ಅ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tcy">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>tcywiki</dbname>
    <base>https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಸೇಸೊ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಬಳಕೆದಾರೆ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಫೈಲ್</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಕಾಯೊ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗೊ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ತಡ್ಯ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮೋಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಅ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3582</id>
    <revision>
      <id>361710</id>
      <parentid>280526</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8688" sha1="p086ztken6qi6m912p0wsoz4vpimb37" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ಫೈಲ್:Акараву.png|thumb|]]

[[ಫೈಲ್:Tulu Kannada a.png|200px|right|ತುಳು ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊ ಲಿಪಿ ಅ]]

[[File:Kan evolution of letter a.jpg|thumb|ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ '''ಅ''' ಲಿಪಿ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತಿನ ಕ್ರಮೊ]]

[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ:'''ಅ''' ತುಳುತ ಸುರುತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಅ''' ತುಳುತ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರ]]. [[ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ|ಕನ್ನಡೊದ]] ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಅ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು. [[ಸಂಧಿಕಾರ್ಯ]]ದ [[ಲೋಪಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಅ'''ಕಾರೊದ ಲೋಪ ಸಂಧಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಅಯನ+ಊರು=ಅಯನೂರು ಆಪುಂಡು. ಪಂಡ [[ಸಂಧಿ]] ಕಾರ್ಯೊಡು ಅ+ಊ=ಊ ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]]&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊ ರಚನೆ ==
[[ತುಳು]] ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಅಕಾರೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ. ಶ.ಪೂ. 3 ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ.  ಆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ದ್ '''ಅ'''ಕಾರೊ ವಿಕಾಸೊ ಆದ್ ಇನಿತ ರೂಪೊನು ತಾಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.  ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಉಂದು ಮೂಜಿ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದ್, ಈಗಿನ ರೂಪೊಡ್ದ್ಉ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸಾತವಾಹನೆಎರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲು ಗಮನಾರ್ಹೊ. ಅಕ್ಷರೊದ  ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ ಕೊಡಿಕುಲು ಬಗ್ಗುಂಡು.  ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿಟ್ [[ಕದಂಬ]] ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊದ ಕೊಡಿಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  5ನೆಯ ಶತಮಾನೊ ಪ್ರ. ಶ. 5ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬೆರೆ ಲಿಪಿಡ್ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ತರೆಕಟ್ಟೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆಪ್ಪೊಲಿ.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿಚಾಳುಕ್ಯೆರ 6ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಂದು ಅಗೆಲೊ ಆದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ ಕೊರ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ.9ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ರ್ಟಕೂಟೆರ ಶಾಸನೊಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ರೇಕೆಲು ಮಾಯಕ್ಕಾದ್ ತೊಡಿಡ್ದ್ ಅಕೇರಿ ಮುಟ್ಟೊ ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ರೇಕೆ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉಂದು ಇತ್ತದೆ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ್ ತೋಜುಂಡು.  ಉಂದೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆದ್ದೆ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅ&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಈ ಸುರುತ ಅಕ್ಷರೊ ರಡ್ಡ್ ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಧ್ವನಿಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. 
#ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ‍ ವಿವೃತ ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ; 
#ಕೆಲವೆರ ಉಚ್ಚಾರೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಮಧ್ಯ -ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ.

[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== '''ಅ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಅ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-a.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಅ.oga]]
|
|}

=== ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| ಅ || ಆ || ಇ || ಈ || ಉ || ಊ || ಋ || ಐ || ಒ
|-
|-
| k || g || ģ ||
|-
| ಕ || ಗ || ಘ ||
|-
|-
| c || j || z || ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ ||
|-
|-
| t || d || n ||
|-
| ತ || ದ || ನ ||
|-
|-
| ŧ || đ || ń ||
|-
| ಟ || ಡ || ಣ ||
|-
|-
| p || f || b || m
|-
| ಪ || ಫ || ಬ || ಮ
|-
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ || x
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ || ಕ್ಷ
|}

== ತುಳುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| ಅ || [[ಆ]]
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಡುಂಡು
ಉಚ್ಚಾರೊ ಆಪುನ ಸ್ವರೊಕುಲು
|-
| [[ಎ]] [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] [[ಓ]]
|}

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>p086ztken6qi6m912p0wsoz4vpimb37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361724</id>
      <parentid>361710</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8019" sha1="8c8v7t4u6zq65mn85j88xtffmas2449" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ಫೈಲ್:Акараву.png|thumb|]]

[[ಫೈಲ್:Tulu Kannada a.png|200px|right|ತುಳು ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊ ಲಿಪಿ ಅ]]

[[File:Kan evolution of letter a.jpg|thumb|ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ '''ಅ''' ಲಿಪಿ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತಿನ ಕ್ರಮೊ]]

[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ:'''ಅ''' ತುಳುತ ಸುರುತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಅ''' ತುಳುತ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರ]]. [[ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ|ಕನ್ನಡೊದ]] ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಅ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು. [[ಸಂಧಿಕಾರ್ಯ]]ದ [[ಲೋಪಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಅ'''ಕಾರೊದ ಲೋಪ ಸಂಧಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಅಯನ+ಊರು=ಅಯನೂರು ಆಪುಂಡು. ಪಂಡ [[ಸಂಧಿ]] ಕಾರ್ಯೊಡು ಅ+ಊ=ಊ ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]]&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊ ರಚನೆ ==
[[ತುಳು]] ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಅಕಾರೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ. ಶ.ಪೂ. 3 ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ.  ಆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ದ್ '''ಅ'''ಕಾರೊ ವಿಕಾಸೊ ಆದ್ ಇನಿತ ರೂಪೊನು ತಾಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.  ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಉಂದು ಮೂಜಿ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದ್, ಈಗಿನ ರೂಪೊಡ್ದ್ಉ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸಾತವಾಹನೆಎರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲು ಗಮನಾರ್ಹೊ. ಅಕ್ಷರೊದ  ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ ಕೊಡಿಕುಲು ಬಗ್ಗುಂಡು.  ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿಟ್ [[ಕದಂಬ]] ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊದ ಕೊಡಿಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  5ನೆಯ ಶತಮಾನೊ ಪ್ರ. ಶ. 5ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬೆರೆ ಲಿಪಿಡ್ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ತರೆಕಟ್ಟೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆಪ್ಪೊಲಿ.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿಚಾಳುಕ್ಯೆರ 6ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಂದು ಅಗೆಲೊ ಆದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ ಕೊರ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ.9ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ರ್ಟಕೂಟೆರ ಶಾಸನೊಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ರೇಕೆಲು ಮಾಯಕ್ಕಾದ್ ತೊಡಿಡ್ದ್ ಅಕೇರಿ ಮುಟ್ಟೊ ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ರೇಕೆ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉಂದು ಇತ್ತದೆ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ್ ತೋಜುಂಡು.  ಉಂದೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆದ್ದೆ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅ&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಈ ಸುರುತ ಅಕ್ಷರೊ ರಡ್ಡ್ ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಧ್ವನಿಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. 
#ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ‍ ವಿವೃತ ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ; 
#ಕೆಲವೆರ ಉಚ್ಚಾರೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಮಧ್ಯ -ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ.

[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== '''ಅ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಅ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-a.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಅ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>8c8v7t4u6zq65mn85j88xtffmas2449</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361728</id>
      <parentid>361724</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಕೊಲು */</comment>
      <origin>361728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8013" sha1="lh1ob6seuzpjvzdh00w2etx3y49xdqi" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ಫೈಲ್:Акараву.png|thumb|]]

[[ಫೈಲ್:Tulu Kannada a.png|200px|right|ತುಳು ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊ ಲಿಪಿ ಅ]]

[[File:Kan evolution of letter a.jpg|thumb|ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ '''ಅ''' ಲಿಪಿ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತಿನ ಕ್ರಮೊ]]

[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ:'''ಅ''' ತುಳುತ ಸುರುತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಅ''' ತುಳುತ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರ]]. [[ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ|ಕನ್ನಡೊದ]] ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಅ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು. [[ಸಂಧಿಕಾರ್ಯ]]ದ [[ಲೋಪಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಅ'''ಕಾರೊದ ಲೋಪ ಸಂಧಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಅಯನ+ಊರು=ಅಯನೂರು ಆಪುಂಡು. ಪಂಡ [[ಸಂಧಿ]] ಕಾರ್ಯೊಡು ಅ+ಊ=ಊ ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]]&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊ ರಚನೆ ==
[[ತುಳು]] ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಅಕಾರೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ. ಶ.ಪೂ. 3 ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ.  ಆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ದ್ '''ಅ'''ಕಾರೊ ವಿಕಾಸೊ ಆದ್ ಇನಿತ ರೂಪೊನು ತಾಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.  ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಉಂದು ಮೂಜಿ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದ್, ಈಗಿನ ರೂಪೊಡ್ದ್ಉ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸಾತವಾಹನೆಎರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲು ಗಮನಾರ್ಹೊ. ಅಕ್ಷರೊದ  ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ ಕೊಡಿಕುಲು ಬಗ್ಗುಂಡು.  ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿಟ್ [[ಕದಂಬ]] ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊದ ಕೊಡಿಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  5ನೆಯ ಶತಮಾನೊ ಪ್ರ. ಶ. 5ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬೆರೆ ಲಿಪಿಡ್ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ತರೆಕಟ್ಟೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆಪ್ಪೊಲಿ.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿಚಾಳುಕ್ಯೆರ 6ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಂದು ಅಗೆಲೊ ಆದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ ಕೊರ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ.9ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ರ್ಟಕೂಟೆರ ಶಾಸನೊಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ರೇಕೆಲು ಮಾಯಕ್ಕಾದ್ ತೊಡಿಡ್ದ್ ಅಕೇರಿ ಮುಟ್ಟೊ ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ರೇಕೆ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉಂದು ಇತ್ತದೆ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ್ ತೋಜುಂಡು.  ಉಂದೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆದ್ದೆ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅ&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಈ ಸುರುತ ಅಕ್ಷರೊ ರಡ್ಡ್ ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಧ್ವನಿಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. 
#ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ‍ ವಿವೃತ ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ; 
#ಕೆಲವೆರ ಉಚ್ಚಾರೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಮಧ್ಯ -ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ.

[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== '''ಅ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಅ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-a.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಅ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>lh1ob6seuzpjvzdh00w2etx3y49xdqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3624</id>
    <revision>
      <id>361711</id>
      <parentid>280554</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6371" sha1="6ut26zabiaizuve4zb4mkkioio8754t" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Додда а.png|thumb]]

'''ಆ''' ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಆ''' ತುಳುತ್ತ [[ದೀರ್ಘಸ್ವರ]]. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಆ''' ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

== ಇತಿಹಾಸೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆ&lt;/ref&gt;
[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಆ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[File:Kannada-alphabet-aa.gif]]
| [[File:Kn-ಆ.oga]]
|
|}

== ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಉಚ್ಚಾರೊ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊನುಲಾ ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ತೂವೊಲಿ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| ಅ || ಆ || ಇ || ಈ || ಉ || ಊ || ಋ || ಐ || ಒ
|-
|-
| k || g || ģ ||
|-
| ಕ || ಗ || ಘ ||
|-
|-
| c || j || z || ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ ||
|-
|-
| t || d || n ||
|-
| ತ || ದ || ನ ||
|-
|-
| ŧ || đ || ń ||
|-
| ಟ || ಡ || ಣ ||
|-
|-
| p || f || b || m
|-
| ಪ || ಫ || ಬ || ಮ
|-
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ || x
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ || ಕ್ಷ
|}

== ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| [[ಅ]] || ಆ
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಡುಂಡು
ಉಚ್ಚಾರೊ ಆಪುನ ಸ್ವರೊಕುಲು
|-
| [[ಎ]] [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] [[ಓ]]
|}

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
#[https://kn.wikipedia.org/wiki/ಕನ್ನಡ_ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>6ut26zabiaizuve4zb4mkkioio8754t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361723</id>
      <parentid>361711</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು */</comment>
      <origin>361723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6119" sha1="ofvrav9mgazdqalcrb889d2b2bh30j8" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Додда а.png|thumb]]

'''ಆ''' ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಆ''' ತುಳುತ್ತ [[ದೀರ್ಘಸ್ವರ]]. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಆ''' ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

== ಇತಿಹಾಸೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆ&lt;/ref&gt;
[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಆ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[File:Kannada-alphabet-aa.gif]]
| [[File:Kn-ಆ.oga]]
|
|}

== ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಉಚ್ಚಾರೊ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊನುಲಾ ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ತೂವೊಲಿ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| ಅ || ಆ || ಇ || ಈ || ಉ || ಊ || ಋ || ಐ || ಒ
|-
|-
| k || g || ģ ||
|-
| ಕ || ಗ || ಘ ||
|-
|-
| c || j || z || ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ ||
|-
|-
| t || d || n ||
|-
| ತ || ದ || ನ ||
|-
|-
| ŧ || đ || ń ||
|-
| ಟ || ಡ || ಣ ||
|-
|-
| p || f || b || m
|-
| ಪ || ಫ || ಬ || ಮ
|-
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ || x
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ || ಕ್ಷ
|}

== ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| [[ಅ]] || ಆ
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಡುಂಡು
ಉಚ್ಚಾರೊ ಆಪುನ ಸ್ವರೊಕುಲು
|-
| [[ಎ]] [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] [[ಓ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>ofvrav9mgazdqalcrb889d2b2bh30j8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361725</id>
      <parentid>361723</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ */</comment>
      <origin>361725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5956" sha1="nv9153n9aendjlwch3x8uczarmxvd4s" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Додда а.png|thumb]]

'''ಆ''' ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಆ''' ತುಳುತ್ತ [[ದೀರ್ಘಸ್ವರ]]. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಆ''' ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

== ಇತಿಹಾಸೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆ&lt;/ref&gt;
[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಆ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[File:Kannada-alphabet-aa.gif]]
| [[File:Kn-ಆ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| [[ಅ]] || ಆ
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಡುಂಡು
ಉಚ್ಚಾರೊ ಆಪುನ ಸ್ವರೊಕುಲು
|-
| [[ಎ]] [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] [[ಓ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>nv9153n9aendjlwch3x8uczarmxvd4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361726</id>
      <parentid>361725</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು */</comment>
      <origin>361726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="7h2yn944674kj1optup5vn7x9dfi0z0" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Додда а.png|thumb]]

'''ಆ''' ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಆ''' ತುಳುತ್ತ [[ದೀರ್ಘಸ್ವರ]]. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಆ''' ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

== ಇತಿಹಾಸೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆ&lt;/ref&gt;
[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಆ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[File:Kannada-alphabet-aa.gif]]
| [[File:Kn-ಆ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>7h2yn944674kj1optup5vn7x9dfi0z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361727</id>
      <parentid>361726</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಕೊಲು */</comment>
      <origin>361727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5325" sha1="a6ko37ope90y3rr4hepnfrl3o232uhx" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Додда а.png|thumb]]

'''ಆ''' ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಆ''' ತುಳುತ್ತ [[ದೀರ್ಘಸ್ವರ]]. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಆ''' ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

== ಇತಿಹಾಸೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆ&lt;/ref&gt;
[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಆ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[File:Kannada-alphabet-aa.gif]]
| [[File:Kn-ಆ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>a6ko37ope90y3rr4hepnfrl3o232uhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361729</id>
      <parentid>361727</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5465" sha1="6x18zap1iac59unysld2he2vpjl35gr" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Додда а.png|thumb]]

'''ಆ''' ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ [[ಅಕ್ಷರ]] ಆತ್ಂಡ್. '''ಆ''' ತುಳುತ್ತ [[ದೀರ್ಘಸ್ವರ]]. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ '''ಅ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಆ''' ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ[[ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ]]ಡ್ '''ಆ''' ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

== ಇತಿಹಾಸೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆ&lt;/ref&gt;
[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಆ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:अ|अ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:a|a]]
| [[File:Kannada-alphabet-aa.gif]]
| [[File:Kn-ಆ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>6x18zap1iac59unysld2he2vpjl35gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3645</id>
    <revision>
      <id>361712</id>
      <parentid>356175</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7351" sha1="8aviz1930wlkpuqw25fravnes83b15c" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Икараму.png|thumb|ಬರವವುದ ಇ ಅಕ್ಷರೊ]]

ಉಂದು ತುಲುತ ಒಂಜಿ [[:kn:ಸ್ವರ (ಬಾಸೆ)|ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].
'''ಇ''' ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆತ ಮೂಜನೆ ಅಕ್ಷರೊ ಆತ್ಂಡ್. '''ಇ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳುತ]] ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಅಕ್ಷರೊ. ಇ ಬುಕ್ಕ ಈ ಜತೆ ಸೇರಾತ್ ಅಕ್ಷರೊ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಧಿಕಾರ್ಯೊಡು ಇ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]]&lt;/ref&gt;

== 'ಇ' ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪಾಂತ ==
ಇ ಕಾರ ಅಕ್ಷರೊ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂಜನೆತ ಶತಮಾನೊತ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿತ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರೊದ ಮೂಜಿ ಬಿಂದುಲೆ ರೂಪೊಡಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಶ. ರಡ್ಡನೆದ ಶತಮಾನೊತ ಶಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ರೂಪೊಡು ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆಯಿಜಂಡಲಾ ಬಿಂದುಲು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ್. ಐನ್ನೆತ ಶತಮಾನೊಗ್ ಕದಂಬೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಬಿಂದು ಮಾಯಾದ್ ಸೇರೊನುನ ರಡ್ಡ್ ವೃತ್ತೊಲೆ ತಿರ್ತ ಮೈಟ್ ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲು ದುಂಬರಿಂಡ್. ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ವೃತ್ತೊಲು ಅಗೆಲೊ ಆಂಡ್. ಒರ್ಂಬನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲೊಡ್ ಬಲತ ಮೈಟ್ ವೃತ್ತೊದ ತಿರ್ತ್‍ ಮುಟ್ಟ ಪರತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಷರೊಗು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರೂಪೊ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲು ಮಾತ್ರೊ ಅಂಚನೆ ದುಂಬರಿಂಡ್. ಪತ್ತೊಂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್ ಲಿಪಿಡ್ ಈ ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲಾ ಬಲತ್ತ ಮೈತ ವೃತ್ತೊಗು ಸೇರ್ದ್ ತಿರ್ತ ಕೋಡಿದ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿದ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್. ಪದಿಮೂಜಿನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಸಮಯೊಗು ಅಕ್ಷರೊದ ಆಕಾರೊ ತಿರೊ ಅಂಡ್. ಬಲತ್ತ ಮೈತ ಕೊಂಡಿದ ಕೊಡಿ ತಿರ್ತ್ ಬಗ್ಗ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆಲ್ ಇದ್ಯಾಂತೆ ಉಂದೇ ರೂಪೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ಪಂಡ ದಾಯ್ತ? ==
# '''ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ''' - ಸ್ವಸಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚಾರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆಗ್ ಸ್ವರೊ ಪನ್ಪುನೆ.
# '''ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್'''. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು(ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗ್ ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವೆಕುಲು,
*ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ,&lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/soundfiles/kannada/vowels_kn.mp3&lt;/ref&gt; ಊ, ಋ, ಋೂ, ಲುೃ, ಲೂೃ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kannada (ಕನ್ನಡ) language and alphabet |url=https://omniglot.com/writing/kannada.htm |access-date=2026-03-26 |website=omniglot.com}}&lt;/ref&gt;.

=== ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ ===
ಒಂಜಿ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುನಂಚಿನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಲುೃ. ಎ, ಒ - ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಕರಣಕಾರೆರ್ '''ಲಘು''' ಅಕ್ಷರೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ '''ಇ''' ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== ಇ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಇದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಇದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಇ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:इ|इ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:i|i]]
| [[File:Kannada-alphabet-e.gif]]
| [[File:Kn-ಇ.oga]]
|
|}

== '''ಇ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊಲು ==
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ :
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಇಂದಿರೆ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಇರೆ, ಇಸ್ವರ ಬೇರ್, ಇಮರೆ

== ಇ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಪದೊಕುಲು ==
*ಇರ್ವೊ, ಇರ್ನೂದು, ಇರ್ವೊಡ್ದ್ ಇರ್ವತ್ತೊಂರ್ಬೊಗು ಮುಟ್ಟೊದ ಸಂಖ್ಯೆಲು.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>8aviz1930wlkpuqw25fravnes83b15c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361730</id>
      <parentid>361712</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು */</comment>
      <origin>361730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7913" sha1="4rxzyrey1vm57776w7hyj056nuopuay" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[File:Икараму.png|thumb|ಬರವವುದ ಇ ಅಕ್ಷರೊ]]

ಉಂದು ತುಲುತ ಒಂಜಿ [[:kn:ಸ್ವರ (ಬಾಸೆ)|ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].
'''ಇ''' ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆತ ಮೂಜನೆ ಅಕ್ಷರೊ ಆತ್ಂಡ್. '''ಇ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳುತ]] ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಅಕ್ಷರೊ. ಇ ಬುಕ್ಕ ಈ ಜತೆ ಸೇರಾತ್ ಅಕ್ಷರೊ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಧಿಕಾರ್ಯೊಡು ಇ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]]&lt;/ref&gt;

== 'ಇ' ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪಾಂತ ==
ಇ ಕಾರ ಅಕ್ಷರೊ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂಜನೆತ ಶತಮಾನೊತ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿತ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರೊದ ಮೂಜಿ ಬಿಂದುಲೆ ರೂಪೊಡಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಶ. ರಡ್ಡನೆದ ಶತಮಾನೊತ ಶಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ರೂಪೊಡು ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆಯಿಜಂಡಲಾ ಬಿಂದುಲು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ್. ಐನ್ನೆತ ಶತಮಾನೊಗ್ ಕದಂಬೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಬಿಂದು ಮಾಯಾದ್ ಸೇರೊನುನ ರಡ್ಡ್ ವೃತ್ತೊಲೆ ತಿರ್ತ ಮೈಟ್ ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲು ದುಂಬರಿಂಡ್. ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ವೃತ್ತೊಲು ಅಗೆಲೊ ಆಂಡ್. ಒರ್ಂಬನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲೊಡ್ ಬಲತ ಮೈಟ್ ವೃತ್ತೊದ ತಿರ್ತ್‍ ಮುಟ್ಟ ಪರತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಷರೊಗು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರೂಪೊ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲು ಮಾತ್ರೊ ಅಂಚನೆ ದುಂಬರಿಂಡ್. ಪತ್ತೊಂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್ ಲಿಪಿಡ್ ಈ ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲಾ ಬಲತ್ತ ಮೈತ ವೃತ್ತೊಗು ಸೇರ್ದ್ ತಿರ್ತ ಕೋಡಿದ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿದ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್. ಪದಿಮೂಜಿನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಸಮಯೊಗು ಅಕ್ಷರೊದ ಆಕಾರೊ ತಿರೊ ಅಂಡ್. ಬಲತ್ತ ಮೈತ ಕೊಂಡಿದ ಕೊಡಿ ತಿರ್ತ್ ಬಗ್ಗ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆಲ್ ಇದ್ಯಾಂತೆ ಉಂದೇ ರೂಪೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ಪಂಡ ದಾಯ್ತ? ==
# '''ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ''' - ಸ್ವಸಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚಾರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆಗ್ ಸ್ವರೊ ಪನ್ಪುನೆ.
# '''ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್'''. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು(ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗ್ ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವೆಕುಲು,
*ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ,&lt;ref&gt;http://www.omniglot.com/soundfiles/kannada/vowels_kn.mp3&lt;/ref&gt; ಊ, ಋ, ಋೂ, ಲುೃ, ಲೂೃ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kannada (ಕನ್ನಡ) language and alphabet |url=https://omniglot.com/writing/kannada.htm |access-date=2026-03-26 |website=omniglot.com}}&lt;/ref&gt;.

=== ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ ===
ಒಂಜಿ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುನಂಚಿನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಲುೃ. ಎ, ಒ - ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಕರಣಕಾರೆರ್ '''ಲಘು''' ಅಕ್ಷರೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ '''ಇ''' ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== ಇ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಇದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಇದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಇ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:इ|इ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:i|i]]
| [[File:Kannada-alphabet-e.gif]]
| [[File:Kn-ಇ.oga]]
|
|}

== '''ಇ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊಲು ==
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ :
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಇಂದಿರೆ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಇರೆ, ಇಸ್ವರ ಬೇರ್, ಇಮರೆ

== ಇ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಪದೊಕುಲು ==
*ಇರ್ವೊ, ಇರ್ನೂದು, ಇರ್ವೊಡ್ದ್ ಇರ್ವತ್ತೊಂರ್ಬೊಗು ಮುಟ್ಟೊದ ಸಂಖ್ಯೆಲು.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>4rxzyrey1vm57776w7hyj056nuopuay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4291</id>
    <revision>
      <id>361587</id>
      <parentid>361571</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವ್ಯಂಜನೊ ಸಂಯೋಗೊಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>361587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12274" sha1="62te7jid0najtfng9yf2s5zzukhkjh5" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

===ವ್ಯಂಜನೊ ಸಂಯೋಗೊಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ===
{| class=&quot;wikitable sortable sort-under-center mw-datatable sticky-table-head sticky-table-col1&quot; style=&quot;text-align:center;width:100%;overflow:scroll;color:darkred;background-color:#fcffff;font-size:125%&quot; 
|+ class=&quot;nowrap&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:80%&quot; |ಕನ್ನಡ ವ್ಯಂಜನೊ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ಸಂಯೋಜನೆಲು - ತುಳುಟು ಮಹಾಪ್ರಾಣೊ ಅಕ್ಷರರೊನು ಗಳಸುಜೆರ್
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]</text>
      <sha1>62te7jid0najtfng9yf2s5zzukhkjh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361588</id>
      <parentid>361587</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವ್ಯಂಜನೊ ಸಂಯೋಗೊಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>361588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12274" sha1="lw5fcbh1irhos3188mnbvagk1btsggo" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

===ವ್ಯಂಜನೊ ಸಂಯೋಗೊಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ===
{| class=&quot;wikitable sortable sort-under-center mw-datatable sticky-table-head sticky-table-col1&quot; style=&quot;text-align:center;width:100%;overflow:scroll;color:darkred;background-color:#fcffff;font-size:125%&quot; 
|+ class=&quot;nowrap&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:80%&quot; |ತುಳುತ ವ್ಯಂಜನೊ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ಸಂಯೋಜನೆಲು - ತುಳುಟು ಮಹಾಪ್ರಾಣೊ ಅಕ್ಷರರೊನು ಗಳಸುಜೆರ್
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]</text>
      <sha1>lw5fcbh1irhos3188mnbvagk1btsggo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361589</id>
      <parentid>361588</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವ್ಯಂಜನೊ ಸಂಯೋಗೊಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>361589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16305" sha1="1khdmet63s75eq0ylhjvicbpffxy6wn" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable sortable sort-under-center mw-datatable sticky-table-head sticky-table-col1&quot; style=&quot;text-align:center;width:100%;overflow:scroll;color:darkred;background-color:#fcffff;font-size:125%&quot; 
|+ class=&quot;nowrap&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:80%&quot; 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]</text>
      <sha1>1khdmet63s75eq0ylhjvicbpffxy6wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361590</id>
      <parentid>361589</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16013" sha1="e9zj8ayyhj4fom8ak0lxxq0wddoyuhn" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]</text>
      <sha1>e9zj8ayyhj4fom8ak0lxxq0wddoyuhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361634</id>
      <parentid>361590</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16114" sha1="i3zqx9l164xal5alg0666olpukgxz94" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>i3zqx9l164xal5alg0666olpukgxz94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361657</id>
      <parentid>361634</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16309" sha1="5y9dujzm985pvgg1w8hff5029bm8qta" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>5y9dujzm985pvgg1w8hff5029bm8qta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361658</id>
      <parentid>361657</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16341" sha1="4h1au0x1xx4dse6fza0sp6iv3diftm2" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

=== ಸ್ವರ ===
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ವ್ಯಂಜನೊ ===
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>4h1au0x1xx4dse6fza0sp6iv3diftm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361659</id>
      <parentid>361658</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16355" sha1="hajiplif7bx2mird96atbamtenavaqh" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆ'''

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>hajiplif7bx2mird96atbamtenavaqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361660</id>
      <parentid>361659</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16353" sha1="3yaku0t6pdq4ste0f9pm360elnskqv7" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>3yaku0t6pdq4ste0f9pm360elnskqv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361661</id>
      <parentid>361660</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16354" sha1="rl2pif7qinivocf1lcma71r6n8v6yfi" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>rl2pif7qinivocf1lcma71r6n8v6yfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361662</id>
      <parentid>361661</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16352" sha1="1mrzlucyu8br64gbh1sq39g60atrika" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>1mrzlucyu8br64gbh1sq39g60atrika</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361663</id>
      <parentid>361662</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16642" sha1="7s48nfduen6ztkkqsntpomlk8bp4y6b" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] || [[ಋ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|}

Standard Short Vowel,IPA,Example Sound Like,Standard Long Vowel,IPA,Example Sound Like
# [[ಅ]],[ɐ] or [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಒ]],[o],
# [[ಓ]],[oː],oo

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>7s48nfduen6ztkkqsntpomlk8bp4y6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361664</id>
      <parentid>361663</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಸ್ವರ */</comment>
      <origin>361664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16378" sha1="g5xk5e2tan937yeqcb0xwcf2nprybls" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] or [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಒ]],[o],
# [[ಓ]],[oː],oo

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>g5xk5e2tan937yeqcb0xwcf2nprybls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361665</id>
      <parentid>361664</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17569" sha1="chdln97idl0mgft75q3ge6d2oeoz5py" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] or [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಒ]],[o],
# [[ಓ]],[oː],oo

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-ಉಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-ಎಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# ಎ್ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# ಏ್ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>chdln97idl0mgft75q3ge6d2oeoz5py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361666</id>
      <parentid>361665</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಅರೆ-ಉಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ */</comment>
      <origin>361666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17571" sha1="jm2d9ugyh0j2da6u94f0n4i1dyxo1t9" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] or [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಒ]],[o],
# [[ಓ]],[oː],oo

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-ಎಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# ಎ್ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# ಏ್ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>jm2d9ugyh0j2da6u94f0n4i1dyxo1t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361667</id>
      <parentid>361666</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಅಗೆಲ-ಎಕಾರ */</comment>
      <origin>361667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17577" sha1="ej5n4a1dajuqyibfpuwjcprh1jlsfxo" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] or [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಒ]],[o],
# [[ಓ]],[oː],oo

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>ej5n4a1dajuqyibfpuwjcprh1jlsfxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361668</id>
      <parentid>361667</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಸ್ವರ */</comment>
      <origin>361668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17578" sha1="9hqo63ee76xpfea20xg06cw1dwwimwn" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] or [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],


=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>9hqo63ee76xpfea20xg06cw1dwwimwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361669</id>
      <parentid>361668</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17593" sha1="sf3ej48r772rs09p6x639nph8xxjclk" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>sf3ej48r772rs09p6x639nph8xxjclk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361670</id>
      <parentid>361669</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19032" sha1="ha5a7efvrhdfa7erh0xs9zy5yblata9" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸ
|ಕ
|ಚ
|ಟ
|ತ
| -
|ಪ
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದ
|ಗ
|ಜ
|ಡ
|ದ
| -
|ಬ
|-
!ಅನುನಾಸಿಕ
|ಙ
|ಞ
|ಣ
|ನ
| -
|ಮ 
|-
!ಅನಾಸ್ಥ
!ಅವ್ಯಾಹತ
| -
|ಯ
|ರ
|ಲ
|ವ
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸ
|ಃ
|ಶ
|ಷ
|ಸ
| -
| -
|-
!ನಾದ
|ಹ
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ಎದುರು
!ನಡು
!ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>ha5a7efvrhdfa7erh0xs9zy5yblata9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361671</id>
      <parentid>361670</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19030" sha1="rlvk1b6t46apt4f0rppcurtszewg84r" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸ
|ಕ
|ಚ
|ಟ
|ತ
| -
|ಪ
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದ
|ಗ
|ಜ
|ಡ
|ದ
| -
|ಬ
|-
!ಅನುನಾಸಿಕ
|ಙ
|ಞ
|ಣ
|ನ
| -
|ಮ 
|-
!ಅನಾಸ್ಥ
!ಅವ್ಯಾಹತ
| -
|ಯ
|ರ
|ಲ
|ವ
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸ
|ಃ
|ಶ
|ಷ
|ಸ
| -
| -
|-
!ನಾದ
|ಹ
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ಎದುರು
!ನಡು
!ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>rlvk1b6t46apt4f0rppcurtszewg84r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361672</id>
      <parentid>361671</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19032" sha1="ha5a7efvrhdfa7erh0xs9zy5yblata9" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸ
|ಕ
|ಚ
|ಟ
|ತ
| -
|ಪ
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದ
|ಗ
|ಜ
|ಡ
|ದ
| -
|ಬ
|-
!ಅನುನಾಸಿಕ
|ಙ
|ಞ
|ಣ
|ನ
| -
|ಮ 
|-
!ಅನಾಸ್ಥ
!ಅವ್ಯಾಹತ
| -
|ಯ
|ರ
|ಲ
|ವ
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸ
|ಃ
|ಶ
|ಷ
|ಸ
| -
| -
|-
!ನಾದ
|ಹ
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ಎದುರು
!ನಡು
!ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>ha5a7efvrhdfa7erh0xs9zy5yblata9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361673</id>
      <parentid>361672</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19047" sha1="5mpl1zzx98rzhdqpcchftmjs9xm5sx6" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|ಕ
|ಚ
|ಟ
|ತ
| -
|ಪ
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|ಗ
|ಜ
|ಡ
|ದ
| -
|ಬ
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|ಙ
|ಞ
|ಣ
|ನ
| -
|ಮ 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|ಯ
|ರ
|ಲ
|ವ
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸ
|ಃ
|ಶ
|ಷ
|ಸ
| -
| -
|-
!ನಾದ
|ಹ
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ಎದುರು
!ನಡು
!ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>5mpl1zzx98rzhdqpcchftmjs9xm5sx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361674</id>
      <parentid>361673</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19171" sha1="n9xqmptc8xlwipjvmhmhke2j4r1oc5b" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|ಕ
|ಚ
|ಟ
|ತ
| -
|ಪ
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|ಗ
|ಜ
|ಡ
|ದ
| -
|ಬ
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|ಙ
|ಞ
|ಣ
|ನ
| -
|ಮ 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|ಯ
|ರ
|ಲ
|ವ
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|ಶ
|ಷ
|ಸ
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|ಹ
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ಎದುರು
!ನಡು
!ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>n9xqmptc8xlwipjvmhmhke2j4r1oc5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361675</id>
      <parentid>361674</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19228" sha1="a7fyugph3zto41m5nuprg5ul2jcat03" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|ಕ
|ಚ
|ಟ
|ತ
| -
|ಪ
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|ಗ
|ಜ
|ಡ
|ದ
| -
|ಬ
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|ಙ
|ಞ
|ಣ
|ನ
| -
|ಮ 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|ಯ
|ರ
|ಲ
|ವ
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|ಶ
|ಷ
|ಸ
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|ಹ
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>a7fyugph3zto41m5nuprg5ul2jcat03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361676</id>
      <parentid>361675</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19320" sha1="mhon44jde1hbecmw86m08u9p0lbkxhm" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಇ ಈ
| -
|ಉ ಊ
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|ಎ ಏ
| -
|ಒ ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|ಅ ಆ
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>mhon44jde1hbecmw86m08u9p0lbkxhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361677</id>
      <parentid>361676</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19360" sha1="mxx4d1arxqvke6mjrs3k5kyac1eb2i2" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[]]ಓ
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>mxx4d1arxqvke6mjrs3k5kyac1eb2i2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361678</id>
      <parentid>361677</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19360" sha1="t7ic8w55r7kj6jp2ibh2uf2awj02dgo" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>t7ic8w55r7kj6jp2ibh2uf2awj02dgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361679</id>
      <parentid>361678</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19377" sha1="li439sgriy2b6maydze2hfhzkm0f23u" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>li439sgriy2b6maydze2hfhzkm0f23u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361680</id>
      <parentid>361679</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19687" sha1="o00gkdo7rlhflhsm3wigvirrjmaf9jo" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರೊ, ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ, ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ-1986, ಲೇ.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ.ಶೆಟ್ಟಿ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಪ್ರ:ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, [[ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು]](ದ.ಕ.)&lt;/ref&gt;


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>o00gkdo7rlhflhsm3wigvirrjmaf9jo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361681</id>
      <parentid>361680</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ */</comment>
      <origin>361681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22599" sha1="g3bw2t9yb5qevqfy1uwi45fvmpcljo5" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರೊ, ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ, ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ-1986, ಲೇ.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ.ಶೆಟ್ಟಿ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಪ್ರ:ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, [[ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು]](ದ.ಕ.)&lt;/ref&gt;


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ತೂವೊಡಾಯಿನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>g3bw2t9yb5qevqfy1uwi45fvmpcljo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361704</id>
      <parentid>361681</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22447" sha1="b13hovyf65aryi6jzzu0hmxxv4cr6st" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರೊ, ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ, ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ-1986, ಲೇ.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ.ಶೆಟ್ಟಿ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಪ್ರ:ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, [[ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು]](ದ.ಕ.)&lt;/ref&gt;


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ತೂವೊಡಾಯಿನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>b13hovyf65aryi6jzzu0hmxxv4cr6st</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361705</id>
      <parentid>361704</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22446" sha1="ontbrkt8nou7bgd9qd37idmeloj3vm5" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರೊ, ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ, ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ-1986, ಲೇ.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ.ಶೆಟ್ಟಿ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಪ್ರ:ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, [[ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು]](ದ.ಕ.)&lt;/ref&gt;


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ತೂವೊಡಾಯಿನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>ontbrkt8nou7bgd9qd37idmeloj3vm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361707</id>
      <parentid>361705</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22440" sha1="s2l21j8fv8s8fi5ns29nz04z5nip0bi" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರೊ, ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ, ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ-1986, ಲೇ.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ.ಶೆಟ್ಟಿ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಪ್ರ:ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, [[ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು]](ದ.ಕ.)&lt;/ref&gt;


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ತೂವೊಡಾಯಿನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>s2l21j8fv8s8fi5ns29nz04z5nip0bi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361708</id>
      <parentid>361707</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22426" sha1="1z7f1r080340u2wenuzc4anh83f8ka7" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರೊ, ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ, ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ-1986, ಲೇ.[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ.ಶೆಟ್ಟಿ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಟಿ. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಪ್ರ:ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, [[ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜು ಪುತ್ತೂರು]](ದ.ಕ.)&lt;/ref&gt;


== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ ==
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== ವ್ಯಂಜನೊ ==
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

'''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' [[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್]] ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt; ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ತುಳು ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ತುಳು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| y || r || l || v || ʃ || ş || s || h || ļ
|-
| [[ಯ]] || [[ರ]] || [[ಲ]] || [[ವ]] || [[ಶ]] || [[ಷ]] || [[ಸ]] || [[ಹ]] || [[ಳ]]
|}

== ತುಳು ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;width:auto;text-align:center;font-size:120%&quot; xml:lang=&quot;kn&quot; lang=&quot;kn&quot;
|-
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಆ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಇ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಈ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಉ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಊ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಋ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಎ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಏ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಐ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಒ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಓ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಔ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಂ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| ಅಃ
!style=&quot;width:6.25%&quot;| —
|-
| ಕ
| ಕಾ
| ಕಿ
| ಕೀ
| ಕು
| ಕೂ
| ಕೃ
| ಕೆ
| ಕೇ
| ಕೈ
| ಕೊ
| ಕೋ
| ಕೌ
| ಕಂ
| ಕಃ
| ಕ್
|-
| ಗ
| ಗಾ
| ಗಿ
| ಗೀ
| ಗು
| ಗೂ
| ಗೃ
| ಗೆ
| ಗೇ
| ಗೈ
| ಗೊ
| ಗೋ
| ಗೌ
| ಗಂ
| ಗಃ
| ಗ್
|-
| ಙ
| '''ಙಾ'''
| '''ಙಿ'''
| '''ಙೀ'''
| '''ಙು'''
| '''ಙೂ'''
| '''ಙೃ'''
| '''ಙೆ'''
| '''ಙೇ'''
| '''ಙೈ'''
| '''ಙೊ'''
| '''ಙೋ'''
| '''ಙೌ'''
| '''ಙಂ'''
| '''ಙಃ'''
| ಙ್
|-
| ಚ
| ಚಾ
| ಚಿ
| ಚೀ
| ಚು
| ಚೂ
| ಚೃ
| ಚೆ
| ಚೇ
| ಚೈ
| ಚೊ
| ಚೋ
| ಚೌ
| ಚಂ
| ಚಃ
| ಚ್
|-
| ಜ
| ಜಾ
| ಜಿ
| ಜೀ
| ಜು
| ಜೂ
| ಜೃ
| ಜೆ
| ಜೇ
| ಜೈ
| ಜೊ
| ಜೋ
| ಜೌ
| ಜಂ
| ಜಃ
| ಜ್
|-
| ಞ
| '''ಞಾ'''
| '''ಞಿ'''
| '''ಞೀ'''
| '''ಞು'''
| '''ಞೂ'''
| '''ಞೃ'''
| '''ಞೆ'''
| '''ಞೇ'''
| '''ಞೈ'''
| '''ಞೊ'''
| '''ಞೋ'''
| '''ಞೌ'''
| '''ಞಂ'''
| '''ಞಃ'''
| ಞ್
|-
| ಟ
| ಟಾ
| ಟಿ
| ಟೀ
| ಟು
| ಟೂ
| ಟೃ
| ಟೆ
| ಟೇ
| ಟೈ
| ಟೊ
| ಟೋ
| ಟೌ
| ಟಂ
| ಟಃ
| ಟ್
|-
| ಡ
| ಡಾ
| ಡಿ
| ಡೀ
| ಡು
| ಡೂ
| ಡೃ
| ಡೆ
| ಡೇ
| ಡೈ
| ಡೊ
| ಡೋ
| ಡೌ
| ಡಂ
| ಡಃ
| ಡ್
|-
| ಣ
| ಣಾ
| ಣಿ
| ಣೀ
| ಣು
| ಣೂ
| ಣೃ
| ಣೆ
| ಣೇ
| ಣೈ
| ಣೊ
| ಣೋ
| ಣೌ
| ಣಂ
| ಣಃ
| ಣ್
|-
| ತ
| ತಾ
| ತಿ
| ತೀ
| ತು
| ತೂ
| ತೃ
| ತೆ
| ತೇ
| ತೈ
| ತೊ
| ತೋ
| ತೌ
| ತಂ
| ತಃ
| ತ್
|-
| ದ
| ದಾ
| ದಿ
| ದೀ
| ದು
| ದೂ
| ದೃ
| ದೆ
| ದೇ
| ದೈ
| ದೊ
| ದೋ
| ದೌ
| ದಂ
| ದಃ
| ದ್
|-
| ನ
| ನಾ
| ನಿ
| ನೀ
| ನು
| ನೂ
| ನೃ
| ನೆ
| ನೇ
| ನೈ
| ನೊ
| ನೋ
| ನೌ
| ನಂ
| ನಃ
| ನ್
|-
| ಪ
| ಪಾ
| ಪಿ
| ಪೀ
| ಪು
| ಪೂ
| ಪೃ
| ಪೆ
| ಪೇ
| ಪೈ
| ಪೊ
| ಪೋ
| ಪೌ
| ಪಂ
| ಪಃ
| ಪ್
|-
| ಬ
| ಬಾ
| ಬಿ
| ಬೀ
| ಬು
| ಬೂ
| ಬೃ
| ಬೆ
| ಬೇ
| ಬೈ
| ಬೊ
| ಬೋ
| ಬೌ
| ಬಂ
| ಬಃ
| ಬ್
|-
| ಮ
| ಮಾ
| ಮಿ
| ಮೀ
| ಮು
| ಮೂ
| ಮೃ
| ಮೆ
| ಮೇ
| ಮೈ
| ಮೊ
| ಮೋ
| ಮೌ
| ಮಂ
| ಮಃ
| ಮ್
|-
| ಯ
| ಯಾ
| ಯಿ
| ಯೀ
| ಯು
| ಯೂ
| ಯೃ
| ಯೆ
| ಯೇ
| ಯೈ
| ಯೊ
| ಯೋ
| ಯೌ
| ಯಂ
| ಯಃ
| ಯ್
|-
| ರ
| ರಾ
| ರಿ
| ರೀ
| ರು
| ರೂ
| ರೃ
| ರೆ
| ರೇ
| ರೈ
| ರೊ
| ರೋ
| ರೌ
| ರಂ
| ರಃ
| ರ್
|-
| ಲ
| ಲಾ
| ಲಿ
| ಲೀ
| ಲು
| ಲೂ
| ಲೃ
| ಲೆ
| ಲೇ
| ಲೈ
| ಲೊ
| ಲೋ
| ಲೌ
| ಲಂ
| ಲಃ
| ಲ್
|-
| ವ
| ವಾ
| ವಿ
| ವೀ
| ವು
| ವೂ
| ವೃ
| ವೆ
| ವೇ
| ವೈ
| ವೊ
| ವೋ
| ವೌ
| ವಂ
| ವಃ
| ವ್
|-
| ಶ
| ಶಾ
| ಶಿ
| ಶೀ
| ಶು
| ಶೂ
| ಶೃ
| ಶೆ
| ಶೇ
| ಶೈ
| ಶೊ
| ಶೋ
| ಶೌ
| ಶಂ
| ಶಃ
| ಶ್
|-
| ಷ
| ಷಾ
| ಷಿ
| ಷೀ
| ಷು
| ಷೂ
| ಷೃ
| ಷೆ
| ಷೇ
| ಷೈ
| ಷೊ
| ಷೋ
| ಷೌ
| ಷಂ
| ಷಃ
| ಷ್
|-
| ಸ
| ಸಾ
| ಸಿ
| ಸೀ
| ಸು
| ಸೂ
| ಸೃ
| ಸೆ
| ಸೇ
| ಸೈ
| ಸೊ
| ಸೋ
| ಸೌ
| ಸಂ
| ಸಃ
| ಸ್
|-
| ಹ
| ಹಾ
| ಹಿ
| ಹೀ
| ಹು
| ಹೂ
| ಹೃ
| ಹೆ
| ಹೇ
| ಹೈ
| ಹೊ
| ಹೋ
| ಹೌ
| ಹಂ
| ಹಃ
| ಹ್
|-
| ಳ
| ಳಾ
| ಳಿ
| ಳೀ
| ಳು
| ಳೂ
| ಳೃ
| ಳೆ
| ಳೇ
| ಳೈ
| ಳೊ
| ಳೋ
| ಳೌ
| ಳಂ
| ಳಃ
| ಳ್
|-
|}


