Wikipedia szlwiki https://szl.wikipedia.org/wiki/Przodni%C5%8F_zajta MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Szpecyjalna Dyskusyjo Używacz Dyskusyjo używacza Wikipedyjo Dyskusyjo Wikipedyjo Plik Dyskusyjo plika MediaWiki Dyskusyjo MediaWiki Muster Dyskusyjo mustra Půmoc Dyskusyjo půmocy Kategoryjo Dyskusyjo kategoryji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 3721 385395 354440 2026-05-04T14:32:23Z Gutzalat 29460 385395 wikitext text/x-wiki {{NowOrt}} {{Historycznŏ krajina infoszachtla | ślōnske miano = Dolny Ślōnsk | ôryginalne miano = | miano dopołniŏcz = Dolnego Ślōnska | wapyn_ôbrŏzek = DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg | fana_ôbrŏzek = Flag of Silesia.svg | lokalizacyjŏ ôbrŏz = Dolny Śląsk TT mapa.png | państwa = [[Plik:Flag of Poland.svg|22px|border|link=]] [[Polsko|Polskŏ]]<br />[[Plik:Flag of Czech Republic.svg|22px|border|link=]] [[Czesko Republika|Czechy]]<br />[[Plik:Flag of Germany.svg|22px|border|link=]] [[Mjymcy|Miymcy]] | stolica = [[Wrocław]] | wŏżniyjsze miasta = [[Grinberg]], [[Wałbrzich]], [[Ligńica|Lignica]], [[Świdńica|Świdnica]] | wiyrchnia = | ludność = | ludność_rok = | tyngość = | nacyje = | karta = | commons = Category:Lower Silesia }} '''Dolny Ślōnsk''' ([[Ślůnsko mjymjecko godka|śl-miym.]] ''Niederschläsing'', [[Łaćina|łac]]. ''Silesia Inferior'', [[Polsko godka|pol.]] ''Dolny Śląsk'', [[Mjymjecko godka|miym]]. ''Niederschlesien'', [[Czesko godka|czes]]. ''Dolní Slezsko'') – historycznŏ krajina położōnŏ we Strzodkowyj [[Ojropa|Ojropie]], na placu [[Polsko|Polski]], [[Czesko Republika|Czeskij Republiki]] a [[Mjymcy|Miymiec]]. Jeji wiyrchnia zajmuje kole 20,000 km², a jeji populacyjŏ je szacowanŏ na kole 3,000,000. Zachodniŏ tajla [[Ślōnsk|Ślōnska]]. Historycznõ stolicōm Dolnego Ślōnska je [[Wrocław]]. Regiōn tyn posiadŏ mocka zabytkōw i ôbiektōw kulturowyj erbowizny. Z czasem zmiyniały sie granice i nŏrodnŏ przinŏleżność Dolnego Ślōnska, tak tedy, kej bōł ôn erbowõ szlacheckõ włŏsnościōm, jak i po nastōniu modernych nŏrodnych państw, co prziczyniyło sie do bogajstwa zōmkōw. Piyrszymi znanymi państwami, kere utrzimały panowanie nad Ślōnskem, były snŏdź [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] pod kōniec IX stoleciŏ i Czechy na zaczōntku X stoleciŏ. We X stoleciu Dolny Ślōnsk ôstoł prziłōnczōny do wczaśnego polskigo państwa, a po jego roztrzaśniyńciu we XII stoleciu stoł sie piastowskim ksiynstwym. We XIV stoleciu weszoł we skłŏd Czeskij Korōny pod panowanie [[Świynte Rzimske Cysŏrstwo|Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa]], kere we 1526 roku przeszło pod panowanie [[Mōnarchijŏ Habsburgōw|austryjŏckij habsburskij mōnarchije]]. We wyniku [[Ślōnske wojaczki|ślōnskich wojaczek]] regiōn tyn ôstoł prziłōnczōny do [[Krōlestwo Prus|Prus]] we 1742. We 1945 roku, po [[II wojna śwjatowo|II światowyj wojaczce]], wiynkszość Dolnego Ślōnska przeszła pod polskõ jurysdykcyjõ zgodnie z poczdamskõ ugŏdōm miyndzy zwyciynskimi aliantami i stała sie tajlōm Polski, keryj kōmunistyczny regyrōnek wypyndził wiynkszość ludności Dolnego Ślōnska. Niywielgi łużycki pas na zŏchōd ôd piski Ôdry i [[Łużyckŏ Nysa|Nysy]], przinŏleżōncy do Dolnego Ślōnska ôd 1815 roku, ôstoł we Miymczech. == Symbole a farby == Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Je to tyż nojstarszy ôbrŏz ôrła jako ksiōnżyncego ymblymu na polskich ziymiach. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje)<ref>{{Cytuj |autōr = Grzegorz Kulik |tytuł = Herb Śląska |data = 2018-03-17 |ôpublikowany = wachtyrz.eu |url = https://wachtyrz.eu/herb-slaska/}}</ref>. