiji sajarah oral, ''Muhammad Ali: His Life and Times'' ku Thomas Hauser di taun 1991. Taun 1994, Ali ngajujurung pamaréntah AS sangkan ngabantuan ka para pangungsi nu dialatankeun ku pangbantéyan [[Rwanda]], sarta nyumbang ka organisasi-organisasi nu nulungan para pangungsi Rwanda. Dina taun 1996, Ali meunang kahormatan pikeun nyeungeut obor [[Olimpiade 1996]] di [[Atlanta]], [[Georgia]]. Harita ditongton ku kira-kira 3,6 miliar panongton di sakuliah dunya.<ref name="Hajeski"/> Dina tangal 17 Nopémber 2002, Ali miang ka Afghanistan minangka “Kurir Perdaméyan [[PBB]].”<ref>[https://web.archive.org/web/20021213180823/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=5382&Cr=Muhammad&Cr1=Ali "''UN Messenger of Peace Muhammad Ali arrives in Afghanistan''"]. UN News Centre. 13 Désémber 2002. Diarsipkeun tinu [https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=5382&Cr=Muhammad&Cr1=Ali asli] tanggal tanggal 13 Désémber 2002. Diaksés 29 Januari 2012.</ref> Manéhna cicing di Kabul pikeun hiji misi niat hadé salila tilu poé minangka tamu husus PBB.<ref>[https://web.archive.org/web/20100316125459/http://www.life.com/image/1647010?epmid=1 "''Muhammad Ali visits Kabul''"]. Getty Images. Diarsipkeun ti nu [http://www.life.com/image/1647010?epmid=1 asli] 16 Maret 2010. Diaksés 20 Méi 2008.</ref> Tanggal 1 Séptémber 2009, Ali nganjang ka Ennis, Conty Clare, Irlandia, asal muasal buyutna, Abe Grady, nu migrasi ka AS di taun 1860 nu antukna netep tumetep di [[Kentucky]].<ref>McDonald, Brian (12 Agustus 2009). "''Fightin' talk as Ennis awaits Muhammed Ali (sic)''". ''Irish Independent''. Diaksés 26 Agustus 2009.</ref> Tanggal 27 Juli 2012, Ali jadi pamawa kahormatan bandera Olimpiade nalika upacara bubuka [[Olimpiade Usum Panas 2012]] di London. Ali dibantuan ku pamajikanna, Lonnie, sangkan bisa cengkat sahareupeun bandera, ku alatan Parkinsonna, Ali teu bisa mawa bandera ka stadion.<ref>Wilson, Stan (28 Juli 2012). [http://edition.cnn.com/2012/07/27/sport/olympics-muhammad-ali/index.html "''Muhammad Ali returns to the Olympic stage, once again, in London''"]. CNN. Diaksés 29 Juli 2012.</ref> Dina taun éta kénéh Ali dilleler ku Medali Kabébasan Philadelphia minangka pangakuan usaha kaaktifanna, kadermawananna jeung kamanusaanna nu geus sakitu lilana.<ref name=":12" /><ref name=":10" /> Taun 2014 Ali nyieun tweet-an nu ngadukung Trayvon Martin jeung pagerakan Kahirupan Urang Hideung Miboga Harti.<ref>[http://qz.com/701272/remembering-muhammad-alis-legacy-as-a-radical-and-peaceful-muslim/ "''Remembering Muhammad Ali's legacy as a radical, and peaceful, Muslim''"]. ''Quartz''. 7 Juni 2016.</ref> === Panghasilan === Dina taun 1978, total panghasilan Ali diperkirakeun ampir $60 jutana<ref>[https://www.newspapers.com/newspage/123074668/ "''Corporal Spinks, you're the greatest!''"]. ''The Age''. 17 Pébruari 1978.</ref> (mun diakurkeun jeung inflasi sarua jeung $312 juta), kaasup kira-kira $47,45 juta panghasilan kasar antara taun 1970 nepi ka 1978.<ref name=":13">[https://books.google.com/books?id=c0IDAAAAMBAJ&pg=PA53 "''Muhammad Ali's Finances A Puzzle To News Media; 'I'm Broke,' He Quips''"]. ''Jet''. Johnson Publishing Company. '''54''' (4): 53. 13 April 1978.</ref> Dina taun 1980, total panghasilan tina tandingna kira-kira nepi ka $70 juta<ref name=":14">[http://people.com/archive/his-lifestyle-his-ex-wives-his-expensive-entourage-they-explain-why-ali-took-an-8-million-beating-vol-14-no-16/ "''His Lifestyle, His Ex-Wives, His Expensive Entourage: They Explain Why Ali Took An $8 Million Beating''"]. ''People''. 20 Oktober1980.</ref> (diakurkeun jeung inflasi sarua jeung $332 juta). Taun 1978, Ali balaka yén manéhna “bangkrut” sarta sababaraha sumber warta ngabéjakeun yén babandaanna ngan tinggal $3,5 juta (diakurkeun jeung inflasi $13 juta). Dunia préss neumbleuhkeun pangorotan hartana kana sababaraha faktor, kaasup itungan pajak nu saheunteuna satengah tina panghasilanna, manajemen méakkeun sapertilu tina panghasilanna,<ref name=":13" /> gaya hirup sarta pangaluaran kulawarga, amal jeung kapentingan-kapentingan agama.<ref name=":14" /> Taun 2006, Ali ngajual ngaran jeung gambar dirina pikeun $50 juta,<ref>Burkeman, Oliver (13 April 2006). [https://www.theguardian.com/world/2006/apr/13/usa.sport "''Ali, the Greatest, sells his name and image for $50m''"]. ''The Guardian''.</ref> nu sabada ku ''[[Forbes]]'' ditaksir bandana aya kana $55 juta di taun 2006.<ref>[https://www.forbes.com/lists/2006/53/39A3.html "''Muhammad Ali, The Top 100 Celebrities''"]. ''Forbes Celebrity 100''. Forbes. 2006. Diaksés 10 Méi 2018.</ref> Sabada maotna di taun 2016, kakayaan Ali diperkirakeun antara $50 juta nepi ka $80 juta.<ref>[https://www.nbcnews.com/business/business-news/muhammad-ali-s-name-likely-rake-cash-years-come-n587086 "''Muhammad Ali's Name Likely to Rake in the Cash for Years to Come''"]. ''NBC News''. 7 Juni 2016.</ref> === Kasehatan nu ngorotan === Alatan [[Parkinson]], kaséhatan Ali tuluy-tuluyan ngorotan, najan kitu Ali masih kénéh aktif dina awal-awal taun milenium, ngapromosikeun pilem biographina, ''Ali'', di taun 2001. Taun éta ogé Ali nyumbangkeun hiji ségmén kaméra pikeun konsér amal ''America: A Tribute to Heroes''.<ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=102292 "''60 Million Watch America: A Tribute to Heroes''"]. ABC News. 23 Séptémber 2001. Diaksés 17 Januari 2018.</ref> [[Gambar:0522_ma_big_(cropped1).jpg|ka|jmpl|Ali jeung Michael J. Fox nyieun kasaksian di hareupeun hiji komite Sénat dina raraga panyayagaan dana pamaréntah pikeun merangan Parkinson.]] Taun 1998, Ali mimiti gawé bareng jeung aktor [[Michael J. Fox]], nu sarua ngabogaan panyakit Parkinson, keur ningkatkeun kasadaran sarta nyiar dana pikeun ubarna. Maranéhna hadir babarengan di saharapeun Kongrés pikeun neken kasusna di taun 2002. Taun 2000, Ali réréongan jeung Yayasan Michael J. Fox keur Panyakit Parkinson dina raraga ningkatkeun kasadaran jeung ngarojong sumbangan pikeun panalitian.<ref>Bulman, May (5 Juni 2016). [https://www.independent.co.uk/news/people/muhammad-ali-dead-michael-j-fox-tribute-parkinsons-disease-common-fight-a7066416.html "''Muhammad Ali dead: Michael J Fox pays tribute to fellow Parkinson's disease sufferer and their 'common fight'''"]. ''The Independent''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Dina bulan Pébruari 2013, dulur Ali, Rahman Ali, nyarita yén Muhammad geus teu bisa deui cumarita sarta kamungkinan bakal maot dina sababaraha poé deui.<ref>Chasmar, Jessica (3 Pébruari 2013). [http://www.washingtontimes.com/news/2013/feb/3/brother-muhammad-ali-could-be-dead-days/ "''Brother: Muhammad Ali 'could be dead in days'''"]. ''The Washington Times''. Diaksés Séptémber 2016.</ref> Budak awéwé Ali, May May nimbal kana rumor éta, nyatakeun yén manéhna geus ngobrol jeung Ali liwat telepon dina tanggal 3 Pébruari isuk-isuk sarta Ali teu kua kieu.<ref>[http://www.cbsnews.com/8301-400_162-57567369/muhammad-alis-daughter-father-watching-super-bowl-not-near-death/ "''Muhammad Ali's daughter: Father watching Super Bowl, not near death''"]. CBS News. 5 Pébruari 2013. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Dina tanggal 20 Désémber 2014, Ali di ka rumah sakitkeun alatan [[pneumonia]] hampang.<ref>[https://web.archive.org/web/20141221093217/http://www.nujournal.com/page/content.detail/id/761659/Muhammad-Ali-hospitalized-with-pneumonia.html?isap=1&nav=5036 "''Muhammad Ali hospitalized with pneumonia''"]. ''The Journal''. Associated Press. Diarsipkeun tanggal 21 Désémber 2014, Diaksés 21 Désémber 2014.</ref> Ali asup deui ka rumah sakit dina tanggal 15 Januari 2015 alatan inféksi saluran uriner sabada kapanggih ngabigeu di hiji imah pangistirahatan di [[Scottsdale]], [[Arizona]].<ref>Bucktin, Christopher (16 Januari 2015). [https://www.mirror.co.uk/sport/boxing/boxing-legend-muhammad-ali-intensive-4987518 "''Boxing legend Muhammad Ali in hospital after being found 'unresponsive' at his home''".] ''The Mirror''. Diaksés 16 Januari 2015.</ref> Ali kaluar ti rumah sakit dina poé isukna.<ref>[https://web.archive.org/web/20150120224903/http://www.msn.com/en-us/news/sports/ali-out-of-hospital-in-time-for-73rd-birthday/ar-AA8g057?ocid=ansspafp11 "''Ali out of hospital in time for 73rd birthday''"]. MSN. Diarsipkeun ti nu [https://web.archive.org/web/20150120224903/http://www.msn.com/en-us/news/sports/ali-out-of-hospital-in-time-for-73rd-birthday/ar-AA8g057?ocid=ansspafp11 asli] 20 Januari 2015. Diaksés 17 Januari 2015.</ref> == Tilar dunya == Ali dikarumahsakitkeun deui di Scottsdale, Arizona dina tanggal 2 Juni 2016, ku alatan panyakit pernapasan. Najan kondisina mimitina mah dianggap “lumayan”, kanyataanna kalah leuwih parah sarta dirina tilar dunya dina poé isukna dina umur 74 taun ku alatan ''septic shock''.<ref>Martin, Jill (2 Juni 2016). [http://edition.cnn.com/2016/06/02/us/muhammad-ali-hospitalized-with-respiratory-issue/ "''Muhammad Ali hospitalized with respiratory issue''"]. ''CNN''. Diaksés 3 Juni 2016.</ref><ref>[http://abcnews.go.com/US/muhammad-ali-dies-greatest-boxer-dead-74/story?id=18391211 "Muhammad Ali ''Dies: 'The Greatest' Boxer Dead at 74''"]. ''ABC News''. 4 Juni 2016. Diaksés 6 Juni 2016.</ref><ref>Lipsyte, Robert (3 Juni 2016). [https://www.nytimes.com/2016/06/04/sports/muhammad-ali-dies.html "Muhammad Ali ''Dies at 74: Titan of Boxing and the 20th Century''"]. ''The New York Times''. Diaksés 3 Juni 2016.</ref><ref>Schuppe, Jon (4 Juni 2016). [https://www.nbcnews.com/news/sports/muhammad-alis-hometown-louisville-honors-late-boxer-our-inspiration-n585816 "Muhammad Ali ''Died of Septic Shock, Will Be Honored at Public Funeral: Spokesman''"]. ''NBC News''. Diaksés 6 Juni 2016.</ref> === Liputan warta jeung pangajén === Sabada maotna, Ali jadi topik pangraména nomer hiji dina Twitter salila 12 jam sarta dina Facebook pikeun sababaraha poé. [[BET]] mintonkeun dokuménterna ''Muhammad Ali: Buatan Miami''. [[ESPN]] mintonkeun acara bébas iklan nu ngabahas Ali. Jaringan warta saperti [[ABC News]], [[BBC]], [[CNN]] jeung [[Fox News]] ogé midangkeun dirina sacara réa. Ali dipikasedih sacara global, juru wicara kulawarga nyaritakeun yén kulawargana “yakin yén Muhammad téh warga dunia ... sarta maranéhna nyadar yén dunia sarua ngilu sedih.” Pulitisi saperti [[Barack Obama]], [[Hillary Clinton]], [[Bill Clinton]], [[Donald Trump]], [[David Cameron]] jeung réa-réa deui mére panghormatan keur Ali. Ali ogé nampa sajumlah panghormatan ti para olahragawan dunia kaasup [[Michael Jordan]], [[Tiger Woods]], [[Floyd Mayweather]], [[Mike Tyson]], [[the Miami Marlins]], [[LeBron James]], Steph Curry jeung réa-réa deui. Walikota Lousiville, Greg Fischer nyatakeun, “Muhammad Ali mémang milik dunia. Tapi manéhna ngan ngabogaan hiji kota asal.”<ref>[http://www.columbian.com/news/2016/jun/04/ali-citizen-of-the-world/ "''Ali: 'Citizen' of the world''<nowiki/>'"]. ''Columbian''. 6 Juni 2016.</ref> Dina poéan maotna Ali, [[UFC]] méré pangajén pikeun Ali dina kagiatan UFC 199 ku mangrupa hiji pakét vidéo panjang, muji Ali pikeun jasa-jasana sarta inspirasina ka sababaraha juara UFC.<ref>[https://www.thewrap.com/ufc-199-invades-the-la-forum-honors-boxing-legend-muhammad-ali/ "UFC 199 ''Invades LA Forum, Honors Boxing Legend'' Muhammad Ali"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805080747/https://www.thewrap.com/ufc-199-invades-the-la-forum-honors-boxing-legend-muhammad-ali/amp/ |date=2020-08-05 }}. ''TheWrap.com''. 4 Juni 2016. Diaksés 16 Januari 2020.</ref> === Pangéling-ngéling === Vidéo Éksternal [https://www.c-span.org/video/?410916-1/memorial-service-muhammad-ali-19422016 "Muhammad Ali Memorial Service"], C-SPAN Pamakaman Ali geus direncanakeun ku dirina sarta nu lianna ti sababaraha taun méméh kajadianna.<ref>Schreiner, Bruce; Galofaro, Claire (7 Juni 2016). [http://news.nationalpost.com/news/world/will-smith-lennox-lewis-among-pallbearers-for-muhammad-ali-who-scripted-his-funeral-in-his-final-days "Will Smith, Lennox Lewis ''among pallbearers for'' Muhammad Ali, ''who scripted his own funeral in final days''"]. ''nationalpost.com''. Diaksés 31 Juli 2016.</ref> Pamulasaraan dimimitian di Lousiville dina tanggal 9 Juni 2016 ku solat janazah di ''Freedom Hall'' di ruang handap Puseur Pameran Kentucky. Dina tanggal 10 Juni 2016, prosési pamakamanna ku jalan jalan-jalan di Louisville semet ka réngsé di Pamakaman Cave Hill di mana janazahna direureuhkeun heula nalika upacara pribadi. Tetenggerna dicirian ku pananda granit nu basajan nu ngan maké tulisan ngaranna wungkul. Hiji acara pangéling-ngéling umum dilumangsungkeun di Gedong KFC Yum! Louisville dina wanci pasosoré tanggal 10 Juni.<ref>[http://wfpl.org/muhammad-ali-buried-louisville-friday/ "Muhammad Ali ''To Be Buried In Louisville Frida''y"]. WFPL. 4 Juni 2016. Diaksés 5 Juni 2016.</ref><ref>"''Muhammad Ali's funeral to be watched worldwide by billions''". India.com. 5 Juni 2016. Diaksés 5 Juni 2016.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160609165705/http://www.whas11.com/news/local/muhammad-ali-islamic-funeral-prayer-service-jenazah-scheduled-at-freedom-hall/234230429 "Muhammad Ali ''Islamic Funeral Prayer Service'' Jenazah ''scheduled at Freedom Hall''"]. WHAS-TV. 6 Juni 2016. Diarsipkeun ti [http://www.whas11.com/news/local/muhammad-ali-islamic-funeral-prayer-service-jenazah-scheduled-at-freedom-hall/234230429/ nu asli] tanggal 9 Juni 2016. Diaksés 9 Juni 2016.</ref> Nu ngangkat petina kaasup [[Will Smith]], [[Lennox Lewis]] jeung [[Mike Tyson]], sarta pangangkat kahormatan di antarana [[George Chuvalo]], [[Larry Holmes]] jeung [[George Foreman]]<ref>Litman, Laken (10 Juni 2016). [http://ftw.usatoday.com/2016/06/will-smith-mike-tyson-pallbearers-muhammad-ali-funeral "Will Smith, Mike Tyson ''among those serving as pallbearers at Muhammad Ali's funeral | For The Win''"]. ''ftw.usatoday.com''. Diaksés 31 Juli 2016.</ref>.Upacara pangéling-ngéling Ali ditongton ku kira-kira samilyar pamiarsa di sakuliah dunya.<ref name="alicenter"/> == Paninggalan == [[Gambar:Muhammad_Ali_and_President_Bush.jpg|ka|jmpl|Bari disérangkeun ku Nyonya Lonnie Ali, Présidén [[George W. Bush]] ngarangkul Muhammad Ali sabada ngaleler dirina ku Madali Kabébasan Présidénsial dinat tanggal 9 Nopémber 2005, dina acara upacara di Gedong Putih.]] Muhammad Ali geus ngéléhkeun sakabéh jago kelas beurat dina mangsana, nu disebut-sebut minangka mangsa kaemasan di dunia tinju kelas beurat. Ali dileler ku sebutan “Patarung Taun Ieu” ku majalah ''[[The Ring]]'' leuwih mineung batan patarung séjénna sarta leuwih loba kabaud dina “Patarungan Taun Ieu” ''Ring'' batan nu séjénna. Ali kaasupkeun dina [[Balé Kahormatan Tinju Internasional]] sarta ogé dina tujuh Balé Kahormatan lianna. Ali minangka salah sahiji tina ngan tilu-tiluna tukang tinju nu katelah ku “[[Olahragawan Taun Ieu]]” ku ''Sports Illustrated''. Taun 1978, tilu taun méméh reureuhna, Anggota Déwan Lousiville di kota asalna, Louisville, Kentucky, milih 6-5 pikeun ngaganti ngaran Jalan Walnut ku Muhammad Ali Boulevard. Hal ieu, harita dianggap kontrovérsial, dina jero 12 minggu tujuh tanda ngaran jalan leungit ku nu maok. Awal taun éta, hiji komite di Sakola Umum Wilayah Jefferson (Kentucky), nimbang-nimbang pikeun ngaganti ngaran almamater Ali, Sakola Luhur Séntral, dina raraga ngahargaan Ali, tapi wacana ieu gagal jadi kanyataan. Ku majuna waktu, Muhammad Ali Boulevard – sarta Ali sorangan – antukna ditarima kalayan hadé di kota tempat asalna.<ref>Hill, Bob (19 Nopémber 2005). "Ali ''stirs conflicting emotions in hometown''". ''The Courier-Journal''. k.&nbsp;K5.</ref> Dina taun 1993, the ''Associated Press'' ngalaporkeun yén Ali ipis pisan posisina jeung [[Babe Ruth]] minangka atlét pangkawentarna, tina leuwih ti 800 atlét nu hirup kénéh atawa nu geus maot di Amérika. Panalitian manggihan yén 97% urang Amérika nu umurna leuwih ti 12 taun arapaleun boh ka Ali boh ka Ruth.<ref>Wilstein, Steve, Associated Press, [https://news.google.com/newspapers?nid=1957&dat=19930517&id=XZYxAAAAIBAJ&sjid=RuEFAAAAIBAJ&pg=1249,4781703 "''Retton, Hammill most popular American athletes in United States: poll''"]; ''The Daily Gazette'', 17 Méi 1993.</ref> Ali téh panampa [[Pangajén Sumanget Arthur Ashe]] taun 1997. Di taun 1999, majalah Time ngasupkeun Ali kana 100 Jalma Paling Penting di Abad 20.<ref>Quittner, Joshua (14 Juni 1999). [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html "Ali—''Time 100 People of the Century''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308133259/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html |date=2013-03-08 }}. ''Time''.</ref> Dileler ku [[Olahragawan Abad Ieu]] ku ''Sports Illustrated''.<ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/features/cover/news/1999/12/02/awards "''Sports Illustrated honors world's greatest athletes''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819000437/http://sportsillustrated.cnn.com/features/cover/news/1999/12/02/awards/ |date=2011-08-19 }}. CNN. 3 Désémber 1999.</ref> Meunangkeun gelar Pribadi Olahraga Abad Ieu dina poll BBC, manéhna meunang sora leuwih réa dibanding sora pasaing-pasaingna lamun dihijiekun (kaasup [[Pele]], [[Jesse Owens]] jeung [[Jack Nicklaus]]).<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/561352.stm "''Ali crowned Sportsman of Century''"]. ''BBC Sport''. 13 Désémber 1999. Diaksés 6 Juni 2016.</ref> Dina tanggal 13 Séptémber 1999, Ali meunang gelar "Atlét Kentucky Abad Ieu" ti Balé Kahormatan Atlétik Kentcuky dina hiji upacara di Gedong Galt Wétan.<ref>Spears, Marc J. (14 Séptémber 1999). [http://courier-journal.newspapers.com/image/110892451/?terms=Show%2Bstops%2Bwhen%2Bthe%2Bchamp%2Barrives%2Bfor%2Bawards%2Bdinner "Ali: ''The Greatest of 20th century; Show stops when the champ arrives for awards dinner''"]. ''The Courier-Journal''.</ref> Tanggal 8 Januari 2001, Muhammad Ali dileler ku Madali Warga Nagara Présidénsial ku Présidén [[Bill Clinton]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120801215612/http://clinton5.nara.gov/WH/new/html/Mon_Jan_8_141714_2001.html "''President Clinton Awards the Presidential Citizens Medals''"]. ''Today at The White House''. Arsip jeung Catatan Administrasi Nasional. 8 Januari 2001. Diarsipkeun ti [http://clinton5.nara.gov/WH/new/html/Mon_Jan_8_141714_2001.html nu asli] tanggal 1 Agustus 2012. Diaksés tanggal 5 Juni 2016.</ref> Bulan Nopémber 2005, Ali nampa [[Madali Kabébasan Présidénsial]] ti Présidén [[George W. Bush]],<ref>[https://web.archive.org/web/20080306114811/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/11/20051103-5.html "''Presidential Medal of Freedom Recipients''"]. White House Press Secretary. 3 Nopémber 2005. Diarsipkeun ti [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/11/20051103-5.html nu asli] tanggal 6 Maret 2008. Diaksés 20 Méi 2008.</ref><ref>[http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=2219166 "B''ush presents Ali with Presidential Medal of Freedom''"]. ESPN. 14 Nopémber 2005. Diaksés 16 Pébruari 2009.</ref> dituturkeun ku [[Madali Perdaméyan Otto Hahn]] dina wangun Emas ti Asosiasi PBB Jérman (DGVN) di Bérlin pikeun usahana baréng jeung pagerakan hak-hak sipil sarta jeung PBB nu ditampa ku dirina dina 17 Désémber 2005.<ref>[http://www.seattletimes.com/sports/briefs-ali-to-receive-otto-hahn-medal-today-in-berlin/ "''Briefs: Ali to receive Otto Hahn Medal today in Berlin''"]. ''The Seattle Times''. 17 Désémber 2005. Diaksés 5 Juni 2016.</ref> [[Gambar:AliCenter.jpg|jmpl|Puseur Muhammad Ali di sisi jalan nagara bagian 64 di Louisville, Kentucky béh sisi leuwi.]] Tanggal 19 Nopémber 2005 (poé tepung taun rarabina Ali ka-19), Gedong non-profit Séntral Muhammad Ali saharga $60 juta dibuka di tengah kota Louisville. Dina raraga pikeun midangkeun pangéngéling tinjuna, séntra éta ngan suhud dina téma-téma inti perdaméyan, tanggung jawab sosial, kahormatan jeung pamekaran pribadi. Tanggal 5 Juni 2007, Ali nampa gelar doktor honoris pikeun kamanusaan dina upacara wisuda ka-260 di Universitas Princeton.<ref>Ryan, Joe (5 Juni 2007). [http://www.nj.com/news/index.ssf/2007/06/boxing_legend_ali_gets_princet_1.html "''Boxing legend Ali gets Princeton degree''"]. ''The Star-Ledger''. Diaksés 5 Juni 2007.</ref> Mol Ali, nu pernahna di Séntra Araneta, Kota [[Quezon]], Philipina, dingaranan maké ngaran dirina. Pangwangunan mol éta, nu munggaran dina jinisna, dimimitian teu lila sabada Ali meunangkeun tanding ngalawan Joe Frazier di taun 1975 di Koloseum Araneta nu teu pati jauh ti dinya. Mol éta dibuka di taun 1976 sarta Ali ngaluuhan dina acara pangbukaanna.<ref>[https://web.archive.org/web/20160902164449/http://www.aranetacenter.net/2008/archiveAlimallComeback.php "''Ali Mall: First Ever Shopping Mall Makes A Comeback''"]. Séntra Araneta. Diarsipkeun ti [http://www.aranetacenter.net/2008/archiveAlimallComeback.php nu asli] tanggal 2 Séptémber 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Laga Muhammad Ali vs [[Antonio Inoki]] taun 1976 maénkeun hiji peran penting dina sajarah [[seni beladiri campuran]].<ref>Gross, Josh (2016). ''[https://books.google.com/books?id=GPCGDAAAQBAJ Ali vs. Inoki: The Forgotten Fight That Inspired Mixed Martial Arts and Launched Sports Entertainment]''. BenBella Books. ISBN&nbsp;<bdi>9781942952190</bdi>.</ref> Di Jepang, tanding éta ngailhaman murid Inoki, Masakatsu Funaki jeung Minoru Suzuki pikeun ngadegkeun [[Yayasan Pancrase|Yayasan ''Pancrase'']] di taun 1993, nu kaituna ngailhaman diadegkeunna [[Kajuaraan Patarungan Pride|Kajuaraan Patarungan ''Pride'']] di taun 1997. Pride dibeuli ku pasaingna, ''[[Ultimate Fighting Championships]]'' di taun 2007.<ref>[http://mmajunkie.com/2016/06/what-role-did-boxer-muhammad-ali-play-in-early-mma-let-ali-vs-inoki-author-josh-gross-explain "''What role did boxer Muhammad Ali play in early MMA? Let 'Ali vs. Inoki' author Josh Gross explain''"]. ''MMAjunkie''. 13 Juni 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref><ref>Grant, T. P. (2 Méi 2013). [http://www.bloodyelbow.com/2013/5/2/4220042/ufc-mma-history-origins-pride-fc-rickson-gracie-Nobuhiko-Takada "''MMA Origins: Fighting For Pride''"]. ''BloodyElbow''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> [[Akte Réformasi Tinju Muhammad Ali]] dikenalkeun di taun 1999 sarta dikaluarkeun di taun 2000 pikeun nangtayungan hak-hak jeung kasajahtraan para patinju di Amérika Sarikat. Dina bulan Méi 2016, hiji piagem dikenalkeun ka Kongrés AS ku Markwayne Mullin, saurang pulitisi manten patarung [[MMA]] pikeun manjangkeun Akta Ali kana seni beladiri campuran.<ref>Raimondi, Marc (12 Juni 2016). [http://www.mmafighting.com/2016/6/12/11911444/click-debate-whats-all-this-talk-about-the-ali-act-coming-to-mma "''Click Debate: What's all this talk about the Ali Act coming to MMA?''"]. ''MMAjunkie''. Diakseés 4 Séptémber 2016.</ref> Dina Juni 2016, sénator AS Rand Paul ngusulkeun hiji amandemén pikeun undang-undang wajib militer AS  sangkan maké ngaran Ali, hiji usulan pikeun ngahapus Sistém Pangabdian Selektif.<ref>Klimas, Jacqueline (7 Juni 2016). [http://www.washingtonexaminer.com/rand-pauls-amendment-to-knock-out-the-draft-named-after-muhammad-ali/article/2593175 "''Rand Paul's amendment to knock out the draft named after Muhammad Ali''"]. ''Washington Examiner''. Diaksés 4 Séptémber 2016.</ref> Taun 2015, ''Sports Illustrated'' ngaganti ngaran Pangajén Warisan Olahragawan jadi Pangajén Warisan Muhammad Ali ''Sports Illustrated''. Pangajén taunan éta asalna dijieun di taun 2008 sarta méré ajén ka manten “tokoh olahraga nu midangkeun kaolahragaan, kapamingpinan jeung kadermawanan nu idéal minangka tunggangan pikeun ngarobah dunya.” Ali munggaran némbongan dina sampul majalah éta di taun 1963 sarta sababaraha kali dipidangkeun deui minangka sampulna dina wanci karirna.<ref>[https://www.si.com/sports-illustrated-sportsman-year-legacy-award-renamed-for-muhammad-ali SI Wire] "''SI dedicates Sportsman of the Year Legacy Award to'' Muhammad Ali", ''Sports Illustrated'', 25 Séptémber 2015. Diaksés 13 Séptémber 2015.</ref> Tanggal 13 Januari 2017, tujuh bulan sabada maotna, sarta opat poé méméh tepung taunna nu ka 75, Akte Koin Panginget-nginget Muhammad Ali diusulkeun kana Kongrés ka-115 (2017-2019), minangka H.R. 579 (''House of Representatives'') jeung minangka S. 166 (''Senate''). Sanajan kitu, duanana "digugurkeun" dina jero waktu 10 poé.<ref>Walker, Hubert (23 Januari 2017). [https://coinweek.com/modern-coins/boxing-legend-muhammad-ali-commemorative-coin-bill-introduced/ "''Boxing Legend Muhammad Ali Commemorative Coin Bill Introduced''"]. ''CoinWeek''. Diaksés 2 Pébruari 2020.</ref> === Dina média jeung budaya populér === Minangka juara dunia tinju, aktipis sosial jeung ikon budaya pop, Ali jadi subjék tina sababaraha gawé kréatif, kaasup buku, pilem, musik, vidio gim, acara TV jlld. Muhammad Ali remen dilandi minangka “jalma pangkasohorna” di média.<ref>[https://www.newspapers.com/newspage/56024982/ "''The Daily Oklahoman''"]. 29 Juni 1979.</ref><ref>[https://www.newspapers.com/newspage/111037876/ "''The Courier-Journal''"]. 26 Apriil 1986.</ref><ref>[https://blogs.voanews.com/us-opinion/2016/06/06/the-most-famous-person-ever/ "''The Most Famous Person Ever''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320160714/https://blogs.voanews.com/us-opinion/2016/06/06/the-most-famous-person-ever/ |date=2023-03-20 }}. ''Voice of America''. 6 Juni 2016.</ref> Sababaraha patarunganna ditongton ku kira-kira 1-2 milyar panongton antara taun 1974 nepi ka 1980, sarta panyeungeutan oborna dina [[Olimpiade Atlanta 1996]] ditongton ku kira-kira 3,5 milyar panongton.<ref name="Hajeski"/> [[Gambar:StangoAli.jpg|kiri|jmpl|Lukisan Muhammad Ali seni pop ku John Stango]] Ali nembongan dina sampul ''Sports Illustrated'' dina 38 kali kajadian nu baréda,<ref>[https://www.si.com/vault/search/covers?q=muhammad%20ali "''Muhammad Ali Covers''"]. ''Sports Illustrated Vault''. Sports Illustrated. Diaksés 22 Désémber 2019.</ref> nempatan posisi kadua ngan sahandapeun [[Michael Jordan]] wungkul.<ref>[https://www.si.com/vault/search/covers?q=michael%20jordan "''Michael Jordan Covers''"]. ''Sports Illustrated Vault''. Sports Illustrated. Diaksés 22 Désémber 2019.</ref> Ali ogé minton dina sampul Majalah ''[[Time]]'' lima kali,<ref>[https://time.com/4357508/muhammad-ali-time-cover-philippe-halsman/ "''Behind TIME's New Muhammad Ali Cover''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231213084701/https://time.com/4357508/muhammad-ali-time-cover-philippe-halsman/ |date=2023-12-13 }}. ''Time''. Dina artikelna dikutip opat kali, tambah sampul dina artikel harita jadi lima. 2016. Diaksés 20 Nopémber 2019.</ref> panglobana dibanding atlét mana ogé. Taun 2015, Harris Poll nyimpulkeun yén Ali téh minangka hiji tina tilu atlét pangkakoncarana di Amérika Sarikat, bareng jeung Michael Jordan sarta [[Babe Ruth]].<ref>[http://www.espn.com/nba/story/_/id/14470482/michael-jordan-jordan-stays-atop-harris-poll-ahead-babe-ruth-muhamad-ali "''Jordan stays atop Harris Poll ahead of Ruth, Ali''"]. ''ESPN''. 31 Désémber 2015.</ref> Dina pangjieunan ''Freedom Road'', Ali patepung jeung panyanyi-pangarang lagu Michel (ogé nelah ku Robert Williams, saurang nu ngilu ngadegkeun ''The Kindness Offensive'',<ref>Smith, Amy (9 Juni 2016). [https://www.timeout.com/london/music/meet-the-busker-who-worked-as-muhammad-alis-personal-musician "''Meet the London busker who worked as Muhammad Ali's personal musician''"]. ''Time Out''. Diaksés 12 Juni 2016.