===ತುಳು ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! !! ಕ !!  ಗ !! ಙ !! ಚ !!  ಜ !!  ಞ !! ಟ !! ಡ !! ಣ !! ತ !! ದ !! ನ !! ಪ !! ಬ !! ಮ !! ಯ!! ರ !! ಲ !! ವ !! ಶ !! ಷ !! ಸ !! ಹ !! ಳ 
|-
| ಕ ||ಕ್ಕ||ಕ್ಗ||ಕ್ಙ||ಕ್ಚ||ಕ್ಜ||ಕ್ಞ||ಕ್ಟ|||ಕ್ಡ||ಕ್ಣ||ಕ್ತ||ಕ್ದ|||ಕ್ನ||ಕ್ಪ||ಕ್ಬ||ಕ್ಮ||ಕ್ಯ||ಕ್ರ||ಕ್ಲ||ಕ್ವ||ಕ್ಶ||ಕ್ಷ||ಕ್ಸ||ಕ್ಹ||ಕ್ಳ
|-
| ಗ ||ಗ್ಕ||ಗ್ಗ||ಗ್ಙ||ಗ್ಚ||ಗ್ಜ||ಗ್ಞ||ಗ್ಟ||ಗ್ಡ||ಗ್ಣ||ಗ್ತ||ಗ್ದ||ಗ್ನ||ಗ್ಪ||ಗ್ಬ||ಗ್ಮ||ಗ್ಯ||ಗ್ರ||ಗ್ಲ||ಗ್ವ||ಗ್ಶ||ಗ್ಷ||ಗ್ಸ||ಗ್ಹ||ಗ್ಳ
|-
| ಙ||ಙ್ಕ||ಙ್ಗ||ಙ್ಙ||ಞ್ಚ||ಙ್ಜ||ಙ್ಞ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಡ||ಙ್ಣ||ಙ್ತ||ಙ್ದ||ಙ್ನ||ಙ್ಪ||ಙ್ಬ||ಙ್ಮ||ಙ್ಯ|| || || ||ಙ್ಶ ||ಙ್ಷ || ||  
|-
| ಚ||ಚ್ಕ||ಚ್ಗ||ಚ್ಙ||ಚ್ಚ||ಚ್ಜ||ಚ್ಞ||ಚ್ಟ||ಚ್ಡ||ಚ್ಣ||ಚ್ತ||ಚ್ದ||ಚ್ನ||ಚ್ಪ||ಚ್ಬ||ಚ್ಮ||ಚ್ಯ||ಚ್ರ||ಚ್ಲ||ಚ್ವ||ಚ್ಶ||ಚ್ಷ||ಚ್ಸ||ಚ್ಹ||ಚ್ಳ
|-
| ಜ||ಜ್ಕ||ಜ್ಗ||ಜ್ಙ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ಚ||ಜ್ಜ||ಜ್ಞ||ಜ್ತ||ಜ್ದ||ಜ್ನ||ಜ್ಪ||ಜ್ಬ||ಜ್ಮ||ಜ್ಯ||ಜ್ರ||ಜ್ಲ||ಜ್ವ||ಜ್ಶ||ಜ್ಷ||ಜ್ಸ||ಜ್ಹ||ಜ್ಳ
|-
| ಟ ||ಟ್ಕ||ಟ್ಗ||ಟ್ಙ||ಟ್ಚ||ಟ್ಜ||ಟ್ಞ||ಟ್ಟ||ಟ್ಡ||ಟ್ಣ||ಟ್ತ||ಟ್ದ||ಟ್ನ||ಟ್ಪ||ಟ್ಬ||ಟ್ಮ||ಟ್ಯ||ಟ್ರ||ಟ್ಲ||ಟ್ವ||ಟ್ಶ||ಟ್ಷ||ಟ್ಸ||ಟ್ಹ||ಟ್ಳ
|-
| ಡ||ಡ್ಕ||ಡ್ಗ||ಡ್ಙ||ಡ್ಚ||ಡ್ಜ||ಡ್ಞ||ಡ್ಟ||ಡ್ಡ||ಡ್ಣ||ಡ್ತ||ಡ್ಡ||ಡ್ನ||ಡ್ಪ||ಡ್ಬ||ಡ್ಮ||ಡ್ಯ||ಡ್ರ||ಡ್ಲ||ಡ್ವ||ಡ್ಶ||ಡ್ಷ||ಡ್ಸ||ಡ್ಹ||ಡ್ಳ
|-
| ಣ||ಣ್ಕ||ಣ್ಗ||ಣ್ಙ|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 
|-
| ತ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ಙ||ತ್ಚ||ತ್ಜ||ತ್ಞ||ತ್ಟ||ತ್ಡ||ತ್ಣ||ತ್ತ||ತ್ದ||ತ್ನ||ತ್ಪ||ತ್ಬ||ತ್ಮ||ತ್ಯ||ತ್ರ||ತ್ಲ||ತ್ವ||ತ್ಶ||ತ್ಷ||ತ್ಸ||ತ್ಹ||ತ್ಳ
|-
| ದ||ದ್ಕ||ದ್ಗ||ದ್ಙ||ದ್ಚ||ದ್ಜ||ದ್ಞ||ದ್ಟ||ದ್ಡ||ದ್ಣ||ದ್ತ||ದ್ದ||ದ್ನ||ದ್ಪ||ಡ್ಬ||ದ್ಮ||ದ್ಯ||ದ್ರ||ದ್ಲ||ದ್ವ||ದ್ಶ||ದ್ಷ||ದ್ಸ||ದ್ಹ||ದ್ಳ
|-
| ನ||ನ್ಕ||ನ್ಗ||ನ್ಙ||ನ್ಚ||ನ್ಜ||ನ್ಞ||ನ್ಟ||ನ್ಡ||ನ್ಣ||ನ್ತ||ನ್ದ||ನ್ನ||ನ್ಪ||ನ್ಬ||ನ್ಮ||ನ್ಯ||ನ್ರ||ನ್ಲ||ನ್ವ||ನ್ಶ||ನ್ಷ||ನ್ಸ||ನ್ಹ||ನ್ಳ
|-
| ಪ||ಪ್ಕ||ಪ್ಗ||ಪ್ಙ||ಪ್ಚ||ಪ್ಜ||ಪ್ಞ||ಪ್ಟ||ಪ್ಡ||ಪ್ಣ||ಪ್ತ||ಪ್ದ||ಪ್ನ||ಪ್ಪ||ಪ್ಬ||ಪ್ಮ||ಪ್ಯ||ಪ್ರ||ಪ್ಲ||ಪ್ವ||ಪ್ಶ||ಪ್ಷ||ಪ್ಸ||ಪ್ಹ||ಪ್ಳ
|-
| ಬ||ಬ್ಕ||ಬ್ಗ||ಬ್ಙ||ಬ್ಚ||ಬ್ಜ||ಬ್ಞ||ಬ್ಟ||ಬ್ಡ||ಬ್ಣ||ಬ್ತ||ಬ್ದ||ಬ್ನ||ಬ್ಪ||ಬ್ಬ||ಬ್ಮ||ಬ್ಯ||ಬ್ರ||ಬ್ಲ||ಬ್ವ||ಬ್ಶ||ಬ್ಷ||ಬ್ಸ||ಬ್ಹ||ಬ್ಳ
|-
| ಮ||ಮ್ಕ||ಮ್ಗ||ಮ್ಙ||ಮ್ಚ||ಮ್ಜ||ಮ್ಞ||ಮ್ಟ||ಮ್ಡ||ಮ್ಣ||ಮ್ತ||ಮ್ದ||ಮ್ನ||ಮ್ಪ||ಮ್ಬ||ಮ್ಮ||ಮ್ಯ||ಮ್ರ||ಮ್ಲ||ಮ್ವ||ಮ್ಶ||ಮ್ಷ||ಮ್ಸ||ಮ್ಹ||ಮ್ಳ
|-
| ಯ||ಯ್ಕ||ಯ್ಗ||ಯ್ಙ||ಯ್ಚ||ಯ್ಜ||ಯ್ಞ||ಯ್ಟ||ಯ್ಡ||ಯ್ಣ||ಯ್ತ||ಯ್ದ||ಯ್ನ||ಯ್ಪ||ಯ್ಬ||ಯ್ಮ||ಯ್ಯ||ಯ್ರ||ಯ್ಲ||ಯ್ವ||ಯ್ಶ||ಯ್ಷ||ಯ್ಸ||ಯ್ಹ||ಯ್ಳ
|-
| ರ||ರ್ಕ||ರ್ಗ||ರ್ಙ||ರ್ಚ||ರ್ತ||ರ್ಞ||ರ್ಟ||ರ್ಡ||ರ್ಣ||ರ್ತ||ರ್ದ||ರ್ನ||ರ್ಪ||ರ್ಬ||ರ್ಮ||ರ್ಯ||ರ್ರ||ರ್ಲ||ರ್ವ||ರ್ಶ||ರ್ಷ||ರ್ಸ||ರ್ಹ||ರ್ಳ
|-
| ಲ||ಲ್ಕ||ಲ್ಗ||ಲ್ಙ||ಲ್ಚ||ಲ್ಜ||ಲ್ಞ||ಲ್ಟ||ಲ್ಡ||ಲ್ಣ||ಲ್ತ||ಲ್ದ||ಲ್ನ||ಲ್ಪ||ಲ್ಬ||ಲ್ಮ||ಲ್ಯ||ಲ್ರ||ಲ್ಲ||ಲ್ವ||ಲ್ಶ||ಲ್ಷ||ಲ್ಸ||ಲ್ಹ||ಲ್ಳ
|-
| ವ||ವ್ಕ||ವ್ಗ||ವ್ಙ||ವ್ಚ||ವ್ಜ||ವ್ಞ||ವ್ಟ||ವ್ಡ||ವ್ಣ||ವ್ತ||ವ್ದ||ವ್ನ||ವ್ಪ||ವ್ಬ||ವ್ಮ||ವ್ಯ||ವ್ರ||ವ್ಲೆ||ವ್ವ||ವ್ಶ||ವ್ಷ||ವ್ಸ||ವ್ಹ||ವ್ಳ
|-
| ಶ||ಶ್ಕ||ಶ್ಗ||ಶ್ಙ||ಶ್ಚ||ಶ್ಜ||ಶ್ಞ||ಶ‍್ಟ||ಶ್ಡ||ಶ್ಣ||ಶ್ತ||ಶ್ದ||ಶ್ನ||ಶ್ಪ||ಶ್ಬ||ಶ್ಮ||ಶ್ಯ||ಶ್ರ||ಶ್ಲ||ಶ್ವ||ಶ್ಯ||ಶ್ಷ||ಶ್ಸ||ಶ್ಹ||ಶ್ಳ
|-
| ಷ||ಷ್ಕ||ಷ್ಗ||ಷ್ಙ||ಷ್ಚ||ಷ್ಜ||ಷ್ಞ||ಷ್ಟ||ಷ್ಡ||ಷ್ಣ||ಷ್ತ||ಷ್ದ||ಷ್ನ||ಷ್ಪ||ಷ್ಬ||ಷ್ಮ||ಷ್ಯ||ಷ್ರ||ಷ್ಲ||ಷ್ವ||ಷ್ಶ||ಷ್ಷ||ಷ್ಸ||ಷ್ಹ||ಷ್ಳ
|-
| ಸ||ಸ್ಕ||ಸ್ಗ||ಸ್ಙ||ಸ್ಚ||ಸ್ಜ||ಸ್ಞ||ಸ್ಟ||ಸ್ಡ||ಸ್ಣ||ಸ್ತ||ಸ್ದ||ಸ್ನ||ಸ್ಪ||ಸ್ಬ||ಸ್ಮ||ಸ್ಯ||ಸ್ರ||ಸ್ಲ||ಸ್ವ||ಸ್ಶ||ಸ್ಷ||ಸ್ಸ||ಸ್ಹ||ಸ್ಳ
|-
| ಹ||ಹ್ಕ||ಹ್ಗ||ಹ್ಙ||ಹ್ಚ||ಹ್ಜ||ಹ್ಞ||ಹ್ಟ||ಹ್ಡ||ಹ್ಣ||ಹ್ತ||ಹ್ದ||ಹ್ನ||ಹ್ಪ||ಹ್ಬ||ಹ್ಮ||ಹ್ಯ||ಹ್ರ||ಹ್ಲ||ಹ್ವ||ಹ್ಶ||ಹ್ಶ||ಹ್ಸ||ಹ್ಹ||ಹ್ಳ
|-
| ಳ||ಳ್ಕ||ಳ್ಗ||ಳ್ಙ||ಳ್ಚ||ಳ್ಜ||ಳ್ಞ||ಳ್ಟ||ಳ್ಡ||ಳ್ಣ||ಳ್ತ||ಳ‍್ದ||ಳ್ನ||ಳ್ಪ||ಳ್ಬ||ಳ್ಮ||ಳ್ಯ||ಳ್ರ||ಳ್ಲ||ಳ‍್ವ||ಳ್ಶ||ಳ‍್ಷ||ಳ‍್ಸ||ಳ್ಹ||ಳ್ಳ
|}

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ [[:en:Phonology|ಧ್ವನಿಮಾ]] ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

'''ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

== ತುಳು ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಐಪಿಎ ಉಚ್ಛಾರ ನಕಾಶೆ - ವ್ಯಂಜನೊಲು
!
!ಪ್ರಯತ್ನೊ ನಿಯಮಾವಳಿ
!ಕಂಟ್ಯೊ/ಕಂಟೆಲ್ ಅಕ್ಷರೊ
!ತಾಲವ್ಯೊ
!ಮೂರ್ದನ್ಯೊ
!ದಂತ್ಯೊ/ಕೂಲಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ದಂತೋಷ್ಟ್ಯೊ/ಕೂಲಿ-ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
!ಓಷ್ಟ್ತೊ/ತುಟಿ ಅಕ್ಷರೊ
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |ಸ್ಪರ್ಶ್ಯ
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|[[ಕ]]
|[[ಚ]]
|[[ಟ]]
|[[ತ]]
| -
|[[ಪ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಶ್ವಾಸೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|[[ಗ]]
|[[ಜ]]
|[[ಡ]]
|[[ದ]]
| -
|[[ಬ]]
|-
!ಮಹಾಪ್ರಾಣ ನಾದೊ
|
|
|
|
| -
|
|-
!ಅನುನಾಸಿಕೊ
|[[ಙ]]
|[[ಞ]]
|[[ಣ]]
|[[ನ]]
| -
|[[ಮ]] 
|-
!ಅನಾಸ್ತೊ
!ಅವ್ಯಾಹತೊ
| -
|[[ಯ]]
|[[ರ]]
|[[ಲ]]
|[[ವ]]
| -
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ಊಷ್ಮಾಣ
!ಶ್ವಾಸೊ
|ಃ
|[[ಶ]]
|[[ಷ]]
|[[ಸ]]
| -
| -
|-
!ನಾದೊ
|[[ಹ]]
| -
| -
| -
| -
| -
|}

== ತುಳು ಸ್ವರೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|+ಸ್ವರೊಲು
!
!ನಾಲಗೆದ ಎದುರು
!ನಾಲಗೆದ ನಡು
!ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು
|-
!ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಇ]] [[ಈ]]
| -
|[[ಉ]] [[ಊ]]
|-
!ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ್
|[[ಎ]] [[ಏ]]
| -
|[[ಒ]] [[ಓ]]
|-
!ಅರ್ದ ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
| -
|-
!ದೆತ್ತ್‌ದಿನ
| -
| -
|[[ಅ]] [[ಆ]]
|}

== ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ತೂವೊಡಾಯಿನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>1z7f1r080340u2wenuzc4anh83f8ka7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4964</id>
    <revision>
      <id>361713</id>
      <parentid>211816</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="6o1pce1w9y0eyuh7trq4q4rubrpye1n" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ಫೈಲ್:ಈ-simple.svg|thumb]]
'''ಈ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ನಾಲನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು  ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ. '''ಈ''' ಅಕ್ಷರೊ ಒಂಜಿ ಸೊತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಮಾ.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ಪಂಡ ಎಂಚಿನವು ? ==
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸೊತಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೇ ಸ್ವರೊಲು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]&lt;/ref&gt;
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್. ಅಕಾರೊಡ್ದು ಸುರಾದ್ ಪದಿನಾಲ್ ಅಕ್ಷರೊಲು ಸ್ವರೊಲು.
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗು ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಉಂಡು. ಅವೆಕುಲು ಪನ್ಪುಂಡ,
* ಅ, [[ಆ]], ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಋ, ಋೂ, ಲುೃ, ಲೂೃ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ.

=== ಹೃಸ್ವ ಸ್ವರೊ ===
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆಲೆ ಕಾಲಾವದಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸವುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಆ, ಈ, ಊ, ಋೂ, ಲೂೃ. ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಗುರು(ವ್ಯಾಕರಣ) ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ '''ಈ''' ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾತುಂಡು.

== ತುಲುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ
! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| [[ಅ]]
| [[ಆ]]
|-
| [[ಇ]]
| ಈ
|-
| [[ಉ]]
| [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]]
| [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]]
| [[ಓ]]
|}

== '''ಈ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಉಚ್ಛರಿಸಾವುನ ಇದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಇದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
|style=&quot;width: 5em;&quot;| ಈ
|style=&quot;width: 5em;&quot;| [[:hi:ई|ई]]
|style=&quot;width: 5em;&quot;| [[:en:ī|ī]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ee.gif]]
|[[File:Kn-ಈ.oga]]
|}

== '''ಈ''' ಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ನಾಮಪದೊಲು ==
* ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂದಿ ಪದೊ :
* ಮಾನ್ಯ ಸಂಬಂದಿ ಒ: ಈರಮ್ಮ, ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್
* ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂದಿ ಪದೊ : ಈರೊಲ್ ಮರೊ

== ಈ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ದು ಸುರುವಾಪುನ ಸಂಕ್ಯೆಲು ==
* ಈರೇಲ್ ಲೋಕೊ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>6o1pce1w9y0eyuh7trq4q4rubrpye1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361731</id>
      <parentid>361713</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5350" sha1="5ipyar4pt6wiz3rciwqbf0226wd38kf" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ಫೈಲ್:ಈ-simple.svg|thumb]]
'''ಈ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ನಾಲನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು  ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ. '''ಈ''' ಅಕ್ಷರೊ ಒಂಜಿ ಸೊತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಮಾ.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ಪಂಡ ಎಂಚಿನವು ? ==
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸೊತಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೇ ಸ್ವರೊಲು.&lt;ref&gt;[[:kn:ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[:kn:ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]&lt;/ref&gt;
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್. ಅಕಾರೊಡ್ದು ಸುರಾದ್ ಪದಿನಾಲ್ ಅಕ್ಷರೊಲು ಸ್ವರೊಲು.
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗು ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಉಂಡು. ಅವೆಕುಲು ಪನ್ಪುಂಡ,
* ಅ, [[ಆ]], ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಋ, ಋೂ, ಲುೃ, ಲೂೃ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}
=== ಹೃಸ್ವ ಸ್ವರೊ ===
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆಲೆ ಕಾಲಾವದಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸವುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಆ, ಈ, ಊ, ಋೂ, ಲೂೃ. ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಗುರು(ವ್ಯಾಕರಣ) ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ '''ಈ''' ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾತುಂಡು.

== ತುಲುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ
! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| [[ಅ]]
| [[ಆ]]
|-
| [[ಇ]]
| ಈ
|-
| [[ಉ]]
| [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]]
| [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]]
| [[ಓ]]
|}

== '''ಈ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಉಚ್ಛರಿಸಾವುನ ಇದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಇದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
|style=&quot;width: 5em;&quot;| ಈ
|style=&quot;width: 5em;&quot;| [[:hi:ई|ई]]
|style=&quot;width: 5em;&quot;| [[:en:ī|ī]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ee.gif]]
|[[File:Kn-ಈ.oga]]
|}

== '''ಈ''' ಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ನಾಮಪದೊಲು ==
* ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂದಿ ಪದೊ :
* ಮಾನ್ಯ ಸಂಬಂದಿ ಒ: ಈರಮ್ಮ, ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್
* ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂದಿ ಪದೊ : ಈರೊಲ್ ಮರೊ

== ಈ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ದು ಸುರುವಾಪುನ ಸಂಕ್ಯೆಲು ==
* ಈರೇಲ್ ಲೋಕೊ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>5ipyar4pt6wiz3rciwqbf0226wd38kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಔ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6035</id>
    <revision>
      <id>361721</id>
      <parentid>74565</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="8v4r54z77enyml6xahpu0tkgwytgp44" xml:space="preserve">{{under construction}}

{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>8v4r54z77enyml6xahpu0tkgwytgp44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6036</id>
    <revision>
      <id>361722</id>
      <parentid>329459</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="69cl9b1qrk3dkhnlaat7s0lczfwe90t" xml:space="preserve">{{Stub|date=ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೫}}
{{under construction}}
'''ಓ''' ಉಂದು  [[ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]ಡ್ ಪದಿಮೂಜನೆತವು, ದೀರ್ಘಸ್ವರಾಕ್ಷರ, ಲಿಪಿತ್ತ ದೃಷ್ಟಿರ್ದ್ [[ಒ]] ಬುಕ್ಕೊ ಓ ಕಾರೊಲೆಡ್ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಅತಾದ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ತೋಜಿದ್ ಪರ್ಪುಜಿ. ಬಹುಶಃ ಉಂದು ರಡ್ಡೆಕ್‌ಲಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಾವುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲಾಂತರ ಬುಲೆದ್‌ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಆಂಡ ಬರವಣಿಗೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಖಚಿತವಾದ್ ಏಪ ಸುರು ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನವು ಕಷ್ಟ. ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆತ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಹ್ರಸ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೂಪೊಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
:[[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲೊಡು ಅಕ್ಷರದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಭಾಗೊಡು ಎಡಬಲೊಟ್ಟು ಅಡ್ಡ ಗೀಟ್‍ಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[ಕದಂಬೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು ಮಿತ್ತ್‌ದ ಅಡ್ಡಗೀಟುಲು ಡೊಂಕಾಂಡ್‍. ಗಂಗೆರೆನ ಕಾಲೊಗು ಬಲಭಾಗದ ರೇಖೆ ನನಲಾ ತಿರ್ತ್‌ಗ್ ಬಗ್ಗ್ಂಡ್. ಉಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆ]]ನ ಕಾಲೊಡು ನನಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟ. [[ಚಾಲುಕ್ಯೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಗು ಎಡತ್ತ್ ರೇಖೆದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪೋದ್ ಬಲತ್ತ್ ರೇಖೆ ನನಲಾ ಖಚಿತವಾಂಡ್. [[ಮದಕರಿನಾಯಕ]]ನ ಕಾಲೊಗು ಆನಗ ಅಕ್ಷರೊಡು ಓತ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘೊಲು ಇತ್ತೆದಂಚನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಗೋಚರೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಓ&lt;/ref&gt;
{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| '''ಓ''' || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>69cl9b1qrk3dkhnlaat7s0lczfwe90t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361749</id>
      <parentid>361722</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="dxjd6hn0zjfpjcmhdmpsu61ug32yqdr" xml:space="preserve">'''ಓ''' ಉಂದು  [[ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]ಡ್ ಪದಿಮೂಜನೆತವು, ದೀರ್ಘಸ್ವರಾಕ್ಷರ, ಲಿಪಿತ್ತ ದೃಷ್ಟಿರ್ದ್ [[ಒ]] ಬುಕ್ಕೊ ಓ ಕಾರೊಲೆಡ್ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಅತಾದ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ತೋಜಿದ್ ಪರ್ಪುಜಿ. ಬಹುಶಃ ಉಂದು ರಡ್ಡೆಕ್‌ಲಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಾವುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲಾಂತರ ಬುಲೆದ್‌ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಆಂಡ ಬರವಣಿಗೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಖಚಿತವಾದ್ ಏಪ ಸುರು ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನವು ಕಷ್ಟ. ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆತ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಹ್ರಸ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೂಪೊಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
:[[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲೊಡು ಅಕ್ಷರದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಭಾಗೊಡು ಎಡಬಲೊಟ್ಟು ಅಡ್ಡ ಗೀಟ್‍ಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[ಕದಂಬೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು ಮಿತ್ತ್‌ದ ಅಡ್ಡಗೀಟುಲು ಡೊಂಕಾಂಡ್‍. ಗಂಗೆರೆನ ಕಾಲೊಗು ಬಲಭಾಗದ ರೇಖೆ ನನಲಾ ತಿರ್ತ್‌ಗ್ ಬಗ್ಗ್ಂಡ್. ಉಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆ]]ನ ಕಾಲೊಡು ನನಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟ. [[ಚಾಲುಕ್ಯೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಗು ಎಡತ್ತ್ ರೇಖೆದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪೋದ್ ಬಲತ್ತ್ ರೇಖೆ ನನಲಾ ಖಚಿತವಾಂಡ್. [[ಮದಕರಿನಾಯಕ]]ನ ಕಾಲೊಗು ಆನಗ ಅಕ್ಷರೊಡು ಓತ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘೊಲು ಇತ್ತೆದಂಚನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಗೋಚರೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಓ&lt;/ref&gt;
{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| '''ಓ''' || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

== '''ಓ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಓ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऑ|ऑ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:oo|oo]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-oo.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಓ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>dxjd6hn0zjfpjcmhdmpsu61ug32yqdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361750</id>
      <parentid>361749</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಓ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ */</comment>
      <origin>361750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5064" sha1="khyiv1m70gcfgvvo8bqqude6j5j8yxi" xml:space="preserve">'''ಓ''' ಉಂದು  [[ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]ಡ್ ಪದಿಮೂಜನೆತವು, ದೀರ್ಘಸ್ವರಾಕ್ಷರ, ಲಿಪಿತ್ತ ದೃಷ್ಟಿರ್ದ್ [[ಒ]] ಬುಕ್ಕೊ ಓ ಕಾರೊಲೆಡ್ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಅತಾದ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ತೋಜಿದ್ ಪರ್ಪುಜಿ. ಬಹುಶಃ ಉಂದು ರಡ್ಡೆಕ್‌ಲಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಾವುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲಾಂತರ ಬುಲೆದ್‌ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಆಂಡ ಬರವಣಿಗೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಖಚಿತವಾದ್ ಏಪ ಸುರು ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನವು ಕಷ್ಟ. ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆತ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಹ್ರಸ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೂಪೊಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
:[[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲೊಡು ಅಕ್ಷರದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಭಾಗೊಡು ಎಡಬಲೊಟ್ಟು ಅಡ್ಡ ಗೀಟ್‍ಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[ಕದಂಬೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು ಮಿತ್ತ್‌ದ ಅಡ್ಡಗೀಟುಲು ಡೊಂಕಾಂಡ್‍. ಗಂಗೆರೆನ ಕಾಲೊಗು ಬಲಭಾಗದ ರೇಖೆ ನನಲಾ ತಿರ್ತ್‌ಗ್ ಬಗ್ಗ್ಂಡ್. ಉಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆ]]ನ ಕಾಲೊಡು ನನಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟ. [[ಚಾಲುಕ್ಯೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಗು ಎಡತ್ತ್ ರೇಖೆದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪೋದ್ ಬಲತ್ತ್ ರೇಖೆ ನನಲಾ ಖಚಿತವಾಂಡ್. [[ಮದಕರಿನಾಯಕ]]ನ ಕಾಲೊಗು ಆನಗ ಅಕ್ಷರೊಡು ಓತ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘೊಲು ಇತ್ತೆದಂಚನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಗೋಚರೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಓ&lt;/ref&gt;
{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| '''ಓ''' || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

== '''ಓ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಓ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऑ|ऑ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:oo|oo]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-oo.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಓ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>khyiv1m70gcfgvvo8bqqude6j5j8yxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6037</id>
    <revision>
      <id>361747</id>
      <parentid>212503</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="79oe7h6pxxvtdgk4xfs2o3dtj1pajn4" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>79oe7h6pxxvtdgk4xfs2o3dtj1pajn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361748</id>
      <parentid>361747</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ */</comment>
      <origin>361748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2564" sha1="fy9yv23o0za7qha842ttjezk2jk40cf" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== '''ಒ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಒ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऍ|ऍ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:o|o]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-o.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಒ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>fy9yv23o0za7qha842ttjezk2jk40cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಐ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6038</id>
    <revision>
      <id>361720</id>
      <parentid>196233</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="hfxh5sqqo6yilj5cmn20dkpvyhqh9sb" xml:space="preserve">{{under construction}}
{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>hfxh5sqqo6yilj5cmn20dkpvyhqh9sb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361746</id>
      <parentid>361720</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="7t9mutqtjtvcibei6yl09fr9f3d5k5h" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== '''ಐ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಐ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऐ|ऐ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ai|ai]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ai.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಐ.oga]]
|
|}
== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>7t9mutqtjtvcibei6yl09fr9f3d5k5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ೠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6039</id>
    <revision>
      <id>361717</id>
      <parentid>74566</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="8v4r54z77enyml6xahpu0tkgwytgp44" xml:space="preserve">{{under construction}}

{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>8v4r54z77enyml6xahpu0tkgwytgp44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361741</id>
      <parentid>361717</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="32w3youwngd480l1zbfxztwibigrlv9" xml:space="preserve">{{under construction}}

{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>32w3youwngd480l1zbfxztwibigrlv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361742</id>
      <parentid>361741</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2421" sha1="lxk249x1wvku8519195jq7wikbs1xa0" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
* ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ
* ತುಳುಟು ಋ ಬುಕ್ಕೊ ೠ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸಿನಂಚಿನ ಪದೊ ಕಡಿಮ್ಮೆ.  ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲೊದ ಈ ಅಕ್ಷರೊಲು ತುಳುಕು ಅಗತ್ಯೊ ಇದ್ದಿ.

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>lxk249x1wvku8519195jq7wikbs1xa0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6040</id>
    <revision>
      <id>361716</id>
      <parentid>211406</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4974" sha1="0kcngub15buh4p3ohf2qgiq8rncmv2e" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[File:Рикараву.png |thumb]]
'''ಋ''' ' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಎನ್ಮನೇನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಒಂಜಿ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].

== ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
[[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಏಳನೆದ ಅಕ್ಷರೊ. ಇಂದೆತ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ದ ಸ್ವರೂಪೊ ತಿಕಿಜಿ.   ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತುಳುಟು ಋ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸುನೆ ಕಡಮೆ.  ಕನ್ನಡೊ, ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಗಳಸುನ ಋಷಿ, ಋಣ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪದೊಕುಲೆನ್ ರುಸಿ, ರುನೊ ಇಂಚ.   [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತೊ]]ದ ತದ್ಬವೊ ರೂಪೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.   [[ವ್ಯಂಜನ]]ದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ಬನ್ನಗ ಮಾತೃ, ಪಿತೃ, ಗೃಹೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಬ್ದೊಲೆಡ್ ಇಂದೆತ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.  ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆಡ್ ಋಕಾರಒನು ಗಳಸುನವು ತುಳುಟು ಇದ್ದಿ.  ಸಂಸ್ಕೃತೊಡುಲಾ ಋ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಸುರಾಪುನ ಪದೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ.  ಕ್ರಿ.ಶ. ಆಜನೆ ಶತಮಾನೊದ [[ಕದಂಬ]]ರಾಜೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಶಾಸನೊಡು ತಿಕಿನ ಋ ಕಾರೊದ ರೂಪೊನೇ ದಿಂಜ ಪ್ರಾಚೀನವಾಯಿನವುಂದು ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಕದಂಬ ಕಾಲೊದ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ಸ್ವರೂಪೊ, ಅವ್ವೇ ಕಾಲೊದ ಮ ಅಕ್ಷರೊನು ದಿಂಜ ಹೋಲುಂಡು.  ಕ್ರಿ.ಶ. ಪದ್ರಾಡನೆ ಶತಮಾನೊದ [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರೆ [[ಶಾಸನ]]ಲೆಡ್, ಈ ಅಕ್ಷರೊ '''ಭು''' ದಂಚ ದಿಂಜ ಹೋಲುಂಡು. ಉಂದುವೇ ರೂಪೊ ದುಂಬರಿದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ಪದಿನೆನ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ ತೋಜಿಂಡಲಾ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿ ಎಚ್ಚಾಯಿನೆನ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಋ&lt;/ref&gt;

== ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನೊದ ವಿವರೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಏಳ್ ಎನ್ಮೊನೆ ಅಕ್ಷರೊಲಾಯಿ ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ ಋ,Iೂ,  ವ್ಯಂಜನೊ ಅಂಚನೆ ಅರ್ದೊ ಸ್ವರೊತ  ಲಕ್ಷನೊಡು ತೋಜುನ ಒಂಜಿಇ ಮೃದು ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.	

== '''ಋ''' ತುಳು ಅಕ್ಷಕರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
!scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ವಿದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:kn:ಋ|ಋ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऋ|ऋ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ru|ru]]
| [[File:Kannada-alphabet-ru.gif]]
| [[File:Kn-ಋ.oga]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>0kcngub15buh4p3ohf2qgiq8rncmv2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361740</id>
      <parentid>361716</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನೊದ ವಿವರೊ */</comment>
      <origin>361740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5535" sha1="qqw1n4de78si649tfspblz7feoo8x3g" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[File:Рикараву.png |thumb]]
'''ಋ''' ' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಎನ್ಮನೇನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಒಂಜಿ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].

== ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
[[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಏಳನೆದ ಅಕ್ಷರೊ. ಇಂದೆತ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ದ ಸ್ವರೂಪೊ ತಿಕಿಜಿ.   ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತುಳುಟು ಋ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸುನೆ ಕಡಮೆ.  ಕನ್ನಡೊ, ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಗಳಸುನ ಋಷಿ, ಋಣ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪದೊಕುಲೆನ್ ರುಸಿ, ರುನೊ ಇಂಚ.   [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತೊ]]ದ ತದ್ಬವೊ ರೂಪೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.   [[ವ್ಯಂಜನ]]ದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ಬನ್ನಗ ಮಾತೃ, ಪಿತೃ, ಗೃಹೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಬ್ದೊಲೆಡ್ ಇಂದೆತ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.  ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆಡ್ ಋಕಾರಒನು ಗಳಸುನವು ತುಳುಟು ಇದ್ದಿ.  ಸಂಸ್ಕೃತೊಡುಲಾ ಋ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಸುರಾಪುನ ಪದೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ.  ಕ್ರಿ.ಶ. ಆಜನೆ ಶತಮಾನೊದ [[ಕದಂಬ]]ರಾಜೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಶಾಸನೊಡು ತಿಕಿನ ಋ ಕಾರೊದ ರೂಪೊನೇ ದಿಂಜ ಪ್ರಾಚೀನವಾಯಿನವುಂದು ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಕದಂಬ ಕಾಲೊದ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ಸ್ವರೂಪೊ, ಅವ್ವೇ ಕಾಲೊದ ಮ ಅಕ್ಷರೊನು ದಿಂಜ ಹೋಲುಂಡು.  ಕ್ರಿ.ಶ. ಪದ್ರಾಡನೆ ಶತಮಾನೊದ [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರೆ [[ಶಾಸನ]]ಲೆಡ್, ಈ ಅಕ್ಷರೊ '''ಭು''' ದಂಚ ದಿಂಜ ಹೋಲುಂಡು. ಉಂದುವೇ ರೂಪೊ ದುಂಬರಿದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ಪದಿನೆನ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ ತೋಜಿಂಡಲಾ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿ ಎಚ್ಚಾಯಿನೆನ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಋ&lt;/ref&gt;

== ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನೊದ ವಿವರೊ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಏಳ್ ಎನ್ಮೊನೆ ಅಕ್ಷರೊಲಾಯಿ ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ ಋ,Iೂ,  ವ್ಯಂಜನೊ ಅಂಚನೆ ಅರ್ದೊ ಸ್ವರೊತ  ಲಕ್ಷನೊಡು ತೋಜುನ ಒಂಜಿಇ ಮೃದು ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== '''ಋ''' ತುಳು ಅಕ್ಷಕರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
!scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ವಿದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:kn:ಋ|ಋ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऋ|ऋ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ru|ru]]
| [[File:Kannada-alphabet-ru.gif]]
| [[File:Kn-ಋ.oga]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>qqw1n4de78si649tfspblz7feoo8x3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6041</id>
    <revision>
      <id>361715</id>
      <parentid>280666</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5957" sha1="h4v14w91v4p65tj91g152m2ii75gn90" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[File:Додда у.png|thumb]]
'''ಊ''' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಒಂಜಿ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].

== ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಊ ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ.  ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತಿಕುನವು ಅಪೂರ್ಪೊ.  ಅಂಚಾದ್ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ವಿಕಾಸೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆತುನವು ಕಸ್ಟೊ.  ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಜತೆಟ್ ಸೇರೊನುನಗ ರಡ್ಡ್ ಕಿನ್ಯ ರೇಕೆಲೆನ್ ವ್ಯಂಜನೊದ ತಿರ್ತ್ ಅತ್ತಂಡ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಉಂದು ಅಕ್ಷರೊ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.    [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲಒದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಡ್ ಇಂದೆನ್ ತೂವೊಲಿ.  ಕಾಲಾದಿ ಕ್ರಮೊಟು ರಡ್ಡ್ ಕೊಲಿಕೆಲೆನ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನಂಚ ರೂಡಿಸವೊಂಡೆರ್.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಊ&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರೊ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ಪಶ್ಚಸಂವೃತ ಗೋಲ ದೀರ್ಘಸ್ವರಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ಪಂಡ ಎಂಚಿನ? == 
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೇ ಸ್ವರೊಕುಲು.&lt;ref&gt;[[ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]&lt;/ref&gt;
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್.  ಅಕಾರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಪದಿನಾಲ್ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರಒಲು ‘’’ಅ’’’ ಕಾರಡ್ದ್ ‘’’ಔ’’’ ಕಾರೊ ಮುಟ್ಟೊ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು.  ಅವೆಕುಲು, 
*[[ಅ]],[[ಆ]], [[ಇ]], [[ಈ]], [[ಉ]], ಊ, [[ಋ]], [[ಋೂ]], ಲುೃ, ಲೂೃ, [[ಏ]], [[ಐ]], [[ಓ]], [[ಔ]].

== ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ ==
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಆಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ : [[ಆ]], [[ಈ]], ಊ, [[ಋೂ]], ಲೂೃ.  ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಛಂದಸ್ಸ್ದ ಪ್ರಕಾರೊ [[ಗುರು]] ಪಂಡ್ದ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ '''ಊ''' ಅಕ್ಷರಒಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.

== ತುಳುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ [[ಸವರ್ಣ]]ಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ 
|-
| [[ಅ]] || ಆ 
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]] 
|-
| [[ಉ]] || ಊ
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]] 
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== '''ಊ''' ತುಳು ಅಕ್ಷಕರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
!scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ವಿದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:kn:ಊ|ಊ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऊ|ऊ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ū|ū]]
| [[File:Kannada-alphabet-uu.gif]]
| [[File:Kn-ಊ.oga]]
|}

=== '''ಊ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ [[ನಾಮಪದೊ]]ಲು ===
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊವಪ್ಪ ಪೂವಪ್ಪ
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊರ್ಮಿಳ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊಸರವಳ್ಳಿ

=== '''ಊ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ [[ಕ್ರಿಯಾಪದೊ]]ಲು ===
* ಊಪುನೆ : ತೂಪುನೆ
* ಊಜುನೆ : ತೋರುನೆ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>h4v14w91v4p65tj91g152m2ii75gn90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361733</id>
      <parentid>361715</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ */</comment>
      <origin>361733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6895" sha1="13cqclsvmocv2atucn8usl6h148zw61" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[File:Додда у.png|thumb]]
'''ಊ''' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಒಂಜಿ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].

== ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಊ ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ.  ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತಿಕುನವು ಅಪೂರ್ಪೊ.  ಅಂಚಾದ್ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ವಿಕಾಸೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆತುನವು ಕಸ್ಟೊ.  ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಜತೆಟ್ ಸೇರೊನುನಗ ರಡ್ಡ್ ಕಿನ್ಯ ರೇಕೆಲೆನ್ ವ್ಯಂಜನೊದ ತಿರ್ತ್ ಅತ್ತಂಡ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಉಂದು ಅಕ್ಷರೊ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.    [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲಒದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಡ್ ಇಂದೆನ್ ತೂವೊಲಿ.  ಕಾಲಾದಿ ಕ್ರಮೊಟು ರಡ್ಡ್ ಕೊಲಿಕೆಲೆನ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನಂಚ ರೂಡಿಸವೊಂಡೆರ್.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಊ&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರೊ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ಪಶ್ಚಸಂವೃತ ಗೋಲ ದೀರ್ಘಸ್ವರಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ಪಂಡ ಎಂಚಿನ? == 
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೇ ಸ್ವರೊಕುಲು.&lt;ref&gt;[[ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]&lt;/ref&gt;
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್.  ಅಕಾರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಪದಿನಾಲ್ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರಒಲು ‘’’ಅ’’’ ಕಾರಡ್ದ್ ‘’’ಔ’’’ ಕಾರೊ ಮುಟ್ಟೊ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು.  ಅವೆಕುಲು, 
*[[ಅ]],[[ಆ]], [[ಇ]], [[ಈ]], [[ಉ]], ಊ, [[ಋ]], [[ಋೂ]], ಲುೃ, ಲೂೃ, [[ಏ]], [[ಐ]], [[ಓ]], [[ಔ]].

== ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ ==
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಆಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ : [[ಆ]], [[ಈ]], ಊ, [[ಋೂ]], ಲೂೃ.  ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಛಂದಸ್ಸ್ದ ಪ್ರಕಾರೊ [[ಗುರು]] ಪಂಡ್ದ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ '''ಊ''' ಅಕ್ಷರಒಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== ತುಳುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ [[ಸವರ್ಣ]]ಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ 
|-
| [[ಅ]] || ಆ 
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]] 
|-
| [[ಉ]] || ಊ
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]] 
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== '''ಊ''' ತುಳು ಅಕ್ಷಕರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
!scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ವಿದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:kn:ಊ|ಊ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऊ|ऊ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ū|ū]]
| [[File:Kannada-alphabet-uu.gif]]
| [[File:Kn-ಊ.oga]]
|}

=== '''ಊ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ [[ನಾಮಪದೊ]]ಲು ===
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊವಪ್ಪ ಪೂವಪ್ಪ
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊರ್ಮಿಳ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊಸರವಳ್ಳಿ

=== '''ಊ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ [[ಕ್ರಿಯಾಪದೊ]]ಲು ===
* ಊಪುನೆ : ತೂಪುನೆ
* ಊಜುನೆ : ತೋರುನೆ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>13cqclsvmocv2atucn8usl6h148zw61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361736</id>
      <parentid>361733</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಊ ತುಳು ಅಕ್ಷಕರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ */</comment>
      <origin>361736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7502" sha1="ckwancdis4ra576bwbfymr9o402bymv" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[File:Додда у.png|thumb]]
'''ಊ''' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಒಂಜಿ [[ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ]].

== ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಊ ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ.  ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತಿಕುನವು ಅಪೂರ್ಪೊ.  ಅಂಚಾದ್ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ವಿಕಾಸೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆತುನವು ಕಸ್ಟೊ.  ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಜತೆಟ್ ಸೇರೊನುನಗ ರಡ್ಡ್ ಕಿನ್ಯ ರೇಕೆಲೆನ್ ವ್ಯಂಜನೊದ ತಿರ್ತ್ ಅತ್ತಂಡ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಉಂದು ಅಕ್ಷರೊ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.    [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲಒದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಡ್ ಇಂದೆನ್ ತೂವೊಲಿ.  ಕಾಲಾದಿ ಕ್ರಮೊಟು ರಡ್ಡ್ ಕೊಲಿಕೆಲೆನ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನಂಚ ರೂಡಿಸವೊಂಡೆರ್.&lt;ref&gt;https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಊ&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರೊ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ಪಶ್ಚಸಂವೃತ ಗೋಲ ದೀರ್ಘಸ್ವರಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ಪಂಡ ಎಂಚಿನ? == 
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೇ ಸ್ವರೊಕುಲು.&lt;ref&gt;[[ಕೇಶಿರಾಜ]]ನ [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]&lt;/ref&gt;
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್.  ಅಕಾರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಪದಿನಾಲ್ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರಒಲು ‘’’ಅ’’’ ಕಾರಡ್ದ್ ‘’’ಔ’’’ ಕಾರೊ ಮುಟ್ಟೊ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು.  ಅವೆಕುಲು, 
*[[ಅ]],[[ಆ]], [[ಇ]], [[ಈ]], [[ಉ]], ಊ, [[ಋ]], [[ಋೂ]], ಲುೃ, ಲೂೃ, [[ಏ]], [[ಐ]], [[ಓ]], [[ಔ]].

== ದೀರ್ಗಸ್ವರೊ ==
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಆಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ : [[ಆ]], [[ಈ]], ಊ, [[ಋೂ]], ಲೂೃ.  ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಛಂದಸ್ಸ್ದ ಪ್ರಕಾರೊ [[ಗುರು]] ಪಂಡ್ದ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ '''ಊ''' ಅಕ್ಷರಒಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== ತುಳುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ [[ಸವರ್ಣ]]ಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ 
|-
| [[ಅ]] || ಆ 
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]] 
|-
| [[ಉ]] || ಊ
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]] 
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== '''ಊ''' ತುಳು ಅಕ್ಷಕರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
!scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ವಿದಾನೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:kn:ಊ|ಊ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऊ|ऊ]]
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ū|ū]]
| [[File:Kannada-alphabet-uu.gif]]
| [[File:Kn-ಊ.oga]]
|}

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]
=== '''ಊ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ [[ನಾಮಪದೊ]]ಲು ===
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊವಪ್ಪ ಪೂವಪ್ಪ
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊರ್ಮಿಳ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಊಸರವಳ್ಳಿ

=== '''ಊ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ [[ಕ್ರಿಯಾಪದೊ]]ಲು ===
* ಊಪುನೆ : ತೂಪುನೆ
* ಊಜುನೆ : ತೋರುನೆ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>ckwancdis4ra576bwbfymr9o402bymv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಉ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6042</id>
    <revision>
      <id>361714</id>
      <parentid>280629</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5233" sha1="bjlraakvfvpfyzctcs2cjif7z0jiyom" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
'''ಉ''' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಐನನೇ ಸ್ವರಾಕ್ಷರ. '''ಉ''' ತುಳುತ [[ಹೃಸ್ವ]] [[ಸ್ವರ]] [[ಅಕ್ಷರ]]. ತುಳು ನಾಮಿಸ್ವರೊಲೆಡ್ ಉ ಬುಕ್ಕೊ [[ಊ]] ಜತೆ ಅಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸಂಧಿಲೆಡ್ ಉ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;[[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]] ಬೂಕುಡು ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಿಕುಂಡು&lt;/ref&gt;

[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== '''ಉ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಉ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:उ|उ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:u|u]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-u.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಉ.oga]]
|
|}

=== ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| a || á || e || í || u || ú || ŕ || i || o
|-
| ಅ || ಆ || ಇ || ಈ || ಉ || ಊ || ಋ || ಐ || ಒ
|-
|-
| k || g || ģ ||
|-
| ಕ || ಗ || ಘ ||
|-
|-
| c || j || z || ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ ||
|-
|-
| t || d || n ||
|-
| ತ || ದ || ನ ||
|-
|-
| ŧ || đ || ń ||
|-
| ಟ || ಡ || ಣ ||
|-
|-
| p || f || b || m
|-
| ಪ || ಫ || ಬ || ಮ
|-
|-
| y || r || l || v || ş || s || h || ļ || x
|-
| ಯ || ರ || ಲ || ವ || ಷ || ಸ || ಹ || ಳ || ಕ್ಷ
|}

== ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| [[ಇ]] || [[ಈ]]
|-
| ಉ || [[ಊ]]
|}

'''ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಡುಂಡು ಉಚ್ಚಾರೊ ಆಪುನ ಸ್ವರೊಕುಲು'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[ಎ]] [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] [[ಓ]]
|}
== '''ಉ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊಲು ==
* ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉರೆ
* ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉಮೇಸೆ
* ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉರ್ದು
* ಊರು ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉದನೆ

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>bjlraakvfvpfyzctcs2cjif7z0jiyom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361732</id>
      <parentid>361714</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4955" sha1="qq7gse3h0bvrmuojl32cwlsbh511ftw" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
'''ಉ''' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಐನನೇ ಸ್ವರಾಕ್ಷರ. '''ಉ''' ತುಳುತ [[ಹೃಸ್ವ]] [[ಸ್ವರ]] [[ಅಕ್ಷರ]]. ತುಳು ನಾಮಿಸ್ವರೊಲೆಡ್ ಉ ಬುಕ್ಕೊ [[ಊ]] ಜತೆ ಅಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸಂಧಿಲೆಡ್ ಉ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;[[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]] ಬೂಕುಡು ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಿಕುಂಡು&lt;/ref&gt;

[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== '''ಉ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಉ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:उ|उ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:u|u]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-u.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಉ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

== '''ಉ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊಲು ==
* ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉರೆ
* ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉಮೇಸೆ
* ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉರ್ದು
* ಊರು ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉದನೆ

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>qq7gse3h0bvrmuojl32cwlsbh511ftw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361735</id>
      <parentid>361732</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು */</comment>
      <origin>361735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="cl6xe8r7y3ranykjt68ufpyq5f5shzn" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
'''ಉ''' [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ದ ಐನನೇ ಸ್ವರಾಕ್ಷರ. '''ಉ''' ತುಳುತ [[ಹೃಸ್ವ]] [[ಸ್ವರ]] [[ಅಕ್ಷರ]]. ತುಳು ನಾಮಿಸ್ವರೊಲೆಡ್ ಉ ಬುಕ್ಕೊ [[ಊ]] ಜತೆ ಅಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸಂಧಿಲೆಡ್ ಉ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;[[ಕೇಶಿರಾಜ|ಕೇಶಿರಾಜನ]] [[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ|ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ]] ಬೂಕುಡು ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಿಕುಂಡು&lt;/ref&gt;

[[:kn:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ|ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]ಡ್ದ್ [[ಅಕ್ಷರ]] ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
&lt;ref&gt;[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] [[:kn:ಲಿಪಿ|ಲಿಪಿ]] ಉಗಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಾಸೊ - ಡಾ. ಎ.ಎನ್ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[:kn:ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರು]].&lt;/ref&gt;

== '''ಉ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಉ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:उ|उ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:u|u]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-u.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಉ.oga]]
|
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

== ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ !! ದೀರ್ಘಸ್ವರ
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]]
|-
| ಇ || [[ಈ]]
|-
| [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಎ]] || [[ಏ]]
|-
| [[ಒ]] || [[ಓ]]
|}

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

== '''ಉ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊಲು ==
* ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉರೆ
* ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉಮೇಸೆ
* ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉರ್ದು
* ಊರು ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಉದನೆ

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
# [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>cl6xe8r7y3ranykjt68ufpyq5f5shzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಎ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6043</id>
    <revision>
      <id>361718</id>
      <parentid>74561</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="8v4r54z77enyml6xahpu0tkgwytgp44" xml:space="preserve">{{under construction}}

{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>8v4r54z77enyml6xahpu0tkgwytgp44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361743</id>
      <parentid>361718</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="7mwiacgn5cxyzeqt23j8xkd51qh808h" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>7mwiacgn5cxyzeqt23j8xkd51qh808h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361744</id>
      <parentid>361743</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="80rhwnw38notw8jlnf5zujtfhm47qoo" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== '''ಎ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಎ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ए|ए]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ae|ae]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ae.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಎ.oga]]
|
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>80rhwnw38notw8jlnf5zujtfhm47qoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6044</id>
    <revision>
      <id>361719</id>
      <parentid>74562</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="hfm2qgf8hqnjtyfgba7utua2ivj36a8" xml:space="preserve">{{under construction}}
{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>hfm2qgf8hqnjtyfgba7utua2ivj36a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361745</id>
      <parentid>361719</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="80aunrwmetd9h30iye08frwtxoqz8lt" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

== ಸ್ವರ ==
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

=== ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ===
'''ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ'''
# [[ಅ]],[ɐ] ಅತ್ತಂಡ [ʌ],u ,
# [[ಆ]], [aː],
# [[ಇ]],[i],i 
# [[ಈ]],[iː],ee 
# [[ಉ]],[u],u 
# [[ಊ]],[uː],oo 
# [[ಋ]] [ŕ]
# [[ಎ]],[e],e 
# [[ಒ]],[o],

=== ಸಂದ್ಯಕ್ಷರೊ ===
# [[ಏ]],[eː] 
# [[ಐ]],[ai]
# [[ಓ]],[oː],oo
# [[ಔ]],[au]

=== ಅರೆ-'ಉ'ಕಾರೊ / ಅರ್ದ ಉಕಾರೊ ===
ತುಳುಟು ಪದೊತ ಅಕೇರಿಗ್ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 'ಪತ್ತ್' - 'ಪತ್ತು' [it may hold]).
# ಉ್ (ಹ್ರಸ್ವ ಅರ್ದೊ-ಉ): [ɯ] ಅಥವಾ [ɨ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಕಣ್ಣ್|ಕಣ್ಣ್‌]] (ಕಣ್ಣು - [kaɳɯ]), ಪತ್ತ್‌ (ಹತ್ತು - [pʌt̪ɯ])
# ಊ್ (ದೀರ್ಗೊ ಅರ್ದೊ-ಊ): [ɯː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ತೂಲ, [[ಸೂಟೆ]]

=== ಅಗೆಲ-'ಎ'ಕಾರ ===
ಉಂದು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ 'Apple' ಅತ್ತಂಡ 'Cat' ಪದಟ್ ಬರ್ಪುನ 'A' ದ್ವನಿತಂಚ ಉಂಡು.
# /ಎ್/ (ಹ್ರಸ್ವ): [æ] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಬೆದರ್ (ಹೆದರಿಕೆ - [bæd̪ʌr]) ಬೆದರ್ ಬೊಂಬೆ
# /ಏ್/ (ದೀರ್ಘ): [æː] - ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ಪೇರ್]] (ಹಾಲು - [pæːr]), ಮೇರ್/[[ಮುಯ್ಯೆರ್]] (ಮೊಲ - [mæːr])

== '''ಎ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಎ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ऍ|ऍ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:aee|aee]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-aee.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಏ.oga]]
|
|}
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>80aunrwmetd9h30iye08frwtxoqz8lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6086</id>
    <revision>
      <id>361645</id>
      <parentid>280738</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4622" sha1="pewb0khz18clj3j473van7ly0hb9628" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

[[File:Какараву.PNG|thumb]]

[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಕ ಅಕ್ಷರ.  ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅ ಸೇರ್ದ್ ಕ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಕ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಇತಿಹಾಸೊ ==
ಲಂಬರೇಖೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮತಲ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದಿನ ಅಕ್ಷರೊದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ]]ಸ್ವರೂಪ [[ಶಾತವಾಹನ|ಶಾತವಾಹನೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು.  ಲಂಬರೇಖೆ ಎಡಭಾಗೊಗ್ ಒಂತೆ ಬಾಗೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಮತಲರೇಖೆ ಎಲ್ಯೆ ಆಪುಂಡು.  ತ್ರಿಕೋಣ ಕೃತಿದ ತಲೆಕಟ್ಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  [[ಕದಂಬ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು [[ಚೌಕ]] ತಲೆತ ತಲೆಕಟ್ಟ್‌ದ ಜೊತೆಟ್ ಲಂಬರೇಖೆ ನಾನೊಲಾ ಬಗ್ಗುಂಡು.  ಪ್ರ.ಶ. 9ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಲಂಬರೇಖೆದ ತಿರ್ತ ಬಾಗೊಟು ವೃತ್ತ ಆಪುಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸವುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ತರೆಕಟ್ಟ್ ಸ್ವಸ್ಟೊ ಆಪುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಅಕ್ಷರೊದ ಆಕಾರೊ ಉರುಂಟಾದ್ ಅವೇ ರೂಪ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿಪುಮಡು.

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಕ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ [[ಕಂಠ್ಯ]] [[ಅಘೋಷ]] [[ಸ್ಪರ್ಶ]] ವ್ಯಂಜನ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಕ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಕ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:क|क]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:K|K]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ka.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಕ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ|ಕ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]]</text>
      <sha1>pewb0khz18clj3j473van7ly0hb9628</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361655</id>
      <parentid>361645</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4726" sha1="67l7l9vb6ed641rldgbwdrzjld57v44" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

[[File:Какараву.PNG|thumb]]

[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಕ ಅಕ್ಷರ.  ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅ ಸೇರ್ದ್ ಕ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಕ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಇತಿಹಾಸೊ ==
ಲಂಬರೇಖೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮತಲ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದಿನ ಅಕ್ಷರೊದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ]]ಸ್ವರೂಪ [[ಶಾತವಾಹನ|ಶಾತವಾಹನೆ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು.  ಲಂಬರೇಖೆ ಎಡಭಾಗೊಗ್ ಒಂತೆ ಬಾಗೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಮತಲರೇಖೆ ಎಲ್ಯೆ ಆಪುಂಡು.  ತ್ರಿಕೋಣ ಕೃತಿದ ತಲೆಕಟ್ಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  [[ಕದಂಬ]]ರೆ ಕಾಲೊಡು [[ಚೌಕ]] ತಲೆತ ತಲೆಕಟ್ಟ್‌ದ ಜೊತೆಟ್ ಲಂಬರೇಖೆ ನಾನೊಲಾ ಬಗ್ಗುಂಡು.  ಪ್ರ.ಶ. 9ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಲಂಬರೇಖೆದ ತಿರ್ತ ಬಾಗೊಟು ವೃತ್ತ ಆಪುಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸವುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ತರೆಕಟ್ಟ್ ಸ್ವಸ್ಟೊ ಆಪುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಅಕ್ಷರೊದ ಆಕಾರೊ ಉರುಂಟಾದ್ ಅವೇ ರೂಪ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿಪುಮಡು.