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw a fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Ślōnsku. Farby ziym powiōnzane sōm ze kolorystykōm jejich ôsłōn wapynowych. We pruskich czasach litŏ [[prowincyjŏ Ślōnsk]] używoła fany ze biołym, poziōmym pasym u gōry a żōłtym u spodka. We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości<ref>{{Cytuj |tytuł = HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA |ôpublikowany = slownikslaski.pl |url = http://www.slownikslaski.pl/flagislaskie.html |jynzyk = pl}}</ref>. <center> <gallery> Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|[[Wapyn Ślōnska|Wapyn Dolnego Ślōnska]] Plik:Flag of Silesia.svg|[[Fana Ślōnska|Fana Dolnego Ślōnska]] </gallery> </center> == Geografijŏ == Ślōnsko-wielgopolskŏ granica bōła ôznoczanŏ ôd lynije wodnygo tajlōngu Ôdry a [[Warta|Warty]], a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludnośći rzykoma, do Ślōnska wrachowowała siy [[kłodzko ziēmia]] we dorzyczu Ôdry. Nojstarszo granica Ślōnska a [[Łużyca|Łużyce]] biygła podle [[Łużycko Nysa|Łużyckij Nyse]]. Nojwyższōm szpicōm Dolnego Ślōnska je [[Śńyżka|Śniyżka]] ô wysokości 1603 m n.p.m. bydōncŏ w Karkonoszach. === Klimat === {| class="wikitable sortable" |+Klimat w miastach<ref>[https://climate-data.org/ climate-data.org]</ref> !Przykładowe<br />miasto !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(rocznŏ) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w lipniu) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w styczniu) !Strzedni<br />ôpad<br />roczny |- |[[Uodrzańske Krosno|Ôdrzańskie Krosno]] |9,0 °C |19,1 °C |–2,1 °C |559 mm |- |[[Ligńica|Lignica]] |8,5 °C |19,1 °C |–3,8 °C |555 mm |- |[[Wrocław]] |8,4 °C |17,7 °C |–2,1 °C |551 mm |- |[[Wleń]] |7,7 °C |17,8 °C |–4,2 °C |616 mm |- |[[Lubawka]] |6,2 °C |15,7 °C |–5,2 °C |700 mm |} === Miasta === [[Plik:Rynek Starego Miasta We Wroclawiu (152991773).jpeg|thumb|[[Wrocław]]]] [[Plik:SM Oława PlacZamkowy15 (11).jpg|thumb|[[Oława]]]] [[Plik:PL Kamienna Góra, centrum miasta.jpg|thumb|[[Kamiynnŏ Gōra]]]] Miasta na Dolnym Ślōnsku, kerych populacyjŏ przekrŏczŏ 20,000 (na rok 1995). {| class="wikitable sortable" |- !style="width:1%;"| !class="unsortable ordinal" style="width:1%;"|Wapyn ! Miano !style="width:6%;"| Populacyjŏ !style="width:11%;"| Wiyrchnia !style="width:4%;"| Państwo !Administracyjnŏ jednotka |- style="text-align:center;" || 1 || [[Plik:Herb wroclaw.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wrocław]]''' || style="text-align:center;"| 641,974<ref>{{Cytuj |tytuł = Wrocław w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wroclaw |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 293 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 2 || [[Plik:POL Wałbrzych COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Wałbrzich]]'''|| style="text-align:center;" | 139,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Wałbrzych w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Walbrzych |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 85 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 3 || [[Plik:POL Zielona Góra COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Grinberg]]'''|| style="text-align:center;" | 116,329<ref>{{Cytuj |tytuł = Zielona Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zielona_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 58 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 4 || [[Plik:POL Legnica COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Ligńica|Lignica]]'''|| style="text-align:center;" | 107,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Legnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Legnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 56 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 5 || [[Plik:POL Jelenia Góra COA 1.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Jelyńo Gůra|Jelyniŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;" | 93,460<ref>{{Cytuj |tytuł = Jelenia Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jelenia_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 109 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 6 || [[Plik:POL Lubin COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Lubin]]'''|| style="text-align:center;" | 83,399<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 41 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 7 || [[Plik:POL Głogów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Głogůw|Gogōw]]'''|| style="text-align:center;" | 74,235<ref>{{Cytuj |tytuł = Głogów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Glogow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 35 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 8 || [[Plik:POL Świdnica COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Świdnica]]'''|| style="text-align:center;" | 64,911<ref>{{Cytuj |tytuł = Świdnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świdnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 22 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 9 || [[Plik:POL Bolesławiec COA 1.