</ref> sarta tuluy ngabantuan nyieun album Michel nu dijudulan ku ''The First Flight'' ''of the Gizzelda Dragon'' sarta siaran husus tivi nu mintonkeun maranéhna duaan.<ref>Michel (4 Januari 2014). [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/jan/04/experience-muhammad-ali-mentor "''Experience: Muhammad Ali was my mentor''".] ''The Guardian''. Diaksés 11 Juni 2016.</ref> Ali jadi jejer dina program télévisi Inggris ''This Is Your Life'' di taun 1978 di mana manéhna dihelokkeun ku Earnonn Andrews.<ref>[http://www.bigredbook.info/muhammad_ali.html "''Muhammad Ali's appearance on This Is Your Life''"]. ''Big Red Book – Celebrating television's This Is Your Life''. Diaksés 11 Januari 2016.</ref> Ali dipintonkeun dina ''Superman vs Muhammad Ali'', buku komik DC taun 1978 nu ngadukeun si juara ngalawan si superhero. Taun 1979, Ali jadi béntang tamu merankeun dirina dina hiji épisode komédi situasi NBC, ''Diff’rent Strokes''. Acara éta sorangan kailhaman ku kutipan “''Different strokes for different folks''” nu dipopulérkeun ku Ali di taun 1966 nu ogé ngailhaman judul lagu Syl Johnson di taun 1967 “''Different Strokes''”. salah sahiji lagu nu pangmindengna ditarurutan dina sajarah musik.<ref>[https://www.metv.com/lists/10-things-you-never-knew-about-diffrent-strokes "''10 things you never knew about 'Diff'rent Strokes''<nowiki/>'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303175922/https://www.metv.com/lists/10-things-you-never-knew-about-diffrent-strokes |date=2020-03-03 }}. MeTV. 6 Pébruari 2018.</ref> Ali ogé nulis sababaraha buku payu ngeunaan karirna, kaasup ''The Greatest: My Own Story'' jeung ''The Soul of a Butterfly''. Épek Muhammad Ali, dingaranan maké ngaran Ali, mangrupa hiji istilah nu digunakeun dina psikologi di taun 1980-an, nalika Ali nyarita dina ''The Greatest: My Own Story'': “Kuring ngan ngomong kuring téh pangpunjulna, lain pangpinterna.”<ref name=":9" /> Numutkeun épék ieu, nalika jalma ditanya pikeun ngukur kapinteranna jeung perilaku moralna dibandingkeun jeung nu lian, jalma-jalma bakal ngukur dirina minangka leuwih ngabogaan moral ti batan leuwih pinter banding nu lian.<ref>Allison, Scott T.; Messick, David M.; Goethals, George R. (1989). "''On Being Better but not Smarter than Others: The Muhammad Ali Effect''". ''Social Cognition''. '''7''' (3): 275–295. doi:10.1521/soco.1989.7.3.275.</ref><ref>Van Lange, P. A. M. (1 Désémber 1991). "''Being Better but Not Smarter than Others: The Muhammad Ali Effect at Work in Interpersonal Situations''". ''Personality and Social Psychology Bulletin''. '''17''' (6): 689–693. doi:10.1177/0146167291176012.</ref> ''When We Were Kings'', hiji pilem dokuménter ngeunaan ''Palagan di Leuweung'', meunangkeun Pangajén Academy pikeun Pintonan Dokuménter Panpunjulna,<ref>''[[imdbtitle:0118147|When We Were Kings (1996)]]'' dina IMDb</ref> sarta pilem biographi taun 2001, Ali, ngahasilkeun nominasi pikeun [[Will Smith]] dina kategori Aktor Pangpunjulna dina peranna minangka Ali.<ref>''[[imdbtitle:0248667|Ali (2001)]]'' dina IMDb.</ref> Pilem nu disebut ti tukang disutradaraan ku Michael Mann jeung dijieun tina campuran kajian, sarta réa kritikus pilem muji ka Smith dina merankeun Ali. Saméméh pangjieunan pilem éta, Smith nolak peranna nepi ka Ali sorangan ménta sangkan dirina daék narima. Smith nyaritakeun, hal kahiji nu ku Ali diomongkeun ka dirina nyaéta: “''Man'', anjeun ampir nepi kasépna pikeun merankeun kuring.”<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1719162.stm "''FILM,'' ''Will Smith peaks as Ali''"]. ''BBC News''. 25 Désémber 2001. Diaksés 5 Désémber 2010.</ref> Taun 2002, Ali dileler ku hiji béntang dina Jalan Kamashuran Hollywood pikeun sumbanganna ka industri hiburan.<ref>[https://web.archive.org/web/20100701010558/http://hwof.com/star/live-theatre/muhammad-ali/2435 "''Hollywood Walk of Fame database''"]. HWOF.com. Diarsipkeun ti [http://hwof.com/star/live-theatre/muhammad-ali/2435 nu asli] tanggal 1 Juli 2010.</ref> Béntangna téh mangrupa hiji-hijina nu dipasangkeun dina wangun vertikal, béda jeung nu lianna ku paméntana sabab ngaran Muhammad – hiji ngaran nu sarua jeung nabi Islam – teu meunang ditincekan.<ref>Christian, Margena A. (16 April 2007). [https://books.google.com/books?id=BjsDAAAAMBAJ&pg=PA29#v=onepage&q&f=false "''How Do You Really Get A Star On The Hollywood Walk Of Fame?''"]. ''Jet''. Vol.&nbsp;111 no.&nbsp;15. kk.&nbsp;25, 29. Diaksés 12 Oktober 2010 &#x2013; via Google Books.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=2LQDAAAAMBAJ&pg=PA52#v=onepage&q&f=false "''A Star for the Greatest''"]. ''Jet''. Vol.&nbsp;101 no.&nbsp;6. 28 Januari 2002. k.&nbsp;52. Diaksés 22 Séptémber 2010 &#x2013; via Google Books.</ref> ''Pangadilan Muhammad Ali'', hiji pilem dokuménter nu disutradaraan ku Bill Siegel nu fokus kana panolakan Ali kana wajib militer nalika Perang Viétnam, dibuka di Manhattan tanggal 23 Agustus 2013.<ref>Rapold, Nicolas (22 Agustus 2013). [https://www.nytimes.com/2013/08/23/movies/trials-of-muhammad-ali-traces-alis-battle-over-vietnam.html "''One of His Biggest Fights Was Outside of the Ring''"]. ''The New York Times''. Diaksés 29 Agustus 2016.</ref><ref>"''The Trials of Muhammad Ali''". Kartemquin Educational Films. Diaksés 26 Agustus 2013.</ref> Hiji deui dijieun pikeun pilem TV dijudulan ku ''Muhammad Ali’s Greatest Fight'', ogé di taun 2013, ngadramatisir aspék nu sarua tina kahirupan Ali. Pilem dokuménter ''What's My Name: Muhammad Ali'' dipedalkeun di taun 2019. == Diskographi == * ''I Am the Greatest'' (1963) * ''The Adventures of Ali and His Gang vs. Mr. Tooth Decay'' (1976) == Tempo ogé == Dina en.wikipedia * [[:en:List_of_world_heavyweight_boxing_champions|Daptar juara dunia tinju kelas beurat]] * [[:en:List_of_WBA_world_champions|Daptar juara dunia WBA]] * [[:en:List_of_WBC_world_champions|Daptar juara dunia WBC]] * [[:en:List_of_The_Ring_world_champions|Daptar juara dunia ''The Ring'']] * [[:en:List_of_undisputed_boxing_champions|Daptar juara tinju sajati]] * [[:en:Converts_to_Islam|Asup Islam]] * [[:en:Notable_boxing_families|Kulawarga tinju nu kaceluk]] * [[:en:List_of_people_from_the_Louisville_metropolitan_area|Daptar jalma ti aréa métropolitan Louisville]] * [[:en:List_of_North_American_Muslims|Daptar Muslim Amérika Kalér]] * [[:en:African-American_Muslims|Muslim Amérika-Afrika]] * [[:en:Wells_Fargo#1981_MAPS_Wells_Fargo_embezzlement_scandal|Skandal Panilepan MAPS Wells Fargo 1981]] == Réferénsi == [[Kategori:Nu babar taun 1942]] [[Kategori:Olahraga]] 8tquy3utq1hqif9vuzlb0fmsc6yoo6p 0 99457 710275 654246 2026-06-13T17:05:31Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710275 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[Haji|H.]] |name = Oded Mohamad Danial |honorific-suffix =[[Sarjana|S.A.P.]] |image = Oded Muhammad Danial, Mayor of Bandung.jpg |imagesize = 210px |caption = |office = Wali Kota Bandung |order = ke-16 |term_start = 20 September 2018 |term_end = 10 Desember 2021<br /><small>(Pelaksana Tugas : 6–16 September 2018)</small><!--Sesuai rujukan dari situs web Kumparan. Mohon jangan diubah--> |lieutenant = [[Yana Mulyana]] |governor = [[Ridwan Kamil]] |predecessor = Ridwan Kamil |successor = Yana Mulyana (Plt.) |office1 = Wakil Wali Kota Bandung |order1 = ke-5 |term_start1 = 16 September 2013 |term_end1 = 4 September 2018 |monarch1 = |governor1 = [[Ahmad Heryawan]]<br>[[Mochamad Iriawan]] (pj.) |1blankname1 = Wali kota |1namedata1 = Ridwan Kamil |predecessor1 = [[Ayi Vivananda]] |successor1 = Yana Mulyana |office2 = Anggota DPRD Kota Bandung |term_start2 = 2004 |term_end2 = 2013 |birth_date = {{Birth date|1962|11|15}} |birth_place = {{flagicon|Indonesia}} [[Tasikmalaya]], [[Jawa Barat]], [[Indonesia]] |death_date = {{Death date and age|2021|12|10|1962|11|15}} |death_place = {{flagicon|Indonesia}} [[Kota Bandung]], Jawa Barat, Indonesia |nationality = {{flagicon|Indonesia}} |party = [[Partai Keadilan Sejahtera]] |spouse = [[Siti Muntamah]] |relations = [[Sohibul Iman]] (adik) |children = 7 anak |alma_mater = |occupation = [[Politisi]] |profession = |signature = |website = |facebook = |namafacebook = |twitter = |footnotes = }} '''H. Oded Muhammad Danial, S.A.P.''' ({{lahirmati|Tasikmalaya, Jawa Barat|15|11|1962|[[Bandung]]|10|12|2021}}<ref>{{Cite web|url=http://profil-walikota/|title=Profil Walikota|last=system|website=profil-walikota|language=id|accessdate=2020-05-05}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), atawa '''Kang Oded,''' nyaéta politisi jeung Wali Kota Bandung keur période 2018-2023. Sateuacanna, manéhna jadi Wakil Wali Kota Bandung période 2013-2028, ngaréncangan wali kota sateuacanna, [[Ridwan Kamil]]. Sateuacan jadi Wali Kota Bandung, Oded kungsi ogé jadi Wakil Pupuhu Komisi B DPRD Kota Bandung jeung Ketua DPD [[Partai Keadilan Sejahtera|PKS]] Kota Bandung<ref name=":0">{{Cite web|url=http://bandung.pks.id/2013/03/sekilas-tentang-oded-md.html|title=Sekilas Tentang Oded MD|website=PKS Kota Bandung|accessdate=2020-05-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419062820/http://bandung.pks.id/2013/03/sekilas-tentang-oded-md.html |date=2023-04-19 }}</ref> == Atikan == * SD Lengkong, [[Tasikmalaya]], [[1976]] * SDN 1 Tasikmalaya, [[1979]] * STM Negeri, Tasikmalaya, [[1982]]<ref name=":0" /> * FISIP Universitas Pasundan == Jabatan == * Pupuhu Majelis Pertimbangan Daerah PKS Kota Bandung (2006-2009) * Pupuhu DPD PKS Kota Bandung * Anggota DPRD Kota Bandung (2019-2014) * Wakil pupuhu Komisi B DPRD Kota Bandung * Wakil Wali Kota Bandung (2013-2018) * Wali Kota Bandung (2018-2023)<ref name=":0" /> == Rujukan == {{reflist}} {{biografi-stub}} [[Kategori:Wali Kota Bandung]] [[Kategori:Kota Bandung]] 2sls7385l04m9p0glujgau725vrfs5a 0 99906 710274 657333 2026-06-13T16:54:15Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710274 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Novi Herlina |image = |caption = |background = solo_singer |birthdate = {{birth date and age|1993|11|22}} |birthplace = {{negara|Indonesia}} [[Bogor]], [[Jawa Kulon]], [[Indonesia]] |etnic = [[Urang Sunda|Sunda]] jeumg [[Urang Makassar|Makassar]] |birthname = Novi Herlina |othername = Novi, Noeey, Mpi |deathdate = |deathplace = |yearsactive = [[2014]]-ayeuna |occupation = {{Plainlist| * [[Aktris]] * [[Penyanyi]] * [[Model|Model]] * [[Presenter]] * [[Penari]] }} |spouse = {{marriage|Ersahd Muhammad Diaztira|26 January 2019}} |partner = |children = |parents = |influences = [[Cherrybelle]] (2014-2017) |influenced = |known_for = |twitter = Noeey_ChiBi |instagram = noviherlina |fansite = Novianatic |religion = [[Islam]] }} '''Novi Herlina''' (atanapi umumna disebut '''Novi ChiBi''' atanapi '''Noeey ChiBi''' bari janten anggota [[Cherrybelle]] anggota dugi ka 2017) ({{lahirmati|[[Bogor]]|22|11|1993}}) mangrupikeun [[aktris]], [[penyanyi]], nunjukkeun host, sareng [[Model|modél]] ti [[Indonesia]]. == Tumbu luar == {{Commons category}} * {{id}} [http://www.cherrybelle.info Profil di situs web resmi Cherrybelle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628120209/https://cherrybelle.info/ |date=2020-06-28 }} * {{id}} [https://portrait.co.id/talents/novi/ Profil di situs web Portrait Management] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190803105228/https://portrait.co.id/talents/novi/ |date=2019-08-03 }} * {{twitter|Noeey_Chibi}} * {{instagram|noviherlina}} * {{facebook|pages/https://www.facebook.com/Official.FanspageNoviChiBi}} {{DEFAULTSORT:Novi Herlina}} [[Kategori:Panyanyi Indonésia]] [[Kategori:Anggota Cherrybelle]] {{Biografi-pondok}} c8gtxacivmhzjyrhhcwj0snt1bg5ppb 0 100367 710425 678769 2026-06-14T06:25:32Z Firmanar 36900 710425 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tari Jurit Ampil Kridha Warastra (2).jpg|jmpl|280x280px|Tari Jurit Ampil Kridha Warastra.]] '''Tari Jurit Ampil Kridha Warastra''' mangrupa salah sahiji ragem tarian kréasi anyar anu asalna ti [[Kota Salatiga]].<ref>{{Cite web|last=Albab|first=Marwan|date=16 Agustus 2019|title=Flashmob Tari di Pinggir Jalan, Lestarikan Tarian Klasik di Era Millenial|url=https://www.antvklik.com/headline/flashmob-tari-di-pinggir-jalan-lestarikan-tarian-klasik-di-era-millenial|website=ANTV Klik|access-date=15 September 2020}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Sobat Budaya|first=|date=16 Mei 2018|title=Tari Jurit Ampil Kridha Warastra|url=https://budaya-indonesia.org/Tari-Jurit-Ngampil-Kridha-Warastra|website=Perpustakaan Digital Budaya Indonesia|access-date=12 Mei 2020}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://gpswisataindonesia.info/2018/03/tarian-tradisional-salatiga-jawa-tengah/|title=Tarian Tradisional Salatiga Jawa Tengah|last=GPS Wisata Indonesia|first=|date=4 Maret 2018|website=GPS Wisata Indonesia|access-date=17 Mei 2020}}</ref> Tari kreasi anyar kalawan corak tradisional ti kota Salatiga nu dijieun taun 2007. Tari ieu ngagambarkeun barisan pasukan putri jeung selir (garwa ampil) Pangeran Samber Nyawa (Mangkunegara I) latihan perang ku ngagabungkeun unsur tari prajurit jeung tari rahayat ndhèngthèk.<ref>{{Cite journal|date=2025-04-23|title=Tari Jurit Ampil Kridha Warastra|url=https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Tari_Jurit_Ampil_Kridha_Warastra&oldid=27183236|language=id}}</ref> == Referensi == {{commons category|Jurit Ampil Kridha Warastra Dance}} [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Kota Salatiga]] mpoq8mu5hk43wi091seulmdnchnra3c 0 104826 710267 705000 2026-06-13T16:06:47Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710267 wikitext text/x-wiki '''Musieum Préanger''' nyaéta salah sahiji musieum di Bandung anu ngahiji jeung Grand Hotél Préanger, lokasina aya di Jalan Asia Afrika nomor 81, Kota Bandung.<ref>{{Cite web|url=https://pasjabar.com/2023/08/22/mengintip-isi-museum-wolff-schoemaker/|title=Mengintip Isi Museum Wolff Schoemaker|website=PASJABAR|language=id|accessdate=2023-12-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415021126/https://pasjabar.com/2023/08/22/mengintip-isi-museum-wolff-schoemaker/ |date=2025-04-15 }}</ref> == Sajarah == Dina taun 1949, Schoemaker maot. Ku sabab éta diwangun musieum husus pikeun ngemutan jasa-jasana anjeunna.<ref>{{Cite web|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2022/07/23/museum-wolff-schoemaker|title=Wolff Schoemaker dan Museumnya di Bandung|last=Azhara|first=Bambang Muhamad Fasya|website=www.goodnewsfromindonesia.id|language=id-ID|accessdate=2023-12-02}}</ref> Schoemaker dilahirkeun di Banyubiru, Semarang dina taun 1882. Musieum Préanger aya dina jero Grand Hotél Préanger. Schoemaker kungsi janten Rektor ITB anu katujuh dina waktos 16 Juni 1934-5 Agustus 1935. Anjeunna ogëé kungsi janten Guru Besar di Univérsitas Delf di Walanda. Anjeunna pensiun ti ITB dina taun 1940.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sahabatmuseumkaa.com/museum-preanger-penghormatan-untuk-cp-wolff-schoemacker/|title=Museum Preanger Penghormatan Untuk CP.Wolff Schoemacker|last=Admin|website=SMKAA|language=en|accessdate=2023-12-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202032930/https://sahabatmuseumkaa.com/museum-preanger-penghormatan-untuk-cp-wolff-schoemacker/ |date=2023-12-02 }}</ref> Di Bandung aya loba pisan wangunan anu miboga arsitéktur anu khas. Salah sahiji arsiték anu kasohor di Bandung dina zaman Walanda nyaéta Wolff Schoemaker. Aya sababaraha karya anjeunna di antawisna nyaéta Gedong Merdéka jeung Observatorium Bosscha. Aya musieum husus anu diwangun ngeunaan Wolff Schoemaker jeung karya-karyana, musieumna dingaranan Musieum Wolff Schoemaker atawa Musieum Préanger.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://telusuri.id/museum-wolff-schoemaker-bandung/|title=Mengunjungi Museum Wolff Schoemaker di Kota Bandung|last=Prabawa|first=Listya Dara Sunda|website=TelusuRI|language=id|accessdate=2023-12-02}}</ref> Aya loba inohong anu kungsi nganjang ka Grand Hotél Préanger di antawisna nyaéta Soekarno, Charlie Chaplin jeung Amelia Earhart salaku pilot awéwé anu kahiji ti Amérika Serikat.<ref name=":0" /> Amélia kungsi nganjang ka Bandung pikeun ngarawat pesawat. Tungtungna, pesawatna leungit di Samudera Pasifik dina taun 1937. Teras korsi beureum anu kungsi dipaké ku Chaplin masih aya kénéh dina musieum ieu.<ref name=":1" /> Salian korsi beureum Charlie Chaplin jeung barang-barang milik Amelia Earhart, aya ogé barang nu sanés sapertos gramofon, telepon heubeul, mesin pikeun nyieun kopi, proyektor heubeul anu badag. Dina dinding anu aya dina belah sisi korsi Charlie Chaplin, aya carita sajaran Grand Hotél Préanger ti mimiti diwangun nepi ka zaman kiwari.<ref>{{Cite web|url=https://travel.kompas.com/read/2020/07/24/202000627/wisata-ke-museum-preanger-lihat-kursi-charlie-chaplin-dan-surat-amelia|title=Wisata ke Museum Preanger, Lihat Kursi Charlie Chaplin dan Surat Amelia Earhart Halaman all|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|language=id|accessdate=2023-12-02}}</ref> Ngaran Préanger asalna ti Priangan. Dina taun 1897, aya toko anu bangkrut, teras diroba janten Hotél Préanger. Dina taun 1929, hotél dirombak, perombakanana dilaksanakeun ku Wolff Schoemaker jeung muridna, Soekarno. Sababaraha taun saangeusna, hotél dirombak deui, bagéan anu miboga nilai sajarah masih dijaga nepi ka ayeuna.<ref name=":1" /> Rohangan anu kadua husus pikeun Wolff Schoemaker ku sabab loba pisan jasa-jasa anjeunna dina pangwangunan sababaraha gedong anu aya di Bandung. Gedong De Majéstic anu janten bioskop anu kahiji di Bandung. Ku sabab éta dina rohangan dina jero Musieum Préanger, aya pakakas pikeun muter film heubeul. Aya ogé Garéja Katédral, Villa Isola, kantor percetakan Van Dorp anu ayeuna janten Landmark Convention Céntré, masjid Cipaganti, jeung masih loba deui karya anjeunna.<ref name=":1" /> == Eusi musieum == Aya dua rohangan leutik dina jero musieum. Rohangan kahiji eusina patali jeung Grand Hotél Préanger, rohangan nu kadua patali jeung Wolff Schoemaker.<ref name=":1" /> Musieum ieu aya dina jero Grand Hotel Preanger. Eusi musieum ieu di antawisna patali jeung kahirupan Schoemaker jeung karya-karyana. Aya oge peta informasi ngeunaan sebaran wangunan karya Schoemaker. Dina peta, aya informasi sapertos ngaran wangunan, taun jeung lokasina. Gedong anu dirancang ku Schoemaker nyaéta Grand Hotel Preanger (1929), Gedung Merdeka (Concordia) (1921), Bioskop Majestic (1923), Landmark (Ex Van Dorp) (1922), Ex Insulinde (1921), Gereja Santo Petrus (Cathedral) (1922), Gereja Bethel (1925), Rumah Sawunggaling (1925), Makodiklat (Jaarbeurs) (1920), SMA 3 dan SMA 5 (HBS) (1920), Biofarma (1933), Villa Isola (1933), dan Teropong Bintang Boscha (1925).<ref>{{Cite web|url=https://www.rctiplus.com/news/detail/travel/3397802/wisata-arsitek-museum-wolff-schoemaker-bandung|title=Wisata Arsitek Museum Wolff Schoemaker Bandung|website=RCTI+|language=id|accessdate=2023-12-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415021334/https://www.rctiplus.com/news/detail/travel/3397802/wisata-arsitek-museum-wolff-schoemaker-bandung |date=2025-04-15 }}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Wangunan di Indonésia]] [[Kategori:Wangunan di Jawa Kulon]] [[Kategori:Wangunan di Kota Bandung]] 159xe1p4cxmj03w9vs1409mvd69w48a 0 108695 710284 2026-06-14T03:25:15Z Noerintan 31373 Nyieun kaca anyar '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang. Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kun... 710284 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang. Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. jwj2jn5l3pm7zd0lcjy70wgap88w2n2 710285 710284 2026-06-14T03:28:41Z Noerintan 31373 710285 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/berita/d-8453577/kisah-heroik-emmy-saelan-memilih-gugur-bersama-ledakan-granat|title=Kisah Heroik Emmy Saelan Memilih Gugur Bersama Ledakan Granat|last=Wutsqaa|first=Urwatul|website=detiksulsel|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. == Kasang tukang perjuangan == Emmy Saelan anu dipikawanoh sacara kitu teh mangrupa saurang pejuang awéwé ti [[Sulawesi]] anu gugur di médan perjuangan di Kassi Kassi, hiji désa anu deukeut ti Kota Makassar dina taun 1947. Ti saprak ngora, Emmy Saelan embung pisan digawé babarengan jeung [[Walanda]]. Manéhna ogé milu aub dina aksi mogok “Stella Marris” salaku protés kana ditangkapna [[Sam Ratulangi|Dr. Sam Ratulangi]]. Bapana, Amin Saelan nyaéta tokoh pergerakan Taman Siswa di Kota Makassar jeung panaséhat organisasi pamuda. Hiji waktu, manéhna kungsi boga kasempetan ngagunakeun posisina salaku perawat pikeun ngabébaskeun para pejuang anu ditawan ku Walanda. Hiji tindakan anu pohara bahayana, tapi kasieun téh diterobos ku manéhna sangkan para pejuang éta bisa bébas. Dina bulan Juli 1946, manéhna ngagabungkeun diri jeung pasukan Laskar Pemberontak Rakyat Indonesia Sulawesi atawa LAPRIS di sahandapeun pimpinan Ranggong Daeng Romo anu neruskeun perjuangan gerilya di jero leuweung. Sabot éndogan-éndogan Walanda nyerang Kassi Kassi, Emmy Saelan milu ngabalangkeun granat ka arah Walanda anu rék téwak manéhna. Hasilna dalapan urang Walanda tiwas jeung 1 pejuang gugur. 1 pejuang éta téh nyaéta Emmy Saelan sorangan. == Référénsi == 2bhqz3s7rjckm7jnqui9lb9u0py4gb8 710286 710285 2026-06-14T03:30:53Z Noerintan 31373 /* Kasang tukang perjuangan */ 710286 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/berita/d-8453577/kisah-heroik-emmy-saelan-memilih-gugur-bersama-ledakan-granat|title=Kisah Heroik Emmy Saelan Memilih Gugur Bersama Ledakan Granat|last=Wutsqaa|first=Urwatul|website=detiksulsel|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. == Kasang tukang perjuangan == Emmy Saelan anu dipikawanoh sacara kitu teh mangrupa saurang pejuang awéwé ti [[Sulawesi]] anu gugur di médan perjuangan di Kassi Kassi, hiji désa anu deukeut ti Kota Makassar dina taun 1947. Ti saprak ngora, Emmy Saelan embung pisan digawé babarengan jeung [[Walanda]]. Manéhna ogé milu aub dina aksi mogok “Stella Marris” salaku protés kana ditangkapna [[Sam Ratulangi|Dr. Sam Ratulangi]]. Bapana, Amin Saelan nyaéta tokoh pergerakan Taman Siswa di Kota Makassar jeung panaséhat organisasi pamuda. Hiji waktu, manéhna kungsi boga kasempetan ngagunakeun posisina salaku perawat pikeun ngabébaskeun para pejuang anu ditawan ku Walanda. Hiji tindakan anu pohara bahayana, tapi kasieun téh diterobos ku manéhna sangkan para pejuang éta bisa bébas. Dina bulan Juli 1946, manéhna ngagabungkeun diri jeung pasukan Laskar Pemberontak Rakyat Indonesia Sulawesi atawa LAPRIS di sahandapeun pimpinan Ranggong Daeng Romo anu neruskeun perjuangan gerilya di jero leuweung. Sabot éndogan-éndogan Walanda nyerang Kassi Kassi, Emmy Saelan milu ngabalangkeun granat ka arah Walanda anu rék téwak manéhna. Hasilna dalapan urang Walanda tiwas jeung 1 pejuang gugur. 1 pejuang éta téh nyaéta Emmy Saelan sorangan. Emmy mangrupa salah saurang pejuang ngora lulusan sakola SMP Nasional di Kota Makassar anu diadegkeun dina taun 1945 ku DR. Sam Ratulangi dirojong ku tokoh-tokoh pejuang di Kota Makassar anu teu satuju kana rencana dibukana sakola Pamarentahan Sipil [[Hindia-Walanda]]. Guru-guru anu ngajar dina mangsa éta téh nyaéta para tokoh républik. Salah sahijina nyaéta almarhum [[Benhard Korompis]], guruna Emmy Saelan anu jadi saksi sakaligus palaku sajarah sakola SMP Nasional. Benhard Korompis kungsi jadi narasumber inti tina nyieun Film Perjuangan [[Wolter Mongisidi]] salaku babaturan saperjuangan Emmy Saelan. Benhard Korompis nepi ka tungtung hayatna jadi Aparatur Sipil di Pemda Kodya Makassar dina mangsa Pamaréntahan Walikota [[Daeng Patompo]] ngarangkap Kepala Sekolah SMP Nasional jeung maot sabudeureun taun 1980-an kalayan status Legiun Veteran Pejuang Kamerdékaan. Sakola SMP Nasional ieu nepi ka ayeuna masih kénéh ngadeg di Jl. Dr. Sam Ratulangi Makassar. Ieu sakola téh geus loba ngalahirkeun tokoh pejuang républik anu perenahna di sabudeureun tukangeun [[Stadion Andi Mattalatta]]. == Référénsi == e4q3xr13uobvj2l4mlti14yjvgwpqrx 710287 710286 2026-06-14T03:34:08Z Noerintan 31373 /* Kasang tukang perjuangan */ 710287 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/berita/d-8453577/kisah-heroik-emmy-saelan-memilih-gugur-bersama-ledakan-granat|title=Kisah Heroik Emmy Saelan Memilih Gugur Bersama Ledakan Granat|last=Wutsqaa|first=Urwatul|website=detiksulsel|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. Salah saurang adina, Maulwi Saelan, mangrupa tokoh pejuang, mantan kiper PSSI, anu engkéna katelah salaku pangawal pribadi Bung Karno. Adi awéwé lianna, Elly Saelan (Elly Yusuf), mangrupa pamajikan ti Jenderal TNI M. Jusuf (mantan Menhankam Pangab). == Mangsa atikan jeung gerakan non-kooperatif == Emmy mangrupa lulusan ti SMP Nasional di Kota Makassar anu diadegkeun dina taun 1945 ku [[Sam Ratulangi|Dr. Sam Ratulangi]]. Ieu sakola diadegkeun salaku wujud penolakan tokoh républik kana rencana dibukana sakola Pamarentahan Sipil [[Hindia-Walanda]] (NICA). Guru-guru anu ngajar di dinya nyaéta para tokoh républik, salah sahijina almarhum [[Benhard Korompis]]. Ti saprak ngora, Emmy némbongkeun sikep non-kooperatif (embung digawé babarengan) jeung [[Walanda]]. Manéhna kungsi milu aub dina aksi mogok “Stella Marris” salaku protés kana ditangkapna Dr. Sam Ratulangi ku pihak sekutu/Walanda. == Référénsi == 95rs24g90o3iydqlo6wn7gowbamhnzd 710288 710287 2026-06-14T03:35:40Z Noerintan 31373 710288 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/berita/d-8453577/kisah-heroik-emmy-saelan-memilih-gugur-bersama-ledakan-granat|title=Kisah Heroik Emmy Saelan Memilih Gugur Bersama Ledakan Granat|last=Wutsqaa|first=Urwatul|website=detiksulsel|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. Salah saurang adina, Maulwi Saelan, mangrupa tokoh pejuang, mantan kiper PSSI, anu engkéna katelah salaku pangawal pribadi Bung Karno. Adi awéwé lianna, Elly Saelan (Elly Yusuf), mangrupa pamajikan ti Jenderal TNI M. Jusuf (mantan Menhankam Pangab). == Mangsa atikan jeung gerakan non-kooperatif == Emmy mangrupa lulusan ti SMP Nasional di Kota Makassar anu diadegkeun dina taun 1945 ku [[Sam Ratulangi|Dr. Sam Ratulangi]]. Ieu sakola diadegkeun salaku wujud penolakan tokoh républik kana rencana dibukana sakola Pamarentahan Sipil [[Hindia-Walanda]] (NICA). Guru-guru anu ngajar di dinya nyaéta para tokoh républik, salah sahijina almarhum [[Benhard Korompis]]. Ti saprak ngora, Emmy némbongkeun sikep non-kooperatif (embung digawé babarengan) jeung [[Walanda]]. Manéhna kungsi milu aub dina aksi mogok “Stella Marris” salaku protés kana ditangkapna Dr. Sam Ratulangi ku pihak sekutu/Walanda. == Kiprah dina Laskar Perjuangan == Nalika [[Agrési Militér Walanda I|agrési militér]] lumangsung, para pelajar SMP Nasional ngabentuk laskar perjuangan gerilya anu dingaranan Harimau Indonesia di sahandapeun pimpinan [[Robert Wolter Mongisidi]]. Dina ieu laskar, Emmy dipercaya pikeun mingpin laskar awéwé sakaligus boga pancén di bagian Palang Merah. Kusabab kulitna anu bodas, Emmy meunang ngaran sandi "Daéng Kébo" (Daéng nyaéta sebutan sapaan di Makassar). Emmy ogé kawentar salaku jalma anu ahli sarta nangtukeun aturan ngagunakeun sandi isarat (saperti nyepeng buuk) pikeun mikawanoh sasama babaturan pejuang di lapangan. Salian ti éta, dina bulan Juli 1946, Emmy ogé ngagabungkeun diri jeung [[Laskar Pemberontak Rakyat Indonesia Sulawesi]] (LAPRIS) di sahandapeun pimpinan Ranggong Daeng Romo pikeun ngalakukeun gerilya di jero leuweung. Salami aktif berjuang, Emmy mindeng ngagunakeun posisina salaku parawat pikeun ngabébaskeun para pejuang anu ditawan ku Walanda. == Référénsi == aq7xncw70513fekvmo9hvw7vu7dibkd 710289 710288 2026-06-14T03:38:33Z Noerintan 31373 710289 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/berita/d-8453577/kisah-heroik-emmy-saelan-memilih-gugur-bersama-ledakan-granat|title=Kisah Heroik Emmy Saelan Memilih Gugur Bersama Ledakan Granat|last=Wutsqaa|first=Urwatul|website=detiksulsel|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. Salah saurang adina, Maulwi Saelan, mangrupa tokoh pejuang, mantan kiper PSSI, anu engkéna katelah salaku pangawal pribadi Bung Karno. Adi awéwé lianna, Elly Saelan (Elly Yusuf), mangrupa pamajikan ti Jenderal TNI M. Jusuf (mantan Menhankam Pangab). == Mangsa atikan jeung gerakan non-kooperatif == Emmy mangrupa lulusan ti SMP Nasional di Kota Makassar anu diadegkeun dina taun 1945 ku [[Sam Ratulangi|Dr. Sam Ratulangi]]. Ieu sakola diadegkeun salaku wujud penolakan tokoh républik kana rencana dibukana sakola Pamarentahan Sipil [[Hindia-Walanda]] (NICA). Guru-guru anu ngajar di dinya nyaéta para tokoh républik, salah sahijina almarhum [[Benhard Korompis]]. Ti saprak ngora, Emmy némbongkeun sikep non-kooperatif (embung digawé babarengan) jeung [[Walanda]]. Manéhna kungsi milu aub dina aksi mogok “Stella Marris” salaku protés kana ditangkapna Dr. Sam Ratulangi ku pihak sekutu/Walanda. == Kiprah dina laskar perjuangan == Nalika [[Agrési Militér Walanda I|agrési militér]] lumangsung, para pelajar SMP Nasional ngabentuk laskar perjuangan gerilya anu dingaranan Harimau Indonesia di sahandapeun pimpinan [[Robert Wolter Mongisidi]]. Dina ieu laskar, Emmy dipercaya pikeun mingpin laskar awéwé sakaligus boga pancén di bagian Palang Merah. Kusabab kulitna anu bodas, Emmy meunang ngaran sandi "Daéng Kébo" (Daéng nyaéta sebutan sapaan di Makassar). Emmy ogé kawentar salaku jalma anu ahli sarta nangtukeun aturan ngagunakeun sandi isarat (saperti nyepeng buuk) pikeun mikawanoh sasama babaturan pejuang di lapangan. Salian ti éta, dina bulan Juli 1946, Emmy ogé ngagabungkeun diri jeung [[Laskar Pemberontak Rakyat Indonesia Sulawesi]] (LAPRIS) di sahandapeun pimpinan Ranggong Daeng Romo pikeun ngalakukeun gerilya di jero leuweung. Salami aktif berjuang, Emmy mindeng ngagunakeun posisina salaku parawat pikeun ngabébaskeun para pejuang anu ditawan ku Walanda. == Tangtangan téritorial: taktik Westerling == Aksi-aksi laskar Harimau Indonésia anu wani ti mimiti némbak nepi ka ngabalangkeun granat ka imah-imah gegedén Walanda nyababkeun pihak musuh ngarasa kapanasan. Pikeun ngungkulan ieu hal, Walanda ngadatangkeun [[Raymond Westerling]]. Kadatangan Westerling méré rorék (mempersempit) rohang gerak kaum ngora pejuang. Panangkepan dilakukeun sacara badag-badagan nepi ka sakola SMP Nasional kapaksa kudu ditutup. == Référénsi == iu9ejihvf2uq5j4g0qgzu1u58popx78 710290 710289 2026-06-14T03:38:53Z Noerintan 31373 710290 wikitext text/x-wiki '''Emmy Saelan''' (15 Oktober 1924 – 24 Januari 1947) nyaéta salah saurang pejuang awéwé jeung [[Pahlawan Nasional Indonésia]]. Manéhna ogé katelah salaku martir awéwé anu munggaran. Salian ti éta, manéhna ogé dipikawanoh salaku perawat pejuang.