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಕ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ [[ಕಂಠ್ಯ]] [[ಅಘೋಷ]] [[ಸ್ಪರ್ಶ]] ವ್ಯಂಜನ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಕ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಕ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:क|क]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:K|K]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ka.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಕ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ|ಕ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]]</text>
      <sha1>67l7l9vb6ed641rldgbwdrzjld57v44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6119</id>
    <revision>
      <id>361646</id>
      <parentid>281033</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="61vv212c04dpewxzhr2xgr8kow7b6vd" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

[[File:Kanconalpha C2.jpg|thumb]]

ತುಳುತ  ಕ-ವರ್ಗೊದ ಮೂಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಗ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ವ್ಯಂಜನ.

'''ಗ್''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಅ''' ಸೇರ್ದ್ ಗ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಗ್''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಗ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಗ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ग|ग]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:g|g]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ga.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಗ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ|ಗ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಲು ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>61vv212c04dpewxzhr2xgr8kow7b6vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361654</id>
      <parentid>361646</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="sombvefdofptl0ood53r1mecu4tjl8p" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

[[File:Kanconalpha C2.jpg|thumb]]

ತುಳುತ  ಕ-ವರ್ಗೊದ ಮೂಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಗ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ವ್ಯಂಜನ.

'''ಗ್''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಅ''' ಸೇರ್ದ್ ಗ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಗ್''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಗ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಗ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ग|ग]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:g|g]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ga.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಗ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ|ಗ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಲು ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>sombvefdofptl0ood53r1mecu4tjl8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6121</id>
    <revision>
      <id>361647</id>
      <parentid>281117</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="pgyv8aetg4jp4k3ac3cn0w76kjw4db9" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಙ''', [[ತುಳು]] ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ಐನನೇ [[ಅಕ್ಷರ|ಅಕ್ಷರೊ]].  ಈ [[ವ್ಯಂಜನ]] ಒಂಜಿ [[ಅನುನಾಸಿಕ]] ಅಕ್ಷರೊ.

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಙ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ಮೂಂಕುದ ಸಕಾಯೊಡು ಉಚ್ಛರಿಸವೆರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಪನ್ಪಿ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ಗಲಸುವೆರ್.

== ವರ್ಗೀಯ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| nka || ncha || Na || na || ma
|-
| ಙ || ಞ || ಣ || ನ || ಮ
|-
|}

[[File:Нгакараву.png|right|150px]]

== '''ಙ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಙ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ङ|ङ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:gna|gna]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-knha.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಙ.oga]]
|
|}

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
https://kannadadeevige.blogspot.in/p/homepage.html

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>pgyv8aetg4jp4k3ac3cn0w76kjw4db9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361649</id>
      <parentid>361647</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ */</comment>
      <origin>361649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="ojvcg5b0g2ee1a3qnrnace5ho8xj65q" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಙ''', [[ತುಳು]] ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ಐನನೇ [[ಅಕ್ಷರ|ಅಕ್ಷರೊ]].  ಈ [[ವ್ಯಂಜನ]] ಒಂಜಿ [[ಅನುನಾಸಿಕ]] ಅಕ್ಷರೊ.

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಙ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ಮೂಂಕುದ ಸಕಾಯೊಡು ಉಚ್ಛರಿಸವೆರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಪನ್ಪಿ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ಗಲಸುವೆರ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ವರ್ಗೀಯ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| nka || ncha || Na || na || ma
|-
| ಙ || ಞ || ಣ || ನ || ಮ
|-
|}

[[File:Нгакараву.png|right|150px]]

== '''ಙ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಙ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ङ|ङ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:gna|gna]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-knha.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಙ.oga]]
|
|}

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
https://kannadadeevige.blogspot.in/p/homepage.html

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>ojvcg5b0g2ee1a3qnrnace5ho8xj65q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361656</id>
      <parentid>361649</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="k8dk6mje2k747kh9c1rzz7dqd6x618u" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಙ''', [[ತುಳು]] ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ಐನನೇ [[ಅಕ್ಷರ|ಅಕ್ಷರೊ]].  ಈ [[ವ್ಯಂಜನ]] ಒಂಜಿ [[ಅನುನಾಸಿಕ]] ಅಕ್ಷರೊ.

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಙ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ಮೂಂಕುದ ಸಕಾಯೊಡು ಉಚ್ಛರಿಸವೆರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಪನ್ಪಿ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ಗಲಸುವೆರ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== ವರ್ಗೀಯ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
# ಙ: /ŋ/ (ಕಂಟೆಲ್‌ಡ್ ಉಚ್ಚಾರೊ) – ಉದಾರ್ಮೆ; ಗಂಗಾ, ಶಂಕೊ
# ಞ: /ɲ/ (ತಾಳವ್ಯೊ ಉಚ್ಚಾರೊ) – ಉದಾರ್ಮೆ; ಪಂಚಮಿ, ಜ್ಞಾನೊ/ಗೇನೊ
# ಣ: /ɳ/ (ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ಉಚ್ಚಾರೊ) – ಉದಾರ್ಮೆ; ಗಣೊ, ಬಾಣೊ
# ನ: /n̪/ (ಕೂಲಿ ಸಹಾಯೊಡು ಉಚ್ಚಾರೊ) – ಉದಾರ್ಮೆ; ನಿದಿ, ನಮನೊ
# ಮ: /m/ (ತುಟಿತ ಉಚ್ಚಾರೊ) – ಉದಾರ್ಮೆ; ಮಾಮ, ಮರ

[[File:Нгакараву.png|right|150px]]

== '''ಙ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಙ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ङ|ङ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:gna|gna]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-knha.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಙ.oga]]
|
|}

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
https://kannadadeevige.blogspot.in/p/homepage.html

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]</text>
      <sha1>k8dk6mje2k747kh9c1rzz7dqd6x618u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6129</id>
    <revision>
      <id>361648</id>
      <parentid>281118</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5456" sha1="je5l7dmwaoivt4vvywgd6nprrnt98p6" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[File:Чакараву.png|thumb]]

'''ಚ''', ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.

ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ '''ಚ''' ವರ್ಗೊದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಚಿತ್ರೊಡು ತೋಜುನಂಚ ಇಂದೆಕ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊದ ಒಂತೆ ಹೋಲಿಕೆ ತೋಜುದ್ ಬರ್ಪುನ ಗಂಗೆರೆ ಕಾಲೊಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪೊ ನಾನೊಲಾ ನೆಗತ್ತ್ ತೋಜುನೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಗ್.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ '''ಚ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಸುರುವಾಪುನೆ ಎಡತ ಕೊಡಿಟ್ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಸೇರೊನುಂಡು.  ಅತ್ತಂದೆ '''ಬ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಭ'''ಕಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಇಂದೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಯೆರೆ ಇಂದೆತ ಬಲಬಾಗೊಡು ದಿಂಜದ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿ ಸೇರ್ದುಪ್ಪುನವು ಗುಮನೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== '''ಚ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಚರಿತ್ರೆ ==
ಕ್ರಿ.ಪೂರ್ವೊಡ್ದ್ [[ಅಶೋಕ ಸಾಮ್ರಾಟ|ಅಶೋಕನ]] 3ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕಾಲೊಮುಟ್ಟೊ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೆಯ ಶತಮಾನೊದ ಶಾತವಾಹನ,   ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಗಂಗ,   ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಳಚೂರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಬುಕ್ಕೊ ಸೇವುಣ, ಕ್ರಿ. ಶ. 15ನೆ ಶತಮಾನೊದ  ವಿಜಯನಗರ,ಕ್ರಿ. ಶ. 18ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರ್,  
ಉಂದೇ ರೂಪೊನೇ ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆ ಇಜ್ಜಾಂತೆ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪಡೆವುಂಡು.

== ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರೊ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ತಾಲವ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಬೊಲೆಡ್ ಉಮದು ಸ್ಪರ್ಶಗ್ ಬದಲಾದ್ ಅನುಘರ್ಷೊಲಾ ಆದಿಪ್ಪಿಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಕ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಚ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:च|च]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:cha|cha]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-cha.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಚ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚ|ಚ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]]</text>
      <sha1>je5l7dmwaoivt4vvywgd6nprrnt98p6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361653</id>
      <parentid>361648</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5560" sha1="ln64tqxpa1isbyccgvvind0xwm0df3m" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[File:Чакараву.png|thumb]]

'''ಚ''', ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.

ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ '''ಚ''' ವರ್ಗೊದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಚಿತ್ರೊಡು ತೋಜುನಂಚ ಇಂದೆಕ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊದ ಒಂತೆ ಹೋಲಿಕೆ ತೋಜುದ್ ಬರ್ಪುನ ಗಂಗೆರೆ ಕಾಲೊಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪೊ ನಾನೊಲಾ ನೆಗತ್ತ್ ತೋಜುನೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಗ್.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ '''ಚ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಸುರುವಾಪುನೆ ಎಡತ ಕೊಡಿಟ್ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಸೇರೊನುಂಡು.  ಅತ್ತಂದೆ '''ಬ''' ಬುಕ್ಕೊ '''ಭ'''ಕಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಇಂದೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಯೆರೆ ಇಂದೆತ ಬಲಬಾಗೊಡು ದಿಂಜದ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿ ಸೇರ್ದುಪ್ಪುನವು ಗುಮನೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== '''ಚ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಚರಿತ್ರೆ ==
ಕ್ರಿ.ಪೂರ್ವೊಡ್ದ್ [[ಅಶೋಕ ಸಾಮ್ರಾಟ|ಅಶೋಕನ]] 3ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕಾಲೊಮುಟ್ಟೊ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೆಯ ಶತಮಾನೊದ ಶಾತವಾಹನ,   ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಗಂಗ,   ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಳಚೂರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಬುಕ್ಕೊ ಸೇವುಣ, ಕ್ರಿ. ಶ. 15ನೆ ಶತಮಾನೊದ  ವಿಜಯನಗರ,ಕ್ರಿ. ಶ. 18ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರ್,  
ಉಂದೇ ರೂಪೊನೇ ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆ ಇಜ್ಜಾಂತೆ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪಡೆವುಂಡು.

== ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರೊ ==
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ತಾಲವ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಬೊಲೆಡ್ ಉಮದು ಸ್ಪರ್ಶಗ್ ಬದಲಾದ್ ಅನುಘರ್ಷೊಲಾ ಆದಿಪ್ಪಿಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಕ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಚ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:च|च]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:cha|cha]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-cha.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಚ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚ|ಚ}}

[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]]</text>
      <sha1>ln64tqxpa1isbyccgvvind0xwm0df3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6131</id>
    <revision>
      <id>361650</id>
      <parentid>281175</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="eiiwivn271as5wfws2bg6hw90gblk6k" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || ಜ್ || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಜ''' ಅಕ್ಷರೊ [[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ [[ಮೂಜಿ|ಮೂಜನೆತ]] ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ [[ವ್ಯಂಜನ]] ಅಕ್ಷರೊ.

== ಜ  ಅಕ್ಷರೊದ ರಚನೆ ==
'''ಜ''' ಅಕ್ಷರೊ [[ಚ]] ವರ್ಗೊದ ಮೂಜನೆತ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂಜನೆತ ಶತಮಾನೊದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ತ '''ಜ''' ಅಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ಸುಮಾರ್ [[ಆಜಿ|ಆಜಿನೆದ]] ಶತಮಾನೊ ಮುಟ್ಟೊ ಅಂಚನೇ ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಸಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಮೂಜಿ ಅಡ್ಡೊಗೆರೆಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಉದ್ದೊ ಗೆರೆಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಸೇರ್‌ನಂಚ ತೋಜುಂಡು.  ಸುಮಾರ್ ಒಂರ್ಬೊನೆ ಶತಮಾನೊದ ಸಮಯೊಗು ಮೇಲ್‌ದ ಅಡ್ಡಗೆರೆ ಎಲ್ಯೆ ಆದ್ ತಿರ್ತ ರಡ್ಡ್ ಗೆರೆಲು ಉದ್ದೊ ಆಪೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊದ ಅಗೆಲೊ ಎಚ್ಚಾಪುಂಡು.  ಕ್ರಿ.ಶ. [[ಪತ್ತೊಂಜಿ|ಪತ್ತೊಂಜನೆದ]] ಶತಮಾನೊಡು ಈ ಅಕ್ಷರೊಗು ಇತ್ತ ಇಪ್ಪುನ ರೂಪೊ ಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಜ ಅಕ್ಷರೊದ ಚರಿತ್ರೆ ==
[[ಅಶೋಕ ಸಾಮ್ರಾಟ|ಅಶೋಕೆ]] ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೆದ ಶತಮಾನೊ, [[ಶಾತವಾಹನ|ಶಾತವಾಹನೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೆದ ಶತಮಾನೊ, [[ಕದಂಬ|ಕದಂಬೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 5 ನೆನೆ ಶತಮಾನೊ, [[ಗಂಗ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆದ ಶತಮಾನೊ, [[ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆದ ಶತಮಾನೊ, [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೆದ ಶತಮಾನೊಇ, [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯ|ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 10ನೆ ಶತಮಾನೊ, [[ಕಳಚುರಿ]], [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಮತ್ತು [[ಸೇವುಣ]] ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊ, [[ವಿಜಯನಗರ ಅರಸ|ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 15ನೆನೆ ಶತಮಾನೊ, [[ಮೈಸೂರು ಅರಸ|ಮೈಸೂರು ಅರಸೆ]]ರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 18ನೆ ಶತಮಾನೊ - ಇಂಚ ಈ ಕಾಲೊಲೆಡ್ ಈ '''ಜ''' ಅಕ್ಷರೊದ ರಚನೆ ಬದಲಾತ್ಂಡ್.

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರೊ ==
ಜ ಅಕ್ಷರ [[ತಾಲವ್ಯ]] ಘೋಷ [[ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊ]]ದ ಕೆಲವು ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಇಂದೆತ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸ್ಪರ್ಶೊಗು ಬದಲಾದ್ [[ಅನುಘರ್ಷ]]ವಾದ್ ಉಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಜ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಜ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ज|ज]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:en:ja|ja]]
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ja.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಜ.oga]]
|
|}

{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜ|ಜ}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>eiiwivn271as5wfws2bg6hw90gblk6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6742</id>
    <revision>
      <id>361624</id>
      <parentid>361506</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T22:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MABot</username>
        <id>170</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Archiving 1 thread (30 ದಿನೊಕುಲು ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯ) to [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು/ಪತ್ರಾಗಾರೊ/2026]]</comment>
      <origin>361624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25441" sha1="e7s6q1t8ihwdj797bo7nory0sftsho6" xml:space="preserve">{{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು|alpha=yes| [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲೆನ ಪುಟೊ.
|ವಿಪಿ:ಚಾ|ವಿಪಿ:ಚಾತಾಸು}}
{{Archive box|
{{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು)|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}}
*[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು ಪುಟೊತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]]
}}
__NEWSECTIONLINK__
__TOC__&lt;div id=&quot;below_toc&quot;&gt;&lt;/div&gt;
[[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]]
[[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]]
{{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config
|archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು/ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)s
|algo = old(30d)
|counter = 1
|archiveheader = 
|minthreadstoarchive = 1
|minthreadsleft = 2
|key = 5ba48e49ae85ef53ec35cbf6eec6ff38
}}&lt;/noinclude&gt;
{{clear}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೩:೨೨, ೨೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೩೮, ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೫೯, ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೧೮, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;</text>
      <sha1>e7s6q1t8ihwdj797bo7nory0sftsho6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10/ಕಲ್ಪುನಕಳ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>24391</id>
    <revision>
      <id>361734</id>
      <parentid>361582</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <origin>361734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10527" sha1="99jupabglq3cp0vexplnrd39a1cjp6c" xml:space="preserve">ಉಂದು ಮಂಗಳೂರುದ ಕುಡ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ಥೆದ  ಪಟ್ಟಿಲು.

== ಸಂಸ್ಥೆ ==

* ಯೆನೆಪೋಯ ಡೀಮ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) 
* ನಿಟ್ಟೆ (ಎನ್ಐಟಿಟಿಇ) (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) 
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ(ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ)
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)(ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ)), ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಹಿಲ್.
* N.M.A.M. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ನಿಟ್ಟೆ, ಕಾರ್ಕಳ-ವಿಟಿಯು, ಬೆಳಗಾವಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು -ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ

== ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಲು ==

* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ/ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸುರತ್ಕಲ್.
* ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ/ಮಣಿಪಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಉಡುಪಿ
* N.M.A.M. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ನಿಟ್ಟೆ, ಉಡುಪಿ
* ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮುಕ್ಕಾ
* ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಅಡ್ಯಾರ್ ಮಂಗಳೂರು
* ಪಿ. ಎ. ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ
* ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, [[ವಾಮಂಜೂರು]]
* ಎ. ಜೆ. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ಕೆನರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಜಣಪದವು, ಬಂಟ್ವಾಳ
* ಮೂಡಲಕಟ್ಟೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಕುಂದಾಪುರ]], [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
* ಕೆ. ವಿ. ಜಿ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸುಳ್ಯ[[ಸುಳ್ಯ|ಸುಲಿಯಾ]]
* ಮಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (ಎಂಐಟಿಇ) [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
* ಯೆನೆಪೋಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
* ಬ್ಯಾರಿಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯ/ಬ್ಯಾರೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಪುತ್ತೂರು
* ಎಸ್ಡಿಎಂ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಉಜಿರೆ
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮಂಗಳೂರು
* ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾ ವಾದಿರಾಜ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
* ಕರವಾಲಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ಮಂಗಳೂರು ಮೆರೈನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು

== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==
ಎಡ್ವರ್ಡ್ &amp; ಸಿಂಥಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್

== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ==

* ಎ. ಜೆ. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್
* ಫಾದರ್ ಮುಲ್ಲರ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಕೆ. ಎಸ್. ಹೆಗ್ಡೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿ
* ಕಸ್ತೂರಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು/ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್
* ಯೆನೆಪೋಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು

== ದಂತವೈದ್ಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ==

* ಮಣಿಪಾಲ್ ದಂತ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು
* ಯೆನೆಪೋಯ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಎ. ಜೆ. ದಂತ ಕಾಲೇಜು

== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==

* ನಿಟ್ಟೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್, ನಿಟ್ಟೆ/ಎನ್ಐಟಿಟಿಇ ಅಡಿಟು, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ

== ಕಾನೂನು, ಕಲೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಲೇಜುಲು ==

* ಯೆನೆಪೋಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಸೈನ್ಸ್, ಕಾಮರ್ಸ್ &amp; ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್
* ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು/ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಡೋರ್
* ಕೆನರಾ ಕಾಲೇಜು,ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್
* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು, [[ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ]]
* ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)/ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಹಿಲ್
* ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಸಂಜೆ ಕಾಲೇಜು( ಇತ್ತೆ ಮುಚ್ಚುದುಂಡು)
* ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜು
* ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಜೆಪ್ಪಿನಾ ಮೊಗರು, ಗೋರಿಗುಡ್ಡೆ
* ಗೋವಿಂದದಾಸ ಕಾಲೇಜು, [[ಸುರತ್ಕಲ್]]
* [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಕೊಣಾಜೆ[[ಕೊಣಾಜೆ]]
* ಪಾಂಪೆ ಕಾಲೇಜು, ಐಕಳ, [[ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ]]
* ನಿಟ್ಟೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್, ನಿಟ್ಟೆ/ಎನ್ಐಟಿಟಿಇ ತ ಅಡಿಟು
* ನೆಹರು ಸ್ಮಾರಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸುಳ್ಯ/ನೆಹರೂ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಲೇಜು, [[ಸುಳ್ಯ]]

== ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಲು ==

* ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಶಾಲೆ, ಬೆಂದೂರು
* ಸೇಂಟ್ ಗೆರೋಸಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಜೆಪ್ಪು
* ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಶಾಲೆ, ಪಾಂಡೇಶ್ವರ
* ಕೆನರಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಮೈನ್ ಡೋಂಗರ್ ಕೆರಿ) 
* ಯೆನೆಪೋಯಾ ಶಾಲೆ
* ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮೇರಿಹಿಲ್ ಮಂಗಳೂರು,ಮೇರಿಹಿಲ್
* ಕುಲೂರಿನ ವಿಬ್ಬಿಯೋರ್ ರೂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೈಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ಕುಲೂರು
* ಕ್ಯಾಸ್ಸಿಯಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಜೆಪ್ಪು
* ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಶಾಲೆ, ಕುಲಶೇಖರ
* ದೆಹಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಎಂಆರ್ಪಿಎಲ್
* ಲೌರ್ದೆಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮಂಗಳೂರು
* ರೋಸಾರಿಯೋ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪಾಂಡೇಶ್ವರ
* ಮಿಲಾಗ್ರೆಸ್ ಶಾಲೆ, [[ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ]]
* ರೇಯಾನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಕುಲೈ &lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 July 2019 |title=Mangaluru: Fun day in rain at Ryan International School |url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=608993 |access-date=5 January 2020 |publisher=[[Daijiworld]]}}&lt;/ref&gt;
* ವಿದ್ಯಾದಾಯನೀ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, [[ಸುರತ್ಕಲ್]]
* ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಶಾಲೆ, ನೀರ್ ಮಾರ್ಗ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

&lt;br /&gt;</text>
      <sha1>99jupabglq3cp0vexplnrd39a1cjp6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361739</id>
      <parentid>361734</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ</comment>
      <origin>361739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು/ಪತ್ರಾಗಾರೊ/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>24597</id>
    <revision>
      <id>361623</id>
      <parentid>361252</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T22:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MABot</username>
        <id>170</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Archiving 1 thread from [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು)]]</comment>
      <origin>361623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106221" sha1="rn74msg1w0f5vkq9uiqurnxtq08j8g5" xml:space="preserve">

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೩, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೫೯, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೪೭, ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೧೩, ೨ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೦೦, ೧೦ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೪೭, ೧೭ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೩೩, ೨೪ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೨೧, ೨ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೨೨, ೧೦ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೫, ೧೭ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೨೧, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೫೫, ೩೧ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೧:೪೯, ೬ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೦:೪೮, ೧೩ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೦:೩೦, ೨೦ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೩೬, ೨೭ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೧೩, ೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೫೦, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೫೧, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;</text>
      <sha1>rn74msg1w0f5vkq9uiqurnxtq08j8g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಞ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27166</id>
    <revision>
      <id>361651</id>
      <parentid>361193</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಞ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ? */</comment>
      <origin>361651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8903" sha1="sdfev60nbajnizj2cil4vzmzik6iup9" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಞ''' (Nya)  [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತುಳು ಲಿಪಿ]]ದ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನೊ(Nasal consonants). [[ತುಳು ಬಾಸೆ]]ಡ್ '''ಞ''' ಅಕ್ಷರೊ ಚವರ್ಗೊದ ಅನುನಾಸಿಕ (Palatal Nasal)ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟು 'ಚ, ಛ, ಜ, ಝ, ಞ' ಇಂದೆನ್ ಚ-ವರ್ಗೊ ಪನ್ಪುನೆ. ಈ ವರ್ಗೊದ ಅಕೇರಿದ ಅಕ್ಷರೊನೇ '''ಞ'''. ಇಂದೆನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ನಾಲಗೆದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ತಾಲವ್ಯನು(palate) ಮುಟ್ಟುಂಡು.  ಬುಕ್ಕೊ ಗಾಳಿ [[ಮೂಂಕು]]ಡು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 

== '''ಞ''' ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ? ==
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಞ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಪದಕುಲು ಉಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು 
|-
! ತುಳು !! ಅರ್ತ !! ಪ್ರಯೋಗ ಪದ
|-
| ಞಂಗ್ || ಞಕ್ಕ್|| ನುಚ್ಚುನೂರು
|-
| ಞಕ್ಕ್/ಞಙ್ಙ || ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜು || ಪೊಳ್ಳಾದ, ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾದ
|-
| ಞಗ್ಗ್ || ಜಜ್ಜು || ನಗ್ಗುಬೀಳು, ಒಟ್ಟ್
|-
| ಞಕ್ಕ್‌ಞ್ಞಯಿ || ಅತಿ ಮೃದು, ತಲೆಹರಟೆ, ಅಸಂಬದ್ಧ || ಪರ್ಂದ್ ಞಕ್ಕ್‌ಞ್ಞಯಿ ಆಂಡ್
|-
| ಞಕ್ಕಞಕ್ಕ || ಯದ್ವಾತದ್ವಾ || ಅನುಕರಣವಾಚಿ ಪದ, ಆಯೆ ಞಕ್ಕಞಕ್ಕ ಗುದ್ದುವೆ
|-
| ಞಕ್ಕಟ್/ಞಗಪಟ್|| ಕೃಶ || ತಳ್ಳಗೆ, ಸಪುರೊದ ಜಾಗೆ
|-
| ಞಕ್ಕಟ್‍ಬಾಲೆ|| ಸಪೂರೊದ ಬಾಲೆ || ಸಪೂರೊದ ಜೂವೊ
|-
| [[ಞಕ್ಕುರು]]|| ನಕ್ಕುರು || ಎರೆಹುಳು, ಮಣ್ಣ್‌ಪುರಿ
|-
| ಞಟ್ಟಿ|| ನೆಟ್ಟಿ || ಲಟಿಗೆ, ರಾತ್ರೆಡ್ ನೆಟ್ಟಿ ದೆಪ್ಪಿಯರ ಆವಂದ್ 
|-
| ಞಪ್ಪೆ|| ಚಪ್ಪಟೆ || ಜಜ್ಜಿದ. ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ತಾಗ್‍ದ್ ಇಪ್ಪೆ ಆಂಡ್
|-
| ಞಯಿಂಕ್|| ಪೊಳ್ಳು, ಪೊಟ್ಟು, ಹೊಟ್ಟು || ಞಯಿಕ್ಕ್
|-
| ಞಯಿಕುಂಬು|| ನರಿಕ್ಕುಂಬು || ಹುಳುತುಹೋದ, ಒದ್ದೆಯಾದ, ಲೊಡ್ಡಾದ
|-
| ಞಯಿಞಯಿ|| ಕಿರಿಕರಿ || ಹರಟೆ, ಅನಗತ್ಯ, ಬಾಲೆ ಇಡೀ ದಿನ ಞಯಿಞಯಿ ಪಂಡೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್
|-
| ಞರಞರ|| ಚಟಚಟ || ಅನುಕರಣ ಅವ್ಯಯೊ, ಮರ ಗೆಲ್ಲ್ ಞರಞರಂದ್ ಪೊಲಿಂಡ್
|-
| [[ಞೋಳಿ]]|| ನೋಳಿ || ಲೋಳೆ, ಅಂಟಾದ ದ್ರವ
|-
| [[ಞೋಳಿಸರೊ]]|| ಕತ್ತಾಳೆಗಿಡ || ಲೋಳೆರಸ, Aloe vera
|}

= ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಞ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಞ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ङ|ङ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | Kn 
| [[File:Kannada-alphabet-chna.gif|thumb|ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ ಞ]]
| [[File:Kn-ಞ.oga|thumb|Kn-ಞ]]
|
|}

== ಞ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸ್‌ನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>sdfev60nbajnizj2cil4vzmzik6iup9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361652</id>
      <parentid>361651</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು = */</comment>
      <origin>361652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8904" sha1="f7vu5ez2vx20eh9nop5kb45ak8cx2ne" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ'''
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಕ|ಕ್]] || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}

'''ಞ''' (Nya)  [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತುಳು ಲಿಪಿ]]ದ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನೊ(Nasal consonants). [[ತುಳು ಬಾಸೆ]]ಡ್ '''ಞ''' ಅಕ್ಷರೊ ಚವರ್ಗೊದ ಅನುನಾಸಿಕ (Palatal Nasal)ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟು 'ಚ, ಛ, ಜ, ಝ, ಞ' ಇಂದೆನ್ ಚ-ವರ್ಗೊ ಪನ್ಪುನೆ. ಈ ವರ್ಗೊದ ಅಕೇರಿದ ಅಕ್ಷರೊನೇ '''ಞ'''. ಇಂದೆನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ನಾಲಗೆದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ತಾಲವ್ಯನು(palate) ಮುಟ್ಟುಂಡು.  ಬುಕ್ಕೊ ಗಾಳಿ [[ಮೂಂಕು]]ಡು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 

== '''ಞ''' ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ? ==
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಞ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಪದಕುಲು ಉಂಡು.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು 
|-
! ತುಳು !! ಅರ್ತ !! ಪ್ರಯೋಗ ಪದ
|-
| ಞಂಗ್ || ಞಕ್ಕ್|| ನುಚ್ಚುನೂರು
|-
| ಞಕ್ಕ್/ಞಙ್ಙ || ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜು || ಪೊಳ್ಳಾದ, ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾದ
|-
| ಞಗ್ಗ್ || ಜಜ್ಜು || ನಗ್ಗುಬೀಳು, ಒಟ್ಟ್
|-
| ಞಕ್ಕ್‌ಞ್ಞಯಿ || ಅತಿ ಮೃದು, ತಲೆಹರಟೆ, ಅಸಂಬದ್ಧ || ಪರ್ಂದ್ ಞಕ್ಕ್‌ಞ್ಞಯಿ ಆಂಡ್
|-
| ಞಕ್ಕಞಕ್ಕ || ಯದ್ವಾತದ್ವಾ || ಅನುಕರಣವಾಚಿ ಪದ, ಆಯೆ ಞಕ್ಕಞಕ್ಕ ಗುದ್ದುವೆ
|-
| ಞಕ್ಕಟ್/ಞಗಪಟ್|| ಕೃಶ || ತಳ್ಳಗೆ, ಸಪುರೊದ ಜಾಗೆ
|-
| ಞಕ್ಕಟ್‍ಬಾಲೆ|| ಸಪೂರೊದ ಬಾಲೆ || ಸಪೂರೊದ ಜೂವೊ
|-
| [[ಞಕ್ಕುರು]]|| ನಕ್ಕುರು || ಎರೆಹುಳು, ಮಣ್ಣ್‌ಪುರಿ
|-
| ಞಟ್ಟಿ|| ನೆಟ್ಟಿ || ಲಟಿಗೆ, ರಾತ್ರೆಡ್ ನೆಟ್ಟಿ ದೆಪ್ಪಿಯರ ಆವಂದ್ 
|-
| ಞಪ್ಪೆ|| ಚಪ್ಪಟೆ || ಜಜ್ಜಿದ. ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ತಾಗ್‍ದ್ ಇಪ್ಪೆ ಆಂಡ್
|-
| ಞಯಿಂಕ್|| ಪೊಳ್ಳು, ಪೊಟ್ಟು, ಹೊಟ್ಟು || ಞಯಿಕ್ಕ್
|-
| ಞಯಿಕುಂಬು|| ನರಿಕ್ಕುಂಬು || ಹುಳುತುಹೋದ, ಒದ್ದೆಯಾದ, ಲೊಡ್ಡಾದ
|-
| ಞಯಿಞಯಿ|| ಕಿರಿಕರಿ || ಹರಟೆ, ಅನಗತ್ಯ, ಬಾಲೆ ಇಡೀ ದಿನ ಞಯಿಞಯಿ ಪಂಡೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್
|-
| ಞರಞರ|| ಚಟಚಟ || ಅನುಕರಣ ಅವ್ಯಯೊ, ಮರ ಗೆಲ್ಲ್ ಞರಞರಂದ್ ಪೊಲಿಂಡ್
|-
| [[ಞೋಳಿ]]|| ನೋಳಿ || ಲೋಳೆ, ಅಂಟಾದ ದ್ರವ
|-
| [[ಞೋಳಿಸರೊ]]|| ಕತ್ತಾಳೆಗಿಡ || ಲೋಳೆರಸ, Aloe vera
|}

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಞ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಞ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | [[:hi:ङ|ङ]]
| style=&quot;width: 3em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | Kn 
| [[File:Kannada-alphabet-chna.gif|thumb|ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ ಞ]]
| [[File:Kn-ಞ.oga|thumb|Kn-ಞ]]
|
|}

== ಞ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸ್‌ನ ಬೂಕುಲು ==
* ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ [[ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ|ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಸಂಪಾದನೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಲಿಪಿ, ದ್ವನಿತ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡ.  ಇಂದೆಟ್ [[ಎ. ವಿ. ನಾವಡ|ಎ.ವಿ.ನಾವಡೆ]]ರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ದ್ವನಿಲು(Sounds) ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊಲು ಎಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕದ ಞ, ಙ ಗಳಸುನೆ ಎಂಚ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರಿಸದೆರ್.
* [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]ನ A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian Family of Languages ಬೂಕುಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಉಂದೆಟ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು (Nasal sounds like 'ñ') ಎಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜೇ ರೀತ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್ಂದ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}&lt;/ref&gt;
* ಒಡಿಪುದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ (ಡಾ. ಯು. ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಡೊ)ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ 3ಡ್ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu World : Online Tulu Dictionary |url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html |website=tuludictionary.in}}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್‌ಡ್ದ್ ಎ. ಮಾನರ್ ಸಂಪೊಲ್ತ್‌ನ Manner's ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು Tulu-Kannada-English Dictionary (1886) ಞ ಅಕ್ಷರೊದ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tulu-English dictionary : Männer, A : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive |url=https://archive.org/details/tuluenglishdicti00mnrich |website=Internet Archive |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]</text>
      <sha1>f7vu5ez2vx20eh9nop5kb45ak8cx2ne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27182</id>
    <revision>
      <id>361633</id>
      <parentid>361249</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5667" sha1="2konn59n4lap0ms6cbzmxizy0btzv6c" xml:space="preserve">==ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆ==
[[File:CHANDRAGIRI FORT KASARAGOD S-KL-25 TPR 08.jpg|thumb|ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆತ್ತ ಒಂಜಿ ನೋಟ ಕೋಟೆಡ್ದ್]]
[[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆದ ೧೭ನೇಶತಮಾನೊಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಕೋಟೆನೇ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆ.ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ]]ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಚೌಕ ಕೋಟೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ 150 ಅಡಿ (46 ಮೀ) ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆತ್ತ ಸುತ್ತಲ ಸುಮಾರ್ ಏಳು ಎಕ್ರೆ ಪ್ರದೇಶೊನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು. ಕೋಟೆ ಇತ್ತೆ ಅವಶೇಷ ಆತ್ಂಡ್ಲಾ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಚರಿತ್ರೆ ಪಣ್ಪುನ ಎಡ್ಡೆ ಒಂಜಿ ಉದಾರ್ಮೆ ಈ ಕೋಟೆ.

==ಕೋಟೆ ಓಲುಂಡು?ಏತ್ ದೂರ ಉಂಡು?==
[[File:Chandrigiri Fort -Kasaragod -Kerala -file 1001.jpg|thumb|ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆ]]
ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ಸಂಗಮೊಡು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://vushii.com/place.php?name=Chandragiri%20Puzha&lt;/ref&gt;ಕುಡ್ಲದ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಸುಮಾರ್ 59 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಣ್ಣೂರುದ ಬಡಕಾಯಿಡ್ 87 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ಈ ಕೋಟೆ ಉಂಡು.

==ಚರಿತ್ರೆ==
ಈ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆನ್ ಕೆಳದಿ ರಾಜವಂಶೊದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕೆರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್ಂದ್ ಚರಿತ್ರೆ ಪನ್ಪುಂಡು.ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ತುಳನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೋಲತ್ತನಾಡು ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ನಡುಟು ಗಡಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.ರಡ್ಡ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ಲಾ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಯಂತ್ರಣೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್.ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನೊದ ನಂತರ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತಿನ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರಗನ್ನಡೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ್ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣೊಗು ದೆತೊನುವೆರ&lt;ref&gt;್https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/May/01/chandragiri-fort-in-keralas-kasaragod-set-for-makeover-as-district-plans-tourism-boost-heritage-restoration.&lt;/ref&gt;

==ಕೋಟೆಡ್ ದಾದ ಉಂಡು?==
ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆನ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಇಲಾಖೆ ತೂವೊಂದುಂಡು.ಇಂಚ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇಲಾಖೆ ಒಂಜಿ ಉತ್ಖನನೊನು ನಡಪಾದ್ ಕಲ್ಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಬ್ಬಿಣ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಾಧನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಬಾರಿಕೆಡ್ದ್ ಮಲ್ತಿನ ಫಿರಂಗಿ ಗುಂಡುಲೆನ್ ಕಂಡು ಕನತ್ಂಡ್.ಈ ಕೋಟೆದ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರ್ 7.76 ಎಕ್ರೆ, ಆಂಡ ಕಟ್ಟಡ ಸುಮಾರ್ 5 ಎಕ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೌಕ ಆಕಾರೊಡು ಉಂಡು.ಈ ಕೋಟೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ 46 ಮೀಟರ್ (150) ಅಡಿ ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಇಟ್ಟಿಗೆಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನವು. ಕೆಲವು ಗೋಡೆಲು ಫಿರಂಗಿದ ಗುಂಡುಡ್ದ್ ಹಾಳಾದ್ಂಡ್.ಒಂಜಿ ಕಂದಕ ಕೋಟೆನ್ ಮೂಜಿ ದಿಕ್ಕುಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಂಡು. ಪೂರ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಲೆಡ್, ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಕಂದಕೊಗು ಪೋಪಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರೊಲು ಉಂಡು. ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಡ್, ಒಂಜಿ ಭೂಗತ ಸುರಂಗಲಾ ತೋಜುಂಡು.ಕೋಟೆದ ಕಂದಕೊಡು ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಸಮುದ್ರನ್ ತೂವೋಲಿ.
ಕೋಟೆಡ್ 8 ಎಲ್ಯ ಕೋಟೆಲು ಉಂಡು, ಒಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಫಿರಂಗಿ (ಪೀರಾಂಕಿ) ರಂದ್ರೊಲು ಉಂಡು. ಮುಖ್ಯ ಕೋಟೆ ಉತ್ತರೊಡು ಉಂಡು. ಕೋಟೆದ ಉಲಯಿ ಬ್ಯಾರಕ್ಸ್ ದಂಚಿನ ಬೇತೆ ಕಟ್ಟೊಲುಲಾ ಉಂಡು.ಉಂದು ಮಾಂತ ಯುದ್ಧಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಗುಪ್ತ ಜಾಗೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊ==

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>2konn59n4lap0ms6cbzmxizy0btzv6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೇವಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27202</id>
    <revision>
      <id>361622</id>
      <parentid>361514</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="0uxl7uz9rk074g6gbjests7nnkmanhn" xml:space="preserve">'''ದೇವಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ''' (ಜನನ: 8 ಮೇ 1953) ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕೆರಾದ್ ಲೋಕ ಪರಿಚಯ ಆತಿನಾರ್. ಅರ್ ನಾರಾಯಣ ಹೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್. ಅರ್ 15,000 ಕ್ಕೂ ಮೀರುದಿನ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಲೆನ್ ಮಲ್ತುದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.growthinstitute.in/emagazine/dec10/resource-center.html |title=HOW I DID IT: Devi P. Shetty, Narayana Hrudayalaya |publisher=Growth Institute |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201024427/http://www.growthinstitute.in/emagazine/dec10/resource-center.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:Devi Shetty.jpg|thumb|ಡಾ. ದೇವಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ]]
ಕೈಗ್ ಎಕ್ಕುನ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾದ್ ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಅರೆನ್ 2004ಡ್ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಬೊಕ್ಕ 2012ಡ್ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ ಮೂಲಕ ಗೌರವಿಸಿದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iammadeinindia.com/?p=1020 |title=Dr. Devi Prasad Shetty – The Poor Man's God |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323003147/http://www.iammadeinindia.com/?p=1020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ ==

ಡಾ. ದೇವಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ 1953 ಮೇ 8 ದಾನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ]] ಗ್ರಾಮಡ್ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iammadeinindia.com/?p=1020 |title=Dr. Devi Prasad Shetty – The Poor Man's God |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323003147/http://www.iammadeinindia.com/?p=1020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಐನೇ ತರಗತಿಡ್ ಓದೊಂದುಪ್ಪುನಗ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆದ ಸುದ್ದಿ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಭಾವ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.growthinstitute.in/emagazine/dec10/resource-center.html |title=HOW I DID IT: Devi P. Shetty, Narayana Hrudayalaya |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201024427/http://www.growthinstitute.in/emagazine/dec10/resource-center.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==

ಅರ್ ಕುಡ್ಲದ ಕಸ್ತೂರಬಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದವಿ ಬೊಕ್ಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಲಂಡನ್‌ದ ಗೈಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಡ್ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಡ್ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಪಂದಿನೆಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.growthinstitute.in/emagazine/dec10/resource-center.html |title=HOW I DID IT: Devi P. Shetty, Narayana Hrudayalaya |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201024427/http://www.growthinstitute.in/emagazine/dec10/resource-center.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ನಾರಾಯಣ ಹೃದಯಾಲಯ ==

2001ಡ್ ದೇವಿ ಶೆಟ್ರು ಬೆಂಗಳೂರುದ ಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರಡ್ ನಾರಾಯಣ ಹೃದಯಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iammadeinindia.com/?p=1020 |title=Dr. Devi Prasad Shetty – The Poor Man's God |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323003147/http://www.iammadeinindia.com/?p=1020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:2019-03-04 Devi Shetty meets Sheikh Hasina in Dhaka (PID-0039813).jpg|thumb|2019-03-04 ದೇವಿ ಶೆಟ್ಟಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನರೆನ್  ಭೇಟಿ ಢಾಕೊಡು ಭೇಟಿ ಆತಿನಿ]]
== ಯಶಸ್ವಿನಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ==

[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರಕಾರೊಟ್ಟುಗ್ ಸೇರ್ದ್ ರೈತರೆಗಾದ್ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭ ಮಲ್ತಿನೆರ್. ಈ ಯೋಜನೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರೆಗ್ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊರ್ಪುನೆಟ್ ಯಶಸ್ವಿ ಆತುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.timesnow.tv/Dr-Devi-Prasad-Shetty---Serving-God-and-People-3/videoshow/4340548.cms |title=Dr. Devi Prasad Shetty - Serving God and People |accessdate=2026-06-13 |archivedate=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015520/http://www.timesnow.tv/Dr-Devi-Prasad-Shetty---Serving-God-and-People-3/videoshow/4340548.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]</text>
      <sha1>0uxl7uz9rk074g6gbjests7nnkmanhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27204</id>
    <revision>
      <id>361620</id>
      <parentid>361352</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6890" sha1="auip9yiglm0bdx40ope20311fvmjxvn" xml:space="preserve">ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ (೧೭೫೦-೧೮೩೦) ಕನ್ನಡ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕವಿ.&lt;ref&gt;http://bayalata.com/?1%7C48%7C%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%AC%20Parthisubba&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸ್ರೋಡು ತಾಲ್ಲೂಕುದ ಕುಂಬ್ಳೆ ದಾರ್. ಅಪ್ಪೆ ಪಾರ್ವತಿ (ಪಾರ್ತಿ). ಆರೆರ್ದೆ ಮೇರೆಗ್ ಈ ಪುನರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಭಾವಿಸೊಲಿ . ಕಣ್ಣೀಪುರ ಕೃಷ್ಣ ಕುಂಬ್ಳೆ ಅರಸೆರ್ನ ಕುಲದೈವ.

ಅಂಕಿತನಾಮ
ಸುಬ್ಬನ ಮಾತಾ ಕೃತಿಟ್ಲಾ ಕಣೀಪುರ ಕೃಷ್ಣ ಅತಂಡ ಕಣ್ವಪುರೇಶನ ಅಂಕಿತ ಉಂಡು. ಕಣೀಪುರಕ್ಕೆ ಕೈತಲ್ ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಆಯಿನ ಮದಲೂರ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಡು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ವರಂಗ ಪ್ರಯೋಗಡ್ ಈ ದೇವೆರ್ನ ಸ್ತುತಿ ನಡಪುಂಡು. ಸುಬ್ಬನ ಕೃತಿಕ್ಲೆಡ್ಲಾ ನೆನ್ ತೂವೊಲಿ . ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಮದವೂರು ಗಣಪತಿನ ಪರಮ ಭಕ್ತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಒಂಜಿ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತಡ್  ಮಧೂರು ದೇವಸ್ಥಾನಗ್ ಶುಧ್ಧೊಡು ಬತ್ತ್ ದ್ ಮಹಾಗಣಪತಿಗ್ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನ ಅಪ್ಪ ನೈವೇದ್ಯ ,ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯ ಪೂಜೆ ಮಾಲ್ತ್ ದ್
'''&quot;ಮುದದಿಂದ ನಿನ್ನಾ ಕೊಂಡಾಡುವೆನು ಅನವರತ|
ಮುದವೂರ ವಿಘ್ನೇಶ ದೇವ ಜಗದೀಶ&quot;'''
ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಯ ಬರೆದ್ ಐನ್ ನಾಟಿ ರಾಗ, ಝಂಪೆ ತಾಳೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸಂಗ ರಚನೆಗ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರ್. ಈ ಪದ್ಯೊ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೂಲ ಪದ್ಯ ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಂದುಂಡು . ಇತ್ತೆಲಾ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸುರುಕು ಅವ್ವೇ ಗಣಪತಿ ಸ್ತುತಿ ನ್ ಪನ್ಪೆರ್.

==ಕೆಲಸ==
ಮೇರ್ ಕೇರಳಡ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಕೆಲಸಮಯ ಅಲ್ಪದ ಕಥಕಳಿಟ್ ಭಾಗವತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್ ಚಾರ್ಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡ ಯಕ್ಷಗಾನಲೆನ್ ರಚಿಸಾದ್ ಕುಂಬ್ಳೆದ ಕಣಿಪುರ ಕೃಷ್ಣದೇವಸ್ಥಾನರ್ದ್ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿನ ಕುಂಬ್ಳೆ ದಶಾವತಾರ ಮೇಳೊಡು ಭಾಗವತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರತೀತಿ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಯೋಗನ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ್ ಸಂಸ್ಕರಿಸಾದ್ ತನ್ನ ಪಂದ್  ಪ್ರಶಸ್ತವಾಯಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ರೂಢಿ ಮಲ್ತ್ ನಾರ್ ಪನ್ಪುನ ಪುನರ್ ಉಂಡು . ಸಮಗ್ರ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆನ್  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಬಂಧಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ನೆಟ್ ಮೇರ್ ಸುರುತಾರ್.&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshagana-kovida-partisubbana-kavyanubhava/&lt;/ref&gt;

==ಕೃತಿಕುಳು==
ರಾಮಾಯಣದ ಕೃತಿಕುಲು
ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ.
ಸೀತಾಸ್ವಯಂವರ,
ರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ,
ಪಂಚವಟಿ-ವಾಲಿ ಸಂಹಾರ,
ಉಂಗುರಸಂಧಿ,
ಸೇತುಬಂಧನ,
ಅಂಗದ ಸಂಧಾನ,
ಕುಂಭಕರ್ಣಾದಿ ಕಾಳಗ,
ಕುಶಲವರ ಕಾಳಗ.

===ಬೇತೆ ಕೃತಿಕುಳು===
ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬಾಲಲೀಲೆಡ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಪುಟ್ಟ್ ನೆರ್ದ್ ಪತ್ತಾರ್ ದ್  ಗೋಪಿನ ಸೀರೆ ಒಯಿಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಕಥಾಭಾಗನ್ ಕೃಷ್ಣಚರಿತೆ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರೂಪೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೃತಿಕುಲು ಸುಮಾರ್ ಮುದ್ರಣಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ಂಡ್. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ವರಂಗೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಆರ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಸಭಾಲಕ್ಷಣ ಪನ್ಪುನ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಸುರುತ ಏಳ್ ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್ ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟರಕರ ಮಹಾರಾಜನೆರ್ದ್ ಕಥಕಳಿತ ಸುರುತ ಪ್ರಬಂಧದ ರೂಪೊಡು ಮಲಯಾಲಡ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಆಟ್ಟಕ್ಕಥ್ ಪನ್ಪುನ ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಬಂಧದ ಮಾದರಿಡ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಪದ್ಯೊಲು ಅಲ್ಪದ ಭಾಷೆದವು. ಐಟ್ ಕೆಲವೆನ್ ವೆಂಕಯ್ಯ ಭಾಗವತೆರ್  ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಆರೇ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಕೆಲವು ಬಿಡಿಪದ್ಯೊಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು . ತನ್ನ ಐರಾವತ ಪ್ರಬಂಧೊಡು (೧೭೯೭) ಹೈಗರ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳ, ಕೊಂಕಣಿ. ಮರಾಠಿ, ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಲೆಡ್ಲಾ ಮೇರ್ ಕೆಲವು ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ರಚಿಸಾದೆರ್. ಮೆರೆನ ಕೃಷ್ಣಚರಿತೆಡ್ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಕೊರವಂಜಿಯಾದ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ದೇವಕಿಗ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಪುಟ್ಟ್ ನ ಸ್ಥಿತಿನ್ ಕಣಿ ಪನ್ಪುನ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಯಿನ ಕಥಾಸಂದರ್ಭಲಾ ಸೇರಿಂಡ್.ಮೆರೆನ ಕೃತಿಟ್ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಾದಿ ಸಂಗೀತಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ನಿರೂಪಿಸಾಯಿನ ತ್ರಿಪುರುಷ ಗಣಬದ್ಧವಾದ್ ಕನ್ನಡದ ಏಳ್ ಪ್ರಬಂಧ ಲಕ್ಷಣೊಗು ಸಮನ್ವಯವಾಯಿನ ಪದ್ಯಬಂಧೊಲು  ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/kasaragod/-/articleshow/44816997.cms&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು==

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]</text>
      <sha1>auip9yiglm0bdx40ope20311fvmjxvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361631</id>
      <parentid>361620</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6991" sha1="qbgju31f3hb0n7hjafxbkg6eepl4ivl" xml:space="preserve">ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ (೧೭೫೦-೧೮೩೦) ಕನ್ನಡ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕವಿ.&lt;ref&gt;http://bayalata.com/?1%7C48%7C%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%AC%20Parthisubba&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸ್ರೋಡು ತಾಲ್ಲೂಕುದ ಕುಂಬ್ಳೆ ದಾರ್. ಅಪ್ಪೆ ಪಾರ್ವತಿ (ಪಾರ್ತಿ). ಆರೆರ್ದೆ ಮೇರೆಗ್ ಈ ಪುನರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಭಾವಿಸೊಲಿ . ಕಣ್ಣೀಪುರ ಕೃಷ್ಣ ಕುಂಬ್ಳೆ ಅರಸೆರ್ನ ಕುಲದೈವ.

ಅಂಕಿತನಾಮ
ಸುಬ್ಬನ ಮಾತಾ ಕೃತಿಟ್ಲಾ ಕಣೀಪುರ ಕೃಷ್ಣ ಅತಂಡ ಕಣ್ವಪುರೇಶನ ಅಂಕಿತ ಉಂಡು. ಕಣೀಪುರಕ್ಕೆ ಕೈತಲ್ ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಆಯಿನ ಮದಲೂರ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಡು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ವರಂಗ ಪ್ರಯೋಗಡ್ ಈ ದೇವೆರ್ನ ಸ್ತುತಿ ನಡಪುಂಡು. ಸುಬ್ಬನ ಕೃತಿಕ್ಲೆಡ್ಲಾ ನೆನ್ ತೂವೊಲಿ . ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಮದವೂರು ಗಣಪತಿನ ಪರಮ ಭಕ್ತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಒಂಜಿ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತಡ್  ಮಧೂರು ದೇವಸ್ಥಾನಗ್ ಶುಧ್ಧೊಡು ಬತ್ತ್ ದ್ ಮಹಾಗಣಪತಿಗ್ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನ ಅಪ್ಪ ನೈವೇದ್ಯ ,ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯ ಪೂಜೆ ಮಾಲ್ತ್ ದ್
'''&quot;ಮುದದಿಂದ ನಿನ್ನಾ ಕೊಂಡಾಡುವೆನು ಅನವರತ|
ಮುದವೂರ ವಿಘ್ನೇಶ ದೇವ ಜಗದೀಶ&quot;'''
ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಯ ಬರೆದ್ ಐನ್ ನಾಟಿ ರಾಗ, ಝಂಪೆ ತಾಳೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸಂಗ ರಚನೆಗ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರ್. ಈ ಪದ್ಯೊ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೂಲ ಪದ್ಯ ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಂದುಂಡು . ಇತ್ತೆಲಾ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸುರುಕು ಅವ್ವೇ ಗಣಪತಿ ಸ್ತುತಿ ನ್ ಪನ್ಪೆರ್.

