వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 8920 554637 532446 2026-04-27T16:32:10Z ~2026-25759-94 7284 I have updated ఏడుకొండల vasa to సప్తగిరిష 554637 wikitext text/x-wiki గోవింద నామాలు మరింత సమాచారం క్లిక్ చేసి చదవండి https://dasamiastro.com/govinda-namalu-in-telugu/ 1) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 2) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా 3) భక్తవత్సల గోవిందా 4) భాగవతప్రియ గోవిందా 5) నిత్యనిర్మల గోవిందా 6) నీలమేఘశ్యామ గోవిందా 7) పురాణపురుషా గోవిందా 8) పుండరీకాక్ష గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 9) నందనందనా గోవిందా 10) నవనీతచోరా గోవిందా 11) పశుపాలక శ్రీ గోవిందా 12) పాపవిమోచన గోవిందా 13) దుష్టసంహార గోవిందా 14) దురతనివారణ గోవిందా 15) శిష్టపరిపాలక గోవిందా 16) కష్టనివారణ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 17) వజ్రమకుటధర గోవిందా 18) వరాహమూర్తీవి గోవిందా 19) గోపీజనలోల గోవిందా 20) గోవర్ధనోద్ధార గోవిందా 21) దశరధనందన గోవిందా 22) దశముఖమర్ధన గోవిందా 23) పక్షివాహనా గోవిందా 24) పాండవప్రియ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 25) మత్స్యకూర్మ గోవిందా 26) మధుసూదనహరి గోవిందా 27) వరాహనృసింహ గోవిందా 28) వామనభృగురామ గోవిందా 29) బలరామానుజ గోవిందా 30) బౌద్ధకల్కిధర గోవిందా 31) వేణుగానప్రియ గోవిందా 32) వేంకటరమణా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 33) సీతానాయక గోవిందా 34) శ్రితపరిపాలక గోవిందా 35) దరిద్రజనపోషక గోవిందా 36) ధర్మసంస్థాపక గోవిందా 37) అనాథరక్షక గోవిందా 38) ఆపధ్భాందవ గోవిందా 39) శరణాగతవత్సల గోవిందా 40) కరుణాసాగర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 41) కమలదళాక్షా గోవిందా 42) కామితఫలదాత గోవిందా 43) పాపవినాశక గోవిందా 44) పాహిమురారే గోవిందా 45) శ్రీముద్రాంకిత గోవిందా 46) శ్రీవత్సాంకిత గోవిందా 47) ధరణీనాయక గోవిందా 48) దినకరతేజా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 49) పద్మావతీప్రియ గోవిందా 50) ప్రసన్నమూర్తి గోవిందా 51) అభయహస్తప్రదర్శన గోవిందా 52) మర్త్యావతారాగోవిందా 53) శంఖచక్రధర గోవిందా 54) శారంగదాధర గోవిందా 55) విరాజతీర్థ గోవిందా 56) విరోధిమర్ధన గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 57) సాలగ్రామధర గోవిందా 58) సహస్రనామ గోవిందా 59) లక్ష్మీవల్లభ గోవిందా 60) లక్ష్మణాగ్రజ గోవిందా 61) కస్తూరితిలక గోవిందా 62) కాంచనాంబరధర గోవిందా 63) గరుడవాహనా గోవిందా 64) గజరాజరక్షక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 65) వానరసేవిత గోవిందా 66) వారథిబంధన గోవిందా 67) సప్తగిరిష గోవిందా 68) ఏకస్వరూపా గోవిందా 69) శ్రీరామకృష్ణ గోవిందా 70) రఘుకులనందన గోవిందా 71) ప్రత్యక్షదేవ గోవిందా 72) పరమదయాకర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 73) వజ్రకవచధర గోవిందా 74) వైజయంతిమాల గోవిందా 75) వడ్డీకాసులవాడా గోవిందా 76) వసుదేవతనయాగోవిందా 77) బిల్వపత్రార్చిత గోవిందా 78) భిక్షుకసంస్తుత గోవిందా 79) స్త్రీపుంరూపా గోవిందా 80) శివకేశవమూర్తి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 81) బ్రహ్మానందరూపా గోవిందా 82) భక్తరక్షక గోవిందా 83) నిత్యకళ్యాణ గోవిందా 84) నీరజనాభా గోవిందా 85) హతిరామప్రియ గోవిందా 86) హరిసర్వోత్తమ గోవిందా 87) జనార్ధనమూర్తి గోవిందా 88) జగత్సాక్షిరూపా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 89) అభిషేకప్రియ గోవిందా 90) అపన్నివరణ గోవిందా 91) రత్నకిరీటా గోవిందా 92) రామానుజనుత గోవిందా 93) స్వయంప్రకాశ గోవిందా 94) అశ్రితపక్ష గోవిందా 95) నిత్యశుభప్రద గోవిందా 96) నిఖిలలోకేశా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 97) ఆనందరూపా గోవిందా 98) ఆద్యంతరహితా గోవిందా 99) ఇహపరదాయక గోవిందా 100) ఇభరాజరక్షక గోవింద 101) పరమదయాల్లో గోవిందా 102) పద్మనాభాహరి గోవిందా 103) తిరుమలవాస గోవిందా 104) తులసీ వనమాలి గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా 105) శేషాద్రినిలయ గోవిందా 106) శేషశాయి గోవిందా 107) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 108) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా ఓం శ్శాంతి శ్శాంతి శ్శాంతిః|| https://greatertelugu.org/ [[వర్గం:స్తోత్రములు]] potmck3nsx3rc9ux5cte72vcgh6zg1x 554639 554637 2026-04-27T18:38:59Z ~2026-25695-39 7286 554639 wikitext text/x-wiki గోవింద నామాలు మరింత సమాచారం క్లిక్ చేసి చదవండి https://dasamiastro.com/govinda-namalu-in-telugu/ 1) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 2) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా 3) భక్తవత్సల గోవిందా 4) భాగవతప్రియ గోవిందా 5) నిత్యనిర్మల గోవిందా 6) నీలమేఘశ్యామ గోవిందా 7) పురాణపురుషా గోవిందా 8) పుండరీకాక్ష గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 9) నందనందనా గోవిందా 10) నవనీతచోరా గోవిందా 11) పశుపాలక శ్రీ గోవిందా 12) పాపవిమోచన గోవిందా 13) దుష్టసంహార గోవిందా 14) దురతనివారణ గోవిందా 15) శిష్టపరిపాలక గోవిందా 16) కష్టనివారణ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 17) వజ్రమకుటధర గోవిందా 18) వరాహమూర్తీవి గోవిందా 19) గోపీజనలోల గోవిందా 20) గోవర్ధనోద్ధార గోవిందా 21) దశరధనందన గోవిందా 22) దశముఖమర్ధన గోవిందా 23) పక్షివాహనా గోవిందా 24) పాండవప్రియ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 25) మత్స్యకూర్మ గోవిందా 26) మధుసూదనహరి గోవిందా 27) వరాహనృసింహ గోవిందా 28) వామనభృగురామ గోవిందా 29) బలరామానుజ గోవిందా 30) బౌద్ధకల్కిధర గోవిందా 31) వేణుగానప్రియ గోవిందా 32) వేంకటరమణా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 33) సీతానాయక గోవిందా 34) శ్రితపరిపాలక గోవిందా 35) దరిద్రజనపోషక గోవిందా 36) ధర్మసంస్థాపక గోవిందా 37) అనాథరక్షక గోవిందా 38) ఆపధ్భాందవ గోవిందా 39) శరణాగతవత్సల గోవిందా 40) కరుణాసాగర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 41) కమలదళాక్షా గోవిందా 42) కామితఫలదాత గోవిందా 43) పాపవినాశక గోవిందా 44) పాహిమురారే గోవిందా 45) శ్రీముద్రాంకిత గోవిందా 46) శ్రీవత్సాంకిత గోవిందా 47) ధరణీనాయక గోవిందా 48) దినకరతేజా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 49) పద్మావతీప్రియ గోవిందా 50) ప్రసన్నమూర్తి గోవిందా 51) అభయహస్తప్రదర్శన గోవిందా 52) మర్త్యావతారాగోవిందా 53) శంఖచక్రధర గోవిందా 54) శారంగదాధర గోవిందా 55) విరాజతీర్థ గోవిందా 56) విరోధిమర్ధన గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 57) సాలగ్రామధర గోవిందా 58) సహస్రనామ గోవిందా 59) లక్ష్మీవల్లభ గోవిందా 60) లక్ష్మణాగ్రజ గోవిందా 61) కస్తూరితిలక గోవిందా 62) కాంచనాంబరధర గోవిందా 63) గరుడవాహనా గోవిందా 64) గజరాజరక్షక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 65) వానరసేవిత గోవిందా 66) వారథిబంధన గోవిందా 67) సప్తగిరిష గోవిందా 68) ఏకస్వరూపా గోవిందా 69) శ్రీరామకృష్ణ గోవిందా 70) రఘుకులనందన గోవిందా 71) ప్రత్యక్షదేవ గోవిందా 72) పరమదయాకర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 73) వజ్రకవచధర గోవిందా 74) వైజయంతిమాల గోవిందా 75) వడ్డీకాసులవాడా గోవిందా 76) వసుదేవతనయాగోవిందా 77) బిల్వపత్రార్చిత గోవిందా 78) భిక్షుకసంస్తుత గోవిందా 79) స్త్రీపుంరూపా గోవిందా 80) శివకేశవమూర్తి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 81) బ్రహ్మానందరూపా గోవిందా 82) భక్తరక్షక గోవిందా 83) నిత్యకళ్యాణ గోవిందా 84) నీరజనాభా గోవిందా 85) హతిరామప్రియ గోవిందా 86) హరిసర్వోత్తమ గోవిందా 87) జనార్ధనమూర్తి గోవిందా 88) జగత్సాక్షిరూపా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 89) అభిషేకప్రియ గోవిందా 90) ఆపన్నివరణ గోవిందా 91) రత్నకిరీటా గోవిందా 92) రామానుజనుత గోవిందా 93) స్వయంప్రకాశ గోవిందా 94) ఆశ్రితపక్ష గోవిందా 95) నిత్యశుభప్రద గోవిందా 96) నిఖిలలోకేశా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 97) ఆనందరూపా గోవిందా 98) ఆద్యంతరహితా గోవిందా 99) ఇహపరదాయక గోవిందా 100) ఇభరాజరక్షక గోవింద 101) పరమదయాల్లో గోవిందా 102) పద్మనాభాహరి గోవిందా 103) తిరుమలవాస గోవిందా 104) తులసీ వనమాలి గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా 105) శేషాద్రినిలయ గోవిందా 106) శేషశాయి గోవిందా 107) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 108) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా ఓం శ్శాంతి శ్శాంతి శ్శాంతిః|| https://greatertelugu.org/ [[వర్గం:స్తోత్రములు]] 3i5z34st50jb0t7omn86ra6maxmm9yl 554640 554639 2026-04-27T18:42:32Z ~2026-25695-39 7286 554640 wikitext text/x-wiki గోవింద నామాలు మరింత సమాచారం క్లిక్ చేసి చదవండి https://dasamiastro.com/govinda-namalu-in-telugu/ 1) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 2) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా 3) భక్తవత్సల గోవిందా 4) భాగవతప్రియ గోవిందా 5) నిత్యనిర్మల గోవిందా 6) నీలమేఘశ్యామ గోవిందా 7) పురాణపురుషా గోవిందా 8) పుండరీకాక్ష గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 9) నందనందనా గోవిందా 10) నవనీతచోరా గోవిందా 11) పశుపాలక శ్రీ గోవిందా 12) పాపవిమోచన గోవిందా 13) దుష్టసంహార గోవిందా 14) దురతనివారణ గోవిందా 15) శిష్టపరిపాలక గోవిందా 16) కష్టనివారణ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 17) వజ్రమకుటధర గోవిందా 18) వరాహమూర్తీవి గోవిందా 19) గోపీజనలోల గోవిందా 20) గోవర్ధనోద్ధార గోవిందా 21) దశరధనందన గోవిందా 22) దశముఖమర్ధన గోవిందా 23) పక్షివాహనా గోవిందా 24) పాండవప్రియ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 25) మత్స్యకూర్మ గోవిందా 26) మధుసూదనహరి గోవిందా 27) వరాహనృసింహ గోవిందా 28) వామనభృగురామ గోవిందా 29) బలరామానుజ గోవిందా 30) బౌద్ధకల్కిధర గోవిందా 31) వేణుగానప్రియ గోవిందా 32) వేంకటరమణా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 33) సీతానాయక గోవిందా 34) శ్రితపరిపాలక గోవిందా 35) దరిద్రజనపోషక గోవిందా 36) ధర్మసంస్థాపక గోవిందా 37) అనాథరక్షక గోవిందా 38) ఆపధ్భాందవ గోవిందా 39) శరణాగతవత్సల గోవిందా 40) కరుణాసాగర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 41) కమలదళాక్షా గోవిందా 42) కామితఫలదాత గోవిందా 43) పాపవినాశక గోవిందా 44) పాహిమురారే గోవిందా 45) శ్రీముద్రాంకిత గోవిందా 46) శ్రీవత్సాంకిత గోవిందా 47) ధరణీనాయక గోవిందా 48) దినకరతేజా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 49) పద్మావతీప్రియ గోవిందా 50) ప్రసన్నమూర్తి గోవిందా 51) అభయహస్తప్రదర్శన గోవిందా 52) మర్త్యావతారాగోవిందా 53) శంఖచక్రధర గోవిందా 54) శారంగదాధర గోవిందా 55) విరాజతీర్థ గోవిందా 56) విరోధిమర్ధన గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 57) సాలగ్రామధర గోవిందా 58) సహస్రనామ గోవిందా 59) లక్ష్మీవల్లభ గోవిందా 60) లక్ష్మణాగ్రజ గోవిందా 61) కస్తూరితిలక గోవిందా 62) కాంచనాంబరధర గోవిందా 63) గరుడవాహనా గోవిందా 64) గజరాజరక్షక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 65) వానరసేవిత గోవిందా 66) వారథిబంధన గోవిందా 67) సప్తగిరిష గోవిందా 68) ఏకస్వరూపా గోవిందా 69) శ్రీరామకృష్ణ గోవిందా 70) రఘుకులనందన గోవిందా 71) ప్రత్యక్షదేవ గోవిందా 72) పరమదయాకర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 73) వజ్రకవచధర గోవిందా 74) వైజయంతిమాల గోవిందా 75) వడ్డీకాసులవాడా గోవిందా 76) వసుదేవతనయాగోవిందా 77) బిల్వపత్రార్చిత గోవిందా 78) భిక్షుకసంస్తుత గోవిందా 79) స్త్రీపుంరూపా గోవిందా 80) శివకేశవమూర్తి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 81) బ్రహ్మానందరూపా గోవిందా 82) భక్తరక్షక గోవిందా 83) నిత్యకళ్యాణ గోవిందా 84) నీరజనాభా గోవిందా 85) హతిరామప్రియ గోవిందా 86) హరిసర్వోత్తమ గోవిందా 87) జనార్ధనమూర్తి గోవిందా 88) జగత్సాక్షిరూపా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 89) అభిషేకప్రియ గోవిందా 90) ఆపన్నివారణ గోవిందా 91) రత్నకిరీటా గోవిందా 92) రామానుజనుత గోవిందా 93) స్వయంప్రకాశ గోవిందా 94) ఆశ్రితపక్ష గోవిందా 95) నిత్యశుభప్రద గోవిందా 96) నిఖిలలోకేశా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 97) ఆనందరూపా గోవిందా 98) ఆద్యంతరహితా గోవిందా 99) ఇహపరదాయక గోవిందా 100) ఇభరాజరక్షక గోవింద 101) పరమదయాల్లో గోవిందా 102) పద్మనాభాహరి గోవిందా 103) తిరుమలవాస గోవిందా 104) తులసీ వనమాలి గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా 105) శేషాద్రినిలయ గోవిందా 106) శేషశాయి గోవిందా 107) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 108) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా ఓం శ్శాంతి శ్శాంతి శ్శాంతిః|| https://greatertelugu.org/ [[వర్గం:స్తోత్రములు]] sylbz9undlrp6gsut1lz5p8nrqb3ijm 104 168635 554628 476793 2026-04-27T12:46:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>కాళియఫణీందు డేమొ రోమాళిమధ్య విష్ణుపదమున నణగినవిధము గలిగె.</poem>|ref=185}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>మానవతీలలామతనుమధ్యమ మన్ గజవైరి కుల్కి త ద్యానమరున్మదావళము యౌవనపుంబొదరిల్లు దూఱఁ బైఁ గానఁగ వచ్చు కుంభములు కావుగదా కుచకుంభయుగ్మకం! బౌ; నటులైన వల్లభనఖాంకుశరేఖలు గల్గు మీఁదటన్.</poem>|ref=186}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వఱలు లావణ్యవారిధివలన నిగుడు వీచిలతికలు కాఁబోలు వెలఁదికేలు విపులకంకణమంగుళివిద్రుమంబు మత్స్యరేఖాంకితము నగు మహిమకలిమి.</poem>|ref=187}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ముదితకరమూలముల యొప్పు మ్రుచ్చిలించి యీకయుండిన నొక్కొ నాళీకభవుఁడు ఫణిగణంబులఁ దద్భోగపద్మరాగ యోగమున ఱాలు మోపించుచున్నవాఁడు.</poem>|ref=188}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>కంబుపాణి తనకుఁ గాంతుండుగాఁ గల్గు టెఱిఁగి కంఠకంబు నింతి దాల్చె నొక్కొ! యొప్పుగాదె యుత్తమసతులకుఁ బతులు పూనినట్టివ్రతము దాల్ప.</poem>|ref=189}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సోమబింబాస్య దశనవాసోమతల్లి యెప్పుఁ జంద్రిక నెఱడాలు గుప్పళించి జిలుగుఁ బలుచనివాసోవిశేషములకు జెన్నొసఁగుఁ గాదె యెటువంటి వన్నెకలిమి.</poem>|ref=190}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అలరుఁదేనియ నానిచి మొలకగట్టి శర్కరాబీజములు సుధాశాదభూమి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> i88m7rp794ztis4j00qwvd9ut37be7r 104 168636 554629 476794 2026-04-27T13:01:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>భావజుఁడు విత్తమొలచినపైరు నెఱపె రదవిలాసంబు పూఁబోఁడిపెదవిపదవి.</poem>|ref=191}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>దాడిమీబీజరాజికెందళుకు మొల్ల మొగ్గలపిసాళమును ముత్యముల సుపాణి తమ్మిపూవింట గొలువున్ననెమ్మి వడయు దంతురాలక సుస్నిగ్ధదంతపంక్తి.</poem>|ref=192}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>క్షీరకంఠంబు లని బ్రహ్మవారువముల గెంటసం బాడు నడగల్గు కిసలయోష్ఠి సుస్వరము లెక్కగనునోటు! సూడ నిత్య పల్లవగ్రాహిపాండిత్యపరభృతముల.</poem>|ref=193}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వదనారవిందదళమున మృదుగతిఁ జను మందహాసమిషచంద్రిక ల మ్మదదంతావళగమనకు నుదధిశయనదృక్{{ZWNJ}}చకోరయుగహర్షదముల్.</poem>|ref=194}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యువమనోజాంగలక్షేత్ర మొత్తరించి గరుసువడ దున్ను మదనలాంగలికు హలము కామినీమణిము; క్కటుగాకయున్న నాసికాభరణపుఁగఱ్ఱు నాటునోటు.</poem>|ref=195}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>బిసరుహరజమునఁ బైకం దుసిమిన ధగధగ వెలుంగు నుడురాజుక్రియన్ కిసలయపాణిముఖాంబుజ మసమాయుధు సౌధకుంభ మై జృంభించున్.</poem>|ref=196}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆవృత్తోన్మీలితరా జీవములకు మరుపతాకజీవంబులకున్</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> pm778567h55kcbus8cerylvtcdi9gqk 104 168637 554632 476795 2026-04-27T13:16:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>జీవంజీవంబుల కా జీవంబులు చెలువకన్నుసిరులమెఱుంగుల్.</poem>|ref=197}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వాసుదేవ నానాశక్తివైభవంబు రుక్మిణీసత్యభామలరూపరేఖ యిదియె వహియించునని నల్వ యిడినపదునొ కొంటి లెక్కన గనుబొమ్మ లువిద కమరు.</poem>|ref=198}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడఁతిముఖాంశునిష్కములు భాసురవర్ణలలాటపత్రకం బిడి ఋణలీలఁ గైకొనియె నిందుఁడు నద్దము సాక్షిగాఁగ నె న్నడొ; జలజాత మప్పు జతనంబుగ దీర్పనిబల్మినొక్కొ పే రడుసున నీట నెండ నిల నాఁగిన దూఁగిన నోర్చుచుండుటల్.</poem>|ref=199}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సితకరశ్రీ బయోరుహశ్రీని జేయుఁ గాంతమొగ మని శ్రుత్రిపుటకైతవమున నలువ వ్రాసిన శ్రీకారములయుగంబు వర్ణనాతీతరుచి మించు కర్ణయుగళి.