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bolesławjec|Bolesławiec]]'''|| style="text-align:center;" | 44,436<ref>{{Cytuj |tytuł = Bolesławiec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Boleslawiec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 24 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 10 || [[Plik:POL Nowa Sól COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nowo Sůl|Nowŏ Sōl]]'''|| style="text-align:center;" | 43,120<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Sól w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Sól |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 22 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 11 || [[Plik:POL Brzeg COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Brzeg]]'''|| style="text-align:center;" | 39,937<ref>{{Cytuj |tytuł = Brzeg w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Brzeg |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 15 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 12 || [[Plik:POL Oleśnica COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Uoleśńica|Ôleśnica]]'''|| style="text-align:center;" | 38,934<ref>{{Cytuj |tytuł = Oleśnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Oleśnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 21 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 13 || [[Plik:POL Dzierżoniów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Rychbach]]'''|| style="text-align:center;" | 38,066<ref>{{Cytuj |tytuł = Dzierżoniów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Dzierżoniów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 20 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 14 || [[Plik:POL Bielawa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bjelawa|Bielawa]]'''|| style="text-align:center;" | 34,382<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielawa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 36 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 15 || [[Plik:POL Oława COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Oława]]'''|| style="text-align:center;" | 31,877<ref>{{Cytuj |tytuł = Oława w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Olawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 16 || [[Plik:POL Żagań COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Żagań]]'''|| style="text-align:center;" | 28,335<ref>{{Cytuj |tytuł = Żagań w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żagań |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 40 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 17 || [[Plik:POL Nowa Ruda COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nowo Ruda|Nowŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;" | 27,186<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Ruda w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Ruda |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 37 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 18 || [[Plik:POL Jawor COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Jawor (mjasto)|Jawor]]'''|| style="text-align:center;" | 25,737<ref>{{Cytuj |tytuł = Jawor w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jawor |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 19 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 19 || [[Plik:POL Świebodzice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Frybork]]'''|| style="text-align:center;" | 24,817<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 30 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 20 || [[Plik:POL Kamienna Góra COA new.