==ಕೆಲಸ==
ಮೇರ್ ಕೇರಳಡ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಕೆಲಸಮಯ ಅಲ್ಪದ ಕಥಕಳಿಟ್ ಭಾಗವತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್ ಚಾರ್ಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡ ಯಕ್ಷಗಾನಲೆನ್ ರಚಿಸಾದ್ ಕುಂಬ್ಳೆದ ಕಣಿಪುರ ಕೃಷ್ಣದೇವಸ್ಥಾನರ್ದ್ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿನ ಕುಂಬ್ಳೆ ದಶಾವತಾರ ಮೇಳೊಡು ಭಾಗವತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರತೀತಿ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಯೋಗನ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ್ ಸಂಸ್ಕರಿಸಾದ್ ತನ್ನ ಪಂದ್  ಪ್ರಶಸ್ತವಾಯಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ರೂಢಿ ಮಲ್ತ್ ನಾರ್ ಪನ್ಪುನ ಪುನರ್ ಉಂಡು . ಸಮಗ್ರ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆನ್  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಬಂಧಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ನೆಟ್ ಮೇರ್ ಸುರುತಾರ್.&lt;ref&gt;https://www.noopurabhramari.com/yakshagana-kovida-partisubbana-kavyanubhava/&lt;/ref&gt;

==ಕೃತಿಕುಳು==
ರಾಮಾಯಣದ ಕೃತಿಕುಲು
ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ.
ಸೀತಾಸ್ವಯಂವರ,
ರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ,
ಪಂಚವಟಿ-ವಾಲಿ ಸಂಹಾರ,
ಉಂಗುರಸಂಧಿ,
ಸೇತುಬಂಧನ,
ಅಂಗದ ಸಂಧಾನ,
ಕುಂಭಕರ್ಣಾದಿ ಕಾಳಗ,
ಕುಶಲವರ ಕಾಳಗ.

===ಬೇತೆ ಕೃತಿಕುಳು===
ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬಾಲಲೀಲೆಡ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಪುಟ್ಟ್ ನೆರ್ದ್ ಪತ್ತಾರ್ ದ್  ಗೋಪಿನ ಸೀರೆ ಒಯಿಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಕಥಾಭಾಗನ್ ಕೃಷ್ಣಚರಿತೆ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರೂಪೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೃತಿಕುಲು ಸುಮಾರ್ ಮುದ್ರಣಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ಂಡ್. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ವರಂಗೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಆರ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಸಭಾಲಕ್ಷಣ ಪನ್ಪುನ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಸುರುತ ಏಳ್ ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್ ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟರಕರ ಮಹಾರಾಜನೆರ್ದ್ ಕಥಕಳಿತ ಸುರುತ ಪ್ರಬಂಧದ ರೂಪೊಡು ಮಲಯಾಲಡ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಆಟ್ಟಕ್ಕಥ್ ಪನ್ಪುನ ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಬಂಧದ ಮಾದರಿಡ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಪದ್ಯೊಲು ಅಲ್ಪದ ಭಾಷೆದವು. ಐಟ್ ಕೆಲವೆನ್ ವೆಂಕಯ್ಯ ಭಾಗವತೆರ್  ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಆರೇ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಕೆಲವು ಬಿಡಿಪದ್ಯೊಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು . ತನ್ನ ಐರಾವತ ಪ್ರಬಂಧೊಡು (೧೭೯೭) ಹೈಗರ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳ, ಕೊಂಕಣಿ. ಮರಾಠಿ, ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಲೆಡ್ಲಾ ಮೇರ್ ಕೆಲವು ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ರಚಿಸಾದೆರ್. ಮೆರೆನ ಕೃಷ್ಣಚರಿತೆಡ್ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಕೊರವಂಜಿಯಾದ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ದೇವಕಿಗ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಪುಟ್ಟ್ ನ ಸ್ಥಿತಿನ್ ಕಣಿ ಪನ್ಪುನ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಯಿನ ಕಥಾಸಂದರ್ಭಲಾ ಸೇರಿಂಡ್.ಮೆರೆನ ಕೃತಿಟ್ ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರಾದಿ ಸಂಗೀತಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ನಿರೂಪಿಸಾಯಿನ ತ್ರಿಪುರುಷ ಗಣಬದ್ಧವಾದ್ ಕನ್ನಡದ ಏಳ್ ಪ್ರಬಂಧ ಲಕ್ಷಣೊಗು ಸಮನ್ವಯವಾಯಿನ ಪದ್ಯಬಂಧೊಲು  ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/kasaragod/-/articleshow/44816997.cms&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು==

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>qbgju31f3hb0n7hjafxbkg6eepl4ivl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27205</id>
    <revision>
      <id>361621</id>
      <parentid>361353</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ನಲಿಕೆ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5127" sha1="be01km0tj7ymmud9jo102kpp8pcp2f8" xml:space="preserve">[[ಫೈಲ್:Thidambu_Nritham_14056.jpg|thumb|Thidambu Nritham]]
ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯ ಪಂಡ [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ ತೆಂಕಾಯಿ [[ಕೇರಳ]]ದ ದೇವಸ್ಠಾನೊಡು ದೇವೆರೆನ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಡ್ ನಲಿತೊಂದು ಸುತ್ತು ಬರ್ಪುನ ಕ್ರಿಯೆ.ಉಂದೆನ್ ಮಾಂತ ದೇವಸ್ತಾನೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕಂದ್, ಅಪರೂಪದ ಒಂಜಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಲಿಕೆ. ಕೇರಳದ ಶಿವಳ್ಳಿ, ಖರಾಢ, ನಂಬೂದಿರಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ನಕ್ಕ್ಲು ಈ ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯನ್ ಕಲ್ತ್ದ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಲಂಕೃತವಾಯಿನ ದೇವೆರೆನ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿನ್ ತರೆಟ್ಟ್ ದುಂಬೊಂದು,ಚೆಂಡೆ, ಬಾಕಿ ವಾದ್ಯದ ಸ್ವರಕ್ಕ್, ತಾಳಗ್ ಸರಿಯಾದ್  ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಅಂಗಣೊಡು ಸುತ್ತು ಬರ್ಪುನವ್ವೇ ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯ.&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/video-gallery/thidambu-nritham/172/&lt;/ref&gt;

== ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯದ ಪೊರ್ತುಡು ಬೋಡಾಯಿನ ನರಮಾನಿಲು ==
ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯಯದ ಪೊರ್ತುಡು ೭- ೮ ನರಮಾನಿಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬೋಡು. ದೇವೆರೆನ್ ತರೆಟ್ಟ್ ದೀದ್ ನಲಿಪುನ ಜನ,೭ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್, ೨ ದೀಪ ವಾಹಕೆರ್.ದೇವೆರೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೇರಳದ ಅಂಚಿಗ್ ನಂಬೂದಿರಿನಕ್ಕ್ಲು ತರೆಟ್ಟ್ ದೀದ್ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪೆರ್.ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಮಾರಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೊದುವಾಲ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ದೀಪ ಧಾರಕೆರ್ ಪುಷ್ಪಾಕನ್ (ಉನ್ನಿ), ನಂಬೀಸನ್, ವಾರಿಯಾರ್, ಉನ್ನಿತಿರಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಈ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.keralatourism.org/bekal/thidambu-nritham.php&lt;/ref&gt;

== ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯದ ವೇಷಭೂಷಣ ==
ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಉತ್ಸವದ ದಿನೊ ನಲಿಪ್ಪುನಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡೇ ಶುದ್ಧಡ್ ಮೀದ್ ನಲಿಕೆದ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣನ್ ಪಾಡ್ವೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಬೊಲ್ದು ಪಟ್ಟೆ ಲೆಕ್ಕದ ಕುಂಟುನು ಕಚ್ಚೆಪಾಡುವೆರ್. ಕೆಬಿಕ್ಕ್, ಕೈ, ಕೆಕ್ಕಿಲ್ಗ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಆಭರಣನ್ ಪಾಡ್ಡ್ ತಯಾರಾಪೆರ್.&lt;ref&gt;https://travelwithparadise.com/photo-essay-thidambu-nritham-rare-kerala-art-form/&lt;/ref&gt;

== ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯದ ವಿಶೇಷತೆ ==
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೇರಳ, ಕಾಸರಗೋಡುದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಚೆಂಡೆ, ವಾದ್ಯೊಗು ಅಯಿತ್ತ ಸ್ವರಕ್ಕ್ ಪೆಟ್ಟ್ಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ದೇವೆರೆನ್ ತರೆಟ್ಟ್ ದೀದ್ ನಲಿಪ್ಪುವೆರ್. ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯ ಸುಮಾರ್ ೬೦೦-೭೦೦ ವರ್ಷ ಪಿರಾಕ್ದ ಇತಿಹಾಸ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಲೆಯಾಯಿನ ಭರತನಾಟ್ಯದಂಚಿನೆ ಅರ್ಧ ಕುಲ್ಲುದು ಕಾರ್ನ್ ದೇರ್ತ್ ದೇರ್ತ್ ದೀಡುನೆ, ದುಂಬು ದುಂಬುಗು ಲಾಗಾವುನೆ ಇಂದೆತ್ತ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ.
[[ಫೈಲ್:Thidambunruththam.jpg|thumb|Thidambunruththam]]

== ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್ ==
ಕಾನ್ಚಂಗಾಡ್ ದ ಪುತುಮನ ಗೋವಿಂದನ್ ನಂಬೂತಿರಿ ಭಾರತ ದೇಶದ ಮಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನರ್ತಕಲೆಡ್ ಒರಿಯೆರ್. ತಿಡಂಬು ನೃತ್ಯೊನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಜೀವನದ ಇಡೀ ಅವಧಿನ್ ಸಮರ್ಪಿಸಯೆರ್. ಆರ್ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಲಿಕೆಗ್ ತಿಡಂಬು ನೃತಂನ್ ಸಂಘಟಿಸಯೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಮಸ್ತ್ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ತಿಡಂಬು ನೃತಮ್ ಗ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೊನು ಕೊರ್ತೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==

[[ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆ]]</text>
      <sha1>be01km0tj7ymmud9jo102kpp8pcp2f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27225</id>
    <revision>
      <id>361630</id>
      <parentid>361455</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13731" sha1="o91rqdtkommyv1nbkomnk6g5806uodo" xml:space="preserve">'''ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ಕಂಪನಿಯಾದುಂಡು. ಇದತ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಬೈನ ಉಂಡು. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಆಸ್ತಿಲೆ ಲೆಕ್ಕಚಾರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೇಶದ ಮೂಜಿನೆ ಮಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪನಿಲೆಗ್, ಉದ್ಯಮಲೆಗ್, ಬೊಕ್ಕ ಚಿಲ್ಲರೆ ಉದ್ಯಮಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ವಿದದ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಅಡಮಾನ ಸಾಲೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಂಚಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೇವೆಲೆನ್ಲಾ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್  ಕೊರ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Axis Bank Annual 2017-18&quot;&gt;{{citation|url=https://www.axisbank.com/docs/default-source/annual-reports/for-axis-bank/annual-report-2019.pdf|title= Axis Bank Annual Report PDF 2018–19|work=Axix Bank}}&lt;/ref&gt;

ದೇಸೊರ್ಮೆ ೬,೨೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಶಾಖೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೨,೦೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಎಂ ಜಾಲೊನ್ ಹೊಂದುಂಡು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಸಿಂಗಾಪುರ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ದುಬೈ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲಂಬೊಂಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪೇಂಟೆಲೆಡ್ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆನ್ ಹೊಂದುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಅಮಿತಾಭ್ ಚೌಧರಿ ಉಂದೆತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬೊಕ್ಕ ಸಿಇಒ ಆದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಆಕ್ಸಿಸ್ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ದಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಲೆ ಆದುಲ್ಲೊ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 January 2025 |title=Axis Bank Q3 PAT rises 4% YoY to Rs 6,304 cr |url=https://www.business-standard.com/markets/capital-market-news/axis-bank-q3-pat-rises-4-yoy-to-rs-6-304-cr-125011700246_1.html |access-date=26 January 2025 |work=[[Business Standard]]}}&lt;/ref&gt;
==ಇತಿಯಾಸೊ==
ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೩ ದಾನಿ 'ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kotak|first1=Uday|title=Uday Kotak: Now, wait for the next Big Thing|url=http://www.business-standard.com/article/companies/bs-40-now-wait-for-the-next-big-thing-114102701284_1.html|website=Business Standard India|access-date=1 October 2016|date=27 October 2014}}&lt;/ref&gt; ಉಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿನ 'ಯೂನಿಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ' ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಯುಟಿಐ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಲೈಫ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಜನರಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯಾ ಅಶ್ಯುರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ದಿ ಒರಿಯಂಟಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುನೈಟೆಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ಸುರು ಮಲ್ತೊ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=SUUTI money belongs to UTI investors and not to the government by enforcing the l|url=http://www.firstpost.com/business/suuti-money-belongs-to-uti-investors-and-not-to-the-government-1353335.html|publisher=Firstpost|access-date=1 October 2016|date=22 January 2014}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಸುರುತ್ತ ಶಾಖೆನ್ ೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೪ದಾನಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಡ್, ಅಪಗದ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಮೆರ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

2001ಡ್ ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಿಲೀನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪಾತೆರಕತೆಲು ನಡತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ನೆಕ್ಕ್ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊರ್ತಿಜಿ. ೨೦೦೧ಡ್ ಭಾರತೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಕೇತನ್ ಪಾರೇಕ್ ಮಲ್ತಿನ ಮೋಸದ ಹಗರಣೊಡು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದ ಕೈ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಕಾರಣರ್ದಾತ್ರ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ೨೦೦೪ಡ್ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ಮಲ್ಪಂದಿಲೆಕ್ಕ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಐತ ಬದಲಿಗ್ ಯುಟಿಐನ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್‌ಡ್ ವಿಲೀನ ಮಲ್ಪುನ ಆಲೋಚನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಐತ ಮಾರನೆ ವರ್ಷ ಅಂದರೆ ೨೦೦೫ಡ್, ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಡ್ ಪಟ್ಟಿ ಆಂಡ್. ೨೦೦೬ಡು ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಸುರುತ್ತ ವಿದೇಶಿ ಶಾಖೆನ್ ಸಿಂಗಾಪುರಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚೆನೆ ಚೀನಾದ ಶಾಂಘೈಡ್ ಒಂಜಿ ಕಚೇರಿನ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ್. 2007ಡ್ ಉಂದು ದುಬೈ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ಶಾಖೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ಡ್ ಶಾಖೆಲೆನ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|title=India's Axis Bank seeks Gulf expansion with branch in Sharjah|url=https://www.thenationalnews.com/business/india-s-axis-bank-seeks-gulf-expansion-with-branch-in-sharjah-1.187368/|website=The National|date=18 February 2016 |access-date=1 October 2016}}&lt;/ref&gt; 

30 ಜುಲೈ 2007 ದಾನಿ, ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಪುದರ್‌ನ 'ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಆದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೊಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2007-07-30 |title=UTI Bank is now Axis Bank |url=https://www.livemint.com/Companies/kHWbcToVD2OSRnDNXVqGeP/UTI-Bank-is-now-Axis-Bank.html |access-date=2026-01-05 |website=mint |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಸೇವೆಲು==

===ವಹಿವಾಟು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===

ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು, ನಗದು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇವೆಲು, ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೇವೆಲು, ವ್ಯಾಪಾರ, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪನ್ನಲು (derivatives), ಗಡಿ ದಾಟಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು, ಅಂಚೆನೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಲೆನ ಪರವಾದ್ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್ ವಹಿವಾಟು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಉತ್ಪನ್ನಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;AR201213&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.axisbank.com/download/Annual-Report-2013.pdf |title=Annual Report for the year 2012–2013 |publisher=Axis Bank |access-date=26 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122213622/http://www.axisbank.com/download/Annual-Report-2013.pdf |archive-date=22 January 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸೇವೆಲು===

ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನದೇ ಆಯಿನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಲೆನ ಮೂಲಕ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಿಲೀನ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಲಹೆಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಕ್ವಿಟಿ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಲು ಅಂಚೆನೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಟಾಕ್ ಬ್ರೋಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿಸೊಂದು, ಡಿಬೆಂಚರ್ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೈಸೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಲೆಗ್ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=IDBI Trust, Kotak AMC, LIC among top entities holding $7&amp;nbsp;billion pledged shares of India Inc|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/idbi-trust-kotak-amc-lic-among-top-entities-holding-7-billion-pledged-shares-of-india-inc/articleshow/53854112.cms|website=The Economic Times|date=25 August 2016 |access-date=4 October 2016 |last1=Mudgill |first1=Amit }}&lt;/ref&gt;

==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಖೆಲು==

ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಂಗಾಪುರ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ದುಬೈ, ಶಾಂಘೈ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲಂಬೊಡುಪ್ಪುನ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆನ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು, ಖಜಾನೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು; ಅಂಚೆನೆ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲಂಬೊಡುಪ್ಪುನ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆಡ್ದ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಲೆನ್ಲಾ ಕೊರ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dash|first1=Dillip Satapathy &amp; Jayajit|title=Axis Bank to scale up global banking operations|url=http://www.business-standard.com/article/finance/axis-bank-to-scale-up-global-banking-operations-111042800080_1.html|website=Business Standard India|access-date=4 October 2016|date=28 April 2011}}&lt;/ref&gt;

==ಭಾರತೀಯ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ==

ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ೧೬ನೇ ತಾರೀಕ್ ನವಂಬರ್ ೧೯೯೮ ದಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (NSE) ಬೊಕ್ಕ ಮುಂಬೈ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ (BSE) ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆನ್ (IPO) ಇಂದೆಕ್ಕ್ ದುಂಬುದ ತಿಂಗೊಲು ಅಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ಡ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುಟು ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಮುಖಬೆಲೆ ೧೦ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಆಯಿನ ನಿಫ್ಟಿ೫೦ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಪಾಲು ಪಡೆದುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಮುಂಬೈ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಆಯಿನ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ಡ್‌ಲಾ ಪಾಲು ಪಡೆದುಂಡು.
==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>o91rqdtkommyv1nbkomnk6g5806uodo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಸ್ವ ಬ್ರಾಣೆರ ದಿನೊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27235</id>
    <revision>
      <id>361632</id>
      <parentid>361481</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6695" sha1="i0k08plmfxm95k2c3cwaca0xsbesfbe" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name  = ವಿಸ್ವ ಬ್ರಾಣೆರ ದಿನೊ
| nickname      =  ವಿಸ್ವ ಬ್ರಾಣೆರ ದಿನೊ
| observedby    = ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯೊ
| date          = ಜೂನ್ 1
| frequency     = ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ
| significance  = [[ಚಾಣಕ್ಯ|ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯ]]ರೆನ ಪುಟ್ಟುದಿನತ ನೆನಪು
| establishment = 2021
}}

'''ವಿಸ್ವ ಬ್ರಾಣೆರ ದಿನೊ''' (Viswa Brahmin Diwas) ಅತ್ತಂಡ 'ವಿಶ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಿವಸ' ಪನ್ಪಿನವು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ನೆನಪು ಮಲ್ಪುನ ದಿನ ಆದುಂಡು. ನೆನ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜೂನ್ 1 ತಾರೀಖ್‌ದಾನಿ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಿನನ್ ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕೆ ಆಯಿನ ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯರೆನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪುಟ್ಟುದಿನತ ಅಂಗವಾದ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web |title=1 जून को मनाया जाएगा विश्व ब्राह्मण दिवस |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/bareilly/story-world-brahmin-day-will-be-celebrated-on-june-1-4076395.html |website=Hindustan |language=hi}}&lt;/ref&gt;.

== ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
2021 ನೇ ಇಸವಿಡ್, ಲೋಕೊಡುಪ್ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಘಟನೆಲು ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯರೆನ ಜನ್ಮದಿನೊನ್ &quot;ವಿಶ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಿನ&quot; ಅತ್ತ್‌ದ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತದ ಇತ್ತೊ. ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯರೆನ ನಿಜವಾಯಿನ ಪುಟ್ಟುದಿನತ ತಾರೀಖ್ ತಿಕ್ಕಂದಿನ ಕಾರಣ, ಜೂನ್ 1 ತಾರೀಖ್‌ನ್ ಅರೆನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪುಟ್ಟುದಿನ (ಚಾಣಕ್ಯ ಜನ್ಮೋತ್ಸವ) ಪಂದ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಈ ಆಚರಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯ کا علامتی یوم پیدائش منایا گیا |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/bareilly-acharya-chanakya-symbolic-birth-anniversary-celebrated-21699745.html |website=Dainik Jagran |language=hi |access-date=1 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯರೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದ ಮಲ್ಲ ಆದರ್ಶ ಪುರುಷ ಪಂದ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಆರ್ ಒರಿ ಬಿರ್ಸೆ ಆಯಿನ ರಾಜಕಾರಣಿ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥವಾಯಿನ '[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಗ್ರಂಥ)|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]'ದ ಕರ್ತೃ ಆದುಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ ಮಲ್ಲ ಜ್ಞಾನದ ಕಾರಣಗಾದ್ ಅರೆನ್ 'ಕೌಟಿಲ್ಯ' ಪಂದ್ ಬೊಕ್ಕ 'ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ' ಪಂದ್ ಕೂಡ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

== ಆಚರಣೆಲು ==
ಈ ದಿನತಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದಕುಲು ಅಕುಲೆನ ಹಿರಿಯಕುಲೆನ್ (ಪೂರ್ವಜರೆನ್) ನೆನಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಮಹತ್ವನ್ ಒರಿಪಾವುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಘಟನೆಲು ಆಚಾರ್ಯ ಚಾಣಕ್ಯರೆನ ನೀತಿಲು, [[ಭಾರತ]] ದೇಶನ್ ಒಂಜೇ ಮಲ್ಪುನ ವಿಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಲೇಸ್ (ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ) ಬೊಕ್ಕ ಚರ್ಚೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating Knowledge, Culture, and Service: A Tribute to India's Spiritual Heritage |url=https://www.mid-day.com/brand-media/article/celebrating-knowledge-culture-and-service-a-tribute-to-indias-spiritual-heritage-23351915 |website=Mid-Day |language=en}}&lt;/ref&gt;.

* '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಲು:''' ಇಲ್ಲಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಲೆಡ್ ಪರಶುರಾಮ ಚಾಲೀಸಾ, ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ ಪಠಣ, ಹವನ ಬೊಕ್ಕ ಯಜ್ಞಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಲಸಲು:''' ಸಮಾಜದ ಮಲ್ಲ ಜನಕುಲೆಗ್ 'ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ' ಬೂಕುಲೆನ್ ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೆಡೆ ನೆತ್ತರ ದಾನ (ರಕ್ತದಾನ) ಶಿಬಿರ ಕೂಡ ಮಲ್ಪುವೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web |title=अनाथ हुए बच्चों की शिक्षा का खर्चा उठाएगी ब्राह्मण महासभा |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/kanpur/brahmin-mahasabha-will-bear-the-cost-of-education-of-orphaned-children-kanpur-news-knp4649832177 |website=Amar Ujala |language=hi |access-date=1 June 2024}}&lt;/ref&gt;.
* '''ಬೂಡು/ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು:''' ಕೆಲವು ಮಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಹಾಭಂಡಾರ (ಅನ್ನದಾನ) ಏರ್ಪಾಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಾತಾ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಭಾಗವಹಿಸಬೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web |title=मां नर्मदा की महाआरती कर मनाया विश्व ब्राह्मण दिवस |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/jabalpur-world-brahmin-day-celebrated-by-performing-maha-aarti-of-maa-narmada-7548962 |website=Nai Dunia |language=hi |access-date=1 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

== ಉಲ್ಲೇಖಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>i0k08plmfxm95k2c3cwaca0xsbesfbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27240</id>
    <revision>
      <id>361625</id>
      <parentid>361529</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>361625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13837" sha1="rsve3lqxzr6guqyjsibegkjnu5g9co6" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್
| image               = BN Rau 1988 stamp of India.jpg
| caption             = Rau on 1988 stamp of India
| office              = [[ Permanent Representative of India to the United Nations ]]
| term_start          = March 1948
| term_end            = 1952
| predecessor         = [[ Samar Sen (diplomat) | Samar Sen ]]
| successor           = [[ Rajeshwar Dayal ]]
| office1             = Judge of the [[International Court of Justice]]
| term1               = 1952–1953
| predecessor1        = [[Charles de Visscher]]
| successor1          = [[Muhammad Zafarullah Khan]]
| office2             = [[President of the United Nations Security Council]]
| office3             = Minister of Jammu &amp; Kashmir
| term2               = June 1950 — July 1950 &lt;br&gt; March 1951 — April 1951
| predecessor3        = [[Kailash Nath Haksar]]
| successor3          = [[Ram Chandra Kak]]
| term3               = 1944–1945
| birth_date          = {{birth date|1887|02|26|df=y}}
| birth_place         = [[Mangalore]], [[British India]] (now Mangaluru, [[Karnataka]], India)
| death_date          = {{death date and age|1953|11|30|1887|02|26|df=y}}
| death_place         = [[Zürich]], [[Switzerland]]
| known_for           = Legal advisor to constituent assembly
| occupation          = {{hlist|Civil servant|Jurist|Judge of the [[International Court of Justice]]|Constitutional scholar}}
| spouse              = 
| honorific_prefix    = '''[[ಸರ್]]'''
}}
'''ಸರ್ ಬೆನೆಗಲ್ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್''' (ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬, ೧೮೮೭ - ನವೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೫೩) ಒರಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕೆರ್, ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಯೆರ್. ಆರ್ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್&lt;ref name=elangovan_bnrau&gt;{{cite book|last=Elangovan|first=Arvind|title=Norms and Politics: Sir Benegal Narsing Rau in the Making of the Indian Constitution, 1935&amp;ndash;1950|location=Oxford, UK|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-949144-5|year=2019|pages=22&amp;ndash;23|quote=In his role as Constitutional Adviser, Rau's contributions consisted of not only advising the Constituent Assembly but also members of the Indian National Congress, and the All-India Muslim League. In the Constituent Assembly itself, Rau's influence was substantive. Significantly, Rau produced the draft constitution, which the drafting committee chaired by B. R. Ambedkar went on to deliberate. Subsequently, Rau was involved in evaluating the comments received on the draft constitution and incorporating them before it was submitted to the Constituent Assembly in late 1948.}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=britannica-bnrau&gt;{{cite journal|title=Sir Benegal Narsing Rau &lt;small&gt;Indian jurist&lt;/small&gt; |journal=Encyclopaedia Britannica|url= https://www.britannica.com/biography/Benegal-Narsing-Rau|quote=Sir Benegal Narsing Rau (born February 26, 1887, Karkala or Mangalore, Mysore [now Karnataka], India—died November 30, 1953, Zürich, Switzerland) was one of the foremost Indian jurists of his time. He helped draft the constitutions of Burma (Myanmar) in 1947 and India in 1950 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cewing-rau-rights-2020-lead1&gt;{{cite book|last=Ewing|first=Cindy|editor1-last=Moses|editor1-first=A. Dirk|editor2-last=Duranti|editor2-first=Marco|editor3-last=Burke|editor3-first=Roland|chapter=Codifying Minority Rights: Postcolonial Constitutionalism in Burma, Ceylon, and India|title=Decolonization, Self-Determination, and the rise of Global Human Rights Politics|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-47935-6|year=2020|pages=179&amp;ndash;206|quote= (p. 190) In order to protect both individual and group rights, India's constitutional adviser B. N. Rau prepared a key brief that changed how nights were expressed and enumerated in the constitution. His September 1946 note on fundamental rights expounded on justiciability and the need to identify which rights would be enforceable in court. Justiciability thus became a way to bridge the gap between committee members who wanted to write in as many rights as possible and those who wanted a more narrow set of rights. Rau laid out a scheme to divide fundamental rights into two categories: legally enforceable and not enforceable, pointing to the Irish constitution as a model for framing “a distinction between two broad classes of rights,” referring to “certain rights which require positive action by the State and which can be guaranteed only so far as such action is practicable, while others merely require that the State shall abstain from prejudicial action.” The fundamental rights subcommittee debated Rau's proposal in February 1947, with committee members K. M. Munshi and B. R. Ambedkar initially opposing splitting these rights. ...  (p. 191) In March 1947, after the subcommittee concluded debate, the assembly agreed to the expanive bill of rights and divided fundamental rights into two sections based on Rau's original proposal. ... (pp. 192&amp;ndash;193) In early April 1947, Rau completed the fundamental rights report.  The constituent assembly convenced for its third session later that month and each subcommittee presented its findings over a series of raucous debates.  Patel presented the new draft bill of rights, which was adopted by the assembly on August 28, 1947.  Observing these sessions at Constitution House was Chan Htoon, the Burmese constitutional adviser.  Aung San tasked Chan Htoon with studying the constitutions of different countries and developing relationships with members of the Indian legal academy.  Having developed a friendship with Rau, Chan Htoon discussed the draft constitution with Rau in the setting of the constituent assembly.  The cross-border consultations between India and Burma led to the intertwining of their constitutional ideas, best examplified by their provisions on individual rights and state duties.}}&lt;/ref&gt; ೧೯೫೦ ಡ್ದ್ ೧೯೫೨ ಮುಟ್ಟ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡ್ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ್ ಲಾ ಇತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಅಣ್ಣೆರ್ ಬೆನೆಗಲ್ ರಾಮ ರಾವ್, ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್, ಬೊಕ್ಕ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕಾರಣಿ ಬಿ.ಶಿವರಾವ್ 
==ಬಾಲ್ಯೊ==
[[File:Benegal Narasinga Rao.jpg|thumb|left|c. 1909]]
ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್ 1887 ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟುದೆರ್.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=RajqAAAAQBAJ&amp;pg=PA140 The Hindu Family and the Emergence of Modern India: Law, Citizenship and Community, Cambridge University Press ]&lt;/ref&gt;ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬೆನಗಲ್ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವು ಖ್ಯಾತ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ರಾವ್ [[ಕುಡ್ಲ]]ದ [[ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್, ಇಡೀ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮುನ್ನಡೆ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ೧೯೦೫ಡ್ [[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತೊ]]ಡು ಟ್ರಿಪಲ್ ಫಸ್ಟ್ ಡಿಗ್ರಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[#Rau|Rau]], p. xv&lt;/ref&gt;  ಬೊಕ್ಕ ೧೯೦೬ಡ್ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಫಸ್ಟ್ ಡಿಗ್ರಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.[೬] ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನೊಡು, ಆರ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಗ್ ಪೋಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1909ಡ್ ತನ್ನ ಟ್ರೈಪೊಸ್ ನ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ೯ನೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿನೆಡ್‍ದಾವರ ಗಣಿತೊಡು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ Wranglership ಗೌರವನ್ ಪಡೆಯರ ಆಯಿಜ್ಜಿ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/12/01/stories/2003120100400800.htm |title=B. N. Rau dead |work=The Hindu |date=1 December 2003 |access-date=13 June 2013 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111012306/http://hindu.com/thehindu/2003/12/01/stories/2003120100400800.htm |archive-date=11 November 2012}}&lt;/ref&gt;
==ಬದ್‍ಕ್==
[[File:Dr. Babasaheb Ambedkar Chairman, Drafting Committee of the Indian Constitution with other members on Aug. 29, 1947.jpg|thumb|right|200px|B. N. Rau (sitting extreme right) with [[Ambedkar]] and other members of the Drafting Committee of the Indian Constitution on Aug. 29, 1947.]]
ರಾವ್, ತನ್ನ ಕಾಲೊದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆರ್, 1947ಡ್ [[ಬರ್ಮಾ]] ಬೊಕ್ಕ 1950ಡ್ ಭಾರತೊದ ಸಂವಿಧಾನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನೊದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಇಂದೆತ ಬಗೆಟ್ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಇಂಚ ಪಂತೆರ್.
{{Blockquote
|The credit that is given to me does not really belong to me. It belongs partly to Sir B.N. Rau the Constitutional Advisor to the Constituent Assembly who prepared a rough draft of the Constitution for the consideration of the Drafting Committee. 
}}&lt;ref&gt;{{Citation
| url   = http://prasarbharati.gov.in/whatsnew/whatsnew_653363.pdf| title = Dr B.R. Ambedkar concluding speech in constituent assembly on November 25, 1949}}&lt;/ref&gt;
ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡ್ (೧೯೫೦-೫೨) ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಿತ್ತೆರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಹಾಯೊನು ಶಿಫಾರಸ್ ಮಲ್ತಿನಗ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್ (ಜೂನ್ ೧೯೫೦).&lt;ref&gt;{{cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20110828045749/http://www.un.org/depts/dhl/resguide/scpres1950.htm | url=http://www.un.org/depts/dhl/resguide/scpres1950.htm | archive-date=28 August 2011 | title=Presidents of the Security Council : 1950–1959 | publisher=United Nations | access-date=11 October 2020}}&lt;/ref&gt; ಕೊರಿಯನ್ ಯುದ್ಧೊದ ಬೊಕ್ಕ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಆರ್ಮಿಸ್ಟೈಸ್ ಕಮಿಷನ್ (ಯುಎನ್ಸಿಎಂಎಸಿ) ದ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್.

==ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸೇವೆ ==
ರಾವ್, ಮದ್ರಾಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಲೆಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನಕುಲು, ೧೯೧೦ಡ್ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತೆರ್. ಭಾರತದ ಕಾನೂನುದ ಬಗ್ಗೆ ಅರೆನ ಕೃತಿಲೆಡ್ ಭಾರತೊಡು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪುರಾವೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲು ಉಂಡು. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಗು (೧೯೪೪-೪೫) ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[[#Rau|Rau]], p. xviii&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೫೨ಡ್ದ್ ಅರೆನ ಸಾವುದ ಮುಟ್ಟ, ದಿ ಹೇಗ್ ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊಡು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;[[#Rau|Rau]], pp. xxvii–xxviii&lt;/ref&gt; ನ್ಯಾಯಾಲಯೊಗು ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರೆ ದುಂಬು, ಆರ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸ್ಥಾನೊಗು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆರ್.
==ವಿದಾಯ==
ರಾವ್, ೩೦ನೆ ನವಂಬರ್ ೧೯೫೩ನಾನಿ ಕರುಳುದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ದಾವರ ಜೂರಿಕ್‍ಡ ನಿಧನರಾಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=The New York Times |first1=NYT |title=Sir Benegal Narasing Rau 66 dies |url=https://www.nytimes.com/1953/11/30/archives/sir-benegal-narsing-rau-66-dies-indian-leader-world-court-judge.html |access-date=26 February 2020 |agency=NYT |publisher=NYT |date=30 November 1953}}&lt;/ref&gt;
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ]]</text>
      <sha1>rsve3lqxzr6guqyjsibegkjnu5g9co6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27262</id>
    <revision>
      <id>361618</id>
      <parentid>361550</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="qbeigtkxb8zutls2aeyxv6t3jh4j6gc" xml:space="preserve">'''ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರಾಯಿನ, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಆರ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳೊದೊಟ್ಟುಗು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿನಯ, ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಸೇವೆಡ್ ಅಮೂಲ್ಕ ಆದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೇವೆ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ದಶಕಗಟ್ಟಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಆರ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರೆನಕಲೆಟ್ ಒರಿ ಆದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರೆಡ್ ಆರ್ ಪುರಾಣ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಾದೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆತ ಉಳಿವುಗು ಬೊಕ್ಕ  ಪ್ರಸಾರಗ್ ಆರೆನ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಮಲ್ತಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೊದ ಸೇವೆಗಾದ್ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅರೆಗ್  ಅನೇಕ ಗೌರವೊಲು ಒಲಿದು ಬೈದು ಇತ್ತುಂಡು.

2025ನೇ ಸಾಲ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ಐದು ಸಾಧಕೆರ್ಲೆ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಲಾ ಒರಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾದ್ ಈ ಗೌರವ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೇರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Five honoured with Yakshagana Academy Award including Renjala Ramakrishnarao |url=https://www.varthabharati.in/state/five-honoured-with-yakshagana-academy-award-including-renjala-ramakrishnarao-2103556 |work=Vartha Bharati |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Academy honorary awards announced |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/yakshagana-academy-honorary-awards-announced-3673712 |work=Prajavani |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆರೆಗ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ತಿಕ್ಕುದುಂಡು. ಈ ಸಂಧರ್ಭಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಆರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆನ ಸ್ಮರಣೆ ಮಲ್ತುದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana Artist Renjala Ramakrishna Rao Presented with Karnataka Yakshagana Academy Honorary Award |url=https://themangaloremirror.in/senior-yakshagana-artist-renjala-ramakrishna-rao-presented-with-karnataka-yakshagana-academy-honorary-award/ |work=The Mangalore Mirror |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಸಾಧನೆದ ದಾಖಲಾತಿ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅರೆನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವನ ಸಾಧನೆಲೆನ ದಾಖಲಾತಿ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭ ಆತುಂಡು. ಆರೆನ ಕಲಾಜೀವನ, ಯಕ್ಷಗಾನಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕೊಡುಗೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಧನೆಲೆನ್ ಬರ್ಪಿನ ಪೀಳಿಗೆಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶಡ್ ಈ ದಾಖಲಾತಿ ಕಾರ್ಯ ಅ ಆಲೋಚನೆ ಮಂದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]</text>
      <sha1>qbeigtkxb8zutls2aeyxv6t3jh4j6gc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361619</id>
      <parentid>361618</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="n39xffo6d23ux2gvxqg65xpbnz74sx4" xml:space="preserve">'''ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರಾಯಿನ, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಆರ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳೊದೊಟ್ಟುಗು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿನಯ, ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಸೇವೆಡ್ ಅಮೂಲ್ಕ ಆದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೇವೆ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ದಶಕಗಟ್ಟಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಆರ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರೆನಕಲೆಟ್ ಒರಿ ಆದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರೆಡ್ ಆರ್ ಪುರಾಣ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಾದೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆತ ಉಳಿವುಗು ಬೊಕ್ಕ  ಪ್ರಸಾರಗ್ ಆರೆನ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಮಲ್ತಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೊದ ಸೇವೆಗಾದ್ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅರೆಗ್  ಅನೇಕ ಗೌರವೊಲು ಒಲಿದು ಬೈದು ಇತ್ತುಂಡು.

2025ನೇ ಸಾಲ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ಐದು ಸಾಧಕೆರ್ಲೆ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಲಾ ಒರಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾದ್ ಈ ಗೌರವ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೇರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Five honoured with Yakshagana Academy Award including Renjala Ramakrishnarao |url=https://www.varthabharati.in/state/five-honoured-with-yakshagana-academy-award-including-renjala-ramakrishnarao-2103556 |work=Vartha Bharati |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Academy honorary awards announced |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/yakshagana-academy-honorary-awards-announced-3673712 |work=Prajavani |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆರೆಗ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ತಿಕ್ಕುದುಂಡು. ಈ ಸಂಧರ್ಭಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಆರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆನ ಸ್ಮರಣೆ ಮಲ್ತುದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana Artist Renjala Ramakrishna Rao Presented with Karnataka Yakshagana Academy Honorary Award |url=https://themangaloremirror.in/senior-yakshagana-artist-renjala-ramakrishna-rao-presented-with-karnataka-yakshagana-academy-honorary-award/ |work=The Mangalore Mirror |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಸಾಧನೆದ ದಾಖಲಾತಿ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅರೆನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವನ ಸಾಧನೆಲೆನ ದಾಖಲಾತಿ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭ ಆತುಂಡು. ಆರೆನ ಕಲಾಜೀವನ, ಯಕ್ಷಗಾನಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕೊಡುಗೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಧನೆಲೆನ್ ಬರ್ಪಿನ ಪೀಳಿಗೆಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶಡ್ ಈ ದಾಖಲಾತಿ ಕಾರ್ಯ ಅ ಆಲೋಚನೆ ಮಂದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]]</text>
      <sha1>n39xffo6d23ux2gvxqg65xpbnz74sx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27267</id>
    <revision>
      <id>361598</id>
      <parentid>361560</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>361598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8624" sha1="4m4syxpa0okxxv5iozegpnmvc46a6xw" xml:space="preserve">
ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಪರ ಪುದರ್: ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿರಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ನಮ‌ ದೇಸೊದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್‌ಡು ಉಂಡು. 1920ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿನ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೇರಳದ ಬಾರಿ ಪಿರಾಕ್ದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ದೇಸೊರ್ಮೆ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲು, ಎಟಿಎಂಲು ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ ಮೂಲಕ ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಪಣವುದ ಸೇವೆಲೆನ್ ಒದಗಾವೊಂದುಂಡು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ದೇಸೊರ್ಮೆ ೮೬೨ ಶಾಖೆಲು ಬೊಕ್ಕ ೮೩೨ ಎಟಿಎಮ್‌ಲೆನ್ ಹೊಂದುಂಡು.

2019ಡ್ ಆರ್‌ಬಿಐ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಬೊಕ್ಕ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಪುದರ್ &quot;ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿರಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನೆನ್ &quot;ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪಂದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೊಂಡ್.
==ಇತಿಹಾಸ==
ಸ್ಥಾಪನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್
ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ 1920 ನವೆಂಬರ್ 26 ದಾನಿ &quot;ದಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿರಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಉಂಡುಮಲ್ತೆರ್. 1921 ಜನವರಿ 1 ದಾನಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸುರುಟ್ಟು ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು, ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನಕುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಊರುದ ಜನಕುಲೆನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಗತ್ಯಲೆನ್ ಪೂರೈಸಾವರೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್.
1969ಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಯ್ದೆದ ಮೂಲಕ ರಡ್ಡನೇ ಅನುಸೂಚಿದ ಪಟ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ಪಡೆ ಆಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಂಡ್. 1975ನೇ ಇಸವಿಡ್ 'ಎ ಕ್ಲಾಸ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಹಾರಲೆನ್ ಕೂಡ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
== ವಿಸ್ತರಣೆ==
1972ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಸುರುತ ಕೇರಳದ ಪಿದಯಿದ ಶಾಖೆನ್ ಮುಂಬೈಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯೊಲೆಗ್ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 1970ದ ದಶಕೊಡೇ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಚಾಲ್ತಿಗ್ ಕೊನತಿತ್ಂಡ್.
=== ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ===
2019ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಗುರುತುನ್ ಪೊಸತ್ತ್ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು &quot;ದ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿರಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ &quot;ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಅತ್‌ದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊರಿಂಡ್.
==ಸ್ವಾಧೀನಲು ಬೊಕ್ಕ ಹೂಡಿಕೆಲು==
===ಕಿನ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆನ ವಿಲೀನ===
1960ದ ಪೊರ್ತುಡು ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೇರಳದ ಆಜಿ ಕಿನ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆನ್ ತನ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಾವೊಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಠೇವಣಿ ಸಂಗ್ರಹ ಕೂಡ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್.
=== ಫೇರ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹೂಡಿಕೆ===
2016ಡ್ ಫೇರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ 51% ದಾತ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ಂಡ್. 2018ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಫೇರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಆಯಿನ 'FIH Mauritius Investments' ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ₹1,210 ಕೋಟಿ ದಾತ್ ಮೌಲ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆ ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಹೂಡಿಕೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಬಂಡವಾಳ ಎಚ್ಚ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ನನಲಾತ್ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೆರಿಸಾಯ ಆಂಡ್.
==ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ==
ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್, 2019ಡ್ ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಕೊಡುಗೆದ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ₹೪೦೯.೦೬ ಕೋಟಿ ಪಣವುನು ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.  ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಷೇರುಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೧೯ ದಾನಿ ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆಲೆಡ್ ಸೇರ್ಪಡೆ ಆಂಡ್.
==ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಸೇವೆಲು==
ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲೆನ್ ಒದಗಾವೊಂದುಂಡು:
=== ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ (Retail Banking)===
 * ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಲು (Savings Accounts)
 * ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು (Current Accounts)
 * ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲಲು (Personal Loans)
 * ಗೃಹ ಸಾಲಲು (Home Loans)
 * ವಾಹನ ಸಾಲಲು (Vehicle Loans)
 * ಚಿನ್ನದ ಸಾಲಲು (Gold Loans)
===ಎಸ್‌ಎಂ‌ಇ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಕಿನ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಲೆಗ್ ಸಾಲ (SME Loans)
 * ಕಾರ್ಯನಿಧಿ ಸೌಲಭ್ಯಲು (Working Capital Facilities)
 * ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲು (Trade Finance)
=== ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಲಲು
 * ನಗದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಲು (Cash Management Services)
 * ಖಜಾನೆ ಸೇವೆಲು (Treasury Services)
=== ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್
 * ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್
 * ಯುಪಿಐ (UPI) ಪಾವತಿಲು
 * ಡಿಜಿಟಲ್ ಠೇವಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೂಡಿಕೆ ಸೇವೆಲು ಇತ್ಯಾದಿ.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4m4syxpa0okxxv5iozegpnmvc46a6xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೆನಗಲ್ ಶಿವ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27271</id>
    <revision>
      <id>361616</id>
      <parentid>361579</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಾಧಕೆರ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8964" sha1="kqzootbzocbroxub6424iu6mx7h1r50" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix          =
| name                      =ಬೆನಗಲ್ ಶಿವ ರಾವ್
| honorific_suffix          = 
| image                     = B. Shiva Rao.jpg
| constituency_MP           = [[South Kanara (South) (Lok Sabha constituency)|South Kanara (South)]]
| parliament                = Indian
| majority                  = 8841
| term_start                = 1952
| term_end                  = 1957
| predecessor               = ''Position created''
| successor                 = [[K. R. Achar]], as [[Member of Parliament, Lok Sabha|MP]] of [[Mangalore (Lok Sabha constituency)|Mangalore Lok Sabha constituency]]
| birth_date                = 26 February 1891
| birth_place               = [[Mangalore]], [[Madras Presidency]], [[British India]] (now [[Karnataka]])
| death_date                = 15 December 1975
| death_place               = [[Delhi]]
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = 
| birth_name                = 
| party                     = [[Indian National Congress]]
| other_party               = &lt;!--For additional political affiliations--&gt;
| spouse                    = [[Kitty Shiva Rao|Kitty Verstaendig]]
| partner                   = &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
| relations                 = 
| children                  = 
| alma_mater                = Presidency College, Madras
| occupation                = Journalist
| profession                = Politician
| cabinet                   = 
| committees                = 
| portfolio                 = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| website                   = 
| footnotes                 =  
}}
'''ಬೆನೆಗಲ್ ಶಿವ ರಾವ್ '''(೨೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೧ - ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೫) ಒರಿ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ [[ರಾಜಕಾರಣಿ]]. ಮೇರ್ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆತ ಸದಸ್ಯರಾದ್, ಸುರುತ ಲೋಕಸಭೆಟ್  ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. &lt;ref name=bio&gt;{{cite web|title=First Lok Sabha Members Bioprofile|url=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/956.htm|publisher=Lok Sabha|access-date=5 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144253/http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/956.htm|archive-date=13 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jain |first=L.C. |title=Growing up with it |url=http://www.hindu.com/th125/stories/2003091301371400.htm |access-date=3 March 2012 |newspaper=The Hindu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145645/http://www.hindu.com/th125/stories/2003091301371400.htm |archive-date=13 April 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;  ಆರ್ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]] ಗ್ ವರದಿಗಾರೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|last=NOORANI |first=A.G. |title=Two sides of Nehru |url=http://www.frontlineonnet.com/fl2721/stories/20101022272107700.htm |access-date=3 March 2012 |newspaper=Frontline |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425010942/http://www.frontlineonnet.com/fl2721/stories/20101022272107700.htm |archive-date=25 April 2011 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;  ೧೯೫೭ ಡ್ದ್ ೧೯೬೦ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alphabetical List Of All Members Of Rajya Sabha Since 1952|url=http://164.100.47.5:8080/members/alphabeticallist_all_terms.asp|publisher=Rajya Sabha|access-date=3 March 2012}}&lt;/ref&gt;  ಇಂಬೆರ್ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣೊದ ಪುರಸ್ಕೃತೆರ್.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;


==ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ==
ಬಿ.ಶಿವರಾವ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬, ೧೮೯೧ಡ್ ಚಿತ್ರಾಪುರ  ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;BM&quot;&gt;{{cite news |last= Madhukar|first=Jayanthi |date=1 March 2010|title=The Famous Four|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/the-famous-four/articleshow/21913684.cms|newspaper=Bangalore Mirror|access-date= 22 April 2026	}}&lt;/ref&gt;  ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್. ಅರೆನ ಮಲ್ಲ ಅಣ್ಣೆರ್ [[ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್|ಬೆನಗಲ್ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ಬೆನಗಲ್ ರಾಮ ರಾವ್|ಬೆನಗಲ್ ರಾಮ ರಾವ್.]] ಇರ್ವೆರ್ಲಾ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಚೆನ್ನೈದ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ದಿ ಹಿಂದೂ ಬೊಕ್ಕ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಗ್ ವರದಿಗಾರೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ''ಫ್ರೇಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್'' (ಆರು ಸಂಪುಟೊಲೆಡ್, ೧೯೬೮) ಪನ್ಪಿನ ಕೃತಿಗ್ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ಗಾಂಧೀಜಿನ ಮಲ್ಲ ಅಭಿಮಾನಿ.  ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊದ ಪಿರವುಲಾ ಯುಎನ್ ಬೊಕ್ಕ ಐಎಲ್ಒಡ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಸೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್.ಇಂಬೆರ್ಅ ಶ್ರೀಮತಿ [[ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಂಡಿತ್]] ಬೊಕ್ಕ ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ೧೯೫೨–೫೭ ಮುಟ್ಟ ಲೋಕಸಭೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೫೭–೧೯೬೦ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಸಭೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಎಂದೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನೊಡ್ದ್ ನಿವೃತ್ತರಾದ್ ತನ್ನ ಜೀವನೊನು ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಸಮರ್ಪಿಸಯೆರ್. ತನ್ನ ಮೆಗ್ಯೆ ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್ ನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಡ್ ಉಂಡು (೧೯೬೦) ಪಂಡ್ದ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಿರಿಲ್ ಹೆನ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇರಿ ಡೊರೀನ್ ವೇನ್ ರೈಟ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು'' ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಪಾಲಿಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್'' ೧೯೩೫-೪೭ ನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೆರೆನ ಕಡೆತ ಕೃತಿ ''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಫ್ರೀಡಂ ಫೈಟರ್ಸ್: ಸೋಮ್ ನೋಟೆಬಲ್ ಫಿಗರ್ಸ್'', 1972ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಂಡ್.

==ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಕುಲು==
''What Labour has Gained from Reform in India'' (1923)
* ''The Problem of India'' (1926), co-written with David Graham Pole
* ''Select Constitutions of the World'' (1934)
* ''Industrial Worker in India'' (1939)
* ''India's Freedom Struggle: Some aspects'' (1968)
* ''India Goes to the Polls'' (1968)
* ''India's Role in UN'' (1968), co-written with Ǧaʻfar Riḍā'Bilġrāmī
==ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ==
1947, 1948, 1949 ಬೊಕ್ಕ 1950ಡ್ ನಡತಿನ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆತ ಅಧಿವೇಶನೊಲೆಗ್ ಭಾರತೀಯ ನಿಯೋಗೊನು ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ತೆರ್.
==ಮರಣ==
ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೭೫ಡ್ ನವದೆಹಲಿಡ್ ಮರಣೊ ಪಡೆಯೆರ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]</text>
      <sha1>kqzootbzocbroxub6424iu6mx7h1r50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361617</id>
      <parentid>361616</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಕುಡ್ಲ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9000" sha1="km67awnd108w9ipz7v8m0dxaz2mowl3" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix          =
| name                      =ಬೆನಗಲ್ ಶಿವ ರಾವ್
| honorific_suffix          = 
| image                     = B. Shiva Rao.jpg
| constituency_MP           = [[South Kanara (South) (Lok Sabha constituency)|South Kanara (South)]]
| parliament                = Indian
| majority                  = 8841
| term_start                = 1952
| term_end                  = 1957
| predecessor               = ''Position created''
| successor                 = [[K. R. Achar]], as [[Member of Parliament, Lok Sabha|MP]] of [[Mangalore (Lok Sabha constituency)|Mangalore Lok Sabha constituency]]
| birth_date                = 26 February 1891
| birth_place               = [[Mangalore]], [[Madras Presidency]], [[British India]] (now [[Karnataka]])
| death_date                = 15 December 1975
| death_place               = [[Delhi]]
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = 
| birth_name                = 
| party                     = [[Indian National Congress]]
| other_party               = &lt;!--For additional political affiliations--&gt;
| spouse                    = [[Kitty Shiva Rao|Kitty Verstaendig]]
| partner                   = &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
| relations                 = 
| children                  = 
| alma_mater                = Presidency College, Madras
| occupation                = Journalist
| profession                = Politician
| cabinet                   = 
| committees                = 
| portfolio                 = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| website                   = 
| footnotes                 =  
}}
'''ಬೆನೆಗಲ್ ಶಿವ ರಾವ್ '''(೨೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೧ - ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೫) ಒರಿ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ [[ರಾಜಕಾರಣಿ]]. ಮೇರ್ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆತ ಸದಸ್ಯರಾದ್, ಸುರುತ ಲೋಕಸಭೆಟ್  ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. &lt;ref name=bio&gt;{{cite web|title=First Lok Sabha Members Bioprofile|url=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/956.htm|publisher=Lok Sabha|access-date=5 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144253/http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/956.htm|archive-date=13 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jain |first=L.C. |title=Growing up with it |url=http://www.hindu.com/th125/stories/2003091301371400.htm |access-date=3 March 2012 |newspaper=The Hindu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145645/http://www.hindu.com/th125/stories/2003091301371400.htm |archive-date=13 April 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;  ಆರ್ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]] ಗ್ ವರದಿಗಾರೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|last=NOORANI |first=A.G. |title=Two sides of Nehru |url=http://www.frontlineonnet.com/fl2721/stories/20101022272107700.htm |access-date=3 March 2012 |newspaper=Frontline |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425010942/http://www.frontlineonnet.com/fl2721/stories/20101022272107700.htm |archive-date=25 April 2011 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;  ೧೯೫೭ ಡ್ದ್ ೧೯೬೦ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alphabetical List Of All Members Of Rajya Sabha Since 1952|url=http://164.100.47.5:8080/members/alphabeticallist_all_terms.asp|publisher=Rajya Sabha|access-date=3 March 2012}}&lt;/ref&gt;  ಇಂಬೆರ್ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣೊದ ಪುರಸ್ಕೃತೆರ್.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;


==ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ==
ಬಿ.ಶಿವರಾವ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬, ೧೮೯೧ಡ್ ಚಿತ್ರಾಪುರ  ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;BM&quot;&gt;{{cite news |last= Madhukar|first=Jayanthi |date=1 March 2010|title=The Famous Four|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/the-famous-four/articleshow/21913684.cms|newspaper=Bangalore Mirror|access-date= 22 April 2026	}}&lt;/ref&gt;  ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್. ಅರೆನ ಮಲ್ಲ ಅಣ್ಣೆರ್ [[ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್|ಬೆನಗಲ್ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ಬೆನಗಲ್ ರಾಮ ರಾವ್|ಬೆನಗಲ್ ರಾಮ ರಾವ್.]] ಇರ್ವೆರ್ಲಾ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಚೆನ್ನೈದ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ದಿ ಹಿಂದೂ ಬೊಕ್ಕ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಗ್ ವರದಿಗಾರೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ''ಫ್ರೇಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್'' (ಆರು ಸಂಪುಟೊಲೆಡ್, ೧೯೬೮) ಪನ್ಪಿನ ಕೃತಿಗ್ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ಗಾಂಧೀಜಿನ ಮಲ್ಲ ಅಭಿಮಾನಿ.  ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊದ ಪಿರವುಲಾ ಯುಎನ್ ಬೊಕ್ಕ ಐಎಲ್ಒಡ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಸೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್.ಇಂಬೆರ್ಅ ಶ್ರೀಮತಿ [[ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಂಡಿತ್]] ಬೊಕ್ಕ ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ೧೯೫೨–೫೭ ಮುಟ್ಟ ಲೋಕಸಭೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೫೭–೧೯೬೦ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಸಭೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಎಂದೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನೊಡ್ದ್ ನಿವೃತ್ತರಾದ್ ತನ್ನ ಜೀವನೊನು ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಸಮರ್ಪಿಸಯೆರ್. ತನ್ನ ಮೆಗ್ಯೆ ಬಿ.ಎನ್.ರಾವ್ ನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಡ್ ಉಂಡು (೧೯೬೦) ಪಂಡ್ದ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಿರಿಲ್ ಹೆನ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇರಿ ಡೊರೀನ್ ವೇನ್ ರೈಟ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು'' ದಿ ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಪಾಲಿಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್'' ೧೯೩೫-೪೭ ನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೆರೆನ ಕಡೆತ ಕೃತಿ ''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಫ್ರೀಡಂ ಫೈಟರ್ಸ್: ಸೋಮ್ ನೋಟೆಬಲ್ ಫಿಗರ್ಸ್'', 1972ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಂಡ್.

==ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಕುಲು==
''What Labour has Gained from Reform in India'' (1923)
* ''The Problem of India'' (1926), co-written with David Graham Pole
* ''Select Constitutions of the World'' (1934)
* ''Industrial Worker in India'' (1939)
* ''India's Freedom Struggle: Some aspects'' (1968)
* ''India Goes to the Polls'' (1968)
* ''India's Role in UN'' (1968), co-written with Ǧaʻfar Riḍā'Bilġrāmī
==ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ==
1947, 1948, 1949 ಬೊಕ್ಕ 1950ಡ್ ನಡತಿನ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆತ ಅಧಿವೇಶನೊಲೆಗ್ ಭಾರತೀಯ ನಿಯೋಗೊನು ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ತೆರ್.
==ಮರಣ==
ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೭೫ಡ್ ನವದೆಹಲಿಡ್ ಮರಣೊ ಪಡೆಯೆರ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ]]</text>
      <sha1>km67awnd108w9ipz7v8m0dxaz2mowl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27273</id>
    <revision>
      <id>361614</id>
      <parentid>361581</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6295" sha1="j12v0be2u34vakwfodu3i98nrecoc9v" xml:space="preserve">'''ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ''' (1975 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022) ತುಳು ನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತೆರ್. ಆರ್ ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿದ ರಡ್ಡನೇ ಮೇಳೊದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಮಧುರ ಕಂಠ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಭಾಗವತಿಕೆಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ ಮನಸ್ಸು ಗೆದ್ದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Bhagavatha Prasad Bhat Balipa passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-bhagavatha-prasad-bhat-balipa-passes-away/article65312053.ece |work=The Hindu |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ಖ್ಯಾತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ [[ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ]] ಅರೆನ ಮಗೆ. ಆರ್ ಪೊಪ್ಪನೊಟ್ಟಿಗೆನೇ ಭಾಗವತಿಕೆದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಡೇ ಯಕ್ಷಗಾನದಂಚಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಾಯಿನ ಮೇರ್, ಸುಮಾರು 15ನೇ ಪ್ರಾಯೋಡೇ ಭಾಗವತರಾದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಸೇವೆ ==

ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವತೆರ್ ನಕಲೆನೆಟ್ ಒರಿ. ಆರ್ ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿದ ರಡ್ಡನೇ ಮೇಳೊಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡನೆ ಮೇಳೊದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾದ್ ಅರೆನ ಕಡೇ ಜೀವನೊದ ಮುಟ್ಟ ಅಲ್ಪನೇ ಸೇವೆ ಮಂದೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಸಮಾನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಉಳ್ಳೆರಾಯಿನ ಆರ್, ಪದ್ಯೊಲೆನ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ನಿರೂಪಣೆ ಮಲ್ಪುನದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಗಬದ್ಧ ಗಾಯನಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Bhagavatha Prasad Bhat Balipa passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-bhagavatha-prasad-bhat-balipa-passes-away/article65312053.ece |work=The Hindu |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಅವೇತೋ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆಡ್ ಆರ್ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿದ ಅಮೂಲ್ಕ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಲೆನ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ್ ಮದ್ಯೆ ಆರ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಗವತರಾಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ನಿಧನ |url=https://udayavani.com/yakshagana-bhagavata-prasad-balipa-no-more?lang=kn |work=Udayavani |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗಾದ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪೆರೆಗ್ ಅನೇಕ ಗೌರವೊಲು ಲಭಿಸುದುಂಡು. 2022ಡ್ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಬೊಂಡಾಲ ರಾಮಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ '''ಬೊಂಡಾಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''ಗ್ ಆರ್ ಆಯ್ಕೆ ಆದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಂದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bondala Prashasthi for Prasad Balipa Bhagavatha |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bondala-prashasthi-for-prasad-balipa-bhagavatha-1081571.html |work=Deccan Herald |date=14 February 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಅನಾರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ನಿಧನ ==

ಗಂಟಲು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಾಯಿನ  ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪೆರ್ 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022ಡ್ ಮಂಗಳೂರುಡ್ ನಿಧನ ಆಯೆರ್. ನಿಧನ ಆಪುನ ಕಾಲೊಡ್ ಆರೆಗ್ 46 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ ಆದು ಇತ್ತುಂಡು. ಆರೆನ ಅಗಲಿಕೆಗ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಗಣ್ಯರ್, ಕಲಾವಿದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಸಂತಾಪ ವ್ಯಕ್ತ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana artiste Bhagavatha Prasad Balipa passes away in Mangaluru |url=https://publictv.in/senior-yakshagana-artiste-bhagavatha-prasad-balipa-passes-away-in-mangaluru/ |work=Public TV |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]</text>
      <sha1>j12v0be2u34vakwfodu3i98nrecoc9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361615</id>
      <parentid>361614</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6365" sha1="jyn69cq6g9e60k7c5klveu0n8vn7fl2" xml:space="preserve">'''ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ''' (1975 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022) ತುಳು ನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತೆರ್. ಆರ್ ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿದ ರಡ್ಡನೇ ಮೇಳೊದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಮಧುರ ಕಂಠ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಭಾಗವತಿಕೆಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ ಮನಸ್ಸು ಗೆದ್ದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Bhagavatha Prasad Bhat Balipa passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-bhagavatha-prasad-bhat-balipa-passes-away/article65312053.ece |work=The Hindu |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ಖ್ಯಾತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ [[ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ]] ಅರೆನ ಮಗೆ. ಆರ್ ಪೊಪ್ಪನೊಟ್ಟಿಗೆನೇ ಭಾಗವತಿಕೆದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಡೇ ಯಕ್ಷಗಾನದಂಚಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಾಯಿನ ಮೇರ್, ಸುಮಾರು 15ನೇ ಪ್ರಾಯೋಡೇ ಭಾಗವತರಾದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಸೇವೆ ==

ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವತೆರ್ ನಕಲೆನೆಟ್ ಒರಿ. ಆರ್ ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿದ ರಡ್ಡನೇ ಮೇಳೊಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡನೆ ಮೇಳೊದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾದ್ ಅರೆನ ಕಡೇ ಜೀವನೊದ ಮುಟ್ಟ ಅಲ್ಪನೇ ಸೇವೆ ಮಂದೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಸಮಾನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಉಳ್ಳೆರಾಯಿನ ಆರ್, ಪದ್ಯೊಲೆನ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ನಿರೂಪಣೆ ಮಲ್ಪುನದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಗಬದ್ಧ ಗಾಯನಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Bhagavatha Prasad Bhat Balipa passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-bhagavatha-prasad-bhat-balipa-passes-away/article65312053.ece |work=The Hindu |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಅವೇತೋ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆಡ್ ಆರ್ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿದ ಅಮೂಲ್ಕ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಲೆನ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ್ ಮದ್ಯೆ ಆರ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಗವತರಾಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ನಿಧನ |url=https://udayavani.com/yakshagana-bhagavata-prasad-balipa-no-more?lang=kn |work=Udayavani |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗಾದ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪೆರೆಗ್ ಅನೇಕ ಗೌರವೊಲು ಲಭಿಸುದುಂಡು. 2022ಡ್ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಬೊಂಡಾಲ ರಾಮಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ '''ಬೊಂಡಾಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''ಗ್ ಆರ್ ಆಯ್ಕೆ ಆದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಂದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bondala Prashasthi for Prasad Balipa Bhagavatha |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bondala-prashasthi-for-prasad-balipa-bhagavatha-1081571.html |work=Deccan Herald |date=14 February 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಅನಾರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ನಿಧನ ==

ಗಂಟಲು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಾಯಿನ  ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪೆರ್ 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022ಡ್ ಮಂಗಳೂರುಡ್ ನಿಧನ ಆಯೆರ್. ನಿಧನ ಆಪುನ ಕಾಲೊಡ್ ಆರೆಗ್ 46 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ ಆದು ಇತ್ತುಂಡು. ಆರೆನ ಅಗಲಿಕೆಗ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಗಣ್ಯರ್, ಕಲಾವಿದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಸಂತಾಪ ವ್ಯಕ್ತ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana artiste Bhagavatha Prasad Balipa passes away in Mangaluru |url=https://publictv.in/senior-yakshagana-artiste-bhagavatha-prasad-balipa-passes-away-in-mangaluru/ |work=Public TV |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]]</text>
      <sha1>jyn69cq6g9e60k7c5klveu0n8vn7fl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27275</id>
    <revision>
      <id>361597</id>
      <parentid>361584</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <origin>361597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="8jzmq23wc3w8ma2pl78rw6ttsvxcpts" xml:space="preserve">'''ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ''' (c. 1941 – 24 ಜನವರಿ 2024) ತುಳುನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲಾವಿದ ಆಂಡ್. ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ರಾಜವೇಷೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಟಕೀಯ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಅದ್ಭುತವಾದ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆದಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕೊಲೆನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ ಬತ್ತಿನಾರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಮಂಗಳೂರು: ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿಧನ |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/mangalore-yakshagana-artist-peruvayi-narayana-shetty-passes-away-2655370 |work=Prajavani |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಬಾಳ್ವೆ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯೆರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೆರುವಾಯಿ ಗ್ರಾಮಡ್ ಜನನ ಆಯಿರ್. ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲಡ್ಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಆಸಕ್ತಿ ಮಲ್ತ್, 12ನೇ ಪ್ರಾಯದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಬಾಯಾರು ಐತಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ, ಕುಡಾಣ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈನ ಒಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ==
ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಕುಂಡಾವು ಮೇಳಡ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನೊನು ಆರಂಬ ಮಲ್ತೆರ್. ತರುವಾಯ [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]], ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳ, ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮೇಳ, ಕದ್ರಿ, ಕುಂಬಳೆ, ಕುಂಟಾರು ಬೊಕ್ಕ ಕಟೀಲು ಅಂಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳೊಲೆಡ್ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

ಆರ್ ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ಪೌರಾಣಿಕ ರಾಜ ಪಾತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾತೆರ್. ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ರಂಗನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊನು ತೋರ್ದ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದೆರಡ್ ಪುದರ್ ಬ್ಯದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html |website=Yakshagana.in |date=2024}}&lt;/ref&gt;

== ಸನ್ಮಾನೊಲು ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗಾದ್ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಲು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗೊಲೆನ್ ಅವೆರೆನ್ ಸನ್ಮಾನ ಮಲ್ತುದು ಗೌರವಿಸಾದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html}}&lt;/ref&gt;

== ನಿಧನ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ರು 24 ಜನವರಿ 2024ಡ್ 82ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ನಿಧನ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮರಣ ತುಳುನಾಡ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ತುಂಬರೆ ಆವಂದಿನ ನಷ್ಟ ಪಂದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಸಂತಾಪ ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mangalore: Peruvai Narayana Shetty, Yakshagana artist dies at 82 |url=https://headlinekarnataka.com/news/mangalore/18136/Mangalore-Peruvia-Narayana-Shetty-yakshagana-artist-dies-at-82 |work=Headline Karnataka |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8jzmq23wc3w8ma2pl78rw6ttsvxcpts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361610</id>
      <parentid>361597</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="49m5e2z4fjkpezazgvlwja2cmj4g5zz" xml:space="preserve">'''ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ''' (c. 1941 – 24 ಜನವರಿ 2024) ತುಳುನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲಾವಿದ ಆಂಡ್. ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ರಾಜವೇಷೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಟಕೀಯ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಅದ್ಭುತವಾದ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆದಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕೊಲೆನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ ಬತ್ತಿನಾರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಮಂಗಳೂರು: ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿಧನ |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/mangalore-yakshagana-artist-peruvayi-narayana-shetty-passes-away-2655370 |work=Prajavani |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಬಾಳ್ವೆ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯೆರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೆರುವಾಯಿ ಗ್ರಾಮಡ್ ಜನನ ಆಯಿರ್. ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲಡ್ಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಆಸಕ್ತಿ ಮಲ್ತ್, 12ನೇ ಪ್ರಾಯದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಬಾಯಾರು ಐತಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ, ಕುಡಾಣ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈನ ಒಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ==
ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಕುಂಡಾವು ಮೇಳಡ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನೊನು ಆರಂಬ ಮಲ್ತೆರ್. ತರುವಾಯ [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]], ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳ, ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮೇಳ, ಕದ್ರಿ, ಕುಂಬಳೆ, ಕುಂಟಾರು ಬೊಕ್ಕ ಕಟೀಲು ಅಂಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳೊಲೆಡ್ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

ಆರ್ ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ಪೌರಾಣಿಕ ರಾಜ ಪಾತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾತೆರ್. ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ರಂಗನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊನು ತೋರ್ದ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದೆರಡ್ ಪುದರ್ ಬ್ಯದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html |website=Yakshagana.in |date=2024}}&lt;/ref&gt;

== ಸನ್ಮಾನೊಲು ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗಾದ್ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಲು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗೊಲೆನ್ ಅವೆರೆನ್ ಸನ್ಮಾನ ಮಲ್ತುದು ಗೌರವಿಸಾದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html}}&lt;/ref&gt;

== ನಿಧನ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ರು 24 ಜನವರಿ 2024ಡ್ 82ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ನಿಧನ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮರಣ ತುಳುನಾಡ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ತುಂಬರೆ ಆವಂದಿನ ನಷ್ಟ ಪಂದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಸಂತಾಪ ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mangalore: Peruvai Narayana Shetty, Yakshagana artist dies at 82 |url=https://headlinekarnataka.com/news/mangalore/18136/Mangalore-Peruvia-Narayana-Shetty-yakshagana-artist-dies-at-82 |work=Headline Karnataka |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]</text>
      <sha1>49m5e2z4fjkpezazgvlwja2cmj4g5zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361611</id>
      <parentid>361610</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5703" sha1="6y9ri7ltci4nfrcyd0dkk1ui3wfrsep" xml:space="preserve">'''ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ''' (c. 1941 – 24 ಜನವರಿ 2024) ತುಳುನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲಾವಿದ ಆಂಡ್. ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ರಾಜವೇಷೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಟಕೀಯ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಅದ್ಭುತವಾದ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆದಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕೊಲೆನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ ಬತ್ತಿನಾರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಮಂಗಳೂರು: ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿಧನ |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/mangalore-yakshagana-artist-peruvayi-narayana-shetty-passes-away-2655370 |work=Prajavani |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಬಾಳ್ವೆ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯೆರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೆರುವಾಯಿ ಗ್ರಾಮಡ್ ಜನನ ಆಯಿರ್. ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲಡ್ಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಆಸಕ್ತಿ ಮಲ್ತ್, 12ನೇ ಪ್ರಾಯದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಬಾಯಾರು ಐತಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ, ಕುಡಾಣ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈನ ಒಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ==
ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಕುಂಡಾವು ಮೇಳಡ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನೊನು ಆರಂಬ ಮಲ್ತೆರ್. ತರುವಾಯ [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]], ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳ, ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮೇಳ, ಕದ್ರಿ, ಕುಂಬಳೆ, ಕುಂಟಾರು ಬೊಕ್ಕ ಕಟೀಲು ಅಂಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳೊಲೆಡ್ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

ಆರ್ ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ಪೌರಾಣಿಕ ರಾಜ ಪಾತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾತೆರ್. ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ರಂಗನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊನು ತೋರ್ದ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದೆರಡ್ ಪುದರ್ ಬ್ಯದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html |website=Yakshagana.in |date=2024}}&lt;/ref&gt;

== ಸನ್ಮಾನೊಲು ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗಾದ್ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಲು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗೊಲೆನ್ ಅವೆರೆನ್ ಸನ್ಮಾನ ಮಲ್ತುದು ಗೌರವಿಸಾದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html}}&lt;/ref&gt;

== ನಿಧನ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ರು 24 ಜನವರಿ 2024ಡ್ 82ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ನಿಧನ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮರಣ ತುಳುನಾಡ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ತುಂಬರೆ ಆವಂದಿನ ನಷ್ಟ ಪಂದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಸಂತಾಪ ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mangalore: Peruvai Narayana Shetty, Yakshagana artist dies at 82 |url=https://headlinekarnataka.com/news/mangalore/18136/Mangalore-Peruvia-Narayana-Shetty-yakshagana-artist-dies-at-82 |work=Headline Karnataka |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]]</text>
      <sha1>6y9ri7ltci4nfrcyd0dkk1ui3wfrsep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361629</id>
      <parentid>361611</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5804" sha1="nie03zeb2xvyzdm1u5bwrnvdw012706" xml:space="preserve">'''ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ''' (c. 1941 – 24 ಜನವರಿ 2024) ತುಳುನಾಡ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲಾವಿದ ಆಂಡ್. ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ರಾಜವೇಷೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಟಕೀಯ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಅದ್ಭುತವಾದ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆದಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕೊಲೆನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ ಬತ್ತಿನಾರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಮಂಗಳೂರು: ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿಧನ |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/mangalore-yakshagana-artist-peruvayi-narayana-shetty-passes-away-2655370 |work=Prajavani |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಬಾಳ್ವೆ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯೆರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೆರುವಾಯಿ ಗ್ರಾಮಡ್ ಜನನ ಆಯಿರ್. ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲಡ್ಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಆಸಕ್ತಿ ಮಲ್ತ್, 12ನೇ ಪ್ರಾಯದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಬಾಯಾರು ಐತಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ, ಕುಡಾಣ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈನ ಒಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ==
ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಕುಂಡಾವು ಮೇಳಡ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನೊನು ಆರಂಬ ಮಲ್ತೆರ್. ತರುವಾಯ [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]], ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳ, ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮೇಳ, ಕದ್ರಿ, ಕುಂಬಳೆ, ಕುಂಟಾರು ಬೊಕ್ಕ ಕಟೀಲು ಅಂಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳೊಲೆಡ್ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artist Peruvai Narayana Shetty passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-passes-away/article67773514.ece |work=The Hindu |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

ಆರ್ ಕಿರೀಟ ವೇಷೊಲು, ಪೌರಾಣಿಕ ರಾಜ ಪಾತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾತೆರ್. ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ರಂಗನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊನು ತೋರ್ದ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದೆರಡ್ ಪುದರ್ ಬ್ಯದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html |website=Yakshagana.in |date=2024}}&lt;/ref&gt;

== ಸನ್ಮಾನೊಲು ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗಾದ್ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಲು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗೊಲೆನ್ ಅವೆರೆನ್ ಸನ್ಮಾನ ಮಲ್ತುದು ಗೌರವಿಸಾದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peruvai Narayana Shetty - Yakshagana Artist Profile |url=https://www.yakshagana.in/2024/01/peruvai-narayana-shetty-yakshagana-artist-profile.html}}&lt;/ref&gt;

== ನಿಧನ ==

ಪೆರುವಾಯಿ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ರು 24 ಜನವರಿ 2024ಡ್ 82ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ನಿಧನ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮರಣ ತುಳುನಾಡ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ತುಂಬರೆ ಆವಂದಿನ ನಷ್ಟ ಪಂದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಸಂತಾಪ ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mangalore: Peruvai Narayana Shetty, Yakshagana artist dies at 82 |url=https://headlinekarnataka.com/news/mangalore/18136/Mangalore-Peruvia-Narayana-Shetty-yakshagana-artist-dies-at-82 |work=Headline Karnataka |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yakshagana Artist Peruvai Narayana Shetty No More |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/yakshagana-artist-peruvai-narayana-shetty-no-more-339755.html |website=Oneindia Kannada |date=24 January 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>nie03zeb2xvyzdm1u5bwrnvdw012706</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27277</id>
    <revision>
      <id>361586</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್'''(೧೮೮೪-೧೯೬೪) ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ. ಇಂಬೆರ್ಲಾ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಒರಿನ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆ.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾ...</comment>
      <origin>361586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="k9813jl3ts31739jb72fshmko1ykmty" xml:space="preserve">'''ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್'''(೧೮೮೪-೧೯೬೪) ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ. ಇಂಬೆರ್ಲಾ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಒರಿನ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆ.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊಡು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ  ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂಜಿ ಅಧಾರ ಸ್ಥಂಭವಾದಿತ್ತಿನಾರ್.
==ಜೀವನೊ==
ಸಂಜೀವ ರಾಯರ್ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಸಾರಸ್ವತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್.ಅಪ್ಪೆ ರಾಧಾಬಾಯಿ ಬೈಂದೂರು.ಬೊಡೆತಿ ಪದ್ಮಾ.ಬೊಡೆತಿಲಾ ಇಂಬೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪುಗೆಲ್ ಕೊರ್ತಿನಾರ್.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿನ ಮೆಗ್ಯನಕುಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ಪೋವಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇಂಚಿನ ವಿಷಯಲೆಗ್ ಪುಡಿಪು ದೀಡ್ಯೆರ್.ಬೆನೆಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್ ಒಂಜಿ ಸಾಧಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಳವಾದ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊನು ನಡಪಾಯೆರ್, ಉಂದು ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲೆನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಸಂಪೊತ್ತು ಸಂಗ್ರಹೊದ ಬದಲ್ ತಾತ್ವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ತೆರ್.</text>
      <sha1>k9813jl3ts31739jb72fshmko1ykmty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361600</id>
      <parentid>361586</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತಾರೊ</comment>
      <origin>361600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5204" sha1="jchztscgbz83bvcrifk8nm0fdgqoiyt" xml:space="preserve">'''ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್'''(೧೮೮೪-೧೯೬೪) ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ. ಇಂಬೆರ್ಲಾ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಒರಿನ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆ.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊಡು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ  ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂಜಿ ಅಧಾರ ಸ್ಥಂಭವಾದಿತ್ತಿನಾರ್.
==ಜೀವನೊ==
ಸಂಜೀವ ರಾಯರ್ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಸಾರಸ್ವತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್.ಅಪ್ಪೆ ರಾಧಾಬಾಯಿ ಬೈಂದೂರು.ಬೊಡೆತಿ ಪದ್ಮಾ.ಬೊಡೆತಿಲಾ ಇಂಬೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪುಗೆಲ್ ಕೊರ್ತಿನಾರ್.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿನ ಮೆಗ್ಯನಕುಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ಪೋವಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇಂಚಿನ ವಿಷಯಲೆಗ್ ಪುಡಿಪು ದೀಡ್ಯೆರ್.ಬೆನೆಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್ ಒಂಜಿ ಸಾಧಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಳವಾದ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊನು ನಡಪಾಯೆರ್, ಉಂದು ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲೆನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಸಂಪೊತ್ತು ಸಂಗ್ರಹೊದ ಬದಲ್ ತಾತ್ವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ತೆರ್.
==ಸಮಾಜ ಸೇವೆ==
ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಚಳುವಳಿದ ಅದ್ವರ್ಯು,ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅನ್ನಿಬೆಸಂಟ್‍ರ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಇಂಬೆರೆ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಆದ್ ಅರೆನ ಮಾತ ಬೇಲೆಡ್‍ಲಾ ದಶಕಕಾಲ ರಾವ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್.ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ವಾರಣಾಶಿಡ್ ರಾಜಘಾಟ್ ಬೆಸೆಂಟ್ ಸ್ಚೂಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಆ ಕಾಲಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆದಿತ್ತ್‍ನ ಶಾಲೆದ ಸ್ಥಾಪನೆಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಬೆಂದೆರ್.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯೆರೆಗ್ಲಾ ಅನ್ನಿಬೆಸೆಂಟೆರೆಗ್ಲಾ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬತ್ತ್‍ಪ್ಪುನಗ ರಾವ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಧ್ಯೆ ಸೇತುವೆದ ಲೆಕ ತನ್ನ ವಿದ್ವತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ದಿವಂತಿಕೆಡ್ ಚಳುವಳಿಗ್,ಶಾಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಒವುಲಾ ವಿಘ್ನ ಬರಂದಿಲೆಕ ತೂವೆಂಡೆರ್.೧೯೧೭ಡ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಬೊಡೆದಿ ಪದ್ಮಾ ರೆನ ಉಸ್ತುವಾರಿಡ್  ಪೊಂಜೋವ್‍ಲೆನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಬಲೀಕರಣಗ್ ''ಮಹಿಳಾ ಸಭಾ'' ಪನ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.
==ಸಾಹಿತ್ಯ==
ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ನಡತ್ತಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯ, ಆಡಳಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಲೆನ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪುನ ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಡಂ ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ವಿದ್ವತ್ ಜಗತ್ತ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾತುಂಡ್.
==ಕಡೆತ ಬದ್‍ಕ್==
೧೯೩೮ಡ್ ಆರೆನ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನೊಡ್ ಥಿಯಾಸೋಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ಒಲಾಯಿ ನಡತಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಭ್ರಮನಿರಸನ ಆದ್, ಜಾಸ್ತಿ,ಜಾಸ್ತಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದಂಚಿ ವಾಲಿಯೆರ್. ಪಾಂಡಿಚೆರಿದ ಅರವಿಂದಾಶ್ರಮದೊಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪರ್ಕ ದೀಡೊಂದಿತ್ತೆರ್.೧೯೬೫ಡ್ ಇಂಬೆರೆನ ಅಂತ್ಯ ಆಂಡ್.</text>
      <sha1>jchztscgbz83bvcrifk8nm0fdgqoiyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361601</id>
      <parentid>361600</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಾಧಕೆರ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5247" sha1="q7lkwc95a5dv8bdf8zhsv3xuis8mbne" xml:space="preserve">'''ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್'''(೧೮೮೪-೧೯೬೪) ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ. ಇಂಬೆರ್ಲಾ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಒರಿನ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆ.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊಡು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ  ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂಜಿ ಅಧಾರ ಸ್ಥಂಭವಾದಿತ್ತಿನಾರ್.
==ಜೀವನೊ==
ಸಂಜೀವ ರಾಯರ್ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಸಾರಸ್ವತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್.ಅಪ್ಪೆ ರಾಧಾಬಾಯಿ ಬೈಂದೂರು.ಬೊಡೆತಿ ಪದ್ಮಾ.ಬೊಡೆತಿಲಾ ಇಂಬೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪುಗೆಲ್ ಕೊರ್ತಿನಾರ್.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿನ ಮೆಗ್ಯನಕುಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ಪೋವಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇಂಚಿನ ವಿಷಯಲೆಗ್ ಪುಡಿಪು ದೀಡ್ಯೆರ್.ಬೆನೆಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್ ಒಂಜಿ ಸಾಧಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಳವಾದ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊನು ನಡಪಾಯೆರ್, ಉಂದು ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲೆನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಸಂಪೊತ್ತು ಸಂಗ್ರಹೊದ ಬದಲ್ ತಾತ್ವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ತೆರ್.
==ಸಮಾಜ ಸೇವೆ==
ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಚಳುವಳಿದ ಅದ್ವರ್ಯು,ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅನ್ನಿಬೆಸಂಟ್‍ರ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಇಂಬೆರೆ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಆದ್ ಅರೆನ ಮಾತ ಬೇಲೆಡ್‍ಲಾ ದಶಕಕಾಲ ರಾವ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್.ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ವಾರಣಾಶಿಡ್ ರಾಜಘಾಟ್ ಬೆಸೆಂಟ್ ಸ್ಚೂಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಆ ಕಾಲಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆದಿತ್ತ್‍ನ ಶಾಲೆದ ಸ್ಥಾಪನೆಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಬೆಂದೆರ್.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯೆರೆಗ್ಲಾ ಅನ್ನಿಬೆಸೆಂಟೆರೆಗ್ಲಾ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬತ್ತ್‍ಪ್ಪುನಗ ರಾವ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಧ್ಯೆ ಸೇತುವೆದ ಲೆಕ ತನ್ನ ವಿದ್ವತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ದಿವಂತಿಕೆಡ್ ಚಳುವಳಿಗ್,ಶಾಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಒವುಲಾ ವಿಘ್ನ ಬರಂದಿಲೆಕ ತೂವೆಂಡೆರ್.೧೯೧೭ಡ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಬೊಡೆದಿ ಪದ್ಮಾ ರೆನ ಉಸ್ತುವಾರಿಡ್  ಪೊಂಜೋವ್‍ಲೆನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಬಲೀಕರಣಗ್ ''ಮಹಿಳಾ ಸಭಾ'' ಪನ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.
==ಸಾಹಿತ್ಯ==
ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ನಡತ್ತಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯ, ಆಡಳಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಲೆನ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪುನ ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಡಂ ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ವಿದ್ವತ್ ಜಗತ್ತ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾತುಂಡ್.
==ಕಡೆತ ಬದ್‍ಕ್==
೧೯೩೮ಡ್ ಆರೆನ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನೊಡ್ ಥಿಯಾಸೋಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ಒಲಾಯಿ ನಡತಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಭ್ರಮನಿರಸನ ಆದ್, ಜಾಸ್ತಿ,ಜಾಸ್ತಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದಂಚಿ ವಾಲಿಯೆರ್. ಪಾಂಡಿಚೆರಿದ ಅರವಿಂದಾಶ್ರಮದೊಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪರ್ಕ ದೀಡೊಂದಿತ್ತೆರ್.೧೯೬೫ಡ್ ಇಂಬೆರೆನ ಅಂತ್ಯ ಆಂಡ್.

[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]</text>
      <sha1>q7lkwc95a5dv8bdf8zhsv3xuis8mbne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361602</id>
      <parentid>361601</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಕುಡ್ಲ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5283" sha1="e2zmcgzdndxfyd63cjdt7za1aecakqt" xml:space="preserve">'''ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್'''(೧೮೮೪-೧೯೬೪) ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ. ಇಂಬೆರ್ಲಾ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಒರಿನ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆ.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊಡು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ  ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂಜಿ ಅಧಾರ ಸ್ಥಂಭವಾದಿತ್ತಿನಾರ್.
==ಜೀವನೊ==
ಸಂಜೀವ ರಾಯರ್ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಸಾರಸ್ವತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್.ಅಪ್ಪೆ ರಾಧಾಬಾಯಿ ಬೈಂದೂರು.ಬೊಡೆತಿ ಪದ್ಮಾ.ಬೊಡೆತಿಲಾ ಇಂಬೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪುಗೆಲ್ ಕೊರ್ತಿನಾರ್.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿನ ಮೆಗ್ಯನಕುಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ಪೋವಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇಂಚಿನ ವಿಷಯಲೆಗ್ ಪುಡಿಪು ದೀಡ್ಯೆರ್.ಬೆನೆಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್ ಒಂಜಿ ಸಾಧಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಳವಾದ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊನು ನಡಪಾಯೆರ್, ಉಂದು ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲೆನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಸಂಪೊತ್ತು ಸಂಗ್ರಹೊದ ಬದಲ್ ತಾತ್ವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ತೆರ್.
==ಸಮಾಜ ಸೇವೆ==
ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಚಳುವಳಿದ ಅದ್ವರ್ಯು,ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅನ್ನಿಬೆಸಂಟ್‍ರ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಇಂಬೆರೆ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಆದ್ ಅರೆನ ಮಾತ ಬೇಲೆಡ್‍ಲಾ ದಶಕಕಾಲ ರಾವ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್.ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ವಾರಣಾಶಿಡ್ ರಾಜಘಾಟ್ ಬೆಸೆಂಟ್ ಸ್ಚೂಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಆ ಕಾಲಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆದಿತ್ತ್‍ನ ಶಾಲೆದ ಸ್ಥಾಪನೆಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಬೆಂದೆರ್.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯೆರೆಗ್ಲಾ ಅನ್ನಿಬೆಸೆಂಟೆರೆಗ್ಲಾ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬತ್ತ್‍ಪ್ಪುನಗ ರಾವ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಧ್ಯೆ ಸೇತುವೆದ ಲೆಕ ತನ್ನ ವಿದ್ವತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ದಿವಂತಿಕೆಡ್ ಚಳುವಳಿಗ್,ಶಾಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಒವುಲಾ ವಿಘ್ನ ಬರಂದಿಲೆಕ ತೂವೆಂಡೆರ್.೧೯೧೭ಡ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಬೊಡೆದಿ ಪದ್ಮಾ ರೆನ ಉಸ್ತುವಾರಿಡ್  ಪೊಂಜೋವ್‍ಲೆನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಬಲೀಕರಣಗ್ ''ಮಹಿಳಾ ಸಭಾ'' ಪನ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.
==ಸಾಹಿತ್ಯ==
ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ನಡತ್ತಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯ, ಆಡಳಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಲೆನ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪುನ ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಡಂ ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ವಿದ್ವತ್ ಜಗತ್ತ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾತುಂಡ್.
==ಕಡೆತ ಬದ್‍ಕ್==
೧೯೩೮ಡ್ ಆರೆನ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನೊಡ್ ಥಿಯಾಸೋಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ಒಲಾಯಿ ನಡತಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಭ್ರಮನಿರಸನ ಆದ್, ಜಾಸ್ತಿ,ಜಾಸ್ತಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದಂಚಿ ವಾಲಿಯೆರ್. ಪಾಂಡಿಚೆರಿದ ಅರವಿಂದಾಶ್ರಮದೊಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪರ್ಕ ದೀಡೊಂದಿತ್ತೆರ್.೧೯೬೫ಡ್ ಇಂಬೆರೆನ ಅಂತ್ಯ ಆಂಡ್.

[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ]]</text>
      <sha1>e2zmcgzdndxfyd63cjdt7za1aecakqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27278</id>
    <revision>
      <id>361591</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot; |- ! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]] |- | align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು''' |- | [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]] |- | [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]] |- | [[ಓ]] || [[ಔ]] |- | align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವ...</comment>
      <origin>361591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="c8jd2ojrw5hpnauo1nto5aubxgww4dt" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರ.  ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅ ಸೇರ್ದ್ ಟ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== ಟ ದ್ವನಿಮಾದ ರಚನೆ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[ತುಳು]]
! scope=&quot;col&quot; | [[ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:w:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತ
! scope=&quot;col&quot; | ಉಚ್ಚಾರಣೆ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಚಿತ್ರ:Kn-ಟ.oga]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>c8jd2ojrw5hpnauo1nto5aubxgww4dt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361592</id>
      <parentid>361591</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಟ ದ್ವನಿಮಾದ ರಚನೆ ಕ್ರಮೊ */</comment>
      <origin>361592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="jfm0ld698v2oxt3de4acklqtnosbotv" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರ.  ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅ ಸೇರ್ದ್ ಟ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>jfm0ld698v2oxt3de4acklqtnosbotv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361593</id>
      <parentid>361592</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="2z87h9wvgqub83bdf9hv6wg2dbsh7ef" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ.  ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>2z87h9wvgqub83bdf9hv6wg2dbsh7ef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361599</id>
      <parentid>361593</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>361599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="avatzx00p86iegaazvy4r1yxteeiiiy" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ.  ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>avatzx00p86iegaazvy4r1yxteeiiiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361636</id>
      <parentid>361599</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="kzbp5560vbki3jvw0fhbbenkad3x9kh" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ವರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಾನೊ ==
 ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮೂರನೇ ವರ್ಗವಾದ 'ಟ-ವರ್ಗ'ದ ಮೊದಲನೇ ಅಕ್ಷರ.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + ಅ = ಟ
# ಟ + ಆ = ಟಾ
# ಟ + ಇ = ಟಿ
# ಟ + ಈ = ಟೀ
# ಟ + ಉ = ಟು
# ಟ + ಊ = ಟೂ
# ಟ + ಋ = ಟೃ
# ಟ + ಎ = ಟೆ
# ಟ + ಏ = ಟೇ
# ಟ + ಐ = ಟೈ
# ಟ + ಒ = ಟೊ
# ಟ + ಓ = ಟೋ
# ಟ + ಔ = ಟೌ
# ಟ + ಅಂ = ಟಂ
# ಟ + ಅಃ = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>kzbp5560vbki3jvw0fhbbenkad3x9kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361637</id>
      <parentid>361636</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಕೊಲು */</comment>
      <origin>361637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5460" sha1="spovd9cu4xzn98gbijmc2a79k34gdhc" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ವರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಾನೊ ==
 ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮೂರನೇ ವರ್ಗವಾದ 'ಟ-ವರ್ಗ'ದ ಮೊದಲನೇ ಅಕ್ಷರ.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + ಅ = ಟ
# ಟ + ಆ = ಟಾ
# ಟ + ಇ = ಟಿ
# ಟ + ಈ = ಟೀ
# ಟ + ಉ = ಟು
# ಟ + ಊ = ಟೂ
# ಟ + ಋ = ಟೃ
# ಟ + ಎ = ಟೆ
# ಟ + ಏ = ಟೇ
# ಟ + ಐ = ಟೈ
# ಟ + ಒ = ಟೊ
# ಟ + ಓ = ಟೋ
# ಟ + ಔ = ಟೌ
# ಟ + ಅಂ = ಟಂ
# ಟ + ಅಃ = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>spovd9cu4xzn98gbijmc2a79k34gdhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361638</id>
      <parentid>361637</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5562" sha1="dedfkarh2tbng953w3la7j0t6tefkwq" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' || [[ಖ|ಖ್]] || [[ಗ|ಗ್]] || [[ಘ|ಘ್]] || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] || [[ಛ|ಛ್]] || [[ಜ|ಜ್]] || [[ಝ|ಝ್]] || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] || [[ಠ|ಠ್]] || [[ಡ|ಡ್]] || [[ಢ|ಢ್]] || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] || [[ಥ|ಥ್]] || [[ದ|ದ್]] || [[ಧ|ಧ್]] || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] || [[ಫ|ಫ್]] || [[ಬ|ಬ್]] || [[ಭ|ಭ್]] || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] || [[ಱ|ಱ್]] || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ವರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಾನೊ ==
 ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮೂರನೇ ವರ್ಗವಾದ 'ಟ-ವರ್ಗ'ದ ಮೊದಲನೇ ಅಕ್ಷರ.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + ಅ = ಟ
# ಟ + ಆ = ಟಾ
# ಟ + ಇ = ಟಿ
# ಟ + ಈ = ಟೀ
# ಟ + ಉ = ಟು
# ಟ + ಊ = ಟೂ
# ಟ + ಋ = ಟೃ
# ಟ + ಎ = ಟೆ
# ಟ + ಏ = ಟೇ
# ಟ + ಐ = ಟೈ
# ಟ + ಒ = ಟೊ
# ಟ + ಓ = ಟೋ
# ಟ + ಔ = ಟೌ
# ಟ + ಅಂ = ಟಂ
# ಟ + ಅಃ = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>dedfkarh2tbng953w3la7j0t6tefkwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361640</id>
      <parentid>361638</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="mo3sa9lr3e306gvt6xsqlqntfxwo9iw" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ವರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಾನೊ ==
 ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮೂರನೇ ವರ್ಗವಾದ 'ಟ-ವರ್ಗ'ದ ಮೊದಲನೇ ಅಕ್ಷರ.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + ಅ = ಟ
# ಟ + ಆ = ಟಾ
# ಟ + ಇ = ಟಿ
# ಟ + ಈ = ಟೀ
# ಟ + ಉ = ಟು
# ಟ + ಊ = ಟೂ
# ಟ + ಋ = ಟೃ
# ಟ + ಎ = ಟೆ
# ಟ + ಏ = ಟೇ
# ಟ + ಐ = ಟೈ
# ಟ + ಒ = ಟೊ
# ಟ + ಓ = ಟೋ
# ಟ + ಔ = ಟೌ
# ಟ + ಅಂ = ಟಂ
# ಟ + ಅಃ = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>mo3sa9lr3e306gvt6xsqlqntfxwo9iw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361641</id>
      <parentid>361640</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಾನೊ */</comment>
      <origin>361641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5165" sha1="p08m0jyug7l4wz47y57mf2rduvanl84" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + ಅ = ಟ
# ಟ + ಆ = ಟಾ
# ಟ + ಇ = ಟಿ
# ಟ + ಈ = ಟೀ
# ಟ + ಉ = ಟು
# ಟ + ಊ = ಟೂ
# ಟ + ಋ = ಟೃ
# ಟ + ಎ = ಟೆ
# ಟ + ಏ = ಟೇ
# ಟ + ಐ = ಟೈ
# ಟ + ಒ = ಟೊ
# ಟ + ಓ = ಟೋ
# ಟ + ಔ = ಟೌ
# ಟ + ಅಂ = ಟಂ
# ಟ + ಅಃ = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>p08m0jyug7l4wz47y57mf2rduvanl84</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361642</id>
      <parentid>361641</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ */</comment>
      <origin>361642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="jy9boh30ym90naqe6pekpihf8k7fwpw" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + [[ಅ]] = ಟ
# ಟ + [[ಆ]] = ಟಾ
# ಟ + [[ಇ]] = ಟಿ
# ಟ + [[ಈ]] = ಟೀ
# ಟ + [[ಉ]] = ಟು
# ಟ + [[ಊ]] = ಟೂ
# ಟ + [[ಋ]] = ಟೃ
# ಟ + [[ಎ]] = ಟೆ
# ಟ + [[ಏ]] = ಟೇ
# ಟ + [[ಐ]] = ಟೈ
# ಟ + [[ಒ]] = ಟೊ
# ಟ + [[ಓ]] = ಟೋ
# ಟ + [[ಔ]] = ಟೌ
# ಟ + [[ಅಂ]] = ಟಂ
# ಟ + [[ಅಃ]] = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || ģ
|-
| ಕ || ಗ || ಘ
|-
| c || j || z ź
|-
| ಚ || ಜ || ಝ
|-
| t || d || n
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| ŧ || đ || ń
|-
| ಟ || ಡ || ಣ
|-
| p || b || m
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>jy9boh30ym90naqe6pekpihf8k7fwpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361643</id>
      <parentid>361642</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5269" sha1="9lgq3yg8vqers45u026x79usvqntyoa" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + [[ಅ]] = ಟ
# ಟ + [[ಆ]] = ಟಾ
# ಟ + [[ಇ]] = ಟಿ
# ಟ + [[ಈ]] = ಟೀ
# ಟ + [[ಉ]] = ಟು
# ಟ + [[ಊ]] = ಟೂ
# ಟ + [[ಋ]] = ಟೃ
# ಟ + [[ಎ]] = ಟೆ
# ಟ + [[ಏ]] = ಟೇ
# ಟ + [[ಐ]] = ಟೈ
# ಟ + [[ಒ]] = ಟೊ
# ಟ + [[ಓ]] = ಟೋ
# ಟ + [[ಔ]] = ಟೌ
# ಟ + [[ಅಂ]] = ಟಂ
# ಟ + [[ಅಃ]] = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| ಕ || ಗ || ಙ
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| ಚ || ಜ || ಞ
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| ಟ || ಡ || ಣ 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| ತ || ದ || ನ
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| ಪ || ಬ || ಮ
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>9lgq3yg8vqers45u026x79usvqntyoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361644</id>
      <parentid>361643</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು */</comment>
      <origin>361644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="kik6fx0c7oh03vfyv4b13uf7h2yqobm" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] || [ || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + [[ಅ]] = ಟ
# ಟ + [[ಆ]] = ಟಾ
# ಟ + [[ಇ]] = ಟಿ
# ಟ + [[ಈ]] = ಟೀ
# ಟ + [[ಉ]] = ಟು
# ಟ + [[ಊ]] = ಟೂ
# ಟ + [[ಋ]] = ಟೃ
# ಟ + [[ಎ]] = ಟೆ
# ಟ + [[ಏ]] = ಟೇ
# ಟ + [[ಐ]] = ಟೈ
# ಟ + [[ಒ]] = ಟೊ
# ಟ + [[ಓ]] = ಟೋ
# ಟ + [[ಔ]] = ಟೌ
# ಟ + [[ಅಂ]] = ಟಂ
# ಟ + [[ಅಃ]] = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>kik6fx0c7oh03vfyv4b13uf7h2yqobm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361706</id>
      <parentid>361644</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="5wjdqdyb2k4olwn73bgt00gf3n0m7kx" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಅಂ]] || [[ಅಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| [[ೞ|ೞ್]]
|}


[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + [[ಅ]] = ಟ
# ಟ + [[ಆ]] = ಟಾ
# ಟ + [[ಇ]] = ಟಿ
# ಟ + [[ಈ]] = ಟೀ
# ಟ + [[ಉ]] = ಟು
# ಟ + [[ಊ]] = ಟೂ
# ಟ + [[ಋ]] = ಟೃ
# ಟ + [[ಎ]] = ಟೆ
# ಟ + [[ಏ]] = ಟೇ
# ಟ + [[ಐ]] = ಟೈ
# ಟ + [[ಒ]] = ಟೊ
# ಟ + [[ಓ]] = ಟೋ
# ಟ + [[ಔ]] = ಟೌ
# ಟ + [[ಅಂ]] = ಟಂ
# ಟ + [[ಅಃ]] = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>5wjdqdyb2k4olwn73bgt00gf3n0m7kx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361709</id>
      <parentid>361706</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5307" sha1="0dqqb0kdgw0jkldw9vr5stg1m1nw6mp" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:200px; float:right; margin-left:1em; text-align:center; background:none; border:1px #666 solid; padding:3px&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ccccff&quot; colspan=&quot;6&quot; | [[ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಸ್ವರೊಲು'''
|-
| [[ಅ]] || [[ಆ]] || [[ಇ]] || [[ಈ]] || [[ಉ]] || [[ಊ]]
|-
| [[ಋ]] || [[ೠ]] || [[ಎ]] || [[ಏ]] || [[ಐ]] || [[ಒ]]
|-
| [[ಓ]] || [[ಔ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಯೋಗವಾಹೊಲು'''
|-
| [[ಂ]] || [[ಃ]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| '''ಕ್''' ||  || [[ಗ|ಗ್]] ||  || [[ಙ|ಙ್]]
|-
| [[ಚ|ಚ್]] ||  || [[ಜ|ಜ್]] ||  || [[ಞ|ಞ್]]
|-
| [[ಟ|ಟ್]] ||  || [[ಡ|ಡ್]] ||  || [[ಣ|ಣ್]]
|-
| [[ತ|ತ್]] ||  || [[ದ|ದ್]] ||  || [[ನ|ನ್]]
|-
| [[ಪ|ಪ್]] ||  || [[ಬ|ಬ್]] ||  || [[ಮ|ಮ್]]
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; | '''ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲು'''
|-
| [[ಯ|ಯ್]] || [[ರ|ರ್]] ||  || [[ಲ|ಲ್]] || [[ವ|ವ್]] || [[ಶ|ಶ್]]
|-
| [[ಷ|ಷ್]] || [[ಸ|ಸ್]] || [[ಹ|ಹ್]] || [[ಳ|ಳ್]]|| 
|}

[[ತುಳು]] ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ವರ್ಗೀಯ [[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊ]]ಲೆ ಮೂಜನೆ ಸಾಲ್ಡ್ ಸುರೂತವು ಟ ಅಕ್ಷರೊ. 'ಟ' ಅಕ್ಷರೊ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಟ್+ಅ=ಟ &lt;ref&gt;http://ancientscripts.com/kadamba.html&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ ==
'''ಟ''' ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ವ್ಯಂಜನೊ [[ಧ್ವನಿ]]ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊನು ಉಚ್ಚರಿಸನಗ ನಮ್ಮ ನಾಲಗೆದ ನಡುಡ್ದು ಮಿತ್ತ ದವಡೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು.

== ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಸ್ವರೂಪೊ ==
=== ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊನು ಪನಿಯರ ಕಡವೆ ಉಸುಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಬೋಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರೊ.
=== ಅಘೋಷ ===
ಈ ದ್ವನಿನ್ ಪಿದಾಡ್ಪುನಗ ದ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಕಂಪನ ಆಪುಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಅಗೋಷ ವ್ಯಂಜನೊ.
=== ಅಕ್ಷರ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ ===
'ಟ' ವ್ಯಂಜನೊಗು ಸ್ವರೊ ಸೇರ್ಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಣಿತಾಕ್ಷರೊಲು ರಚನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಟ + [[ಅ]] = ಟ
# ಟ + [[ಆ]] = ಟಾ
# ಟ + [[ಇ]] = ಟಿ
# ಟ + [[ಈ]] = ಟೀ
# ಟ + [[ಉ]] = ಟು
# ಟ + [[ಊ]] = ಟೂ
# ಟ + [[ಋ]] = ಟೃ
# ಟ + [[ಎ]] = ಟೆ
# ಟ + [[ಏ]] = ಟೇ
# ಟ + [[ಐ]] = ಟೈ
# ಟ + [[ಒ]] = ಟೊ
# ಟ + [[ಓ]] = ಟೋ
# ಟ + [[ಔ]] = ಟೌ
# ಟ + [[ಅಂ]] = ಟಂ
# ಟ + [[ಅಃ]] = ಟಃ

=== ಟ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ===
'ಟ' ಅಕ್ಷರೊದ ಒತ್ತಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ದಿಂಜ ಸುಲಬೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಟ್ಟಲ್, ಕಟ್ಟೆ, ಲೊಟ್ಟೆ.

==='ಟ' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಕೆಲವು ಪದೊಕುಲು ===
# ಟೊಮೆಟೊ (ತರಕಾರಿ)
# ಟೊಪ್ಪಿ(ತರೆಕ್ ಪಾಡುನ ಹ್ಯಾಟ್)
# ಟಪ್ಪಲ್ (ಪೋಸ್ಟ್/ಕಾಕಜಿ)
# ಟಿಕೇಟ್ (ಪ್ರಯಾಣೊದ ಚೀಟ್)

=== ಅನ್ಯದೇಸಿ ಪದೊಕುಲು ===
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗಳಸುವೊ.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್; ಟೇಬಲ್, ಟಿವಿ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, ಡಾಕ್ಟರ್, ಟವೆಲ್, ಟೈಮ್.

== ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| k || g || (ṅa):/ŋ/
|-
| [[ಕ]] || [[ಗ]] || [[ಙ]]
|-
| c || j || (ña):/ɲ/
|-
| [[ಚ]] || [[ಜ]] || [[ಞ]]
|-
| ŧ || đ || (ṇa): /ɳ/
|-
| [[ಟ]] || [[ಡ]] || [[ಣ]] 
|-
| t || d || (na): /n̪/
|-
| [[ತ]] || [[ದ]] || [[ನ]]
|-
| p || b || (ma): /m/
|-
| [[ಪ]] || [[ಬ]] || [[ಮ]]
|}

== '''ಟ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:kn:ದೇವನಾಗರಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[:en:ISO 15919|ISO 15919]] ಸಂಕೇತೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಬರೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
! scope=&quot;col&quot; | ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
|-
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ಟ
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ट
| style=&quot;width: 5em; text-align: center; padding: 3px;&quot; | ṭa
| [[ಫೈಲ್:Kannada-alphabet-ta.gif]]
| [[ಫೈಲ್:Kn-ಟ.oga]]
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>0dqqb0kdgw0jkldw9vr5stg1m1nw6mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಉಪ್ಪಳಿಗೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27279</id>
    <revision>
      <id>361594</id>
      <timestamp>2026-06-17T14:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>ಪೊಸ ಲೇಖನೊ</comment>
      <origin>361594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4368" sha1="a9a1vevxszlxjgtsiqorfm9iwij2wme" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Macaranga indica (2).jpg
| image_caption = Macaranga indica
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn | author1=Ye, J. | author2=Botanic Gardens Conservation International (BGCI) | author3=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |name-list-style=amp |title=''Macaranga indica'' |article-number=e.T147627054A147627056 |year=2019 |access-date=25 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| genus = Macaranga
| species = indica
| authority = [[Robert Wight|Wight]]
| synonyms = *''Macaranga adenantha'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt; 
*''Tanarius indicus'' &lt;small&gt;(Wight) Kuntze&lt;/small&gt;
*''Trewia hernandifolia'' &lt;small&gt;Roth &lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-116501 | title=Macaranga indica Wight — the Plant List}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಉಪ್ಪಳಿಗೆ''' ಒಂಜಿ ರಾಳದ ಮರ.ಇಂದೆನ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ್ ಮಕರಾಂಗಾ ಇಂಡಿಕಾಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
==ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ==
ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಕ್ಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹೆಲಿಯೋಫಿಲಸ್ ಏಪಲಾಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುನ ಸಸ್ಯ.&lt;ref name=IUCN/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://indiabiodiversity.org/species/show/14614 | title=Macaranga indica Wight}}&lt;/ref&gt; A crimson colored resin called &quot;macaranga gum&quot; is obtained from this plant.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.asianplant.net/Euphorbiaceae/Macaranga_indica.htm | title=Macaranga indica}}&lt;/ref&gt; [೧][೩] ಈ ಸಸ್ಯೊಡ್ದ್ &quot;ಮಕರಂಗಾ ಗಮ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರಾಳೊನು ದೆತೊನುವೆರ್..&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.asianplant.net/Euphorbiaceae/Macaranga_indica.htm | title=Macaranga indica}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಡ್ ಈ ದೈತ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಮರ್ದ್‍‍ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
==ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್==
[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]]-ಉತ್ತತಾಮರೈ   ತುಳು-ಉಪ್ಪಳಿಗೆ [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]-ಉಪ್ಪಿಲ,ಕನ್ನಡ-ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಉಗುರುಸುತ್ತಿನ ಬಳ್ಳಿ|url=https://dn710701.ca.archive.org/0/items/FiveHundredIndianPlants/FiveHundredIndianPlants.pdf }}&lt;/ref&gt;
==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಪ್ಪಳಿಗೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರಾಳದ ಮರ, ಉಂದು 16 ಮೀಟರ್ (52 ಅಡಿ) ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೊಗಟೆ ಮೃದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಇರೆಕುಲು ಸರಳವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್  ಉಪ್ಪುಂಡು, ಪೆಲ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಕ್ಯುಲರ್-ಓವೇಟ್, ಅಪೆಕ್ಸ್ ಅಕ್ಯುಮಿನೇಟ್, ಬೊಕ್ಕ ಪಾಮೆಟ್ಲಿ 8 ರ್ದ್ 9-ನರ್ವ್ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಏಕಲಿಂಗಿ ಪುಷ್ಪೊಲು ಡೈಯೋಸಿಯಸ್. ಒಂಜಿ ಬೀಜೊದ ಕಾಯಿ ಒಂಜಿ ಗ್ಲೋಬೋಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.biotik.org/india/species/m/macaindi/macaindi_en.html | title=Macaranga indica - EUPHORBIACEAE}}&lt;/ref&gt;

==ಉಪಯೋಗಳು==
ಇರೆ ನಿರ್ದೋಷವಾತ್ತುನೈಡ್ದಾವರ ಇದನ್ ಉಣಸ್‍ಗ್, ಅಡ್ಯೆ ಬೆಯ್ಪಾವರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರನ್ ಸಾಧಾರಣ ಕೆಲಸಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡ್. ರಾಳ ಮಸ್ತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.ಆಯುರ್ವೇದ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಇಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
==ಪಿದಾಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು==
*[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25861749 Cytotoxic prenylated flavonoids from ''Macaranga indica'']
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>a9a1vevxszlxjgtsiqorfm9iwij2wme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361595</id>
      <parentid>361594</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಸ್ಯೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4411" sha1="dhros7xdyye0exhipj5zl0qgzbw63pa" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Macaranga indica (2).jpg
| image_caption = Macaranga indica
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn | author1=Ye, J. | author2=Botanic Gardens Conservation International (BGCI) | author3=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |name-list-style=amp |title=''Macaranga indica'' |article-number=e.T147627054A147627056 |year=2019 |access-date=25 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| genus = Macaranga
| species = indica
| authority = [[Robert Wight|Wight]]
| synonyms = *''Macaranga adenantha'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt; 
*''Tanarius indicus'' &lt;small&gt;(Wight) Kuntze&lt;/small&gt;
*''Trewia hernandifolia'' &lt;small&gt;Roth &lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-116501 | title=Macaranga indica Wight — the Plant List}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಉಪ್ಪಳಿಗೆ''' ಒಂಜಿ ರಾಳದ ಮರ.ಇಂದೆನ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ್ ಮಕರಾಂಗಾ ಇಂಡಿಕಾಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
==ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ==
ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಕ್ಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹೆಲಿಯೋಫಿಲಸ್ ಏಪಲಾಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುನ ಸಸ್ಯ.&lt;ref name=IUCN/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://indiabiodiversity.org/species/show/14614 | title=Macaranga indica Wight}}&lt;/ref&gt; A crimson colored resin called &quot;macaranga gum&quot; is obtained from this plant.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.asianplant.net/Euphorbiaceae/Macaranga_indica.htm | title=Macaranga indica}}&lt;/ref&gt; [೧][೩] ಈ ಸಸ್ಯೊಡ್ದ್ &quot;ಮಕರಂಗಾ ಗಮ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರಾಳೊನು ದೆತೊನುವೆರ್..&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.asianplant.net/Euphorbiaceae/Macaranga_indica.htm | title=Macaranga indica}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಡ್ ಈ ದೈತ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಮರ್ದ್‍‍ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
==ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್==
[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]]-ಉತ್ತತಾಮರೈ   ತುಳು-ಉಪ್ಪಳಿಗೆ [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]-ಉಪ್ಪಿಲ,ಕನ್ನಡ-ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಉಗುರುಸುತ್ತಿನ ಬಳ್ಳಿ|url=https://dn710701.ca.archive.org/0/items/FiveHundredIndianPlants/FiveHundredIndianPlants.pdf }}&lt;/ref&gt;
==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಪ್ಪಳಿಗೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರಾಳದ ಮರ, ಉಂದು 16 ಮೀಟರ್ (52 ಅಡಿ) ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೊಗಟೆ ಮೃದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಇರೆಕುಲು ಸರಳವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್  ಉಪ್ಪುಂಡು, ಪೆಲ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಕ್ಯುಲರ್-ಓವೇಟ್, ಅಪೆಕ್ಸ್ ಅಕ್ಯುಮಿನೇಟ್, ಬೊಕ್ಕ ಪಾಮೆಟ್ಲಿ 8 ರ್ದ್ 9-ನರ್ವ್ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಏಕಲಿಂಗಿ ಪುಷ್ಪೊಲು ಡೈಯೋಸಿಯಸ್. ಒಂಜಿ ಬೀಜೊದ ಕಾಯಿ ಒಂಜಿ ಗ್ಲೋಬೋಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.biotik.org/india/species/m/macaindi/macaindi_en.html | title=Macaranga indica - EUPHORBIACEAE}}&lt;/ref&gt;

==ಉಪಯೋಗಳು==
ಇರೆ ನಿರ್ದೋಷವಾತ್ತುನೈಡ್ದಾವರ ಇದನ್ ಉಣಸ್‍ಗ್, ಅಡ್ಯೆ ಬೆಯ್ಪಾವರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರನ್ ಸಾಧಾರಣ ಕೆಲಸಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡ್. ರಾಳ ಮಸ್ತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.ಆಯುರ್ವೇದ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಇಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
==ಪಿದಾಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು==
*[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25861749 Cytotoxic prenylated flavonoids from ''Macaranga indica'']
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು]]</text>
      <sha1>dhros7xdyye0exhipj5zl0qgzbw63pa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361613</id>
      <parentid>361595</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಮರಕುಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="8q233qldnjtq2fib59mr049r39ngp7c" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Macaranga indica (2).jpg
| image_caption = Macaranga indica
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn | author1=Ye, J. | author2=Botanic Gardens Conservation International (BGCI) | author3=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |name-list-style=amp |title=''Macaranga indica'' |article-number=e.T147627054A147627056 |year=2019 |access-date=25 August 2023}}&lt;/ref&gt;
| genus = Macaranga
| species = indica
| authority = [[Robert Wight|Wight]]
| synonyms = *''Macaranga adenantha'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt; 
*''Tanarius indicus'' &lt;small&gt;(Wight) Kuntze&lt;/small&gt;
*''Trewia hernandifolia'' &lt;small&gt;Roth &lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-116501 | title=Macaranga indica Wight — the Plant List}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಉಪ್ಪಳಿಗೆ''' ಒಂಜಿ ರಾಳದ ಮರ.ಇಂದೆನ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ್ ಮಕರಾಂಗಾ ಇಂಡಿಕಾಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
==ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ==
ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಕ್ಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹೆಲಿಯೋಫಿಲಸ್ ಏಪಲಾಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುನ ಸಸ್ಯ.&lt;ref name=IUCN/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://indiabiodiversity.org/species/show/14614 | title=Macaranga indica Wight}}&lt;/ref&gt; A crimson colored resin called &quot;macaranga gum&quot; is obtained from this plant.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.asianplant.net/Euphorbiaceae/Macaranga_indica.htm | title=Macaranga indica}}&lt;/ref&gt; [೧][೩] ಈ ಸಸ್ಯೊಡ್ದ್ &quot;ಮಕರಂಗಾ ಗಮ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರಾಳೊನು ದೆತೊನುವೆರ್..&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.asianplant.net/Euphorbiaceae/Macaranga_indica.htm | title=Macaranga indica}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಡ್ ಈ ದೈತ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಮರ್ದ್‍‍ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
==ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್==
[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]]-ಉತ್ತತಾಮರೈ   ತುಳು-ಉಪ್ಪಳಿಗೆ [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]-ಉಪ್ಪಿಲ,ಕನ್ನಡ-ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಉಗುರುಸುತ್ತಿನ ಬಳ್ಳಿ|url=https://dn710701.ca.archive.org/0/items/FiveHundredIndianPlants/FiveHundredIndianPlants.pdf }}&lt;/ref&gt;
==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಪ್ಪಳಿಗೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರಾಳದ ಮರ, ಉಂದು 16 ಮೀಟರ್ (52 ಅಡಿ) ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೊಗಟೆ ಮೃದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಇರೆಕುಲು ಸರಳವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್  ಉಪ್ಪುಂಡು, ಪೆಲ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಕ್ಯುಲರ್-ಓವೇಟ್, ಅಪೆಕ್ಸ್ ಅಕ್ಯುಮಿನೇಟ್, ಬೊಕ್ಕ ಪಾಮೆಟ್ಲಿ 8 ರ್ದ್ 9-ನರ್ವ್ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಏಕಲಿಂಗಿ ಪುಷ್ಪೊಲು ಡೈಯೋಸಿಯಸ್. ಒಂಜಿ ಬೀಜೊದ ಕಾಯಿ ಒಂಜಿ ಗ್ಲೋಬೋಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.biotik.org/india/species/m/macaindi/macaindi_en.html | title=Macaranga indica - EUPHORBIACEAE}}&lt;/ref&gt;

==ಉಪಯೋಗಳು==
ಇರೆ ನಿರ್ದೋಷವಾತ್ತುನೈಡ್ದಾವರ ಇದನ್ ಉಣಸ್‍ಗ್, ಅಡ್ಯೆ ಬೆಯ್ಪಾವರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರನ್ ಸಾಧಾರಣ ಕೆಲಸಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡ್. ರಾಳ ಮಸ್ತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.ಆಯುರ್ವೇದ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಇಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
==ಪಿದಾಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು==
*[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25861749 Cytotoxic prenylated flavonoids from ''Macaranga indica'']
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು]]</text>
      <sha1>8q233qldnjtq2fib59mr049r39ngp7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಉಪ್ಪಳಿಗೆ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27280</id>
    <revision>
      <id>361596</id>
      <timestamp>2026-06-17T14:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27281</id>
    <revision>
      <id>361603</id>
      <timestamp>2026-06-17T15:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಎಣ್ಮೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27282</id>
    <revision>
      <id>361604</id>
      <timestamp>2026-06-17T16:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>ಪೊಸ ಲೇಖನೊ</comment>
      <origin>361604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9296" sha1="3s0p5gqbmjxdfo3ez2l3r4tskpwsyfo" xml:space="preserve">{{Speciesbox
 |name     = Sesame
 |image     = Sesamum indicum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-129.jpg
 |image_caption = Sesame plant
 |genus     = Sesamum
 |species    = indicum
 |authority   = [[Carl Linnaeus |L.]]
 |synonyms   =
  {{Plainlist |style=margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
* ''Dysosmon amoenum'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum africanum'' &lt;small&gt;Tod.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum occidentalis'' &lt;small&gt;Heer &amp; Regel&lt;/small&gt;
* ''Sesamum oleiferum'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum orientale'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Volkameria orientalis'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;
  }}
 |synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2588550 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಎಣ್ಮೆ''' ಭಾರತೊಡು ಅನಾದಿ ಕಾಲೊರ್ದೇ ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜ ಆದ್ ಬುಳೆಪಾವೊಂದು ಬೈದಿನ ಒಂಜಿ ದೈ ಎಣ್ಮೆ. ಉಂದು ಆಯುರ್ವೇದೊಡು ಸ್ನೇಹವರ್ಗೊಡು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಬೀಜೊದ ಬಣ್ಣೊನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಕಪ್ಪು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಲ್ದು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಕ್ಕ ಬೂದು ಎಣ್ಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆಟ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್.

ಎಣ್ಮೆ ಎಣ್ಣೆ, ಎಡ್ಡೆ ಎಣ್ಣೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಎಣ್ಮೆಡ್ದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನ. &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆ) ಬೊಕ್ಕ &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಬ್ದೊಲುಲಾ ಎಣ್ಮೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ನೀರ್ ದಾಂತಿನ ಮಾತಾ ಅರಿತ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಬುಳೆ ಉಂದು. [[ಭಾರತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ಜಾಸ್ತಿ ಎಣ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇಶೊಲು.

==ಪುದರ್ಲು==
* ಸಂಸ್ಕೃತ - ತಿಲ, ಸ್ನೇಹರಂಗ
* ಹಿಂದಿ - ಟಿಲ್
* ತಮಿಳು - ಎಳ್ಳು
* ತೆಲುಗು - ನುವ್ವುಲು
==ಗುಣಕುಲು==
ರಸಮ್ - ಚೀಪೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, 
ಗುಣ - ಗುರು, ಕಷಾಯ
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180&gt;
File:Sesamum indicum 2.jpg |Plant
File:Sasame Plant, Behbahan.jpg |Flowers and seed capsules on plant
File:Sesame in Hainan - 05.JPG |Seed capsule
File:Sa white sesame seeds.jpg |Magnified image of white sesame seeds
&lt;/gallery&gt;

==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಅಯಿತ ಎಣ್ಣೆಗಾದ್ ಬುಳೆಪಾಯಿನ ಬುಳೆ. ಎಣ್ಮೆಡ್ 50% ಮುಟ್ಟ ಎಣ್ಣೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೂಲಿಕೆದ ದೈ, ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪುಂಡು. ಈ ದೈ ಬೊಲ್ದು ಕೆಸರ್ದಂಚಿನ ನಾರುಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡೊಲು ಶಂಕುರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಸರ್ ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲೆಕುಲು ಎದುರು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊದ ತಿರ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬೇತೆ ಇರೆಕುಲೆಡ್ದ್ ಅಗೆಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವುಲು ದಂತದ ಅಂಚುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಂದ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಇರೆತ ಅಕ್ಷೊಲೆಡ್ ಒಂಟಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣದ ದಳೊಲು ಒಂಜಿ ನಳಿಕೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡು.

==ಒಣಸ್ದ ಎಣ್ಮೆದ ಕೃಷಿ==
ಎಣ್ಮೆ‍ನ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಒಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಮಕರದ ಬೆನ್ನಿ‍ಡ್‍ದ್  ಬೊಕ್ಕ ಕೊಯ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಂಡೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮರಳು, ಚೆನ್ನೆ ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಣ ಭೂಮಿಡ್ ಉಂದೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ. ರಾತ್ರೆ ತಂಪು ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುನ ಮಕರ ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಭದ ವಾತಾವರಣೊ ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಸೂಕ್ತ ಆಪುಂಡು[೧].

ಸುಗ್ಗಿದ ಕಂಡೊಡು ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾವುನ ದುಂಬೇ ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ನಡ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊನು ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೊಲ್ಪು 10 ಗಂಟೆಗ್ ದುಂಬೇ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3 ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಚ್ಚೆ ಗೊಬ್ಬರ ಪರಡೊಂದು ಕಂಡೊನು ಕುಡ ನಲಿಪುವೆರ್. ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿ ಆರ್ದ್ರತೆಡ್ ಬುಳೆಪುನ ಈ ದಯಿ ನಾಲ್ ಇರೆತ ಹಂತೊಗು ಬನ್ನಗ ಕಸಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅತ್ತಂಡ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರೊಲೆನ್ ಪಾಡೊಲಿ. ದುಂಬು  ಬೆನ್ನಿಡ್ ನೆನೆತಿನ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಪೊಡಿ ಮಣ್ಣ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇರೆಕುಲು ಮಣ್ಣ್ ಡ್ದ್ ಪೋಷಕಾಂಶೊಲೆನ್ ಹೀರೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಜೋರುಡು ಬುಲೆಯೆರೆ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿನೆರ್[೧].

==ಕೊಯ್ಲು==
ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಯ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲು. ದೈನು ಬೇರ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್ ಕಾಯಿನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೈನ್ ಕೊಯ್ಪೆರ್. ಎಣ್ಮೆದ ಕಾಯಿಗ್ ಕತಿಕ್ಕ ಪನ್ಪಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಕಾಯಿ (ಕಾಯಿ) ಬೊಕ್ಕ ಇರೆ ಒಂತೆ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಗು ಬನ್ನಗ ಎಣ್ಮೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಕೊಯಿಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಕೊಯ್ತಿನ ಎಣ್ಮೆದ ದೈನ್ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ನೆರಳುಡು ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್ ಂಡ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲು ಬೂರುಂಡು. ಕೆಲವು ರೈತೆರ್ ಕಟ್ಟುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂದಿನ್ ಚಿಮುಕುದು ಇರೆಕುಲೆನ್ ಬೂರ್ಪಾವೆರ್[೧].

ಎಣ್ಮೆದ ಬುಳೆನ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್, ಕಡ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಟಾರ್ಪೌಲಿನ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪುಡ್ ಉಣ್ಗಾವೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಸೂರ್ಯನ ಮಿತ್ತ್ ಒರಿದ್ ದೀತಿನ ಬುಳೆನ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೊಗು ತಿರ್ತ್ ದ್ ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊರ್ದು ಬುಳೆಡ್ದ್ ಬೂರುನ ಎಣ್ಮೆನು ಬೊಕ್ಕದ ಬುಳೆಕ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತರೆ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಣ್‍‍ಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಪ್ಪೆ ದೆಪ್ಪುನ ಎಣ್ಮೆನು ಪೂತ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಕೊಯಿಪುನ ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್[೧].

==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ==
ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜ 100 ಗ್ರಾಂ (3.5 ಔನ್ಸ್) ಗ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ
ಶಕ್ತಿ 560 ಕೆ.ಕ್ಯಾಲೊರಿ 2360 ಕೆ.ಜೆ.
* ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ೨೪.೮ ಗ್ರಾಂ
* ಕೊಬ್ಬು 42.1 ಗ್ರಾಂ
* ಪ್ರೋಟೀನ್ ೧೮.೨ ಗ್ರಾಂ
* ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ೧೪೨೫ ಮಿಗ್ರಾಂ ೧೪೩%
* ಕಬ್ಬಿಣ 7.3 ​​ಮಿಗ್ರಾಂ 58%
ಶೇಕಡಾವಾರು ಯುಎಸ್ ಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನವು
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>3s0p5gqbmjxdfo3ez2l3r4tskpwsyfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361605</id>
      <parentid>361604</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಸ್ಯೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9339" sha1="cxoyon5jv0zvkbplgsyxshe2rcc79gl" xml:space="preserve">{{Speciesbox
 |name     = Sesame
 |image     = Sesamum indicum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-129.jpg
 |image_caption = Sesame plant
 |genus     = Sesamum
 |species    = indicum
 |authority   = [[Carl Linnaeus |L.]]
 |synonyms   =
  {{Plainlist |style=margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
* ''Dysosmon amoenum'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum africanum'' &lt;small&gt;Tod.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum occidentalis'' &lt;small&gt;Heer &amp; Regel&lt;/small&gt;
* ''Sesamum oleiferum'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum orientale'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Volkameria orientalis'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;
  }}
 |synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2588550 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಎಣ್ಮೆ''' ಭಾರತೊಡು ಅನಾದಿ ಕಾಲೊರ್ದೇ ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜ ಆದ್ ಬುಳೆಪಾವೊಂದು ಬೈದಿನ ಒಂಜಿ ದೈ ಎಣ್ಮೆ. ಉಂದು ಆಯುರ್ವೇದೊಡು ಸ್ನೇಹವರ್ಗೊಡು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಬೀಜೊದ ಬಣ್ಣೊನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಕಪ್ಪು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಲ್ದು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಕ್ಕ ಬೂದು ಎಣ್ಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆಟ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್.

ಎಣ್ಮೆ ಎಣ್ಣೆ, ಎಡ್ಡೆ ಎಣ್ಣೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಎಣ್ಮೆಡ್ದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನ. &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆ) ಬೊಕ್ಕ &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಬ್ದೊಲುಲಾ ಎಣ್ಮೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ನೀರ್ ದಾಂತಿನ ಮಾತಾ ಅರಿತ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಬುಳೆ ಉಂದು. [[ಭಾರತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ಜಾಸ್ತಿ ಎಣ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇಶೊಲು.

==ಪುದರ್ಲು==
* ಸಂಸ್ಕೃತ - ತಿಲ, ಸ್ನೇಹರಂಗ
* ಹಿಂದಿ - ಟಿಲ್
* ತಮಿಳು - ಎಳ್ಳು
* ತೆಲುಗು - ನುವ್ವುಲು
==ಗುಣಕುಲು==
ರಸಮ್ - ಚೀಪೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, 
ಗುಣ - ಗುರು, ಕಷಾಯ
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180&gt;
File:Sesamum indicum 2.jpg |Plant
File:Sasame Plant, Behbahan.jpg |Flowers and seed capsules on plant
File:Sesame in Hainan - 05.JPG |Seed capsule
File:Sa white sesame seeds.jpg |Magnified image of white sesame seeds
&lt;/gallery&gt;

==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಅಯಿತ ಎಣ್ಣೆಗಾದ್ ಬುಳೆಪಾಯಿನ ಬುಳೆ. ಎಣ್ಮೆಡ್ 50% ಮುಟ್ಟ ಎಣ್ಣೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೂಲಿಕೆದ ದೈ, ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪುಂಡು. ಈ ದೈ ಬೊಲ್ದು ಕೆಸರ್ದಂಚಿನ ನಾರುಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡೊಲು ಶಂಕುರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಸರ್ ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲೆಕುಲು ಎದುರು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊದ ತಿರ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬೇತೆ ಇರೆಕುಲೆಡ್ದ್ ಅಗೆಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವುಲು ದಂತದ ಅಂಚುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಂದ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಇರೆತ ಅಕ್ಷೊಲೆಡ್ ಒಂಟಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣದ ದಳೊಲು ಒಂಜಿ ನಳಿಕೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡು.

==ಒಣಸ್ದ ಎಣ್ಮೆದ ಕೃಷಿ==
ಎಣ್ಮೆ‍ನ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಒಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಮಕರದ ಬೆನ್ನಿ‍ಡ್‍ದ್  ಬೊಕ್ಕ ಕೊಯ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಂಡೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮರಳು, ಚೆನ್ನೆ ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಣ ಭೂಮಿಡ್ ಉಂದೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ. ರಾತ್ರೆ ತಂಪು ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುನ ಮಕರ ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಭದ ವಾತಾವರಣೊ ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಸೂಕ್ತ ಆಪುಂಡು[೧].

ಸುಗ್ಗಿದ ಕಂಡೊಡು ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾವುನ ದುಂಬೇ ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ನಡ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊನು ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೊಲ್ಪು 10 ಗಂಟೆಗ್ ದುಂಬೇ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3 ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಚ್ಚೆ ಗೊಬ್ಬರ ಪರಡೊಂದು ಕಂಡೊನು ಕುಡ ನಲಿಪುವೆರ್. ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿ ಆರ್ದ್ರತೆಡ್ ಬುಳೆಪುನ ಈ ದಯಿ ನಾಲ್ ಇರೆತ ಹಂತೊಗು ಬನ್ನಗ ಕಸಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅತ್ತಂಡ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರೊಲೆನ್ ಪಾಡೊಲಿ. ದುಂಬು  ಬೆನ್ನಿಡ್ ನೆನೆತಿನ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಪೊಡಿ ಮಣ್ಣ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇರೆಕುಲು ಮಣ್ಣ್ ಡ್ದ್ ಪೋಷಕಾಂಶೊಲೆನ್ ಹೀರೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಜೋರುಡು ಬುಲೆಯೆರೆ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿನೆರ್[೧].

==ಕೊಯ್ಲು==
ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಯ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲು. ದೈನು ಬೇರ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್ ಕಾಯಿನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೈನ್ ಕೊಯ್ಪೆರ್. ಎಣ್ಮೆದ ಕಾಯಿಗ್ ಕತಿಕ್ಕ ಪನ್ಪಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಕಾಯಿ (ಕಾಯಿ) ಬೊಕ್ಕ ಇರೆ ಒಂತೆ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಗು ಬನ್ನಗ ಎಣ್ಮೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಕೊಯಿಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಕೊಯ್ತಿನ ಎಣ್ಮೆದ ದೈನ್ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ನೆರಳುಡು ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್ ಂಡ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲು ಬೂರುಂಡು. ಕೆಲವು ರೈತೆರ್ ಕಟ್ಟುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂದಿನ್ ಚಿಮುಕುದು ಇರೆಕುಲೆನ್ ಬೂರ್ಪಾವೆರ್[೧].

ಎಣ್ಮೆದ ಬುಳೆನ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್, ಕಡ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಟಾರ್ಪೌಲಿನ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪುಡ್ ಉಣ್ಗಾವೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಸೂರ್ಯನ ಮಿತ್ತ್ ಒರಿದ್ ದೀತಿನ ಬುಳೆನ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೊಗು ತಿರ್ತ್ ದ್ ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊರ್ದು ಬುಳೆಡ್ದ್ ಬೂರುನ ಎಣ್ಮೆನು ಬೊಕ್ಕದ ಬುಳೆಕ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತರೆ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಣ್‍‍ಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಪ್ಪೆ ದೆಪ್ಪುನ ಎಣ್ಮೆನು ಪೂತ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಕೊಯಿಪುನ ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್[೧].

==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ==
ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜ 100 ಗ್ರಾಂ (3.5 ಔನ್ಸ್) ಗ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ
ಶಕ್ತಿ 560 ಕೆ.ಕ್ಯಾಲೊರಿ 2360 ಕೆ.ಜೆ.
* ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ೨೪.೮ ಗ್ರಾಂ
* ಕೊಬ್ಬು 42.1 ಗ್ರಾಂ
* ಪ್ರೋಟೀನ್ ೧೮.೨ ಗ್ರಾಂ
* ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ೧೪೨೫ ಮಿಗ್ರಾಂ ೧೪೩%
* ಕಬ್ಬಿಣ 7.3 ​​ಮಿಗ್ರಾಂ 58%
ಶೇಕಡಾವಾರು ಯುಎಸ್ ಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನವು
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು]]</text>
      <sha1>cxoyon5jv0zvkbplgsyxshe2rcc79gl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361606</id>
      <parentid>361605</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9397" sha1="3plmxoei58lw3wt9wjokltq2pymwa3m" xml:space="preserve">{{Speciesbox
 |name     = Sesame
 |image     = Sesamum indicum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-129.jpg
 |image_caption = Sesame plant
 |genus     = Sesamum
 |species    = indicum
 |authority   = [[Carl Linnaeus |L.]]
 |synonyms   =
  {{Plainlist |style=margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
* ''Dysosmon amoenum'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum africanum'' &lt;small&gt;Tod.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum occidentalis'' &lt;small&gt;Heer &amp; Regel&lt;/small&gt;
* ''Sesamum oleiferum'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum orientale'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Volkameria orientalis'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;
  }}
 |synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2588550 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಎಣ್ಮೆ''' ಭಾರತೊಡು ಅನಾದಿ ಕಾಲೊರ್ದೇ ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜ ಆದ್ ಬುಳೆಪಾವೊಂದು ಬೈದಿನ ಒಂಜಿ ದೈ ಎಣ್ಮೆ. ಉಂದು ಆಯುರ್ವೇದೊಡು ಸ್ನೇಹವರ್ಗೊಡು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಬೀಜೊದ ಬಣ್ಣೊನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಕಪ್ಪು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಲ್ದು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಕ್ಕ ಬೂದು ಎಣ್ಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆಟ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್.

ಎಣ್ಮೆ ಎಣ್ಣೆ, ಎಡ್ಡೆ ಎಣ್ಣೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಎಣ್ಮೆಡ್ದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನ. &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆ) ಬೊಕ್ಕ &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಬ್ದೊಲುಲಾ ಎಣ್ಮೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ನೀರ್ ದಾಂತಿನ ಮಾತಾ ಅರಿತ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಬುಳೆ ಉಂದು. [[ಭಾರತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ಜಾಸ್ತಿ ಎಣ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇಶೊಲು.

==ಪುದರ್ಲು==
* ಸಂಸ್ಕೃತ - ತಿಲ, ಸ್ನೇಹರಂಗ
* ಹಿಂದಿ - ಟಿಲ್
* ತಮಿಳು - ಎಳ್ಳು
* ತೆಲುಗು - ನುವ್ವುಲು
==ಗುಣಕುಲು==
ರಸಮ್ - ಚೀಪೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, 
ಗುಣ - ಗುರು, ಕಷಾಯ
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180&gt;
File:Sesamum indicum 2.jpg |Plant
File:Sasame Plant, Behbahan.jpg |Flowers and seed capsules on plant
File:Sesame in Hainan - 05.JPG |Seed capsule
File:Sa white sesame seeds.jpg |Magnified image of white sesame seeds
&lt;/gallery&gt;

==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಅಯಿತ ಎಣ್ಣೆಗಾದ್ ಬುಳೆಪಾಯಿನ ಬುಳೆ. ಎಣ್ಮೆಡ್ 50% ಮುಟ್ಟ ಎಣ್ಣೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೂಲಿಕೆದ ದೈ, ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪುಂಡು. ಈ ದೈ ಬೊಲ್ದು ಕೆಸರ್ದಂಚಿನ ನಾರುಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡೊಲು ಶಂಕುರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಸರ್ ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲೆಕುಲು ಎದುರು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊದ ತಿರ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬೇತೆ ಇರೆಕುಲೆಡ್ದ್ ಅಗೆಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವುಲು ದಂತದ ಅಂಚುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಂದ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಇರೆತ ಅಕ್ಷೊಲೆಡ್ ಒಂಟಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣದ ದಳೊಲು ಒಂಜಿ ನಳಿಕೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡು.

==ಒಣಸ್ದ ಎಣ್ಮೆದ ಕೃಷಿ==
ಎಣ್ಮೆ‍ನ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಒಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಮಕರದ ಬೆನ್ನಿ‍ಡ್‍ದ್  ಬೊಕ್ಕ ಕೊಯ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಂಡೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮರಳು, ಚೆನ್ನೆ ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಣ ಭೂಮಿಡ್ ಉಂದೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ. ರಾತ್ರೆ ತಂಪು ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುನ ಮಕರ ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಭದ ವಾತಾವರಣೊ ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಸೂಕ್ತ ಆಪುಂಡು[೧].

ಸುಗ್ಗಿದ ಕಂಡೊಡು ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾವುನ ದುಂಬೇ ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ನಡ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊನು ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೊಲ್ಪು 10 ಗಂಟೆಗ್ ದುಂಬೇ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3 ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಚ್ಚೆ ಗೊಬ್ಬರ ಪರಡೊಂದು ಕಂಡೊನು ಕುಡ ನಲಿಪುವೆರ್. ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿ ಆರ್ದ್ರತೆಡ್ ಬುಳೆಪುನ ಈ ದಯಿ ನಾಲ್ ಇರೆತ ಹಂತೊಗು ಬನ್ನಗ ಕಸಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅತ್ತಂಡ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರೊಲೆನ್ ಪಾಡೊಲಿ. ದುಂಬು  ಬೆನ್ನಿಡ್ ನೆನೆತಿನ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಪೊಡಿ ಮಣ್ಣ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇರೆಕುಲು ಮಣ್ಣ್ ಡ್ದ್ ಪೋಷಕಾಂಶೊಲೆನ್ ಹೀರೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಜೋರುಡು ಬುಲೆಯೆರೆ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿನೆರ್[೧].

==ಕೊಯ್ಲು==
ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಯ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲು. ದೈನು ಬೇರ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್ ಕಾಯಿನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೈನ್ ಕೊಯ್ಪೆರ್. ಎಣ್ಮೆದ ಕಾಯಿಗ್ ಕತಿಕ್ಕ ಪನ್ಪಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಕಾಯಿ (ಕಾಯಿ) ಬೊಕ್ಕ ಇರೆ ಒಂತೆ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಗು ಬನ್ನಗ ಎಣ್ಮೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಕೊಯಿಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಕೊಯ್ತಿನ ಎಣ್ಮೆದ ದೈನ್ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ನೆರಳುಡು ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್ ಂಡ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲು ಬೂರುಂಡು. ಕೆಲವು ರೈತೆರ್ ಕಟ್ಟುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂದಿನ್ ಚಿಮುಕುದು ಇರೆಕುಲೆನ್ ಬೂರ್ಪಾವೆರ್[೧].

ಎಣ್ಮೆದ ಬುಳೆನ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್, ಕಡ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಟಾರ್ಪೌಲಿನ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪುಡ್ ಉಣ್ಗಾವೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಸೂರ್ಯನ ಮಿತ್ತ್ ಒರಿದ್ ದೀತಿನ ಬುಳೆನ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೊಗು ತಿರ್ತ್ ದ್ ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊರ್ದು ಬುಳೆಡ್ದ್ ಬೂರುನ ಎಣ್ಮೆನು ಬೊಕ್ಕದ ಬುಳೆಕ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತರೆ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಣ್‍‍ಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಪ್ಪೆ ದೆಪ್ಪುನ ಎಣ್ಮೆನು ಪೂತ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಕೊಯಿಪುನ ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್[೧].

==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ==
ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜ 100 ಗ್ರಾಂ (3.5 ಔನ್ಸ್) ಗ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ
ಶಕ್ತಿ 560 ಕೆ.ಕ್ಯಾಲೊರಿ 2360 ಕೆ.ಜೆ.
* ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ೨೪.೮ ಗ್ರಾಂ
* ಕೊಬ್ಬು 42.1 ಗ್ರಾಂ
* ಪ್ರೋಟೀನ್ ೧೮.೨ ಗ್ರಾಂ
* ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ೧೪೨೫ ಮಿಗ್ರಾಂ ೧೪೩%
* ಕಬ್ಬಿಣ 7.3 ​​ಮಿಗ್ರಾಂ 58%
ಶೇಕಡಾವಾರು ಯುಎಸ್ ಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನವು
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯೊಲು]]</text>
      <sha1>3plmxoei58lw3wt9wjokltq2pymwa3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361628</id>
      <parentid>361606</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T04:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9498" sha1="08dy0f3ipsrq3kavulfrb5hvmg90h6r" xml:space="preserve">{{Speciesbox
 |name     = Sesame
 |image     = Sesamum indicum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-129.jpg
 |image_caption = Sesame plant
 |genus     = Sesamum
 |species    = indicum
 |authority   = [[Carl Linnaeus |L.]]
 |synonyms   =
  {{Plainlist |style=margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
* ''Dysosmon amoenum'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum africanum'' &lt;small&gt;Tod.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum occidentalis'' &lt;small&gt;Heer &amp; Regel&lt;/small&gt;
* ''Sesamum oleiferum'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Sesamum orientale'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Volkameria orientalis'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;
  }}
 |synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2588550 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ಎಣ್ಮೆ''' ಭಾರತೊಡು ಅನಾದಿ ಕಾಲೊರ್ದೇ ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜ ಆದ್ ಬುಳೆಪಾವೊಂದು ಬೈದಿನ ಒಂಜಿ ದೈ ಎಣ್ಮೆ. ಉಂದು ಆಯುರ್ವೇದೊಡು ಸ್ನೇಹವರ್ಗೊಡು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಬೀಜೊದ ಬಣ್ಣೊನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಕಪ್ಪು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಲ್ದು ಎಣ್ಮೆ, ಬೊಕ್ಕ ಬೂದು ಎಣ್ಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆಟ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್.

ಎಣ್ಮೆ ಎಣ್ಣೆ, ಎಡ್ಡೆ ಎಣ್ಣೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಎಣ್ಮೆಡ್ದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನ. &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆ) ಬೊಕ್ಕ &quot;ಎಣ್ಣೆ&quot; (ಎಣ್ಣೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಬ್ದೊಲುಲಾ ಎಣ್ಮೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ನೀರ್ ದಾಂತಿನ ಮಾತಾ ಅರಿತ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಬುಳೆ ಉಂದು. [[ಭಾರತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಚೀನಾ]] ಜಾಸ್ತಿ ಎಣ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇಶೊಲು.

==ಪುದರ್ಲು==
* ಸಂಸ್ಕೃತ - ತಿಲ, ಸ್ನೇಹರಂಗ
* ಹಿಂದಿ - ಟಿಲ್
* ತಮಿಳು - ಎಳ್ಳು
* ತೆಲುಗು - ನುವ್ವುಲು
==ಗುಣಕುಲು==
ರಸಮ್ - ಚೀಪೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, 
ಗುಣ - ಗುರು, ಕಷಾಯ
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180&gt;
File:Sesamum indicum 2.jpg |Plant
File:Sasame Plant, Behbahan.jpg |Flowers and seed capsules on plant
File:Sesame in Hainan - 05.JPG |Seed capsule
File:Sa white sesame seeds.jpg |Magnified image of white sesame seeds
&lt;/gallery&gt;

==ಲಕ್ಷಣೊಲು==
ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಅಯಿತ ಎಣ್ಣೆಗಾದ್ ಬುಳೆಪಾಯಿನ ಬುಳೆ. ಎಣ್ಮೆಡ್ 50% ಮುಟ್ಟ ಎಣ್ಣೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೂಲಿಕೆದ ದೈ, ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪುಂಡು. ಈ ದೈ ಬೊಲ್ದು ಕೆಸರ್ದಂಚಿನ ನಾರುಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡೊಲು ಶಂಕುರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಸರ್ ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲೆಕುಲು ಎದುರು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊದ ತಿರ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬೇತೆ ಇರೆಕುಲೆಡ್ದ್ ಅಗೆಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವುಲು ದಂತದ ಅಂಚುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಂದ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಇರೆತ ಅಕ್ಷೊಲೆಡ್ ಒಂಟಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣದ ದಳೊಲು ಒಂಜಿ ನಳಿಕೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡು.

==ಒಣಸ್ದ ಎಣ್ಮೆದ ಕೃಷಿ==
ಎಣ್ಮೆ‍ನ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಒಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಮಕರದ ಬೆನ್ನಿ‍ಡ್‍ದ್  ಬೊಕ್ಕ ಕೊಯ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಂಡೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮರಳು, ಚೆನ್ನೆ ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಣ ಭೂಮಿಡ್ ಉಂದೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ. ರಾತ್ರೆ ತಂಪು ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುನ ಮಕರ ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಭದ ವಾತಾವರಣೊ ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಸೂಕ್ತ ಆಪುಂಡು[೧].

ಸುಗ್ಗಿದ ಕಂಡೊಡು ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾವುನ ದುಂಬೇ ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ನಡ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊನು ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೊಲ್ಪು 10 ಗಂಟೆಗ್ ದುಂಬೇ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3 ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಚ್ಚೆ ಗೊಬ್ಬರ ಪರಡೊಂದು ಕಂಡೊನು ಕುಡ ನಲಿಪುವೆರ್. ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿ ಆರ್ದ್ರತೆಡ್ ಬುಳೆಪುನ ಈ ದಯಿ ನಾಲ್ ಇರೆತ ಹಂತೊಗು ಬನ್ನಗ ಕಸಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅತ್ತಂಡ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರೊಲೆನ್ ಪಾಡೊಲಿ. ದುಂಬು  ಬೆನ್ನಿಡ್ ನೆನೆತಿನ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಪೊಡಿ ಮಣ್ಣ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇರೆಕುಲು ಮಣ್ಣ್ ಡ್ದ್ ಪೋಷಕಾಂಶೊಲೆನ್ ಹೀರೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಜೋರುಡು ಬುಲೆಯೆರೆ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿನೆರ್[೧].

==ಕೊಯ್ಲು==
ಎಣ್ಮೆ ಬುಳೆಪಾಯೆರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಯ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲು. ದೈನು ಬೇರ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್ ಕಾಯಿನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೈನ್ ಕೊಯ್ಪೆರ್. ಎಣ್ಮೆದ ಕಾಯಿಗ್ ಕತಿಕ್ಕ ಪನ್ಪಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಕಾಯಿ (ಕಾಯಿ) ಬೊಕ್ಕ ಇರೆ ಒಂತೆ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಗು ಬನ್ನಗ ಎಣ್ಮೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಕೊಯಿಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಕೊಯ್ತಿನ ಎಣ್ಮೆದ ದೈನ್ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ನೆರಳುಡು ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್ ಂಡ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲು ಬೂರುಂಡು. ಕೆಲವು ರೈತೆರ್ ಕಟ್ಟುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂದಿನ್ ಚಿಮುಕುದು ಇರೆಕುಲೆನ್ ಬೂರ್ಪಾವೆರ್[೧].

ಎಣ್ಮೆದ ಬುಳೆನ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಇರೆಕುಲೆನ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್, ಕಡ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಟಾರ್ಪೌಲಿನ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪುಡ್ ಉಣ್ಗಾವೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಸೂರ್ಯನ ಮಿತ್ತ್ ಒರಿದ್ ದೀತಿನ ಬುಳೆನ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೊಗು ತಿರ್ತ್ ದ್ ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನೊರ್ದು ಬುಳೆಡ್ದ್ ಬೂರುನ ಎಣ್ಮೆನು ಬೊಕ್ಕದ ಬುಳೆಕ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತರೆ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಣ್‍‍ಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಪ್ಪೆ ದೆಪ್ಪುನ ಎಣ್ಮೆನು ಪೂತ ಬೀಜ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ರೀತಿಡ್ ಕೊಯಿಪುನ ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್[೧].