</poem>|ref=200}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ముఖ మంబురుహమని ముమ్మరంబుగ నప్ప ళించుతేనియదిండి లెంక లనఁగ నాననచంద్రుని యంకకర్దమ మొక కడ కోసరించిన పొడ వనంగ నధరసుధాపూరితాస్యహేమకలశి మూసిన నీలంపుమూఁకు డనఁగ వదనపద్మనిధిపై వ్రాలిన యువమనో మోహాంధకారసమూహ మనఁగఁ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>గఱకుఁదనము జాలఁ దఱచుఁదనంబును నెరులసిరులు గలిగి విరులపేరి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 0ftavwktawy4r1mrw1kfi4ty2imoqay 554633 554632 2026-04-27T13:17:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>జీవంజీవంబుల కా జీవంబులు చెలువకన్నుసిరులమెఱుంగుల్.</poem>|ref=197}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>వాసుదేవ నానాశక్తివైభవంబు రుక్మిణీసత్యభామలరూపరేఖ యిదియె వహియించునని నల్వ యిడినపదునొ కొంటి లెక్కన గనుబొమ్మ లువిద కమరు.</poem>|ref=198}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడఁతిముఖాంశునిష్కములు భాసురవర్ణలలాటపత్రకం బిడి ఋణలీలఁ గైకొనియె నిందుఁడు నద్దము సాక్షిగాఁగ నె న్నడొ; జలజాత మప్పు జతనంబుగ దీర్పనిబల్మినొక్కొ పే రడుసున నీట నెండ నిల నాఁగిన దూఁగిన నోర్చుచుండుటల్.</poem>|ref=199}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సితకరశ్రీ బయోరుహశ్రీని జేయుఁ గాంతమొగ మని శ్రుత్రిపుటకైతవమున నలువ వ్రాసిన శ్రీకారములయుగంబు వర్ణనాతీతరుచి మించు కర్ణయుగళి.</poem>|ref=200}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ముఖ మంబురుహమని ముమ్మరంబుగ నప్ప ళించుతేనియదిండి లెంక లనఁగ నాననచంద్రుని యంకకర్దమ మొక కడ కోసరించిన పొడ వనంగ నధరసుధాపూరితాస్యహేమకలశి మూసిన నీలంపుమూఁకు డనఁగ వదనపద్మనిధిపై వ్రాలిన యువమనో మోహాంధకారసమూహ మనఁగఁ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>గఱకుఁదనము జాలఁ దఱచుఁదనంబును నెరులసిరులు గలిగి విరులపేరి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> nstnvnzmtt4nyhqzlst9e730bo15ujx 104 168638 554641 476796 2026-04-27T19:43:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>కీర్తి బుగులుకొనఁగఁ గిసలయాధర గొప్ప కొప్పుకప్పు మీఱి యొప్పుటొప్పు.</poem>|ref=201}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వలరాజు కేలివాలుం బలకయు బలె నలరు వేణి పాణింధమమై లలితాంగి వెన్నుపట్టియ తళతళమను కుందనంపుఁ దగడున్ దెగడున్.</poem>|ref=202}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>ఈధారన్ భువనైకమోహనకళాహేలావిలాసంబులన్ రాధాకన్యక ధర్యకాంతిఁ దనరారన్ దద్వశాశారతిన్ గోధుగ్బాలకదివ్యమూర్తి యగు శ్రీగోవియుఁ డంభోజినీ మాధుర్యంబున కగ్గలించు నళిసమ్రాడాకృతిం గైకొనున్.</poem>|ref=203}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆరాధామాధవులకుఁ గోరిక లన్యోన్యహృదయకోటరముల నం కూరితము లయ్యె దినముఖ వారిజగర్భముల నుబ్బు వాసనలక్రియన్.</poem>|ref=204}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>చాణక్యప్రతిభావభావ! సుషమాసర్వస్వపుష్పాస్త్ర! శ్రీ వాణీనిత్యనివాసనేత్రముఖ! సేవాసానధానాఖిల క్షోణీనాథ! చమూపనందన! భుజాకోదండలంకారి! య క్షీణోదర్కజితార్క! సూనృతలతాశృంగారచైత్రాగమా!</poem>|ref=205}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సకలస్థానసరోవర నికరమరాళాయమాన! నిజకీర్తివిభా ముకురప్రతిఫలితదయా సుకృతవితరణప్రతాపశుభముఖ్యగుణా!</poem>|ref=206}}<noinclude><references/></noinclude> cq0nbpdujc8a4rz2grw5ergrouvw6tm 104 168639 554642 476797 2026-04-27T19:54:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=<poem>వితరణరణదక్షా! వేదపద్యాసపక్షా! చతురమతివిశేషా! సారసంగీతపోషా! క్రతుభుగధిపభోగా! కార్యదత్తానురాగా! ప్రతిభయభుజగర్వా! భక్తికాభ్యాసశర్వా!</poem>|ref=207}} {{Telugu poem|type=గద్య.|lines=<poem>ఇది శ్రీమత్పరమపదసనాథనిరవధికకృపాపరిపాకపరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవినాథప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.</poem>|ref=}} {{Css image crop |Image = పాండురంగమహాత్మ్యము.pdf |Page = 155 |bSize = 450 |cWidth = 72 |cHeight = 45 |oTop = 721 |oLeft = 189 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> ipc0f0qve6xg3b4n86kharskrvnrkec 104 168640 554647 476798 2026-04-28T01:26:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = పాండురంగమహాత్మ్యము.pdf |Page = 156 |bSize = 450 |cWidth = 380 |cHeight = 130 |oTop = 27 |oLeft = 36 |Location = center |Description = }} {{Center|శ్రీరస్తు}} {{Center|శుభమస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్రీద్యుతిసువర్ణరేఖా విద్యోతితసదననికష! విద్వదనీక ప్రద్యోతనుసుత! గుణశత వేద్యా! రామానుజేంద్రు వేదాద్రీశా!</poem>|ref=1}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆకర్ణింపు మా నిలింపనదీకిరీటుండు హాటకగర్భసంభవునితో నిట్లనియె నట్లు దిన దిననప్రవర్ధమానం బగుననురాగంబు చిగురుంగొమ్మయునుం జేగయై గొనసాగు చునికిం దనికి రాధ మాధవుం దనకు నధినాథుంగాఁ గోరి గోవర్ధనాచలసమీప వర్తి యగు ఋణవిమోచనతీర్ధబునం దపంబు సేయంగడంగి.</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ననలక్రొందొడిమ యొత్తిన గంటగిలు మస్త కం బెట్టు లోర్చెనో కఱకుజడలు కస్తూరితిలకంబు గాలివాఱిన నేర్చు నొస లెట్లు ననిచెనో భసితమునకు వజ్రాలనూలు నోర్వని కటీతటి యెట్లు తాళెనో పటుదుర్భదామకాంచి జిలుగుదువ్వలు వింత బెళకిన గరుదాల్చు తను వెట్టు లోర్చెనో ధాతువస్త్ర</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> j29juh5a4yyrani1wpsrqm752qxqths 104 168641 554648 476799 2026-04-28T01:44:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>భరణమున కంచు జనము లచ్చెరువు నొందఁ గొమ్మ గావించె దప మట్టి క్రూరనిష్ఠఁ గడలి కంపించుక్రియ జగం బడలి వణఁకఁ దత్సమయజాతహేమంతతరుణవాత్య.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తననిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁచుటన్ జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రారూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పారదంబునఁ దోఁచిన పసిఁడితీగ పగిది రాజిల్లె రాధ చంపకసవర్ణ వర్ణ మగుమేను కుముదధవళతుషార పటలకంచుకవేల్లనఘటనకలిమి.</poem>|ref=6}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నవ్యకాలాగరూద్వర్తనముల సతుల చన్నుఁగొండల నూష్మాగ్ని సంభవించె మతిసమగ్రులు ధూమానుమానకలన నగ్ని సాధింతు రచలంబులందు నెపుడు.</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సురలు కళలెల్లఁ గ్రోలిన సోము తనువు కప్పురము క్రుమ్మరించిన కనకక్రోవి పువ్వుఁదేనియ చనిన యంభోరుహంబు ననఁగ మం చింకి బ్రహ్మాండ మగలెఁ జలిని.</poem>|ref=8}}<noinclude><references/></noinclude> l9pyi7g960nmw4wp6915ptqfxd1yq6w 104 168642 554649 476800 2026-04-28T02:01:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అగరుం గుంకుమవువ్వును దొగరుంజేలలును సీతుఁ ద్రోవంగలవే? పొగ లేని ముర్మురంబులు మగువలపాలిండ్లు భోగమహనీయంబుల్.</poem>|ref=9}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పైఁగురియు మంచుతువ్వర వానలచేఁ దడిసి కమలవనలక్ష్మి హరి ధ్యాననిమీలితలోచన యౌ నలరాధావధూటి కనుగల మయ్యెన్.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కాలుఁగాలును గేలునుగేలు మోవి మోవియును దార్చి భోగిసమూహ మమరె నూహ సేయంగ భోగిసమూహమునకుఁ బొసఁగ మసకంపుఁబెనకువ లెసఁగుఁగాదె.</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్యామలకాలాగురు నవ ధూమ మెదకు సుఖ మొనర్పఁ దోరపుఁగన్నుల్ వే మొగుచుకరణి సౌధ స్తోమ మమరెఁ గప్పఁబడిన సోరణగండ్లన్.</poem>|ref=12}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అంత వసంతము జితహే మంతము దీపించి మత్తమధుకరకలభా క్రాంత మురుపుష్పరసవే శంతము సకలద్రువులఁ బిసాళము చెలఁగన్.</poem>|ref=13}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>కెంజిగురాకుడాలు దులకించినధాతుపటంబుచాయఁ జే యం జదు కెక్కుపుప్పొడుల నంటినతేఁటులు భూతిభృజ్జటా పుంజముఁ బోలఁగా విపినభూములలో మధులక్ష్మి పొల్చె నీ లాంజనవర్ణుఁ గోరి తప మ ట్లొనరించు మృగాక్షికైవడిన్.</poem>|ref=14}}<noinclude><references/></noinclude> aav5htzavzkfwzsd3v3n0jjjrhs5dya 104 168643 554650 476801 2026-04-28T02:57:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆవిర్భవించె నీల గ్రీవాలికకీలికీలకేవలసఖమై పూవులకా రుడివోవం గా వేసవి హాసవిపులఖరకర మగుచున్.</poem>|ref=15}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పు డప్పటుగభస్తి హస్తియుంబోలెఁ బద్మినీప్రమోదావహకరప్రచారుండై, దవదహనంబు కురుమహీవిభుండునుంబోలె స్వగోత్రనిర్భేదనిపుణంబై, మల్లి యలపెల్లు కన్నడకవితావితానంబునుంబోలె షట్పదవృత్తవిలాసభాసురంబై, సర సులు సరసులుంబోలె వనితావిహారమహనీయంబులై రహి వహించె. అంచలంచలఁ జంచలాచపలంబులును, విపులంబులు నగు పడమటిపవనంబులు పొరుగుల యుప వనంబులం బెరుగు కరువలివారువంబులకు గమనాధ్యయనగురువులుంబోలె వడి మెఱసి సుడిసి, యసిత యగు వసుధఁ గాఁడి, నెఱియలువాఱినం దదుదరవిస్ఫురి తాంత్రలతామతల్లికలపెల్లనం బాతాళవ్యాళంబులు గానవచ్చె. పెచ్చుపెరుగు ఖరకరకరనిపాతంబుల నాతప్తంబులగు నెలవులం దొరంగి పరఁగు వెలఁది వెన్నెలల నీర్వట్టువెన్నెలపిట్టలు పొట్టలు నిండ నాస్వాదించె రక్కెసజవ్వనులు మద్వంపుమచ్చికల నిచ్చలు గ్రీడింప నా వ్రీడావతుల యతులనాభీవివరంబుల నింకినవియుంబోలె నదులయుదకంబు లింకె. విచికిలమాలికాలంకృతమౌళిభాగు లును, నారంజితధాతుపటపరభాగులు నగు భోగులబాగున గ్రుడ్డు మోచు నెఱచీమలచాలు చెమ్మయిమ్ములం గ్రుమ్మరందొడంగె. వ్యావహారికసత్యంబు ప్రకటించు ప్రపంచంబుచేత వంచితులగు నెఱుక లేని కరటులకరణి హరిణంబులు మరీచికావీచికాపానవివశంబులై దిశలఁ పరిభ్రమించె. ముంచుకొను సంపెఁగల సౌరభంబునకుం దాళని రోలంబులలీల వియోగిలోకంబులు విషయవిము</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> ap24acdfrmm427offdaemsguivjm8y6 104 168644 554651 476802 2026-04-28T03:13:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఖంబు లయ్యె. ఇసుక మెదువునెలవులం బన్నిన పసుపుటాఁకుంజప్పరంబుల లోనం గుప్పళించిన కప్పురంబుతోడి కురువేరుపరిమళంబులును, జాజివిరులవల పును, వట్టివేళ్ళవాసనలుం గల ప్రపాపాలికాపఘనవర్జితంబులగు కలశోదకంబులు గ్రోలి సేద దేఱి తెరువరులు తాలవృంతానిలంబుల బలుపు కొలిపి మున్ను పరిక్షీ ణంబులగు ప్రాణపవనంబులం బోసరింపంజేసిరి; తత్కాలంబున.</poem>|ref=16}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆపద్మిని దినకరకర తాపమునకు నోర్చి ఘోరతప మొనరించెన్ శ్రీపతి యడుగులగొడుగుల ప్రాపొదవినవారిఁ దాపభర మేలంటున్?</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇట్టు లత్యుగ్రమగు గ్రీష్మ మేసరేఁగి కాలవశమునఁ దనుదాన దీలుపడియె పెచ్చుపెరు గెట్టిదియు హెచ్చి పేర్చుటెల్ల స్రగ్గుటకె యని లోకోక్తి చాటు గాదె.</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>దీప ముడుగఁ జీఁకటియును గోప ముడుగ శాంతిగుణముఁ గోల్కొనుక్రియ నా టోపోద్భట మగువేసవి కైపు సడిలఁ దోఁచెఁ గారుకాలము దళమై.</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆకాశతత్త్వతనుఁ డగు కాకోలగ్రీవుకంఠకాళిమ యనఁగాఁ గోకిలనీలము జలధర పాకము పర్యాయవృద్ధిఁ బ్రబలదొడంగెన్.</poem>|ref=20}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ధళుధళుక్కున నింగిఁ దాటించెఁ బలుమారు నీరాళ్ళ గొందిఁ గన్నియమెఱుంగు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 8gj5btcdgqzmuamv77evczyg7tgp7it 104 168645 554652 476803 2026-04-28T03:42:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>పౌలస్త్యపవనసంపాతజాతప్రీతి నివిరినమ్రాఁకుల కెలమి వచ్చెఁ బ్రథమోదబిందుసంభారంబు మందునూ నియ యయ్యెఁ బగిలిన నేలమేని కుఱుము మంతురసానియునుబోలె గనిపించె దోరంపుమణులవిదూరభూమి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>గెరలి సకిలించె షణ్ముఖుమఱువమావు పరిమళము చూచెఁ గరి శుష్కపల్వలంబు గడిమి చిగిరించె గ్రాఁజవంగడము ననిచె నఖిలహితమైన మేఘోదయంబునందు.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కారుచిచ్చను భృగురాముకారణమునఁ బెటిలి నిర్వంశమైన భూభృత్కులంబు క్షేత్రముల వంశవృద్ధి రాజిల్లె మఱియు జలధరోదయవిప్రప్రసాదలబ్ధి.</poem>|ref=22}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ప్రబలువడగండ్లు నింద్రగోపములు జంబు ఫలములును బొల్చెఁ బచ్చికపట్టులందు వనధినీరానదొరలు నమ్మణులనెల్ల నంబుదంబులు వెలిగ్రాసె నఱుగకనఁగ.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మోవిచెలువంబు గేదంగిపూవుఱేకు సోయగము సూపుఁ గన్నులసొబగుఁ జికుర బర్హిబర్హప్రభయుఁ జూపి ప్రతిఘటించె నంబుధరకాలసౌభాగ్య మంబుజాక్షి.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సలిలంపువృద్ధజలధర ములు పూనిన యూఁతకోలమొత్తములక్రియన్</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 92fzx57lbn6oxavw6mwwptqcxfng501 104 171159 554638 483005 2026-04-27T16:54:03Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| 218 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude> తా. ఈరహస్య విషయమును గ్రహించి ఏకాగ్రమగుమనస్సుతో నెప్పుడును ధ్యానించు నేని వానిమనఃప్రాణములు జీవరూప మగుహంసతోఁ గూడ అనాదిసిద్ధ మగు పరబ్రహ్మమునందు లీనము లగును. (అనఁగా మోక్షము కలుగును.) {{Center|'''—♦♦♦§రేచక పూరక కుంభకముల వివరణము§♦♦♦—'''}} ఆవ. హంసమంత్రము ప్రాణవాయువుతోఁ గూర్చి జపింపఁబడవలయునని చెప్పఁ బడియున్నదికదా! దానివిధానము నీ క్రింద వివరించువాఁడై మొట్టమొదట రేచక పూరక కుంభక స్వరూపములను జెప్పుచున్నాఁడు:- <poem> సీ. హృదయగత ప్రాణుఁ డేతెంచునాసికా వివరంబువలనను వెలికి ద్వాద శాంగుళపర్యంత మది రేచకం బగు నరుదెంచునంతలో నర్ధసమయ మచ్చోట లయ మగు నది బహిః కుంభకం బారీతి లోపలి కరుగునదియె పూరకం బననొప్పుఁ బూరించునంతలో నర్థకాలంబు దా నడఁగు నచట తే. నదియె యాంతర కుంభంకం బనఁగఁ దనరుఁ బొసఁగ నిబ్భంగి రేచకపూర కాది గతులచే విహరించు నీగాలి వానిఁ గలసి మదితోడ హంసంబు మెలఁగునపుడు. {{float right|176 }} </poem> టీ. హృదయగత ప్రాణుఁడు = హృదయస్థానమునం దున్న ప్రాణవాయువు నాసి..వలనన్ - నాసికా = ముక్కుయొక్క , వివరంబువలనన్ = ద్వారమునుండి,వెలి కిన్ = వెలుపలికి, ద్వాదశాంగుళ పర్యంతము = పండ్రెండంగుళములదూరమువఱకు ఏతెం చున్ = వచ్చును, అది = ఆవచ్చుటయే, రేచకంబు అగున్ = రేచక మని చెప్పఁబడును.అరు దెంచునంతలోన్ = వచ్చునంత సమయములో, అర్ధసమయము = సగము కాలము (అనఁగా వచ్చుట కెంతకాలము పట్టునో దానిలో సగము కాలము.), అచ్చోటన్ = బయట, లయ మగున్ =బాహ్యవాయువులో లీనమైయుండును (అనఁగా : లోనికిఁ బోక నిలిచియుండు ననుట.) ఆది = ఆనిలిచియుండుట, బహి8కుంభకంబు = బాహ్యకుంభకము (వెలుపలఁ గలుగునట్టి కుంభక ము) ఆరీతిన్ = ఆవిధముగా, లోపలికరుగునదియె = లోపలికిఁ బోవుటయే, పూరకంబ ననొప్పున్ = (నిశ్శ్వాసరూపకమగు) పూరకమని చెప్పఁబడును, పూరించునంతలోన్ = పూరించుటకు పట్టునంతకాలములో, అర్థకాలంబు = సగము సమయము, అచటన్ = ఆస్థలమునందు (లోపల),<noinclude><references/></noinclude> q4km3069gwyx8v5y7lbu16vqixomcww 554938 554638 2026-04-28T08:21:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| 218 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude>{{left|}} '''తా'''. ఈరహస్యవిషయమును గ్రహించి ఏకాగ్రమగుమనస్సుతో నెప్పుడును ధ్యానించునేని వానిమనఃప్రాణములు జీవరూప మగుహంసతోఁ గూడ అనాదిసిద్ధ మగు పరబ్రహ్మమునందు లీనము లగును. (అనఁగా మోక్షము కలుగును.) {{p|ac|fwb}}రేచక పూరక కుంభకములవివరణము</p> '''అవ'''. హంసమంత్రము ప్రాణవాయువుతోఁ గూర్చి జపింపఁబడవలయునని చెప్పఁబడియున్నదికదా! దానివిధానము నీ క్రింద వివరించువాఁడై మొట్టమొదట రేచక పూరక కుంభక స్వరూపములను జెప్పుచున్నాఁడు — {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>హృదయగతప్రాణుఁ డేతెంచు నాసికా వివరంబువలనను వెలికి ద్వాద శాంగుళపర్యంత మది రేచకం బగు నరుదెంచునంతలో నర్ధసమయ మచ్చోట లయ మగు నది బహిఃకుంభకం బారీతి లోపలి కరుగునదియె పూరకం బన నొప్పుఁ బూరించునంతలో నర్థకాలంబు దా నడఁగు నచట</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నదియె యాంతరకుంభంకం బనఁగఁ దనరుఁ బొసఁగ నిబ్భంగి రేచకపూరకాది గతులచే విహరించు నీగాలి వానిఁ గలసి మదితోడ హంసంబు మెలఁగునపుడు.</poem>|ref=176}} '''టీ'''. హృదయగతప్రాణుఁడు = హృదయస్థానమునం దున్న ప్రాణవాయువు, నాసి...