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/sulsel/berita/d-8453577/kisah-heroik-emmy-saelan-memilih-gugur-bersama-ledakan-granat|title=Kisah Heroik Emmy Saelan Memilih Gugur Bersama Ledakan Granat|last=Wutsqaa|first=Urwatul|website=detiksulsel|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Bapana anu ngaranna Amin Saelan, mangrupa tokoh pergerakan Taman Siswa di [[Kota Makassar]] sakaligus panaséhat organisasi pamuda. Salah saurang bandana (adina anu lalaki), Maulwi Saelan, nyaéta tokoh pejuang anu kungsi jadi pangawal satia Sukarno. Salah saurang adina, Maulwi Saelan, mangrupa tokoh pejuang, mantan kiper PSSI, anu engkéna katelah salaku pangawal pribadi Bung Karno. Adi awéwé lianna, Elly Saelan (Elly Yusuf), mangrupa pamajikan ti Jenderal TNI M. Jusuf (mantan Menhankam Pangab). == Mangsa atikan jeung gerakan non-kooperatif == Emmy mangrupa lulusan ti SMP Nasional di Kota Makassar anu diadegkeun dina taun 1945 ku [[Sam Ratulangi|Dr. Sam Ratulangi]]. Ieu sakola diadegkeun salaku wujud penolakan tokoh républik kana rencana dibukana sakola Pamarentahan Sipil [[Hindia-Walanda]] (NICA). Guru-guru anu ngajar di dinya nyaéta para tokoh républik, salah sahijina almarhum [[Benhard Korompis]]. Ti saprak ngora, Emmy némbongkeun sikep non-kooperatif (embung digawé babarengan) jeung [[Walanda]]. Manéhna kungsi milu aub dina aksi mogok “Stella Marris” salaku protés kana ditangkapna Dr. Sam Ratulangi ku pihak sekutu/Walanda. == Kiprah dina laskar perjuangan == Nalika [[Agrési Militér Walanda I|agrési militér]] lumangsung, para pelajar SMP Nasional ngabentuk laskar perjuangan gerilya anu dingaranan Harimau Indonesia di sahandapeun pimpinan [[Robert Wolter Mongisidi]]. Dina ieu laskar, Emmy dipercaya pikeun mingpin laskar awéwé sakaligus boga pancén di bagian Palang Merah. Kusabab kulitna anu bodas, Emmy meunang ngaran sandi "Daéng Kébo" (Daéng nyaéta sebutan sapaan di Makassar). Emmy ogé kawentar salaku jalma anu ahli sarta nangtukeun aturan ngagunakeun sandi isarat (saperti nyepeng buuk) pikeun mikawanoh sasama babaturan pejuang di lapangan. Salian ti éta, dina bulan Juli 1946, Emmy ogé ngagabungkeun diri jeung [[Laskar Pemberontak Rakyat Indonesia Sulawesi]] (LAPRIS) di sahandapeun pimpinan Ranggong Daeng Romo pikeun ngalakukeun gerilya di jero leuweung. Salami aktif berjuang, Emmy mindeng ngagunakeun posisina salaku parawat pikeun ngabébaskeun para pejuang anu ditawan ku Walanda. == Tangtangan téritorial: taktik Westerling == Aksi-aksi laskar Harimau Indonésia anu wani ti mimiti némbak nepi ka ngabalangkeun granat ka imah-imah gegedén Walanda nyababkeun pihak musuh ngarasa kapanasan. Pikeun ngungkulan ieu hal, Walanda ngadatangkeun [[Raymond Westerling]]. Kadatangan Westerling méré rorék (mempersempit) rohang gerak kaum ngora pejuang. Panangkepan dilakukeun sacara badag-badagan nepi ka sakola SMP Nasional kapaksa kudu ditutup. == Pertempuran Kassi Kassi jeung Gugurna Emmy == Sateuacan operasi gabungan ka wilayah kalér (Pankajene jeung Tanete Baru), Emmy teu sabar ngadagoan jemputan adina, Maulwi Saelan, di Polombangkeng. Manéhna milih miheulaan turun ka Makassar pikeun tatan-tatan tempur. Dina tanggal 23 Januari 1947, Emmy mingpin 40 urang pasukan campuh di Kampung Kassi Kassi, sebuah désa di sabudeureun Makassar. Tina sakabéh pasukan anu dipingpinna, ukur sahiji regu anu boga pakarang api, sésana ngagunakeun pakarang tradisional. Éta pertempuran dikoordinasikeun ku Wolter Monginsidi ti Kampung Tidung. Nalika pasukan tank Walanda datang nyerang jeung ngahujanan ku témbakan, Monginsidi maréntahkeun pasukanna—kaasup Emmy anu keur mawa korban tatu—pikeun mundur. Tapi, sagalana geus kabeurangan. Emmy kadesek jeung kakepung ku tentara Walanda, sarta sakabéh babaturna geus maraot katémbak. Nalika diparéntahkeun pikeun nyerah, Emmy anu harita maké pakéan lalaki (celana panjang) kalahka ngabalangkeun granat ka tengah-tengah musuh. Éta ledakan nelasan (menewaskan) dalapan serdadu Walanda sakaligus ngugurkeun Emmy sorangan. == Pasca-Pertempuran jeung Panghormatan == Kabar gugurna Emmy dirasakeun salaku pukulan anu pohara beuratna keur Wolter Mongisidi jeung sakabéh kulawarga Amin Saelan. Tanggal 23 Januari 1947 tuluy diumumkeun salaku poé sungkawa (berkabung) keur sakabéh pasukan Operasi III. Sanggeus kaayaan pulih, kuburanana digali deui ku pihak kulawarga. Layon Emmy masih bisa dipikawanoh tina gelung (konde), huntu anu cacat, sarta kemeja jeung calana panjangna anu rangsak urut perang. Pikeun ngahormat jasana, Emmy Saelan dinyatakeun salaku Pahlawan Nasional Indonésia. Layonna ayeuna dikuburkeun di Taman Makam Pahlawan, Panaikang. Ngaranna ogé diabadikeun jadi ngaran jalan jeung monumén sajarah. == Référénsi == qk1y3cfi7xbpo4jy2bpoh9zpfjw9i9v 2 108696 710291 2026-06-14T03:40:52Z Ceunjulian 36918 Nyieun kaca anyar Perkenalkan nama saya Ceujulian di hari libur ini saya sedang belajar bareng bersama teman - teman saya mencoba belajar bahasa sunda , mudahan - mudahan bisa 710291 wikitext text/x-wiki Perkenalkan nama saya Ceujulian di hari libur ini saya sedang belajar bareng bersama teman - teman saya mencoba belajar bahasa sunda , mudahan - mudahan bisa 7o4wshilbq8q1qtpls2z0x13i07zqyl 710300 710291 2026-06-14T03:47:20Z Ceunjulian 36918 710300 wikitext text/x-wiki Perkenalkan nama saya Ceujulian di hari libur ini saya sedang belajar bareng bersama teman - teman saya mencoba belajar bahasa sunda , mudahan - mudahan dengan belajar bersama wikipedia saya bisa mempelajari dan bisa menyampaikan hasil belajar hari ini untuk anak anak murid saya di sekolah. fjmd9hcd10h5iul49hge69b9rjuqddp 710306 710300 2026-06-14T03:50:29Z Ceunjulian 36918 710306 wikitext text/x-wiki Perkenalkan nama saya Ceujulian di hari libur ini saya sedang belajar bareng bersama teman - teman saya mencoba belajar bahasa sunda , mudahan - mudahan dengan belajar bersama wikipedia saya bisa mempelajari dan bisa menyampaikan hasil belajar hari ini untuk anak anak murid saya di sekolah. {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} okkaqhukf36wk402qkyahxfckkmq84m 2 108697 710292 2026-06-14T03:42:14Z Firmanar 36900 Nyieun kaca anyar Bojong Kulur teh salah hiji kawasan nu jelemana nyarios sunda. 710292 wikitext text/x-wiki Bojong Kulur teh salah hiji kawasan nu jelemana nyarios sunda. 5fkle44zmb0w3tyi70fs95spc5mssdx 710294 710292 2026-06-14T03:43:12Z Firmanar 36900 710294 wikitext text/x-wiki Nami abdi Firmanar. Abdi dari Bojong Kulur. Ieu teh salah hiji kawasan nu jelemana nyarios sunda. c882o6ennm0gh6ep3vdnlyej470fq1s 710308 710294 2026-06-14T03:50:41Z Firmanar 36900 710308 wikitext text/x-wiki Bojong Kulur teh salah hiji kawasan nu jelemana nyarios sunda. {{Peserta WikiLatih|di=Bogor|tgl=14 Juni 2026}} 1qqfjfels5sel0bu4t4mw94x8cslxt6 2 108698 710293 2026-06-14T03:42:49Z AneuGarsela 36915 Wawanohan 710293 wikitext text/x-wiki Tepangkeun sim kuring Aneu Garséla, nénéhna Aneu atawa Garséla. Nu janten patarosanana, naha kuring disebut Garséla? waleranana lantaran kuring téh urang Garut Selatan. Pangaresep kuring nyaéta nulis, kuring geus medalkeun sababaraha buku basa Sunda, diantarana waé aya buku basa Sunda nu judulna "Maranti Basa Kurikulum 2013 Kelas IX", "Maranti Basa Kurikulum Merdeka Kelas VIII", "Binekas Kurikulum 2013 Kelas IV", "Binekas Kurikulum Merdeka Kelas IV", "Turiang Kurikulum Merdeka Kelas IV", antologi carita pondok "Balik téh Ngalénghoy", jeung Buku "Ngulik Aksara Sunda". 5gjgr1hn3y2o1cbqjhwfmchqjb7indf 710309 710293 2026-06-14T03:50:57Z AneuGarsela 36915 710309 wikitext text/x-wiki Tepangkeun sim kuring Aneu Garséla, nénéhna Aneu atawa Garséla. Nu janten patarosanana, naha kuring disebut Garséla? waleranana lantaran kuring téh urang Garut Selatan. Pangaresep kuring nyaéta nulis, kuring geus medalkeun sababaraha buku basa Sunda, diantarana waé aya buku basa Sunda nu judulna "Maranti Basa Kurikulum 2013 Kelas IX", "Maranti Basa Kurikulum Merdeka Kelas VIII", "Binekas Kurikulum 2013 Kelas IV", "Binekas Kurikulum Merdeka Kelas IV", "Turiang Kurikulum Merdeka Kelas IV", antologi carita pondok "Balik téh Ngalénghoy", jeung Buku "Ngulik Aksara Sunda". Ceuk babaturan mah kuring téh Sunda pisan, lantaran mun ngobrol jeung saha waé pasti ngagunakeun basa Sunda, nepi ka aya nu nyebut "Aneu mah teu bisa basa Indonésia", lain teu bisa kana basa Indonésia tapi teu PD alias "Percaya Diri" mun ngobrol maké basa Indonésia mah. {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} pot0vfbtk1bs5wdo4509g1dfpm2qq5w 710314 710309 2026-06-14T03:58:33Z AneuGarsela 36915 710314 wikitext text/x-wiki Tepangkeun sim kuring Aneu Garséla, nénéhna Aneu atawa Garséla. Nu janten patarosanana, naha kuring disebut Garséla? waleranana lantaran kuring téh urang Garut Selatan. Pangaresep kuring nyaéta nulis, kuring geus medalkeun sababaraha buku basa Sunda, diantarana waé aya buku basa Sunda nu judulna "Maranti Basa Kurikulum 2013 Kelas IX", "Maranti Basa Kurikulum Merdeka Kelas VIII", "Binekas Kurikulum 2013 Kelas IV", "Binekas Kurikulum Merdeka Kelas IV", "Turiang Kurikulum Merdeka Kelas IV", antologi carita pondok "Balik téh Ngalénghoy", jeung Buku "Ngulik Aksara Sunda". Ceuk babaturan mah kuring téh Sunda pisan, lantaran mun ngobrol jeung saha waé pasti ngagunakeun basa Sunda, nepi ka aya nu nyebut "Aneu mah teu bisa basa Indonésia", lain teu bisa kana basa Indonésia tapi teu PD alias teu "Percaya Diri" mun ngobrol maké basa Indonésia téh. {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} oo33deu5wh4jeuwe9cghsczil7rflb5 2 108699 710295 2026-06-14T03:43:24Z Amirasyifaa 36908 Nyieun kaca anyar Salam pangawanoh ka sadayana. Wasta pun Amira Syifa. Simkuring gaduh karesep kana basa, musik, sareng rupa-rupa hal anu patali sareng ngamekarkeun diri. Dina waktos luang, abdi resep diajar basa Korea, nyerat, ngadangukeun musik, ogé nyobian kagiatan-kagiatan anyar anu matak pikaresepeun. Abdi percanten yén unggal pangalaman, sakumaha leutikna ogé, salawasna mawa pangajaran anu énggal. 710295 wikitext text/x-wiki Salam pangawanoh ka sadayana. Wasta pun Amira Syifa. Simkuring gaduh karesep kana basa, musik, sareng rupa-rupa hal anu patali sareng ngamekarkeun diri. Dina waktos luang, abdi resep diajar basa Korea, nyerat, ngadangukeun musik, ogé nyobian kagiatan-kagiatan anyar anu matak pikaresepeun. Abdi percanten yén unggal pangalaman, sakumaha leutikna ogé, salawasna mawa pangajaran anu énggal. 738kj3yu9voe5yx6m6xwvi7jcdw4xg7 710303 710295 2026-06-14T03:48:57Z Amirasyifaa 36908 710303 wikitext text/x-wiki Salam pangawanoh ka sadayana. Wasta pun Amira Syifa. Simkuring gaduh karesep kana basa, musik, sareng rupa-rupa hal anu patali sareng ngamekarkeun diri. Dina waktos luang, abdi resep diajar basa Korea, nyerat, ngadangukeun musik, ogé nyobian kagiatan-kagiatan anyar anu matak pikaresepeun. Abdi percanten yén unggal pangalaman, sakumaha leutikna ogé, salawasna mawa pangajaran anu énggal. {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} fjeng47vy1a12mfowbhfjpdlgjk4hog 2 108700 710296 2026-06-14T03:43:35Z Ujecungkring22 36910 Nyieun kaca anyar Sampurasun. Neupangkeun wasta sim kuring Ujé Cungkring. Linggih di Ciawi Kab. Bogor. Sim kuring resep ngedit sareung nambihan artikel, utamina perkawis kagiatan di sakolaan. Upami nyondong peryogi anu keudah dikomunikasikeun, mangga téang dina kaca sawalaya sim kuring. Hatur nuhun 710296 wikitext text/x-wiki Sampurasun. Neupangkeun wasta sim kuring Ujé Cungkring. Linggih di Ciawi Kab. Bogor. Sim kuring resep ngedit sareung nambihan artikel, utamina perkawis kagiatan di sakolaan. Upami nyondong peryogi anu keudah dikomunikasikeun, mangga téang dina kaca sawalaya sim kuring. Hatur nuhun 07ew4pueblaqo3c7arrsak88h5z6omo 710298 710296 2026-06-14T03:45:10Z Ujecungkring22 36910 710298 wikitext text/x-wiki Sampurasun. Neupangkeun wasta sim kuring Ujé Cungkring. Linggih di Ciawi Kab. Bogor. Sim kuring resep ngedit sareung nambihan artikel, utamina perkawis kagiatan di sakolaan. Upami nyondong peryogi anu keudah dikomunikasikeun, mangga téang dina kaca sawala sim kuring. Hatur nuhun lv0xvrhb39gx0moktw7us7j27gg76tr 710305 710298 2026-06-14T03:49:53Z Ujecungkring22 36910 710305 wikitext text/x-wiki Sampurasun. Neupangkeun wasta sim kuring Ujé Cungkring. Linggih di Ciawi Kab. Bogor. Sim kuring resep ngedit sareung nambihan artikel, utamina perkawis kagiatan di sakolaan. Upami nyondong peryogi anu keudah dikomunikasikeun, mangga téang dina kaca sawala sim kuring. Hatur nuhun {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} 6hjmm6e7sfu7vlo44pqmj3sgab5w6z0 2 108701 710297 2026-06-14T03:44:01Z Rzkykhwn3007 36922 Nyieun kaca anyar Nepangkeun sim kuring Muhammad Rizky Ikhwan 710297 wikitext text/x-wiki Nepangkeun sim kuring Muhammad Rizky Ikhwan snbor6zx83q8dr82qjrhrdu65yaze6u 710307 710297 2026-06-14T03:50:40Z Rzkykhwn3007 36922 710307 wikitext text/x-wiki Nepangkeun sim kuring Muhammad Rizky Ikhwan {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} tn801glgwdy6jrnvweoz5b2315sasjt 2 108702 710299 2026-06-14T03:45:17Z Nanangeno 36923 Nepangkeun 710299 wikitext text/x-wiki Nepangkeun abdi Nanang ti Cileungsi Kabupaten Bogor 35gdnljljzoo762r3xpkhuezugzpix8 2 108703 710301 2026-06-14T03:47:26Z Peggycarter2 36851 Nyieun kaca anyar Halo saya ica resep fotografi 710301 wikitext text/x-wiki Halo saya ica resep fotografi fdorusc8rz076kpms5osvuh5v82a1cu 710311 710301 2026-06-14T03:53:08Z Peggycarter2 36851 710311 wikitext text/x-wiki Halo saya ica resep fotografi {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} gw1b3j67q3k1da6yrm9cvg3udt2tnyv 2 108704 710302 2026-06-14T03:48:40Z C4c4 khairsya 36925 Nyieun kaca anyar perkenalkan aku caca Tambahkeun ieu citakan di nu paghandapna: {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} 710302 wikitext text/x-wiki perkenalkan aku caca Tambahkeun ieu citakan di nu paghandapna: {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} hkzil01l4rjlfz3ztrszf2lij2ar6w9 2 108705 710304 2026-06-14T03:49:45Z Pendekaranakbangsa 36919 Nyieun kaca anyar Saya teh Sahlan, tinggalna di Bojong Gede suwikipedia :{{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} 710304 wikitext text/x-wiki Saya teh Sahlan, tinggalna di Bojong Gede suwikipedia :{{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} rpfdjcqy4gaepbvkp5i5ciurl97oes7 2 108706 710310 2026-06-14T03:52:21Z Bungfeb 36921 Nyieun kaca anyar Sampurasun. Hallo perkenalkan ngaran abdi bunga febianti {{Pamilon Wikilatih|Bogor|14 Juni 2026}} 710310 wikitext text/x-wiki Sampurasun. Hallo perkenalkan ngaran abdi bunga febianti {{Pamilon Wikilatih|Bogor|14 Juni 2026}} l0c5uzxcrglj28nzg6n1xorgl51nrj3 710312 710310 2026-06-14T03:54:31Z Bungfeb 36921 710312 wikitext text/x-wiki Sampurasun. Hallo perkenalkan ngaran abdi bunga febianti {{Pamilon WikiLatih|Bogor|14 Juni 2026}} 6omcrxl9cen1ujwu9vxkv4sy32uufss 2 108707 710313 2026-06-14T03:56:08Z Desfita 36924 Nyieun kaca anyar Wilujeung sumping. Sampurasun. Perkenalkeun nami abdi Dede Sanjaya. Hobi abdi berorganisasi, nepikeun ayeuna abdi ngahuleng di SMAN 4 Cibinong Kabupaten Bogor. {{Peserta WikiLatih|di=Bogor|tgl=14 Juni 2026}} 710313 wikitext text/x-wiki Wilujeung sumping. Sampurasun. Perkenalkeun nami abdi Dede Sanjaya. Hobi abdi berorganisasi, nepikeun ayeuna abdi ngahuleng di SMAN 4 Cibinong Kabupaten Bogor. {{Peserta WikiLatih|di=Bogor|tgl=14 Juni 2026}} 7jtepmikyn3llls9j5phntkulop02s3 0 108708 710315 2026-06-14T04:06:15Z Pendekaranakbangsa 36919 Nyieun kaca anyar '''Tarian Caci dina Harmoni Budaya''' Di jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|tit... 710315 wikitext text/x-wiki '''Tarian Caci dina Harmoni Budaya''' Di jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> 3709ztr98djci5blze6b71n7zivz22g 710357 710315 2026-06-14T04:43:42Z Pendekaranakbangsa 36919 710357 wikitext text/x-wiki '''aci'''D jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == hf1v07k9jg7rnu2ez4bi2q23ac761zc 710359 710357 2026-06-14T04:44:35Z Pendekaranakbangsa 36919 710359 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == q2mz5ok3a97kgexsz7te06j113rut7o 710360 710359 2026-06-14T04:47:18Z Pendekaranakbangsa 36919 710360 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “Pariwisata budaya” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Rujukan == 8zx0lcg6two1un66n8ka7nm9dhbxccv 710389 710360 2026-06-14T06:05:14Z Pendekaranakbangsa 36919 710389 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “Pariwisata budaya” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] g8ud9lqz2xofu3m5ghwpkrm8enjmlzk 710391 710389 2026-06-14T06:05:52Z Pendekaranakbangsa 36919 710391 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo Flores, persisna di Manggarai, aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, Nusa Tenggara Timur.<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “Pariwisata budaya” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] sei538qs8svyax0v3br8vz6wzfuu66m 710408 710391 2026-06-14T06:12:14Z Pendekaranakbangsa 36919 710408 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref>{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] q3p0g9i0a7ypdziwmub3dzkwermg8s7 710415 710408 2026-06-14T06:17:48Z Pendekaranakbangsa 36919 710415 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] a35o8gyq2viwcbo1benhyclt9ukzlko 710420 710415 2026-06-14T06:23:27Z Pendekaranakbangsa 36919 710420 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Paraturan == == Peraturan == [[//id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Caci_dancer_holding_a_shield_and_a_bow.jpg|pra=https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Caci_dancer_holding_a_shield_and_a_bow.jpg|jmpl|Ksatria Caci memegang perisai (''nggiling'') dan penangkis (''koret'').]] [[//id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Drum_accompaniment_for_the_caci_fights,_Ruteng.jpg|pra=https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Drum_accompaniment_for_the_caci_fights,_Ruteng.jpg|jmpl|Gendang sebagai musik pengiring]] Caci dimaénkeun ku dua urang lalaki, hiji lawan hiji, tapi téhnik mukulna dilakukeun sacara genténan (gantian). Para pamaén dibagi jadi dua kelompok anu silih ganti posisi jadi kelompok nu nyerang jeung kelompok nu ngabéla. Caci salawasna dimaénkeun ku kelompok tuan imah (''ata one'') jeung kelompok nu datang ti désa séjén (''ata pe’ang'' atawa disebut ''meka landang'' anu hartina tamu panantang). Tarian Danding atawa tandak Manggarai ditarikeun minangka bubuka pintonan caci. Panari caci henteu ngan saukur nari, tapi ogé ngabetotkeun pecut ka lawan bari silih tempas pantun jeung ngawih. Lokasi pertandingan caci biasana di buruan imah adat.<ref name="ikamarsta" /> Lamun teunggeulan lawan bisa ditangkis, mangka pecutan moal keuna kana awak. Upama pecutan teu bisa ditangkis, pamaén bakal ngalaman tatu. Lamun panon kakeunaan pecut, mangka pamaén éta langsung dinyatakeun éléh (''beke''), sarta kadua pamaén gancang diganti.<ref name="ikamarsta" /> Patandang lumangsung dibarengan ku sora kendang jeung gong, sarta kawih (nenggo atawa dere) ti para panyokong.<ref name="ikamarsta" /> Nalika wawakil kelompok keur patandang, anggota kelompok séjénna méré pangrojong bari narari. Batok kalapa dipaké minangka wadah nginum tuak anu dipercaya bisa ngalipatgandakeun kakuatan para pamaén jeung nu lalajo. Saperti dina pertandingan bela diri, sabagian nu lalajo aya nu ngarojong nu nyerang, sedengkeun sabagian deui ngarojong pamaén nu ngabéla. Anggota kelompok atawa nu lalajo surak-surak méré pangrojong sangkan pecut dilecutkeun leuwih kuat deui. == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] e53n0csq62nzpvtrrkl8u524rh6g7hk 710423 710420 2026-06-14T06:24:46Z Pendekaranakbangsa 36919 /* Paraturan */ 710423 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Paraturan == Caci dimaénkeun ku dua urang lalaki, hiji lawan hiji, tapi téhnik mukulna dilakukeun sacara genténan (gantian). Para pamaén dibagi jadi dua kelompok anu silih ganti posisi jadi kelompok nu nyerang jeung kelompok nu ngabéla. Caci salawasna dimaénkeun ku kelompok tuan imah (''ata one'') jeung kelompok nu datang ti désa séjén (''ata pe’ang'' atawa disebut ''meka landang'' anu hartina tamu panantang). Tarian Danding atawa tandak Manggarai ditarikeun minangka bubuka pintonan caci. Panari caci henteu ngan saukur nari, tapi ogé ngabetotkeun pecut ka lawan bari silih tempas pantun jeung ngawih. Lokasi pertandingan caci biasana di buruan imah adat.<ref name="ikamarsta" /> Lamun teunggeulan lawan bisa ditangkis, mangka pecutan moal keuna kana awak. Upama pecutan teu bisa ditangkis, pamaén bakal ngalaman tatu. Lamun panon kakeunaan pecut, mangka pamaén éta langsung dinyatakeun éléh (''beke''), sarta kadua pamaén gancang diganti.<ref name="ikamarsta" /> Patandang lumangsung dibarengan ku sora kendang jeung gong, sarta kawih (nenggo atawa dere) ti para panyokong.<ref name="ikamarsta" /> Nalika wawakil kelompok keur patandang, anggota kelompok séjénna méré pangrojong bari narari. Batok kalapa dipaké minangka wadah nginum tuak anu dipercaya bisa ngalipatgandakeun kakuatan para pamaén jeung nu lalajo. Saperti dina pertandingan bela diri, sabagian nu lalajo aya nu ngarojong nu nyerang, sedengkeun sabagian deui ngarojong pamaén nu ngabéla. Anggota kelompok atawa nu lalajo surak-surak méré pangrojong sangkan pecut dilecutkeun leuwih kuat deui. == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] dgcy03e4nuxfetl1p3k0j52o0ajnakr 710429 710423 2026-06-14T06:26:38Z Pendekaranakbangsa 36919 710429 wikitext text/x-wiki '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Paraturan == Caci dimaénkeun ku dua urang lalaki, hiji lawan hiji, tapi téhnik mukulna dilakukeun sacara genténan (gantian). Para pamaén dibagi jadi dua kelompok anu silih ganti posisi jadi kelompok nu nyerang jeung kelompok nu ngabéla. Caci salawasna dimaénkeun ku kelompok tuan imah (''ata one'') jeung kelompok nu datang ti désa séjén (''ata pe’ang'' atawa disebut ''meka landang'' anu hartina tamu panantang). Tarian Danding atawa tandak Manggarai ditarikeun minangka bubuka pintonan caci. Panari caci henteu ngan saukur nari, tapi ogé ngabetotkeun pecut ka lawan bari silih tempas pantun jeung ngawih. Lokasi pertandingan caci biasana di buruan imah adat. Lamun teunggeulan lawan bisa ditangkis, mangka pecutan moal keuna kana awak. Upama pecutan teu bisa ditangkis, pamaén bakal ngalaman tatu. Lamun panon kakeunaan pecut, mangka pamaén éta langsung dinyatakeun éléh (''beke''), sarta kadua pamaén gancang diganti. Patandang lumangsung dibarengan ku sora kendang jeung gong, sarta kawih (nenggo atawa dere) ti para panyokong. Nalika wawakil kelompok keur patandang, anggota kelompok séjénna méré pangrojong bari narari. Batok kalapa dipaké minangka wadah nginum tuak anu dipercaya bisa ngalipatgandakeun kakuatan para pamaén jeung nu lalajo. Saperti dina pertandingan bela diri, sabagian nu lalajo aya nu ngarojong nu nyerang, sedengkeun sabagian deui ngarojong pamaén nu ngabéla. Anggota kelompok atawa nu lalajo surak-surak méré pangrojong sangkan pecut dilecutkeun leuwih kuat deui. == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] m8k8kf0eiq2ix8f3ip77rk2zqypsmpv 710444 710429 2026-06-14T06:37:23Z Pendekaranakbangsa 36919 710444 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Flores View from the hill to the south.jpg|jmpl]] '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[Gambar:Tari Caci.jpg|jmpl|Tarian Caci]] [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Paraturan == [[Gambar:Menari Sambil Bermain.jpg|jmpl|Penari Ksatria Caci]] Caci dimaénkeun ku dua urang lalaki, hiji lawan hiji, tapi téhnik mukulna dilakukeun sacara genténan (gantian). Para pamaén dibagi jadi dua kelompok anu silih ganti posisi jadi kelompok nu nyerang jeung kelompok nu ngabéla. Caci salawasna dimaénkeun ku kelompok tuan imah (''ata one'') jeung kelompok nu datang ti désa séjén (''ata pe’ang'' atawa disebut ''meka landang'' anu hartina tamu panantang). Tarian Danding atawa tandak Manggarai ditarikeun minangka bubuka pintonan caci. Panari caci henteu ngan saukur nari, tapi ogé ngabetotkeun pecut ka lawan bari silih tempas pantun jeung ngawih. Lokasi pertandingan caci biasana di buruan imah adat.