==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ==
ಎಣ್ಮೆ ಬೀಜ 100 ಗ್ರಾಂ (3.5 ಔನ್ಸ್) ಗ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ
ಶಕ್ತಿ 560 ಕೆ.ಕ್ಯಾಲೊರಿ 2360 ಕೆ.ಜೆ.
* ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ೨೪.೮ ಗ್ರಾಂ
* ಕೊಬ್ಬು 42.1 ಗ್ರಾಂ
* ಪ್ರೋಟೀನ್ ೧೮.೨ ಗ್ರಾಂ
* ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ೧೪೨೫ ಮಿಗ್ರಾಂ ೧೪೩%
* ಕಬ್ಬಿಣ 7.3 ​​ಮಿಗ್ರಾಂ 58%
ಶೇಕಡಾವಾರು ಯುಎಸ್ ಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನವು
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>08dy0f3ipsrq3kavulfrb5hvmg90h6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಎಣ್ಮೆ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27283</id>
    <revision>
      <id>361607</id>
      <timestamp>2026-06-17T16:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಿಟಿ ಯುನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27284</id>
    <revision>
      <id>361608</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>ಪೊಸ ಬರವು</comment>
      <origin>361608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6777" sha1="lcxbns59wwmpcowkds8updmcmsdrayw" xml:space="preserve">ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಮ‌ದೇಸೊದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕುಂಭಕೋಣಮ್‌ಡು ಉಂಡು. 1904ನೇ ಇಸವಿಡ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿನ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಭಾರತದ ಭಾರಿ ಪಿರಾಕ್ದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ೨೦೨೫ನೇ ಇಸವಿದ ಕಡೆಟ್ ಸಿಯುಬಿಗ್ ದೇಸೊರ್ಮೆ ಒಟ್ಟು ೯೩೨ ಶಾಖೆಲು ಬೊಕ್ಕ ೧೫೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಮ್‌ಲು ಉಲ್ಲ.
==ಇತಿಹಾಸ==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1904 ದಾನಿ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್‌ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು, ಜಮೀನ್ದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ಯಮಿಲು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಗ್ ಪಣವುದ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶಡ್ದ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಸುರುತ ದಶಕೊಲೆಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕಾವೇರಿ ತುದೆತ ತೀರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. 1930ಡ್ ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿ ಪುದರ್‌ದ ಊರುಡು ತನ್ನ ಸುರುತ ಶಾಖೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
===ಅನುಸೂಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ===
1945 ಮಾರ್ಚ್ 22 ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಯ್ದೆದ ರಡ್ಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಡ್ ಸೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಚ್ಚಾಂಡ್.
=== ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಒಂಜಿ ಪರಾತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಲು ಈ ಕುಂಭಕೋಣಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ವಿಲೀನವಾಯ. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಪುದರ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಇಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್.
1987ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟೊಡು ಗುರ್ತಿಸಾವರಗಾದ್ &quot;ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ್ ದೀಯೆರ್.
===ಆಧುನೀಕರಣ===
1980ದ ದಶಕದ ಕಡೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕರಣ, ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಟಿಎಂ ಜಾಲ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 2000ನೇ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸುರು ಆಂಡ್.
== ಸ್ವಾಧೀನ ಬೊಕ್ಕ ವಿಲೀನಲು==
=== ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1957ಡ್ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ದ ಆಸ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾಧ್ಯತೆಲೆನ್ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಈ ವಿಲೀನಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಐನ್ ಎಚ್ಚ ಶಾಖೆಲು ಸೇರಿಯೊ.
===ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಟ್ಟಾಯೊ. ಈ ವಿಲೀನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಠೇವಣಿ ಆಧಾರ, ಗ್ರಾಹಕರೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖೆಲೆನ ಜಾಲನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
==ಸೇವೆಲು==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ತನ್ನ ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
===ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಲು
 * ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು
 * ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟರ ಸಾಲ
 * ಗಾಡಿ ದೆತೊನಿಯರ ಸಾಲಲು 
 * ಸ್ವಂತದ ಬಳಕೆಗ್ ಸಾಲಲು (Personal Loans)
 * ಬಂಗಾರದ ಸಾಲಲು (Gold Loans)
 * ಠೇವಣಿ ಯೋಜನೆಲು (Deposit Schemes)
=== MSME ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಗ್ ಸಾಲ
 * ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಸಾಲಲು
 * ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲು
===ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಲಲು
 * ಯೋಜನಾ ಹಣಕಾಸು
 * ನಗದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಲು
 * ಟ್ರೆಷರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸೇವೆಲು
==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>lcxbns59wwmpcowkds8updmcmsdrayw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361612</id>
      <parentid>361608</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bharathesha Alasandemajalu</username>
        <id>37</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6826" sha1="h9n9mzfx5sslf3s4abi5ibu2oy60028" xml:space="preserve">ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಮ‌ದೇಸೊದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕುಂಭಕೋಣಮ್‌ಡು ಉಂಡು. 1904ನೇ ಇಸವಿಡ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿನ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಭಾರತದ ಭಾರಿ ಪಿರಾಕ್ದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ೨೦೨೫ನೇ ಇಸವಿದ ಕಡೆಟ್ ಸಿಯುಬಿಗ್ ದೇಸೊರ್ಮೆ ಒಟ್ಟು ೯೩೨ ಶಾಖೆಲು ಬೊಕ್ಕ ೧೫೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಮ್‌ಲು ಉಲ್ಲ.
==ಇತಿಹಾಸ==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1904 ದಾನಿ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್‌ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು, ಜಮೀನ್ದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ಯಮಿಲು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಗ್ ಪಣವುದ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶಡ್ದ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಸುರುತ ದಶಕೊಲೆಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕಾವೇರಿ ತುದೆತ ತೀರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. 1930ಡ್ ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿ ಪುದರ್‌ದ ಊರುಡು ತನ್ನ ಸುರುತ ಶಾಖೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
===ಅನುಸೂಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ===
1945 ಮಾರ್ಚ್ 22 ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಯ್ದೆದ ರಡ್ಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಡ್ ಸೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಚ್ಚಾಂಡ್.
=== ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಒಂಜಿ ಪರಾತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಲು ಈ ಕುಂಭಕೋಣಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ವಿಲೀನವಾಯ. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಪುದರ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಇಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್.
1987ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟೊಡು ಗುರ್ತಿಸಾವರಗಾದ್ &quot;ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ್ ದೀಯೆರ್.
===ಆಧುನೀಕರಣ===
1980ದ ದಶಕದ ಕಡೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕರಣ, ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಟಿಎಂ ಜಾಲ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 2000ನೇ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸುರು ಆಂಡ್.
== ಸ್ವಾಧೀನ ಬೊಕ್ಕ ವಿಲೀನಲು==
=== ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1957ಡ್ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ದ ಆಸ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾಧ್ಯತೆಲೆನ್ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಈ ವಿಲೀನಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಐನ್ ಎಚ್ಚ ಶಾಖೆಲು ಸೇರಿಯೊ.
===ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಟ್ಟಾಯೊ. ಈ ವಿಲೀನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಠೇವಣಿ ಆಧಾರ, ಗ್ರಾಹಕರೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖೆಲೆನ ಜಾಲನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
==ಸೇವೆಲು==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ತನ್ನ ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
===ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಲು
 * ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು
 * ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟರ ಸಾಲ
 * ಗಾಡಿ ದೆತೊನಿಯರ ಸಾಲಲು 
 * ಸ್ವಂತದ ಬಳಕೆಗ್ ಸಾಲಲು (Personal Loans)
 * ಬಂಗಾರದ ಸಾಲಲು (Gold Loans)
 * ಠೇವಣಿ ಯೋಜನೆಲು (Deposit Schemes)
=== MSME ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಗ್ ಸಾಲ
 * ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಸಾಲಲು
 * ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲು
===ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಲಲು
 * ಯೋಜನಾ ಹಣಕಾಸು
 * ನಗದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಲು
 * ಟ್ರೆಷರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸೇವೆಲು
==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]]</text>
      <sha1>h9n9mzfx5sslf3s4abi5ibu2oy60028</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361626</id>
      <parentid>361612</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>361626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6833" sha1="5rwrnxv6nmihtg3dgrknlladaobxi70" xml:space="preserve">'''ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ನಮ‌ದೇಸೊದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕುಂಭಕೋಣಮ್‌ಡು ಉಂಡು. 1904ನೇ ಇಸವಿಡ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿನ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಭಾರತದ ಭಾರಿ ಪಿರಾಕ್ದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ೨೦೨೫ನೇ ಇಸವಿದ ಕಡೆಟ್ ಸಿಯುಬಿಗ್ ದೇಸೊರ್ಮೆ ಒಟ್ಟು ೯೩೨ ಶಾಖೆಲು ಬೊಕ್ಕ ೧೫೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಮ್‌ಲು ಉಲ್ಲ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1904 ದಾನಿ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್‌ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು, ಜಮೀನ್ದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ಯಮಿಲು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಗ್ ಪಣವುದ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶಡ್ದ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಸುರುತ ದಶಕೊಲೆಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕಾವೇರಿ ತುದೆತ ತೀರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. 1930ಡ್ ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿ ಪುದರ್‌ದ ಊರುಡು ತನ್ನ ಸುರುತ ಶಾಖೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
===ಅನುಸೂಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ===
1945 ಮಾರ್ಚ್ 22 ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಯ್ದೆದ ರಡ್ಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಡ್ ಸೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಚ್ಚಾಂಡ್.
=== ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಒಂಜಿ ಪರಾತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಲು ಈ ಕುಂಭಕೋಣಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ವಿಲೀನವಾಯ. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಪುದರ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಇಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್.
1987ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟೊಡು ಗುರ್ತಿಸಾವರಗಾದ್ &quot;ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ್ ದೀಯೆರ್.
===ಆಧುನೀಕರಣ===
1980ದ ದಶಕದ ಕಡೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕರಣ, ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಟಿಎಂ ಜಾಲ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 2000ನೇ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸುರು ಆಂಡ್.
== ಸ್ವಾಧೀನ ಬೊಕ್ಕ ವಿಲೀನಲು==
=== ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1957ಡ್ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ದ ಆಸ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾಧ್ಯತೆಲೆನ್ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಈ ವಿಲೀನಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಐನ್ ಎಚ್ಚ ಶಾಖೆಲು ಸೇರಿಯೊ.
===ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಟ್ಟಾಯೊ. ಈ ವಿಲೀನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಠೇವಣಿ ಆಧಾರ, ಗ್ರಾಹಕರೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖೆಲೆನ ಜಾಲನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
==ಸೇವೆಲು==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ತನ್ನ ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
===ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಲು
 * ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು
 * ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟರ ಸಾಲ
 * ಗಾಡಿ ದೆತೊನಿಯರ ಸಾಲಲು 
 * ಸ್ವಂತದ ಬಳಕೆಗ್ ಸಾಲಲು (Personal Loans)
 * ಬಂಗಾರದ ಸಾಲಲು (Gold Loans)
 * ಠೇವಣಿ ಯೋಜನೆಲು (Deposit Schemes)
=== MSME ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಗ್ ಸಾಲ
 * ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಸಾಲಲು
 * ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲು
===ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಲಲು
 * ಯೋಜನಾ ಹಣಕಾಸು
 * ನಗದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಲು
 * ಟ್ರೆಷರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸೇವೆಲು
==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]]</text>
      <sha1>5rwrnxv6nmihtg3dgrknlladaobxi70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361627</id>
      <parentid>361626</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>361627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6842" sha1="m8w194de03k0klzd88p1fknari7bzj5" xml:space="preserve">'''ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ನಮ‌ದೇಸೊದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕುಂಭಕೋಣಮ್‌ಡು ಉಂಡು. 1904ನೇ ಇಸವಿಡ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿನ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಭಾರತದ ಭಾರಿ ಪಿರಾಕ್ದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ೨೦೨೫ನೇ ಇಸವಿದ ಕಡೆಟ್ ಸಿಯುಬಿಗ್ ದೇಸೊರ್ಮೆ ಒಟ್ಟು ೯೩೨ ಶಾಖೆಲು ಬೊಕ್ಕ ೧೫೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಮ್‌ಲು ಉಲ್ಲ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1904 ದಾನಿ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪುದರ್‌ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು, ಜಮೀನ್ದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ಯಮಿಲು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಗ್ ಪಣವುದ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶಡ್ದ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಸುರುತ ದಶಕೊಲೆಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕಾವೇರಿ ತುದೆತ ತೀರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. 1930ಡ್ ಮನ್ನಾರ್‌ಗುಡಿ ಪುದರ್‌ದ ಊರುಡು ತನ್ನ ಸುರುತ ಶಾಖೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
===ಅನುಸೂಚಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ===
1945 ಮಾರ್ಚ್ 22 ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಯ್ದೆದ ರಡ್ಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಡ್ ಸೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಚ್ಚಾಂಡ್.
=== ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಒಂಜಿ ಪರಾತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಲು ಈ ಕುಂಭಕೋಣಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ವಿಲೀನವಾಯ. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಪುದರ್ &quot;ದಿ ಕುಂಭಕೋಣಂ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಇಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್.
1987ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟೊಡು ಗುರ್ತಿಸಾವರಗಾದ್ &quot;ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ್ ದೀಯೆರ್.
===ಆಧುನೀಕರಣ===
1980ದ ದಶಕದ ಕಡೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕರಣ, ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಟಿಎಂ ಜಾಲ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 2000ನೇ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸುರು ಆಂಡ್.
== ಸ್ವಾಧೀನ ಬೊಕ್ಕ ವಿಲೀನಲು==
=== ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1957ಡ್ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ದ ಆಸ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾಧ್ಯತೆಲೆನ್ ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಈ ವಿಲೀನಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಐನ್ ಎಚ್ಚ ಶಾಖೆಲು ಸೇರಿಯೊ.
===ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್===
1965ಡ್ ಸಿಟಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಟ್ಟಾಯೊ. ಈ ವಿಲೀನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಠೇವಣಿ ಆಧಾರ, ಗ್ರಾಹಕರೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖೆಲೆನ ಜಾಲನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
==ಸೇವೆಲು==
ಸಿಟಿ ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ತನ್ನ ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
===ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಲು
 * ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು
 * ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟರ ಸಾಲ
 * ಗಾಡಿ ದೆತೊನಿಯರ ಸಾಲಲು 
 * ಸ್ವಂತದ ಬಳಕೆಗ್ ಸಾಲಲು (Personal Loans)
 * ಬಂಗಾರದ ಸಾಲಲು (Gold Loans)
 * ಠೇವಣಿ ಯೋಜನೆಲು (Deposit Schemes)
=== MSME ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಗ್ ಸಾಲ
 * ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಸಾಲಲು
 * ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲು
===ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್===
 * ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಲಲು
 * ಯೋಜನಾ ಹಣಕಾಸು
 * ನಗದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಲು
 * ಟ್ರೆಷರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಸೇವೆಲು
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]]</text>
      <sha1>m8w194de03k0klzd88p1fknari7bzj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಸಿಟಿ ಯುನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27285</id>
    <revision>
      <id>361609</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27286</id>
    <revision>
      <id>361635</id>
      <timestamp>2026-06-18T04:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಟ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27287</id>
    <revision>
      <id>361639</id>
      <timestamp>2026-06-18T04:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27288</id>
    <revision>
      <id>361682</id>
      <timestamp>2026-06-18T07:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>ಪೊಸ ಲೇಕನೊ</comment>
      <origin>361682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="8x3j1f4p2feilbff7sq2jfap65wtqxo" xml:space="preserve">ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ಮಿಷನರಿ ಆದಿತ್ತಿನ ಇಂಬೆರ್, ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತೌಲನಿಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ (A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಶಬ್ದೊಲು ಉಂಡು ಪಂದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್.  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.</text>
      <sha1>8x3j1f4p2feilbff7sq2jfap65wtqxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361683</id>
      <parentid>361682</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5966" sha1="04unuc0s31fj16kpjc7ktq95rlw6p86" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]</text>
      <sha1>04unuc0s31fj16kpjc7ktq95rlw6p86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361684</id>
      <parentid>361683</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14139" sha1="lpwx4icevi30f8fjn4huhmtmb56slmz" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

== ಸಾದನೆಲು ==

* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಮಿಷನ್ ಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸೊಲು, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬೇಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ: ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಗತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಪರಿಚಯೊದ ಉಪನ್ಯಾಸೊದೊಟ್ಟುಗು.'' ಬೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಾಲ್ಡಿ, ೧೮೫೭
* ''ಎಂಕಲೆನ ಸಭೆಟ್ ಮಿಷನ್ ಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ಎಡ್ಡೆ ಸಾಧನ : ಗುರುವಾರ 20 ಮಾರ್ಚ್ 1879 ಗ್ ಡಯೋಸೆಸನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಮಲ್ತಿನ ಭಾಷಣ ಆದ್.'' 1880 (ಮದ್ರಾಸ್ : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ ಪ್ರೆಸ್)
* ''ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ. ವಿದ್ಯಾವಂತ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ.'' : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ: ಲಂಡನ್, [೧೮೭೯.]
* ''ದ್ರಾವಿಡ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ.'' ಹ್ಯಾರಿಸನ್: ಲಂಡನ್, ೧೮೫೬. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last=Caldwell|first=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿಡ್ ಉನ್ನತ ವರ್ಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿಲೆನ ನಡುಟು ಸುವಾರ್ತೆದ ಬೇಲೆ.'' ರೆವರೆಂಡ್ ಡಾ. ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ನ ಮೂಜಿನೆ ಜರ್ನಲ್. [೧೮೭೬.]
* ''ಧರ್ಮದ ಒಳಗಿನ ಕೋಟೆ.'' ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ: ಲಂಡನ್, [೧೮೭೯.]
* ''ರಕ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಂದಿನಕುಲೆನ ಮೆರವಣಿಗೆ.'' [ಒಂಜಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್.] ಜಿ. ಸ್ಟೋನ್ಮನ್: ಲಂಡನ್, [೧೮೯೬.]
* ''ನರಕರುಣೈತ್ ತ್ಯನಾಮಾಲೈ = ಪುಣ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಹಚರ.'' ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜ್ಞಾನೊನು ಬುಲೆಪಾವುನ ಸಮಾಜೊದ ಮದ್ರಾಸ್ ಡಯೋಸೆಸನ್ ಸಮಿತಿ, ೧೮೭೧.
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರ, ಬೊಕ್ಕ &quot;ಡೆಲಾಹೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡ್ದ್ ಎಡೆಯೆಂಗೂಡಿ ಮುಟ್ಟ.&quot;.'' ಲಂಡನ್ : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ, ೧೮೭೬.
* ''ಕುಡುಮಿದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಲೋಕನೊಲು.'' ಜೆಜೆ ಕ್ರೇನ್: [ಮದ್ರಾಸ್?] ೧೮೬೭.
* ''ಜೂನ್ ೩೦, ೧೮೪೫ಡ್ ಮುಗಿಯಿನ ವರ್ಷದ ಎಡೆಯೆನ್ಕೂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ವರದಿ.'' ಲಂಡನ್ : ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್, ೧೮೪೭.
* ''ಭಾರತೊಡು ಮಿಷನ್ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಅತ್ತ್ ನಕ್ಲೆಗ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ನಿಟ್ಟಿಡ್ ಮೀಸಲಾತಿಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್'' : ಮದ್ರಾಸ್ ದ ಲಾರ್ಡ್ ಬಿಷಪ್ ಗ್ ರೈಟ್ ರೆವರೆಂಡ್ ಗ್ ಒಂಜಿ ಪತ್ರ. ಮದ್ರಾಸ್ : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ ಪ್ರೆಸ್, ೧೮೭೯.
* ''ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂಬಂಧ.'' ಆರ್. ಕ್ಲೇ, ಸನ್ಸ್, &amp; ಟೇಲರ್: ಲಂಡನ್, [೧೮೮೫.]
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಮಿಷನ್ ದ ಸುರುತ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಲು, ಇತ್ಯಾದಿ.'' ಹಿಗ್ಗಿನ್ಬೊಥಮ್ &amp; ಕೋ.: ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೮೧.
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಶಾನರ್ಸ್ : ಅಕ್ಲೆನ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ನೈತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ ಒಂಜಿ ರೇಖಾಚಿತ್ರ : ಅಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಗತಿಗ್ ಸೌಲಭ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಡೆತಡೆಲೆನ್ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖೊಡು.'' ಲಂಡನ್ : ಕ್ಲೇ ಫಾರ್ ದ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್, ೧೮೫೦.
* ''ಮೂಜಿ ಮಾರ್ಗದ ಗುರುತುಲು.'' ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವರ್ನಾಕ್ಯುಲರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ: ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೬೦.
* ''ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೦೧ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರೊಗು ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿಹಾಸ.'' ಮದ್ರಾಸ್ : ಇ. ಕೀಸ್, ೧೮೮೧.

== ಟಿಪ್ಪಣಿಲು ==
'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.</text>
      <sha1>lpwx4icevi30f8fjn4huhmtmb56slmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361685</id>
      <parentid>361684</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15449" sha1="l9l516zb3x4ynlveze36v74pb98af7t" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
[[ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್]]
[[ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಸಾದನೆಲು ==

* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಮಿಷನ್ ಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸೊಲು, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬೇಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ: ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಗತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಪರಿಚಯೊದ ಉಪನ್ಯಾಸೊದೊಟ್ಟುಗು.'' ಬೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಡಾಲ್ಡಿ, ೧೮೫೭
* ''ಎಂಕಲೆನ ಸಭೆಟ್ ಮಿಷನ್ ಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ಎಡ್ಡೆ ಸಾಧನ : ಗುರುವಾರ 20 ಮಾರ್ಚ್ 1879 ಗ್ ಡಯೋಸೆಸನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಮಲ್ತಿನ ಭಾಷಣ ಆದ್.'' 1880 (ಮದ್ರಾಸ್ : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ ಪ್ರೆಸ್)
* ''ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ. ವಿದ್ಯಾವಂತ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ.'' : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ: ಲಂಡನ್, [೧೮೭೯.]
* ''ದ್ರಾವಿಡ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ.'' ಹ್ಯಾರಿಸನ್: ಲಂಡನ್, ೧೮೫೬. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last=Caldwell|first=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿಡ್ ಉನ್ನತ ವರ್ಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿಲೆನ ನಡುಟು ಸುವಾರ್ತೆದ ಬೇಲೆ.'' ರೆವರೆಂಡ್ ಡಾ. ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ನ ಮೂಜಿನೆ ಜರ್ನಲ್. [೧೮೭೬.]
* ''ಧರ್ಮದ ಒಳಗಿನ ಕೋಟೆ.'' ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ: ಲಂಡನ್, [೧೮೭೯.]
* ''ರಕ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಂದಿನಕುಲೆನ ಮೆರವಣಿಗೆ.'' [ಒಂಜಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್.] ಜಿ. ಸ್ಟೋನ್ಮನ್: ಲಂಡನ್, [೧೮೯೬.]
* ''ನರಕರುಣೈತ್ ತ್ಯನಾಮಾಲೈ = ಪುಣ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಹಚರ.'' ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜ್ಞಾನೊನು ಬುಲೆಪಾವುನ ಸಮಾಜೊದ ಮದ್ರಾಸ್ ಡಯೋಸೆಸನ್ ಸಮಿತಿ, ೧೮೭೧.
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರ, ಬೊಕ್ಕ &quot;ಡೆಲಾಹೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡ್ದ್ ಎಡೆಯೆಂಗೂಡಿ ಮುಟ್ಟ.&quot;.'' ಲಂಡನ್ : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ, ೧೮೭೬.
* ''ಕುಡುಮಿದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಲೋಕನೊಲು.'' ಜೆಜೆ ಕ್ರೇನ್: [ಮದ್ರಾಸ್?] ೧೮೬೭.
* ''ಜೂನ್ ೩೦, ೧೮೪೫ಡ್ ಮುಗಿಯಿನ ವರ್ಷದ ಎಡೆಯೆನ್ಕೂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ವರದಿ.'' ಲಂಡನ್ : ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್, ೧೮೪೭.
* ''ಭಾರತೊಡು ಮಿಷನ್ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಅತ್ತ್ ನಕ್ಲೆಗ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ನಿಟ್ಟಿಡ್ ಮೀಸಲಾತಿಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್'' : ಮದ್ರಾಸ್ ದ ಲಾರ್ಡ್ ಬಿಷಪ್ ಗ್ ರೈಟ್ ರೆವರೆಂಡ್ ಗ್ ಒಂಜಿ ಪತ್ರ. ಮದ್ರಾಸ್ : ಎಸ್ ಪಿ ಸಿ ಕೆ ಪ್ರೆಸ್, ೧೮೭೯.
* ''ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂಬಂಧ.'' ಆರ್. ಕ್ಲೇ, ಸನ್ಸ್, &amp; ಟೇಲರ್: ಲಂಡನ್, [೧೮೮೫.]
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಮಿಷನ್ ದ ಸುರುತ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಲು, ಇತ್ಯಾದಿ.'' ಹಿಗ್ಗಿನ್ಬೊಥಮ್ &amp; ಕೋ.: ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೮೧.
* ''ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಶಾನರ್ಸ್ : ಅಕ್ಲೆನ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ನೈತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ ಒಂಜಿ ರೇಖಾಚಿತ್ರ : ಅಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಗತಿಗ್ ಸೌಲಭ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಡೆತಡೆಲೆನ್ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖೊಡು.'' ಲಂಡನ್ : ಕ್ಲೇ ಫಾರ್ ದ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್, ೧೮೫೦.
* ''ಮೂಜಿ ಮಾರ್ಗದ ಗುರುತುಲು.'' ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವರ್ನಾಕ್ಯುಲರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ: ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೬೦.
* ''ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೦೧ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸರ್ಕಾರೊಗು ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಟಿನ್ನೆವೆಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿಹಾಸ.'' ಮದ್ರಾಸ್ : ಇ. ಕೀಸ್, ೧೮೮೧.

'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.</text>
      <sha1>l9l516zb3x4ynlveze36v74pb98af7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361686</id>
      <parentid>361685</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14631" sha1="gcnzhuw73zg15jt5f0iz7ilundnsd47" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
[[ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್]]
[[ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb]]

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನಗ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ನ ಒಟ್ಟುಗು), ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (ಒರಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್) ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತನ್ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಡ್ ತಾರಿದ ಇರೆತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಉತ್ಖನನೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪ್ರಾಚೀನ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಸಮಾದಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಕೊನತೆರ್.  ಈ ಬೇಲೆಡ್ದ್ ಅರೆನ ಪುಸ್ತಕ ''ಎ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಟಿನ್ನೆವೆಲಿ'' (೧೮೮೧) ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.</text>
      <sha1>gcnzhuw73zg15jt5f0iz7ilundnsd47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361695</id>
      <parentid>361686</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T10:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16205" sha1="beug8nymg386gc6xdopkaz5zjsrfntv" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. [ ೫ ]
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
[[ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್]]
[[ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb]]

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನಗ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ನ ಒಟ್ಟುಗು), ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (ಒರಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್) ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತನ್ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಡ್ ತಾರಿದ ಇರೆತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಉತ್ಖನನೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪ್ರಾಚೀನ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಸಮಾದಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಕೊನತೆರ್.  ಈ ಬೇಲೆಡ್ದ್ ಅರೆನ ಪುಸ್ತಕ ''ಎ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಟಿನ್ನೆವೆಲಿ'' (೧೮೮೧) ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.</text>
      <sha1>beug8nymg386gc6xdopkaz5zjsrfntv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361696</id>
      <parentid>361695</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T10:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21968" sha1="scgezqxwm470luhno55lm47s1hppbz5" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. [ ೫ ]

೨೪ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ ೮, ೧೮೩೮ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೪೪ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೮೨೨-೧೮೯೯) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೭೯೧-೧೮೫೮) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಅರೆನ ಕಪಟ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಕಡಿಮೆ ಜಾತಿದ ಚನಾರ್ ಲು ಕೇವಲ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಕುಲು ಅತ್ತ್ &quot;ಸ್ಥಳೀಯ ದ್ರಾವಿಡ&quot; ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದೃಢಪಡಿಸಯೆರ್, ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಅರೆಗ್ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾದ್, ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್, ಅಕ್ಲೆನ ಉನ್ನತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆದಕುಲೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ, ಅಕುಲೆನ್ &quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot; ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ (ಈ ಸಂದರ್ಭೊಡು &quot;ಆರ್ಯನ್&quot; ನ್ &quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಿಹ್ನೆಗ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಚಿಹ್ನೆ&quot; ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್&quot; ಉನ್ನತ ಜಾತಿದ &quot;ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ&quot;. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt; ಈ ಊಹಾಪೋಹದ ವಾದೊಲು, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ, &quot;ಸ್ಥಳೀಯ ದ್ರಾವಿಡೆರೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್ನ ಕೈಟ್ ವಶೊಗು ದೆತೊನುನ ಬೊಕ್ಕ ವಸಾಹತು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಹಾಸೊನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ&quot; ಉದ್ದೇಶ ಇತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್]]
[[ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb]]

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನಗ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ನ ಒಟ್ಟುಗು), ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (ಒರಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್) ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತನ್ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಡ್ ತಾರಿದ ಇರೆತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಉತ್ಖನನೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪ್ರಾಚೀನ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಸಮಾದಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಕೊನತೆರ್.  ಈ ಬೇಲೆಡ್ದ್ ಅರೆನ ಪುಸ್ತಕ ''ಎ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಟಿನ್ನೆವೆಲಿ'' (೧೮೮೧) ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.</text>
      <sha1>scgezqxwm470luhno55lm47s1hppbz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361697</id>
      <parentid>361696</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357399710|Robert Caldwell]]&quot; ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು</comment>
      <origin>361697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24557" sha1="myfsqkqshvrmctc587udonf7t1gj6p5" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  


== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. [ ೫ ]

೨೪ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ ೮, ೧೮೩೮ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೪೪ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೮೨೨-೧೮೯೯) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೭೯೧-೧೮೫೮) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಎಚ್ಚದ ಸಾಮರ್ತೊ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಅರೆನ ಸುಳ್ಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆದಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ್ &lt;nowiki&gt;'''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ರಾವಿಡ&quot;' ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ '&quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot;' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಈ ಪೊರ್ತುಡು '&quot;ಆರ್ಯನ್&quot;'&lt;/nowiki&gt;‍ನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೊನು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತಜಾತಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt;  ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪೆರ ಇತ್ತಿನ ಈ ಊಹೆದ ವಾದೊಲು, 'ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆರ್ಯೆರ್ ಸೋಪಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಲ್ತೇರ್ (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮಲ್ತೇರ್)' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಯಾಸೊನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆಗೇ ಆಯಿನ ಶ್ರಮೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್]]
[[ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb]]
[[ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb]]

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ರೆನ ಒಟ್ಟುಗು) ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಆ ಕಾಲೊಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಇಂಬೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆ ಜಾಗೆದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ಅರೆನ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಿದ ಇರೆತ (ತಾಳೆಗರಿ) ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ದ ಪುರಾತನ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಬಾರೀ ಮೋಕೆಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೇರ್. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉತ್ಖನನ (ನೆಲ ಗರಿತ್‌ದ್ ತೂಪುನ ಬೇಲೆ) ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಟ್ಟನೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಪುರಾತನ ಸಮಾಧಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರೆನ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತಿನ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ಯೆರ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

ಅಂಚನೆ, ಸುವಾರ್ತೆದ ಕಷ್ಟದ ನೆಲಟ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ ಕೆಳಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾಂತರೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೂಥೆರನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕೆಲವು ವಿದಾನೊಲೆನ್ ಆರ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಸುದ್ದೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್.  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಳೀಯ ಚರ್ಚ್‌ದ ಚಾಂಪಿಯನ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಆದುನಿಕ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲ್ಪ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಆರ್ ಸೈತ್‌ದ್ ೮೦ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.  ದೆಹಲಿದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌ಡ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸಕಾರೆ ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಇತ್ತೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ  &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ದರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗ್ರತಿಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಕರಿನ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸೊಡ್ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಜ್ಜಿ&quot; ಪನ್ತೆರ್. 

ಅರೆನ  ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಒಂಜಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ 7 ಮೇ 2010 ಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx|title=Stamps - 2010|publisher=Department of Posts, Government of India|accessdate=2 August 2013|archivedate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814101038/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.
[[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]]</text>
      <sha1>myfsqkqshvrmctc587udonf7t1gj6p5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361698</id>
      <parentid>361697</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24582" sha1="hrej6clal630q9n8usgosdx8bquhzw9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  

== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. 

೨೪ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ ೮, ೧೮೩೮ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೪೪ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೮೨೨-೧೮೯೯) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೭೯೧-೧೮೫೮) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಎಚ್ಚದ ಸಾಮರ್ತೊ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಅರೆನ ಸುಳ್ಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆದಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ್ &lt;nowiki&gt;'''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ರಾವಿಡ&quot;' ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ '&quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot;' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಈ ಪೊರ್ತುಡು '&quot;ಆರ್ಯನ್&quot;'&lt;/nowiki&gt;‍ನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೊನು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತಜಾತಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt;  ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪೆರ ಇತ್ತಿನ ಈ ಊಹೆದ ವಾದೊಲು, 'ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆರ್ಯೆರ್ ಸೋಪಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಲ್ತೇರ್ (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮಲ್ತೇರ್)' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಯಾಸೊನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆಗೇ ಆಯಿನ ಶ್ರಮೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;

== ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery&gt;
ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್
ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb
&lt;/gallery&gt;

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ರೆನ ಒಟ್ಟುಗು) ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಆ ಕಾಲೊಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಇಂಬೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆ ಜಾಗೆದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ಅರೆನ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಿದ ಇರೆತ (ತಾಳೆಗರಿ) ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ದ ಪುರಾತನ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಬಾರೀ ಮೋಕೆಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೇರ್. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉತ್ಖನನ (ನೆಲ ಗರಿತ್‌ದ್ ತೂಪುನ ಬೇಲೆ) ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಟ್ಟನೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಪುರಾತನ ಸಮಾಧಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರೆನ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತಿನ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ಯೆರ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

ಅಂಚನೆ, ಸುವಾರ್ತೆದ ಕಷ್ಟದ ನೆಲಟ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ ಕೆಳಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾಂತರೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೂಥೆರನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕೆಲವು ವಿದಾನೊಲೆನ್ ಆರ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಸುದ್ದೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್.  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಳೀಯ ಚರ್ಚ್‌ದ ಚಾಂಪಿಯನ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಆದುನಿಕ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲ್ಪ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಆರ್ ಸೈತ್‌ದ್ ೮೦ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.  ದೆಹಲಿದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌ಡ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸಕಾರೆ ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಇತ್ತೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ  &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ದರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗ್ರತಿಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಕರಿನ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸೊಡ್ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಜ್ಜಿ&quot; ಪನ್ತೆರ್. 

ಅರೆನ  ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಒಂಜಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ 7 ಮೇ 2010 ಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx|title=Stamps - 2010|publisher=Department of Posts, Government of India|accessdate=2 August 2013|archivedate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814101038/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

'''ಉಲ್ಲೇಕೊ'''{{Reflist|2}}'''ಬೂಕುಲೆ ಪಟ್ಟಿ'''

 
== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* 
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.
[[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]]</text>
      <sha1>hrej6clal630q9n8usgosdx8bquhzw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361699</id>
      <parentid>361698</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>361699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24407" sha1="fy7wvmwj3dmcdt304i7mz76ljjp7sxv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  

== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. 

೨೪ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ ೮, ೧೮೩೮ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೪೪ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೮೨೨-೧೮೯೯) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೭೯೧-೧೮೫೮) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಎಚ್ಚದ ಸಾಮರ್ತೊ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಅರೆನ ಸುಳ್ಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆದಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ್ &lt;nowiki&gt;'''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ರಾವಿಡ&quot;' ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ '&quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot;' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಈ ಪೊರ್ತುಡು '&quot;ಆರ್ಯನ್&quot;'&lt;/nowiki&gt;‍ನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೊನು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತಜಾತಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt;  ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪೆರ ಇತ್ತಿನ ಈ ಊಹೆದ ವಾದೊಲು, 'ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆರ್ಯೆರ್ ಸೋಪಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಲ್ತೇರ್ (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮಲ್ತೇರ್)' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಯಾಸೊನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆಗೇ ಆಯಿನ ಶ್ರಮೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ರೆನ ಒಟ್ಟುಗು) ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಆ ಕಾಲೊಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಇಂಬೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆ ಜಾಗೆದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ಅರೆನ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಿದ ಇರೆತ (ತಾಳೆಗರಿ) ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ದ ಪುರಾತನ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಬಾರೀ ಮೋಕೆಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೇರ್. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉತ್ಖನನ (ನೆಲ ಗರಿತ್‌ದ್ ತೂಪುನ ಬೇಲೆ) ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಟ್ಟನೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಪುರಾತನ ಸಮಾಧಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರೆನ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತಿನ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ಯೆರ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

ಅಂಚನೆ, ಸುವಾರ್ತೆದ ಕಷ್ಟದ ನೆಲಟ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ ಕೆಳಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾಂತರೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೂಥೆರನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕೆಲವು ವಿದಾನೊಲೆನ್ ಆರ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಸುದ್ದೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್.  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಳೀಯ ಚರ್ಚ್‌ದ ಚಾಂಪಿಯನ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಆದುನಿಕ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲ್ಪ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಆರ್ ಸೈತ್‌ದ್ ೮೦ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.  ದೆಹಲಿದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌ಡ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸಕಾರೆ ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಇತ್ತೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ  &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ದರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗ್ರತಿಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಕರಿನ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸೊಡ್ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಜ್ಜಿ&quot; ಪನ್ತೆರ್. 

ಅರೆನ  ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಒಂಜಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ 7 ಮೇ 2010 ಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx|title=Stamps - 2010|publisher=Department of Posts, Government of India|accessdate=2 August 2013|archivedate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814101038/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist|2}}

== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.

== ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery&gt;
ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್
ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>fy7wvmwj3dmcdt304i7mz76ljjp7sxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361700</id>
      <parentid>361699</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24509" sha1="23ge4cvj7mu2urgvav3el36cclf0eip" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  

== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. 

೨೪ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ ೮, ೧೮೩೮ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೪೪ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೮೨೨-೧೮೯೯) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೭೯೧-೧೮೫೮) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಎಚ್ಚದ ಸಾಮರ್ತೊ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಅರೆನ ಸುಳ್ಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆದಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ್ &lt;nowiki&gt;'''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ರಾವಿಡ&quot;' ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ '&quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot;' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಈ ಪೊರ್ತುಡು '&quot;ಆರ್ಯನ್&quot;'&lt;/nowiki&gt;‍ನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೊನು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತಜಾತಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt;  ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪೆರ ಇತ್ತಿನ ಈ ಊಹೆದ ವಾದೊಲು, 'ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆರ್ಯೆರ್ ಸೋಪಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಲ್ತೇರ್ (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮಲ್ತೇರ್)' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಯಾಸೊನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆಗೇ ಆಯಿನ ಶ್ರಮೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ರೆನ ಒಟ್ಟುಗು) ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಆ ಕಾಲೊಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಇಂಬೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆ ಜಾಗೆದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ಅರೆನ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಿದ ಇರೆತ (ತಾಳೆಗರಿ) ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ದ ಪುರಾತನ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಬಾರೀ ಮೋಕೆಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೇರ್. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉತ್ಖನನ (ನೆಲ ಗರಿತ್‌ದ್ ತೂಪುನ ಬೇಲೆ) ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಟ್ಟನೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಪುರಾತನ ಸಮಾಧಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರೆನ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತಿನ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ಯೆರ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

ಅಂಚನೆ, ಸುವಾರ್ತೆದ ಕಷ್ಟದ ನೆಲಟ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ ಕೆಳಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾಂತರೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೂಥೆರನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕೆಲವು ವಿದಾನೊಲೆನ್ ಆರ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಸುದ್ದೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್.  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಳೀಯ ಚರ್ಚ್‌ದ ಚಾಂಪಿಯನ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಆದುನಿಕ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲ್ಪ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಆರ್ ಸೈತ್‌ದ್ ೮೦ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.  ದೆಹಲಿದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌ಡ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸಕಾರೆ ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಇತ್ತೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ  &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ದರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗ್ರತಿಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಕರಿನ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸೊಡ್ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಜ್ಜಿ&quot; ಪನ್ತೆರ್. 

ಅರೆನ  ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಒಂಜಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ 7 ಮೇ 2010 ಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx|title=Stamps - 2010|publisher=Department of Posts, Government of India|accessdate=2 August 2013|archivedate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814101038/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾದನೆಲು ==

** ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
** ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
** ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
** ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
** ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
** ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
** ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
** ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
** ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
** ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
** ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
** ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
** ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
** ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
** ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
** ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist|2}}

== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.

== ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery&gt;
ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್
ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb
&lt;/gallery&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>23ge4cvj7mu2urgvav3el36cclf0eip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361701</id>
      <parentid>361700</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಸಾದನೆಲು */</comment>
      <origin>361701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24491" sha1="mwpmkpyjh8cno2xdarnbk16276zq9nh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್. 

ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ ಬೈಬಲ್‌ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. ತಮಿಳುನಾಡ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  

== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ೭ ಮೇ ೧೮೧೪ ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. [ ೫ ]

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. 

೨೪ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ ೮, ೧೮೩೮ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೪೪ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೮೨೨-೧೮೯೯) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (೧೭೯೧-೧೮೫೮) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಎಚ್ಚದ ಸಾಮರ್ತೊ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಅರೆನ ಸುಳ್ಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆದಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ್ &lt;nowiki&gt;'''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ರಾವಿಡ&quot;' ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ '&quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot;' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಈ ಪೊರ್ತುಡು '&quot;ಆರ್ಯನ್&quot;'&lt;/nowiki&gt;‍ನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೊನು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತಜಾತಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt;  ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪೆರ ಇತ್ತಿನ ಈ ಊಹೆದ ವಾದೊಲು, 'ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆರ್ಯೆರ್ ಸೋಪಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಲ್ತೇರ್ (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮಲ್ತೇರ್)' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಯಾಸೊನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆಗೇ ಆಯಿನ ಶ್ರಮೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ರೆನ ಒಟ್ಟುಗು) ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಆ ಕಾಲೊಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಇಂಬೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆ ಜಾಗೆದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ಅರೆನ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಿದ ಇರೆತ (ತಾಳೆಗರಿ) ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ದ ಪುರಾತನ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಬಾರೀ ಮೋಕೆಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೇರ್. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉತ್ಖನನ (ನೆಲ ಗರಿತ್‌ದ್ ತೂಪುನ ಬೇಲೆ) ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಟ್ಟನೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಪುರಾತನ ಸಮಾಧಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರೆನ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತಿನ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ಯೆರ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

ಅಂಚನೆ, ಸುವಾರ್ತೆದ ಕಷ್ಟದ ನೆಲಟ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ ಕೆಳಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾಂತರೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೂಥೆರನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕೆಲವು ವಿದಾನೊಲೆನ್ ಆರ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಸುದ್ದೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್.  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಳೀಯ ಚರ್ಚ್‌ದ ಚಾಂಪಿಯನ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಆದುನಿಕ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲ್ಪ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಆರ್ ಸೈತ್‌ದ್ ೮೦ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.  ದೆಹಲಿದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌ಡ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸಕಾರೆ ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಇತ್ತೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ  &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ದರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗ್ರತಿಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಕರಿನ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸೊಡ್ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಜ್ಜಿ&quot; ಪನ್ತೆರ್. 

ಅರೆನ  ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಒಂಜಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ 7 ಮೇ 2010 ಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx|title=Stamps - 2010|publisher=Department of Posts, Government of India|accessdate=2 August 2013|archivedate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814101038/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾದನೆಲು ==
* ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
* ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
* ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
* ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
* ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
* ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
* ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
* ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
* ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
* ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
* ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
* ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
* ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
* ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
* ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
* ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
* ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist|2}}

== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==

* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೧೯೮೦.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೬.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, ೨೦೦೦.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ೧, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧೯೯೬.
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨.

== ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery&gt;
ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್
ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb
&lt;/gallery&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>mwpmkpyjh8cno2xdarnbk16276zq9nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361702</id>
      <parentid>361701</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>361702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24705" sha1="30g76iyzcuhzwax3nkmdqyszpgbc6fx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌
| image              = Robert Caldwell.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1814
| birth_place        = [ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್,&lt;br/&gt;ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
| death_date         = {{death date and age|1891|8|28|1814|05|7|df=y}}
| death_place        = [[ಕೊಡೈಕನಾಳ]], ಮದುರ ಜಿಲ್ಲೆ (ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ), ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
| resting_place      = ಇದಯಂಗುಡಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| citizenship        = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನೊ
| occupation         = ಮಿಷನರಿ, ಭಾಷಾತಜ್ಞೆ
| known_for          = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬಿಷಪ್
| spouse             = {{marriage|Eliza mault|1844}} (ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಗಳ್)
}}

'''ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್''' (7 ಮೇ 1814 - 28 ಆಗಸ್ಟ್ 1891) ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಷನರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ತಜ್ಞೆರ್.  [[ಲಂಡನ್]] ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆರೆನ 24ನೇ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾಗದ ಬಾಸೆಡೇ [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲ್‌]]ದ ಪಾತೆರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟರೆಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬಾರೀ ಉಮೇದ್‌ಡ್ ಕಲ್ತೇರ್. ಈ ಕಲ್ಪಾಟದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಪಿರಾವುಡು ಅರೆಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣೊದ(A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages) ಬಗ್ಗಟ್ ಒಂಜಿ   ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರೆ ಸಾಯೊ ಆಂಡ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಬೂಕುಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊನು ತೋಜಪಾಯೆರ್.  ಪ್ರಪಂಚೊದ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹೀಬ್ರೂ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ(Old Testament), ಅಂಚನೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸಗಾರೆ [[ಕ್ಲಾಡಿಯಸ್ ಟಾಲೆಮಿ|ಟಾಲೆಮಿ]] ಗುರುತು ಮಲ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್  [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Caldwell |url=https://books.google.com/books?id=5PPCYBApSnIC |title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages |publisher=Asian Educational Services (Reprint of 1913 3rd-edition revised by Reverend J.L. Wyatt and T Ramakrishna Pillai) |year=1856 |isbn=978-81-206-0117-8 |pages=88–105}}&lt;/ref&gt;  ಭಾರತೊಡೇ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನನೊರಿ ಮಿಷನರಿ ಆಯಿನ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಮಗಳಾಯಿನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ ಮೆರೆನ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ 1877ಡ್ದ್ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿದ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೇರ್. [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್]] ಸರ್ಕಾರೊ ಇಂಬೆರೆನ ನೆನಪುಗೋಸ್ಕರ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸ್ಮಾರಕನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ (Postage Stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=INDIA 2010 ROBERT CALDWELL MNH SINGLE STAMP |url=https://www.indphila.com/product/india-2010-robert-caldwell-mnh-single-stamp/ |website=Largest Online Dealer &amp; Portal for Stamps of India}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್‌ದ (CSI) ಉಡುಗೊರೆಯಾದ್ 1967ಡ್ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಕೈತಲ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  

== ಸುರುತ ಜೀವನೊ ==
ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಲಾಡಿ, ಕೌಂಟಿ ಟೈರೋನ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ 7 ಮೇ 1814 ಗ್ ಬಡ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.  ಆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪುನ, ಆರ್ 15 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. 1829 ಬೊಕ್ಕ 1833 ನಡುಟು ಕಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಗ ಡಬ್ಲಿನ್‍‌ಡ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಮೆಗ್ಯೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.  ಬಹುಶಃ ನಂಬಿಕೆದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಕಂಗ್ರೆಗೇಶನಲ್ ಚರ್ಚ್‌‍ಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಯೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‍ದ ಬ್ಯಾಲಿಯೊಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿವೇತನೊನು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಆಂಡ ಅದಿಕಾರಿಲು ಆರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುದುಪ್ಪುನವು ತೆರಿನಗ ಅಯಿನ್ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್.  ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ತರಬೇತಿಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ  ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಫೋರ್ಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರಬಾವಿತೆರಾಪೆರ್.  ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ದರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕೆರ್ ಆರೆನ ಪೊಸ ಸಂಶೋದನೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ಗ್ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕ ದರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಇಚ್ಚೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಒಂಜಿ ಗೌರವೊಡು ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಕಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಚಿವೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. 

24ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಜನವರಿ 8, 1838ಡ್ ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ಮಿಷನರಿ ಆದ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಬತ್ತೆರ್.  ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್‌ದ ಪ್ರೊಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮಿಷನ್ (ಎಸ್ ಪಿ ಜಿ) ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಮಿಷನರಿ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯರ, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ &quot;ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆನ್&quot; ದರ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್? ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಬಾಸೆದ ವ್ಯವಸ್ತಿತ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. 1877ಡ್ ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಮಲ್ತೆರ್. 1844ಡ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್ (1822-1899) ನ್ ಸಿಎಸ್ಐ ಹೋಮ್ ಚರ್ಚ್, ನಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britishempire.co.uk/article/faithandfamily/elizacaldwell.htm|title=Faith and Family: Robert Caldwell and his Missionary Dynasty}}&lt;/ref&gt; ಅರೆಗ್ ಏಳ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಎಲಿಜಾ ಮೌಲ್ಟ್, ಲಂಡನ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿದ ರೆವರೆಂಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೌಲ್ಟ್ (1791-1858) ಪನ್ಪಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮಿಷನರಿನ ಎಲ್ಯ ಮಗಳ್. ನಲ್ಪೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲೊ, ಎಲಿಜಾ ಇಡೈಯಾಂಗುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಮಿಳು ಪಾತೆರುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮತಾಂತರ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref name=&quot;britishempire.co.uk&quot; /&gt;
[[ಫೈಲ್:Caldwell_Church_Infograph.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್‌ದ ಎದುರುಡು ದೀಡ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆ]]

== ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‍ನ ''ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' ==
[[ಫೈಲ್:MarinaBeach_RobertCaldwell.jpg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡುದ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ.]]
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುನು ಬರೆಯೆರ್. ''ದ್ರಾವಿಡ ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಕರಣ'' . ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‍]]‍ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸಯೆರ್.  ಉಂದು ಭಾಗಶಃ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್‌ಲೆಗ್ &quot;ಎಚ್ಚಿನ ಮಾನಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಎಚ್ಚದ ಸಾಮರ್ತೊ&quot; ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಅರೆನ ಸುಳ್ಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆದಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Suvira Jaiswal |author-link=Suvira Jaiswal |url=https://books.google.com/books?id=ZI5hGgAACAAJ |title=Indian Society: Historical Probings in memory of D. D. Kosambi |publisher=Indian Council of Historical Research / People's Publishing House |year=1974 |isbn=978-81-7007-176-1 |editor-last=R. S. Sharma |page=126 |chapter=Studies in the Social Structure of the Early Tamils |orig-year=1958}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ್ &lt;nowiki&gt;'''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ರಾವಿಡ&quot;' ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ '&quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಯ ಆರ್ಯೆರ್&quot;' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಈ ಪೊರ್ತುಡು '&quot;ಆರ್ಯನ್&quot;'&lt;/nowiki&gt;‍ನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೊನು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತಜಾತಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/242259474|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India|last=Daughrity, Dyron B.|year=2005|pages=4, 7|publisher=University of Calgary|location=Alberta|accessdate=1 April 2011}}&lt;/ref&gt;  ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪೆರ ಇತ್ತಿನ ಈ ಊಹೆದ ವಾದೊಲು, 'ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆರ್ಯೆರ್ ಸೋಪಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಲ್ತೇರ್ (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮಲ್ತೇರ್)' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇತಿಯಾಸೊನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆಗೇ ಆಯಿನ ಶ್ರಮೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. &lt;ref name=&quot;Dyron-4-7&quot; /&gt;

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆ ==
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದ್ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ರೆನ ಒಟ್ಟುಗು) ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಆ ಕಾಲೊಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ಇಂಬೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಿನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆ ಜಾಗೆದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ಅರೆನ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಿದ ಇರೆತ (ತಾಳೆಗರಿ) ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ದ ಪುರಾತನ ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಬಾರೀ ಮೋಕೆಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತೇರ್. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉತ್ಖನನ (ನೆಲ ಗರಿತ್‌ದ್ ತೂಪುನ ಬೇಲೆ) ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಟ್ಟನೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊಲೆನ್, ಪುರಾತನ ಸಮಾಧಿ ಕಲಶೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರೆನ ಮೀನ್ ಚಿಹ್ನೆ ಇತ್ತಿನ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ಯೆರ್.
[[ಫೈಲ್:Holy_Trinity_Church_IdayanKudi.JPG|thumb|ಮಿಷನರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ‍್‌‍ನ ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್, ಇಡಯಂಕುಡಿಡ್ ಉಂಡು, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿದ ಬಿಷಪ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.]]

== ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಮಿಷನ್ ಐವೊ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಡತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಯಾಸೊದ ಬಗೆಟ್ ಅರೆನ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಾಜೊಡು ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಸೇರಾದ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿದ ಪುನರುತ್ತಅನೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ತುಂಡು. 

ಅಂಚನೆ, ಸುವಾರ್ತೆದ ಕಷ್ಟದ ನೆಲಟ್, ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ ಕೆಳಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಾಂತರೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೂಥೆರನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕೆಲವು ವಿದಾನೊಲೆನ್ ಆರ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಸುದ್ದೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. 

ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್.  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಳೀಯ ಚರ್ಚ್‌ದ ಚಾಂಪಿಯನ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಆದುನಿಕ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲ್ಪ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಆರ್ ಸೈತ್‌ದ್ ೮೦ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ಮರೀನಾ ಬೀಚ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.  ದೆಹಲಿದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌ಡ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸಕಾರೆ ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಇತ್ತೆ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ  &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ದರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗ್ರತಿಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಕರಿನ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸೊಡ್ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಜ್ಜಿ&quot; ಪನ್ತೆರ್. 