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Kamiynnŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;" | 23,487<ref>{{Cytuj |tytuł = Kamienna Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kamienna_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 18 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 21 || [[Plik:POL Świebodzin COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Śwjybodźin|Świybodzin]]'''|| style="text-align:center;" | 22,613<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 17 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo |- style="text-align:center;" || 22 || [[Plik:POL Polkowice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Polkowicy]]'''|| style="text-align:center;" | 21,825<ref>{{Cytuj |tytuł = Polkowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Polkowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref>|| style="text-align:center;" | 24 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo |} == Historyjŏ == {{Uosobny artikel|Gyszichta Ślůnska}} [[Plik:Bitwa pod Legnicą.jpg|thumb|left|[[Batalijŏ pod Lignicõ]] (1241)]] [[Plik:Oder-Neisse line between Germany and Poland.jpg|thumb|Piska Ôdra-Nysa]] We IV stoleciu p.n.e. ôd połedniŏ, bez [[Kłodzko]], [[Celtowie]] weszli na Dolny Ślōnsk i zamiyszkali naôbkoło gōry Ślynży we bliżu terŏźnego [[Wrocław|Wrocławia]], [[Oława|Oławy]] i [[Strzelin|Strzelina]]<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 34–35</ref>. Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku były [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] i [[Czechy]]. We X stoleciu gospodzin Polski [[Mieszko I]] z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. We czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy mocka niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. We tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa<ref name="czaplińskis21-22">R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 21–22</ref>. We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mongołowie najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało wszeôbecnõ panikã i masowe zaucieczki. Złupili srogõ tajlã regiōnu i pokōnali połōnczōne polske i miymiecke wojska pod kōmyndōm [[Henryka II Bogomyślnego]] we bataliji pod [[Lignica|Lignicõ]], kerŏ miała plac pod Lignickim Polym we bliżu dolnoślōnskigo miasta Lignica. Po śmierci jejich khana (prziwōdcy) Ordy Mongołowie uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, ale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana. W 1742 roku wiynkszość Dolnego Ślōnska ôstała zajyntŏ bez krōla Prus [[Fridrich II. Wielgi|Fryderyka Wielgigo]] we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ [[Prowincyjŏ Ślōnsk]]; we kōnsekwyncyji Ślōnsk stoł sie tajlōm [[Niymiecke Cysŏrstwo|Miymieckigo Cysŏrstwa]], powstōnego we 1871 roku. Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskõ, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, kerŏ antlich nikej sie niy ôdbyła<ref>{{Cytuj |autōr = Piotr Stefan Wandycz |tytuł = The United States and Poland |data = 1980 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-674-92685-1 |wydŏwca = Harvard University Press |url = https://books.google.de/books?id=_XaFaNshCrkC |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Geoffrey K. Roberts, Patricia Hogwood |tytuł = The Politics Today Companion to West European Politics |data = 2013-07-19 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-1-84779-032-3 |wydŏwca = Manchester University Press |url = https://books.google.pl/books?id=Q40tDwAAQBAJ&redir_esc=y |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Phillip A. Bühler |tytuł = The Oder-Neisse Line: A Reappraisal Under International Law |data = 1990 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-88033-174-6 |wydŏwca = East European Monographs |url = https://books.google.com/books?id=riBpAAAAMAAJ |jynzyk = en}}</ref>. Administracyjny tajlōng Dolnego Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojywōdztwa [[Lubuske wojewůdztwo|lubuske]], [[Dolnoślůnske wojewůdztwo|dolnoślōnske]] i [[Uopolske wojewůdztwo|ôpolske]]. == Kultura == === Literatura === [[Plik:Book of Henryków.PNG|thumb|200px|Piyrszy zapis ślōnskij, [[polsko godka|polskij]], a [[czesko