వలనన్ — నాసికా = ముక్కుయొక్క , వివరంబువలనన్ = ద్వారమునుండి, వెలికిన్ = వెలుపలికి, ద్వాదశాంగుళపర్యంతము = పండ్రెండంగుళములదూరమువఱకు, ఏతెంచున్ = వచ్చును, అది = ఆవచ్చుటయే, రేచకంబు అగున్ = రేచక మని చెప్పఁబడును, అరుదెంచునంతలోన్ = వచ్చునంత సమయములో, అర్ధసమయము = సగము కాలము (అనఁగా వచ్చుట కెంతకాలము పట్టునో దానిలో సగము కాలము), అచ్చోటన్ = బయట, లయ మగున్ = బాహ్యవాయువులో లీనమైయుండును (అనఁగా: లోనికిఁ బోక నిలిచియుండు ననుట), అది = ఆనిలిచియుండుట, బహిఃకుంభకంబు = బాహ్యకుంభకము (వెలుపలఁ గలుగునట్టి కుంభకము) ఆరీతిన్ = ఆవిధముగా, లోపలి కరుగునదియె = లోపలికిఁ బోవుటయే, పూరకం బన నొప్పున్ = (నిశ్శ్వాసరూపకమగు) పూరక మని చెప్పఁబడును, పూరించునంతలోన్ = పూరించుటకు పట్టునంతకాలములో, అర్థకాలంబు = సగము సమయము, అచటన్ = ఆస్థలమునందు (లోపల),<noinclude><references/></noinclude> i1j55slxkwxlzq9y9750yinwcyggxtw 104 171160 554643 483006 2026-04-27T23:45:09Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| |ప్ర థ మా శ్వా స ము. |219 }}</noinclude> అడఁగున్ = కదలక నిలిచియుండును, అదియె = ఆలోపల నిలుచుటయె, అంతరకుం భకంబు = అభ్యంతరకుంభక (లోపల జరుగుకుంభకము) ము, అనఁగఁదనరున్ = అని చెప్పఁబడును. పొసఁగన్ = అందముగా, ఇబ్బంగి = ఈవిధముగా, రేచకపూరకాదిగతులచే = రేచక ము పూరకము మొదలగువానిచే ఈగాలి = ఈ ప్రాణవాయువు, విహరించు = తిరుగు చున్న, వానిన్ = ఆ రేచక పూరక కుంభకములను, కలసి, మదితోడన్ = మనసుతోఁ గూడి, హంసంబు = హంస మంత్రము (లేక హంస), మెలఁగునపుడు = సంచరించున్న ప్పుడు . (అనఁగా ఆ రేచకపూరకకుంభకములతోఁ గలసి మనను తిరుగుచుండుటయు, దానితోఁ గూడి హంసము సంచరించుటయు స్వాభావిక మనుట.ఉత్తరపద్యముతో నన్వయము.) తా, హృదయమునం దున్న ప్రాణవాయువు నాసికనుండి పండ్రెండంగుళములు వెలికివచ్చును. అదియే రేచకమనఁబడును. వచ్చిన కొలములో నర్ధభాగము 'వెలుపలనిలు చును, దానికి బహిఃకుంభకమని పేరు. ఇట్లే లోపలికిఁజనుటకు పూరకమనియు అర్ధసమ యములో నడంగియుండుటకు నాంతరకుంభకమనియుఁ బేరు. ఈవిధముగా సంచరించు చున్న గాలి నాశ్రయించి మనసు సంచరించును. దానితో గూడి హంసయ విహరించు చుండును. <poem> తే. పూరకము నహంకారంబు పొందుపఱచి కుంభకంబున బిందువుఁ గూర్చి యంత రేచకమున సకారంబుఁ జూచి వానిఁ దెలియు తెలివియె నే నని తెలియవలయు. {{float right|177 }} </poem> టీక. పూరకమునన్ = పై వివరింపఁబడినపూరకమునందు, హ కారంబు = హంస మంత్రమునందలి “హ” యను నక్షరమును, పొందుపరిచి = చేర్చి (ఉన్నట్లు సంకల్పిం చి యనుట), కుంభకంబునన్ = కుంభమునందు, బిందువున్ = హ కారమునకు పార్శ్వ ముననున్న అనుస్వారమును, కూర్చి = చేర్చి, అంతన్ = పిదప, రేచకమునన్ = పైన వివ రింపఁబడియున్న రేచకమునందు (నిశ్వాసమునందు), సకారంబున్ = హంస మంత్రము నందలి “స” యనువర్ణమును, చూచి = ఉన్నట్లు భావించి, వానిన్ = ఆరేచకపూరక కుంభకము లనువానితోఁ గూడి విహరించుమనస్సును ఆరేచకాదులతోఁ జేర్పఁబడిన హంసమంత్రమును, తెలియుతెలివియెు = తెలిసికొనునట్టిజ్ఞానమేను, (వీని నన్నిఁటిని,) నేనని తెలియవలయున్ = జీవస్వరూపమని తెలిసికొనవలయును. తా. హంసమంత్రము సిప్రాణవాయువుతో ఁ గూర్చి జపింపవలయును. ఎట్లనిన; పూరకమునందు హకారము కలధనియు అంతర కుంభకమునందు అనుస్వారము కల దనియు రేచకమునందు సకారము కలదనియు భావింపవలయును. ఇట్లు భావించి జపిం<noinclude><references/></noinclude> burvbpnosjd17p5aa4rn2iv2ile4lwq 554940 554643 2026-04-28T08:30:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| |ప్ర థ మా శ్వా స ము. |219 }}</noinclude>తానడఁగున్ = కదలక నిలిచియుండును, అదియె = ఆలోపల నిలుచుటయె, అంతరకుంభకం బనఁగఁదనరున్ = అభ్యంతరకుంభక (లోపల జరుగుకుంభకము) మని చెప్పఁబడును, పొసఁగన్ = అందముగా, ఇబ్బంగి = ఈవిధముగా, రేచకపూరకాదిగతులచే = రేచకము పూరకము మొదలగువానిచే, ఈగాలి = ఈ ప్రాణవాయువు, విహరించు = తిరుగుచున్న, వానిన్ = ఆ రేచక పూరక కుంభకములను, కలసి, మదితోడన్ = మనసుతోఁ గూడి, హంసంబు = హంసమంత్రము (లేక హంస), మెలఁగునపుడు = సంచరించున్నప్పుడు (అనఁగా ఆ రేచక పూరక కుంభకములతోఁ గలసి మనను తిరుగుచుండుటయు, దానితోఁ గూడి హంసము సంచరించుటయు స్వాభావిక మనుట. ఉత్తరపద్యముతో నన్వయము.) '''తా'''. హృదయమునం దున్నప్రాణవాయువు నాసికనుండి పండ్రెండంగుళములు వెలికివచ్చును. అదియే రేచక మనఁబడును. వచ్చినకాలములో నర్ధభాగము వెలుపల నిలుచును. దానికి బహిఃకుంభకమని పేరు. ఇట్లే లోపలికిఁ జనుటకు పూరక మనియు నర్ధసమయములో నడంగియుండుటకు నాంతరకుంభక మనియుఁ బేరు. ఈవిధముగా సంచరించుచున్న గాలి నాశ్రయించి మనసు సంచరించును. దానితో గూడి హంసయు విహరించుచుండును. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పూరకము నహంకారంబు పొందుపఱచి కుంభకంబున బిందువుఁ గూర్చి యంత రేచకమున సకారంబుఁ జూచి వానిఁ దెలియు తెలివియె నే నని తెలియవలయు.</poem>|ref=177}} '''టీ'''. పూరకమునన్ = పై వివరింపఁబడిన పూరకమునందు, హకారంబు = హంసమంత్రమునందలి “హ” యను నక్షరమును, పొందుపరిచి = చేర్చి (ఉన్నట్లు సంకల్పించి యనుట), కుంభకంబునన్ = కుంభమునందు, బిందువున్ = హ కారమునకు పార్శ్వమున నున్న అనుస్వారమును, కూర్చి = చేర్చి, అంతన్ = పిదప, రేచకమునన్ = పైన వివరింపఁబడియున్న రేచకమునందు (నిశ్వాసమునందు), సకారంబున్ = హంసమంత్రము నందలి “స” యనువర్ణమును, చూచి = ఉన్నట్లు భావించి, వానిన్ = ఆరేచకపూరకకుంభకము లనువానితోఁ గూడి విహరించుమనస్సును ఆరేచకాదులతోఁ జేర్పఁబడిన హంసమంత్రమును, తెలియు తెలివియెె = తెలిసికొనునట్టిజ్ఞానమేను (వీని నన్నిఁటిని), నే నని తెలియవలయున్ = జీవస్వరూపమని తెలిసికొనవలయును. '''తా'''. హంసమంత్రము నీప్రాణవాయువుతో ఁ గూర్చి జపింపవలయును. ఎట్లనిన, పూరకమునందు హకారము కల దనియు అంతరకుంభకమునందు అనుస్వారము కలదనియు రేచకమునందు సకారము కలదనియు భావింపవలయును. ఇట్లు భావించి జపిం<noinclude><references/></noinclude> oeok39yd8xdltwyf9cfkkfxgf5ss1lh 104 171161 554644 483007 2026-04-28T00:14:36Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| 220 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude> చునప్పుడు “అజపమును దెలిసికొను జ్ఞానమే నాయథార్థస్వరూపము” అని తెలిసి కొనుచుండఁలయును. {{Center|'''షట్కమలములనిర్ణయము.'''}} అవ . ఇట్లు మంత్రానుష్ఠానప్రకారమును వివరించి సాధకులకు నుపకారముగ నుండుటకై దానిసంఖ్యను వివరించు చున్నాడు._ <poem> తే. ఇట్లనిలమాసనములతో నెనసి హంస యాఱుకమంబులందు సహర్నిశంబు లీలచే నిరువదియొక్క వేలయాఱు నూఱుమాఱులు విహరించు మేర తోడ. {{float right|178 }} </poem> టీక. ఇట్లు = ఈ విధముగా, హంస = హంసపక్షి, అనిలమానసములతో క్ = వాయు వుతోను, మనసుతోను, ఎనసి = కూడి, ఆఱుకమలంబులయందున్ = మూలాధారము మొదలగునాఱుకమలములయందును, ఆహర్నిశంబు = రేయుఁబవలు, లీలచేన్ = విలాస ముతో, ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు, మేరతోడన =మితితో, విహ రించున్ = తిరుగును, (మనుష్యునకు లేక, జంతువునకు ఒక సూర్యోదయము మొదలు రెండవ సూర్యోదయము లోపల ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగును. ఇది స్వస్థుని విషయము. జాడ్యగ్రస్థుఁడైకాని పరుగెత్తుట మొదలగువాని వలన నలసటఁ గాని యన్నప్పుడు పరిమితిని శ్వాససంచారము మించును. తగ్గుట మాత్ర మెప్పటికిని లేదు.) తా. ఇట్లీహంస వాయువుతో గూడి యన్నికమలములయందును విహరించు చుండును, సూర్యోదయము మొదలు మరల సూర్యోదయము వఱకు నావిహారముల సంఖ్య ఇరువదియొక్కవేలు నాఱునూఱులై యున్నది. పురుషునకు దినమున కిరుపదియొక్క వేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగుచుండు ననియు దానితోఁగూర్చి హంసమం త్రమును జపింపవలసివచ్చుటచే నదియు, నన్నిమాఱులు జపింపఁబడునదియే యగునని యు తెలిసికొనవలయును. <poem> వ. అట్లు గావున గుదస్థానంబుని విశేషసవర్ణగంబై, చతుర్దళయుక్తంబై తప్త కాంచనపుష్పసన్నిభంబై, మహీనిలయంబై, ఘ్రాణకారణంబై, మూలాధారచక్రంబు విలసిల్లు నందు వినాయకున కాఱునూఱు లను లింగస్థానంబున జభమయరల వర్ణగంబై, షడ్దళసమన్వితంబై, రక్తవర్ణంబై, జలాలయంబై, రసనాకారణంబై, స్వాధిష్ఠానచక్రంబు </poem><noinclude><references/></noinclude> pkwmpdb6bexw0juq2zf2wdbnz107ue6 554645 554644 2026-04-28T00:15:05Z Ramesam54 3001 554645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| 220 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude> చునప్పుడు “అజపమును దెలిసికొను జ్ఞానమే నాయథార్థస్వరూపము” అని తెలిసి కొనుచుండఁలయును. {{Center|'''షట్కమలములనిర్ణయము.'''}} అవ . ఇట్లు మంత్రానుష్ఠానప్రకారమును వివరించి సాధకులకు నుపకారముగ నుండుటకై దానిసంఖ్యను వివరించు చున్నాడు._ <poem> తే. ఇట్లనిలమాసనములతో నెనసి హంస యాఱుకమంబులందు సహర్నిశంబు లీలచే నిరువదియొక్క వేలయాఱు నూఱుమాఱులు విహరించు మేర తోడ. {{float right|178 }} </poem> టీక. ఇట్లు = ఈ విధముగా, హంస = హంసపక్షి, అనిలమానసములతో క్ = వాయు వుతోను, మనసుతోను, ఎనసి = కూడి, ఆఱుకమలంబులయందున్ = మూలాధారము మొదలగునాఱుకమలములయందును, ఆహర్నిశంబు = రేయుఁబవలు, లీలచేన్ = విలాస ముతో, ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు, మేరతోడన =మితితో, విహ రించున్ = తిరుగును, (మనుష్యునకు లేక, జంతువునకు ఒక సూర్యోదయము మొదలు రెండవ సూర్యోదయము లోపల ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగును. ఇది స్వస్థుని విషయము. జాడ్యగ్రస్థుఁడైకాని పరుగెత్తుట మొదలగువాని వలన నలసటఁ గాని యన్నప్పుడు పరిమితిని శ్వాససంచారము మించును. తగ్గుట మాత్ర మెప్పటికిని లేదు.) తా. ఇట్లీహంస వాయువుతో గూడి యన్నికమలములయందును విహరించు చుండును, సూర్యోదయము మొదలు మరల సూర్యోదయము వఱకు నావిహారముల సంఖ్య ఇరువదియొక్కవేలు నాఱునూఱులై యున్నది. పురుషునకు దినమున కిరుపదియొక్క వేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగుచుండు ననియు దానితోఁగూర్చి హంసమం త్రమును జపింపవలసివచ్చుటచే నదియు, నన్నిమాఱులు జపింపఁబడునదియే యగునని యు తెలిసికొనవలయును. <poem> వ. అట్లు గావున గుదస్థానంబుని విశేషసవర్ణగంబై, చతుర్దళయుక్తంబై తప్త కాంచనపుష్పసన్నిభంబై, మహీనిలయంబై, ఘ్రాణకారణంబై, మూలాధారచక్రంబు విలసిల్లు నందు వినాయకున కాఱునూఱు లను లింగస్థానంబున జభమయరల వర్ణగంబై, షడ్దళసమన్వితంబై, రక్తవర్ణంబై, జలాలయంబై, రసనాకారణంబై, స్వాధిష్ఠానచక్రంబు </poem><noinclude><references/></noinclude> 4nfpqyrt4fbj02oivbjtz2ljpifwnx0 554942 554645 2026-04-28T08:37:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| 220 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude>చునప్పుడు “అజపమును దెలిసికొనుజ్ఞానమే నాయథార్థస్వరూపము” అని తెలిసికొనుచుండవలయును. {{p|ac|fwb}}షట్కమలములనిర్ణయము</p> '''అవ''' . ఇట్లు మంత్రానుష్ఠానప్రకారమును వివరించి సాధకులకు నుపకారముగ నుండుటకై దానిసంఖ్యను వివరించు చున్నాడు — {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇ ట్లనిలమాసనములతో నెలసి హంస యాఱుకమలంబులందు నహర్నిశంబు లీలచే నిరువదియొక్కవేలయాఱు నూఱుమాఱులు విహరించు మేరతోడ.</poem>|ref=178}} '''టీ'''. ఇట్లు = ఈ విధముగా, హంస = హంసపక్షి, అనిలమానసములతోన్ = వాయువుతోను మనసుతోను, ఎనసి = కూడి, ఆఱుకమలంబులయందున్ = మూలాధారము మొదలగు నాఱుకమలములయందును, అహర్నిశంబు = రేయుఁబవలు, లీలచేన్ = విలాసముతో, ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు, మేరతోడన్ = మితితో, విహరించున్ = తిరుగును, (మనుష్యునకు లేక జంతువునకు ఒక సూర్యోదయము మొదలు రెండవ సూర్యోదయము లోపల ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగును. ఇది స్వస్థుని విషయము. జాడ్యగ్రస్థుఁడైకాని పరుగెత్తుట మొదలగువానివలన నలసటఁ గాని యన్నప్పుడు పరిమితిని శ్వాససంచారము మించును. తగ్గుట మాత్ర మెప్పటికిని లేదు.) '''తా'''. ఇట్లీహంస వాయువుతో గూడి యన్నికమలములయందును విహరించుచుండును. సూర్యోదయము మొదలు మరల సూర్యోదయము వఱకు నావిహారముల సంఖ్య ఇరువదియొక్కవేలు నాఱునూఱులై యున్నది. పురుషునకు దినమున కిరుపదియొక్క వేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగుచుండు ననియు దానితోఁ గూర్చి హంసమంత్రమును జపింపవలసివచ్చుటచే నదియు నన్నిమాఱులు జపింపఁబడునదియే యగుననియు తెలిసికొనవలయును. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అట్లు గావున గుదస్థానంబుని విశేషసవర్ణగంబై, చతుర్దళయుక్తంబై తప్తకాంచనపుష్పసన్నిభంబై, మహీనిలయంబై, ఘ్రాణకారణంబై, మూలాధారచక్రంబు విలసిల్లు నందు వినాయకున కాఱునూఱు లును లింగస్థానంబున జభమయరలవర్ణగంబై, షడ్దళసమన్వితంబై, రక్తవర్ణంబై, జలాలయంబై, రసనాకారణంబై, స్వాధిష్ఠానచక్రంబు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> hkut7ab1u3e2xthr1n93vntb1vadaep 554943 554942 2026-04-28T08:38:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| 220 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude>చునప్పుడు “ఆజపమును దెలిసికొనుజ్ఞానమే నాయథార్థస్వరూపము” అని తెలిసికొనుచుండవలయును. {{p|ac|fwb}}షట్కమలములనిర్ణయము</p> '''అవ''' . ఇట్లు మంత్రానుష్ఠానప్రకారమును వివరించి సాధకులకు నుపకారముగ నుండుటకై దానిసంఖ్యను వివరించు చున్నాడు — {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇ ట్లనిలమాసనములతో నెలసి హంస యాఱుకమలంబులందు నహర్నిశంబు లీలచే నిరువదియొక్కవేలయాఱు నూఱుమాఱులు విహరించు మేరతోడ.</poem>|ref=178}} '''టీ'''. ఇట్లు = ఈ విధముగా, హంస = హంసపక్షి, అనిలమానసములతోన్ = వాయువుతోను మనసుతోను, ఎనసి = కూడి, ఆఱుకమలంబులయందున్ = మూలాధారము మొదలగు నాఱుకమలములయందును, అహర్నిశంబు = రేయుఁబవలు, లీలచేన్ = విలాసముతో, ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు, మేరతోడన్ = మితితో, విహరించున్ = తిరుగును, (మనుష్యునకు లేక జంతువునకు ఒక సూర్యోదయము మొదలు రెండవ సూర్యోదయము లోపల ఇరువదియొక్కవేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగును. ఇది స్వస్థుని విషయము. జాడ్యగ్రస్థుఁడైకాని పరుగెత్తుట మొదలగువానివలన నలసటఁ గాని యన్నప్పుడు పరిమితిని శ్వాససంచారము మించును. తగ్గుట మాత్ర మెప్పటికిని లేదు.) '''తా'''. ఇట్లీహంస వాయువుతో గూడి యన్నికమలములయందును విహరించుచుండును. సూర్యోదయము మొదలు మరల సూర్యోదయము వఱకు నావిహారముల సంఖ్య ఇరువదియొక్కవేలు నాఱునూఱులై యున్నది. పురుషునకు దినమున కిరుపదియొక్క వేలయాఱునూఱుమాఱులు శ్వాస తిరుగుచుండు ననియు దానితోఁ గూర్చి హంసమంత్రమును జపింపవలసివచ్చుటచే నదియు నన్నిమాఱులు జపింపఁబడునదియే యగుననియు తెలిసికొనవలయును. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అట్లు గావున గుదస్థానంబుని విశేషసవర్ణగంబై, చతుర్దళయుక్తంబై తప్తకాంచనపుష్పసన్నిభంబై, మహీనిలయంబై, ఘ్రాణకారణంబై, మూలాధారచక్రంబు విలసిల్లు నందు వినాయకున కాఱునూఱు లును లింగస్థానంబున జభమయరలవర్ణగంబై, షడ్దళసమన్వితంబై, రక్తవర్ణంబై, జలాలయంబై, రసనాకారణంబై, స్వాధిష్ఠానచక్రంబు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 2mbkuw4tucmo831dwudsid8fx0kuoj1 104 171162 554646 483008 2026-04-28T01:00:02Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| |ప్ర థ మా శ్వా స ము. |221 }}</noinclude> <poem> రంజిల్లు, నందుఁ జతుర్ముఖున కాఱు వేలుసు, నాభిస్థానంబున డఢణ తథదధనపఫవర్ణ గంబై, దశదళోపేతం బై, తేజోనివాసం బై , పీతవర్ణం బై, నేత్ర కారణంబై, మణిపూర చక్రంబు ప్రకాశించు ; నందు శ్రీమహావిష్ణున కాఱువేలును; హృదయస్థానంబున క ఖ గ ఘ ఙ చఛజఝఞటఠవర్ణగంబై , ద్వాదశదళోపేతంబై, శ్వేతవర్ణంబై, మరున్మందిరంబై, త్వగింద్రియ కారణంబై, యనాహత చక్రంబుదనరు; నందు రుద్రున కాఱువేలును; గంఠస్థానంబునం దకారాది షోడశస్వ రగంబై, షోడశదళయుతంబై, నీలవర్ణంబై, గగనసదనంబై, శ్రోత్ర కారణంబై, విశుద్ధచక్రం బలఱు; నందు జీవాత్మునకు సహస్రంబును; భ్రూమధ్యస్థానంబున హంక్షమ్మను వర్ణంబులు గలిగి, ద్విదళ లలితంబై, మాణిక్యవర్ణంబై, యంతఃకరణభవనంబై, యజ్ఞాచక్రంబొప్పు; నం దుఁ బరమాత్మునకు సహస్రంబును; బ్రహ్మరంధ్రస్థానంబున నోంకార వర్ణగంబై, సహస్రదళశోభితంబై, కోటిసూర్యప్రకాశమానంబై, ధీనిలయస్థలంబై, సహస్రారచక్రం బలరారు; నందు శ్రీ గురుస్వామికి సహస్రంబును, శ్రీమద్దేశికోక్తాసనముద్రాలక్ష్యమంత్రధ్యానక్రమపూ ర్వకంబుగా సమర్పించుసద్గురుభక్తుండు జీవన్ముక్తుండగున ట్లొప్పిం చునప్పుడు. {{float right|179 }} </poem> టీక. అట్లుగావునన్ = కాబట్టి, గుదస్థానంబునన్ , వశషసవర్ణగంబై =వ,శ,ష,స వర్ణములు గలదియై, చతుర్ధళయుక్తంబై = నాలుగుదళములతోఁ గూడి, తప్త... భంబై.తప్తకాంచన = పుటము వేయఁబడినబంగారుయొక్క, పుష్ప = కమలముతో, సన్నిభంబై = సమానమై, మహీనిలయంబై= భూమికాధారస్థానమై ఘ్రాణకార ణంబై = నాసికకు కారణమై, మూలాధారచక్రంబు = మూలాధారమనుచక్రము, విలసి ల్లున్ = ప్రకాశించుచుండును, అందున్ = ఆ మూలాధారచక్రమునందు, వినాయకునకున్ = విఘ్నేశ్వరునకు, (విఘ్నేశ్వరుఁడు మూలాధారచక్రమునకు నధిస్థాన దేవత యనియర్థ ము) అఱునూఱులును = పై న వర్ణింపఁబడినహంస మంత్ర జపములో అఱుమాఱుమాఱు లొనర్చిన జపమును, లింగస్థానంబునన్ , బ భ మ య ర లవర్ణగంబై = బ, భ, మ, య ర ల అను నక్షరములతో గూడినట్టియు , షడ్దళ సమన్వితంబై = ఆఱురేకులతోఁ గూడి నట్టియు, రక్తవర్ణంబై = ఎఱ్ఱనిధై , జలాలయంబై = జలభూతములకాశ్రయమై రసనా కారణంబై = జిహ్వేంద్రియమునకుఁ గారణమై, స్వాధిష్ఠానచక్రంబు = స్వాధిస్థాన మను<noinclude><references/></noinclude> m08kop8dcevi3xj70twcyztf5p3obqz 554944 554646 2026-04-28T08:48:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| |ప్ర థ మా శ్వా స ము. |221 }}</noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>రంజిల్లు, నందుఁ జతుర్ముఖున కాఱువేలును, నాభిస్థానంబున డఢణతథదధనపఫవర్ణగంబై, దశదళోపేతం బై, తేజోనివాసం బై, పీతవర్ణం బై, నేత్రకారణంబై మణిపూరచక్రంబు ప్రకాశించు; నందు శ్రీమహావిష్ణున కాఱువేలును; హృదయస్థానంబున కఖగఘఙచఛజఝఞటఠవర్ణగంబై, ద్వాదశదళోపేతంబై, శ్వేతవర్ణంబై, మరున్మందిరంబై, త్వగింద్రియకారణంబై యనాహతచక్రంబు దనరు; నందు రుద్రున కాఱువేలును; గంఠస్థానంబునం దకారాది షోడశస్వరగంబై, షోడశదళయుతంబై, నీలవర్ణంబై, గగనసదనంబై, శ్రోత్రకారణంబై విశుద్ధచక్రం బలఱు; నందు జీవాత్మునకు సహస్రంబును; భ్రూమధ్యస్థానంబున హంక్షమ్మను వర్ణంబులు గలిగి, ద్విదళలలితంబై, మాణిక్యవర్ణంబై, యంతఃకరణభవనంబై యాజ్ఞాచక్రం బొప్పు; నందుఁ బరమాత్మునకు సహస్రంబును; బ్రహ్మరంధ్రస్థానంబున నోంకారవర్ణగంబై, సహస్రదళశోభితంబై, కోటిసూర్యప్రకాశమానంబై, ధీనిలయస్థలంబై సహస్రారచక్రం బలరారు; నందు శ్రీ గురుస్వామికి సహస్రంబును, శ్రీమద్దేశికోక్తాసనముద్రాలక్ష్యమంత్రధ్యానక్రమపూర్వకంబుగా సమర్పించుసద్గురుభక్తుండు జీవన్ముక్తుం డగున ట్లొప్పించునప్పుడు.