<ref>{{Cite journal|date=|title=|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59/49|journal=}}</ref> Lamun teunggeulan lawan bisa ditangkis, mangka pecutan moal keuna kana awak. Upama pecutan teu bisa ditangkis, pamaén bakal ngalaman tatu. Lamun panon kakeunaan pecut, mangka pamaén éta langsung dinyatakeun éléh (''beke''), sarta kadua pamaén gancang diganti.<ref name=":1">{{Cite journal|date=2026-01-08|title=Caci|url=https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Caci&oldid=28790075|language=id}}</ref> [[Gambar:Musik Tari Caci.jpg|jmpl|Musik Tari Caci]] Patandang lumangsung dibarengan ku sora kendang jeung gong, sarta kawih (nenggo atawa dere) ti para panyokong. Nalika wawakil kelompok keur patandang, anggota kelompok séjénna méré pangrojong bari narari. Batok kalapa dipaké minangka wadah nginum tuak anu dipercaya bisa ngalipatgandakeun kakuatan para pamaén jeung nu lalajo. Saperti dina pertandingan bela diri, sabagian nu lalajo aya nu ngarojong nu nyerang, sedengkeun sabagian deui ngarojong pamaén nu ngabéla. Anggota kelompok atawa nu lalajo surak-surak méré pangrojong sangkan pecut dilecutkeun leuwih kuat deui.<ref name=":1" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] cal6t6xe7ljsnq2q5if8i4j4jp705se 710446 710444 2026-06-14T06:38:01Z Pendekaranakbangsa 36919 710446 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Flores View from the hill to the south.jpg|jmpl|Flores, NTT]] '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[Gambar:Tari Caci.jpg|jmpl|Tarian Caci]] [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Paraturan == [[Gambar:Menari Sambil Bermain.jpg|jmpl|Penari Ksatria Caci]] Caci dimaénkeun ku dua urang lalaki, hiji lawan hiji, tapi téhnik mukulna dilakukeun sacara genténan (gantian). Para pamaén dibagi jadi dua kelompok anu silih ganti posisi jadi kelompok nu nyerang jeung kelompok nu ngabéla. Caci salawasna dimaénkeun ku kelompok tuan imah (''ata one'') jeung kelompok nu datang ti désa séjén (''ata pe’ang'' atawa disebut ''meka landang'' anu hartina tamu panantang). Tarian Danding atawa tandak Manggarai ditarikeun minangka bubuka pintonan caci. Panari caci henteu ngan saukur nari, tapi ogé ngabetotkeun pecut ka lawan bari silih tempas pantun jeung ngawih. Lokasi pertandingan caci biasana di buruan imah adat.<ref>{{Cite journal|date=|title=|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59/49|journal=}}</ref> Lamun teunggeulan lawan bisa ditangkis, mangka pecutan moal keuna kana awak. Upama pecutan teu bisa ditangkis, pamaén bakal ngalaman tatu. Lamun panon kakeunaan pecut, mangka pamaén éta langsung dinyatakeun éléh (''beke''), sarta kadua pamaén gancang diganti.<ref name=":1">{{Cite journal|date=2026-01-08|title=Caci|url=https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Caci&oldid=28790075|language=id}}</ref> [[Gambar:Musik Tari Caci.jpg|jmpl|Musik Tari Caci]] Patandang lumangsung dibarengan ku sora kendang jeung gong, sarta kawih (nenggo atawa dere) ti para panyokong. Nalika wawakil kelompok keur patandang, anggota kelompok séjénna méré pangrojong bari narari. Batok kalapa dipaké minangka wadah nginum tuak anu dipercaya bisa ngalipatgandakeun kakuatan para pamaén jeung nu lalajo. Saperti dina pertandingan bela diri, sabagian nu lalajo aya nu ngarojong nu nyerang, sedengkeun sabagian deui ngarojong pamaén nu ngabéla. Anggota kelompok atawa nu lalajo surak-surak méré pangrojong sangkan pecut dilecutkeun leuwih kuat deui.<ref name=":1" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Flores]] [[Kategori:Tarian]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] jtz4fkc57ry4eispvqr5v3wmy903ilu 710452 710446 2026-06-14T06:41:30Z Pendekaranakbangsa 36919 710452 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Flores View from the hill to the south.jpg|jmpl|Flores, NTT]] '''Caci''' di jantung pulo [[:id:Pulau_Flores|Flores]], persisna di [[:id:Kabupaten_Manggarai|Manggarai]], aya hiji tradisi anu geus nancebkeun akarna dina budaya Manggarai, nyaéta Tarian Caci. Tarian Caci lain ngan saukur pintonan seni, tapi mangrupa lambang kawani, kahormatan, jeung persatuan komunitas. Tarian ieu téh mangrupa harta karun budaya anu beunghar ti masarakat Manggarai, [[Nusa Tenggara Timur]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pspbsi.unikama.ac.id/id/tarian-caci-dalam-harmoni-budaya/|title=Tarian Caci dalam Harmoni Budaya - Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> "Caci mangrupa salah sahiji daya tarik wisata budaya Manggarai. Dumasar kana cutatan tina ''Journal of Tourism, Hospitality and Destination'' ku Mckrcher jeung Cros (Isnaini, H. dkk 2022, p. 64), pedaran ngeunaan “[[:id:Pariwisata_budaya|Pariwisata budaya]]” numutkeun anjeunna nyaéta ''“Cultural tourism, where culture forms the basis of either attracting tourists or motivating people to travel”''."<ref>{{Cite journal|last=Yusta|first=Kapra Ade Hendri|date=2023-01-30|title=Keunikan Ragam Bahasa Tarian Caci Manggarai|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59|journal=Simpati|language=en|volume=1|issue=1|pages=09–20|doi=10.59024/simpati.v1i1.59|issn=2964-8629}}</ref> == Sasaruaan == [[Gambar:Tari Caci.jpg|jmpl|Tarian Caci]] [[:id:Caci|Tarian Caci]] biasana dipintonkeun dina kontéks upacara adat, syukuran, atawa perayaan panén. Dina pintonan tarian ieu, dua panari paadu, maké papakéan tradisional anu dihias ku rupa-rupa aksésori, sarta ngagunakeun pecut (cambuk) jeung taméng. Hiji panari jadi nu nyerang, sedengkeun nu hiji deui jadi nu ngabéla. Ieu tarung téh leuwih ti saukur némbongkeun kakuatan fisik, tapi ogé ngeunaan kaparigelan, kawani, jeung stratégi.<ref name=":0" /> == Paraturan == [[Gambar:Menari Sambil Bermain.jpg|jmpl|Penari Ksatria Caci]] Caci dimaénkeun ku dua urang lalaki, hiji lawan hiji, tapi téhnik mukulna dilakukeun sacara genténan (gantian). Para pamaén dibagi jadi dua kelompok anu silih ganti posisi jadi kelompok nu nyerang jeung kelompok nu ngabéla. Caci salawasna dimaénkeun ku kelompok tuan imah (''ata one'') jeung kelompok nu datang ti désa séjén (''ata pe’ang'' atawa disebut ''meka landang'' anu hartina tamu panantang). Tarian Danding atawa tandak Manggarai ditarikeun minangka bubuka pintonan caci. Panari caci henteu ngan saukur nari, tapi ogé ngabetotkeun pecut ka lawan bari silih tempas pantun jeung ngawih. Lokasi pertandingan caci biasana di buruan imah adat.<ref>{{Cite journal|date=|title=|url=https://jurnal.alimspublishing.co.id/index.php/simpati/article/view/59/49|journal=}}</ref> Lamun teunggeulan lawan bisa ditangkis, mangka pecutan moal keuna kana awak. Upama pecutan teu bisa ditangkis, pamaén bakal ngalaman tatu. Lamun panon kakeunaan pecut, mangka pamaén éta langsung dinyatakeun éléh (''beke''), sarta kadua pamaén gancang diganti.<ref name=":1">{{Cite journal|date=2026-01-08|title=Caci|url=https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Caci&oldid=28790075|language=id}}</ref> [[Gambar:Musik Tari Caci.jpg|jmpl|Musik Tari Caci]] Patandang lumangsung dibarengan ku sora kendang jeung gong, sarta kawih (nenggo atawa dere) ti para panyokong. Nalika wawakil kelompok keur patandang, anggota kelompok séjénna méré pangrojong bari narari. Batok kalapa dipaké minangka wadah nginum tuak anu dipercaya bisa ngalipatgandakeun kakuatan para pamaén jeung nu lalajo. Saperti dina pertandingan bela diri, sabagian nu lalajo aya nu ngarojong nu nyerang, sedengkeun sabagian deui ngarojong pamaén nu ngabéla. Anggota kelompok atawa nu lalajo surak-surak méré pangrojong sangkan pecut dilecutkeun leuwih kuat deui.<ref name=":1" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] cpt1tfj7ze4s1yk96aie03n0650lbbo 0 108709 710316 2026-06-14T04:06:32Z Firmanar 36900 Nyieun kaca anyar Perang Topat mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis. 710316 wikitext text/x-wiki Perang Topat mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis. bjjsph2n6aw7dr6j8frt7rm8vt5137j 710325 710316 2026-06-14T04:16:02Z Firmanar 36900 710325 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis. h01f25mdslg48evi20szaz1bsqhj92f 710344 710325 2026-06-14T04:33:04Z Firmanar 36900 710344 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis. Perang Topat mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis. dwgqv7828fyv0ru4g64tgn8k3qhr7fq 710347 710344 2026-06-14T04:36:07Z Firmanar 36900 710347 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> == Referensi == <references /> tu830787uavjtjgqvwirxe1edjxnn13 710364 710347 2026-06-14T04:51:27Z Firmanar 36900 710364 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> == Referensi == <references /> 1wks5cbt6ocwxwqo9m3xojmyrb2jc7x 710367 710364 2026-06-14T04:55:10Z Firmanar 36900 710367 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Perang Topat, Warisan Budaya Tentang Toleransi dan Pluralisme|url=https://lombokbaratkab.go.id/perang-topat-warisan-budaya-tentang-toleransi-dan-pluralisme/|newspaper=Kabupaten Lombok Barat|date=2022-12-09|access-date=2026-06-14|language=id-ID}}</ref> == Referensi == <references /> s3va962tgckxmw0735q87j9givd5shr 710393 710367 2026-06-14T06:06:20Z Firmanar 36900 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710393 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di Lombok minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Perang Topat, Warisan Budaya Tentang Toleransi dan Pluralisme|url=https://lombokbaratkab.go.id/perang-topat-warisan-budaya-tentang-toleransi-dan-pluralisme/|newspaper=Kabupaten Lombok Barat|date=2022-12-09|access-date=2026-06-14|language=id-ID}}</ref> == Referensi == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] qoqo99rm84cfepzutvpzxapsxo1osdp 710403 710393 2026-06-14T06:09:57Z Firmanar 36900 710403 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Lombok]] minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Perang Topat, Warisan Budaya Tentang Toleransi dan Pluralisme|url=https://lombokbaratkab.go.id/perang-topat-warisan-budaya-tentang-toleransi-dan-pluralisme/|newspaper=Kabupaten Lombok Barat|date=2022-12-09|access-date=2026-06-14|language=id-ID}}</ref> == Referensi == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] m3c4aqgqbb2pfgf3qfk51ftdy5lui4o 710412 710403 2026-06-14T06:16:39Z Firmanar 36900 710412 wikitext text/x-wiki '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Lombok]] minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. == Sajarah Singget == Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Perang Topat, Warisan Budaya Tentang Toleransi dan Pluralisme|url=https://lombokbaratkab.go.id/perang-topat-warisan-budaya-tentang-toleransi-dan-pluralisme/|newspaper=Kabupaten Lombok Barat|date=2022-12-09|access-date=2026-06-14|language=id-ID}}</ref> == Referensi == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] 2274z6hu624im5fdeilrguauh76kdkn 710441 710412 2026-06-14T06:36:40Z Firmanar 36900 710441 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tugas Suci.jpg|jmpl|Sebelum Perang Topat]] '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Lombok]] minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. == Sajarah Singget == Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Perang Topat, Warisan Budaya Tentang Toleransi dan Pluralisme|url=https://lombokbaratkab.go.id/perang-topat-warisan-budaya-tentang-toleransi-dan-pluralisme/|newspaper=Kabupaten Lombok Barat|date=2022-12-09|access-date=2026-06-14|language=id-ID}}</ref> == Referensi == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] icltr1iu0uerrbvueznzgi75pw1qvjq 710443 710441 2026-06-14T06:37:16Z Firmanar 36900 710443 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tugas Suci.jpg|jmpl|Sebelum Perang Topat]] '''Perang Topat''' mangrupa tradisi anu dilaksanakeun ku urang Sasak di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Lombok]] minangka wujud penghormatan ka karuhun sarta minangka sarana pikeun nguatkeun hubungan antar etnis.<ref>{{Cite journal|last=MOHAMMAD|first=FIRDAUS|date=2025|title=TRADISI UPACARA ADAT PERANG TOPAT SEBAGAI KOHESI SOSIAL PADA MASYARAKAT SASAK DI KECAMATAN LINGSAR KABUPATEN LOMBOK BARAT|url=https://repository.ummat.ac.id/12360/|language=en}}</ref> Ritual Perang Topat dilaksanakeun ngaliwatan opat tahapan, nya éta persiapan, bubuka, palaksanaan utama, jeung panutup. Tahap persiapan dilaksanakeun sacara babarengan ku pengurus Pura Gaduh jeung Kemaliq ngaliwatan musyawarah pikeun nyusun rarancang kagiatan jeung ngabagi tugas jeung tanggung jawab. Ieu prosés ngagambarkeun hubungan harmonis antara masarakat Hindu jeung Muslim di Lingsar. == Sajarah Singget == [[Gambar:Lombok 4 Desember 2025.jpg|jmpl|Perang Topat]] Salah sahiji bentuk toleransi anu timbul tina pilihan masing-masing tina kasapukan saling sato. duanana kelompok sapuk teu make sapi nu suci umat Hindu atawa babi nu dilarang agama Islam. Minangka jalan tengah, maranehna dipilih. kebo nu bisa ditarima ku dua pihak. Perjangjian ieu jadi lambang gawé babarengan jeung karukunan nu terus dipiara dina palaksanaan Perang Topat nepi ka ayeuna.<ref>{{Cite journal|last=Anastasya|last2=Evita|first2=A. Lili|date=2024-12-30|title=Ritual Perang Topat: Membangun Harmoni dan Toleransi Antar Etnik dan Agama di Lombok|url=https://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/jawi/article/view/21263|journal=JAWI|language=en|volume=7|issue=2|pages=128–137|doi=10.24042/jawi.v7i2.21263|issn=2622-5522}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Perang Topat, Warisan Budaya Tentang Toleransi dan Pluralisme|url=https://lombokbaratkab.go.id/perang-topat-warisan-budaya-tentang-toleransi-dan-pluralisme/|newspaper=Kabupaten Lombok Barat|date=2022-12-09|access-date=2026-06-14|language=id-ID}}</ref> == Referensi == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] e09uxucdtuxgzq6ikzr4wuubwe9z2s1 0 108710 710317 2026-06-14T04:07:18Z Amirasyifaa 36908 Nyieun kaca anyar Mane'e nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat anu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. 710317 wikitext text/x-wiki Mane'e nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat anu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. hnaza16lxqrdya96n200kb3mtvi6rni 710328 710317 2026-06-14T04:16:27Z Amirasyifaa 36908 710328 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat anu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. mv2cah3rcx7ogzjbuxhbu9ys5d725x3 710338 710328 2026-06-14T04:31:32Z Amirasyifaa 36908 710338 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna. oblv4sw0vgy6vnb1s2nwbtovnrpmwiq 710350 710338 2026-06-14T04:39:14Z Amirasyifaa 36908 710350 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Rujukan == <references /> knxv2fr7ve36sc3m4v5161cyomxlwen 710384 710350 2026-06-14T06:04:09Z Amirasyifaa 36908 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710384 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 1qrjzuqwmarw84s0qjfup24v2xsddmx 710386 710384 2026-06-14T06:04:34Z Amirasyifaa 36908 added [[Category:Budaya]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710386 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, Sulawesi Utara. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil laut jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] 7a597aeggkdh0w5x3a7tjoq7liuiva0 710401 710386 2026-06-14T06:09:13Z Amirasyifaa 36908 710401 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, [[Sulawesi Kalér|Sulawesi Utara]]. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil [[Sagara|laut]] jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] gnt1j4mpi4hyyjxt4djzaiyrnm4og44 710437 710401 2026-06-14T06:32:32Z Amirasyifaa 36908 710437 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, [[Sulawesi Kalér|Sulawesi Utara]]. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil [[Sagara|laut]] jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Asalan == Tradisi Mane'e dipercaya dimimitian sanggeus kajadian gempa jeung tsunami taun 1628 anu ngabagi Pulo Kakorotan jadi tilu bagian. Nurutkeun carita lokal, téhnik mancing dina tradisi ieu diwanohkeun ku dua urang pendatang anu némbongkeun cara narik lauk ka basisir maké daun, tuluy diwariskeun ka warga satempat ti generasi ka generasi.<ref>{{Cite news|url=https://www.kompasiana.com/anjasprasetiyo/559604abf57a615705a881f1/prosesi-adat-mane-e-perlambang-cinta-laut-masyarakat-kakorotan-intata|title=}}</ref> == Tujuan == Festival ieu dilaksanakeun minangka wujud do’a sarta miharep pamayang sing meunang hasil tangkapan anu loba pisan tur salawasna salamet nalika di laut. Salian ti éta, tradisi ieu ogé boga peran pikeun ngajaga jeung ngawariskeun ajén-inajén tradisi ka generasi saterusna.<ref>{{Cite news|url=https://kumparan.com/berita-update/apakah-tujuan-dilaksanakan-festival-manee-di-sulawesi-utara-1wtLJag6yCq/3|title=}}</ref> == Prosesi == Tradisi Mane’e dilaksanakeun ngaliwatan salapan tahapan anu dilaksanakeun sacara berurutan sarta ngalibetkeun sakumna masarakat sacara gotong royong. Prosesi dimimitian ku persiapan adat jeung do’a, dituluykeun ku masang tali anu dibungkus dina daun kalapa pikeun ngala lauk, tuluy dipungkas ku babagi hasil tangkapan jeung dahar babarengan minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2015/05/11/120600627/Ribuan.Orang.Tangkap.Ikan.Bersama.dalam.Festival.Mane.e.di.Talaud|title=}}</ref> == Lokasi Adat == Masyarakat adat Kakorotan-Intata ngalaksanakeun Tradisi Mane'e di sagala rupa wewengkon anu sumebar di tilu pulo, nya eta Kakorotan, Intata, jeung Malo. Sanajan aya sababaraha lokasi palaksanaan, wewengkon Ranne di Pulo Intata mangrupa puseur kagiatan anu pangseringna dibuka pikeun festival jeung kunjungan umum. Lokasi-lokasi sejenna tetep fungsina salaku wewengkon tradisional jeung dijaga pikeun dilestarikan ku masarakat satempat.<ref>{{Cite news|url=https://mediasulut.id/festival-manee-talaud-2026/|title=}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] i29zp7noj0tfvu0mkabwfpv2bsm9eq9 710449 710437 2026-06-14T06:38:40Z Amirasyifaa 36908 710449 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, [[Sulawesi Kalér|Sulawesi Utara]]. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil [[Sagara|laut]] jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Asalan == Tradisi Mane'e dipercaya dimimitian sanggeus kajadian gempa jeung [[Sunami|tsunami]] taun 1628 anu ngabagi Pulo Kakorotan jadi tilu bagian. Nurutkeun carita lokal, téhnik mancing dina tradisi ieu diwanohkeun ku dua urang pendatang anu némbongkeun cara narik lauk ka basisir maké daun, tuluy diwariskeun ka warga satempat ti generasi ka generasi.<ref>{{Cite news|url=https://www.kompasiana.com/anjasprasetiyo/559604abf57a615705a881f1/prosesi-adat-mane-e-perlambang-cinta-laut-masyarakat-kakorotan-intata|title=}}</ref> == Tujuan == Festival ieu dilaksanakeun minangka wujud do’a sarta miharep pamayang sing meunang hasil tangkapan anu loba pisan tur salawasna salamet nalika di laut. Salian ti éta, tradisi ieu ogé boga peran pikeun ngajaga jeung ngawariskeun ajén-inajén tradisi ka generasi saterusna.<ref>{{Cite news|url=https://kumparan.com/berita-update/apakah-tujuan-dilaksanakan-festival-manee-di-sulawesi-utara-1wtLJag6yCq/3|title=}}</ref> == Prosesi == Tradisi Mane’e dilaksanakeun ngaliwatan salapan tahapan anu dilaksanakeun sacara berurutan sarta ngalibetkeun sakumna masarakat sacara gotong royong. Prosesi dimimitian ku persiapan adat jeung do’a, dituluykeun ku masang tali anu dibungkus dina daun kalapa pikeun ngala lauk, tuluy dipungkas ku babagi hasil tangkapan jeung dahar babarengan minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2015/05/11/120600627/Ribuan.Orang.Tangkap.Ikan.Bersama.dalam.Festival.Mane.e.di.Talaud|title=}}</ref> == Lokasi Adat == Masyarakat adat Kakorotan-Intata ngalaksanakeun Tradisi Mane'e di sagala rupa wewengkon anu sumebar di tilu pulo, nya eta Kakorotan, Intata, jeung Malo. Sanajan aya sababaraha lokasi palaksanaan, wewengkon Ranne di Pulo Intata mangrupa puseur kagiatan anu pangseringna dibuka pikeun festival jeung kunjungan umum. Lokasi-lokasi sejenna tetep fungsina salaku wewengkon tradisional jeung dijaga pikeun dilestarikan ku masarakat satempat.<ref>{{Cite news|url=https://mediasulut.id/festival-manee-talaud-2026/|title=}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] 59084bookiz173dyzaxzf2m0803ebnz 710456 710449 2026-06-14T06:44:38Z Amirasyifaa 36908 added [[Category:Budaya Indonesia]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710456 wikitext text/x-wiki '''Mane'e''' nyaéta tradisi turun-tumurun ku masarakat Kapuloan Talaud, [[Sulawesi Kalér|Sulawesi Utara]]. Tradisi ieu lumangsung salila tilu nepi ka genep bulan. Tradisi ieu dilaksanakeun pikeun nandaan ahir jaman eha, nyaéta jaman larangan nyokot hasil [[Sagara|laut]] jeung darat. Sabagé wujud palaksanaan aturan, sing saha waé anu ngalanggar EHA bakal dikenaan sanksi berupa diarak ngurilingan kampung kalayan lauk ngagantung dina awakna.<ref>{{Cite journal|last=Buata|first=Corrie|date=2013|title=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara|url=https://repository.upi.edu/4057/2/D_BIND_0908976_Abstract.pdf|journal=Tradisi Upacara Mane'e Pada Masyarakat Pesisir Pulau Talaud Sulawesi Utara}}</ref> == Asalan == Tradisi Mane'e dipercaya dimimitian sanggeus kajadian gempa jeung [[Sunami|tsunami]] taun 1628 anu ngabagi Pulo Kakorotan jadi tilu bagian. Nurutkeun carita lokal, téhnik mancing dina tradisi ieu diwanohkeun ku dua urang pendatang anu némbongkeun cara narik lauk ka basisir maké daun, tuluy diwariskeun ka warga satempat ti generasi ka generasi.<ref>{{Cite news|url=https://www.kompasiana.com/anjasprasetiyo/559604abf57a615705a881f1/prosesi-adat-mane-e-perlambang-cinta-laut-masyarakat-kakorotan-intata|title=}}</ref> == Tujuan == Festival ieu dilaksanakeun minangka wujud do’a sarta miharep pamayang sing meunang hasil tangkapan anu loba pisan tur salawasna salamet nalika di laut. Salian ti éta, tradisi ieu ogé boga peran pikeun ngajaga jeung ngawariskeun ajén-inajén tradisi ka generasi saterusna.<ref>{{Cite news|url=https://kumparan.com/berita-update/apakah-tujuan-dilaksanakan-festival-manee-di-sulawesi-utara-1wtLJag6yCq/3|title=}}</ref> == Prosesi == Tradisi Mane’e dilaksanakeun ngaliwatan salapan tahapan anu dilaksanakeun sacara berurutan sarta ngalibetkeun sakumna masarakat sacara gotong royong. Prosesi dimimitian ku persiapan adat jeung do’a, dituluykeun ku masang tali anu dibungkus dina daun kalapa pikeun ngala lauk, tuluy dipungkas ku babagi hasil tangkapan jeung dahar babarengan minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2015/05/11/120600627/Ribuan.Orang.Tangkap.Ikan.Bersama.dalam.Festival.Mane.e.di.Talaud|title=}}</ref> == Lokasi Adat == Masyarakat adat Kakorotan-Intata ngalaksanakeun Tradisi Mane'e di sagala rupa wewengkon anu sumebar di tilu pulo, nya eta Kakorotan, Intata, jeung Malo. Sanajan aya sababaraha lokasi palaksanaan, wewengkon Ranne di Pulo Intata mangrupa puseur kagiatan anu pangseringna dibuka pikeun festival jeung kunjungan umum. Lokasi-lokasi sejenna tetep fungsina salaku wewengkon tradisional jeung dijaga pikeun dilestarikan ku masarakat satempat.<ref>{{Cite news|url=https://mediasulut.id/festival-manee-talaud-2026/|title=}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Budaya Indonesia]] 72iec1sxml9g53vx4krb0nzznlr7vub 0 108711 710318 2026-06-14T04:07:52Z Peggycarter2 36851 Nyieun kaca anyar Tradisi Mandi Safar anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. 710318 wikitext text/x-wiki Tradisi Mandi Safar anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. dndkfyp7uibb96i1tsaqqh8rfxnjowp 710331 710318 2026-06-14T04:17:14Z Peggycarter2 36851 710331 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. oiokw0bcrj9gk02jvkasrp78250f8zc 710337 710331 2026-06-14T04:31:20Z Peggycarter2 36851 710337 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref>{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> drb4tou55c7ku75vj28ld6vot3286s2 710346 710337 2026-06-14T04:35:52Z Peggycarter2 36851 710346 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref>{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18, minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan Sumatra. agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya.<ref>{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == nsa7nnqyw7g8h6vbvxipldh40gkuwl3 710348 710346 2026-06-14T04:37:55Z Peggycarter2 36851 710348 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref>{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18, minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan Sumatra. agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref>{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == rtris20lznt092jwmdtbz2ewop01rmv 710352 710348 2026-06-14T04:41:00Z Peggycarter2 36851 710352 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref>{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18, minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan Sumatra. agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa. Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref>{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == f2xzqs9gfet1ejq4n7r4mpupp9obwfv 710354 710352 2026-06-14T04:41:57Z Peggycarter2 36851 710354 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut Jambi mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari. Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref>{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18, minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan Sumatra. agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa. Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref>{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == bsgaj9c2qmudbuzmo03o3fho6nj8h1k 710356 710354 2026-06-14T04:43:16Z Peggycarter2 36851 710356 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18, minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan Sumatra. agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa. Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref>{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == mpahrtgdyjfr7vf6bzkfzamltvjr7kj 710370 710356 2026-06-14T05:51:15Z Peggycarter2 36851 /* Asal muasal */ 710370 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18, minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa. Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref>{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == agy2973jjbpuzytoonviavcxd5j4k38 710371 710370 2026-06-14T05:52:18Z Peggycarter2 36851 /* Asal muasal */ 710371 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa. Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == r4tpjr3idullbu4bv2zvink2wtic36y 710372 710371 2026-06-14T05:53:02Z Peggycarter2 36851 /* Asal muasal */ 710372 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite web|url=https://kampungkb.kemendukbangga.go.id/kampung/14699/intervensi/1199715/tradisi-mandi-safar|title=Tradisi Mandi Safar|website=BKKBN|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == 8x3133nlcrukd8uxwh3zr1zrkh5xoda 710382 710372 2026-06-14T06:03:54Z Peggycarter2 36851 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710382 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén Islam jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite web|url=https://kampungkb.kemendukbangga.go.id/kampung/14699/intervensi/1199715/tradisi-mandi-safar|title=Tradisi Mandi Safar|website=BKKBN|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] f5jweka9emfif3lgxm5h76wcncwqm5v 710400 710382 2026-06-14T06:09:02Z Peggycarter2 36851 710400 wikitext text/x-wiki Tradisi '''Mandi Safar''' anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> === Asal muasal === Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén [[Islam]] jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite web|url=https://kampungkb.kemendukbangga.go.id/kampung/14699/intervensi/1199715/tradisi-mandi-safar|title=Tradisi Mandi Safar|website=BKKBN|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] fcdqx0js1vcb909rkq4q16y5g6ablt4 710424 710400 2026-06-14T06:24:57Z Peggycarter2 36851 710424 wikitext text/x-wiki '''Mandi Safar''' nyaéta mandi dina bulan Safar pikeun ngaleungitkeun kajahatan anu diturunkeun ku Alloh ka sakumna umat manusa di dunya ieu tina papan Lauh Mahfuzh (Restu Aditya, 2015: 3) anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> == Asal muasal == Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén [[Islam]] jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite web|url=https://kampungkb.kemendukbangga.go.id/kampung/14699/intervensi/1199715/tradisi-mandi-safar|title=Tradisi Mandi Safar|website=BKKBN|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 2p0xpyg8w8rmv909c8gl909lcbtlhbw 710432 710424 2026-06-14T06:29:13Z Peggycarter2 36851 710432 wikitext text/x-wiki '''Mandi Safar''' nyaéta mandi dina bulan Safar pikeun ngaleungitkeun kajahatan anu diturunkeun ku Alloh ka sakumna umat manusa di dunya ieu tina papan Lauh Mahfuzh<ref>{{Cite journal|date=|title=|url=|journal=jurnalbimasislam.kemenag.go.id}}</ref> anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> == Asal muasal == Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén [[Islam]] jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite web|url=https://kampungkb.kemendukbangga.go.id/kampung/14699/intervensi/1199715/tradisi-mandi-safar|title=Tradisi Mandi Safar|website=BKKBN|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 5ozko0rasno1ay99sk0wwlf970apsah 710464 710432 2026-06-14T06:49:55Z Peggycarter2 36851 710464 wikitext text/x-wiki [[Gambar:RITUAL MANDI SAFAR.jpg|jmpl|Ritual mandi safar]] '''Mandi Safar''' nyaéta mandi dina bulan Safar pikeun ngaleungitkeun kajahatan anu diturunkeun ku Alloh ka sakumna umat manusa di dunya ieu tina papan Lauh Mahfuzh<ref>{{Cite journal|date=|title=|url=|journal=jurnalbimasislam.kemenag.go.id}}</ref> anu dilaksanakeun saban poé Rebo ahir bulan Safar ku masarakat Désa Air Hitam Laut [[Jambi]] mangrupa wujud warisan budaya lokal anu masih kénéh hirup nepi ka kiwari.<ref name=":0" /> Tradisi Mandi Safar lain ngan hiji wujud ritual pikeun ngusir kajahatan, tapi ogé ngagambarkeun sistem budaya anu kompleks. Lambang-lambang saperti munara tilu tingkat, rakit sulapa eppa, daun sawang ditulisan ayat “Salamun”, ogé lawon bodas jeung endog, ngandung harti religius, sosial jeung éstétika anu geus diwariskeun ti generasi ka generasi, pangaweruh jeung unsur-unsur basa, jeung unsur-unsur basa, budaya, budaya, jeung sistem-sistem basa, budaya, budaya, budaya, budaya, jeung budaya. dilumangsungkeun sacara aktif ku masarakat. Mandi Safar bisa digolongkeun kana warisan budaya lokal nu mibanda ajén atikan, simbolis, jeung identitas koléktif nu kudu terus dilestarikan.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Septiara|first=Dara|last2=Mustajab|first2=Sahal|date=2025-06-30|title=Mandi Safar sebagai Warisan Budaya Lokal: Kajian Budaya Masyarakat Desa Air Hitam Laut, Jambi|url=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406|journal=Jurnal Kajian Islam Interdisipliner|language=en|volume=10|issue=1|pages=53–70|doi=10.14421/jkii.v10i1.1406|issn=2775-8281|access-date=https://ejournal.uin-suka.ac.id/pasca/jkii/article/view/1406}}</ref> == Asal muasal == Asal muasal Mandi Safar di Jambi diduga lumangsung dina abad ka-18,<ref name=":1" /> minangka wujud adaptasi antara ajén-inajén [[Islam]] jeung kapercayaan lokal anu mekar di wewengkon basisir wétan [[Sumatra|Sumatra.]] agenda budaya taunan anu ogé narik perhatian wisatawan jeung peneliti budaya. Tradisi ieu ngagambarkeun kombinasi spiritual jeung sosial, nya eta walungan dianggap lain ngan salaku sumber cai, tapi ogé salaku rohangan sakral anu ngahubungkeun manusa, alam jeung Nu Maha Kawasa.<ref>{{Cite web|url=https://kampungkb.kemendukbangga.go.id/kampung/14699/intervensi/1199715/tradisi-mandi-safar|title=Tradisi Mandi Safar|website=BKKBN|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> Rangkaian arak-arakan dimimitian ku do’a babarengan, dituluykeun ku parade budaya, ditutup ku rombongan mandi di walungan. Sadaya ieu dilakonan minangka bagian tina usaha babarengan nyuhunkeun panangtayungan ka Gusti Nu Maha Kawasa sarta nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Di Air Hitam Ulu, ritual ieu mimitina dilaksanakeun ngan ku sesepuh tradisional jeung tokoh agama. Tapi, saprak taun 1980-an, Mandi Safar geus jadi leuwih dipikawanoh lega tur geus jadi perhatian sarta agenda budaya wisatawan taunan. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://library.uinjambi.ac.id/sejarah-ritual-mandi-safar-di-air-hitam-ulu-kabupaten-tanjung-jabung-timur/|title=Sejarah Ritual Mandi Safar di Air Hitam Ulu Kabupaten Tanjung Jabung Timur|last=Jambi|first=Perpustakaan UIN|website=Perpustakaan UIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] gfmvulw2u5n5kv21y2pwpb5pyzf8v1f 0 108712 710319 2026-06-14T04:08:03Z AneuGarsela 36915 Nyieun kaca anyar Bau nyale nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara newak nyale, cacing laut anu boga carita legendaris anu jero di tukangeunana. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung kebersamaan masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing l... 710319 wikitext text/x-wiki Bau nyale nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara newak nyale, cacing laut anu boga carita legendaris anu jero di tukangeunana. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung kebersamaan masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "newak cacing". hbujhku6m6zhr5chx9djg7ufbbfkwpr 710322 710319 2026-06-14T04:10:49Z AneuGarsela 36915 710322 wikitext text/x-wiki Bau nyale nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita legendaris anu jero di tukangeunana. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung kebersamaan masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". fd76b2rt0zi4hdi9i6zam9d86ue11pt 710324 710322 2026-06-14T04:15:00Z AneuGarsela 36915 710324 wikitext text/x-wiki Bau nyale nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung kebersamaan masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". jsngca9j5iytbbef682y5kcggnh2mo3 710327 710324 2026-06-14T04:16:22Z AneuGarsela 36915 710327 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung kebersamaan masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". 4jgehtbuawi1ggfghye2u460wz3ofe9 710340 710327 2026-06-14T04:31:37Z AneuGarsela 36915 710340 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". Bau Nyale ieu miboga sajarah anu mindeng dicaritakeun turun-tumurun. Disebutkeun yen eta asalna tina carita legenda Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katengtreman. Dina carita rakyat, Putri Mandalika dicaritakeun minangka tokoh anu dipikanyaah ku loba pangeran. Pikeun nyingkahan perang anu dipicu ku tawuran ngalawan dirina, sang putri kudu ngorbankeun dirina sorangan. robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang . Acara Bau Nyale biasana lumangsung dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, Lombok Tengah. Sanajan kitu, sababaraha pantai séjén di Lombok ogé lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngarayakeun. Dimimitian isuk-isuk, jalma-jalma berbondong-bondong ka pantai pikeun nangkep nyale. Cacing laut ieu dipercaya mawa tuah jeung biasana dipaké salaku kadaharan atawa bagian tina ritual tradisional nu . Pikeun maranéhanana anu resep kana tradisi ieu .. Tradisi Nyale biasana dilaksanakeun kira-kira bulan Pebruari atawa Maret, numutkeun kalénder Sasak. Tong luput kasempetan pikeun nyaksian salah sahiji tradisi budaya anu paling ikonis di Indonésia. Pulo Lombok henteu ngan ukur dikenal ku kaéndahan alamna anu pikaresepeun, tapi ogé ku tradisi budaya anu beunghar, unik sareng lestari. Salah sahiji tradisi taunan anu paling populer sareng paling diantisipasi masarakat Sasak - penduduk asli Pulo Lombok - nyaéta Bau Nyale (nyekel nyale). Tradisi ieu, anu dipuseurkeun di sapanjang basisir kidul Pulo Lombok, nya éta fungsi sosial budaya anu ngahijikeun. fenomena. 3208wch4dybqwyf6gbzoydv96qo8ga9 710375 710340 2026-06-14T06:00:46Z AneuGarsela 36915 710375 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti isuk-isuk kira-kira wanci haneut moyan, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Rujukan: == <references /> ph1j67vfvji0ih3vbtf994tn87p0duq 710385 710375 2026-06-14T06:04:16Z AneuGarsela 36915 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710385 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti isuk-isuk kira-kira wanci haneut moyan, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] slmnbrl4hxsw4lnnen0g9tsmbtwcd0t 710388 710385 2026-06-14T06:04:58Z AneuGarsela 36915 added [[Category:Budaya]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710388 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di Pulo Lombok. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan budaya, tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti isuk-isuk kira-kira wanci haneut moyan, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] rxaqeyqmp9m97o3g3c9zst1yvof7mue 710409 710388 2026-06-14T06:12:44Z AneuGarsela 36915 710409 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] k7waf3d6od3gm0nt5sps0j0scyv2c3w 710410 710409 2026-06-14T06:14:37Z AneuGarsela 36915 710410 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Tradisi == Bau Nyale == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] d9yysz6syex5rtllid8js0ucfhfmc0q 710413 710410 2026-06-14T06:17:19Z AneuGarsela 36915 710413 wikitext text/x-wiki '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Tradisi == Bau Nyale == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] kvak14ddjsc3kdeu6tz70wjgb2g9c8q 710434 710413 2026-06-14T06:31:02Z AneuGarsela 36915 710434 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl]] '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref> == Tradisi == Bau Nyale == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] 01fol7hwh8zxk8p14kq639ww7639ag1 710439 710434 2026-06-14T06:34:09Z AneuGarsela 36915 710439 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> == Tradisi == Bau Nyale == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] cxuy4ewa6vlbz85gokbcqk40c7h390v 710440 710439 2026-06-14T06:35:05Z AneuGarsela 36915 710440 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''[[Bau]] nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> == Tradisi == Bau Nyale == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] pl85rr4ighz2rfzxmxvamooxspaomdy 710445 710440 2026-06-14T06:37:35Z AneuGarsela 36915 710445 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''[[Bau]] nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == [[Gambar:Katalog Warisan Budaya Takbenda Indonesia 2018 (Buku 2).pdf|jmpl|Sejarah Bau Nyale]] Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> == Tradisi == Bau Nyale == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] kjw43ehzruatnlif9ec7fwami7az5r1 710454 710445 2026-06-14T06:42:39Z AneuGarsela 36915 /* Tradisi */ 710454 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''[[Bau]] nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == [[Gambar:Katalog Warisan Budaya Takbenda Indonesia 2018 (Buku 2).pdf|jmpl|Sejarah Bau Nyale]] Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> == Tradisi == Tradisi Bau Nyale (néwak nyale) téh upacara adat jeung pésta rahayat nu pang populerna pikeun suku Sasak di Pulo Lombok, utamana nu nyicingan wewengkon kidul. Itungan waktu anu pas pikeun néwak nyale ditangtukeun ku para kyai (tokoh-tokoh tradisional/kaagamaan, tokoh-tokoh jeung perang) anu dumasar kana élmu alam. gugusan di langit beulah kalér. Nyale catching biasana butuh waktu anu pohara pondok, dimimitian saméméh subuh sarta réngsé nalika panonpoe mimiti némbongan di ufuk wétan nalika Nyale balik deui kana liang batu. Pikeun masarakat agraris Lombok Kidul, tradisi Bau Nyale miboga fungsi sosial anu kacida penting sarta peranna, mimitian ti sarana rekreasi, nguatkeun solidaritas, sarta ngalestarikeun budaya tradisional (ngalestarikeun). ritual di laut keur ngora. Salian ti diolah jadi rupa-rupa masakan nikmat kayaning nyale bakar atawa bungbu masak (masin), nyale ogé dianggap mibanda ajén magis nu mawa berkah. Patani mindeng nyeuseuh wadahna dipaké pikeun nyekel nyale di lawang gapura cai sawah atawa nempelkeun bungkusan sésana di tengah sawah pikeun melak sagala rupa panyakit, jadi ngajagi tina sagala rupa panyakit, jadi ngajagi pepelakan tina sagala rupa panyakit. == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] 6myi3fezl626vv31m2080y6s62r4ffo 710455 710454 2026-06-14T06:44:36Z AneuGarsela 36915 710455 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''[[Bau]] nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == [[Gambar:Katalog Warisan Budaya Takbenda Indonesia 2018 (Buku 2).pdf|jmpl|Sejarah Bau Nyale]] Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://su.wikipedia.org/wiki/Gambar:Berburu_Cacing_Laut.jpg|title=}}</ref> == Tradisi == Tradisi Bau Nyale (néwak nyale) téh upacara adat jeung pésta rahayat nu pang populérna pikeun suku Sasak di Pulo Lombok, utamana nu nyicingan wewengkon kidul. Itungan waktu anu pas pikeun néwak nyale ditangtukeun ku para kyai (tokoh-tokoh tradisional/kaagamaan, tokoh-tokoh jeung perang) anu dumasar kana élmu alam. gugusan di langit beulah kalér. Nyale catching biasana butuh waktu anu pohara pondok, dimimitian saméméh subuh sarta réngsé nalika panonpoe mimiti némbongan di ufuk wétan nalika Nyale balik deui kana liang batu. Pikeun masarakat agraris Lombok Kidul, tradisi Bau Nyale miboga fungsi sosial anu kacida penting sarta peranna, mimitian ti sarana rekreasi, nguatkeun solidaritas, sarta ngalestarikeun budaya tradisional (ngalestarikeun). ritual di laut keur ngora. Salian ti diolah jadi rupa-rupa masakan nikmat kayaning nyale bakar atawa bungbu masak (masin), nyale ogé dianggap mibanda ajén magis nu mawa berkah. Patani mindeng nyeuseuh wadahna dipaké pikeun nyekel nyale di lawang gapura cai sawah atawa nempelkeun bungkusan sésana di tengah sawah pikeun melak sagala rupa panyakit, jadi ngajagi tina sagala rupa panyakit, jadi ngajagi pepelakan tina sagala rupa panyakit. == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] cv198zrx0qrwooroxo7v8vlbc1z3w70 710457 710455 2026-06-14T06:45:15Z AneuGarsela 36915 710457 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == [[Gambar:Katalog Warisan Budaya Takbenda Indonesia 2018 (Buku 2).pdf|jmpl|Sejarah Bau Nyale]] Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://su.wikipedia.org/wiki/Gambar:Berburu_Cacing_Laut.jpg|title=}}</ref> == Tradisi == Tradisi Bau Nyale (néwak nyale) téh upacara adat jeung pésta rahayat nu pang populérna pikeun suku Sasak di Pulo Lombok, utamana nu nyicingan wewengkon kidul. Itungan waktu anu pas pikeun néwak nyale ditangtukeun ku para kyai (tokoh-tokoh tradisional/kaagamaan, tokoh-tokoh jeung perang) anu dumasar kana élmu alam. gugusan di langit beulah kalér. Nyale catching biasana butuh waktu anu pohara pondok, dimimitian saméméh subuh sarta réngsé nalika panonpoe mimiti némbongan di ufuk wétan nalika Nyale balik deui kana liang batu. Pikeun masarakat agraris Lombok Kidul, tradisi Bau Nyale miboga fungsi sosial anu kacida penting sarta peranna, mimitian ti sarana rekreasi, nguatkeun solidaritas, sarta ngalestarikeun budaya tradisional (ngalestarikeun). ritual di laut keur ngora. Salian ti diolah jadi rupa-rupa masakan nikmat kayaning nyale bakar atawa bungbu masak (masin), nyale ogé dianggap mibanda ajén magis nu mawa berkah. Patani mindeng nyeuseuh wadahna dipaké pikeun nyekel nyale di lawang gapura cai sawah atawa nempelkeun bungkusan sésana di tengah sawah pikeun melak sagala rupa panyakit, jadi ngajagi tina sagala rupa panyakit, jadi ngajagi pepelakan tina sagala rupa panyakit. == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] m6ralh0ee1r83uywnkistacavlwbaor 710458 710457 2026-06-14T06:46:32Z AneuGarsela 36915 710458 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == [[Gambar:Katalog Warisan Budaya Takbenda Indonesia 2018 (Buku 2).pdf|jmpl|Sejarah Bau Nyale]] Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://su.wikipedia.org/wiki/Gambar:Berburu_Cacing_Laut.jpg|title=}}</ref> [[Gambar:Mengenal Tradisi suku Sasak.pdf|jmpl|Tradisi Bau Nyale di Suku Sasak]] == Tradisi == Tradisi Bau Nyale (néwak nyale) téh upacara adat jeung pésta rahayat nu pang populérna pikeun suku Sasak di Pulo Lombok, utamana nu nyicingan wewengkon kidul. Itungan waktu anu pas pikeun néwak nyale ditangtukeun ku para kyai (tokoh-tokoh tradisional/kaagamaan, tokoh-tokoh jeung perang) anu dumasar kana élmu alam. gugusan di langit beulah kalér. Nyale catching biasana butuh waktu anu pohara pondok, dimimitian saméméh subuh sarta réngsé nalika panonpoe mimiti némbongan di ufuk wétan nalika Nyale balik deui kana liang batu. Pikeun masarakat agraris Lombok Kidul, tradisi Bau Nyale miboga fungsi sosial anu kacida penting sarta peranna, mimitian ti sarana rekreasi, nguatkeun solidaritas, sarta ngalestarikeun budaya tradisional (ngalestarikeun). ritual di laut keur ngora. Salian ti diolah jadi rupa-rupa masakan nikmat kayaning nyale bakar atawa bungbu masak (masin), nyale ogé dianggap mibanda ajén magis nu mawa berkah. Patani mindeng nyeuseuh wadahna dipaké pikeun nyekel nyale di lawang gapura cai sawah atawa nempelkeun bungkusan sésana di tengah sawah pikeun melak sagala rupa panyakit, jadi ngajagi tina sagala rupa panyakit, jadi ngajagi pepelakan tina sagala rupa panyakit. == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] g864v8o3twpu3j21c02ilgiif0g5q7z 710465 710458 2026-06-14T06:50:21Z AneuGarsela 36915 710465 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Berburu Cacing Laut.jpg|jmpl|Ngareuah-reuah tradisi Bau Nyale]] '''Bau nyale''' nyaéta salah sahiji kabeungharan budaya anu paling ditanti-anti di [[Pulo Lombok]]. Unggal taun, urang Sasak jeung wisatawan ngumpul di basisir Lombok pikeun ilubiung dina acara néwak nyale, cacing laut anu boga carita légendaris anu nyosok jero. Tradisi ieu lain ngan ukur hajatan [[budaya]], tapi ogé mangrupa simbol spiritual jeung ''kebersamaan'' masarakat. Sacara linguistik, Bau dina basa Sasak hartina "nyokot, nyekel, néwak." Sedengkeun Nyale mangrupa jenis cacing laut kalawan ngaran Latin EubicaFucata anu wangunna siga cacing biasa, tapi leuwih panjang sarta boga warna kawas katumbiri. Ku kituna, Bau nyale bisa dihartikeun "néwak cacing". == Sajarah == [[Gambar:Katalog Warisan Budaya Takbenda Indonesia 2018 (Buku 2).pdf|jmpl|Sejarah Bau Nyale]] Bau Nyale miboga sajarah atawa dongéng anu mindeng dicaritakeun sacara turun-tumurun. Cenah tina dongéng sasakala Putri Mandalika, putri geulis anu jadi lambang pangorbanan jeung katingtriman. Dicaritakeun, Putri Mandalika téh minangka putri anu diincer ku para pangeran, matak teu anéh upama loba pangéran anu bogoh ka putri Mandalika. Pikeun nyingkahan perang anu dibalukarkeun ku dirina éta putri kudu ngorbankeun dirina sorangan ku cara ngagejeburkeun manéh ka laut. Masarakat percaya putri Mandalika robah jadi nyale, cacing laut nu dianggap mawa tuah keur urang. Acara bau nyale biasana dilumangsungkeun dina bulan Pebruari atawa Maret, nurutkeun kalénder Sasak. tepatna tanggal 20 bulan 10. Lokasi utama hajatan ieu nyaéta Basisir Seger, Kuta, jeung Lombok Tengah. Tapi, aya ogé sababaraha laut séjén di Lombok anu dijadikeun lokasi alternatif pikeun jalma anu rék ngareuah-reuah bau nyalé. Ieu acara téh lumangsungna ti wanci balébat, jalma-jalma ngaleut ngabandaleut ka laut pikeun néwak nyale. Ieu cacing laut téh dipercaya mawa tuah, dijadikeun kadaharan, jeung bagéan tina tradisi. <ref>{{Cite web|url=https://lomboksumbawatourism.ntbprov.go.id/berita/mengenal-bau-nyale-tradisi-unik-di-pantai-selatan-lombok/|title=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan|date=|title=|journal=https://repositori.kemendikdasmen.go.id/23328/1/BAU%20NYALE%20DI%20LOMBOK.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://su.wikipedia.org/wiki/Gambar:Berburu_Cacing_Laut.jpg|title=}}</ref> [[Gambar:Mengenal Tradisi suku Sasak.pdf|jmpl|Tradisi Bau Nyale di Suku Sasak]] == Tradisi == Tradisi Bau Nyale (néwak nyale) téh upacara adat jeung pésta rahayat nu pang populérna pikeun suku Sasak di Pulo Lombok, utamana nu nyicingan wewengkon kidul. Itungan waktu anu pas pikeun néwak nyale ditangtukeun ku para kyai (tokoh-tokoh tradisional/kaagamaan, tokoh-tokoh jeung perang) anu dumasar kana élmu alam. gugusan di langit beulah kalér. Nyale ''catching'' biasana butuh waktu anu lila, dimimitian saméméh subuh sarta réngsé nalika panonpoe mimiti némbongan di béh wétan nalika Nyale balik deui kana liang batu. Pikeun masarakat agraris Lombok Kidul, tradisi Bau Nyale miboga fungsi sosial anu kacida penting, ti mimiti ti sarana rekreasi, nguatkeun duduluran, sarta ngamumulé budaya tradisional (ngalestarikeun). Nyalé téh bisa diolah jadi kadaharan. Salian ti diolah jadi rupa-rupa masakan nikmat kayaning nyale bakar atawa bungbu masak (masin), nyale ogé dianggap mibanda ajén magis nu mawa berkah. Patani mindeng nyeuseuh wadahna dipaké pikeun nyekel nyale di lawang gapura cai sawah atawa nempelkeun bungkusan sésana di tengah sawah pikeun melak sagala rupa panyakit, jadi ngajagi tina sagala rupa panyakit, jadi ngajagi pepelakan tina sagala rupa panyakit. == Rujukan: == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] mwt7by4mrybc5dzkqc2311q872pfa71 0 108713 710320 2026-06-14T04:09:49Z C4c4 khairsya 36925 p 710320 wikitext text/x-wiki Peresean mangrupa kabudayaan has Lombok, nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri. Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna. rvbnwyh4d5e2eskxit4tx5q4wsfwg6o 710335 710320 2026-06-14T04:30:52Z C4c4 khairsya 36925 710335 wikitext text/x-wiki '''Peresean''' mangrupa kabudayaan has Lombok, nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri. Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna.beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di Désa Sade, basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu. bata 305j6c0dzs7k8zkj61zwo7fqj3zywye 710339 710335 2026-06-14T04:31:36Z C4c4 khairsya 36925 710339 wikitext text/x-wiki '''Peresean''' mangrupa kabudayaan has Lombok, nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri. Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna.beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di Désa Sade, basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu. edg36h7m7skywexkx1yyuq2vdpj7i4c 710377 710339 2026-06-14T06:01:02Z C4c4 khairsya 36925 710377 wikitext text/x-wiki '''Peresean''' mangrupa kabudayaan has Lombok, nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri,Upama nilik kana turunna kabudayaan Peresean, tetela pisan urang ngarasa hariwang kana punahna ieu tradisi, Peresean nu sok matak loba sorotan, ahirna ngaran jeung sajarahna bakal tetep inget lamun euweuh nu neraskeunana. Peresean mimiti dipikawanoh ku masarakat Lombok dimimitian ti abad ka-13, saprak ayana karajaan karajaan di Lombok, peresean jadi tarian pikeun kompetisi kaahlian, ogé ritual manggil hujan di jaman baheula.[https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok] Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna. beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di Désa Sade, basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu.[https://repository.ummat.ac.id/12286/] == Rujukan == <references /> ne03pbpgk3feco6balbnlgiq57gm544 710380 710377 2026-06-14T06:03:21Z C4c4 khairsya 36925 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710380 wikitext text/x-wiki '''Peresean''' mangrupa kabudayaan has Lombok, nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri,Upama nilik kana turunna kabudayaan Peresean, tetela pisan urang ngarasa hariwang kana punahna ieu tradisi, Peresean nu sok matak loba sorotan, ahirna ngaran jeung sajarahna bakal tetep inget lamun euweuh nu neraskeunana. Peresean mimiti dipikawanoh ku masarakat Lombok dimimitian ti abad ka-13, saprak ayana karajaan karajaan di Lombok, peresean jadi tarian pikeun kompetisi kaahlian, ogé ritual manggil hujan di jaman baheula.[https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok] Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna. beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di Désa Sade, basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu.[https://repository.ummat.ac.id/12286/] == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] kp83zerz7d3t8j0wd0ygl7ykvz0haar 710421 710380 2026-06-14T06:24:17Z C4c4 khairsya 36925 710421 wikitext text/x-wiki == pengertian peresean == '''[[Peresean]]''' mangrupa kabudayaan has [[Lombok]], nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri,Upama nilik kana turunna kabudayaan Peresean, tetela pisan urang ngarasa hariwang kana punahna ieu tradisi, Peresean nu sok matak loba sorotan, ahirna ngaran jeung sajarahna bakal tetep inget lamun euweuh nu neraskeunana. Peresean mimiti dipikawanoh ku masarakat Lombok dimimitian ti abad ka-13, saprak ayana karajaan [[karajaan di Lombok]], peresean jadi tarian pikeun kompetisi kaahlian, ogé ritual manggil hujan di jaman baheula.[https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok] Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna.<ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok|title=Mengenal Peresean, Tradisi Adu Tangkas Warga Sasak Ende Lombok|last=Maharani|first=Husna Putri|website=detikbali|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Désa Sade,]] basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu.[https://repository.ummat.ac.id/12286/] == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] cutrvec9hqmad1vm3e7coioy0016y0a 710427 710421 2026-06-14T06:26:09Z C4c4 khairsya 36925 710427 wikitext text/x-wiki '''[[Peresean]]''' mangrupa kabudayaan has [[Lombok]], nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri,Upama nilik kana turunna kabudayaan Peresean, tetela pisan urang ngarasa hariwang kana punahna ieu tradisi, Peresean nu sok matak loba sorotan, ahirna ngaran jeung sajarahna bakal tetep inget lamun euweuh nu neraskeunana.