godka|czeskij]] [[godka|gŏdki]] we [[kśynga hynrykowsko|ksiyndze henrykowskij]]]] Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflōnych na Ślōnsku to je [[kśynga hynrykowsko|ksiynga hynrykowskŏ]]. Je to stuzajtnŏ ksiynga spisanŏ po [[łaćina|łacinie]] chrōnika ôpactwa [[Cysterśi|cystersōw]] we [[Hynrykůw|Hynrykowie]] we Dolnym Ślōnsku. Tajla piyrszŏ tyj ksiyngi ôpisuje lota ôd fōndacyje klasztoru we 1227 bez [[Hajnel I Brodaty|Hajnla Brodatygo]] do 1259, tajla drugŏ prowadzi historyjõ ôpactwa do 1310. Ksiynga zawiyrŏ we zapiskach z 1270 zdanie, ô kerym siy gŏdŏ, że je nojstarsze zaszkryflane we gŏdce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bōły tedy blank na sie podane): ,,'''''Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai'''''"<br /> co je po ślōnsku:,,'''''Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej''''',<br /> a po polsku: ,,'''''Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj'''''. == Folklor == [[Plik:Babcia Agnes.jpg|thumb|Kobiyta we [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczyniu cieszyńskim]]]] Ôblyczynia ludowe Dolnego Ślōnska<ref name="bar">Barbara Bazielich: ''Tradycyjne stroje dolnośląskie'' Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.</ref>: * ôblyczynie jelyniogōrske * ôblyczynie kaczawsko-nadŏbrzańske * ôblyczynie karkonoske * ôblyczynie kłodzke * ôblyczynie wołbrzyske * ôblyczynie wrocławske * ôblyczynie głogowske (ôsobno zorta) * ôblyczynie z terynōw [[Nysa|Nysy]] == Religijŏ == Nojwŏżniyjszym ôstrzodkym religijnego kultu na Dolnym Ślōnsku je [[Sanktuarium świyntyj Jadwigi we Trzebnicy]], we keryj spoczywajōm relikwie [[Jadwiga Ślōnskŏ|świyntyj Jadwigi]], patrōnki Ślōnska. == Baukōnszt == {{Uosobny artikel|Ślůnski baukůnszt}} [[Plik:Castle Fürstenstein.JPG|thumb|[[Zōmek Ksiōnż]]]] Piyrszy murowany budōnek na Dolnym Ślōnsku, to snŏdź chrōm zbudowany we placu [[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu|tuma we Wrocławiu]]. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Sroge pōmiany w landszafcie baukōnsztu ukŏzały sie we XII stoleciu na Dolnym Ślōnsku, społym z murowanym baukōnsztym epoki rōmanizmu. Piyrsze stawiynia z cegłōwek datowane sōm na czasy Bolesława Wysokigo. We tym czasie na ślōnskich ziymiach ukŏzało sie mocka zōmkōw a rezydyncyje społym ze mustrami bydōncymi z Francyje, Miymiec, eli Italije. Ôd czasōw renesansu Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw<ref name="bożek2002">{{Cytuj |autōr = Gabriela Bożek; Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. |tytuł = Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska |data = 2002 |isbn = 83-85871-31-4 |miyjsce = Katowice |wydŏwca = Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach |oclc = 52634671}}</ref>. <gallery> Plik:Wroclaw-Archicathedral-116.JPG|[[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu]] Plik:Świdnica - Cathedral.jpg|[[Tum świyntego Stanisława a świyntego Wacława we Świdnicy]] </gallery> === Ôbiekty Światowyj Erbowizny === <gallery mode="packed-hover" widths="175px" heights="150px"> Plik:Swidnica- Kosciol Pokoju 02.jpg|[[Kościoły Pokoju]], [[Świdńica|Świdnica]] i [[Jawor (mjasto)|Jawor]] Plik:Wrocław - Jahrhunderthalle5.jpg|[[Hala Stoleciŏ we Wrocławiu|Hala Stoleciŏ]], [[Wrocław]] </gallery> {{Przipisy}} == Linki zewnyntrzne == {{Commons|Category:Silesia}} * ''[https://www.britannica.com/place/Silesia Silesia – historical region, Europe]'', ''Encyclopædia Britannica'' {{lang|en}} [dostymp 28 lutego 2021] * ''[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/929 Szląsk]'', ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego'' t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 929, dir.icm.edu.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [https://www.sbc.org.pl/ Śląska Biblioteka Cyfrowa (''Ślōnskŏ Digitalnŏ Bibliŏtyka'')], sbc.org.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [http://www.vogel-soya.de/bilder/index.html Stare brifkarty ze ślōnskich miast], vogel-soya.de {{lang|de}} [dostymp 28 lutego 2021] {{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}} [[Kategoryjo:Dolny Ślůnsk| ]] how9edmfd1l8mmq6zy3en5w3ooag6q7