</poem>|ref=179}} '''టీ'''. అట్లు గావునన్ = కాబట్టి, గుదస్థానంబునన్, వశషసవర్ణగంబై = వ,శ,ష,స వర్ణములు గలదియై, చతుర్ధళయుక్తంబై = నాలుగుదళములతోఁ గూడి, తప్త...భంబై — తప్తకాంచన = పుటము వేయఁబడినబంగారుయొక్క, పుష్ప = కమలముతో, సన్నిభంబై = సమానమై, మహీనిలయంబై= భూమికాధారస్థానమై, ఘ్రాణకారణంబై = నాసికకు కారణమై, మూలాధారచక్రంబు = మూలాధార మనుచక్రము, విలసిల్లున్ = ప్రకాశించుచుండును, అందున్ = ఆ మూలాధారచక్రమునందు, వినాయకునకున్ = విఘ్నేశ్వరునకు (విఘ్నేశ్వరుఁడు మూలాధారచక్రమునకు నధిష్ఠానదేవత యని యర్థము), అఱునూఱులును = పైన వర్ణింపఁబడిన హంసమంత్రజపములో ఆఱునూఱుమా ఱొనర్చిన జపమును, లింగస్థానంబునన్, బ భ మ య గలవర్ణగంబై = బ, భ, మ, య అను నక్షరములతో గూడినట్టియు, షడ్దళసమన్వితంబై = ఆఱురేకులతోఁ గూడినట్టియు, రక్తవర్ణంబై = ఎఱ్ఱనిధై, జలాలయంబై = జలభూతముల కాశ్రయమై, రసనాకారణంబై = జిహ్వేంద్రియమునకుఁ గారణమై, స్వాధిష్ఠానచక్రంబు = స్వాధిష్ఠాన మను<noinclude><references/></noinclude> oof1pno2o2f14nedzmwkvfwrpw4yycr 104 204060 554611 531001 2026-04-27T12:00:08Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>నా దృష్టిలో తెనుగుదేశమే దేశం. తెనుగుభాషే భాష. తెనుగు మనుష్యులే మనుష్యులు. తెనుగువేషమే వేషం. ఇంతేకాదు, - ఏ జాతి యెదటా - ఏ సందర్భంలోనూ - ఎందుకున్నూ నా తెనుగుజాతి తీసిపోదు. అంచేత, ప్రపంచాని కిది ఉద్ఘాటించి చెప్పడానికి, నా సేవలు తెనుగుజాతికే మీదుకట్టుకోవాలి నేను. తెనుగులో మాత్రమే రచన చెయ్యగలిగివుండడంవల్ల కూడా, ఇంతకంటే మరో పరమార్థం లేకపోయింది నాకు. అయితే "యిది పృథక్త్వానికి దారి తియ్యడం లేదూ?” అంటే, తప్పేం, వున్నదే. అదయినప్పుడు?" ఇది చూసి, నా తెనుగువాళ్ళే కొందరు నిర్విణ్ణులయిపోతారు, నాకు తెలుసు. కాని, యెవ రేమయిపోయినా సత్యం సత్యమే. ఇది అవగాహన కావడానికి కొంత వివరణ చేస్తాను. ఏమిటంటే? మనిషయినవాడు, నివృత్తిమార్గంలో "నేను" "నాది” అన్న చిత్తవృత్తి చంపుకుంటేగాని ముందుకివెళ్ళలేడు, ముందు. అలాగే, మనిషయినవాడు, ప్రవృత్తిమార్గంలో “నేను” “నాది" అన్న చిత్తవృత్తి దృఢపరుచుకుంటే గాని ముందుకి వెళ్ళలేడు, ముందు. పరకాయించుకోగలిగితే, ప్రపంచం అంతటా వున్నదే యిది. అర్థంచేసుకోగలిగితే, యీశ్వర నిర్ణయమే యిది.\ కనక, తెనుగువాళ్ళం మనం తెనుగువాళ్ళమే. బంగాళీలు బంగాళీలే. తమిళులు తమిళులే. ఓఢ్రు లోఢ్రులే. కన్నడులు కన్నడులే. మహారాష్ట్రులు మహారాష్ట్రులే. గుజరాతీలు గుజరాతీలే. తక్కినవారున్నూ యెవరికీ వారే. ఎంచేతనంటే? వీరికందరికీ ప్రత్యేక దేశా లున్నాయి. ప్రత్యేక భాష లున్నాయి. ప్రత్యేక చరిత్ర లున్నాయి. ప్రత్యేక సంప్రదాయా లున్నాయి. ప్రత్యేకాకాంక్ష లున్నాయి.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||406}}</noinclude> dmvjayueoms73kb3o3u4ifsjn1cz04w 104 204061 554612 531003 2026-04-27T12:02:26Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>ప్రత్యేక ప్రాప్యా లున్నాయి. సాధనాలున్నూ ప్రత్యేకప్రత్యేకాలున్నూ యెన్నెన్నో. ఆ ప్రత్యేకతలు పోషించుకోవలసిన విధి వుంది, మిక్కిలీ బలీయం. ఈ విధికి తప్పితే ఘోర మైన ప్రత్యవాయమూ చుట్టబెట్టుకుంటుంది, అంతకంటే గాఢమైనది. {{c|<big><big>71</big></big>}} "అయితే, మరి, భారతీయత మాట?" ఈ ప్రశ్న వస్తుంది. వెంటనే వస్తుంది, సందేహం లేదు. ఈ భరతఖండంలో వొక తప్పుడు సిద్ధాంతం ప్రచలితం అవుతోంది మరి, యిప్పుడు. కనక, ఈ ప్రశ్న వస్తుందనీ తెలుసు, రావడం అనివార్యం అనీ తెలుసు. కనక, వెంటనే రావడంలోనే సొగసుంది. ఏమంటే? ఆంధ్రజాతీయత యెలాంటిదో మనకు, భారతజాతీయతా అలాంటిదే, మరి. అయితే, వీటి ప్రసక్తికి భిన్నభిన్న సందర్భాలున్నాయి. అంటే, - ఆంధ్రజాతీయత ప్రసక్తి వచ్చినప్పుడు భారతజాతీయత స్మరణకు రాదు. అలాగే, భారతజాతీయత ప్రసక్తి వచ్చినప్పుడు ఆంధ్ర జాతీయతా స్మరణకు రాదు. తేజస్తిమిరాలవంటి వివి. తేజస్సుంటే తిమిరం లేదు. తిమిరం వుంటే తేజస్సున్నూ లేదు. దేనికదే ప్రత్యేకాలివి. కలపరానివీ విడతియ్యరానివీ కూడానూ యివి. కానీ, అన్యోన్యాలు. ఇదొక విచిత్ర సన్నివేశం. మిక్కిలీ గాహనమున్నూ. కనక, సూక్ష్మవిచారణక్కాని అందిది. ఓఢ్రదేశం, దక్షిణ మహాసముద్రం, తమిళదేశం, కన్నడదేశం, మహారాష్ట్ర, దేశం, మధ్యమాగాణాలు - ఈ హద్దుల మధ్యస్థమైన విశాల భూభాగం రత్నగర్భ. దేవతలకున్నూ ప్రలోభజనకం యిది. యుగయుగాలనుంచీ వుంది; కాని, సముద్రంలో నుంచి హఠాత్తుగా పొటమరించుకు వచ్చింది కాదివాళ. మరి, దీన్నేమనీ పిలవడం. దిజ్నీర్ణయం చేసి వ్యవహరించడాని కనువుకాని దిది.<noinclude><references/> {{rh|407||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> h5csw91oea2s46kq532msokwsmyogtt 104 204062 554613 531004 2026-04-27T12:04:41Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>చూసీ చూడన ట్టూరుకోడానికిన్నీ వీలుకాని దిది. దృఢమైన జీవనాడి ప్రచలితం అవుతోంది మరి, యిక్కడ. ఎవరెంత పిసుక్కున్నా లాభం లేదు, తెనుగుదేశం అని దీని కీశ్వరనిర్దేశం. తెనుగుజాతికి మహోజ్వలమైన సింహపీఠం యిది. అంచేతనే తెనుగుదేశం అని దీనికి వ్యవహారం. మరి, తెనుగుజాతికి? తెనుగుభాషనుపట్టి వ్యవహారం. అయితే, తెనుగుభాషో అంటే, సరస్వతి వాగ్విలాసం అది, స్వయంభువు. అసూయాజనకమైన మాధుర్యం దానిది. ఖండాని కంతకూ ఏకైక మధురిమం అది. కాగా, లోకవ్యవహారానికి భాష ప్రాతిపదిక అవుతోంది. ఇది కాదనడానికి వీలులేదు. మానవజాతి అంతా వొకటే, కనక, జాతిని పట్టికాదు భాష. వృత్తి ననుసరించీ, రంగు పురస్కరించుకునీ, మతాన్నిబట్టిన్నీ కూడా జాతికీ, దేశానికీ పేరు రాదు. భాష - జాతి - దేశం - ఇదీ క్రమం. అన్యోన్యా లివి. ఇదొక రాశి. సంపూర్ణ స్వరూపం యిది. ఇందులో యేది తక్కువయినా తక్కినవి కృత్రిమాలే. దీన్నిపట్టి చూస్తే, తెనుగుతనం సంపూర్ణం. స్వతంత్రం. ఒక మూలపదార్థమున్ను. మరి, తెనుగుభాష వుండినప్పుడు - ఆ భాష మాట్టాడే జాతి వుండినప్పుడు - ఆ జాతికి కాణాచి అయిన భూభాగం వుండినప్పుడు అదొక ప్రత్యేకదేశం కావడం అసంబద్ధం యెలా అవుతుందీ? సత్యం యిది కాగా, - తెనుగుదేశం వొక్కటే కాదు - బంగాళాదేశమూ, ఓఢ్రదేశమూ, తమిళదేశమూ, కర్ణాటకదేశమూ, మహారాష్ట్రదేశమూ, గుజరాతీదేశమూ, మలయాళదేశమూ - ఇంకా ఇంకా యిలాంటివీ కూడా ప్రత్యేకప్రత్యేకాలు. సర్వస్వతంత్రాలు. భిన్న ప్రకృతికాలున్నూ. అయితే, - మన పూర్వులు - మన ధార్మిక వ్యవస్థ యేర్పాటు చేసిన మహర్షులు "ఛప్పన్న దేశాలూ" అన్నారు “భరత ఖండమూ” అన్నా రొకనోటితోనే. అంటే, ఇటు పృథక్త్వమూ నిర్ధారణ చేశారు కావా లని, అటు యేకత్వమూ ప్రతిపాదించారు, తెలివిగా. తత్వం గుర్తించుకోగలిగితే మరోవిధంగా చెయ్యడానికే వీల్లే దసలు.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||408}}</noinclude> jsidx7psykom9zsnmgxz1kwi82ozs5y 104 204063 554614 531005 2026-04-27T12:10:02Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>ఎంచేతనంటే? ఇంతటి వైశాల్యానికి తగినంతగా యేవొక్క భాషా విస్తరించలేదు. ఇలాంటి విభిన్న శీతోష్ణస్థితుల్లో యే వొక్క సంప్రదాయమూ స్థిరపడలేదు. కనకనే. - అంగ - వంగ - కళింగ - కాశ్మీర - కాంభోజ - కామరూప - సౌవీర - సౌరాష్ట్ర - మహారాష్ట్ర - మగధ - మాళవ - బంగాళ - నేపాళ - కేరళ - చోళ - పాంచాల - సింహళ - తమిళ - నాట - లాట - ఆంధ్ర - గాంధార - విదర్భ - విదేహ - బాహ్లిక - కురు - కిరాత - బర్బర - కేకయ - కోసల - కుంతల - టెంకణ - కొంకణ - మత్స్య - మద్ర - ఘూర్జర - ఇత్యాదిగా భిన్నదేశా లేర్పడ్డా యీ ఖండంలో. "ఈ ఖండంలో” అన్నా నిక్కడ, యాదృచ్ఛికం కా దిది. దీనిపేరు భారతదేశం కాదు, మరి. ఇది యిటీవలి పేరు. అసలుపేరు "భరతఖండం” అని. జంబూద్వీపంలో - భరతవర్షంలో - భరతఖండం యిది. ఆంధ్రవంగాదులన్నీ దీని అంతర్గత దేశాలు. ఈ భిన్న దేశాల కన్నిటికీ ప్రత్యేకభాష లున్నాయి. భరతఖండానికే లేదు. దేశభాషల ప్రాముఖ్యాని కింతకంటే వేరే నిదర్శనం అక్కర్లేదు. కనక, ఇవన్నీ పృథక్త్వానికే పోషకాలు. ఈ దేశభాషలన్నీ సర్వస్వతంత్రాలున్ను. దేని కదే లక్షణంగా బతగ్గలవు కూడా. {{c|<big><big>72</big></big>}} కార్యకారణ సంబంధా లిదమిత్థంగా నిర్ధారణ చెయ్యలేము; గాని, మన మహర్షులు ఈ దేశాలన్నీ వొక సమాహారంగా దృఢపరిచారు. అదే యేకత్వం. అది సాధించడాని కివన్నీ వొక తాటితో బంధించారు. బులబులాగ్గా కాదు, చాలా దృఢంగా బంధించారు. అంటే, - ఈ ఖండాని కంతకూ వొకటే ధర్మం విధించారు వారు. అదే ఆ బంధనం. అది వేదప్రోక్తం. ఋగ్యజుస్సామాధర్వణాత్మకమైన ఆ వేదమూ, దాని షడంగాలూ ఆ ధర్మానికి మూలాలూ ప్రవర్తకాలూను. ఈ దేశాలవారి కందరికీ ఆత్మానాత్మవివేకం కలిగించే దర్శన సముచ్చయం కూడా ఆ బంధనంలో వొక పేటే.<noinclude><references/> {{rh|409||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> rn8axrqiqwvlkh2lwgb0nnm09mf67hh 104 204064 554615 531009 2026-04-27T12:13:17Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>సాధారణ మైనది కాదది, శుద్ధ భౌతికాలైన యీ భిన్న దేశాల కన్నిటికీ ఆధ్యాత్మికమైన బంధనం అది. అనన్య సాధారణం అది. మరెవ్వరూ సాధించుకుని వుండనిదిన్నీ అది. అది లేకపోతే ఆంధ్రవంగాదులన్నీ వేటికవే ప్రత్యేకాలు. చైనాకూ అరేబియాకు ఎలాంటి సంబంధమో, ఆఫ్‌ఘనిస్థానానికీ అమెరికాకూ యెలాంటి సంబంధమో, ఇంగ్లండుకూ జపానుకూ యెలాంటి సంబంధమో, రష్యాకూ బర్మాకూ ఎలాంటి సంబంధమో ఈ ఛప్పన్న దేశాలకున్నూ అలాంటి సంబంధమే, వొకదానికీ మరొకదానికీని. అప్పు డీ దేశాల నొక రాశిలో చేర్చడానికే వీలులే దసలు. మరి, యిప్పుడు? ఈ దేశాల ప్రజలందరూ వొక ధర్మానికి చెందినవారు. ఆ ధర్మమే సమష్టిజాతీయత. ఆంధ్రజాతీయతా, వంగజాతీయతా, తమిళజాతీయతా, మహారాష్ట్రజాతీయతా, కన్నడజాతీయతా, ఓఢ్రజాతీయతా, గుజరాతీజాతీయతా - ఈ రత్నాల కన్నిటికీ యేకసూత్రం అది. ఇది కాదనడాని కెవరికీ అధికారం లేదు. అనడం అవివేకం. చలనం లేని యేకత యిది. ఇక్కడ "యూరపు ఖండంలో వున్న ఫ్రాన్సు, జర్మనీ, ఇటలీ, రష్యా, స్వీడన్ వంటి దేశాలవారి దందరిదీ వొకటే క్రైస్తవధర్మంకదా, మరి, వారికి, మన యేకత వంటి యేకత వుందా ?” అన్న ప్రశ్న వస్తుంది, తెలుసు. నిజంగా, యిది వొక ప్రశ్నే, కాదనను. కాని, వారికీ మనకూ పోలిక లేదు. ఏమంటే? మనది భారతజాతి. వారివి క్రైస్తవజాతులు. ఆ దేశాలవారు, క్రైస్తవధర్మం తమ మానప్రాణాలకంటే యెక్కువగా చూసుకుంటారు, తెలుసు. అయితే, ఆ ధర్మం, వారు ఎవరికి వారే తమతమ భాషల్లో నిబంధించుకున్నారు. తమతమ భాషల్లోనే వా రాధర్మం చదువుకుంటారు. తమతమ భాషల్లోనే దానికి సంబంధించిన సంప్రదాయాలున్నూ నిర్వర్తించు కుంటారు. మరి మనం? మన ధర్మం - అంటే, మన వేదవేదాంగాలు సంస్కృతభాషలో వున్నాయి. సంస్కృతంలోనే మనం అవి చదువుకుంటాం. సంస్కృతంలోనే మనం తత్సంప్రదాయాలు నిర్వర్తించుకుంటాం.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||410}}</noinclude> 6d2slrvauu5x5g6u3yrw5kc7i0rxwnw 104 204065 554616 531010 2026-04-27T12:15:32Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>మన మాతృభాషలు ఐహికాలకు మాత్రమే పరిమితాలు. ఆధ్యాత్మికాలు వచ్చాటప్పటికి సంస్కృతమే మన కందరికీ శిరోధార్యం. శిరోధార్యమే కాదు, గతిన్నీ. వేదవేదాంగాలు మనం మన మాతృభాషల్లో అనువదించుకోవచ్చు. వాటిలో ప్రతిపాదించబడివున్న ధర్మం, పామరులున్నూ తెలుసుకోడానికి మాత్రమే పనికివస్తా యా అనువాదాలు. ధర్మాచరణ వచ్చేటప్పటికి మాత్రం మనం మనదేశ భాషలు వెనక్కి పెట్టుకోవాలి. సంస్కృతమే స్వీకరించాలి. తేలిం దేమి టంటే ? ధర్మం యెలాంటిదో సంస్కృతభాషా మనకలాంటి దయింది. కాగా, మన ధర్మమూ సంస్కృతభాషా అవినాభావాలు. అంటే, - మన ఛప్పన్న దేశాలవారికీ ఏవిధంగానూ చలించని ఏకత వుందంటే, దానిక్కీలకం యిదిగో, యిక్కడ వుంది. అది సంస్కృతం మనకు జాతీయభాష కావడం. "జాతీయభాష” అన్నమాట డిద్దడబిద్దశబ్దాల వంటిది కాదు. ఎంతో గాంభీర్యమూ, ఎంతో గొప్పభావమూ గర్భితం అవుతున్నా యందులో. జాతి జీవనాడికి అది ప్రవర్తకం మరి. రాజకీయాలు - అంటే - రాజ్యతంత్రం జాతీయం కాదు. ఆర్థికాలు - అంటే - వర్తక వాణిజ్యాలు జాతీయాలు కావు. ఐహికాలు - అంటే - నిత్యకృత్యాలున్నూ జాతీయాలు కావు. ఆహార నిద్రాభయాదు ల్లాగ మానవజాతి కంతకూ సామాన్యా లివి. మానవజాతి మొత్తంమీద చూస్తే, వీటిలో ఈషద్భేదాలూ వుండవచ్చు, బృహద్భేదాలూ వుండవచ్చు. మానవుల్లో వీటివల్ల కాదు ప్రత్యేకత లేర్పడ్డం. ధర్మందగ్గిరే వస్తుంది బాహుముఖ్యం. దాంతోనే మానవులొకరి కొకరు దూరందూరం అయిపోతారు. ఈ ధర్మం పురస్కరించుకునే జగత్తంతటా రక్తం వెల్లువలయి ప్రవహించింది, గతంలో. కనక, ధర్మమే జాతీయతకు మూలం యెవరి కయినా. ఆ జాతీయతకు ప్రవర్తకం అయినదే జాతీయ భాష అవుతుంది. తన మాతృభాష కోసం పడిచచ్చిపోతాడు బంగాళీ. మహారాష్ట్రుడూ, గుజరాతీ, తమిళుడూ, కర్ణాటకుడూ, ఓఢ్రుడూ, మలయాళీ - వీరున్నూ తమతమ మాతృభాషలకోసం పడిచచ్చిపోతారు. మనమూ అంతే. ఎవరూ కూడా అంతే.<noinclude><references/> {{rh|411||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> i5w83pdyghk0jb3gwwtzg7k0n2jtbpu 104 204066 554617 531011 2026-04-27T12:17:54Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>కాని, ధర్మానికి సంబంధించిన పనివచ్చిందా, ఆ బంగాళీ, ఆ మహారాష్ట్రుడూ, ఆ గుజరాతీ, ఆ తమిళుడూ, ఆ కర్ణాటకుడూ, ఆ ఓఢ్రుడూ, ఆ మలయాళీ, ఆ మనమూ, ఆ యెవరున్నూ కూడా సంస్కృతానికే మోకరిల్లుతారు. ఏమంటే? ఈ విశాల భరతఖండంలో, ఈ భిన్న దేశాలవారికి - ఈ భిన్నభాషలవారికి - ఈ భిన్నసంప్రదాయాలవారికి - ఈ భిన్నజాతులవారికి, ఆదిలో యేకత కలిగించినదీ, ఎలాంటి వడిదుడుకులు వచ్చినా అది చెడకుండా నిలుపుచేసిందీ, ఇప్పటికీ నిలుపుతూనే వున్నదీ యీ సంస్కృతభాషే. మన ధర్మానికి ప్రవర్తకం అయింది కనకనే దీనికీ శక్తి. ఈ భరతఖండంలో యెంతెంతలేసి చక్రవర్తులో వెలిశారు. ఎంతెంత కాలమో పరిపాలించారు వారు. ఏమి టేమిటో కూడా చేశారు వారు. అంతేకాని యీ భిన్నదేశాలకు ఏకత సంఘటించినవారుమాత్రం వారు కారు. ఆ యేకత నిలిపినవారున్నూ వారు కారు. వారికందేదే కాదస లిది. ఎంచేతనంటే? ఏ సామ్రాజ్యమూ సార్వకాలికం కాలేదు. ఏ చక్రవర్తి ప్రాభవమూ శాశ్వతం కాలేదు. చక్రవర్తిత్వాలూ, చక్రవర్తుల అధికారాలూ కూడా త్రికాలాబాధ్యాలు కావు మరి. కాగా, ధర్మాని కొక్కదానికే వుంది ఆ యోగ్యత. ఆ ధర్మానికి ప్రవర్తకమైన భాషకే వుంది ఆ సత్తా. కనక, మనకు - ఈ ఛప్పన్న దేశాలవారికీ చిరసంచితమయి వుండిన ఆ యేకత అక్కరలే దనుకుంటే తప్ప మనం సంస్కృతం విడిచిపెట్టడానికి వీల్లేదు. వైదికధర్మం విడిచి మనం - ఈ ఛప్పన్నదేశాలవారమూ మరొకధర్మం అవలంబిస్తే తప్ప ఈ విశాల భరతఖండంలో సంస్కృతానికి భుక్తం అవుతున్న యీ జాతీయభాషాపదవి కూడా పోదు. {{c|<big><big>73</big></big>}} ఇప్పటికీ మనకు సంస్కృతమే జాతీయభాష. అయితే, వెనకటి రోజుల్లో, ఆంధ్రవంగాది ఛప్పన్న దేశాల్లోనూ ఆయా దేశభాషల్లోనే వ్యవహారం అంతా. అప్పటి సామంత రాజ్యాలు - అంటే, ఈ ఛప్పన్నదేశాల ప్రభుత్వాలు తమ దేశీయ విషయాల్లో సర్వస్వతంత్రాలు. ఇప్పటి మన రాష్ట్రీయ ప్రభుత్వాల్లాగ శుద్ధ అస్వతంత్రాలు కావు. కప్పం కట్టడం - చక్రవర్తికి విధేయత చూపడం - అగత్యం అయినప్పుడు సైన్యంతో వెళ్ళి సాయం చెయ్యడం - సామ్రాజ్యంతో సామంత రాజ్యాల కింతే సంబంధం.