<ref name=":0" /> Peresean mimiti dipikawanoh ku masarakat Lombok dimimitian ti abad ka-13, saprak ayana karajaan [[karajaan di Lombok]], peresean jadi tarian pikeun kompetisi kaahlian, ogé ritual manggil hujan di jaman baheula.[https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok] Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok|title=Mengenal Peresean, Tradisi Adu Tangkas Warga Sasak Ende Lombok|last=Maharani|first=Husna Putri|website=detikbali|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Désa Sade,]] basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu.[https://repository.ummat.ac.id/12286/] == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] tvtu9055jwhu6frm9m5z9t8kz30nfqv 710431 710427 2026-06-14T06:28:01Z C4c4 khairsya 36925 710431 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Peresean Lombok.jpg|jmpl|Peresean Lombok]] '''[[Peresean]]''' mangrupa kabudayaan has [[Lombok]], nyaéta tarung antara dua jalma ngagunakeun pakakas saperti tongkat jeung tameng pikeun ngajaga diri,Upama nilik kana turunna kabudayaan Peresean, tetela pisan urang ngarasa hariwang kana punahna ieu tradisi, Peresean nu sok matak loba sorotan, ahirna ngaran jeung sajarahna bakal tetep inget lamun euweuh nu neraskeunana.<ref name=":0" /> Peresean mimiti dipikawanoh ku masarakat Lombok dimimitian ti abad ka-13, saprak ayana karajaan [[karajaan di Lombok]], peresean jadi tarian pikeun kompetisi kaahlian, ogé ritual manggil hujan di jaman baheula.[https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok] Peresean loba dipilarian ku kolot atawa sepuh, sabab para nonoman di Lombok kurang mikaresepna.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.detik.com/bali/budaya/d-7219021/mengenal-peresean-tradisi-adu-tangkas-warga-sasak-ende-lombok|title=Mengenal Peresean, Tradisi Adu Tangkas Warga Sasak Ende Lombok|last=Maharani|first=Husna Putri|website=detikbali|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> beuki modern jaman kiwari beuki jarang kapanggih peresean, biasana peresean mindeng acara bubuka pikeun ngabagéakeun sémah di [[Lombok, Lumbok Seminung, Lampung Kulon|Désa Sade,]] basisir Kute, imah adat anu masih hirup nepi ka kiwari urang tiasa ningali di kampung Sade, imah adat anu ngagunakeun tai sapi salaku napel batu.[https://repository.ummat.ac.id/12286/] == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] mc6lx3x30svdd86x4a3z46uis0yjptl 0 108714 710321 2026-06-14T04:10:37Z Rajihfaiz 36928 Nyieun kaca anyar '''Upacara Adat Reba''' atawa '''Upacara Reba''' nyaéta upacara adat masarakat Ngada di Nusa Tenggara Wétan. Ieu acara dirayakeun ku sakumna lapisan masarakat Ngada sarta mibanda ajén-inajén luhung anu jero. 710321 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' atawa '''Upacara Reba''' nyaéta upacara adat masarakat Ngada di Nusa Tenggara Wétan. Ieu acara dirayakeun ku sakumna lapisan masarakat Ngada sarta mibanda ajén-inajén luhung anu jero. jcq39nl5ra5rvull6sc6a2sso9l8pjs 710341 710321 2026-06-14T04:31:45Z Rajihfaiz 36928 710341 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' (atawa Ritual Reba) mangrupa salah sahiji upacara adat jeung ritual taun anyar nu panggedéna pikeun urang Bajawa (etnis Ngada) di Kabupatén Ngada, Nusa Tenggara Wétan, Indonésia. Upacara ieu dilaksanakeun sataun sakali minangka wujud rasa sukur ka karuhun pikeun hasil panen jeung berkah hirup dina siklus tatanén maranéhanana. 6b7ei463oufkfp4mn6cjcaqdkf42970 710349 710341 2026-06-14T04:38:32Z Rajihfaiz 36928 710349 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' (atawa Ritual Reba) mangrupa salah sahiji upacara adat jeung ritual taun anyar nu panggedéna pikeun urang Bajawa (etnis Ngada) di Kabupatén Ngada, Nusa Tenggara Wétan, Indonésia. Upacara ieu dilaksanakeun sataun sakali minangka wujud rasa sukur ka karuhun pikeun hasil panen jeung berkah hirup dina siklus tatanén maranéhanana.<ref>{{Cite web|url=https://ejurnal.uibu.ac.id/index.php/maharsi/article/download/325/199|title=}}</ref> == Rujukan == <references /> jby1xtmv4zs1ollyhxdvgbvfc9serfo 710378 710349 2026-06-14T06:01:16Z Rajihfaiz 36928 710378 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' (atawa Ritual Reba) mangrupa salah sahiji upacara adat jeung ritual taun anyar nu panggedéna pikeun urang Bajawa (etnis Ngada) di Kabupatén Ngada, Nusa Tenggara Wétan, Indonésia. Upacara ieu dilaksanakeun sataun sakali minangka wujud rasa sukur ka karuhun pikeun hasil panen jeung berkah hirup dina siklus tatanén maranéhanana.<ref>{{Cite web|url=https://ejurnal.uibu.ac.id/index.php/maharsi/article/view/325|title=NILAI DAN MAKNA RITUAL SU’I UWI PADA UPACARA ADAT REBA MASYARAKAT BOSIKO KECAMATAN BAJAWA KABUPATENNGADA}}</ref> == Rujukan == <references /> 2kib9uw51o3gy2v4h83q7bdzj9g03n5 710402 710378 2026-06-14T06:09:23Z Rajihfaiz 36928 710402 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' (atawa Ritual Reba) mangrupa salah sahiji upacara adat jeung ritual taun anyar nu panggedéna pikeun urang [[Bajawa]] (etnis Ngada) di Kabupatén Ngada, [[Nusa Tenggara Wétan|Nusa Tenggara Wetan]], [[Indonésia]]. Upacara ieu dilaksanakeun sataun sakali minangka wujud rasa sukur ka karuhun pikeun hasil panen jeung berkah hirup dina siklus tatanén maranéhanana.<ref>{{Cite web|url=https://ejurnal.uibu.ac.id/index.php/maharsi/article/view/325|title=NILAI DAN MAKNA RITUAL SU’I UWI PADA UPACARA ADAT REBA MASYARAKAT BOSIKO KECAMATAN BAJAWA KABUPATENNGADA}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] 0iqtpo9bn30i39m6ggk7cv0m30rqaqw 710419 710402 2026-06-14T06:22:00Z Rajihfaiz 36928 710419 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' (atawa Ritual Reba) mangrupa salah sahiji upacara adat jeung ritual taun anyar nu panggedéna pikeun urang [[Bajawa]] (etnis Ngada) di Kabupatén Ngada, [[Nusa Tenggara Wétan|Nusa Tenggara Wetan]], [[Indonésia]]. Upacara ieu dilaksanakeun sataun sakali minangka wujud rasa sukur ka karuhun pikeun hasil panen jeung berkah hirup dina siklus tatanén maranéhanana.<ref>{{Cite web|url=https://ejurnal.uibu.ac.id/index.php/maharsi/article/view/325|title=NILAI DAN MAKNA RITUAL SU’I UWI PADA UPACARA ADAT REBA MASYARAKAT BOSIKO KECAMATAN BAJAWA KABUPATENNGADA}}</ref> == Tahap Palaksanaan == Upacara Reba umumna diwangun ku tilu tahapan peuting, nya éta:<ref>{{Cite journal|date=2021-09-15|title=NILAI DAN MAKNA RITUAL SU’I UWI PADA UPACARA ADAT REBA MASYARAKAT BOSIKO KECAMATAN BAJAWA KABUPATENNGADA|url=https://ejurnal.uibu.ac.id/index.php/maharsi/article/view/325|journal=Maharsi: Jurnal Pendidikan Sejarah dan Sosiologi}}</ref> * Kobe Dheke (Peuting Kahiji): Peuting nalika sakumna masarakat ngariung di imah induk atawa imah adat pikeun ngajénan karuhun. Acara ieu miboga tujuan pikeun ngawangun kasadaran koléktif yén maranéhanana kabéh aya dina panangtayungan karuhun. * Kobe Dhoi (Peuting Kadua): Peuting kadua ditandaan ku pintonan tarian tradisional Uwinting jeung populér nyaéta Uwinting. dipigawé sacara masal dina wangun bunderan. * Kobe Su'i (Peuting Katilu): Peuting nalika masarakat ngalaksanakeun agenda utama di imah adat, salah sahijina nyaéta ritual Su'i Uwi. Dina tradisi Su'i Uwi, masarakat ngadéngékeun wacana jeung carita ziarah karuhun anu jauh ka tanah Ngada. == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] nlkldtnkfdcwea7z8x3aqzg0lpkv27b 710422 710419 2026-06-14T06:24:25Z Rajihfaiz 36928 /* Tahap Palaksanaan */ 710422 wikitext text/x-wiki '''Upacara Adat Reba''' (atawa Ritual Reba) mangrupa salah sahiji upacara adat jeung ritual taun anyar nu panggedéna pikeun urang [[Bajawa]] (etnis Ngada) di Kabupatén Ngada, [[Nusa Tenggara Wétan|Nusa Tenggara Wetan]], [[Indonésia]]. Upacara ieu dilaksanakeun sataun sakali minangka wujud rasa sukur ka karuhun pikeun hasil panen jeung berkah hirup dina siklus tatanén maranéhanana.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ejurnal.uibu.ac.id/index.php/maharsi/article/view/325|title=NILAI DAN MAKNA RITUAL SU’I UWI PADA UPACARA ADAT REBA MASYARAKAT BOSIKO KECAMATAN BAJAWA KABUPATENNGADA}}</ref> == Tahap Palaksanaan == Upacara Reba umumna diwangun ku tilu tahapan peuting, nya éta:<ref name=":0" /> * Kobe Dheke (Peuting Kahiji): Peuting nalika sakumna masarakat ngariung di imah induk atawa imah adat pikeun ngajénan karuhun. Acara ieu miboga tujuan pikeun ngawangun kasadaran koléktif yén maranéhanana kabéh aya dina panangtayungan karuhun. * Kobe Dhoi (Peuting Kadua): Peuting kadua ditandaan ku pintonan tarian tradisional Uwinting jeung populér nyaéta Uwinting. dipigawé sacara masal dina wangun bunderan. * Kobe Su'i (Peuting Katilu): Peuting nalika masarakat ngalaksanakeun agenda utama di imah adat, salah sahijina nyaéta ritual Su'i Uwi. Dina tradisi Su'i Uwi, masarakat ngadéngékeun wacana jeung carita ziarah karuhun anu jauh ka tanah Ngada. == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] naznv5139r4wprsoi19qiuge35nt41i 0 108715 710323 2026-06-14T04:11:05Z Ujecungkring22 36910 Nyieun kaca anyar Ritual tiwah mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. 710323 wikitext text/x-wiki Ritual tiwah mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. 9qk1zyvcwfj0cbt6mzwss4cb02c0hxz 710329 710323 2026-06-14T04:16:30Z Ujecungkring22 36910 710329 wikitext text/x-wiki Ritual '''tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. ckmq1vampxmm8vnwkhbm4ld3nta381j 710332 710329 2026-06-14T04:18:03Z Ujecungkring22 36910 710332 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. qds3a38tfprqs7754a2570ughpo2o4n 710334 710332 2026-06-14T04:29:53Z Ujecungkring22 36910 710334 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. disebatkeun.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> tr477oqpkq906p1iv415yvpmzwf9zao 710362 710334 2026-06-14T04:50:22Z Ujecungkring22 36910 710362 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. disebatkeun.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> == Rujukan == <references />Tiwah nyaéta upacara ritual maot pikeun urang Dayak di Kalimantan Tengah, hususna urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat. Rujukan <ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> 8psnszqvfi4ye8zo6usxset87exvwuo 710363 710362 2026-06-14T04:51:01Z Ujecungkring22 36910 710363 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. disebatkeun.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> == Rujukan == <references /> '''Tiwah''' nyaéta upacara ritual maot pikeun urang Dayak di Kalimantan Tengah, hususna urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat. Rujukan <ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> 5xfw2xn6btbqnrgi4jwtrp3ijh80um5 710368 710363 2026-06-14T05:00:35Z Ujecungkring22 36910 710368 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat anu aya di Kalimantan. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral. disebatkeun.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> '''Tiwah''' nyaéta upacara ritual maot pikeun urang Dayak di Kalimantan Tengah, hususna urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> sufpm1dlgx4es6djlt00ww1ye9m0dln 710369 710368 2026-06-14T05:03:10Z Ujecungkring22 36910 710369 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang Dayak di Kalimantan Tengah. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> '''Tiwah''' hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> 0txybh6h26g3vg3ooo4f8pfmgozkv7g 710390 710369 2026-06-14T06:05:33Z Ujecungkring22 36910 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710390 wikitext text/x-wiki '''Tiwah''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang Dayak di Kalimantan Tengah. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> '''Tiwah''' hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] ns9ecixyoe9q9g2pgglxgmsdi75dyra 710398 710390 2026-06-14T06:08:29Z Ujecungkring22 36910 710398 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang Dayak di Kalimantan Tengah. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> '''Tiwah''' hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] g42i6nr2a2qsmt0wd3b5wk4phnet4rx 710404 710398 2026-06-14T06:10:35Z Ujecungkring22 36910 710404 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang Dayak di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> '''Tiwah''' hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] bmyzzcb3hjc5wrc3o1fxl97q35naijt 710405 710404 2026-06-14T06:11:27Z Ujecungkring22 36910 710405 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang Dayak di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> Tiwah hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] c2363ehedijrt76oj10by1zy6ecki0a 710407 710405 2026-06-14T06:12:13Z Ujecungkring22 36910 710407 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang [[Dayak]] di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> Tiwah hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 1ybpz4kjmwmljgwncrodma44te73trf 710416 710407 2026-06-14T06:18:05Z Ujecungkring22 36910 710416 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang [[Dayak]] di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> Tiwah hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Asal Usul Penduduk Asli == mmm == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] rvuozmvxg3dti3pv0oco0vkrmkdsh28 710436 710416 2026-06-14T06:32:21Z Ujecungkring22 36910 710436 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang [[Dayak]] di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> Tiwah hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Sejarah == Asal muasal kapercayaan Tiwah lahir tina sistem kapercayaan Kaharingan anu diwariskeun turun-tumurun ku suku Dayak Ngaju jeung suku Dayak lianna. Ritual ieu ngajembatanan dimensi antara nu hirup jeung nu geus maot. Saméméh ritual Tiwah, layon biasana dikurebkeun saheulaanan atawa disimpen di tempat husus (dambus). Sanggeus mangtaun-taun atawa lamun kulawargana geus cukup ditempatkeun dina wangunan sacred, sacred atawa sacred, ditempatkeun dina wangunan sacred. sandung. Palaksanaan ritual Tiwah merlukeun persiapan anu cermat, dana anu cukup, jeung kurban sato. siga sapi minangka wujud sasajén. Proses ieu nguatkeun tali duduluran jeung sumanget gotong royong antar warga. Kiwari ritual Tiwah henteu ngan dilestarikan ku masarakat Kaharingan, tradisi ieu ogé kadang diadaptasi sarta dilaksanakeun ku masarakat Dayak di luar Kaharingan.3 https://www.google.com/search?q=sejarah+ritual+tiwah&oq=Sejarah+tiwah&aqs=chrome.2.69i57j0i22i30l3j0i512i546l2.9801j0j7&sourceid=chrome&ie=UTF-8 == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 15o99t8cq6alv3kwe4o6jw3fxpjanli 710451 710436 2026-06-14T06:41:17Z Ujecungkring22 36910 710451 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang [[Dayak]] di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> Tiwah hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Sejarah == Asal muasal kapercayaan Tiwah lahir tina sistem kapercayaan Kaharingan anu diwariskeun turun-tumurun ku suku Dayak Ngaju jeung suku Dayak lianna. Ritual ieu ngajembatanan dimensi antara nu hirup jeung nu geus maot. Saméméh ritual Tiwah, layon biasana dikurebkeun saheulaanan atawa disimpen di tempat husus (dambus). Sanggeus mangtaun-taun atawa lamun kulawargana geus cukup ditempatkeun dina wangunan sacred, sacred atawa sacred, ditempatkeun dina wangunan sacred. sandung. Palaksanaan ritual Tiwah merlukeun persiapan anu cermat, dana anu cukup, jeung kurban sato. siga sapi minangka wujud sasajén. Proses ieu nguatkeun tali duduluran jeung sumanget gotong royong antar warga. Kiwari ritual Tiwah henteu ngan dilestarikan ku masarakat Kaharingan, tradisi ieu ogé kadang diadaptasi sarta dilaksanakeun ku masarakat Dayak di luar Kaharingan.<ref>{{Cite web|url=https://mmc.kalteng.go.id/berita/read/47769/bukan-upacara-kematian-biasa-tiwah-adalah-jalan-menuju-keabadian|title=Bukan Upacara Kematian Biasa, Tiwah Adalah Jalan Menuju Keabadian|last=Febriyana|first=Wahyu|website=mmckalteng|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] a8qxc1isj6acs2r8ftez2utywidgu9j 710461 710451 2026-06-14T06:48:14Z Ujecungkring22 36910 710461 wikitext text/x-wiki '''[[Tiwah]]''' mangrupakeun salahsahiji ritual adat urang [[Dayak]] di [[Kalimantan Tengah]]. Nyaeta acara kamaotan sakaligus acara ritual anu sakral.<ref>{{Cite news|title=Ritual Tiwah Dayak Ngaju: Asal Daerah, Pengertian, Makna, Tahapan, dan Biaya Halaman all - Kompas.com|url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/01/140906178/ritual-tiwah-dayak-ngaju-asal-daerah-pengertian-makna-tahapan-dan-biaya?page=all|newspaper=KOMPAS.com|date=2022-03-01|access-date=2026-06-14|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref> Tiwah hususna ritual urang Dayak Pedalaman anu ngagem agama Kaharingan salaku agama karuhun. Upacara ieu mangrupa upacara maot pikeun jalma anu geus maot sarta geus lila dikubur nepi ka nu nyésakeun awakna dianggap ukur tulang. Tujuan tina upacara nyaéta pikeun ngalempengkeun lalampahan roh atawa roh nu dimaksud dina kaayaan katengtreman di surga nu nyata.Supaya maranéhanana bisa hirup katengtreman di surga nu nyata. Maha Kawasa dumasar kana kapercayaan masarakat satempat.<ref>{{Cite web|url=https://visit.kalteng.go.id/tiwah/|title=TIWAH|website=visitKALTENG|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Sejarah == Asal muasal kapercayaan Tiwah lahir tina sistem kapercayaan Kaharingan anu diwariskeun turun-tumurun ku suku Dayak Ngaju jeung suku Dayak lianna. Ritual ieu ngajembatanan dimensi antara nu hirup jeung nu geus maot. Saméméh ritual Tiwah, layon biasana dikurebkeun saheulaanan atawa disimpen di tempat husus (dambus). Sanggeus mangtaun-taun atawa lamun kulawargana geus cukup ditempatkeun dina wangunan sacred, sacred atawa sacred, ditempatkeun dina wangunan sacred. sandung. Palaksanaan ritual Tiwah merlukeun persiapan anu cermat, dana anu cukup, jeung kurban sato. siga sapi minangka wujud sasajén. Proses ieu nguatkeun tali duduluran jeung sumanget gotong royong antar warga. Kiwari ritual Tiwah henteu ngan dilestarikan ku masarakat Kaharingan, tradisi ieu ogé kadang diadaptasi sarta dilaksanakeun ku masarakat Dayak di luar Kaharingan.<ref>{{Cite web|url=https://mmc.kalteng.go.id/berita/read/47769/bukan-upacara-kematian-biasa-tiwah-adalah-jalan-menuju-keabadian|title=Bukan Upacara Kematian Biasa, Tiwah Adalah Jalan Menuju Keabadian|last=Febriyana|first=Wahyu|website=mmckalteng|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> === '''Biaya''' === Upacara Tiwah mangrupa acara badag anu merlukeun waragad anu kacida gedéna. Kulawarga atawa kelompok masarakat anu rék ngalaksanakeun upacara Tiwah kudu nyadiakeun sajumlahing bahan pangrojong sarta sababaraha sasatoan. Pikeun ngalaksanakeunana, upacara ieu biasana waragadna kira-kira Rp 50 juta nepi ka Rp 100 juta. Ku lantaran gedé waragadna, ngayakeun upacara Tiwah bisa jadi simbol sosial pikeun hiji jalma. Makin hirup kulawargana, beuki lila hirupna, status sosialna beuki luhur. Uupacara Tiwah bisa dilaksanakeun sacara mandiri, nyaéta ngan jeung kulawarga sorangan jeung dilaksanakeun kalawan gancang, contona kira-kira 7 taun sanggeus maot baraya. Sedengkeun pikeun kulawarga anu hartana teu melimpah, upacara Tiwah bisa dilaksanakeun babarengan atawa babarengan ku sababaraha kulawarga atawa malah ku hiji kampung. Istilah gotong royong dina basa Ngaju disebut handep .Biasana, maranéhanana baris ngayakeun upacara Tiwah babarengan jeung.<ref>{{Cite journal|date=2026-05-14|title=Tiwah|url=https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiwah&oldid=29227542|language=id}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] fbhi16z4dbft9n510f754wlr2bhsg61 0 108716 710326 2026-06-14T04:16:15Z Hayati Mayang Arum 12262 Nyieun kaca anyar '''Noken''' nyaéta.....djajhdjahdjahaj 710326 wikitext text/x-wiki '''Noken''' nyaéta.....djajhdjahdjahaj m9yikrkrusytt4svwph3gdajkl45z9g 710351 710326 2026-06-14T04:40:11Z Hayati Mayang Arum 12262 710351 wikitext text/x-wiki '''Noken''' mangrupa tas atawa kantong tradisional anu dijieunna ku cara dianyam. Nokén asalna ti daérah Papua. Noken ogé mangrupa ciri has urang Papua anu bahanna tina serat kai manduan, akar anggrék, atawa daun pandan.<ref>{{Cite web|url=https://ejournal.um-sorong.ac.id/index.php/jn|title=Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial|website=ejournal.um-sorong.ac.id|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> npz5oksuu4g2f879u4pc3rhxp8wp7zt 710365 710351 2026-06-14T04:53:18Z Hayati Mayang Arum 12262 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710365 wikitext text/x-wiki '''Noken''' mangrupa tas atawa kantong tradisional anu dijieunna ku cara dianyam. Nokén asalna ti daérah Papua. Noken ogé mangrupa ciri has urang Papua anu bahanna tina serat kai manduan, akar anggrék, atawa daun pandan.<ref>{{Cite web|url=https://ejournal.um-sorong.ac.id/index.php/jn|title=Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial|website=ejournal.um-sorong.ac.id|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] czsy3fhypj8cakkblt0klwzvtmfyth0 710373 710365 2026-06-14T05:59:08Z Hayati Mayang Arum 12262 added [[Category:Budaya]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710373 wikitext text/x-wiki '''Noken''' mangrupa tas atawa kantong tradisional anu dijieunna ku cara dianyam. Nokén asalna ti daérah Papua. Noken ogé mangrupa ciri has urang Papua anu bahanna tina serat kai manduan, akar anggrék, atawa daun pandan.<ref>{{Cite web|url=https://ejournal.um-sorong.ac.id/index.php/jn|title=Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial|website=ejournal.um-sorong.ac.id|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] bc1eult4qsueshw1ww0o0s2xr3fb27j 710381 710373 2026-06-14T06:03:29Z Hayati Mayang Arum 12262 added [[Category:Budaya Indonésia]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710381 wikitext text/x-wiki '''Noken''' mangrupa tas atawa kantong tradisional anu dijieunna ku cara dianyam. Nokén asalna ti daérah Papua. Noken ogé mangrupa ciri has urang Papua anu bahanna tina serat kai manduan, akar anggrék, atawa daun pandan.<ref>{{Cite web|url=https://ejournal.um-sorong.ac.id/index.php/jn|title=Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial|website=ejournal.um-sorong.ac.id|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Budaya Indonésia]] fxqed76z33klfj0iqsjjhogoarb9qa6 710397 710381 2026-06-14T06:08:19Z Hayati Mayang Arum 12262 710397 wikitext text/x-wiki '''Noken''' mangrupa tas atawa kantong tradisional anu dijieunna ku cara dianyam. Nokén asalna ti daérah [[Papua]]. Noken ogé mangrupa ciri has urang Papua anu bahanna tina serat kai manduan, akar [[anggrék]], atawa daun [[pandan]].<ref>{{Cite web|url=https://ejournal.um-sorong.ac.id/index.php/jn|title=Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial|website=ejournal.um-sorong.ac.id|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Budaya Indonésia]] c22yza3cac6uyp6g3dxs5l5w6b09ipi 710399 710397 2026-06-14T06:08:43Z Hayati Mayang Arum 12262 710399 wikitext text/x-wiki '''Noken''' mangrupa tas atawa [[kantong]] tradisional anu dijieunna ku cara dianyam. Nokén asalna ti daérah [[Papua]]. Noken ogé mangrupa ciri has urang Papua anu bahanna tina serat kai [[manduan]], akar [[anggrék]], atawa daun [[pandan]].<ref>{{Cite web|url=https://ejournal.um-sorong.ac.id/index.php/jn|title=Jurnal Noken: Ilmu-Ilmu Sosial|website=ejournal.um-sorong.ac.id|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] [[Kategori:Budaya]] [[Kategori:Budaya Indonésia]] awmioi9s68uzs4dbkbhhs6wyh4e9xro 0 108717 710330 2026-06-14T04:17:01Z Bungfeb 36921 Nyieun kaca anyar Mappalili nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. 710330 wikitext text/x-wiki Mappalili nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. ogr30g687vfaeq0gm05dmola5hamtx4 710336 710330 2026-06-14T04:31:01Z Bungfeb 36921 710336 wikitext text/x-wiki '''Mappalili''' nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. Lila-lila, mappalili ngalaman parobahan, boh musik boh non-musik. Genrang palili mangrupa alat musik anu digunakeun pikeun kagiatan ieu. r6pnuhzlzqu24hq1ypafw46938fq3ig 710376 710336 2026-06-14T06:00:47Z Bungfeb 36921 710376 wikitext text/x-wiki '''Mappalili''' nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. Lila-lila, mappalili ngalaman parobahan, boh musik boh non-musik. Genrang palili mangrupa alat musik anu digunakeun pikeun kagiatan ieu. Masarakat di dieu percaya yén tanpa upacara Mappalili', sagala anu dipiharep bakal leungit. Ku sabab kitu, upacara Mappalili' kudu dilaksanakeun saban taun lamun masarakat rék melak paré.<ref>{{Cite web|url=https://etnomusikologi.isi.ac.id/2022/07/26/genrang-palili-dalam-ritual-adat-mappalili-di-segeri-dulu-dan-kini-agim-gunawan-etnomusikologi/|title=Genrang Palili’ dalam Ritual Adat Mappalili’ di Sulawasi Selatan, Dulu dan Kini|last=Admin|website=isijogja|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Lamun geus asup usum melak pare, masarakat Labakkang di Kabupaten Pangkep, Sulawesi Selatan bakal ngajalanan upacara ieu. Mappalili mangrupa acara ritual adat anu masih dilestarikan nepi ka kiwari. Acara ritual adat ieu jadi daya tarik husus pikeun masarakat di jero jeung luar wewengkon Labakkang. Teu ngan saukur ngahadirkeun tokoh masarakat satempat, acara ieu ogé mindeng dihadiran ku bupati Kabupatén Pangkep sarta dipikaresep ku réa rumaja. Kagiatan anu dilaksanakeun nyaéta ngajak masarakat satempat pikeun ngarumpul di imah adat atawa biasa disebut Balla Lompoa (kalompoang). Sanggeus éta, tokoh masarakat atawa turunan raja anu biasa disebut karaeng baris diarak turun ka sawah minangka tanda geus asup usum melak jeung minangka wujud do’a sangkan kagiatan melak pare téh diberkahan ku masarakat Sunda. kawentar di sababaraha wewengkon di Sulawesi Selatan, nyaeta di Pangkep, Bone, Soppeng, jeung Wajo.<ref>{{Cite news|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2021/03/23/tradisi-mappalili-sebagai-bentuk-doa-masyarakat-labakkang|title=mappalili|last=fhiiaazahra}}</ref> '''Tahapan prosesi mappalili''' mappalili boga sababaraha susunan tradisi, nyatana: # == Rujukan == <references /> 4xdftb7fderd9agkfbi7pat5dsz8csh 710379 710376 2026-06-14T06:03:18Z Bungfeb 36921 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710379 wikitext text/x-wiki '''Mappalili''' nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. Lila-lila, mappalili ngalaman parobahan, boh musik boh non-musik. Genrang palili mangrupa alat musik anu digunakeun pikeun kagiatan ieu. Masarakat di dieu percaya yén tanpa upacara Mappalili', sagala anu dipiharep bakal leungit. Ku sabab kitu, upacara Mappalili' kudu dilaksanakeun saban taun lamun masarakat rék melak paré.<ref>{{Cite web|url=https://etnomusikologi.isi.ac.id/2022/07/26/genrang-palili-dalam-ritual-adat-mappalili-di-segeri-dulu-dan-kini-agim-gunawan-etnomusikologi/|title=Genrang Palili’ dalam Ritual Adat Mappalili’ di Sulawasi Selatan, Dulu dan Kini|last=Admin|website=isijogja|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Lamun geus asup usum melak pare, masarakat Labakkang di Kabupaten Pangkep, Sulawesi Selatan bakal ngajalanan upacara ieu. Mappalili mangrupa acara ritual adat anu masih dilestarikan nepi ka kiwari. Acara ritual adat ieu jadi daya tarik husus pikeun masarakat di jero jeung luar wewengkon Labakkang. Teu ngan saukur ngahadirkeun tokoh masarakat satempat, acara ieu ogé mindeng dihadiran ku bupati Kabupatén Pangkep sarta dipikaresep ku réa rumaja. Kagiatan anu dilaksanakeun nyaéta ngajak masarakat satempat pikeun ngarumpul di imah adat atawa biasa disebut Balla Lompoa (kalompoang). Sanggeus éta, tokoh masarakat atawa turunan raja anu biasa disebut karaeng baris diarak turun ka sawah minangka tanda geus asup usum melak jeung minangka wujud do’a sangkan kagiatan melak pare téh diberkahan ku masarakat Sunda. kawentar di sababaraha wewengkon di Sulawesi Selatan, nyaeta di Pangkep, Bone, Soppeng, jeung Wajo.