ಅರೆನ  ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಒಂಜಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿನ್ 7 ಮೇ 2010 ಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx|title=Stamps - 2010|publisher=Department of Posts, Government of India|accessdate=2 August 2013|archivedate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814101038/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2010.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾದನೆಲು ==
* ''Lectures on the Tinnevelly missions, descriptive of the field, the work, and the results: with an introductory lecture on the progress of Christianity in India.'' Bell and Daldy, 1857
* ''The best means of promoting an interest in missions among our congregations : being a speech delivered by ... Bishop Caldwell at the Diocesan Church Conference on Thursday 20 March 1879.'' 1880 (Madras : S.P.C.K. Press)
* ''Christianity and Hinduism. A lecture addressed to educated Hindus, etc.'' : S.P.C.K.: London, [1879.]
* ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South Indian Family of Languages.'' Harrison: London, 1856.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=BXZFAAAAcAAJ|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Or South Indian Family of Languages.pdf|last1=Caldwell|first1=Robert|year=1856}}&lt;/ref&gt;
* ''Evangelistic Work amongst the Higher Classes and Castes in Tinnevelly.'' Rev. Dr. Caldwell’s Third Journal. [1876.]
* ''The Inner Citadel of Religion.'' S.P.C.K.: London, [1879.]
* ''The March of the Unsaved.'' [A religious tract.]  G. Stoneman: London, [1896.]
* ''Narkaruṇait tiyānamālai = A companion to the holy communion.'' Madras Diocesan Committee of the Society for Promoting Christian Knowledge, 1871.
* ''The Prince of Wales in Tinnevelly, and &quot;From Delahay Street to Edeyengoody.&quot;.'' London : S.P.C.K., 1876.
* ''Observations on the Kudumi.'' J. J. Craen: [Madras?] 1867.
* ''Report of the Edeyenkoody District for the year ending 30 June 1845.''  London : Society for the Propagation of the Gospel, 1847.
* ''On reserve in communicating religious instruction to non- Christians in mission schools in India'' : a letter to the Right Reverend the Lord Bishop of Madras. Madras : S.P.C.K. Press, 1879.
* ''The Relation of Christianity to Hinduism.'' R. Clay, Sons, &amp; Taylor: London, [1885.]
* ''Records of the Early History of the Tinnevelly Mission, etc.'' Higginbotham &amp; Co.: Madras, 1881.
* ''The Tinnevelly Shanars : a sketch of their religion and their moral condition and characteristics : with special reference to the facilities and hindrances to the progress of Christianity amongst them.'' London : Clay for the Society for the Propagation of the Gospel, 1850.
* ''The Three Way-marks.'' Christian Vernacular Education Society: Madras, 1860.
* ''A Political and General History of the District of Tinnevelly, in the Presidency of Madras, from the earliest period to its cession to the English Government in A.D. 1801.''  Madras : E. Keys, 1881.

== ಉಲ್ಲೇಕೊ ==
{{Reflist|2}}

== ದಿಂಜದ ಓದುಗು ==
* ಕ್ರಿಸ್ತೂಡಾಸ್, ಡಿಎ, ''ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಥಿಯಾಚರ್'' (ತಮಿಳು), ದಾನಿಶ್ಪೇಟ್: ಬೆತೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, 1980.
* ಡಿರ್ಕ್ಸ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಬಿ, 'ತಮಿಳು ಸಮಾಜೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನವು: ಸಮಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಜಾತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಕೀಯ', ಸಿಜೆ ಫುಲ್ಲರ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಜಾತಿ ಇನಿ'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1996.
* ಒ'ಕಾನರ್, ಡೇನಿಯಲ್ (ಸಂಪಾದಕೆರ್), ''ಥ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಮಿಷನ್ – ದಿ ಯುಎಸ್ಪಿಜಿ'', ಲಂಡನ್ ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕಂಟಿನ್ಯೂಮ್, 2000.
* ರವೀಂದ್ರನ್, ವೈತೀಸ್ಪರ, 'ದಿ ಅನ್ಯಾಂಟಿಸಿಪೇಟೆಡ್ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಅಂಡ್ ದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್', ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', 1, ಜನವರಿ–ಜೂನ್ ೧1996.
* ''ತಮಿಳು ಮಿಲಿಟರಿಸಂ ದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮ್ ಡಿಪಿ: ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಬಿಷಪ್ ಕಾಲ್ಡ್ವೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ಸ್'', sangam.org, 1992
* ಶಿವಥಂಬಿ, ಕೆ, 'ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಶೈಲಿದ ರಾಜಕೀಯ', ''ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 6.8, ಮಾರ್ಚ್ 1978.
* ಟ್ರೌಟ್ಮನ್, ಥಾಮಸ್ ಆರ್, 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನವು', ದೌದ್ ಅಲಿ (ಸಂಪಾದಕರು), ''ಪಾಸ್ಟ್ ನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವುನವು: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಉಪಯೋಗೊಲು'', ನ್ಯೂ ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2002.

== ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery&gt;
ಫೈಲ್:RCaldwellRemains.jpg|thumb|333x333px|ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌ನ ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲ್
ಫೈಲ್:RC_memorial.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RCMemorial2.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_HouseVeranda.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_familytree.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Marriage.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_Letter.jpg|thumb
ಫೈಲ್:RC_SideChapel.jpg|thumb
&lt;/gallery&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]]</text>
      <sha1>30g76iyzcuhzwax3nkmdqyszpgbc6fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27289</id>
    <revision>
      <id>361687</id>
      <timestamp>2026-06-18T09:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>Reference edited with [[mw:ProveIt|ProveIt]] #proveit/ಪೊಸ ಲೇಖನೊ</comment>
      <origin>361687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9374" sha1="4m7wnbxleva4a38hmpvfa4pd9b5axc1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| image              = 
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| birth_name         = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| birth_date         = 19 ನವಂಬರ್ 1852
| birth_place        = ಮುಲ್ಕಿ, ಕುಡ್ಲ
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1909|07|25|1852|11|19}}
| death_place        = 
| other_names        = 
| occupation         = ಲಾಯರ್, ಬ್ಯಾಂಕರ್
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದ ಸ್ಥಾಪಕೆ
}}
[[File:Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch,Mangalore.jpg|thumb|Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch, Mangalore]]
'''ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ''' (೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೫೨ - ೨೫ ಜುಲೈ ೧೯೦೯) [[ಕುಡ್ಲ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ವೃತ್ತಿಡ್ ವಕೀಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆಂಡಲಾ, ಸ್ವಭಾವೊಡು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಭವಿಷ್ಯೊನು ರೂಪಿಸೆರೆ ಆರ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. 
==ಸುರುತ ಜೀವನೊ==
ಸುರುತ ಜೀವನೊಡು ಪೈ ಕುಡ್ಲದ ಸಮೀಪದ [[ಮೂಲ್ಕಿ]]ಡ್  ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತಿನ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈನ ನಾಲ್ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೫೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್‍ದ ಮುಲ್ಕಿಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಸುರುತ ಶಾಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್.  ಎಫ್.ಎ. ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಉತ್ತೀರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಆರೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಡಪುಡ್ಯೆರ್. ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಆರ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಲಾ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್.  1875ಡ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಲಾ (ಬಿ.ಎಲ್) ಡ್ ಫಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಆಯೆರ್&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot; /&gt;. ಈ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಆರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಹಾಲೋವೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊಗು ಬತ್ತೆರ್, ಅರೆನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಅನುಭವ ಆಂಡ್. 
==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
೧೮೭೬ಡ್, ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಮರಣೊದ ನಂತರ, ಆರ್ ಕುಡ್ಲೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪೈ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಅಭಿಮಾನಿಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಘೋಷರ್‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಮೆಚ್ಚುಗೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಅರಬಿಂದೆರೆನ ಪೇಪರ್ 'ಯುಗಂತಾರ್' ದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಓದುಗೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಬಂಗಾಳದ ವೀರೆರೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರ್ ದತ್ತಾನ ಭಾವಚಿತ್ರೊನು ಅರೆನ ಕಚೇರಿದ ಕೋಣೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಯೆರ್.  ಪೈ ಮನಸ್ಸ್‍ಡ್ ಒರಿ ದೇಶಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲಸೊಡು ಒರಿ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೯೧ಡ್, ಮದ್ರಾಸ್‍ಡ್ ತೂಯಿನ ನಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್  ಕುಡ್ಲಡ್ ಶಾಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವೊನು ಕೊರ್ತೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಒಪ್ಪುನ ಪೈ,  ಕುಡ್ಲೊಡು ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ ದಾನ ಮಲ್ತಿನ ೨೨ ಎಕ್ರೆ ಜಮೀನ್‍ಡ್ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡ್.ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಖ್ಯ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಆರ್ ದೃಢವಾದ್ ನಂಬಿಯೆರ್. ಶಿಕ್ಷಣ ಪುರುಷೆರೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ, ೧೮೯೪ಡ್, ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು, ಆರ್ ಕೆನರಾ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ನಿಜವಾದ್‍ಲಾ ಉಂದು ಆ ಕಾಲೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಕುಲೆನ ಪ್ರಚಲಿತ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಭಾವೊನು ಲೆಕ್ಕ ದೀಡ್‍ಂಡಾ ಒಂಜಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆ.
 
20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟು ''ಅರ್ಬುಥ್ನಾಟ್'' ಕಂಪೆನಿದ ದುರಂತ ದಿವಾಳಿ 1906ಡ್ ಕೆನರಾ ಹಿಂದೂ ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಫಂಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಇತ್ತೆ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್) ನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಾಯಿನವು, ಸಮುದಾಯೊಗು ಸ್ವ-ಸಹಾಯೊಗು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ಸಜ್ಜು ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಆರ್ ಈ ಪಜ್ಜೆ ದೀಡ್ಯೆರ್.೧ ಜುಲೈ ೧೯೦೬ ತಾರೀಕ್‍ದಾನಿ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರುವಾಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cases In Strategic Management |editor1-first=S. B. |editor1-last=Budhiraja |editor2=M. B. Athreya |publisher=Tata McGraw-Hill Education |year=2002 |pages=108–109 |isbn=9780074620977 |url=https://books.google.com/books?id=-IaKYHY0sogC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆನರಾ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಾಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಮೂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಗಾತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಡು ಬುಲೆದ್ಂಡ್. ಜಿಎಸ್ಬಿ (ಗೌದ್ ಸರಸ್ವತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಅರೆನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಗೌಡ ಬ್ರಾಶ್ವತ್ ಸರಷತ್ ನ ಆಶ್ರಯೊಡು ‘ಬಡ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಧಿ’ (1909 ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಭುವನೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣೊಡು ನಡತಿನ ಜಿಎಸ್ಬಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಭೆಟ್ ದೆತೊನುನ ನಿರ್ಧಾರೊದ ಪ್ರಕಾರ ಎಎಸ್ಆರ್ಪಿ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿ ಆಂಡ್) ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನವು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆರ್ ಮಲ್ತೆರ್. 'ನಿನ್ನ ಗುರಿಕ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಲಾಭೊ ಐನಾತೆಗೆ ಬರ್ಪುಂಡು' ಪನ್ಪಿನವು ಅರೆನ ವಾಕ್ಯ.&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.vishwakonkani.org/hall-of-fame/ammembal-subba-rao-pai/ |title=Ammembal Subba Rao Pai - Vishwa Konkani Kendra |accessdate=2026-06-18 |website=https://www.vishwakonkani.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==ಸಾವು==
ಅರೆನ ಜೀವನೊಡು, ಅಮ್ಮೆಂಬಲ್ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ ಒಂಜಿ ತೀವ್ರವಾದ್ ಗೌಟ್ ಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಈ ಕಾಯಿಲೆಡ್‍ದಾವರ ಅರ್ ಜುಲೈ ೨೫, ೧೯೦೯ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4m7wnbxleva4a38hmpvfa4pd9b5axc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361688</id>
      <parentid>361687</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T09:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಾಧಕೆರ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9417" sha1="hkuu46x9snidcwgqzduvfvv9o3wko6t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| image              = 
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| birth_name         = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| birth_date         = 19 ನವಂಬರ್ 1852
| birth_place        = ಮುಲ್ಕಿ, ಕುಡ್ಲ
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1909|07|25|1852|11|19}}
| death_place        = 
| other_names        = 
| occupation         = ಲಾಯರ್, ಬ್ಯಾಂಕರ್
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದ ಸ್ಥಾಪಕೆ
}}
[[File:Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch,Mangalore.jpg|thumb|Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch, Mangalore]]
'''ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ''' (೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೫೨ - ೨೫ ಜುಲೈ ೧೯೦೯) [[ಕುಡ್ಲ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ವೃತ್ತಿಡ್ ವಕೀಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆಂಡಲಾ, ಸ್ವಭಾವೊಡು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಭವಿಷ್ಯೊನು ರೂಪಿಸೆರೆ ಆರ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. 
==ಸುರುತ ಜೀವನೊ==
ಸುರುತ ಜೀವನೊಡು ಪೈ ಕುಡ್ಲದ ಸಮೀಪದ [[ಮೂಲ್ಕಿ]]ಡ್  ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತಿನ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈನ ನಾಲ್ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೫೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್‍ದ ಮುಲ್ಕಿಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಸುರುತ ಶಾಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್.  ಎಫ್.ಎ. ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಉತ್ತೀರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಆರೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಡಪುಡ್ಯೆರ್. ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಆರ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಲಾ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್.  1875ಡ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಲಾ (ಬಿ.ಎಲ್) ಡ್ ಫಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಆಯೆರ್&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot; /&gt;. ಈ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಆರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಹಾಲೋವೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊಗು ಬತ್ತೆರ್, ಅರೆನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಅನುಭವ ಆಂಡ್. 
==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
೧೮೭೬ಡ್, ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಮರಣೊದ ನಂತರ, ಆರ್ ಕುಡ್ಲೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪೈ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಅಭಿಮಾನಿಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಘೋಷರ್‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಮೆಚ್ಚುಗೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಅರಬಿಂದೆರೆನ ಪೇಪರ್ 'ಯುಗಂತಾರ್' ದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಓದುಗೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಬಂಗಾಳದ ವೀರೆರೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರ್ ದತ್ತಾನ ಭಾವಚಿತ್ರೊನು ಅರೆನ ಕಚೇರಿದ ಕೋಣೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಯೆರ್.  ಪೈ ಮನಸ್ಸ್‍ಡ್ ಒರಿ ದೇಶಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲಸೊಡು ಒರಿ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೯೧ಡ್, ಮದ್ರಾಸ್‍ಡ್ ತೂಯಿನ ನಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್  ಕುಡ್ಲಡ್ ಶಾಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವೊನು ಕೊರ್ತೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಒಪ್ಪುನ ಪೈ,  ಕುಡ್ಲೊಡು ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ ದಾನ ಮಲ್ತಿನ ೨೨ ಎಕ್ರೆ ಜಮೀನ್‍ಡ್ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡ್.ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಖ್ಯ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಆರ್ ದೃಢವಾದ್ ನಂಬಿಯೆರ್. ಶಿಕ್ಷಣ ಪುರುಷೆರೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ, ೧೮೯೪ಡ್, ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು, ಆರ್ ಕೆನರಾ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ನಿಜವಾದ್‍ಲಾ ಉಂದು ಆ ಕಾಲೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಕುಲೆನ ಪ್ರಚಲಿತ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಭಾವೊನು ಲೆಕ್ಕ ದೀಡ್‍ಂಡಾ ಒಂಜಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆ.
 
20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟು ''ಅರ್ಬುಥ್ನಾಟ್'' ಕಂಪೆನಿದ ದುರಂತ ದಿವಾಳಿ 1906ಡ್ ಕೆನರಾ ಹಿಂದೂ ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಫಂಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಇತ್ತೆ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್) ನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಾಯಿನವು, ಸಮುದಾಯೊಗು ಸ್ವ-ಸಹಾಯೊಗು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ಸಜ್ಜು ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಆರ್ ಈ ಪಜ್ಜೆ ದೀಡ್ಯೆರ್.೧ ಜುಲೈ ೧೯೦೬ ತಾರೀಕ್‍ದಾನಿ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರುವಾಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cases In Strategic Management |editor1-first=S. B. |editor1-last=Budhiraja |editor2=M. B. Athreya |publisher=Tata McGraw-Hill Education |year=2002 |pages=108–109 |isbn=9780074620977 |url=https://books.google.com/books?id=-IaKYHY0sogC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆನರಾ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಾಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಮೂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಗಾತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಡು ಬುಲೆದ್ಂಡ್. ಜಿಎಸ್ಬಿ (ಗೌದ್ ಸರಸ್ವತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಅರೆನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಗೌಡ ಬ್ರಾಶ್ವತ್ ಸರಷತ್ ನ ಆಶ್ರಯೊಡು ‘ಬಡ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಧಿ’ (1909 ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಭುವನೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣೊಡು ನಡತಿನ ಜಿಎಸ್ಬಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಭೆಟ್ ದೆತೊನುನ ನಿರ್ಧಾರೊದ ಪ್ರಕಾರ ಎಎಸ್ಆರ್ಪಿ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿ ಆಂಡ್) ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನವು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆರ್ ಮಲ್ತೆರ್. 'ನಿನ್ನ ಗುರಿಕ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಲಾಭೊ ಐನಾತೆಗೆ ಬರ್ಪುಂಡು' ಪನ್ಪಿನವು ಅರೆನ ವಾಕ್ಯ.&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.vishwakonkani.org/hall-of-fame/ammembal-subba-rao-pai/ |title=Ammembal Subba Rao Pai - Vishwa Konkani Kendra |accessdate=2026-06-18 |website=https://www.vishwakonkani.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==ಸಾವು==
ಅರೆನ ಜೀವನೊಡು, ಅಮ್ಮೆಂಬಲ್ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ ಒಂಜಿ ತೀವ್ರವಾದ್ ಗೌಟ್ ಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಈ ಕಾಯಿಲೆಡ್‍ದಾವರ ಅರ್ ಜುಲೈ ೨೫, ೧೯೦೯ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]</text>
      <sha1>hkuu46x9snidcwgqzduvfvv9o3wko6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361689</id>
      <parentid>361688</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T09:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಕುಡ್ಲ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9453" sha1="lyhk4iiyrnuroxlqtwywmd3ixyb915c" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| image              = 
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| birth_name         = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| birth_date         = 19 ನವಂಬರ್ 1852
| birth_place        = ಮುಲ್ಕಿ, ಕುಡ್ಲ
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1909|07|25|1852|11|19}}
| death_place        = 
| other_names        = 
| occupation         = ಲಾಯರ್, ಬ್ಯಾಂಕರ್
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದ ಸ್ಥಾಪಕೆ
}}
[[File:Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch,Mangalore.jpg|thumb|Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch, Mangalore]]
'''ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ''' (೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೫೨ - ೨೫ ಜುಲೈ ೧೯೦೯) [[ಕುಡ್ಲ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ವೃತ್ತಿಡ್ ವಕೀಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆಂಡಲಾ, ಸ್ವಭಾವೊಡು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಭವಿಷ್ಯೊನು ರೂಪಿಸೆರೆ ಆರ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. 
==ಸುರುತ ಜೀವನೊ==
ಸುರುತ ಜೀವನೊಡು ಪೈ ಕುಡ್ಲದ ಸಮೀಪದ [[ಮೂಲ್ಕಿ]]ಡ್  ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತಿನ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈನ ನಾಲ್ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೫೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್‍ದ ಮುಲ್ಕಿಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಸುರುತ ಶಾಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್.  ಎಫ್.ಎ. ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಉತ್ತೀರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಆರೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಡಪುಡ್ಯೆರ್. ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಆರ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಲಾ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್.  1875ಡ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಲಾ (ಬಿ.ಎಲ್) ಡ್ ಫಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಆಯೆರ್&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot; /&gt;. ಈ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಆರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಹಾಲೋವೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊಗು ಬತ್ತೆರ್, ಅರೆನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಅನುಭವ ಆಂಡ್. 
==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
೧೮೭೬ಡ್, ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಮರಣೊದ ನಂತರ, ಆರ್ ಕುಡ್ಲೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪೈ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಅಭಿಮಾನಿಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಘೋಷರ್‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಮೆಚ್ಚುಗೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಅರಬಿಂದೆರೆನ ಪೇಪರ್ 'ಯುಗಂತಾರ್' ದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಓದುಗೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಬಂಗಾಳದ ವೀರೆರೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರ್ ದತ್ತಾನ ಭಾವಚಿತ್ರೊನು ಅರೆನ ಕಚೇರಿದ ಕೋಣೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಯೆರ್.  ಪೈ ಮನಸ್ಸ್‍ಡ್ ಒರಿ ದೇಶಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲಸೊಡು ಒರಿ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೯೧ಡ್, ಮದ್ರಾಸ್‍ಡ್ ತೂಯಿನ ನಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್  ಕುಡ್ಲಡ್ ಶಾಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವೊನು ಕೊರ್ತೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಒಪ್ಪುನ ಪೈ,  ಕುಡ್ಲೊಡು ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ ದಾನ ಮಲ್ತಿನ ೨೨ ಎಕ್ರೆ ಜಮೀನ್‍ಡ್ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡ್.ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಖ್ಯ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಆರ್ ದೃಢವಾದ್ ನಂಬಿಯೆರ್. ಶಿಕ್ಷಣ ಪುರುಷೆರೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ, ೧೮೯೪ಡ್, ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು, ಆರ್ ಕೆನರಾ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ನಿಜವಾದ್‍ಲಾ ಉಂದು ಆ ಕಾಲೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಕುಲೆನ ಪ್ರಚಲಿತ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಭಾವೊನು ಲೆಕ್ಕ ದೀಡ್‍ಂಡಾ ಒಂಜಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆ.
 
20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟು ''ಅರ್ಬುಥ್ನಾಟ್'' ಕಂಪೆನಿದ ದುರಂತ ದಿವಾಳಿ 1906ಡ್ ಕೆನರಾ ಹಿಂದೂ ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಫಂಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಇತ್ತೆ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್) ನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಾಯಿನವು, ಸಮುದಾಯೊಗು ಸ್ವ-ಸಹಾಯೊಗು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ಸಜ್ಜು ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಆರ್ ಈ ಪಜ್ಜೆ ದೀಡ್ಯೆರ್.೧ ಜುಲೈ ೧೯೦೬ ತಾರೀಕ್‍ದಾನಿ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರುವಾಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cases In Strategic Management |editor1-first=S. B. |editor1-last=Budhiraja |editor2=M. B. Athreya |publisher=Tata McGraw-Hill Education |year=2002 |pages=108–109 |isbn=9780074620977 |url=https://books.google.com/books?id=-IaKYHY0sogC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆನರಾ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಾಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಮೂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಗಾತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಡು ಬುಲೆದ್ಂಡ್. ಜಿಎಸ್ಬಿ (ಗೌದ್ ಸರಸ್ವತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಅರೆನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಗೌಡ ಬ್ರಾಶ್ವತ್ ಸರಷತ್ ನ ಆಶ್ರಯೊಡು ‘ಬಡ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಧಿ’ (1909 ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಭುವನೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣೊಡು ನಡತಿನ ಜಿಎಸ್ಬಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಭೆಟ್ ದೆತೊನುನ ನಿರ್ಧಾರೊದ ಪ್ರಕಾರ ಎಎಸ್ಆರ್ಪಿ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿ ಆಂಡ್) ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನವು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆರ್ ಮಲ್ತೆರ್. 'ನಿನ್ನ ಗುರಿಕ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಲಾಭೊ ಐನಾತೆಗೆ ಬರ್ಪುಂಡು' ಪನ್ಪಿನವು ಅರೆನ ವಾಕ್ಯ.&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.vishwakonkani.org/hall-of-fame/ammembal-subba-rao-pai/ |title=Ammembal Subba Rao Pai - Vishwa Konkani Kendra |accessdate=2026-06-18 |website=https://www.vishwakonkani.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==ಸಾವು==
ಅರೆನ ಜೀವನೊಡು, ಅಮ್ಮೆಂಬಲ್ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ ಒಂಜಿ ತೀವ್ರವಾದ್ ಗೌಟ್ ಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಈ ಕಾಯಿಲೆಡ್‍ದಾವರ ಅರ್ ಜುಲೈ ೨೫, ೧೯೦೯ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ]]</text>
      <sha1>lyhk4iiyrnuroxlqtwywmd3ixyb915c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361690</id>
      <parentid>361689</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T09:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಪರಿಚಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>361690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9523" sha1="0bahj4y1mtcg9n17zmyjwxb0ual7pld" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| image              = 
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| birth_name         = ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ
| birth_date         = 19 ನವಂಬರ್ 1852
| birth_place        = ಮುಲ್ಕಿ, ಕುಡ್ಲ
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1909|07|25|1852|11|19}}
| death_place        = 
| other_names        = 
| occupation         = ಲಾಯರ್, ಬ್ಯಾಂಕರ್
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದ ಸ್ಥಾಪಕೆ
}}
[[File:Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch,Mangalore.jpg|thumb|Bust of Sri Ammembal Subbarao Pai at Canara Bank Founder's Branch, Mangalore]]
'''ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ''' (೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೫೨ - ೨೫ ಜುಲೈ ೧೯೦೯) [[ಕುಡ್ಲ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ವೃತ್ತಿಡ್ ವಕೀಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆಂಡಲಾ, ಸ್ವಭಾವೊಡು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಭವಿಷ್ಯೊನು ರೂಪಿಸೆರೆ ಆರ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. 
==ಸುರುತ ಜೀವನೊ==
ಸುರುತ ಜೀವನೊಡು ಪೈ ಕುಡ್ಲದ ಸಮೀಪದ [[ಮೂಲ್ಕಿ]]ಡ್  ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತಿನ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈನ ನಾಲ್ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೫೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್‍ದ ಮುಲ್ಕಿಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಸುರುತ ಶಾಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್.  ಎಫ್.ಎ. ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಉತ್ತೀರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಆರೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಡಪುಡ್ಯೆರ್. ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಆರ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಲಾ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್.  1875ಡ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಲಾ (ಬಿ.ಎಲ್) ಡ್ ಫಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಆಯೆರ್&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot; /&gt;. ಈ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಆರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಹಾಲೋವೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊಗು ಬತ್ತೆರ್, ಅರೆನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಅನುಭವ ಆಂಡ್. 
==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
೧೮೭೬ಡ್, ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಮರಣೊದ ನಂತರ, ಆರ್ ಕುಡ್ಲೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪೈ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಅಭಿಮಾನಿಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ ಘೋಷರ್‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಮೆಚ್ಚುಗೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಅರಬಿಂದೆರೆನ ಪೇಪರ್ 'ಯುಗಂತಾರ್' ದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಓದುಗೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಬಂಗಾಳದ ವೀರೆರೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರ್ ದತ್ತಾನ ಭಾವಚಿತ್ರೊನು ಅರೆನ ಕಚೇರಿದ ಕೋಣೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಯೆರ್.  ಪೈ ಮನಸ್ಸ್‍ಡ್ ಒರಿ ದೇಶಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲಸೊಡು ಒರಿ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೯೧ಡ್, ಮದ್ರಾಸ್‍ಡ್ ತೂಯಿನ ನಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್  ಕುಡ್ಲಡ್ ಶಾಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವೊನು ಕೊರ್ತೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಒಪ್ಪುನ ಪೈ,  ಕುಡ್ಲೊಡು ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ ದಾನ ಮಲ್ತಿನ ೨೨ ಎಕ್ರೆ ಜಮೀನ್‍ಡ್ ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡ್.ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಖ್ಯ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಆರ್ ದೃಢವಾದ್ ನಂಬಿಯೆರ್. ಶಿಕ್ಷಣ ಪುರುಷೆರೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ, ೧೮೯೪ಡ್, ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು, ಆರ್ ಕೆನರಾ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ನಿಜವಾದ್‍ಲಾ ಉಂದು ಆ ಕಾಲೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಕುಲೆನ ಪ್ರಚಲಿತ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಭಾವೊನು ಲೆಕ್ಕ ದೀಡ್‍ಂಡಾ ಒಂಜಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆ.
 
20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟು ''ಅರ್ಬುಥ್ನಾಟ್'' ಕಂಪೆನಿದ ದುರಂತ ದಿವಾಳಿ 1906ಡ್ ಕೆನರಾ ಹಿಂದೂ ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಫಂಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಇತ್ತೆ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್) ನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಾಯಿನವು, ಸಮುದಾಯೊಗು ಸ್ವ-ಸಹಾಯೊಗು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ಸಜ್ಜು ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಆರ್ ಈ ಪಜ್ಜೆ ದೀಡ್ಯೆರ್.೧ ಜುಲೈ ೧೯೦೬ ತಾರೀಕ್‍ದಾನಿ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರುವಾಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cases In Strategic Management |editor1-first=S. B. |editor1-last=Budhiraja |editor2=M. B. Athreya |publisher=Tata McGraw-Hill Education |year=2002 |pages=108–109 |isbn=9780074620977 |url=https://books.google.com/books?id=-IaKYHY0sogC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೆನರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆನರಾ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಾಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಮೂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಗಾತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಡು ಬುಲೆದ್ಂಡ್. ಜಿಎಸ್ಬಿ (ಗೌದ್ ಸರಸ್ವತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಅರೆನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಗೌಡ ಬ್ರಾಶ್ವತ್ ಸರಷತ್ ನ ಆಶ್ರಯೊಡು ‘ಬಡ ಬಾಲೆಲೆನ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಧಿ’ (1909 ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಭುವನೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣೊಡು ನಡತಿನ ಜಿಎಸ್ಬಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಭೆಟ್ ದೆತೊನುನ ನಿರ್ಧಾರೊದ ಪ್ರಕಾರ ಎಎಸ್ಆರ್ಪಿ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿ ಆಂಡ್) ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನವು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಆರ್ ಮಲ್ತೆರ್. 'ನಿನ್ನ ಗುರಿಕ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಲಾಭೊ ಐನಾತೆಗೆ ಬರ್ಪುಂಡು' ಪನ್ಪಿನವು ಅರೆನ ವಾಕ್ಯ.&lt;ref name=&quot;ಪೈ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.vishwakonkani.org/hall-of-fame/ammembal-subba-rao-pai/ |title=Ammembal Subba Rao Pai - Vishwa Konkani Kendra |accessdate=2026-06-18 |website=https://www.vishwakonkani.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==ಸಾವು==
ಅರೆನ ಜೀವನೊಡು, ಅಮ್ಮೆಂಬಲ್ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಪೈ ಒಂಜಿ ತೀವ್ರವಾದ್ ಗೌಟ್ ಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಈ ಕಾಯಿಲೆಡ್‍ದಾವರ ಅರ್ ಜುಲೈ ೨೫, ೧೯೦೯ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.
==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಪರಿಚಯೊ]]</text>
      <sha1>0bahj4y1mtcg9n17zmyjwxb0ual7pld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬ ರಾವ್ ಪೈ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27290</id>
    <revision>
      <id>361691</id>
      <timestamp>2026-06-18T09:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27291</id>
    <revision>
      <id>361692</id>
      <timestamp>2026-06-18T09:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox Writer | name          = ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ | birth_date    = 21 ಜೂನ್ 1953 | birth_place   = ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ, ಮಂಗಳೂರು, [[ದ.ಕ.]] | death_date    = 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 | spouse        = ಶೋಭಾ ಪೂಂಜ | children      = ಜೀವಿತೇಶ್ ಪೂಂಜ, ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಪೂಂಜ | occupation    = ಭಾಗವತ, ಪ್ರಸಂ...</comment>
      <origin>361692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8554" sha1="hwta080zrbpeo7cr6kin88nk719jnjl" xml:space="preserve">{{Infobox Writer
| name          = ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ
| birth_date    = 21 ಜೂನ್ 1953
| birth_place   = ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ, ಮಂಗಳೂರು, [[ದ.ಕ.]]
| death_date    = 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021
| spouse        = ಶೋಭಾ ಪೂಂಜ
| children      = ಜೀವಿತೇಶ್ ಪೂಂಜ, ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಪೂಂಜ
| occupation    = ಭಾಗವತ, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ, ಲೇಖಕ
| nationality   = ಭಾರತೀಯ
}}

'''ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್''' (21 ಜೂನ್ 1953 – 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021) ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಭಾಗವತೆರ್, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ, ಲೇಖಕ ಬೊಕ್ಕ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅದು ಇತ್ತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್‌ದಿನ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಗ್ “'''ಅಭಿನವ ವಾಲ್ಮೀಕಿ'''” ಪಂದ್ ಬಿರುದು ಲಭಿಸಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yakshagana.in/2021/08/purushotham-poonja-yakshagna-bhagawat-abhinava-valmiki.html |title=Purushotham Poonja – Yakshagana Bhagawat Abhinava Valmiki}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ==

=== ಬಾಲ್ಯೊದ ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ಕಲಿಕೆ ===
ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜರ್ 21 ಜೂನ್ 1953ಡ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಮಂಗಳೂರು]] ತಾಲೂಕುದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆಡ್ ಜನನ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಪೊಪ್ಪ ತ್ಯಾಂಪಣ್ಣ ಪೂಂಜ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಜಲಜಾ ಪೂಂಜ. ಆರ್ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಪದವೀಧರೆರ್. ಆನೆಗುಂಡಿ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಸಹಿತ್ಲು ಮಹಾಲಿಂಗ ಭಟ್ ಅರೆಡ ಭಾಗವತಿಕೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshadeepa.com/2020/08/30/bottikere-purushothama-poonja/ |title=ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ===
ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್ ಉಪ್ಪಳ ಭಗವತಿ ಮೇಳ, ಮುಂಬೈದ ಗೀತಾಂಬಿಕಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಪುತ್ತೂರು ಮೇಳ, ಕರ್ಣಾಟಕ ಮೇಳ ಬೊಕ್ಕ  ಕಟೀಲು ಮೇಳಡ್ ಭಾಗವತೆರ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭಾಗವತಿಕೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಅರ್ಥಧಾರಿ, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ ಬೊಕ್ಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕಾರೆರ್ ಆದೆf ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artiste-dead/article35930502.ece |title=Yakshagana artiste dead |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಸಾರೊ ಜೀವನ ===
ಪೂಂಜೆರ್ 1990ಡ್ ಶೋಭಾ ಪೂಂಜ ಅರೆನ್ ಮೆದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಜೀವಿತೇಶ್ ಪೂಂಜ ಬೊಕ್ಕ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಪೂಂಜ ಪಂದ್ ಇರ್ವೆರ್ ಆನ್ ಜೋಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.

== ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ==
ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗ್ ಮಲ್ಲಾ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ 30ಕ್ಕ್ ಜಾಸ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಆರ್ ಬರೆತಿನ ''ಮಾನಿಷಾದ'' ಪ್ರಸಂಗ ರಾಮಾಯಣ ಆಧಾರಿತ ಕೃತಿ ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುಂಡು. ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಪುರಾಣ ಬೊಕ್ಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆದ ಗಾಢ ಅಧ್ಯಯನ ಅರೆನ ಕೃತಿಲೆಡ್ ತೋಜುದು ಬರೊಂದು ಇತ್ತುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshagana.com/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%A6-%E0%B2%A6/ |title=ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವ}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಕೃತಿಲು ==

=== ಪುರಾಣ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ===
# ನಳಿನಾಕ್ಷ ನಂದಿನಿ
# ಮಾನಿಷಾದ
# ಮಾತಂಗ ಕನ್ಯೆ
# ಸತಿ ಉಲೂಪಿ
# ವಧು ವೈಶಾಲಿನಿ
# ಉಭಯ ಕುಲ ಬಿಲ್ಲೋಜ
# ಕ್ಷಾತ್ರ ಮೇಧ
# ರಾಜಾ ದ್ರುಪದ
# ಮನ್ಮಥೋಪಾಖ್ಯಾನ
# ಗಂಡುಗಲಿ ಘಟೋತ್ಕಜ
# ಪಾಂಚಜನ್ಯ
# ಅಮರ ಸಿಂಧೂದ್ಭವ
# ರುದ್ರಪಾದ

=== ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ===
# ಮೇಘ ಮಯೂರಿ
# ಮೇಘ ಮಾಣಿಕ್ಯ
# ಅಮೃತ ವರ್ಷಿಣಿ
# ಸ್ವರ್ಣ ನೂಪುರ

=== ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ===
# ಐಗುಳೆ ದಚ್ಚಿನೆ
# ಕುಡಿಯೆನ ಕೊಂಬಿರೆಳ್
# ಕುಡಿಯೆನ ಕಣ್ಣ್
# ಪಟ್ಟದ ಕತ್ತಿ
# ದಳವಾಯಿ ಮುದ್ದಣ್ಣೆ
# ಸ್ವರ್ಣ ಕೇದಗೆ
# ಬಂಗಾರ್ದ ಗೆಜ್ಜೆ

=== ನಾಟಕೊಲು ===
# ಹಿತ್ತಾಳೆ ಕಿವಿ
# ಪಗರಿದ ಪಾಸ್

=== ನೃತ್ಯ ರೂಪಕೊಲು ===
# ಅಂಧಕ ನಿದಾನ
# ಭುವನಾಭಿರಾಮ
# ಜೇವು ಕೇದಗೆ

=== ಇತರೆ ಕೃತಿಲು ===
# ಬೀರೆ ದೇವು ಪೂಂಜೆ
# ಪ್ರಬಂಧೊಲು

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ ಸನ್ಮಾನೊಲು ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗ್ ಅರೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸನ್ಮಾನೊಲು ಲಭಿಸುದುಂಡು.
* ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಮುದ್ದಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಯಕ್ಷಮಾನಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಅಸ್ರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕರ್ಣೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಪುಸ್ತಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshaganaacademy.karnataka.gov.in/24/award-of-honour/en |title=Award of Honour}}&lt;/ref&gt;

== ಮರಣ ==
ಅನಾರೋಗ್ಯಡ್ ಬಳಲೊಮದು ಇತ್ತಿನ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್ 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021ಡ್ ತೀರ್ದು ಪೋಯೆರ್. ಅದಗ ಅರೆಗ್ 68 ವರ್ಸ ಆದು ಇತ್ತುಂಡು. ಅರೆನ ಮರಣ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ತುಂಬರೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಆಯಿನ ನಷ್ಟ ಪಂದ್ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/senior-yakshagana-artist-bottikere-purushottama-poonja-is-no-more/articleshow/85341352.cms |title=ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ ನಿಧನ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/yakshagana-artist-bottikere-purushottama-poonja-passes-away-857930.html |title=ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ ನಿಧನ}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>hwta080zrbpeo7cr6kin88nk719jnjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>361694</id>
      <parentid>361692</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T09:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಇತರೆ ಕೃತಿಲು */</comment>
      <origin>361694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8966" sha1="br0guj6e6gmmayjbnfffe7efnazfctw" xml:space="preserve">{{Infobox Writer
| name          = ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ
| birth_date    = 21 ಜೂನ್ 1953
| birth_place   = ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ, ಮಂಗಳೂರು, [[ದ.ಕ.]]
| death_date    = 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021
| spouse        = ಶೋಭಾ ಪೂಂಜ
| children      = ಜೀವಿತೇಶ್ ಪೂಂಜ, ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಪೂಂಜ
| occupation    = ಭಾಗವತ, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ, ಲೇಖಕ
| nationality   = ಭಾರತೀಯ
}}

'''ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್''' (21 ಜೂನ್ 1953 – 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021) ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಭಾಗವತೆರ್, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ, ಲೇಖಕ ಬೊಕ್ಕ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅದು ಇತ್ತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್‌ದಿನ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಗ್ “'''ಅಭಿನವ ವಾಲ್ಮೀಕಿ'''” ಪಂದ್ ಬಿರುದು ಲಭಿಸಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yakshagana.in/2021/08/purushotham-poonja-yakshagna-bhagawat-abhinava-valmiki.html |title=Purushotham Poonja – Yakshagana Bhagawat Abhinava Valmiki}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ==

=== ಬಾಲ್ಯೊದ ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ಕಲಿಕೆ ===
ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜರ್ 21 ಜೂನ್ 1953ಡ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಮಂಗಳೂರು]] ತಾಲೂಕುದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆಡ್ ಜನನ ಆಯೆರ್. ಅರೆನ ಪೊಪ್ಪ ತ್ಯಾಂಪಣ್ಣ ಪೂಂಜ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಜಲಜಾ ಪೂಂಜ. ಆರ್ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಪದವೀಧರೆರ್. ಆನೆಗುಂಡಿ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಸಹಿತ್ಲು ಮಹಾಲಿಂಗ ಭಟ್ ಅರೆಡ ಭಾಗವತಿಕೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshadeepa.com/2020/08/30/bottikere-purushothama-poonja/ |title=ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ===
ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್ ಉಪ್ಪಳ ಭಗವತಿ ಮೇಳ, ಮುಂಬೈದ ಗೀತಾಂಬಿಕಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಪುತ್ತೂರು ಮೇಳ, ಕರ್ಣಾಟಕ ಮೇಳ ಬೊಕ್ಕ  ಕಟೀಲು ಮೇಳಡ್ ಭಾಗವತೆರ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭಾಗವತಿಕೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಅರ್ಥಧಾರಿ, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ ಬೊಕ್ಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕಾರೆರ್ ಆದೆf ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-artiste-dead/article35930502.ece |title=Yakshagana artiste dead |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಸಾರೊ ಜೀವನ ===
ಪೂಂಜೆರ್ 1990ಡ್ ಶೋಭಾ ಪೂಂಜ ಅರೆನ್ ಮೆದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಜೀವಿತೇಶ್ ಪೂಂಜ ಬೊಕ್ಕ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಪೂಂಜ ಪಂದ್ ಇರ್ವೆರ್ ಆನ್ ಜೋಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.

== ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ==
ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗ್ ಮಲ್ಲಾ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ 30ಕ್ಕ್ ಜಾಸ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಆರ್ ಬರೆತಿನ ''ಮಾನಿಷಾದ'' ಪ್ರಸಂಗ ರಾಮಾಯಣ ಆಧಾರಿತ ಕೃತಿ ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುಂಡು. ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಪುರಾಣ ಬೊಕ್ಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆದ ಗಾಢ ಅಧ್ಯಯನ ಅರೆನ ಕೃತಿಲೆಡ್ ತೋಜುದು ಬರೊಂದು ಇತ್ತುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshagana.com/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%A6-%E0%B2%A6/ |title=ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವ}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಕೃತಿಲು ==

=== ಪುರಾಣ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ===
# ನಳಿನಾಕ್ಷ ನಂದಿನಿ
# ಮಾನಿಷಾದ
# ಮಾತಂಗ ಕನ್ಯೆ
# ಸತಿ ಉಲೂಪಿ
# ವಧು ವೈಶಾಲಿನಿ
# ಉಭಯ ಕುಲ ಬಿಲ್ಲೋಜ
# ಕ್ಷಾತ್ರ ಮೇಧ
# ರಾಜಾ ದ್ರುಪದ
# ಮನ್ಮಥೋಪಾಖ್ಯಾನ
# ಗಂಡುಗಲಿ ಘಟೋತ್ಕಜ
# ಪಾಂಚಜನ್ಯ
# ಅಮರ ಸಿಂಧೂದ್ಭವ
# ರುದ್ರಪಾದ

=== ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ===
# ಮೇಘ ಮಯೂರಿ
# ಮೇಘ ಮಾಣಿಕ್ಯ
# ಅಮೃತ ವರ್ಷಿಣಿ
# ಸ್ವರ್ಣ ನೂಪುರ

=== ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ===
# ಐಗುಳೆ ದಚ್ಚಿನೆ
# ಕುಡಿಯೆನ ಕೊಂಬಿರೆಳ್
# ಕುಡಿಯೆನ ಕಣ್ಣ್
# ಪಟ್ಟದ ಕತ್ತಿ
# ದಳವಾಯಿ ಮುದ್ದಣ್ಣೆ
# ಸ್ವರ್ಣ ಕೇದಗೆ
# ಬಂಗಾರ್ದ ಗೆಜ್ಜೆ

=== ನಾಟಕೊಲು ===
# ಹಿತ್ತಾಳೆ ಕಿವಿ
# ಪಗರಿದ ಪಾಸ್

=== ನೃತ್ಯ ರೂಪಕೊಲು ===
# ಅಂಧಕ ನಿದಾನ
# ಭುವನಾಭಿರಾಮ
# ಜೇವು ಕೇದಗೆ

=== ಇತರೆ ಕೃತಿಲು ===
# ಬೀರೆ ದೇವು ಪೂಂಜೆ
# ಪ್ರಬಂಧೊಲು
&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವದ ದಾಖಲೆ: ಪೂಂಜ ಸಂಪುಟಗಳು {{!}} Yakshagana |url=https://yakshagana.com/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%A6-%E0%B2%A6/ |website=yakshagana.com}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ ಸನ್ಮಾನೊಲು ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಸೇವೆಗ್ ಅರೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸನ್ಮಾನೊಲು ಲಭಿಸುದುಂಡು.
* ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಮುದ್ದಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಯಕ್ಷಮಾನಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಅಸ್ರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕರ್ಣೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಪುಸ್ತಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshaganaacademy.karnataka.gov.in/24/award-of-honour/en |title=Award of Honour}}&lt;/ref&gt;

== ಮರಣ ==
ಅನಾರೋಗ್ಯಡ್ ಬಳಲೊಮದು ಇತ್ತಿನ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜೆರ್ 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2021ಡ್ ತೀರ್ದು ಪೋಯೆರ್. ಅದಗ ಅರೆಗ್ 68 ವರ್ಸ ಆದು ಇತ್ತುಂಡು. ಅರೆನ ಮರಣ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ತುಂಬರೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಆಯಿನ ನಷ್ಟ ಪಂದ್ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/senior-yakshagana-artist-bottikere-purushottama-poonja-is-no-more/articleshow/85341352.cms |title=ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ ನಿಧನ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/yakshagana-artist-bottikere-purushottama-poonja-passes-away-857930.html |title=ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ ನಿಧನ}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>br0guj6e6gmmayjbnfffe7efnazfctw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27292</id>
    <revision>
      <id>361693</id>
      <timestamp>2026-06-18T09:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27293</id>
    <revision>
      <id>361703</id>
      <timestamp>2026-06-18T11:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishwanatha Badikana</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕುಡ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27294</id>
    <revision>
      <id>361737</id>
      <timestamp>2026-06-18T11:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಉಂದು ಕುಡ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ  ಪಟ್ಟಿಲು.  == ಸಂಸ್ಥೆ ==  * ಯೆನೆಪೋಯ ಡೀಮ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು...</comment>
      <origin>361737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10508" sha1="02diffsvz29tclcuhwsufd5bvyxx5ku" xml:space="preserve">ಉಂದು ಕುಡ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ  ಪಟ್ಟಿಲು.

== ಸಂಸ್ಥೆ ==

* ಯೆನೆಪೋಯ ಡೀಮ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) 
* ನಿಟ್ಟೆ (ಎನ್ಐಟಿಟಿಇ) (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) 
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ(ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ)
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)(ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ)), ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಹಿಲ್.
* N.M.A.M. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ನಿಟ್ಟೆ, ಕಾರ್ಕಳ-ವಿಟಿಯು, ಬೆಳಗಾವಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು -ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ

== ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಲು ==

* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ/ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸುರತ್ಕಲ್.
* ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ/ಮಣಿಪಾಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಉಡುಪಿ
* N.M.A.M. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ನಿಟ್ಟೆ, ಉಡುಪಿ
* ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮುಕ್ಕಾ
* ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಅಡ್ಯಾರ್ ಮಂಗಳೂರು
* ಪಿ. ಎ. ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ
* ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, [[ವಾಮಂಜೂರು]]
* ಎ. ಜೆ. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ಕೆನರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಜಣಪದವು, ಬಂಟ್ವಾಳ
* ಮೂಡಲಕಟ್ಟೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಕುಂದಾಪುರ]], [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
* ಕೆ. ವಿ. ಜಿ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸುಳ್ಯ[[ಸುಳ್ಯ|ಸುಲಿಯಾ]]
* ಮಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (ಎಂಐಟಿಇ) [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
* ಯೆನೆಪೋಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
* ಬ್ಯಾರಿಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯ/ಬ್ಯಾರೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಪುತ್ತೂರು
* ಎಸ್ಡಿಎಂ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಉಜಿರೆ
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮಂಗಳೂರು
* ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾ ವಾದಿರಾಜ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
* ಕರವಾಲಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು
* ಮಂಗಳೂರು ಮೆರೈನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಮಂಗಳೂರು

== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==
ಎಡ್ವರ್ಡ್ &amp; ಸಿಂಥಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್

== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ==

* ಎ. ಜೆ. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್
* ಫಾದರ್ ಮುಲ್ಲರ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಕೆ. ಎಸ್. ಹೆಗ್ಡೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿ
* ಕಸ್ತೂರಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು/ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್
* ಯೆನೆಪೋಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು

== ದಂತವೈದ್ಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ==

* ಮಣಿಪಾಲ್ ದಂತ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು
* ಯೆನೆಪೋಯ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಎ. ಜೆ. ದಂತ ಕಾಲೇಜು

== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==

* ನಿಟ್ಟೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್, ನಿಟ್ಟೆ/ಎನ್ಐಟಿಟಿಇ ಅಡಿಟು, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ

== ಕಾನೂನು, ಕಲೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಲೇಜುಲು ==

* ಯೆನೆಪೋಯ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಸೈನ್ಸ್, ಕಾಮರ್ಸ್ &amp; ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್
* ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು/ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಡೋರ್
* ಕೆನರಾ ಕಾಲೇಜು,ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್
* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು, [[ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ]]
* ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)/ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಹಿಲ್
* ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಸಂಜೆ ಕಾಲೇಜು( ಇತ್ತೆ ಮುಚ್ಚುದುಂಡು)
* ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜು
* ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕಾಲೇಜು, ಜೆಪ್ಪಿನಾ ಮೊಗರು, ಗೋರಿಗುಡ್ಡೆ
* ಗೋವಿಂದದಾಸ ಕಾಲೇಜು, [[ಸುರತ್ಕಲ್]]
* [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಕೊಣಾಜೆ[[ಕೊಣಾಜೆ]]
* ಪಾಂಪೆ ಕಾಲೇಜು, ಐಕಳ, [[ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ]]
* ನಿಟ್ಟೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್, ನಿಟ್ಟೆ/ಎನ್ಐಟಿಟಿಇ ತ ಅಡಿಟು
* ನೆಹರು ಸ್ಮಾರಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸುಳ್ಯ/ನೆಹರೂ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಲೇಜು, [[ಸುಳ್ಯ]]

== ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಲು ==

* ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಶಾಲೆ, ಬೆಂದೂರು
* ಸೇಂಟ್ ಗೆರೋಸಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಜೆಪ್ಪು
* ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಶಾಲೆ, ಪಾಂಡೇಶ್ವರ
* ಕೆನರಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಮೈನ್ ಡೋಂಗರ್ ಕೆರಿ) 
* ಯೆನೆಪೋಯಾ ಶಾಲೆ
* ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮೇರಿಹಿಲ್ ಮಂಗಳೂರು,ಮೇರಿಹಿಲ್
* ಕುಲೂರಿನ ವಿಬ್ಬಿಯೋರ್ ರೂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೈಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ಕುಲೂರು
* ಕ್ಯಾಸ್ಸಿಯಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಜೆಪ್ಪು
* ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಶಾಲೆ, ಕುಲಶೇಖರ
* ದೆಹಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಎಂಆರ್ಪಿಎಲ್
* ಲೌರ್ದೆಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮಂಗಳೂರು
* ರೋಸಾರಿಯೋ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪಾಂಡೇಶ್ವರ
* ಮಿಲಾಗ್ರೆಸ್ ಶಾಲೆ, [[ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ]]
* ರೇಯಾನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಕುಲೈ &lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 July 2019 |title=Mangaluru: Fun day in rain at Ryan International School |url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=608993 |access-date=5 January 2020 |publisher=[[Daijiworld]]}}&lt;/ref&gt;
* ವಿದ್ಯಾದಾಯನೀ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, [[ಸುರತ್ಕಲ್]]
* ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಶಾಲೆ, ನೀರ್ ಮಾರ್ಗ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

&lt;br /&gt;</text>
      <sha1>02diffsvz29tclcuhwsufd5bvyxx5ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಕುಡ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>27295</id>
    <revision>
      <id>361738</id>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy</comment>
      <origin>361738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}}</text>
      <sha1>nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>