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||412}}</noinclude> jr7j1rj8lvkman70eqkq0ild8bwkrhs 104 204067 554618 531012 2026-04-27T12:20:51Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>శాసనం మాత్రం సామ్రాజ్యానికంతకూ - భరతఖండానికంతకూ వొక్కటే. అదే మనుస్మృతి. దానికి వాదమే మూలం. అంటే, వేదానికి ప్రతికూలం కారాదు శాసనం. శాసనసభలూ, తత్సభ్యుల యెన్నికలూ, తరుచుగా సమావేశం అయి, వారు శాసనాలు నిర్మిస్తూ వుండడమూ, సవరించుకుంటూ వుండడమూ, రద్దుచేసుకుంటూ వుండడమూ - ఇదంతా యింగ్లీషువారు నేర్పారు మనకు. ప్రపంచం అంతటా ఈ పద్దతే నడుస్తోం దివాళ. ఇది మంచిదా చెడ్డదా అనికాదు, నా జిజ్ఞాస. మన పద్ధతి కాదు. మన తత్వానికింకా జీర్ణం కాలే దిది. మనకు - భరతఖండాని కంతకూ వొక్కడే శాసననిర్మాత. అతనే మనువు. అతను చక్రవర్తిన్నీ. తరవాతివారు మాత్రం అందరూ మహర్షులు. అయితే, అప్పుడప్పుడు ఆ మహర్షులు చేసింది, శాసనసవరణే గాని శాసన నిర్మాణం కాదు. కాలం గడిచినకొద్దీ ఇలా సవరించడం తప్పనిసరి. అలా సవరణలు చేస్తూ వచ్చిన మహర్షుల్లో పరాశరు డిప్పటికి చివరివాడు. అతనూ, అతనికి పూర్వం సవరించినవారూ కూడా వొక్కొక్కరే చెయ్యలే దాపని. ఇందుకోసం పరిషత్తు లేర్పడే వప్పుడు. సభ్యులు మాత్రం అందరూ మహర్షులు. వారికి తెలియంది లేదు. వారి క్కావలసిందీ లేదు. రాగద్వేష రహితులు వారు. త్రికాల జ్ఞానసంపన్నులు వారు. ఉంఛవృత్తితోనూ, శిలావృత్తితోనూ బతికేవారు, వారు. జగత్కుటుంబీకులు వారు. చతుస్సాగర పర్యంతమూ జనుల శుభసౌభాగ్యాలే ధ్యేయాలు వారికి. కనక, శాసనం సవరించడానికి సర్వాత్మనా వారికే అర్హత. వారు చేసిన సవరణలకే యుగధర్మాలని వ్యవహారం. చక్రవర్తులకయినా, సామంతులకయినా ఆ శాసనం అనుసరించడమే విధి. అంచేత, ప్రభువులూ రాజకార్యనిర్వాహకులూ కూడా సంస్కృతం నేర్చుకోవలసిందే అప్పుడు. సర్వాంగసుందరం కనక - వేదశాస్త్రాలు మాత్రమే కాక ఉత్తమ వాఙ్మయం అంతా అందులోనే వుంది కనక, జ్ఞానమూ, దక్షతో, ఆనందమూ కావలసినవా<noinclude><references/> {{rh|413||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> rxril2lwtxr0ioneziiv5gxs4qjeg5y 104 204068 554619 531017 2026-04-27T12:23:17Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>రందరూ జనసామాన్యమున్నూ అది నేర్చుకునేది. కులవర్ణాల భేదాల్లేవు దానికి. పైగా, గుడ్డిగవ్వ ఖర్చులేదు, అది నేర్చుకోవాలంటే. విద్యలు చెప్పడానికి గురుకులాలుండే వప్పుడు. అప్పటి ప్రభువులు, విద్యావిధానం తమ గుప్పిట్లో యిరికించుక్కూచో లేదు, మరి. విద్యలు అమ్ముకోనూ లేదు, మరి. మనదేశంలో విద్యలకు దిగ్బంధనం చేసినవారు ఆంగ్లేయులు. మన సంస్కారం మనకు దూరంచేసి, తమ సంస్కారం మనకు మప్పవలసిన అగత్యం యేర్పడింది వారికి. విద్యావిధానం తమ గుప్పిట్లో వుంటేనే సాధ్యపడుతుం దిది. అయితే, వెనకటిరోజుల్లో భరతఖండంలో పాఠశాలల్లేవా అంటే, కావలసినన్ని. పాఠశాలలే కాదు, విశ్వవిద్యాలయాలూ వుండేవి జగత్తుకంతకూ సరిపోయే వెన్నో. ఇప్పుడు మనం గుర్తించవలసిం దేమిటంటే? ఉపాధ్యాయులను గ్రామస్థులే పోషించేవారు. సంపన్నుడే కానీ, బీదవాడే కానీ, చదువుకోవా లనుకునేవాడికి కానీ ఖర్చు పెట్టవలసిన అగత్యం వుండేది కా దప్పుడు. ఊళ్లిచ్చీ, నిధులిచ్చీ విశ్వవిద్యాలయాలను ప్రభువులు పోషించేవా రప్పుడు. సంపన్నులున్నూ కానుకలు చెల్లించేవారు వాటికి. ఎవ రేమి చేసినా “న మమ” అనుకునే చేసేవారు; గాని పెత్తనమూ, నిర్వహణా కోరి కాదు. అవి గురుకులాలు కనక, కులపతు అనేవారు నిర్వహించేవా రవి. వాటిమీద సర్వాధికారాలూ కులపతివి. అతనే ప్రధానాచార్యుడు. అన్నమూ బట్టా యిచ్చి విద్యార్థులకు చదువులు నూరిపోసేవాడు కులపతి. విద్యార్థులు వేలమీద వుండేవారు, కులపతి కింద ఎందరో ఆచార్యులతోపాటు. కులపతి అన్నశబ్దం చాలా విలవయినది. కాని, కులపతి మహర్షి అన్నశబ్దాలు, ఇప్పుడు, అనర్హులకే వినియోగపడుతున్నాయి, చాలామందికి. 'అన్నదానాదినా దశసహస్రాణి య ఏకో భరే త్స కులపతి” అన్నమూ బట్టా, జ్ఞానమూ - ఇలాంటి విచ్చి పదివేలమంది విద్యార్థులను భరించేవాడు "కులపతి" అని నిర్వచనం మరి. ఆ విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఉత్తీర్ణులయి దిగంతు లనిపించుకునేవారు పండితులు. జనులకూ, రాజులకూ, చక్రవర్తులకూ గూడా ధర్మ సందేహాలు తీర్చేవా రాపండితులు. జాతికి జాతి అంతా ఆ పండితులకు పాదపూజలు చేసేది.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||414}}</noinclude> msfq76tcdg3cil44zksfcce0a8lr4pm 104 204069 554620 531018 2026-04-27T12:25:49Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>సంస్కారులు వారు. జాతి మొత్తంమీద సంస్కారం నిలపడం వారి పని. ఏదేశాని కాదేశం తన రాజకార్యాలు తన మాతృభాషలోనే నిర్వర్తించుకునేది. జనులున్నూ సర్వవ్యవహారాలూ తమ మాతృభాషలోనే దిద్దుకునేవారు. భాషైకదేశవ్యవస్థ ఈశ్వరనిర్మాణం. ఏవిధంగానూ దానికి ప్రాతికూల్యం వుండేది కా దెప్పుడూ. భరతఖండం అంతటా జ్ఞానం లాస్యం చేసిం దప్పుడు. దేశాలన్నీ సుభిక్షంగా వుండే వప్పుడు. జనులందరూ శాంతంగా బతికేవా రప్పుడు. {{c|<big><big>74</big></big>}} ఇప్పుడే కా దెప్పుడూ, భరతఖండంలో, యే వొక్క దేశానా జనవ్యవహారంలో వుండిన భాష కాదు సంస్కృతం. "మన వూహల కందని యెన్నో శతాబ్దులకు పూర్వం వ్యవహారచ్యుతం అయిపోయిం దది" అనుకోడం అవివేకం. అది వేదభాష. మానవులు రచించింది కాదు, వేదం. అపౌరుషేయం అది. బ్రహ్మముఖోద్గతం. మన మహర్షులు వినగలిగా రది. అంచేతనే "శ్రుతి” అది. కనక, దేవభాష సంస్కృతం. అయితే, మిక్కిలీ గహనం అది, సుబోధం కాదు. పోనీ అంటే విడిచిపెట్టడానికి వీల్లేనిదిన్నీ. మన సంస్కారం అంతా మంటగలిసిపోతుం దలా చేస్తే. ధర్మదూరులం అయిపోతాం మనం. ఆటవికులదీ మనదీ వొక్కటే అంత స్తవుతుం దప్పుడు. ఇంతకంటే పతనం యేమి వుంటుందీ? వేదం మాట అలా వుండగా, సంస్కృతమున్నూ, మహేశ్వరుని అమరుకంనుంచి ఆవిర్భవించిన భాష. కనక, వేదంవంటిదే మన కదిన్నీ. ఇది గుర్తించి, అందరికీ సుబోధం అయేటట్టు చక్కగా సంస్కరించారు మనవాళ్ళాభాష. దానికే "సంస్కృతం" అని వ్యవహారం అప్పణ్ణుంచీ. వాల్మీకిమహర్షి రామాయణమూ, కృష్ణద్వైపాయనుడు మహాభారతమూ రచించిం దాభాషలోనే.<noinclude><references/> {{rh|415||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> sqil74kx2ko1i6mkw3emfn185a4jj9h 104 204070 554623 531082 2026-04-27T12:28:05Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>గౌతముడూ, జైమినీ, పతంజలీ - ఇలాంటి బ్రహ్మవేత్తలు దర్శనాలు రచించిందీ ఆ భాషలోనే. కాళిదాసూ, భవభూతి, బాణుడూ - ఇత్యాది మహాకవులు కూడా తమ అమూల్యరచనలతో రసస్రవంతులు ప్రవహింపచేసిందిన్నీ ఆ భాషలోనే. అష్టాధ్యాయీ, దానిమీద శబ్దేందుశేఖరమూ, నవాహ్నికమూ, కైయటమూ వంటి భాష్యాలూ - ఇంత సమగ్రమైన వ్యాకరణం మరేభాషకూ లేదు. ఈ విధంగా, అటు విజ్ఞానమూ యిటు లోకజ్ఞానమూ నిండివున్నా యీ భాషలో. ఎంత మృదులమో అంత మధురం అది. ఎంత సరళమో అంత ప్రౌఢం అది. ఎంత లలితమో అంత గంభీరం అది. ఎంత సంపూర్ణమో అంత క్లుప్తం అది. దానికందని భావం లేదు. అందులో లేనిదిన్నీ భావంలేదు. మనకు నిర్మాణ శక్తేవుండాలి గాని, పారిభాషికాలకంత అనువైన భాష మరొకటి లేదు. మన తలలో నాలుక అది. మన రక్తంలో జీవకణం అది. కనక, మన హృదయమున్నూ సంస్కృతమే. ఇంత అవినాభావం గుర్తించే మన మహర్షులు జాతీయభాషగా నిర్దారణ చేశా రది. ఇక్కడ మరొక విశేషం కూడా వుంది. ధూమజ్యోతిస్సలిల మరుత్తుల సన్నిపాతం మేఘం. పృథివి కాదు, గగనసీమ దానికి విలాసభూమి. అయితే, పార్థివాలు కలిస్తేనే దానికి రూపనిష్పత్తి. అది లేకపోతే, రత్నగర్భ అయిన యీ భూమి అంతా వో-ట్టి చపుటిపర్ర. ఆ మేఘంవంటిదే మన భారతజాతీయత. అలౌకికం అది. ఖండాంతరాల్లోనే దాని ప్రసక్తి. ఒక దేశానికి సంబంధించింది కాదది. ఎన్నో దేశాలు కలిస్తేనే దానికి రూపనిష్పత్తి. అది లేకపోతే మాత్రం, ఆంధ్రవంగాదు లైన ఈ ఛప్పన్న దేశాలూ చెట్టుమీది పిట్టలు. కనక, భారతజాతీయత అలౌకికమైన నిర్మాణం. అసాధారణం అది. మహర్షులకే సాధ్యం అది. భౌతికదృష్టి కందేది కాదది.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||416}}</noinclude> ad7n4nstked0mm17gid1bbz8u7ahpri 104 204071 554624 531083 2026-04-27T12:30:15Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>కాగా, అలౌకికమైన భారతజాతీయతకు అలౌకికమైన సంస్కృతమే భాషకావడం సహజంగానూ వుంది, ఎంతో గొప్పగానూ వుంది. అది అర్థంచేసుకోవాలంటే చిత్తసంస్కారం వుండాలి. పోతే, - ఈ జాతీయభాష విషయమై మన మహర్షులు కనబరిచిన దూరదృష్టి మిక్కిలీ ప్రశంసాపాత్రం. ఎంచేత నంటే? భరతఖండానికి ఆంధ్రవంగాదు లన్నీ సమానాలే. వాటిలో వాటి కీషత్తారతమ్యా లుండవచ్చు; కాని దానియెదట మాత్రం యేవొక్క దేశానికీ ఆధిక్యం లేదు. అంచేత, వాటిలో వొకదాని భాషను భరతఖండానికి జాతీయభాషగా ఏర్పాటుచేస్తే, ఆ ప్రత్యేక దేశానికి తక్కినవాటికంటే వొకవిధమైన "శిష్ట"త్వం ఆరోపించిన ట్టవుతుంది. ఆ దేశంవారి స్వార్థానికి దోహదం చేసిన ట్టవుతుంది. తక్కిన దేశాల భాషలను అగౌరవపరిచిన ట్టవుతుంది. తక్కిన దేశాలవారిని అనాగరకులని, ఆటవికులని, కిందపరచిన ట్టవుతుంది. ఆ దేశానికది ఘనతా, తక్కినదేశాలకు అందువల్ల అపఘనతా అవుతుంది. ఇంతటితో పోదు. తక్కిన దేశాలవారి కీర్ష్యాసూయాజనకం అవుతుం దది. దాంతో కలతలకున్నూ మూలం అవుతుంది, చివరికి. అంటే “నా భాష అది. నాది కాదు. మనది కావడానికి దాని కర్హత లేదు” అన్న ద్వైధీభావం బయలుదేరుతుంది, తక్కిన దేశాలవారిలో, అవ్యవధానంగా. "నీ భాష న్నేనెందుకు నెత్తి కెక్కించుకోవాలీ?” అన్న అభిమానమున్నూ పుట్టడాని క్కారణం అవుతుంది వారికి, అవ్యవధానంగా. ఆ భాష యెవరిదో వారికి “మీరంతా పురుగులు" అన్న నిరసనభావం పుట్టిస్తుంది. తక్కిన దేశాలవారిమీద, తప్పనిసరిగా. అపాయకరమైన సన్నివేశం యిది. అంటే, భారతీయైక్యతకు కూకటివేరూ, వేరుపురుగూ వొక్కమాటే యేర్పడతాయి. మహర్షులు రాగద్వేష రహితు లన్నాను. త్రికాలజ్ఞానసంపన్ను లన్నాను. దానికి సమన్వయం ఇలాంటిచోట కనబడుతుంది. వా రాయోగ్యత యిక్కడ కనబరుచుకున్నారు, పూర్తిగా. రాగద్వేషాల దుర్దమశక్తి యెరిగివుండినవారు కనక, వారు సప్రయత్నంగా అవి జయించినవారున్నూ కనక, సంస్కృతమే మనకు జాతీయభాషగా నిర్ణయించగలిగారు వారు. వారి దూరదృష్టికి మరో నిదర్శనం చెబుతాను. శ్రీరాము డయోధ్యావాసి.<noinclude><references/> {{rh|417||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> adjifua3vfc6bz8t8p5m33a0071ncoy 104 204072 554625 531084 2026-04-27T12:32:35Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకావాసి. “అయితే, వారి మాతృభాష లేమిటి?" "అయోధ్యలోనూ ద్వారకలోనూ జనభాష లేమి టప్పుడు?” ఈ ప్రశ్నలే పుట్టనివ్వలేదు మన మహర్షులు. శ్రీరాముడు సంస్కృతభాషలోనే అవతరించాడు. శ్రీకృష్ణుడున్నూ అంతే. మిక్కిలీ జటిలాలైన చరిత్రలు వారివి. ఆదర్శభూతా లైన ప్రవృత్తులున్నూ వారివి. దేని కదే అని, వొక్కొక్క ప్రపంచం. సంస్కృతభాష అంతా ఆక్రమించుకుని వున్నా యవి. కాగా, వారి విషయమై వొక్క అక్షరం కావాలన్నా సంస్కృతమే మనకు గతి. మన ధర్మేతిహాసా లవి. కనక, మనం చదివే తీరవలసిన వవి. మరి, వారిభాష సంస్కృతం కాకపోతే? "వా రెవరో” అనేక దేశాలవారికి “మనవాళ్ళు” కారు వారు. వెంటనే పుడతా యీభావాలు. "గొప్ప పాత్ర"లని మెప్పు మాత్రం కలగవచ్చు; కాని ఆత్మీయత యేర్పడదు. ఇది, వారి భారతజాతీయతాజనకత్వానికి గొడ్డలి పెట్టు. మన మహర్షు లుద్దేశించిన భారతీయైక్యతకున్నూ పిడుగుపాటు. అంటే? వారు మన మూలపురుషులు కారు. మనం వారి వారసులమున్నూ కాము. దీంతో, ఛప్పన్నదేశాలవారికీ వుండుకున్న దృఢానుబంధం సడలిపోడం లేదూ? తెగిన్నీపోడం లేదూ? ఇంతటితో ఆగలేదు మహర్షులు. మన పురాణసముచ్ఛయమూ, మన శాస్త్రాలూ, మన సర్వస్వమూ సంస్కృతంలోనే నిక్షేపించారు వారు. ఆ గ్రంథాల్లో దేశభాషల ప్రసక్తే యెత్తలేదు వారు. అంటే - మన పురాణపురుషులూ, మన శాస్త్రకారులూ, మన మహర్షులూ సంస్కృతంలోనే అవతరించారు. సంస్కృతంలోనే ప్రవర్తించారు. కనకనే ఛప్పన్నదేశాల్లో యే వొక్కదేశంవారూ కారు వారు. విశేషించి అందరికీ “మనవాళ్ళు.” “వారు మనవా"ళ్ళయితే, మరి, మనం? ఒకటి కాదూ?<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||418}}</noinclude> elm9nz3zig3wf1sxuw4b9demfednhyg 104 204073 554626 531085 2026-04-27T12:34:39Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>ఏకత అంటే యింతకంటే మరే మయినా వుందా? వైదిక ధర్మం ప్రతిపాదించిన భారతీయైక్యతను, మన జాతీయభాష - మన సంస్కృతం, ఈవిధంగా దృఢపరిచింది. శతాబ్దుల కిందట - కాదు కాదు - సహస్రాబ్దులకిందట - అదిన్నీ కాదు - మహాయుగాలకిందటే యీ యేకతను మన రక్తంలో కలిపేసింది సంస్కృతం. తానూ కలిసిపోయింది మన రక్తంలో. మరి "సంస్కృతం మృతభాష" అన్న సిద్ధాంతం మన వొప్పుకోడమేనా? {{c|<big><big>75</big></big>}} “అయితే, దానివల్ల, మన పృథక్త్వం నశించిందా?” లేదు లేదు, ఆ యేకత్వంతోపాటు సమంగా దృఢపడింది. అంటే, మన పృథక్త్వం వొంటిపేట. మన యేకత్వం జమిలిపేట. మన పృథక్త్వం సృష్టిక్రమంలోది. మన యేకత్వం మనమే కల్పించుకుని, ప్రాణపదంగా మనమే పోషించుకున్నది. విశ్లేషించి చూసుకుంటే, దీనివల్ల ఇటు ఆంధ్రజాతీయతా తప్పనిసరి అవుతోంది. మన ఆంధ్రులకు, అటు భారతజాతీయతా తప్పనిసరి అవుతోంది. ఒక చెట్టుం దంటే, దాని కాండం యేకాండంగా పెరిగిపోదు, పైకిపైకి. ఒక అవధిలో అనేకాలు దాని క్కొమ్మ లేర్పడతాయి. అది సృష్టిక్రమం. ఆ కొమ్మలు దేనికదే ప్రత్యేకాలు. వాటిలో వొక టెండిపోతే - అధవా - విరిగిపోతే, తక్కినవి దాన్ని నిలపలేవు. ఒకటి యేపుగా పెరిగినా తక్కిన వడ్డుకోలేవు. దాని బతుకు దానిదే. అంటే, కొమ్మ ఆధేయం. కాండం ఆధారం. మన భారతజాతీయతకూ, తదంతర్గతాలైన ఆంధ్రవంగాదిదేశాల భిన్న జాతీయతలకూ ఇదే పోలిక. ఆంధ్రం - వంగం - కర్ణాటకం - మహారాష్ట్రం - ఓఢ్రం - తమిళం - ఇవన్నీ కొమ్మలవంటివి. భరతఖండం కాండంవంటిది. మరి, ఆ భరతఖండం చెడితే? హరోంహర, ఛప్పన్న దేశాలూ ఏకకాలాన దెబ్బతింటాయి. కనక, భారతీయైక్యత, మానప్రాణాలకంటేనూ మన కందరికీ ముఖ్యం. దాన్ని మనం అందరమూ పోషించుకోవాలి. ఆ పోషించుకోవలసిన విధానం చాలా స్పష్టం, గాహనం కాదు.<noinclude><references/> {{rh|419||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> odzbm0tg6av0uti876hmm36p5isk476 104 204074 554627 531086 2026-04-27T12:36:26Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 554627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>మనం ఆంధ్రులం. మన భాషను మనం పోషించుకుంటాం. మన జాతీయతను మనం దృఢపరుచుకుంటాం. మన దేశం మనం బాగుచేసుకుంటాం. తమిళుడూ ఇంతే చేస్తాడు. కర్ణాటకుడూ, మహారాష్ట్రుడూ, ఓఢ్రుడూ, గుజరాతీ, బంగాలీ - తక్కినవారూ ఇంతే చేస్తారు. మరి, భారతదేశమో అంటే, యింకెక్కడుందీ అది? ఇలా కాకపోతే, మరెలాగ అది బాగుచేసుకోడం? గుజరాతీ వచ్చి ఆంధ్రభాషనూ, ఆంధ్రజాతీయతనూ, ఆంధ్రదేశాన్నీ వుద్దరిస్తాడా? ఉద్దరిస్తే ఆ గుజరాతీ సంగతి యెవరు చూస్తారు? ఆ "యెవరి" సంగతి మాత్రం మరెవరు చూస్తారు? ఇది గుర్తించుకోలేక ఏమిటేమిటో చిలకపలుకులు పలుకుతారు పరప్రత్యయనేయ బుద్దులు. కాక, - రామేశ్వరం అరవల దొక్కళ్ళదే కాదు. తిరపతీ శ్రీశైలమూ మన ఆంధ్రులవి మాత్రమే కావు. జగన్నాథం ఓఢ్రుల దొక్కళ్ళదే కాదు. తక్కినవిన్నీ ఆ ప్రాంతాలవారివే కావు. భారతజాతీయత స్వత్వాలవి. భారతజాతీయతకు దోహదా లవి. ఈ భావం వైదికధర్మం కలిగిస్తోంది మనకు. ఈ మనభావం సంస్కృతభాష ధ్రువపరుస్తోంది. కనక, ఆ వైదికధర్మం విడిచిపెట్టేసుకుంటే - ఆ సంస్కృతభాష కూడా విడిచిపెట్టేసుకుంటే - మన భారతీయతనూ, మన జాతీయతనూ, మన మానప్రాణాలనూ నిలపగలవాడు సృష్టిలో లేడు. {{c|<big><big>76</big></big>}} అయితే, పృథక్త్వం మొదటిదా, ఏకత మొదటిదా మనకు? మనకు - అంటే ఛప్పన్న దేశాలవారికీ గ్రహణం. మొదట మనం ఆంధ్రులం. కనక, తరవాత భారతీయులం. ఇంత సుస్పష్ట మైన ఈ విషయం తికమకలు చేస్తున్నారు కొంద రిప్పుడు. అనుమానాలు కలిగిస్తున్నారు. అపనమ్మకాలు పుట్టిస్తున్నారు. అపాయకరమైన ప్రయత్నం యిది.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||420}}</noinclude> libee5c7p8ylhs81pva1ra69brx4ujx 104 211743 554766 554603 2026-04-28T06:18:37Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> బాధ్యతలను మీద వేసుకొని అంబేడ్కర్ భవన్ లో ఘనంగా జరగడానికి కృషి చేశారు. ఈ సంస్థ కొన్నేళ్ల పాటు వారింట్లో కేంద్ర కార్యాలయం నడిపించు కోవడానికి ఉచితంగా ఆఫీసు గదులను ఇచ్చారు. అదే సమయంలో బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ, మైనారిటీల ఐక్యత కోసం బస్సు యాత్రలను నిర్వహించారు. బహజన సమాజ్ పార్టీ నేత కాన్షీరాం గారితో అనేక దఫాలుగా చర్చలు జరిపారు. కలిసి పని చేయడానికి ఒక అవగాహనకు రావడం. జరిగింది. నిర్మాణ పరంగా అది మధ్యలోనే ఆగిపోయింది. 1997 నుండి తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం తనవంతు కర్తవ్యం స్వాతంత్య్ర సమరయోధులను, బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ సంఘాల నాయకులకు ఒక తాటి మీదకి తెచ్చి అనేక కార్యక్రమాలు తీసుకున్నారు. చలో ఢిల్లీ కార్యక్రమంతో అన్ని పార్టీల్లో సంస్థల్లో ఒక కదలికను తీసుకొచ్చారు. ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ను కలిసి వినతిపత్రం సమర్పించారు. తెలంగాణ రాష్ట్రం కోసం చివరి క్షణం దాకా కృషి చేశారు. 2001లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ఏర్పడినప్పుడు ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ దానికి కేంద్ర కార్యాలయంగా తన ఇల్లునే అందించిన సహృదయ సౌజన్య శీలి. దాంతో 09-02-2002 కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ ఇంటిని ఆయన లేని సమయంలో నేలమట్టం చేశారు. అప్పటి అధికార ప్రభుత్వం కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీపై కక్ష కట్టింది. ఆ భవనంలోని అన్ని రికార్డులను, స్థిర, చరాస్థులను ప్రభుత్వాధికారులు తీసుకొనిపోయారు. డాక్టర్ శకుంతలాదేవి తదితరులు ఎంత అడ్డుకున్నా బలవంతంగా ఖాళీ చేయించి బహళ అంతస్తుల భవనాన్ని కూల గొట్టించారు. 2002-2006 కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ ఇంటిస్థలాన్ని, భవనాన్ని సుప్రీం కోర్టు కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీకే చెందుతుందని తీర్పు ఇచ్చింది. అయినప్పటికీ నాటి ప్రభుత్వం తీసుకుపోయిన రికార్డులను, ఆస్తులను తిరిగి ఇవ్వలేదు. 2005లో ఆగష్టు 9న భారత రాష్ట్రపతిచే ఎమినెంట్ ఫ్రీడం ఫైటర్గా గౌరవించబడ్డారు. 26-02-2007లో సత్యాగ్రహ ఉద్యమం నూరేళ్ల పండగ సందర్భంగా తత్సంబంధిత కమిటీలో సభ్యులుగా నియమించబడ్డారు. 19-09-2007న స్వాతంత్య్ర సమరయోధుల స్క్రీనింగ్ కమిటీకి చైర్మన్ గా నియమించబడ్డారు. బాపూజీ సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తదితరులు స్థాపించిన రెడ్డి హాస్టల్ వలె పద్మశాలి విద్యార్థుల కోసం హైదరాబాద్లో హాస్టల్, సంఘ భవనం అవసరమని భావించారు. బాపూజీ చేనేత సహకార సంఘాలు, పద్మశాలి సంఘాలు ఏర్పాటు చేయడం, స్వంత భవనాలు నిర్మించడంలో కీలకపాత్ర వహించారు. అఖిల భారత పద్మశాలి సంఘం, నైజాం రాష్ట్ర పద్మశాలి సంఘం నిర్మాణంలో చరిత్రాత్మకమైన పాత్ర నిర్వహించారు. నిండుగా 97 ఏండ్లు పరిపూర్ణంగా జీవించిన కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ ఒక చక్కని ఆర్టిస్టు కూడా, మనిషి పుట్టుక నుండి మరణించేదాక వివిధ దశలను తన కుంచెతో చిత్రించిన తాత్విక దృష్టి. ఆరోగ్యం విషయంలో ఆయన జీవితం అనుసరించదగినది. రోజూ ఉదయం యోగాసనాలు, ధ్యానం చేయడం, మిత ఆహారం తీసుకోవడం, ప్రతి పనిని క్రమశిక్షణాయుతంగా పని చేయడం, ప్రతిదీ ఫైల్ చేసి రికార్డు చేయడం అనేది వీరి నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన సుగుణాలు. తన ఇంట్లో అనేక దినపత్రికలు తెప్పించి, గ్రంథాలయం నడిపేవారు. ఇలా రాజకీయ నాయకులు తన ఇల్లును సామాజిక కార్యక్రమాల కోసం, గ్రంథాలయం కోసం ఉపయోగించడం అరుదైన విషయం. కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ తన జీవిత కాలంలో ఎంతోమంది మహనీయులతో, నాయకులతో, సామాజిక ఉద్యమకారులతో సత్సంబంధాలు కొనసాగించారు. జవహర్లాల్ నెహ్రూ, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్, ఇందిరాగాంధీ, కామరాజ్ నాడార్, నిజలింగప్ప... మొరార్జీ దేశాయ్, టంగుటూరి అంజయ్య, కె.