<ref>{{Cite news|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2021/03/23/tradisi-mappalili-sebagai-bentuk-doa-masyarakat-labakkang|title=mappalili|last=fhiiaazahra}}</ref> '''Tahapan prosesi mappalili''' mappalili boga sababaraha susunan tradisi, nyatana: # == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 9wcis97tilt4wrcd59rozw8yp8s4elw 710435 710379 2026-06-14T06:31:21Z Bungfeb 36921 710435 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Ricefield in Manipi Town, Sinjai Regency, South Sulawesi, Indonesia (landscape).jpg|jmpl|Sawah yang dipakai pada saat Mappalili]] '''Mappalili''' nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. Lila-lila, mappalili ngalaman parobahan, boh musik boh non-musik. [[Genrang palili]] mangrupa alat musik anu digunakeun pikeun kagiatan ieu. Masarakat di dieu percaya yén tanpa upacara Mappalili', sagala anu dipiharep bakal leungit. Ku sabab kitu, upacara Mappalili' kudu dilaksanakeun saban taun lamun masarakat rék melak paré.<ref>{{Cite web|url=https://etnomusikologi.isi.ac.id/2022/07/26/genrang-palili-dalam-ritual-adat-mappalili-di-segeri-dulu-dan-kini-agim-gunawan-etnomusikologi/|title=Genrang Palili’ dalam Ritual Adat Mappalili’ di Sulawasi Selatan, Dulu dan Kini|last=Admin|website=isijogja|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Lamun geus asup usum melak pare, masarakat Labakkang di Kabupaten Pangkep, [[Sulawesi Selatan]] bakal ngajalanan upacara ieu. Mappalili mangrupa acara ritual adat anu masih dilestarikan nepi ka kiwari. Acara [[ritual adat]] ieu jadi daya tarik husus pikeun masarakat di jero jeung luar wewengkon Labakkang. Teu ngan saukur ngahadirkeun tokoh masarakat satempat, acara ieu ogé mindeng dihadiran ku bupati Kabupatén Pangkep sarta dipikaresep ku réa rumaja. Kagiatan anu dilaksanakeun nyaéta ngajak masarakat satempat pikeun ngarumpul di imah adat atawa biasa disebut [[Balla Lompoa]] (kalompoang). Sanggeus éta, tokoh masarakat atawa turunan raja anu biasa disebut karaeng baris diarak turun ka sawah minangka tanda geus asup usum melak jeung minangka wujud do’a sangkan kagiatan melak pare téh diberkahan ku [[masarakat Sunda]]. kawentar di sababaraha wewengkon di [[Sulawesi Selatan]], nyaeta di Pangkep, Bone, Soppeng, jeung Wajo.<ref>{{Cite news|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2021/03/23/tradisi-mappalili-sebagai-bentuk-doa-masyarakat-labakkang|title=mappalili|last=fhiiaazahra}}</ref> == '''Tahapan prosesi mappalili''' == mappalili boga sababaraha susunan tradisi, nyatana: #Musyawarah nangtukeun usum melak Pamimpin masarakat, anak karajaan jeung patani ngayakeun musyawarah pikeun nangtukeun waktu anu pas pikeun ngamimitian usum melak, dumasar kana itungan cuaca, kaayaan cai jeung tradisi tradisi. #Sholat Babarengan sareng Pembacaan Ayat-ayat Suci Pamimpin agama mimpin sholat sareng maca ayat suci Al Qur'an, nyuhunkeun kaberkahan sareng kasalametan salami prosés melak dugi ka panén. #Nyokot Cai Suci jeung Nyucikeun Sawah Cai tina sumber alam anu dianggap suci dicokot pikeun disiramkeun kana sawah. Tindakan ieu ngalambangkeun ngabersihkeun lahan tina sagala hal anu goréng jeung menta kasuburan. #Turun ka pasawahan (Turun Mappalili) Puncak arak-arakan ditandaan ku turun ka pasawahan ku para pamingpin adat babarengan jeung para patani. Nganggo alat-alat tatanen tradisional saperti bajak jeung pacul, dibarung ku lambang-lambang adat saperti bandera jeung sasajén. #Dahar Bareng jeung Hiburan Rahayat Sanggeus ritualna réngsé, masarakat resep dahar babarengan minangka wujud kebersamaan. Kasenian tradisional saperti pakpak sabab, gendrang bulo, jeung mappadendang ogé ngahirupkeun acara.<ref>{{Cite web|url=https://jurnalpost.com/mengenal-tradisi-mappalili-ritual-sakral-awal-musim-tanam-masyarakat-bugis/86922/|title=Mengenal Tradisi Mappalili, Ritual Sakral Awal Musim Tanam Masyarakat Bugis|last=Annisa|website=JurnalPost|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] en5r3riyp3ht9x9zxby88d0bz5s3pbn 710438 710435 2026-06-14T06:32:55Z Bungfeb 36921 710438 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Ricefield in Manipi Town, Sinjai Regency, South Sulawesi, Indonesia (landscape).jpg|jmpl|Sawah yang dipakai pada saat Mappalili]] '''Mappalili''' nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. Lila-lila, mappalili ngalaman parobahan, boh musik boh non-musik. [[Genrang palili]] mangrupa alat musik anu digunakeun pikeun kagiatan ieu. Masarakat di dieu percaya yén tanpa upacara Mappalili', sagala anu dipiharep bakal leungit. Ku sabab kitu, upacara Mappalili' kudu dilaksanakeun saban taun lamun masarakat rék melak paré.<ref>{{Cite web|url=https://etnomusikologi.isi.ac.id/2022/07/26/genrang-palili-dalam-ritual-adat-mappalili-di-segeri-dulu-dan-kini-agim-gunawan-etnomusikologi/|title=Genrang Palili’ dalam Ritual Adat Mappalili’ di Sulawasi Selatan, Dulu dan Kini|last=Admin|website=isijogja|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Lamun geus asup usum melak pare, masarakat Labakkang di Kabupaten Pangkep, [[Sulawesi Selatan]] bakal ngajalanan upacara ieu. Mappalili mangrupa acara ritual adat anu masih dilestarikan nepi ka kiwari. Acara [[ritual adat]] ieu jadi daya tarik husus pikeun masarakat di jero jeung luar wewengkon Labakkang. Teu ngan saukur ngahadirkeun tokoh masarakat satempat, acara ieu ogé mindeng dihadiran ku bupati Kabupatén Pangkep sarta dipikaresep ku réa rumaja. Kagiatan anu dilaksanakeun nyaéta ngajak masarakat satempat pikeun ngarumpul di imah adat atawa biasa disebut [[Balla Lompoa]] (kalompoang). Sanggeus éta, tokoh masarakat atawa turunan raja anu biasa disebut karaeng baris diarak turun ka sawah minangka tanda geus asup usum melak jeung minangka wujud do’a sangkan kagiatan melak pare téh diberkahan ku [[masarakat Sunda]]. kawentar di sababaraha wewengkon di [[Sulawesi Selatan]], nyaeta di Pangkep, Bone, Soppeng, jeung Wajo.<ref>{{Cite news|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2021/03/23/tradisi-mappalili-sebagai-bentuk-doa-masyarakat-labakkang|title=mappalili|last=fhiiaazahra}}</ref> == '''Tahapan prosesi mappalili''' == Mappalili boga sababaraha susunan tradisi, nyatana: #Musyawarah nangtukeun usum melak Pamimpin masarakat, anak karajaan jeung patani ngayakeun musyawarah pikeun nangtukeun waktu anu pas pikeun ngamimitian usum melak, dumasar kana itungan cuaca, kaayaan cai jeung tradisi tradisi. #Sholat Babarengan sareng Pembacaan Ayat-ayat Suci Pamimpin agama mimpin sholat sareng maca ayat suci Al Qur'an, nyuhunkeun kaberkahan sareng kasalametan salami prosés melak dugi ka panén. #Nyokot Cai Suci jeung Nyucikeun Sawah Cai tina sumber alam anu dianggap suci dicokot pikeun disiramkeun kana sawah. Tindakan ieu ngalambangkeun ngabersihkeun lahan tina sagala hal anu goréng jeung menta kasuburan. #Turun ka pasawahan (Turun Mappalili) Puncak arak-arakan ditandaan ku turun ka pasawahan ku para pamingpin adat babarengan jeung para patani. Nganggo alat-alat tatanen tradisional saperti bajak jeung pacul, dibarung ku lambang-lambang adat saperti bandera jeung sasajén. #Dahar Bareng jeung Hiburan Rahayat Sanggeus ritualna réngsé, masarakat resep dahar babarengan minangka wujud kebersamaan. Kasenian tradisional saperti pakpak sabab, gendrang bulo, jeung mappadendang ogé ngahirupkeun acara.<ref>{{Cite web|url=https://jurnalpost.com/mengenal-tradisi-mappalili-ritual-sakral-awal-musim-tanam-masyarakat-bugis/86922/|title=Mengenal Tradisi Mappalili, Ritual Sakral Awal Musim Tanam Masyarakat Bugis|last=Annisa|website=JurnalPost|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] e9mx3y852h36m9tu8p6vonoi9jp0o9d 710462 710438 2026-06-14T06:48:21Z Bungfeb 36921 710462 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Ricefield in Manipi Town, Sinjai Regency, South Sulawesi, Indonesia (landscape).jpg|jmpl|Sawah yang dipakai pada saat Mappalili]] '''Mappalili''' nyaeta ritual adat anu dilaksanakeun ku masyarakat bontomate'ne, tujuannana nyaeta ejeung ngarakrak parabot karajaan sabudeureun kampung. Lila-lila, mappalili ngalaman parobahan, boh musik boh non-musik. [[Genrang palili]] mangrupa alat musik anu digunakeun pikeun kagiatan ieu. Masarakat di dieu percaya yén tanpa upacara Mappalili', sagala anu dipiharep bakal leungit. Ku sabab kitu, upacara Mappalili' kudu dilaksanakeun saban taun lamun masarakat rék melak paré.<ref>{{Cite web|url=https://etnomusikologi.isi.ac.id/2022/07/26/genrang-palili-dalam-ritual-adat-mappalili-di-segeri-dulu-dan-kini-agim-gunawan-etnomusikologi/|title=Genrang Palili’ dalam Ritual Adat Mappalili’ di Sulawasi Selatan, Dulu dan Kini|last=Admin|website=isijogja|language=id-ID|accessdate=2026-06-14}}</ref> Lamun geus asup usum melak pare, masarakat Labakkang di Kabupaten Pangkep, [[Sulawesi Selatan]] bakal ngajalanan upacara ieu. Mappalili mangrupa acara ritual adat anu masih dilestarikan nepi ka kiwari. Acara [[ritual adat]] ieu jadi daya tarik husus pikeun masarakat di jero jeung luar wewengkon Labakkang. Teu ngan saukur ngahadirkeun tokoh masarakat satempat, acara ieu ogé mindeng dihadiran ku bupati Kabupatén Pangkep sarta dipikaresep ku réa rumaja. Kagiatan anu dilaksanakeun nyaéta ngajak masarakat satempat pikeun ngarumpul di imah adat atawa biasa disebut [[Balla Lompoa]] (kalompoang). Sanggeus éta, tokoh masarakat atawa turunan raja anu biasa disebut karaeng baris diarak turun ka sawah minangka tanda geus asup usum melak jeung minangka wujud do’a sangkan kagiatan melak pare téh diberkahan ku [[masarakat Sunda]]. kawentar di sababaraha wewengkon di [[Sulawesi Selatan]], nyaeta di Pangkep, Bone, Soppeng, jeung Wajo.<ref>{{Cite news|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2021/03/23/tradisi-mappalili-sebagai-bentuk-doa-masyarakat-labakkang|title=mappalili|last=fhiiaazahra}}</ref> == Tahapan prosesi mappalili == Mappalili boga sababaraha susunan tradisi, nyatana: #[[Musyawarah]] nangtukeun usum melak Pamimpin masarakat, anak karajaan jeung patani ngayakeun musyawarah pikeun nangtukeun waktu anu pas pikeun ngamimitian usum melak, dumasar kana itungan cuaca, kaayaan cai jeung tradisi tradisi. #Sholat Babarengan sareng Pembacaan Ayat-ayat Suci Pamimpin agama mimpin sholat sareng maca ayat suci [[Al Qur'an]], nyuhunkeun kaberkahan sareng kasalametan salami prosés melak dugi ka panén. #Nyokot Cai Suci jeung Nyucikeun Sawah Cai tina sumber alam anu dianggap suci dicokot pikeun disiramkeun kana sawah. Tindakan ieu ngalambangkeun ngabersihkeun lahan tina sagala hal anu goréng jeung menta kasuburan. #Turun ka pasawahan (Turun Mappalili) Puncak arak-arakan ditandaan ku turun ka pasawahan ku para pamingpin adat babarengan jeung para patani. Nganggo [[alat-alat tatanen tradisional]] saperti bajak jeung pacul, dibarung ku lambang-lambang adat saperti bandera jeung sasajén. #Dahar Bareng jeung Hiburan Rahayat Sanggeus ritualna réngsé, masarakat resep dahar babarengan minangka wujud kebersamaan. Kasenian tradisional saperti pakpak sabab, gendrang bulo, jeung mappadendang ogé ngahirupkeun acara.<ref>{{Cite web|url=https://jurnalpost.com/mengenal-tradisi-mappalili-ritual-sakral-awal-musim-tanam-masyarakat-bugis/86922/|title=Mengenal Tradisi Mappalili, Ritual Sakral Awal Musim Tanam Masyarakat Bugis|last=Annisa|website=JurnalPost|language=id|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] pxzluxs2rv5lyo13x1gzavwxaqbh9w0 0 108718 710333 2026-06-14T04:21:10Z Desfita 36924 Nyieun kaca anyar Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. <ref>{{Cite web|url=https://mc.tanahbumbukab.go.id/mulai-tahun-ini-sebutan-mappanretasi-dihilangkan/|title=Mulai Tahun Ini Sebutan Mappanretasi Dihilangkan|last=admin|website=Portal Berita Tanah Bumbu|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> 710333 wikitext text/x-wiki Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. <ref>{{Cite web|url=https://mc.tanahbumbukab.go.id/mulai-tahun-ini-sebutan-mappanretasi-dihilangkan/|title=Mulai Tahun Ini Sebutan Mappanretasi Dihilangkan|last=admin|website=Portal Berita Tanah Bumbu|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> p7oiysqdhx9ny181cvmyrde1sokq260 710358 710333 2026-06-14T04:44:06Z Desfita 36924 710358 wikitext text/x-wiki Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. <ref>{{Cite web|url=https://mc.tanahbumbukab.go.id/mulai-tahun-ini-sebutan-mappanretasi-dihilangkan/|title=Mulai Tahun Ini Sebutan Mappanretasi Dihilangkan|last=admin|website=Portal Berita Tanah Bumbu|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref>Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. Mangrupikeun tradisi budaya suku Bugis minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Suci anu melimpah-limpah hasil laut oge janten tempat ngumpulna sagala rupa etnis di lingkungan sosial. == Rujukan == <references /> m0g9ocuj9t9sizf8jnfxvz1bhrywekm 710418 710358 2026-06-14T06:20:16Z Desfita 36924 710418 wikitext text/x-wiki Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. <ref>{{Cite web|url=https://mc.tanahbumbukab.go.id/mulai-tahun-ini-sebutan-mappanretasi-dihilangkan/|title=Mulai Tahun Ini Sebutan Mappanretasi Dihilangkan|last=admin|website=Portal Berita Tanah Bumbu|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. Mangrupikeun tradisi budaya suku Bugis minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Suci anu melimpah-limpah hasil laut oge janten tempat ngumpulna sagala rupa etnis di lingkungan sosial. Tradisi ieu ngajak masarakat Tanah Bumbu sangkan bisa ngalestarikeun lautna minangka wujud rasa syukur kana limpahan Rahmat ti Allah SWT anu geus maparin kabeungharan laut anu bisa dimangpaatkeun ku masarakat. Harmoni antara masarakat jeung alam dina wujud laut kudu terus dijaga sangkan urang bisa terus ngarasakeun mangpaatna.<ref>{{Cite news|url=https://kalsel.kemenag.go.id/cetak/358563/Pesta-Adat-Mappanretasi-Simbol-Syukur-Masyarakat-|title=Pesta Adat Mappanretasi Simbol Syukur Masyarakat|last=Humas}}</ref> == Rujukan == <references /> qu2rjfz8abtnej7nrww2rni74g7rtwk 710447 710418 2026-06-14T06:38:10Z ~2026-34923-41 36931 710447 wikitext text/x-wiki Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. <ref>{{Cite web|url=https://mc.tanahbumbukab.go.id/mulai-tahun-ini-sebutan-mappanretasi-dihilangkan/|title=Mulai Tahun Ini Sebutan Mappanretasi Dihilangkan|last=admin|website=Portal Berita Tanah Bumbu|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. Mangrupikeun tradisi budaya suku Bugis minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Suci anu melimpah-limpah hasil laut oge janten tempat ngumpulna sagala rupa etnis di lingkungan sosial. Tradisi ieu ngajak masarakat Tanah Bumbu sangkan bisa ngalestarikeun lautna minangka wujud rasa syukur kana limpahan Rahmat ti Allah SWT anu geus maparin kabeungharan laut anu bisa dimangpaatkeun ku masarakat. Harmoni antara masarakat jeung alam dina wujud laut kudu terus dijaga sangkan urang bisa terus ngarasakeun mangpaatna.<ref>{{Cite news|url=https://kalsel.kemenag.go.id/cetak/358563/Pesta-Adat-Mappanretasi-Simbol-Syukur-Masyarakat-|title=Pesta Adat Mappanretasi Simbol Syukur Masyarakat|last=Humas}}</ref> == Tujuan Mappanretasi == Tujuan ngalaksanakeun Mappanretasi sacara umum ngawengku tilu pungsi utama: Spiritual: Hiji wujud komunikasi jeung alam atawa Gusti pikeun ménta berkah tur panyalindungan tina musibah. Sosial: Nguatkeun kebersamaan jeung ngajaga karukunan antarwarga. Budaya: Ngajaga warisan karuhun sangkan ajén moral jeung jati diri budaya henteu punah. Palaksanaan upacara adat ieu mangrupa palaksanaan rasa syukur para pamayang suku Bugis Pagatan kana hasil laut anu disayogikeun. Tradisi ieu dilaksanakeun unggal taun dina bulan April, minggu katilu atawa minggu kaopat, sabab dina bulan éta aya pergantian musim ti usum kulon ka usum tenggara. Sacara praktis, mappanretasi' dilaksanakeun ku dua sandro (dukun), sandro sandro anu jadi agénda awéwé, boh sandro anu jadi agénda awéwé. Sandro awéwé biasana nyiapkeun sagala rupa fasilitas jeung sasajén pikeun diapungkeun di laut dina puncak upacara mappanretasi', sedengkeun Sandro jalu ditugaskeun mingpin prosés faring laut.<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Mappanretasi-Pagatan|title=Mappanretasi Pagatan » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> h4pumsbg0dillg5jn5ac8lz5bfysbsq 710453 710447 2026-06-14T06:42:13Z Desfita 36924 710453 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Panggung Mappanretasi 2023.jpg|jmpl|Panggung Mappanretasi]] Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. <ref>{{Cite web|url=https://mc.tanahbumbukab.go.id/mulai-tahun-ini-sebutan-mappanretasi-dihilangkan/|title=Mulai Tahun Ini Sebutan Mappanretasi Dihilangkan|last=admin|website=Portal Berita Tanah Bumbu|language=en-US|accessdate=2026-06-14}}</ref> Mappanretasi nyaéta upacara adat suku Bugis anu dilaksanakeun saban taun di Basisir Pagatan, Kabupatén Tanah Bumbu, Kalimantan Kidul. Mangrupikeun tradisi budaya suku Bugis minangka wujud rasa sukur ka Gusti Nu Maha Suci anu melimpah-limpah hasil laut oge janten tempat ngumpulna sagala rupa etnis di lingkungan sosial. Tradisi ieu ngajak masarakat Tanah Bumbu sangkan bisa ngalestarikeun lautna minangka wujud rasa syukur kana limpahan Rahmat ti Allah SWT anu geus maparin kabeungharan laut anu bisa dimangpaatkeun ku masarakat. Harmoni antara masarakat jeung alam dina wujud laut kudu terus dijaga sangkan urang bisa terus ngarasakeun mangpaatna.<ref>{{Cite news|url=https://kalsel.kemenag.go.id/cetak/358563/Pesta-Adat-Mappanretasi-Simbol-Syukur-Masyarakat-|title=Pesta Adat Mappanretasi Simbol Syukur Masyarakat|last=Humas}}</ref> == Tujuan Mappanretasi == Tujuan ngalaksanakeun Mappanretasi sacara umum ngawengku tilu pungsi utama: Spiritual: Hiji wujud komunikasi jeung alam atawa Gusti pikeun ménta berkah tur panyalindungan tina musibah. Sosial: Nguatkeun kebersamaan jeung ngajaga karukunan antarwarga. Budaya: Ngajaga warisan karuhun sangkan ajén moral jeung jati diri budaya henteu punah. Palaksanaan upacara adat ieu mangrupa palaksanaan rasa syukur para pamayang suku Bugis Pagatan kana hasil laut anu disayogikeun. Tradisi ieu dilaksanakeun unggal taun dina bulan April, minggu katilu atawa minggu kaopat, sabab dina bulan éta aya pergantian musim ti usum kulon ka usum tenggara. Sacara praktis, mappanretasi' dilaksanakeun ku dua sandro (dukun), sandro sandro anu jadi agénda awéwé, boh sandro anu jadi agénda awéwé. Sandro awéwé biasana nyiapkeun sagala rupa fasilitas jeung sasajén pikeun diapungkeun di laut dina puncak upacara mappanretasi', sedengkeun Sandro jalu ditugaskeun mingpin prosés faring laut.<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Mappanretasi-Pagatan|title=Mappanretasi Pagatan » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-14}}</ref> == Rujukan == <references /> ix1oyp065ab7q2q21pu1ccj85b2yohl 0 108719 710342 2026-06-14T04:32:11Z Ceunjulian 36918 Nyieun kaca anyar Macceratasi nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, Kalimantan Kidul. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, nyaéta Bugis, Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut. 710342 wikitext text/x-wiki Macceratasi nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, Kalimantan Kidul. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, nyaéta Bugis, Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut. pkerkdzyq3ayn8qmyldamfx99n7i0v3 710353 710342 2026-06-14T04:41:53Z Ceunjulian 36918 710353 wikitext text/x-wiki Macceratasi nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, Kalimantan Kidul. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, nyaéta Bugis, Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref>{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> == Rujukan == <references /> q9a8wy5dwm0bbbthbx8lzpuj1m0lkd7 710392 710353 2026-06-14T06:05:53Z Ceunjulian 36918 710392 wikitext text/x-wiki '''Macceratasi''' nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, Kalimantan Kidul. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, nyaéta Bugis, Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> '''Upacara''' ieu sarimbag jeung upacara adat nu biasana dilaksanakeun ku masarakat nelayan nusantara, saperti Hajat Laut di Basisir Pangandaran Jawa Barat, festival Galesong di Takalar, Sulawesi Selatan, Petik Laut di Malang, Jawa Timur, jeung Festival Samboja di Samboja, Kalimantan Timur. Umumna rasa sukur pamayang pikeun ni’mat berkah rejeki, diwujudkeun tina sato, diwujudkeun ku upacara sato, diwujudkeun tina rupa-rupa kadaharan atawa kadaharan ti laut. (saperti hulu atawa getih sato) kana laut.Hal ieu dilakukeun minangka lambang nyadiakeun kadaharan pikeun laut, kalawan harepan laut salawasna ngajamin rezeki para pamayang anu ngandelkeun hirupna.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> or1ltq3vcf5nu44yk41l7dw2t6ezld3 710394 710392 2026-06-14T06:07:28Z Ceunjulian 36918 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710394 wikitext text/x-wiki '''Macceratasi''' nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, Kalimantan Kidul. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, nyaéta Bugis, Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> '''Upacara''' ieu sarimbag jeung upacara adat nu biasana dilaksanakeun ku masarakat nelayan nusantara, saperti Hajat Laut di Basisir Pangandaran Jawa Barat, festival Galesong di Takalar, Sulawesi Selatan, Petik Laut di Malang, Jawa Timur, jeung Festival Samboja di Samboja, Kalimantan Timur. Umumna rasa sukur pamayang pikeun ni’mat berkah rejeki, diwujudkeun tina sato, diwujudkeun ku upacara sato, diwujudkeun tina rupa-rupa kadaharan atawa kadaharan ti laut. (saperti hulu atawa getih sato) kana laut.Hal ieu dilakukeun minangka lambang nyadiakeun kadaharan pikeun laut, kalawan harepan laut salawasna ngajamin rezeki para pamayang anu ngandelkeun hirupna.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] nsfv19dof0ji1qlwb6rkbl9kipwrrby 710411 710394 2026-06-14T06:14:55Z Ceunjulian 36918 710411 wikitext text/x-wiki '''Macceratasi''' nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, [[Kalimantan Kidul]]. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, yanéta [[Bugis (kadaharan)|Bugis]], Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> '''Upacara''' ieu sarimbag jeung upacara adat nu biasana dilaksanakeun ku masarakat nelayan nusantara, saperti Hajat Laut di Basisir Pangandaran Jawa Barat, festival Galesong di Takalar, Sulawesi Selatan, Petik Laut di Malang, Jawa Timur, jeung Festival Samboja di Samboja, Kalimantan Timur. Umumna rasa sukur pamayang pikeun ni’mat berkah rejeki, diwujudkeun tina sato, diwujudkeun ku upacara sato, diwujudkeun tina rupa-rupa kadaharan atawa kadaharan ti laut. (saperti hulu atawa getih sato) kana laut.Hal ieu dilakukeun minangka lambang nyadiakeun kadaharan pikeun laut, kalawan harepan laut salawasna ngajamin rezeki para pamayang anu ngandelkeun hirupna.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] i09pj75l5mye00fw2a2lp7761l1fra0 710426 710411 2026-06-14T06:25:45Z Ceunjulian 36918 710426 wikitext text/x-wiki '''Macceratasi''' nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, [[Kalimantan Kidul]]. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, yanéta [[Bugis (kadaharan)|Bugis]], Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> '''Upacara''' ieu sarimbag jeung upacara adat nu biasana dilaksanakeun ku masarakat nelayan nusantara, saperti Hajat Laut di Basisir Pangandaran Jawa Barat, festival Galesong di Takalar, Sulawesi Selatan, Petik Laut di Malang, Jawa Timur, jeung Festival Samboja di Samboja, [[Kalimantan Timur]]. Umumna rasa sukur pamayang pikeun ni’mat berkah rejeki, diwujudkeun tina sato, diwujudkeun ku upacara sato, diwujudkeun tina rupa-rupa kadaharan atawa kadaharan ti laut. (saperti hulu atawa getih sato) kana laut.Hal ieu dilakukeun minangka lambang nyadiakeun kadaharan pikeun laut, kalawan harepan laut salawasna ngajamin rezeki para pamayang anu ngandelkeun hirupna.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 3su3734uiwz0rcidhw7kfoz6t6h6dku 710430 710426 2026-06-14T06:27:16Z Ceunjulian 36918 710430 wikitext text/x-wiki '''Macceratasi''' nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, [[Kalimantan Kidul]]. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, yanéta [[Bugis (kadaharan)|Bugis]], Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> upacara ieu sarimbag jeung upacara adat nu biasana dilaksanakeun ku masarakat nelayan nusantara, saperti Hajat Laut di Basisir Pangandaran Jawa Barat, festival Galesong di Takalar, Sulawesi Selatan, Petik Laut di Malang, Jawa Timur, jeung Festival Samboja di Samboja, [[Kalimantan Timur]]. Umumna rasa sukur pamayang pikeun ni’mat berkah rejeki, diwujudkeun tina [[sato]], diwujudkeun ku upacara sato, diwujudkeun tina rupa-rupa kadaharan atawa kadaharan ti laut. (saperti hulu atawa getih sato) kana laut.Hal ieu dilakukeun minangka lambang nyadiakeun kadaharan pikeun laut, kalawan harepan laut salawasna ngajamin rezeki para pamayang anu ngandelkeun hirupna.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 0k0lmdriiqzkh72vtfj0pft3aasakxb 710450 710430 2026-06-14T06:41:13Z Ceunjulian 36918 710450 wikitext text/x-wiki '''Macceratasi''' nyaéta pésta atawa upacara adat ngucurkeun getih sato ka laut anu biasana dilaksanakeun ku masarakat basisir Kotabaru, [[Kalimantan Kidul]]. Masarakat basisir Kotabaru umumna diwangun ku tilu suku, yanéta [[Bugis (kadaharan)|Bugis]], Mandar, jeung Banjar. Maranéhna biasana ngayakeun ritual ieu unggal waktu saméméh Taun Anyar di basisir Gedambaan, Pulo Laut Kalér, Kotabaru, provinsi Kalimantan Kidul minangka ungkapan rasa sukur ka Gusti Allah pikeun ni'mat mata pencaharian ti laut.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ramli|first=Aswadi|last2=Surahim|first2=Irsyam|date=2024|title=Tradisi Maccera Tasi’ dalam Perspektif Sastra di Kota Palopo|journal=DEIKTIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, Vol. 4, No. 3}}</ref> upacara ieu sarimbag jeung upacara adat nu biasana dilaksanakeun ku masarakat nelayan nusantara, saperti Hajat Laut di Basisir Pangandaran Jawa Barat, festival Galesong di Takalar, Sulawesi Selatan, Petik Laut di Malang, Jawa Timur, jeung Festival Samboja di Samboja, [[Kalimantan Timur]]. Umumna rasa sukur pamayang pikeun ni’mat berkah rejeki, diwujudkeun tina [[sato]], diwujudkeun ku upacara sato, diwujudkeun tina rupa-rupa kadaharan atawa kadaharan ti laut. (saperti hulu atawa getih sato) kana laut.Hal ieu dilakukeun minangka lambang nyadiakeun kadaharan pikeun [[laut]], kalawan harepan laut salawasna ngajamin rezeki para pamayang anu ngandelkeun hirupna.