వి. రంగారెడ్డి, సురవరం ప్రతాప రెడ్డి, రాజీవ్ గాంధీ... సోనియా గాంధీ, మన్మోహన్ సింగ్ మొదలుకొని వందల వేల జాతీయ నాయకులతో, రాష్ట్ర నాయకులతో సత్సంబంధాలు ఉండేవి. జీవితమంతా కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ బీసీ, ఎస్సీ,<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |274 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> l3nugsdk3elsh19qt9yqnp7a4gk61b7 104 211744 554769 552115 2026-04-28T06:23:06Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> ఎస్టీ, మైనారిటీ నాయకులను, కార్యకర్తలను ప్రోత్సహిస్తూ వచ్చారు. కొండా లక్ష్మణ్ బామాజీ ఆత్మగౌరవంతో జీవించారు. అందువల్ల 1978 నుండి 1988 మధ్య గవర్నర్ అయ్యే అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ చంచాగిరి చేయడం ఇష్టం లేక వదులుకున్నారు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటును చూడకుండానే సెప్టెంబరు 21, 2012న 97 సంవత్సరాల వయస్సులో హైదరాబాదులో తన సామాజిక, రాజకీయ, జీవనయాత్రను చాలించారు. తొమ్మిది దశాబ్దాల తెలంగాణ సామాజిక చరిత్ర, ఉద్యమాలు, కార్యక్రమాలు, సహకార రంగ వికాసం, సామాజిక, ఆర్థిక న్యాయం, సమసమాజం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వానికి సంబంధించిన అనేక సంఘటనలు, పరిణామాలు కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ గారి జీవితంతో ముడిపడి వున్నాయి. కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ వంటి వ్యక్తిత్వం, సౌశీల్యం, సంకల్ప బలం, త్యాగశీలత నేటి సమాజానికి ఎంతో ఆదర్శనీయమైనవి. ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ అట్టడుగు వర్గాల నుండి స్వయంకృషితో ఎదిగిన జాతీయ నాయకుడు. ప్రజల మనిషి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. సామాజిక న్యాయం, సామాజిక మార్పు కోసం తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన త్యాగధనుడు కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |275 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> qtp4hkopk3xo8muu6sx7qjbguqsalo6 104 211745 554786 552116 2026-04-28T06:32:31Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''77. కొండపల్లి శేషగిరిరావు '''</p>}} {{right|- డా॥ సురభి వాణీదేవి}} ప్రఖాత్య తెలంగాణ చిత్రకారులు శ్రీ కొండపల్లి శేషగిరి రావు గురించి చెప్పడం అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను. కీర్తిశేషులు కొండపల్లి శేషగిరి రావు గారు వరంగల్ జిల్లాలోని పెనుగొండలో జనవరి 7, 1924 సం॥లో జన్మించారు. 1942లో ఆంధ్రా మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్ష పూర్తి చేసుకొని హైదరాబాద్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్ లోని దీన్ దయాళ్ నాయుడు వద్ద చిత్రకళని అభ్యసించారు. 1945లో కమలాదేవితో వివాహం జరిగినది. వీరికి ఆరుగురు కుమారులు ఒక కుమార్తె. చిన్నతనం నుండే చిత్రకళపై మక్కువ ఉన్న కొండపల్లి శేషగిరి రావు, సాతాని బుచ్చయ్య పంతులు అనే ఆయన వేసిన కోతిబొమ్మ తనలోని చిత్రకారుణ్ణి మేలుకొలిపిందంటారు. డ్రాయింగ్ టీచర్ మహమద్ షరీఫ్ ప్రోత్సాహంతో ఎలిమెంటరీ పరీక్షలకు ట్రైనింగ్ ఇచ్చారు. చెట్లు, కాలువలు, చేమలు, జింకలు, పులులు, పక్షులు ప్రభావితం కాబడ్డ శేషగిరి రావు గారిని నవాబు మెహదీ జంగ్ విశ్వభారతి శాంతినికేతనక్కు పంపారు. అక్కడ ఆయన నందలాల్ బోస్, అవనీంద్రనాథ్ టాగూర్ వద్ద శిష్యరికం చేశారు. అఖిల భారతస్థాయి శిక్షణను పొందారు. కాపీయిస్టుగా ప్రారంభమైన ఆయన జీవితం సృజనాత్మకతతో మంచి కళాకారుడి పరిణతి పొందింది. అక్కడి శిక్షణ వల్ల దుఃఖంలో సుఖాన్ని వికారంలో అందాన్ని, నలువులో తెలుపును, చీకటిలో వెలుగును, వెలుగులో రంగులను గుర్తించారు. బనస్తరి విద్యాపతి వద్ద కుడ్య చిత్రాలలో శిక్షణ పొందారు. 20వ శతాబ్దం తొలిరోజుల్లో ప్రారంభమైన అవ్యక్త చిత్రకళను సైతం అర్థం చేసుకొని తను ఆనందించడమే కాక ప్రపంచానికి చెప్పుగల నైపుణ్యం సాధించారు. దాదాపు 34 సం. రాలు హైదరాబాద్ లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ లొ చిత్రకళా అధ్యాపకునిగా సేవలందించారు. 1949లో కొండపల్లి శేషగిరి రావు గారు వేసిన “సంతాల్ సృత్యం” అన్న చిత్రం అఖిల భారత చిత్రకళా ప్రదర్శనలో ప్రథమ బహుమతి గెలుచుకుంది. 1958లో పరామర్శ అన్న చిత్రం బంగారు పతకాన్ని సాధించగా క్షమ అన్న చిత్రం కలకత్తా చిత్ర ప్రదర్శనలో సిల్వర్ మెడల్ గెలుచుకుంది. కైరో, ఇటలీ, అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా వంటి అనేక దేశాలలో ఆయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. మన దేశంలోని ఇంచుమించు అన్ని రాష్ట్రాలలోను శేషగిరిరావు గారి చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. కొండపల్లి శేషగిరి రావు గారు వేసిన చిత్రాలలో వరూధిని, ప్రవరాఖ్యుడు, పాండవ వనవాసం, దమయంతి, శకుంతల లాంటి చిత్రాలు పురాణ ఇతిహాస, రామాయణ పాత్రలకు జీవం పోసిన<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |276 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> eaf5wrv2z5y83a28tij1g9aqbixc9zs 104 211746 554787 552117 2026-04-28T06:53:01Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> చిత్రాలుగాను, తద్వారా ఆయన సంప్రదాయ చిత్రకారునిగా ఖ్యాతి గడించారు. విజయ నగర సామ్రాజ్య స్థాపన దృశ్యాన్ని ఆయన చిత్రించిన తీరు మరెవ్వరికీ సాధ్యం కాలేదు. తెలుగు తల్లి సముజ్వల రూప చిత్రణ ఆయనకు ఎనలేని పేరు ప్రతిష్టలు తెచ్చింది. ఈ చిత్రాలలో భారతీయత, జాతీయత ప్రస్పుటంగా ఉండటమే కారణం. ఆయన వేసిన వాటర్ కలర్ వాష్ చిత్రాలలో అవనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, నందలాల్ బోస్ ముద్రలూ కానవస్తాయి. శేషగిరిరావుగారి చిత్రాలలో ముఖ్యంగా మూడు శైలులు కనిపిస్తాయి. అవి 1. రామాయణ, మహాభారత, ఇతిహాస పాత్రల చిత్రణ 2. వంగ చిత్రకారులైన అవనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, నందలాల్ బోస్ ల శైలి, ఛాయలు, 3. ఇటాలియన్ రినాయిసెన్స్ (పుణర్వికాస దశ) ఛాయలు, ఆయన రేఖా చిత్రాలలో క్లుప్తత, సొగసు, గీతలపై పున్న సాధికారత కనిపిస్తాయి. ప్రకృతిలో దాగి వున్న లయబద్ధమైన సంగీతానికి అద్భుతమైన రూపాలు ఆయన వేసిన రాయగిరి కొండ గుట్టలు. అధునాతన శైలిలో వేసిన “చనిపోయిన ఆవు” కోర్కెలు, రాజ్యాధికారం, క్షమ లాంటి చిత్రాల ద్వారా నైరూప్య చిత్రకారుడిగా కనిపిస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ హరిజనోద్యమం అన్న కుధ్య వర్ణ చిత్రం శేషగిరిరావు గారి సామాజిక చైతన్యానికి, స్ఫూర్తికి నిదర్శనం. ఇంతే కాకుండా కాకి పడగలనే ఒక పురాతన చిత్రకళా సంప్రదాయాన్ని ప్రపంచం దృష్టికి తీసుకొని వచ్చిన ఆ కళాకారులకు ప్రభుత్వంలో గుర్తింపు తీసుకొని వచ్చిన చిత్రకారుడు ఆయన. రామప్ప దేవాలయంలోని నంది మెడ చుట్టూ ఉన్న హారాన్ని ఎంతో స్పష్టంగా చిత్రించిన చిత్రం నేటికీ మనందరికీ ప్రామాణికంగా నిలిచింది. సహజంగానే మా నాయనగారు భారత మాజీ ప్రధాన మంత్రి కీ.శే. శ్రీ పి.వి. నరసింహారావుగారు కవులు, కళాకారులు, పండితులతో ఎంతో గౌరవంగా, స్నేహంగా ఉండేవారు. తరచు పండిత గోష్టులు,చర్చలు మా ఇంట్లో జరుగుతుండేవి. ఒకనాడు శేషగిరిరావుగారిని పిలిచి నేను వేసిన బొమ్మలు చూపిస్తూ, ఫైన్ ఆర్ట్స్ కాలేజిలో చేరుతానంటుందని చెప్పారు. బొమ్మలు బాగున్నాయని ప్రోత్సహిస్తూ నన్ను ఆర్ట్స్ కాలేజిలో జాయిన్ చేసిన శేషగిరిరావు గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే. 1984లో ప్రిన్సిపల్గా పదవీ విమరణ అయిన తరువాత కూడా ఎంతో నియమ నిబద్ధతతో ఆ వయస్సులో కూడా కొత్త పద్ధతులు కనుక్కోవాలనే పట్టుదల మాలాంటి వారికి స్ఫూర్తిదాయకం. ప్రతి సంవత్సరం దసరా నవరాత్రుల్లో మొదటి రోజున తప్పక దుర్గాదేవి చిత్రం ప్రారంభించే వారు. దసరా నాటికి ఆ చిత్రం పూర్తయ్యేది. అలా అనేక సంవత్సరాలు దుర్గాదేవిని అనేక రూపాలలో, వర్ణాలలో, చిత్రించిన శేషగిరిరావు గారు ధన్యజీవులు. ఆ చిత్రాలు చూసిన వారు అమ్మవారి ప్రతిరూపాలుగా భావించేవారు. వారు ఎంతో ముచ్చటపడి చిత్రించిన గజలక్ష్మి చిత్రం ఒక దీపావళి నాడు ఇవ్వడం నేనెప్పటికి మరువలేను. 1982వ సంవత్సరంలో అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి టి. అంజయ్యగారు ఆయనతో వేయించిన చిత్రం తెలుగు వెలుగులు అందరినీ అలరించిన ఆ చిత్రంలో తెలుగువారి వైభవం ఎంతో ప్రస్పుటంగా హృద్యంగా రుపొందించారు. సుమారు 60 అడుగుల పొడవు 10 అడుగుల ఎత్తు గల చిత్రం మన రాష్ట్రంలో వున్న అతి పెద్దచిత్రంగా నమోదయింది. ఈ కాన్వాస్ విశ్వామిత్రుని చిత్రంతో ప్రారంభమయి, బూర్గుల రామకృష్ణరావు చిత్రంతో పూర్తవుతుంది. ఆ చిత్రం మధ్యలో తెలుగువారి ఆరాధ్యదైవమైన శ్రీ తిరుమల వేంకటేశ్వర స్వామి వారి చిత్రం ఉంటుంది. ఆ చిత్రానికి ఇరువైపులా తెలుగు నేలను ఏలిన సామ్రాట్టులైన శాతవాహనుడు, గౌతమీ పుత్ర శాతకర్ణిలతో పాటు, రుద్రమదేవి లాంటి చారిత్రక ఆనవాళ్లే కాక బౌద్ధ మతానికి చెందిన నాగార్జునుడు, త్యాగయ్య, అన్నమయ్య లాంటి వాగ్గేయకారులు, నన్నయభట్టు, వేమన మొదలైన కవులు రాజ రాజ నరేంద్రుడు, శ్రీకృష్ణ దేవరాయలతో పాటు పరమత సహనానికి ప్రతీకగా నిలిచిన కులీ కుతుబ్ షా, వరంగల్ కాకతీయ తోరణం, రామప్ప దేవాలయ నాగినులు,<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |277 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> b5s7vfybfigtc5ilsf82he81s5stqz3 104 211747 554788 552118 2026-04-28T06:58:18Z A.Murali 3019 554788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude> నాగార్జున సాగర్ డ్యామ్, చార్మినార్ లాంటివి ఎన్నో చిత్రించబడ్డాయి. ఒక్క చిత్రంతో తెలుగు దనాన్ని తెలుగు దర్పాన్ని వారి చరిత్రని చిత్రించిన కొండపల్లి శేషగిరిరావు గారి ప్రతిభ అనన్య సామాన్యం. ఉత్తమ కళ కాలాలకు అతీతం దానికి భూత భవిష్యత్ వర్తమానాలు ఏకమవుతాయి. ప్రాచీన కళ, ఆధునిక కళ అనే పేర్లు చారిత్రక, వ్యావహారాలకు సంకేతాలు మాత్రమే. కళాకారుడు స్వతంత్రుడు. చిత్రకళ ఎన్ని రూపాలలో నిలువబడ్డా నాలుగు కాలాలపాటు నిలిచినదే ఉత్తమ కళగా భావించాలి. 2 008 సం.లో ఉచ్చి ఆర్ట్ గ్యాలరీ చీరాల వారు చిత్రకళకు తెలుగు దనాన్ని, తెలుగుడు చిత్రకళా వైభవాన్ని తెచ్చిన శేషగిరిరావుగారిని విశ్వ కళాతపస్వి బిరుదుతో సన్మానించారు. భారత ప్రభుత్వం 1980 నుంచీ ఆయనను ప్రొఫెసర్ ఎమిరటన్గా గుర్తించి గౌరవించడం ఈ సందర్భంగా గమనార్హం. కళ ద్వారా సామాన్యుల నుంచి మాన్యులు కళా విమర్శకులు. అలాగే సాటి సుప్రసిద్ధ చిత్ర కళాకారుల వరకు అందరి మన్ననలు ఆయన పొందారు. అన్ని పత్రికలలోనూ ఆయన చిత్రాలు ప్రచురితమయ్యాయి. అలాగే ఆయన మీద అనేక వ్యాసాలు, పుస్తకాలు ప్రచురిత మయ్యాయి. తెలుగు రాష్ట్రాలలోనే కాక సమస్త భారతావనిలో ఆయన విశేష ఆదరణ, గౌరవం పొందారు. అక్బోర్ 2012 సం. లో తన చివరి మజిలీ ముగించిన శేషగిరిరావు గారు.... 'గీత నా పల్లవి కాంతి కల్పనాక్రాంతి పథము. దక్కు దృశ్యము అమృత దీపమ్ము లిచట మధ శూన్యంబు రూప ప్రస్థాన యాత్ర' అని అంటారు. 1996లో శేషగిరిరావుగారు చిత్రించిన మాన్యువల్ పెయింటింగ్ ఇప్పటికీ భారతీయ విద్యాభవన్ భవనంపై చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. ఇందులో పలు అంశాలు పామరులకు కూడా అర్థమయ్యే రీతిలో కనిపిస్తాయి. అలాగే మైత్రి వనం అనే మరో ప్రభుత్వ భవనంలోపలి హెరిటేజ్ గ్రాన్యువల్స్లో చిత్రించిన చిత్రం అద్భుతం. ఉ తెలంగాణ (278 తేజోమూర్తులు డుండడుంచుతురుము<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |278 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> tn232u4gflxlexeef3sm22opav1ekj7 554939 554788 2026-04-28T08:26:45Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> నాగార్జున సాగర్ డ్యామ్, చార్మినార్ లాంటివి ఎన్నో చిత్రించబడ్డాయి. ఒక్క చిత్రంతో తెలుగు దనాన్ని తెలుగు దర్పాన్ని వారి చరిత్రని చిత్రించిన కొండపల్లి శేషగిరిరావు గారి ప్రతిభ అనన్య సామాన్యం. ఉత్తమ కళ కాలాలకు అతీతం దానికి భూత భవిష్యత్ వర్తమానాలు ఏకమవుతాయి. ప్రాచీన కళ, ఆధునిక కళ అనే పేర్లు చారిత్రక, వ్యావహారాలకు సంకేతాలు మాత్రమే. కళాకారుడు స్వతంత్రుడు. చిత్రకళ ఎన్ని రూపాలలో నిలువబడ్డా నాలుగు కాలాలపాటు నిలిచినదే ఉత్తమ కళగా భావించాలి. 2003 సం.లో ఉల్చి ఆర్ట్ గ్యాలరీ చీరాల వారు చిత్రకళకు తెలుగు దనాన్ని, తెలుగుకు చిత్రకళా వైభవాన్ని తెచ్చిన శేషగిరిరావుగారిని విశ్వ కళాతపస్వి బిరుదుతో సన్మానించారు. భారత ప్రభుత్వం 1980 నుంచీ ఆయనను ప్రొఫెసర్ ఎమిరటన్గా గుర్తించి గౌరవించడం ఈ సందర్భంగా గమనార్హం. కళ ద్వారా సామాన్యుల నుంచి మాన్యులు కళా విమర్శకులు. అలాగే సాటి సుప్రసిద్ధ చిత్ర కళాకారుల వరకు అందరి మన్ననలు ఆయన పొందారు. అన్ని పత్రికలలోనూ ఆయన చిత్రాలు ప్రచురితమయ్యాయి. అలాగే ఆయన మీద అనేక వ్యాసాలు, పుస్తకాలు ప్రచురిత మయ్యాయి. తెలుగు రాష్ట్రాలలోనే కాక సమస్త భారతావనిలో ఆయన విశేష ఆదరణ, గౌరవం పొందారు. అక్బోర్ 2012 సం. లో తన చివరి మజిలీ ముగించిన శేషగిరిరావు గారు.... <poem> {{left margin|5em}} 'గీత నా పల్లవి కాంతి కల్పనాక్రాంతి పథము. దక్కు దృశ్యము అమృత దీపమ్ము లిచట మధ శూన్యంబు రూప ప్రస్థాన యాత్ర' అని అంటారు.</poem> 1995లో శేషగిరిరావుగారు చిత్రించిన మాన్యువల్ పెయింటింగ్ ఇప్పటికీ భారతీయ విద్యాభవన్ భవనంపై చెక్కుచెదర కుండా ఉంది. ఇందులో పలు అంశాలు పామరులకు కూడా అర్థమయ్యే రీతిలో కనిపిస్తాయి. అలాగే మైత్రి వనం అనే మరో ప్రభుత్వ భవనంలోపలి హెరిటేజ్ గ్రాన్యువల్స్లో చిత్రించిన చిత్రం అద్భుతం.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |278 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> pudpd0wwi0pyvojf54ou9n88bz7boux 104 211748 554941 552119 2026-04-28T08:37:21Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''78. కోవెల సంపత్ కుమారాచార్య '''</p>}} {{right|- డా॥ గండ్ర లక్ష్మణరావు}} <poem> ఏదో ఒక్కటి పూవు చాలుగద తానీ జీవికన్ గ్రమ్ము శోభా దారిద్య్రము రూపు మాపగ, నుధా ప్రాభాత రేఖావళీ సాదుత్వమ్ములు చిమ్మగా, నయిన నంసార హేలా విలా సాది శ్రీ మృదు పుష్ప నంచయము విన్యాసించె నొక్కుమ్మడిన్ </poem> శ్రీమాన్ కోవెల సంపత్కుమారాచార్యులు తెలుగు సాహిత్య క్షేత్రంలో వివిధ రకాల కావ్య, శాస్త్ర, విమర్శనాదుల పాదులను తవ్వి ఎందరో శిష్యులనే మొక్కలను నాటిన సాహితీ వనమాలి. చారిత్రక ప్రసిద్ధిగాంచిన వరంగల్లు నగరంలో శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయ పండిత వంశంలో శ్రీమాన్ కోయిల్ కందాడై రంగాచార్యులు గారి కనిష్ట పుత్రుడుగా 26 జూన్ 1933 (శ్రీ ముఖ ఆషాడ చతుర్ధి జయవారం) జన్మించారు. శ్రీ మాన్ రంగాచార్యులు గారు ఉభయ వేదాంతులు. గొప్ప విద్యాంసులు. ఉపన్యాసకేసరి, సుబోధక సుధామణి వంటి బిరుదులు పొందినవారు. నాకు మా నాయనగారే మొదటి గురువు అని తెలిపారు. బందరు దగ్గర చిట్టి గూడూరు ప్రాచ్యకళాశాలలో 1949లో చేరి శ్రీ మల్లంపల్లి విశ్వేశ్వర శర్మగారు, శరభయ్య గారు మొదలైన గురువుల వద్ద భాషా ప్రవీణ పూర్తి చేశారు. ఈ కాలంలో వ్యాకరణ ఛందస్సులంటే పెద్దగా ఇష్టముండేవి. కావని తరువాతి కాలంలో వాటినే పూర్తిగా ఇష్టపడి వాటిపై కృషి చేసి గ్రంథాలు రచించవలసి రావడం విశేషం. ఆయా రచనలచేత ప్రభావితుడై విశ్వనాథ సత్యనారాయణను గురువుగా భావించారు. ఆయన రచనలే తనను పరోక్షంగా సాహిత్యంలో ఎంతో ఉన్నతుడిని చేశాయని చెపుతుండేవారు. పద్యకవిత్వం, సంప్రదాయ కవిత్వంతో పాటు సంస్కృత కావ్యాలు, నాటకాలు మొదలైనవి అధ్యయనం చేశారు. ఆకాలంలోనే తోటి విద్యార్థుల వద్ద, పండితుల వద్ద హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషలను నేర్చుకున్నారు. కన్నడం కూడా నేర్చుకున్నారు. 1953 సిద్ధిపేట ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయునిగా చేరారు. మానుకోట, హనుమకొండలలో ఉపాధ్యాయులు గాను, 1966లో జగిత్యాల కళాశాల ఉపన్యాసకులుగా, తరువాత కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా పనిచేశారు. పనిచేసిన ప్రతిచోటా ఒక సాహిత్య వాతావరణాన్ని సృష్టించి విస్తరించడం ఆయన స్వాభావిక లక్షణం. సి. నారాయణరెడ్డి ఎం.ఏ. విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు రాసిన విశ్వగీతి కావ్య సౌందర్యాన్ని వివరిస్తూ సాహిత్య వ్యాసం. చిట్టిగూడురు ప్రాచ్యకళాశాలలో వీడ్కోలు సమావేశం లోనే తమ గురువులను గురించి పద్యాలు రాశారు. 1954లో హృద్గీత పేరుతో కోవెల సుప్రసన్న గారితో కలిసి ఒక శతకం వెలువరించారు. దానికి విశ్వనాథ పీఠిక రచించి ఆశీర్వదించారు. ఆ ఇద్దరు జంటకవులుగా ఆనంద<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |279 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> rp64n3sovfuvvj1ickpzd8ailb0kx7w 104 211749 554945 552120 2026-04-28T08:51:47Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> లహరి, శబరి కథాంవ కావ్యాన్ని రచించి విశ్వనాథ సత్యనారాయణకు అంకితం చేశారు. ఆయన జీవితకాలమంతా సాహిత్యం ప్రధానంగా మూడు విభాగాలుగా ఒక ఉద్యానవనాన్ని సృష్టించారు. ఒకటి సృజన. తనదైన భావనతో, తనదైన ఆశయంతో సమకాలీనమైన అంశాలకు స్పందిస్తూ కవిత్వం రచించడం. పద్యం, గేయం, వచనపద్యం అనే మూడు ప్రక్రియల్లో అద్భుతమైన స్వకీయమైన ముద్రతో రచనలు చేశారు. రెండవది వ్యాకరణ ఛందశ్శాస్త్ర పరిశోధనలో రచనలు వెలువరించడం. మూడ పది విమర్శనారంగంలో ప్రాచీనాధునిక ప్రాచ్య పాశ్చాత్య భూమికల్లో వివిధ రకాలైన విమర్శనా రచనలు, విమర్శల పరిశోధనలు చేయడం. ఈ మూడు విభాగాలలో విజ్ఞులు పండితులైన వారు ఎవరికి వారు సంపత్కుమార ఛందశ్శాస్త్ర వేత్త అనీ, పద్య కవి అనీ, పచనపద్య లాక్షణిక వేత్త అనీ, విమర్శకాగ్రేసరుడని భావించేస్థాయిలో రచనలు చేశారు. కోమటి వేమారెడ్డి కూర్చిన గాథా సప్తశతీ సారములోని వంద గాథలకు తెలుగు అనువాదం చేశారు. <poem>గాథలందు మరియు గానమ్ములందు, తం త్రీమనోజ్ఞ వాద్య రీతులందు ప్రౌఢ కాంతలందు రసికులు కానట్టి వారికదియ శిక్ష వసుధలోన..... వంటి పద్యాలు ఇందులో ఉన్నాయి.</poem> 1967లోనే దిగంబర కవిత్వానికి ఎదురుగా నిలబడడానికి సంపత్కుమార, సుప్రసన్న, వేంనరసింహారెడ్డి, పేర్వారం అనే నలుగురు కవులు చేతనావర్తం పేరుతో ఒక కవితా సంకలనం వెలువరించారు. దేశీయతా భూమికతో జాతీయతా వాదంతో సమసమాజాన్ని నిర్మించాలనే ధ్యేయంతో ఈ సంకలనం వెలువడింది. ఇది ఒక విధంగా సంచలనాన్ని ఆలోచనను రేకెత్తించింది. 1970లో చేతనావర్తం రెండవ సంకలనం వెలువరించారు. దానికి సంపత్కుమార పీఠిక రాశారు. <poem> దేశకాల సమాజ త్రిపుటి / అన్నిటికీ కేంద్రమైన వ్యక్తి అనంత వైవిధ్యంగల మనఃప్రవృత్తి / అన్ని దశల్లోను మానవ సమగ్ర వికాసం ఆధునిక భావన, అనుభూతి ప్రసారణ అనంత జగనైతన్యావగాహన నా కవితకు ప్రేరణాలు స్పందనలో దోహదాలు... </poem> అంటూ దేశం, జాతి, ఆలోచన, ఆచరణ మొదలైన ఒక దిశానిర్దేశం ఇందులో స్పష్టమవుతుంది. అంతర్మథనము పేరుతో ఒక విశిష్టమైన విలక్షణమైన శతకాన్ని యతీంద్రా వ్యాజ రామానుజా అనే మకుటంతో రచించారు. ఇందులో వైయక్తికమైన అనుభూతులతో పాటు సమకాలీనమైన సామాజం పట్ల కూడా మథనం పొందిన తీరు కనపడుతుంది. <poem> బస్సుల్ గాల్చుట రైళ్ళు గూల్చుట జన ప్రాణమ్ములన్ దీయుటల్ కన్నుంబుస్సుల విప్లవమ్ములివి సంఘమ్మున్ నమానించువా హిస్సాకోనము చంపులాడుకొని తామీ నాయకుల్ మాకు శ్రే యన్సుందెత్తురి నమ్ముటెట్టులు యతీంద్రా వ్యాజ రామానుజా!</poem> కాలస్పృహ పేరుతో అనంత కాల తత్వాన్ని ధ్వనింప జేస్తూ ప్రకృతిలోని పరిణామాలను ఋతువులుగా వర్ణిస్తూ మానవజీవితానికి ఎట్లా అన్వయమవుతాయో వివరిస్తూ రచించిన పద్యకవితా సంకలనం ఇది. ప్రకృతికీ మనిషికీ ఉన్న వ్యంగ్యార్ధ రమణీయమైన భావ ప్రకటనలున్నాయి. <poem> ఏమి? మోదుగు తానంత ఈడు పోయి గూడ సింగారములు చేసికొనుచు నుండె ఎండిపోయిన గుండెలో నింత వేడి రక్తములు చిమ్మునేమొ ఈ ప్రభువు మధువు.......</poem> వంటివి ఆలోచింపజేస్తాయి. గోదాదేవి ఆత్మవేదనానుభవాన్ని ఆముక్త పేరుతో పద్యకావ్యంగా రచించారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ పుర స్కారం పొందినదీ కావ్యం. ఈ కావ్యంలో ఛందోవిశేషాలు చూపించారు. చంపకం ఉత్పలమాల కలిపి సంయుక్త పేరుతో, మత్తకోకిలను కొద్దిమార్పుచేసి ఆముక్త పేరుతో పద్యాలు రాశారు. ఇంకా ఛందఃప్రయోగాలు ఇందులో ఉన్నాయి. చింతయంతి పేరుతో మరో పద్యసంకలనం. ఇది చిన్నప్పుడు వారి నాన్నగారు చెప్పిన ఒక చిన్న సంఘటనా విశేషం. దీన్ని కావ్యంగా రూపొందించారు. దానితో పాటు<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |280 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 9yuzxns9bnymr0zpkr11kva0hyh26my 104 211750 554948 552121 2026-04-28T08:57:21Z A.Murali 3019 554948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude> సువర్ణ ధార, ద్విధా, శ్రీమతి వంటి కొన్ని ఖండికలు చేర్చారు. శ్రీమతి ఖండికలో ఒక పద్యం.. <poem> కామమొకండె నిత్యము జగమ్మును గ్రమ్మినదేమొ? తా యశః కామము గానువచ్చు, ధనకామము గూడను కానువచ్చు, స్త్రీ కామము కానువచ్చు, నిది కాడగు కాదగదంచు లేదు - నా కామ తమస్సు జీల్బు వెలుగై చను దేవి నమాపరించుతున్....”</poem> ఆంజేయాయమ్ పేరుతో హనుమంతుని గూర్చి ఒక శతకాన్ని, చేరాకు ఒక శతమానం పేరుతో ఒక చమత్కార శతకాన్ని రచించారు. వీటన్నిటికంటె ముందు 1950 ప్రాంతాలలో రచించినప్పటికీ ఆలస్యంగా ముద్రించి అభిష్కరించి డా. వెల్చాల కొండలరావుగారికి అంకితం ఇచ్చిన అపూర్వ గేయ కావ్యం అవర్ణ, ఆధునిక ఇతివృత్తంతో గేయకథా కావ్యం, ఇందులో పలురకాల గేయాలు నడకలు ఉన్నాయి. పద్యమైనా, గేయమైనా, వచనపద్యమైనా తనదైన శైలి, దేశీయమైన భావనా పునాదిగా, వివిధ రకాలు ప్రయోగాలతో రచించిన సంపత్కుమార సృజన తనతరంలో విలక్షనంగానే భావించదగినది. 1960లో లక్షణ దీపిక పేరుతో సులభ వ్యాకరణం విద్యార్థులకు ఉపయోగపడే రీతిలో తేలికగా అర్థమయే టట్లుగా రచించారు. ప్రాచీనాలంకార శాస్త్రాలు మొదలుకొని తెలుగులో అప్పకవీయం వరకు అనేక గ్రంథాల నవలోకనం చేసి 'తెలుగు ఛందోవికాసము' అనే గ్రంథాన్ని రచించి పోటీకి పంపించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ అకాడమి ప్రచురణకు తగిన పారితోషికం ఇచ్చి ప్రశంసించారు. నిజానికి తెలుగులో వచ్చిన అత్యంత ప్రామాణికమైన ఛందో గ్రంథము సంపత్కుమారగారి తెలుగు ఛందో వికాసము మాత్రమే నేటికీ నిలిచి ఉన్నది. 1990లో తెలుగు అకాడమి ఈ గ్రంథాన్ని పునర్ముద్రణ చేసి అందరికి అందుబాటులో తెచ్చింది. ఛందస్సులో వీరి కృషిని గమనించి తెలుగు అకాడమీ వారి కోరిక మేరకు 1977లో తెలుగు ఛందఃపదకోశము రూపొందించి అందించారు. అప్పటికి తెలుగులో విరివిగా వెలువడుతున్న వచన కవిత్వాన్ని వచన పద్యం అనాలని, వచన కవితకు కూడా కొన్ని నియమాలుంటాయని తెలుపుతూ భారతిలో వ్యాసాలు రాశారు. భాషాశాస్త్రంలో పోటాపోటీగా అనేక వ్యాసాలు సాధికారికంగా, సోదాహరణంగా, సోవవత్తికంగా రచించారు. ఆనాటికి ఇద్దరికీ వ్యక్తిగత పరిచయం లేదు. కాని ఇద్దరూ ఎంతో సంయమనంతో వ్యక్తిగత విమర్శల ప్రస్తావన చేయకుండా కేవలం విషయానికే పరిమితమయి తమభాషా వ్యాకరణ ఛందో విషయాల పరిజ్ఞానాలను తప్పిపోస్తూ ఎదురుకోవడం విశేషం. అంత సౌమనస్యంగా ఒక విషయంపై విరుద్ధ భావాలు ప్రకటించడం ఆనాటి సాహితీలోకంలో గొప్ప ఆదర్శమయింది. తరువాత చేకూరి, సంపత్కుమార ఇద్దరూ కలిసి వచనపద్యం లక్షణ చర్చ పేరుతో వారిరువురి వ్యాసాలూ ఒక సంకలనంగా ప్రచురించి సాహిత్యలోకాన్ని విన్మితులను చేశారు. విజ్ఞులను చేశారు. వచన పద్యం అని పిలువడానికి నేటికీ ఎందరో అంగీకరించాల్సిన వాదన సంపత్కుమార చేశారు. ఛందస్సులో మరింత కృషి చేసి కూచిమంచి తిమ్మకవి లక్షణ సార సంగ్రహం గ్రంథాన్ని 1971లో పరిష్కరించి విపుల పీఠిక రచించారు. కూచిమంచి వెంకటరాయని ఛందోగ్రంథం సుకవి జన రంజకం తాళపత్ర ప్రతిని 1976లో పరిష్కరించి బిపుల పీరికతో అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ అకాడమీవారికందించారు. తెలుగు ఛందో భూమికలు పేరుతో 1993లో ఒక పుస్తకం రచించారు. ఈ పీఠికలు, మరికొన్ని వ్యాకరణ గ్రంథాల పరిష్కరణ పీఠికలు కలిపి తెలుగు ఛందస్సులో కొన్ని వెలుగులు పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని 2003లో ప్రచురించారు. అన్నమాచార్యుల కీర్తనలలోని ద్విపదలు, రగడలు, మాత్రాఛందో వైవిధ్యంపై వ్యాసాలు రచించారు. ఛందస్సులో ఏ వంశయానికైనా వెంటనే సమాధానం చెప్పగల మహావేత్త సంపత్కుమార ఒక్కరే అనే ఖ్యాతి పండితలోకంలో ఆయనకే దక్కింది. విమర్శనారంగంలో పూర్వాలంకారికుల సిద్ధాంతాలు మొదలుకొని ఆధునికుల సిద్ధాంతాల వరకు అధ్యయనం చేయడమే కాక విశ్లేషించి సమన్వయం చేస్తూ 'తెలుగులో ఆధునిక విమర్శ సాంప్రదాయక రీతి' అనే సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని వెలువరించారు. ఆధునికులలో కందుకూరి, కట్టమంచి మొదలుకొని శ్రీశ్రీ, శేషేంద్రల వరకు గల అనేక ప్రతిపాదనలను తార్కికంగా వివేచించారు. సోదాహరణంగా విపులీకరించి వివరించారు. ఆధునిక విమర్శలో పాశ్చత్య ధోరణులు, ప్రభావాలను కూడా వివరించారు. తెలంగాణ (281 తేజోమూర్తులు ఓ<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |281 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> okofc2njjrmt0uh122xajxazlsywd3f 104 212348 554630 554102 2026-04-27T13:03:14Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="74A" />కేమియీడువచ్చినది వేయేండ్లును ఇరువది రెండేండ్లేకదా ఇంతవిరక్తియెట్లు పుట్టెమో, చితిమాయెను. ఛన్నా! నీవువచ్చునప్పుడు నీతోనేమైనా చెప్పినాడా! ఛన్ను - మాఅమ్మగారితో మనలనేనువచ్చెదనని చెప్పుము. జ్ఞానముసంపాదించుకొమటకును దేశములుచూచుచుటకును వెళ్లినాడని చెప్పుము దుఃఖింపవలదని చెప్పుము. నేను సుఖముగానున్నానని చెప్పుము. అన్నారు తల్లీ. ప్రతిహరి — (వచ్చి) అంతఃపురమున క్రొత్తమేడలో యశోధర అన్న పానాదులు విడిచి మిగులదుఃఖముతో నున్నది. శుద్ధో — (మంత్రికో) అదరిని గృహంబునకుంజేర్పుము. నేసునువచ్చుచున్నాండను {{right|'''(నిష్క్రమణము)'''}} <section end="74A" /> <section begin="74A" /><section end="74A" /> <section begin="74B" />{{Center|{{p|fs125}}షష్ఠాంకము</p>}} {{Center|ప్రధమరంగము — బింబిసారపురము}} {{rule |6em }} {{Center|'''(భిక్షుకుఁడగు బుద్ధదేవర ప్రవేశము)'''}} బుద్ధు — గృహాంగణముల యందిటునటుదిరుగుచు). ఆహా! ఈ ప్రపంచ మెంతదుర్నీ తినవలంబించినది. ఎంఱెంతదుస్కృత్యములకు లోఁబడినది. ఈహింపలేమి ఈయసత్యములేమి ఈయపరిశుద్ధియేమి ఈసురాపానాది మహాపాతకంబులేమి కాంతియనునది యెచ్చటనులేదే దుర్వ్యాపారదురోదరములు మెండైనవి స్వార్ధపరాయులై యుద్ధంబులు సేయుచు ననేక జీవంబులనుగ్గుచేయుచున్నారుగదా రాజన్యులు ఇట్టిలోకమును బాగుచేయంబూను వాఁడొక్కఁడును గానరాడే. నేనెక్కరుండ సమర్ధుండనా కాను అయిననేమి చీమ కొండకుబ్రాకినట్టు బ్రాకెదె. ఈజగచ్చక్తిలో నాకు సహాయపడు భాగముకొంతయైననులేదా నాహృదయమును నిల్పినెట్టుకొనిఁజాలక యున్నాను. ఇది సత్యముని నాహృదయము నాకుపదేశించినరీతిని నేనును బ్రపంచమున కుపదేశించుచు నానావిధజాతులకు నుపన్యసించెద సాధ్యమైనకట్టు యార్షంబులును మనుష్యప్రోక్తంబులునగు శాస్త్రంబులను వల్లించెదగ్రహించెద ఈతనువు శాశ్వితంబుకాదుగదా. ఈతనువున్నన్ని నాళ్లు ఇదేదీక్ష '''బొద్దు పాఠ్యం'''<section end="74B" /><noinclude><references/></noinclude> 9hmwrrbhjbhbg582b8vvoxvydag1y56 554631 554630 2026-04-27T13:04:02Z Brjswiki 6801 554631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="74A" />కేమియీడువచ్చినది వేయేండ్లును ఇరువది రెండేండ్లేకదా ఇంతవిరక్తియెట్లు పుట్టెమో, చితిమాయెను. ఛన్నా! నీవువచ్చునప్పుడు నీతోనేమైనా చెప్పినాడా! ఛన్ను - మాఅమ్మగారితో మనలనేనువచ్చెదనని చెప్పుము. జ్ఞానముసంపాదించుకొమటకును దేశములుచూచుచుటకును వెళ్లినాడని చెప్పుము దుఃఖింపవలదని చెప్పుము. నేను సుఖముగానున్నానని చెప్పుము. అన్నారు తల్లీ. ప్రతిహరి — (వచ్చి) అంతఃపురమున క్రొత్తమేడలో యశోధర అన్న పానాదులు విడిచి మిగులదుఃఖముతో నున్నది. శుద్ధో — (మంత్రికో) అదరిని గృహంబునకుంజేర్పుము. నేసునువచ్చుచున్నాండను {{right|'''(నిష్క్రమణము)'''}} <section end="74A" /> <section begin="74A" /><section end="74A" /> <section begin="74B" />{{Center|{{p|fs125}}షష్ఠాంకము</p>}} {{Center|ప్రధమరంగము — బింబిసారపురము}} {{rule |6em }} {{Center|'''(భిక్షుకుఁడగు బుద్ధదేవర ప్రవేశము)'''}} బుద్ధు — గృహాంగణముల యందిటునటుదిరుగుచు). ఆహా! ఈ ప్రపంచ మెంతదుర్నీ తినవలంబించినది. ఎంఱెంతదుస్కృత్యములకు లోఁబడినది. ఈహింపలేమి ఈయసత్యములేమి ఈయపరిశుద్ధియేమి ఈసురాపానాది మహాపాతకంబులేమి కాంతియనునది యెచ్చటనులేదే దుర్వ్యాపారదురోదరములు మెండైనవి స్వార్ధపరాయులై యుద్ధంబులు సేయుచు ననేక జీవంబులనుగ్గుచేయుచున్నారుగదా రాజన్యులు ఇట్టిలోకమును బాగుచేయంబూను వాఁడొక్కఁడును గానరాడే. నేనెక్కరుండ సమర్ధుండనా కాను అయిననేమి చీమ కొండకుబ్రాకినట్టు బ్రాకెదె. ఈజగచ్చక్తిలో నాకు సహాయపడు భాగముకొంతయైననులేదా నాహృదయమును నిల్పినెట్టుకొనిఁజాలక యున్నాను. ఇది సత్యముని నాహృదయము నాకుపదేశించినరీతిని నేనును బ్రపంచమున కుపదేశించుచు నానావిధజాతులకు నుపన్యసించెద సాధ్యమైనకట్టు యార్షంబులును మనుష్యప్రోక్తంబులునగు శాస్త్రంబులను వల్లించెదగ్రహించెద ఈతనువు శాశ్వితంబుకాదుగదా. ఈతనువున్నన్ని నాళ్లు ఇదేదీక్ష <section end="74B" /><noinclude><references/></noinclude> 9n9gwrejta4f2x6k7ptgmm0wxaytiuv 104 212433 554621 2026-04-27T12:26:25Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>శుద్ధో — యతిఆయెనా. ఆయెనా. ఆయెనా! శుభలక్షణ సంపన్నుండై శుభహూర్తమునంబుట్టి దివ్యసుందరవిగ్రహుండై యత్యంత సుకమారసర్వాంగకుడగు నాబిడ్డ కావిగుడ్డలుగట్టి దండమును కమండలువునుపూసెనా, ఆహా నారాగద్దియపైఁగూర్చుండి రాజ్యముసేయు యోగ్యతలేకపోయెనే అడవులలోఁదిరిగి యాకలములుదిని పల్లెలు పట్టణంబులుంజూచుచు భీక్షాపాత్రము చేబూనునట్టి పాటుసంభవించెనే. {{left margin|5em}}<poem>సీ॥ ఎండకన్నె ఱుఁగక యీసౌధములనుండు బిడ్డండుదానెట్లుభిక్ష మెత్తు మేలిబనారను శాలుగప్పినముద్దు పోరండందానెట్లు బొంతగప్పు బంగారుకంచాన పాయసాన్నముదిన్న కుఱ్ఱఁడేగతిచేతికూడుగుడుచు వలీపెజల్తారు దువ్వలువజీరుగగట్టి కోండికయేలీలగోచిలెట్టు॥</poem> </div> {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ పూలతోటలజాజి పుప్పొళ్లమళ్ల జలువపందిళ్లుకురువేళ్లమలచుదళ్ల దిరుగుగారాజుకొమరుండు దేశదేశ యాత్రగానెట్లుసేయునో తెలియరాదు॥</poem> </div> గౌత - ప్రాణేశ్వరా! నాసపత్ని పరమపావనియగు మాయాదేవి ఈ దుఃఖంబును తాననుభవించళయే ముక్తురాలాయెగదా నేనెంత పాపాత్మురాలమో నాకు బిడ్డలులేకపోయినను సిద్ధార్థునే నాబిడ్డగాగైకొని కనిపెంచినవిధంబునకంటె నెక్కుడుగా మనోవాక్కాయకంబులగు త్రికరణంబులచే నెల్లవిధముల ప్రేమచే జూచుకొనుచు మహారాజువైన నీచెట్టఁబట్టినది మొదలు దేవేంద్రభోగము లనుభవించుచుంటిని నేటితో నాదౌర్భాగ్యదళ వెలపటికివచ్చెగదా! నాయనా యిట్లురమ్మని యెవ్వనిబిల్తు తనకిచ్చట నేమితక్కువయని సన్యసింపవలసివచ్చె బిడ్డనికి బంగారుకంచాన ఆవుపాలువఱఁగగాచి చల్లార్చి తెచ్చి నేనువడ్డించినప్పుడుగదా సంతోషముతో అమ్మా! అనిపిల్చి చిఱునవ్వి నాయందుగల ప్రేమాతిశయమును జూపువాఁడు, ఏయదితనకుంగావలసినను అమ్మా యనిపిల్చి నన్నేయడుగునే నన్నుంబివని గడియలేదే. ఎప్పుడైన తలమెచ్చికూర్చుండిన నాయొద్దనేకూర్చుండువాఁడు. అదియేమో చిన్న నాటనుండియు వానికి ఈప్రపంచముమీద రోతయేపుట్టినది. ఎట్టులాయెనేమి పూర్వజన్మకర్మపరిపాకవశమున యశోధరను వివాహముచేసుకొనెను దానికెంతదుఃఖము పెట్టెను గర్భిణికూడనైయున్నది తానెటీగియేయుండెగదా తన<noinclude><references/></noinclude> f6dlir5f6kvq1z0ve9utbyrky8q6ycz 554622 554621 2026-04-27T12:26:57Z Brjswiki 6801 554622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>శుద్ధో — యతిఆయెనా. ఆయెనా. ఆయెనా! శుభలక్షణ సంపన్నుండై శుభహూర్తమునంబుట్టి దివ్యసుందరవిగ్రహుండై యత్యంత సుకమారసర్వాంగకుడగు నాబిడ్డ కావిగుడ్డలుగట్టి దండమును కమండలువునుపూసెనా, ఆహా నారాగద్దియపైఁగూర్చుండి రాజ్యముసేయు యోగ్యతలేకపోయెనే అడవులలోఁదిరిగి యాకలములుదిని పల్లెలు పట్టణంబులుంజూచుచు భీక్షాపాత్రము చేబూనునట్టి పాటుసంభవించెనే. {{left margin|5em}}<poem>సీ॥ ఎండకన్నె ఱుఁగక యీసౌధములనుండు బిడ్డండుదానెట్లుభిక్ష మెత్తు మేలిబనారను శాలుగప్పినముద్దు పోరండందానెట్లు బొంతగప్పు బంగారుకంచాన పాయసాన్నముదిన్న కుఱ్ఱఁడేగతిచేతికూడుగుడుచు వలీపెజల్తారు దువ్వలువజీరుగగట్టి కోండికయేలీలగోచిలెట్టు॥</poem> </div> {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ పూలతోటలజాజి పుప్పొళ్లమళ్ల జలువపందిళ్లుకురువేళ్లమలచుదళ్ల దిరుగుగారాజుకొమరుండు దేశదేశ యాత్రగానెట్లుసేయునో తెలియరాదు॥</poem> </div> గౌత - ప్రాణేశ్వరా! నాసపత్ని పరమపావనియగు మాయాదేవి ఈ దుఃఖంబును తాననుభవించళయే ముక్తురాలాయెగదా నేనెంత పాపాత్మురాలమో నాకు బిడ్డలులేకపోయినను సిద్ధార్థునే నాబిడ్డగాగైకొని కనిపెంచినవిధంబునకంటె నెక్కుడుగా మనోవాక్కాయకంబులగు త్రికరణంబులచే నెల్లవిధముల ప్రేమచే జూచుకొనుచు మహారాజువైన నీచెట్టఁబట్టినది మొదలు దేవేంద్రభోగము లనుభవించుచుంటిని నేటితో నాదౌర్భాగ్యదళ వెలపటికివచ్చెగదా! నాయనా యిట్లురమ్మని యెవ్వనిబిల్తు తనకిచ్చట నేమితక్కువయని సన్యసింపవలసివచ్చె బిడ్డనికి బంగారుకంచాన ఆవుపాలువఱఁగగాచి చల్లార్చి తెచ్చి నేనువడ్డించినప్పుడుగదా సంతోషముతో అమ్మా! అనిపిల్చి చిఱునవ్వి నాయందుగల ప్రేమాతిశయమును జూపువాఁడు, ఏయదితనకుంగావలసినను అమ్మా యనిపిల్చి నన్నేయడుగునే నన్నుంబివని గడియలేదే. ఎప్పుడైన తలమెచ్చికూర్చుండిన నాయొద్దనేకూర్చుండువాఁడు. అదియేమో చిన్న నాటనుండియు వానికి ఈప్రపంచముమీద రోతయేపుట్టినది. ఎట్టులాయెనేమి పూర్వజన్మకర్మపరిపాకవశమున యశోధరను వివాహముచేసుకొనెను దానికెంతదుఃఖము పెట్టెను గర్భిణికూడనైయున్నది తానెటీగియేయుండెగదా తన<noinclude><references/></noinclude> smsqvwc0vmew63wqjh92pd4nkkrtqic 104 212434 554634 2026-04-27T13:31:10Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గాఁబ్రవర్తించెదంగాక. ఏకష్టమూ ఏనష్టమువచ్చినను సరే శరీరాయాసమున కోర్చి స్త్రీలకనక, పురుషులకనక బిడ్డలకనక పెద్దలకనక యెల్లవారికి నాకు వ్యాయమనితోచినదియే చెప్పెద నామనస్ఫూర్...' 