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] kpg151urzmwklgygpnm7o7e25ehi6vo 0 108720 710343 2026-06-14T04:32:45Z Rzkykhwn3007 36922 Nyieun kaca anyar '''Ararem''' nyaeta prosesi adat anu ngalibatkeun calon salaki sareng kulawarga calon istri kanggo masrahkeun mas kawin biasana diwangun ku piring tradisional, guci, artos sareng bahan kadaharan. Tradisi ieu ngagambarkeun kasakralan pikeun kulawarga lalaki salaku manifestasi tanggung jawab ka kulawarga panganten awewe. Ararem asalna tina basa bak anu hartina mas kawin 710343 wikitext text/x-wiki '''Ararem''' nyaeta prosesi adat anu ngalibatkeun calon salaki sareng kulawarga calon istri kanggo masrahkeun mas kawin biasana diwangun ku piring tradisional, guci, artos sareng bahan kadaharan. Tradisi ieu ngagambarkeun kasakralan pikeun kulawarga lalaki salaku manifestasi tanggung jawab ka kulawarga panganten awewe. Ararem asalna tina basa bak anu hartina mas kawin 610j6dqctjkwt8s2lytexa1gr7gt8ti 710374 710343 2026-06-14T06:00:35Z Rzkykhwn3007 36922 710374 wikitext text/x-wiki '''Ararem''' nyaeta prosesi adat anu ngalibatkeun calon salaki sareng kulawarga calon istri kanggo masrahkeun mas kawin biasana diwangun ku piring tradisional, guci, artos sareng bahan kadaharan. Tradisi ieu ngagambarkeun kasakralan pikeun kulawarga lalaki salaku manifestasi tanggung jawab ka kulawarga panganten awewe. <ref>{{Cite journal|last=Waknan|first=Irene|date=https://repository.upi.edu/143914/1/S_SOS_2109589_Chapter1.pdf|title=Universitas Pendidikan Indonesia|journal=ANALISIS TRADISI ARAREM SUKU BIAK SEBAGAI REPRESENTASI STRUKTUR DAN FUNGSI KELUARGA}}</ref> Ararem asalna tina basa biak anu hartina mas kawin, dina prosésna harga panganten bakal dibawa leumpang jeung dipirig ku rombongan dipirig ku bandéra beureum bodas, jogét yospan jeung wor jeung dipirig ku hiburan musik. Jumlah mahar ditangtukeun ku kulawarga panganten awewe anu geus disatujuan ku kulawarga awewe atawa kulawarga calon salaki (lalaki). Kawajiban anu kudu dicumponan nyaeta mayar mahar anu kudu dilaksanakeun kalawan pinuh tanggung jawab sabab mangrupa balukar tina tahapan-tahapan nikah. Anu matak narik kana tradisi ararem ieu nyaéta, ngibarkeun bandéra beureum bodas anu jadi simbol katengtreman. Teras, upami aya sengketa dina kagiatan méré mas kawin ngeunaan jumlah harta anu dipasihkeun. == Rujukan == <references /> 82bpiv0x7wsvdf5u0lnlya8343063qu 710383 710374 2026-06-14T06:03:55Z Rzkykhwn3007 36922 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710383 wikitext text/x-wiki '''Ararem''' nyaeta prosesi adat anu ngalibatkeun calon salaki sareng kulawarga calon istri kanggo masrahkeun mas kawin biasana diwangun ku piring tradisional, guci, artos sareng bahan kadaharan. Tradisi ieu ngagambarkeun kasakralan pikeun kulawarga lalaki salaku manifestasi tanggung jawab ka kulawarga panganten awewe. <ref>{{Cite journal|last=Waknan|first=Irene|date=https://repository.upi.edu/143914/1/S_SOS_2109589_Chapter1.pdf|title=Universitas Pendidikan Indonesia|journal=ANALISIS TRADISI ARAREM SUKU BIAK SEBAGAI REPRESENTASI STRUKTUR DAN FUNGSI KELUARGA}}</ref> Ararem asalna tina basa biak anu hartina mas kawin, dina prosésna harga panganten bakal dibawa leumpang jeung dipirig ku rombongan dipirig ku bandéra beureum bodas, jogét yospan jeung wor jeung dipirig ku hiburan musik. Jumlah mahar ditangtukeun ku kulawarga panganten awewe anu geus disatujuan ku kulawarga awewe atawa kulawarga calon salaki (lalaki). Kawajiban anu kudu dicumponan nyaeta mayar mahar anu kudu dilaksanakeun kalawan pinuh tanggung jawab sabab mangrupa balukar tina tahapan-tahapan nikah. Anu matak narik kana tradisi ararem ieu nyaéta, ngibarkeun bandéra beureum bodas anu jadi simbol katengtreman. Teras, upami aya sengketa dina kagiatan méré mas kawin ngeunaan jumlah harta anu dipasihkeun. == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] b2ay5adw2ur3ssn228ood3g1j1q31cs 710395 710383 2026-06-14T06:07:33Z Rzkykhwn3007 36922 710395 wikitext text/x-wiki '''Ararem''' nyaeta prosesi adat anu ngalibatkeun calon salaki sareng kulawarga calon istri kanggo masrahkeun mas kawin biasana diwangun ku piring tradisional, guci, artos sareng bahan kadaharan. Tradisi ieu ngagambarkeun kasakralan pikeun kulawarga lalaki salaku manifestasi tanggung jawab ka kulawarga panganten awewe. <ref>{{Cite journal|last=Waknan|first=Irene|date=https://repository.upi.edu/143914/1/S_SOS_2109589_Chapter1.pdf|title=Universitas Pendidikan Indonesia|journal=ANALISIS TRADISI ARAREM SUKU BIAK SEBAGAI REPRESENTASI STRUKTUR DAN FUNGSI KELUARGA}}</ref> '''Ararem''' asalna tina basa biak anu hartina mas kawin, dina prosésna harga panganten bakal dibawa leumpang jeung dipirig ku rombongan dipirig ku bandéra beureum bodas, jogét yospan jeung wor jeung dipirig ku hiburan musik. Jumlah mahar ditangtukeun ku kulawarga panganten awewe anu geus disatujuan ku kulawarga awewe atawa kulawarga calon salaki (lalaki). Kawajiban anu kudu dicumponan nyaeta mayar mahar anu kudu dilaksanakeun kalawan pinuh tanggung jawab sabab mangrupa balukar tina tahapan-tahapan nikah. Anu matak narik kana tradisi ararem ieu nyaéta, ngibarkeun bandéra beureum bodas anu jadi simbol katengtreman. Teras, upami aya sengketa dina kagiatan méré mas kawin ngeunaan jumlah harta anu dipasihkeun. == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] f2kfrhibejljnntko0jgnepxwb8otls 0 108721 710345 2026-06-14T04:33:58Z Kangnanang 36927 Nyieun kaca anyar '''Bakar Batu''' Tradisi Bakar Batu mangrupa salah sahiji tradisi suku Dani di Pulo Papua. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. kasedih. Ngaduruk batu oge sok dikaitkeu... 710345 wikitext text/x-wiki '''Bakar Batu''' Tradisi Bakar Batu mangrupa salah sahiji tradisi suku Dani di Pulo Papua. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. kasedih. Ngaduruk batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun suku Dani. Rujukan l1km8ueqgmpm8muw3m9zaz65wwcwl7a 710355 710345 2026-06-14T04:42:48Z Kangnanang 36927 710355 wikitext text/x-wiki '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi suku Dani di Pulo Papua. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. kasedih. Ngaduruk batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun suku Dani.<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Rujukan == <references /> iqf6dkc05lefw8ezlfyzbhiuv5s29at 710361 710355 2026-06-14T04:47:36Z Kangnanang 36927 710361 wikitext text/x-wiki '''Bakar Ba''' mangrupa salah sahiji tradisi suku Dani di Pulo Papua. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun suku Dani.<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Rujukan == <references /> ays35xgw4ysw1e50cc7dac8xp1rmnlz 710387 710361 2026-06-14T06:04:34Z Kangnanang 36927 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710387 wikitext text/x-wiki '''Bakar Ba''' mangrupa salah sahiji tradisi suku Dani di Pulo Papua. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun suku Dani.<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] i1yib419nobdf9x1hnmsibjmsosyk7u 710406 710387 2026-06-14T06:11:32Z Kangnanang 36927 710406 wikitext text/x-wiki '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> Tradisi Bakar Batu mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref>{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 938y6hq88ekgisn7dnij22s9lg9myi0 710414 710406 2026-06-14T06:17:40Z Kangnanang 36927 710414 wikitext text/x-wiki '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Sajarah == Tradisi Bakar Batu mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Pelaksanaan == Palaksanaan Tradisi Ngaduruk Batu umumna dilaksanakeun ngaliwatan sababaraha tahapan anu ngalibatkeun gawé babarengan sakumna warga masarakat. Prosésna dimimitian ku nyiapkeun lokasi dina wangun sawah atawa lombang badag anu aman jeung nyaman pikeun kagiatan. Satuluyna, batu walungan ukuran sedeng jeung kayu bakar dikumpulkeun pikeun dipanaskeun nepi ka ambeu . Samentara éta, rupa-rupa bahan kadaharan saperti daging babi (kanggo masarakat non-Muslim, ubi jalar, ubi jalar, ubi jalar), diolah jeung sayuran. gotong royong. Sanggeus batu ngahontal suhu anu kacida panasna, batu-batu ditata dina lapisan-lapisan babarengan jeung kadaharan dina urutan anu tangtu, biasana dimimitian ti daun héjo, batu panas, bahan kadaharan, tuluy diulang deui nepi ka kabéh bahan disusun kalawan rapih. Tihangna tuluy ditutupan ku daun jeung taneuh sangkan panasna dijaga. Dahareun diantep nepi ka asak sababaraha jam maké batu panas, tuluy disimbolkeun kabéh bahan-bahanna dina loyang. kebersamaan sareng syukur.<ref name=":0" /> == Makna == Tradisi Bakar Batu miboga harti anu kacida pentingna dina kahirupan masarakat Papua sabab lain ngan ukur fungsina minangka cara masak kadaharan, tapi ogé ngandung ajén-inajén budaya anu jero. miélingkeun rupa-rupa acara penting, saperti kalahiran, panén, kameunangan, jeung upacara adat séjénna minangka ekspresi rasa sukur. Leuwih ti éta, tradisi ieu geus jadi jati diri budaya masarakat Papua nu ngagambarkeun kabeungharan jeung kaunikan budaya Indonésia, ku kituna kalestariannya boga peran penting dina ngajaga warisan budaya nusantara.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] oe0q6ixhrpbrvvt97wnp5j4p6h66kam 710417 710414 2026-06-14T06:18:25Z Kangnanang 36927 710417 wikitext text/x-wiki '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Sajarah == Tradisi Bakar Batu mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Pelaksanaan == Palaksanaan Tradisi Bakar Batu umumna dilaksanakeun ngaliwatan sababaraha tahapan anu ngalibatkeun gawé babarengan sakumna warga masarakat. Prosésna dimimitian ku nyiapkeun lokasi dina wangun sawah atawa lombang badag anu aman jeung nyaman pikeun kagiatan. Satuluyna, batu walungan ukuran sedeng jeung kayu bakar dikumpulkeun pikeun dipanaskeun nepi ka ambeu . Samentara éta, rupa-rupa bahan kadaharan saperti daging babi (kanggo masarakat non-Muslim, ubi jalar, ubi jalar, ubi jalar), diolah jeung sayuran. gotong royong. Sanggeus batu ngahontal suhu anu kacida panasna, batu-batu ditata dina lapisan-lapisan babarengan jeung kadaharan dina urutan anu tangtu, biasana dimimitian ti daun héjo, batu panas, bahan kadaharan, tuluy diulang deui nepi ka kabéh bahan disusun kalawan rapih. Tihangna tuluy ditutupan ku daun jeung taneuh sangkan panasna dijaga. Dahareun diantep nepi ka asak sababaraha jam maké batu panas, tuluy disimbolkeun kabéh bahan-bahanna dina loyang. kebersamaan sareng syukur.<ref name=":0" /> == Makna == Tradisi Bakar Batu miboga harti anu kacida pentingna dina kahirupan masarakat Papua sabab lain ngan ukur fungsina minangka cara masak kadaharan, tapi ogé ngandung ajén-inajén budaya anu jero. miélingkeun rupa-rupa acara penting, saperti kalahiran, panén, kameunangan, jeung upacara adat séjénna minangka ekspresi rasa sukur. Leuwih ti éta, tradisi ieu geus jadi jati diri budaya masarakat Papua nu ngagambarkeun kabeungharan jeung kaunikan budaya Indonésia, ku kituna kalestariannya boga peran penting dina ngajaga warisan budaya nusantara.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] mwbptrp6auvi5jahobkj32rh328n8ux 710442 710417 2026-06-14T06:37:13Z Kangnanang 36927 710442 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Bakar Batu.jpg|jmpl]] '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Sajarah == Tradisi [[Bakar Batu]] mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Pelaksanaan == Palaksanaan Tradisi [[Bakar Batu]] umumna dilaksanakeun ngaliwatan sababaraha tahapan anu ngalibatkeun gawé babarengan sakumna warga masarakat. Prosésna dimimitian ku nyiapkeun lokasi dina wangun sawah atawa lombang badag anu aman jeung nyaman pikeun kagiatan. Satuluyna, batu walungan ukuran sedeng jeung kayu bakar dikumpulkeun pikeun dipanaskeun nepi ka ambeu . Samentara éta, rupa-rupa bahan kadaharan saperti daging babi (kanggo masarakat non-Muslim, ubi jalar, ubi jalar, ubi jalar), diolah jeung sayuran. gotong royong. Sanggeus batu ngahontal suhu anu kacida panasna, batu-batu ditata dina lapisan-lapisan babarengan jeung kadaharan dina urutan anu tangtu, biasana dimimitian ti daun héjo, batu panas, bahan kadaharan, tuluy diulang deui nepi ka kabéh bahan disusun kalawan rapih. Tihangna tuluy ditutupan ku daun jeung taneuh sangkan panasna dijaga. Dahareun diantep nepi ka asak sababaraha jam maké batu panas, tuluy disimbolkeun kabéh bahan-bahanna dina loyang. kebersamaan sareng syukur.<ref name=":0" /> == Makna == Tradisi Bakar Batu miboga harti anu kacida pentingna dina kahirupan masarakat Papua sabab lain ngan ukur fungsina minangka cara masak kadaharan, tapi ogé ngandung ajén-inajén budaya anu jero. miélingkeun rupa-rupa acara penting, saperti kalahiran, panén, kameunangan, jeung upacara adat séjénna minangka ekspresi rasa sukur. Leuwih ti éta, tradisi ieu geus jadi jati diri budaya masarakat Papua nu ngagambarkeun kabeungharan jeung kaunikan budaya Indonésia, ku kituna kalestariannya boga peran penting dina ngajaga warisan budaya nusantara.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 47cu1hs63nw2ng97nr9cfw8f84d97u1 710448 710442 2026-06-14T06:38:35Z Kangnanang 36927 710448 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Bakar Batu.jpg|jmpl|Proses Tradisi Bakar Batu]] '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> == Sajarah == Tradisi [[Bakar Batu]] mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Pelaksanaan == Palaksanaan Tradisi [[Bakar Batu]] umumna dilaksanakeun ngaliwatan sababaraha tahapan anu ngalibatkeun gawé babarengan sakumna warga masarakat. Prosésna dimimitian ku nyiapkeun lokasi dina wangun sawah atawa lombang badag anu aman jeung nyaman pikeun kagiatan. Satuluyna, batu walungan ukuran sedeng jeung kayu bakar dikumpulkeun pikeun dipanaskeun nepi ka ambeu . Samentara éta, rupa-rupa bahan kadaharan saperti daging babi (kanggo masarakat non-Muslim, ubi jalar, ubi jalar, ubi jalar), diolah jeung sayuran. gotong royong. Sanggeus batu ngahontal suhu anu kacida panasna, batu-batu ditata dina lapisan-lapisan babarengan jeung kadaharan dina urutan anu tangtu, biasana dimimitian ti daun héjo, batu panas, bahan kadaharan, tuluy diulang deui nepi ka kabéh bahan disusun kalawan rapih. Tihangna tuluy ditutupan ku daun jeung taneuh sangkan panasna dijaga. Dahareun diantep nepi ka asak sababaraha jam maké batu panas, tuluy disimbolkeun kabéh bahan-bahanna dina loyang. kebersamaan sareng syukur.<ref name=":0" /> == Makna == Tradisi Bakar Batu miboga harti anu kacida pentingna dina kahirupan masarakat Papua sabab lain ngan ukur fungsina minangka cara masak kadaharan, tapi ogé ngandung ajén-inajén budaya anu jero. miélingkeun rupa-rupa acara penting, saperti kalahiran, panén, kameunangan, jeung upacara adat séjénna minangka ekspresi rasa sukur. Leuwih ti éta, tradisi ieu geus jadi jati diri budaya masarakat Papua nu ngagambarkeun kabeungharan jeung kaunikan budaya Indonésia, ku kituna kalestariannya boga peran penting dina ngajaga warisan budaya nusantara.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] soytkcdru29izpih1ycmz3i1qrz1dfo 710460 710448 2026-06-14T06:48:06Z Kangnanang 36927 710460 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Bakar Batu.jpg|jmpl|Proses Tradisi Bakar Batu]] '''Bakar Batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> Upacara Bakar batu mangrupa tradisi ritual masak-masak babarengan anu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur ka Nu Maha Nyipta kana sagala nikmat jeung karunia anu geus dipaparinkeun. Salian ti éta, tradisi ieu ogé boga fungsi minangka sarana pikeun nguatkeun tali silaturahmi jeung nguatkeun hubungan duduluran antar etnis di Papua. Upacara ngaduruk batu umumna dilaksanakeun pikeun ngabagéakeun acara penting atawa ngarayakeun acara hajatan atawa hajatan anu geus kaalaman ku masarakat baheula. Dina upacara panggih jeung acara hajatan anu kaalaman ku masarakat Sunda dina mangsa harita. sanggeus hasil ngalaksanakeun pancén perang antar suku. Tradisi ieu ogé mangrupa lambang kabungahan pikeun ngahontal kasapukan jeung katengtreman antara kelompok nu saméméhna kalibet dina pasea atawa konflik.<ref>{{Cite web|url=https://berita.upi.edu/tradisi-bakar-batu-baripen/|title=}}</ref> == Sajarah == Tradisi [[Bakar Batu]] mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Pelaksanaan == Palaksanaan Tradisi [[Bakar Batu]] umumna dilaksanakeun ngaliwatan sababaraha tahapan anu ngalibatkeun gawé babarengan sakumna warga masarakat. Prosésna dimimitian ku nyiapkeun lokasi dina wangun sawah atawa lombang badag anu aman jeung nyaman pikeun kagiatan. Satuluyna, batu walungan ukuran sedeng jeung kayu bakar dikumpulkeun pikeun dipanaskeun nepi ka ambeu . Samentara éta, rupa-rupa bahan kadaharan saperti daging babi (kanggo masarakat non-Muslim, ubi jalar, ubi jalar, ubi jalar), diolah jeung sayuran. gotong royong. Sanggeus batu ngahontal suhu anu kacida panasna, batu-batu ditata dina lapisan-lapisan babarengan jeung kadaharan dina urutan anu tangtu, biasana dimimitian ti daun héjo, batu panas, bahan kadaharan, tuluy diulang deui nepi ka kabéh bahan disusun kalawan rapih. Tihangna tuluy ditutupan ku daun jeung taneuh sangkan panasna dijaga. Dahareun diantep nepi ka asak sababaraha jam maké batu panas, tuluy disimbolkeun kabéh bahan-bahanna dina loyang. kebersamaan sareng syukur.<ref name=":0" /> == Makna == Tradisi Bakar Batu miboga harti anu kacida pentingna dina kahirupan masarakat Papua sabab lain ngan ukur fungsina minangka cara masak kadaharan, tapi ogé ngandung ajén-inajén budaya anu jero. miélingkeun rupa-rupa acara penting, saperti kalahiran, panén, kameunangan, jeung upacara adat séjénna minangka ekspresi rasa sukur. Leuwih ti éta, tradisi ieu geus jadi jati diri budaya masarakat Papua nu ngagambarkeun kabeungharan jeung kaunikan budaya Indonésia, ku kituna kalestariannya boga peran penting dina ngajaga warisan budaya nusantara.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] taxp183742cxq1rlb47x88yzqy1un8z 710466 710460 2026-06-14T07:00:00Z Kangnanang 36927 710466 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Bakar Batu.jpg|jmpl|Proses Tradisi Bakar Batu]] '''Bakar batu''' mangrupa salah sahiji tradisi [[Suku Dani]] di Pulo [[Papua]]. Bakar Batu mangrupa simbol kebersamaan jeung kasakralan kahirupan sosial, contona perang tradisional, mas kawin jeung ritual kaagamaan lokal. Usaha pikeun ngajaga ritual Bakar Batu ieu mangrupa tanggung jawab masarakat adat di kacamatan Kalome, Kabupaten Puncak Jaya, Papua, salaku hiji ritual kurban kabungahan jeung dilumangsungkeun di Papua. Bakar Batu oge sok dikaitkeun jeung kakuatan gaib pikeun [[Suku Dani]].<ref>{{Cite journal|last=Milele Nipur|date=|title=TRADISI RITUAL BAKAR BATU PADA MASYARAKAT SUKU DANI DI DISTRIK KALOME KABUPATEN PUNCAK JAYA PROPINSI PAPUA|url=https://ejournal.unsrat.ac.id/index.php/holistik/article/viewFile/41562/36954|journal=}}</ref> Upacara Bakar batu mangrupa tradisi ritual masak-masak babarengan anu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur ka Nu Maha Nyipta kana sagala nikmat jeung karunia anu geus dipaparinkeun. Salian ti éta, tradisi ieu ogé boga fungsi minangka sarana pikeun nguatkeun tali silaturahmi jeung nguatkeun hubungan duduluran antar etnis di Papua. Upacara Bakar batu umumna dilaksanakeun pikeun ngabagéakeun acara penting atawa ngarayakeun acara hajatan atawa hajatan anu geus kaalaman ku masarakat baheula. Tradisi ieu ogé mangrupa lambang kabungahan pikeun ngahontal kasapukan jeung katengtreman antara kelompok nu saméméhna kalibet dina pasea atawa konflik.<ref>{{Cite web|url=https://berita.upi.edu/tradisi-bakar-batu-baripen/|title=}}</ref> == Sajarah == Tradisi [[Bakar Batu]] mangrupa warisan budaya masarakat Papua anu geus diwariskeun sacara turun-tumurun ti jaman baheula, jauh samemeh ayana kahirupan modern. Mimitina, tradisi ieu dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur sarta mangrupa bagian tina rupa-rupa upacara anu penting, saperti ngabagéakeun tamu kahormatan, hajatan lahir jeung nikah, katengtreman antarsuku sanggeus konflik, préparasi perang, sarta upacara Batur ogé mangrupa upacara ritual pikeun perang, salian ti upacara Bakar nepi ka maot. ngumpulkeun sakumna warga masarakat, nguatkeun hubungan sosial, jeung nguatkeun tali silaturahmi antar warga. Ajén-inajén kabersamaan jeung solidaritas anu aya dina ieu tradisi jadi faktor. Alesan utama Bakar Batu dipiara jeung dilestarikeun nepi ka kiwari.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kab-yalimo.kpu.go.id/blog/read/8834_tradisi-bakar-batu-sejarah-proses-dan-maknanya-dalam-budaya-papua|title=}}</ref> == Pelaksanaan == Palaksanaan Tradisi [[Bakar Batu]] umumna dilaksanakeun ngaliwatan sababaraha tahapan anu ngalibatkeun gawé babarengan sakumna warga masarakat. Prosésna dimimitian ku nyiapkeun lokasi dina wangun sawah atawa lombang badag anu aman jeung nyaman pikeun kagiatan. Satuluyna, batu walungan ukuran sedeng jeung kayu bakar dikumpulkeun pikeun dipanaskeun nepi ka ambeu . Samentara éta, rupa-rupa bahan kadaharan saperti daging babi (kanggo masarakat non-Muslim, ubi jalar, ubi jalar, ubi jalar), diolah jeung sayuran. gotong royong. Sanggeus batu ngahontal suhu anu kacida panasna, batu-batu ditata dina lapisan-lapisan babarengan jeung kadaharan dina urutan anu tangtu, biasana dimimitian ti daun héjo, batu panas, bahan kadaharan, tuluy diulang deui nepi ka kabéh bahan disusun kalawan rapih. Tihangna tuluy ditutupan ku daun jeung taneuh sangkan panasna dijaga. Dahareun diantep nepi ka asak sababaraha jam maké batu panas, tuluy disimbolkeun kabéh bahan-bahanna dina loyang. kebersamaan sareng syukur.<ref name=":0" /> == Makna == Tradisi Bakar Batu miboga harti anu kacida pentingna dina kahirupan masarakat Papua sabab lain ngan ukur fungsina minangka cara masak kadaharan, tapi ogé ngandung ajén-inajén budaya anu jero. miélingkeun rupa-rupa acara penting, saperti kalahiran, panén, kameunangan, jeung upacara adat séjénna minangka ekspresi rasa sukur. Leuwih ti éta, tradisi ieu geus jadi jati diri budaya masarakat Papua nu ngagambarkeun kabeungharan jeung kaunikan budaya Indonésia, ku kituna kalestariannya boga peran penting dina ngajaga warisan budaya nusantara.<ref name=":0" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] 763omm7fe9dih8y9c8qqzi5vm1elkbu 14 108722 710366 2026-06-14T04:54:36Z Hayati Mayang Arum 12262 Nyieun kaca anyar Kagiatan WikiLatih Wikipédia basa Sunda gawé bareng jeung TBM Kabupatén Bogor, kalayan anu dilaksanakeun di Bogor, dinten Minggu 14 Juni 2026. 710366 wikitext text/x-wiki Kagiatan WikiLatih Wikipédia basa Sunda gawé bareng jeung TBM Kabupatén Bogor, kalayan anu dilaksanakeun di Bogor, dinten Minggu 14 Juni 2026. 942vdyiq9hmuh8p8mj7aaqyj9a0jb2b 2 108723 710396 2026-06-14T06:07:50Z Masithohneni 36930 Nyieun kaca anyar assalamu'alaikum sim kuring neni asli ti Ciamis, ayeuna nganjrek di bogor, salahsahiji guru di smp di kab bogor 710396 wikitext text/x-wiki assalamu'alaikum sim kuring neni asli ti Ciamis, ayeuna nganjrek di bogor, salahsahiji guru di smp di kab bogor 87fjuz2x73rthadhm0jik8ojqwhbr69 0 108724 710428 2026-06-14T06:26:10Z Masithohneni 36930 Nyieun kaca anyar Penti nya éta upacara adat taunan masarakat Manggarai di Flores, Nusa Tenggara Wétan, anu fungsina minangka ekspresi rasa sukur kana panén ogé minangka sarana mulangkeun hubungan antara manusa, alam jeung Nu Nyipta (Mori Kraeng) . Upacara ieu ngagambarkeun hubungan spiritual, sosial jeung ékologi masarakat Manggarai sarta mangrupa salah sahiji tradisi penting anu masih dimumulé nepi ka kiwari.<ref>{{Cite journal|last=Oban|first=Yohanes Kurniawan|last2=Bening|first2=S... 710428 wikitext text/x-wiki Penti nya éta upacara adat taunan masarakat Manggarai di Flores, Nusa Tenggara Wétan, anu fungsina minangka ekspresi rasa sukur kana panén ogé minangka sarana mulangkeun hubungan antara manusa, alam jeung Nu Nyipta (Mori Kraeng) . Upacara ieu ngagambarkeun hubungan spiritual, sosial jeung ékologi masarakat Manggarai sarta mangrupa salah sahiji tradisi penting anu masih dimumulé nepi ka kiwari.<ref>{{Cite journal|last=Oban|first=Yohanes Kurniawan|last2=Bening|first2=Silvinus Hayon|last3=Kamanto|first3=Wilfridus|date=2025-10-27|title=Ritual Adat Penti dalam Perspektif Kosmoteologis: Studi pada Masyarakat Manggarai|url=https://journal.actual-insight.com/index.php/intheos/article/view/4327|journal=In Theos : Jurnal Pendidikan dan Theologi|language=en|volume=5|issue=10|pages=439–451|doi=10.56393/intheos.v5i10.4327|issn=2775-7676}}</ref> == Rujukan == <references /> 3fuisz3v54hq2fb1zudxus0t63xab76 710459 710428 2026-06-14T06:46:56Z Masithohneni 36930 710459 wikitext text/x-wiki Penti nya éta upacara adat taunan masarakat Manggarai di Flores, Nusa Tenggara Wétan, anu fungsina minangka ekspresi rasa sukur kana panén ogé minangka sarana mulangkeun hubungan antara manusa, alam jeung Nu Nyipta (Mori Kraeng) . Upacara ieu ngagambarkeun hubungan spiritual, sosial jeung ékologi masarakat Manggarai sarta mangrupa salah sahiji tradisi penting anu masih dimumulé nepi ka kiwari.<ref>{{Cite journal|last=Oban|first=Yohanes Kurniawan|last2=Bening|first2=Silvinus Hayon|last3=Kamanto|first3=Wilfridus|date=2025-10-27|title=Ritual Adat Penti dalam Perspektif Kosmoteologis: Studi pada Masyarakat Manggarai|url=https://journal.actual-insight.com/index.php/intheos/article/view/4327|journal=In Theos : Jurnal Pendidikan dan Theologi|language=en|volume=5|issue=10|pages=439–451|doi=10.56393/intheos.v5i10.4327|issn=2775-7676}}</ref> Tahap tahapan Acara Penti # Barong waé jeung barong Oka (upacara ngajemput) Acara barong wae jeung barong Oka dilaksanakeun bareng ku cara warga dibagi jadi tilu kelompok aya lalaki jeung awewe bari dipirig ku musik gong jeung gendang bari mawa sato kurban. Barong wae: (barong =nepikeun, wae= walungan)<ref>{{Cite web|url=https://www.tirtoutomo.org/wp-content/uploads/2013/10/THANKSGIVING-CEREMONY.2013.pdf|title=tahapan tahapan acara penti}}</ref> == Rujukan == <references /> 7lmvjyu39lqcr73ksmyhmmpdmjf6rj8 710463 710459 2026-06-14T06:48:55Z Masithohneni 36930 added [[Category:WikiLatih Bogor 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 710463 wikitext text/x-wiki Penti nya éta upacara adat taunan masarakat Manggarai di Flores, Nusa Tenggara Wétan, anu fungsina minangka ekspresi rasa sukur kana panén ogé minangka sarana mulangkeun hubungan antara manusa, alam jeung Nu Nyipta (Mori Kraeng) . Upacara ieu ngagambarkeun hubungan spiritual, sosial jeung ékologi masarakat Manggarai sarta mangrupa salah sahiji tradisi penting anu masih dimumulé nepi ka kiwari.<ref>{{Cite journal|last=Oban|first=Yohanes Kurniawan|last2=Bening|first2=Silvinus Hayon|last3=Kamanto|first3=Wilfridus|date=2025-10-27|title=Ritual Adat Penti dalam Perspektif Kosmoteologis: Studi pada Masyarakat Manggarai|url=https://journal.actual-insight.com/index.php/intheos/article/view/4327|journal=In Theos : Jurnal Pendidikan dan Theologi|language=en|volume=5|issue=10|pages=439–451|doi=10.56393/intheos.v5i10.4327|issn=2775-7676}}</ref> Tahap tahapan Acara Penti # Barong waé jeung barong Oka (upacara ngajemput) Acara barong wae jeung barong Oka dilaksanakeun bareng ku cara warga dibagi jadi tilu kelompok aya lalaki jeung awewe bari dipirig ku musik gong jeung gendang bari mawa sato kurban. Barong wae: (barong =nepikeun, wae= walungan)<ref>{{Cite web|url=https://www.tirtoutomo.org/wp-content/uploads/2013/10/THANKSGIVING-CEREMONY.2013.pdf|title=tahapan tahapan acara penti}}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:WikiLatih Bogor 2026]] fknbqxrmc22kwoxhk93q0ay3mozewp6