554634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>గాఁబ్రవర్తించెదంగాక. ఏకష్టమూ ఏనష్టమువచ్చినను సరే శరీరాయాసమున కోర్చి స్త్రీలకనక, పురుషులకనక బిడ్డలకనక పెద్దలకనక యెల్లవారికి నాకు వ్యాయమనితోచినదియే చెప్పెద నామనస్ఫూర్తిగా యశస్సునుకొరికాని దంభమునకైకాని స్వార్ధమునపేక్షించి యేపనియుజేయదలంచినవాఁడినుగాను వ్యాధికిగాని ఆకస్మికములకుగాని శత్రువులకుగాని మృగములకుగాని మృత్యువునకుగాని కామక్రోధాక్షులకుగాని వెఱువక పురగ్రామవన నదీసముద్రద్వీప ప్రముఖంబులనెల్లయెడల నెల్లఋతువుల యొక్కరీతిగాదిరిగి దయను అహింసను నీతిని సత్యమును ఆశ్రమనివివేకము నిదిధ్యససమార్గమును నిర్వాణేచ్చను జరులకుపదేశించెదగాక సురాపాన మాంసభక్షణ ద్యూతాచరణ కేవల యుద్ధపరతంత్రుల గృహంబులందుక్క తక్కిన గృహఁబులం భిక్షకైకొనియెద గృహస్ధులకు నీతియు సన్యస్తులకు జ్ఞానంబును బోధింపయత్నించెద జగచ్చక్తినాకుందోడుపడుము. {{Center|{{p|fs125}}పాట. మోహన</p>}} ఇది మంచిమాట వరాలమూటా॥ ॥ఇది॥ సుదతులను బురుషులనుఁ బహుసం పదలపొదలగఁ జేయుపదయత॥ ॥ఇది॥ ఒకధూర్త స్త్రీ - (వచ్చి) ఏమిషయ్యా బాగానేవున్నది తెల్లార్లేదు వాకిట్లోవచ్చియేమో ఇదిమంచిమాటా ఇదిమంచిమాటా ఆంఛను నల్లకాటిశ్రమ యిప్పుడే కొంచెము కుసుకట్టింది. మావారు లేలే లేవరాదా అంటూసేవున్నారు. గడపమీదముగ్గుగైనా వేసుకోలేదు కలాపి చల్లుకోలేదు ఆవుపేడదెచ్చుకోవలె పోపలె ఈవేళ శుక్రవారం కూడారు మావారు నన్నుసోమిదేవమ్మనంచూవక పేరుకూడా దెచ్చి పెట్టారు దిక్కమాలినశ్రమ యిష్టికూడా యిప్పుదేవచ్చినది పశువుకూడాగాబోలు యేమీతోచకుండా నేనుకొట్టుకుఛూన్నాను తెల్లవారిలేవగానే యేదోవనుటగ దా ఎందరికి ముష్టి, కంటికిబెట్టాలె గడ్డికి పెట్టాలె రోగికి పెట్టా లె బీదకు బెట్టాలె సావసబెట్టాలె చచ్చేయోగంవచ్చింది నూతికిపోవాలె మడిబట్టలు వుతుక్కో వలె ఆఁవేసుకోవారె పువ్వులు: దేవాలె పూజకు పాత్రలుతోముకోవలె వచ్చేవారూ పొయ్యేవారూ, అబ్బా నాశ ల్యాలు రాలుతూవున్నాయి దిక్కు మాలినను మీ దిసదూలిన ముష్టి మళ్లీ రాయి ప్పుడువల్లకాదు,<noinclude><references/></noinclude> i6b3a5arrq30ca18fr25goxv63ywtal 554635 554634 2026-04-27T14:04:18Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 554635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>గాఁబ్రవర్తించెదంగాక. ఏకష్టమూ ఏనష్టమువచ్చినను సరే శరీరాయాసమున కోర్చి స్త్రీలకనక, పురుషులకనక బిడ్డలకనక పెద్దలకనక యెల్లవారికి నాకు వ్యాయమనితోచినదియే చెప్పెద నామనస్ఫూర్తిగా యశస్సునుకొరికాని దంభమునకైకాని స్వార్ధమునపేక్షించి యేపనియుజేయదలంచినవాఁడినుగాను వ్యాధికిగాని ఆకస్మికములకుగాని శత్రువులకుగాని మృగములకుగాని మృత్యువునకుగాని కామక్రోధాక్షులకుగాని వెఱువక పురగ్రామవన నదీసముద్రద్వీప ప్రముఖంబులనెల్లయెడల నెల్లఋతువుల యొక్కరీతిగాదిరిగి దయను అహింసను నీతిని సత్యమును ఆశ్రమనివివేకము నిదిధ్యససమార్గమును నిర్వాణేచ్చను జరులకుపదేశించెదగాక సురాపాన మాంసభక్షణ ద్యూతాచరణ కేవల యుద్ధపరతంత్రుల గృహంబులందుక్క తక్కిన గృహఁబులం భిక్షకైకొనియెద గృహస్ధులకు నీతియు సన్యస్తులకు జ్ఞానంబును బోధింపయత్నించెద జగచ్చక్తినాకుందోడుపడుము. {{Center|{{p|fs125}}పాట. మోహన</p>}} ఇది మంచిమాట వరాలమూటా॥ ॥ఇది॥ సుదతులను బురుషులనుఁ బహుసం పదలపొదలగఁ జేయుపదయత॥ ॥ఇది॥ ఒకధూర్త స్త్రీ - (వచ్చి) ఏమిషయ్యా బాగానేవున్నది తెల్లార్లేదు వాకిట్లోవచ్చియేమో ఇదిమంచిమాటా ఇదిమంచిమాటా ఆంఛను నల్లకాటిశ్రమ యిప్పుడే కొంచెము కుసుకట్టింది. మావారు లేలే లేవరాదా అంటూసేవున్నారు. గడపమీదముగ్గుగైనా వేసుకోలేదు కలాపి చల్లుకోలేదు ఆవుపేడదెచ్చుకోవలె పోపలె ఈవేళ శుక్రవారం కూడారు మావారు నన్నుసోమిదేవమ్మనంచూవక పేరుకూడా దెచ్చి పెట్టారు దిక్కమాలినశ్రమ యిష్టికూడా యిప్పుదేవచ్చినది పశువుకూడాగాబోలు యేమీతోచకుండా నేనుకొట్టుకుఛూన్నాను తెల్లవారిలేవగానే యేదో వఘటిగదా ఎందరికి ముష్టి, కుంటికిబెట్టాలె గుడ్డికిపెట్టాలె రోగికిపెట్టాలె బీదకు బెట్టాలె సాధుకు బెట్టాలె చచ్చేయోగంవచ్చింది నూతికి పోవాలె మడిబట్టలు వుతుక్కోవలె ఆరవేసుకోవాలె పువ్వులు దేవాలె పూజకు పాత్రలుతోముకోవలె వచ్చేవారూ పొయ్యేవారూ, అబ్బా నాశ ల్యాలు రాలుతూవున్నాయి దిక్కుమాలిసముష్టి మళ్లీ రా యిప్పుడువల్లకాదు.<noinclude><references/></noinclude> dd8l453wgjbgksxkd4etmdxqorihegf 104 212435 554636 2026-04-27T14:08:33Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} బుద్దు - వ్రతమేలానమ్మా మాయమ్మా ద్రయమునకేసుమ్మా కతలుగానివిసతముమీకును వ్రతమదొక్కటిజెప్పువాఁడను సతీతమును దయగలిగి జంతుప్రతతి పపకారంబు సేయుడు | ధూర్త స్త్రీ—...' 554636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} బుద్దు - వ్రతమేలానమ్మా మాయమ్మా ద్రయమునకేసుమ్మా కతలుగానివిసతముమీకును వ్రతమదొక్కటిజెప్పువాఁడను సతీతమును దయగలిగి జంతుప్రతతి పపకారంబు సేయుడు | ధూర్త స్త్రీ—(మిక్కిలికోపముతో) ఎంతచెప్పినా వినిపించుకోవేమయ్యా! మాన ములతో రెందుకు సూవతాలతో లెందుకు మానుగ్గులజోలెందుకు ఏమిషియిది అంధాను నాకు వేదాంతాలు చెప్పుమని నిన్ను అడిగి నానా యేమిషీ అంధాను సరేలే (బారసాచి) మావారికంటె మాయెరుగుదువా యేమిషి పౌండరీకంకూ డా చెయ్యమోతూవున్నా రుగదా వూళ్లో అమ్మ వారి జాతర కూడాను అమ్మ వారికి వారబోయ్యంది ముష్టి పెట్టేదిలేదు యెందుకూ అంతా పోలే యేమిపి, సుక్కురారపుపొద్దూ యెందుకు వాగిస్తావు కాస్సేపువుండిరా పెడ్చాను. బుద్ధు—అమ్మగారూ వాళభిక్షము పెట్టవలసినదని కాదు నేను వెలు పెట్టుకునేది ధర్మ ములు పలుకుచున్నా నులెల్లీ కొంచెము చెవియొగ్గి వినుము. ధూర్త స్త్రీ —మాధర్మాలు చెప్పేవాడవు బయిలుదేరావు ఏదీ చెప్పూ చూతాము. . పాట తల్లీ శాంతిల్లు అది నీకు కెల్లు ధరిణినీయిల్లూ చల్ల గావర్ధిల్లుకోపమునల్ల ఫలమింతయును గానము శల్ల గాదిదినమ్మునిజమని యెల్లయెడలను కాలిను.ల్లు దయయేవకము దయయేధర్మము దయయే జపము దయ యేయజ్ఞము దయయే పుణ్యము దయనుమించింది మఱియేదియును లేదు శరీరమును గృశింపఁజేసి తోపనాసదీక్షవహించి కడపటమోక్షము సంపాదింతుననుట సర్వాబద్ధము ఈతనువుపోయిన వెనుక పరలోకంబున మరలి దుఃఖభోజనంబగు శరీరంబు నే గ్రహించి తుచ్చభోగంబులకొన్ని టి ననుభవించి పునర్జన్మంబుగాంచుటకుగాని మరియేమియు ఫలములేదు తల్లీ పునరావృత్తిరహితమైన కైవల్యము నిర్వాణంబ నంబడునది. ఆనందము కావున స్వభూతములయందు సమదర్శనముగల్గి దయగల్గి యిండ్యములనిచ్చవచ్చినట్లు పోనీయక దేహమును నిష్కారణము ఆయాస పెట్టక తుచ్చమైన విషయభోగముల కాశపడక హింసచేయక బ్రతు ళుటయే మోక్షసాధనము. మాయమ్మా కోపగింపకుము,<noinclude><references/></noinclude> 1pbqqzy9t2szw13hbb3cbww3x4e2rlf 554953 554636 2026-04-28T09:23:28Z Brjswiki 6801 554953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} బుద్దు - {{left margin|5em}}<poem>వ్రతమేలానమ్మా మాయమ్మా వ్రయమునకేసుమ్మా కతలుగానివిసతముమీకును వ్రతమదొక్కటిజెప్పువాఁడను సతీతమును దయగలిగి జంతుప్రతతి కుపకారంబుసేయుడు॥</poem> </div> ధూర్త స్త్రీ — (మిక్కిలికోపముతో) ఎంతచెప్పినా వినిపించుకోవేమయ్యా! మానములతో రెందుకు మావ్రతాలజోలెందుకు మాముగ్గుల జోలెందుకు ఏమిషియిది అంఛాను నాకువేదాంతాలు చెప్పుమని నిన్ను అడిగిరానా యేమిషీ అంఛాను సరేలే (బారసాచి) మావారికంటె మాయెరుగుదువా యేమిషి పౌండరీకంకూడా చెయ్యమోతూవున్నారుగదా వూళ్లోఅమ్మవారిజాతరకూడాను. అమ్మవారికి వారబోయ్యంది ముష్టి పెట్టేదిలేదు యెందుకూఅంఛా పోలే యేమిపి సుక్కురారపుపొద్దూ యెందుకు వాగిస్తావు కాస్సేపువుండిరా పెడ్చాను. బుద్ధు — అమ్మగారూ వాకుభిక్షము పెట్టవలసినదనికాదు నేను మొఱపెట్టుకునేది ధర్మములు పలుకుచున్నానులెల్లీ కొంచెము చెవియొగ్గి వినుము. ధూర్త స్త్రీ —మాధర్మాలు చెప్పేవాడవు బయిలుదేరావు ఏదీ చెప్పూ చూతాము. . పాట తల్లీ శాంతిల్లు అది నీకు కెల్లు ధరిణినీయిల్లూ చల్ల గావర్ధిల్లుకోపమునల్ల ఫలమింతయును గానము శల్ల గాదిదినమ్మునిజమని యెల్లయెడలను కాలిను.ల్లు దయయేవకము దయయేధర్మము దయయే జపము దయ యేయజ్ఞము దయయే పుణ్యము దయనుమించింది మఱియేదియును లేదు శరీరమును గృశింపఁజేసి తోపనాసదీక్షవహించి కడపటమోక్షము సంపాదింతుననుట సర్వాబద్ధము ఈతనువుపోయిన వెనుక పరలోకంబున మరలి దుఃఖభోజనంబగు శరీరంబు నే గ్రహించి తుచ్చభోగంబులకొన్ని టి ననుభవించి పునర్జన్మంబుగాంచుటకుగాని మరియేమియు ఫలములేదు తల్లీ పునరావృత్తిరహితమైన కైవల్యము నిర్వాణంబ నంబడునది. ఆనందము కావున స్వభూతములయందు సమదర్శనముగల్గి దయగల్గి యిండ్యములనిచ్చవచ్చినట్లు పోనీయక దేహమును నిష్కారణము ఆయాస పెట్టక తుచ్చమైన విషయభోగముల కాశపడక హింసచేయక బ్రతు ళుటయే మోక్షసాధనము. మాయమ్మా కోపగింపకుము,<noinclude><references/></noinclude> n5x2ouib5e6tywzrunnt2uy4y9yc3vb 555118 554953 2026-04-28T11:31:02Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} బుద్దు - {{left margin|5em}}<poem>వ్రతమేలానమ్మా మాయమ్మా వ్రయమునకేసుమ్మా కతలుగానివిసతముమీకును వ్రతమదొక్కటిజెప్పువాఁడను సతీతమును దయగలిగి జంతుప్రతతి కుపకారంబుసేయుడు॥</poem> </div> ధూర్త స్త్రీ — (మిక్కిలికోపముతో) ఎంతచెప్పినా వినిపించుకోవేమయ్యా! మానములతో రెందుకు మావ్రతాలజోలెందుకు మాముగ్గుల జోలెందుకు ఏమిషియిది అంఛాను నాకువేదాంతాలు చెప్పుమని నిన్ను అడిగిరానా యేమిషీ అంఛాను సరేలే (బారసాచి) మావారికంటె మాయెరుగుదువా యేమిషి పౌండరీకంకూడా చెయ్యమోతూవున్నారుగదా వూళ్లోఅమ్మవారిజాతరకూడాను. అమ్మవారికి వారబోయ్యంది ముష్టి పెట్టేదిలేదు యెందుకూఅంఛా పోలే యేమిపి సుక్కురారపుపొద్దూ యెందుకు వాగిస్తావు కాస్సేపువుండిరా పెడ్చాను. బుద్ధు — అమ్మగారూ వాకుభిక్షము పెట్టవలసినదనికాదు నేను మొఱపెట్టుకునేది ధర్మములు పలుకుచున్నానుతల్లీ కొంచెము చెవియొగ్గి వినుము. ధూర్త స్త్రీ — మాధర్మాలు చెప్పేవాడవు బయిలుదేరావు ఏదీ చెప్పూచూతాము. {{Center|{{p|fs125}}పాట</p>}} బుద్దు - తల్లీ శాంతిల్లు అదినీకుజెల్లు ధరిణినీయిల్లూ చల్లగావర్ధిల్లుకోపమువనల్ల ఫలమింతయును గానము కల్లగాదిదినమ్మునిజమని యెల్లయెడలను కాలిముల్లు॥ ॥తల్లి॥ దయయేవ్రతము దయయేధర్మము దయయేజపము దయయేయజ్ఞము దయయేపుణ్యము దయనుమించింది మఱియేదియును లేదు శరీరమును గృశింపఁజేసి వ్రతోపనాసదీక్షవహించి కడపటమోక్షము సంపాదింతుననుట సర్వాబద్ధము. ఈతనువుపోయిన వెనుక పరలోకంబున మరలి దుఃఖభోజనంబగు శరీరంబునే గ్రహించి తుచ్చభోగంబులగొన్నిటి ననుభవించి పునర్జన్మంబుగాంచుటకుగాని మరియేమియుఫలములేదు తల్లీ పునరావృత్తిరహితమైన కైవల్యము నిర్వాణంబనంబడునది గదా ఆనందము కావున సర్వ భూతములయందు సమదర్శనముగల్గి దయగల్గి యింద్రిములనిచ్చవచ్చినట్లు పోనీయక దేహమును నిష్కారణముఆయాస పెట్టక తుచ్చమైన విషయభోగముల కాశపడక హింసచేయక బ్రతుళుటయే మోక్షసాధనము. మాయమ్మా కోపగింపకుము.<noinclude><references/></noinclude> g57rwyfxb9xmnhbu3wph9o3tuyvy61r 6 212436 554653 2026-04-28T04:01:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554653 wikitext text/x-wiki == లైసెన్సింగ్ == {{PD-India}} hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z 106 212437 554654 2026-04-28T04:10:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '' 554654 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 6=1 44=1 412=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} br2bx9v7rv5m1oyprvb1udlyd3julrk 554660 554654 2026-04-28T04:16:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554660 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 412=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 72le4jzgemjn0nv6bjxk1ihdmyj48gg 554946 554660 2026-04-28T08:54:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554946 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 122to123=- 124=122 412=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} k08xw4wpi16emhhk7t23ktugb1sfzk4 554947 554946 2026-04-28T08:56:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554947 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 412=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 72le4jzgemjn0nv6bjxk1ihdmyj48gg 554949 554947 2026-04-28T08:57:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554949 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 165to166=- 167=165 412=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} puf5gvydo4n2ec5nizwrn9pwym2bxqj 554952 554949 2026-04-28T08:58:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 554952 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 165to166=- 167=122 412=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} c7137xhi0lp2v8q6wiin4a4ogbcirkd 555116 554952 2026-04-28T11:12:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555116 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 165to166=- 167=122 412=1 426to432=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} qwdtxkoppsacpkryzbfjfh9rxbdbhc9 555117 555116 2026-04-28T11:12:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555117 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తెనాలి రామకృష్ణుఁడు|తెనాలి రామకృష్ణుఁడు]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్=బులుసు వేంకటరమణయ్య |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1952 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=6 |పురోగతి=C |పుటలు=<pagelist 1to5=- 6=1 44=1 165to166=- 167=122 412=1 426to432=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} gr5qy64d1o0rz2irl0w5vlbivd3n6xf 104 212438 554655 2026-04-28T04:14:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212439 554656 2026-04-28T04:14:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212440 554657 2026-04-28T04:14:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212441 554658 2026-04-28T04:14:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212442 554659 2026-04-28T04:15:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212443 554661 2026-04-28T04:16:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు పాండురంగ మాహాత్యము తెనాలి రామకృష్ణక వికృతము శ్రీబులుసు వేంకటరమణయ్య గారిటీక తోఁ గూడినది. ASAFI రామా బుక్ డిపో, 4000), జూ-ర్క్ట్టు వీ చెన్నపురి . బావిళ్ల రామస్వామిళాస్త్...' 554661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీరస్తు పాండురంగ మాహాత్యము తెనాలి రామకృష్ణక వికృతము శ్రీబులుసు వేంకటరమణయ్య గారిటీక తోఁ గూడినది. ASAFI రామా బుక్ డిపో, 4000), జూ-ర్క్ట్టు వీ చెన్నపురి . బావిళ్ల రామస్వామిళాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారిచే బ్రక టి త ము 1952<noinclude><references/></noinclude> kgu422x81x86cmfb57dqdxt2yfidci0 555119 554661 2026-04-28T11:39:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}తెనాలి రామకృష్ణకవికృతము</p> {{p|ac|fwb}}శ్రీబులుసు వేంకటరమణయ్యగారిటీకతోఁ గూడినది.</p> {{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 6 |bSize = 450 |cWidth = 119 |cHeight = 100 |oTop = 300 |oLeft = 170 |Location = center |Description = }} {{Center|చెన్నపురి}} {{p|ac|fwb}}వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారిచే</p> {{Center|బ్రకటితము}} {{Center|1952}}<noinclude><references/></noinclude> 7m4wl4653io1j1o7fcvyv6b5lwqi292 104 212444 554662 2026-04-28T04:16:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Printed by V. VENKATESWARA SASTRULU of V. RAMASWAMY SASTRULU & SONS AT THE 'VAVILLA' PRESS Madras. 1952+' 554662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>Printed by V. VENKATESWARA SASTRULU of V. RAMASWAMY SASTRULU & SONS AT THE 'VAVILLA' PRESS Madras. 1952+<noinclude><references/></noinclude> pdpna8go9d3i4pjmla6vos0chpvdwjk 555120 554662 2026-04-28T11:40:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{center|style=font-weight: bold;|<poem>Printed by V. VENKATESWARA SASTRULU of V. RAMASWAMY SASTRULU & SONS AT THE 'VAVILLA' PRESS Madras. 1952</poem>}}<noinclude><references/></noinclude> 29m55ks6uf7o5rfly6jam6mfpgc8lwo 104 212445 554663 2026-04-28T04:17:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రకాశకుల విజ్ఞప్తి ప్రౌఢాంధ్ర ప్రబంధములలో కెనాలి రామకృష్ణకవి రచించిన పాండురంగ మాహాత్మ్యము ముఖ్యమైనది. ఇదివఱకును శ్రీ చిన్నయసూరిగారు తొలుత దీనిలోని మొదటిమూఁ డాశ్వాసమ...' 554663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రకాశకుల విజ్ఞప్తి ప్రౌఢాంధ్ర ప్రబంధములలో కెనాలి రామకృష్ణకవి రచించిన పాండురంగ మాహాత్మ్యము ముఖ్యమైనది. ఇదివఱకును శ్రీ చిన్నయసూరిగారు తొలుత దీనిలోని మొదటిమూఁ డాశ్వాసములను బ్రకటించిరి. మేము నొకసారి ఆమాత్రమే ప్రకటించితిమి. పిదప లఘుటీక తోఁ గూడ నీ గ్రంథమును శ్రీ కెన్మకం శ్రీరంగా 'చార్యులుగారు ప్రకటించియున్నారు. కాని మూల గ్రంథమున ఆపపాఠములత్యధి కముగ నుండుటవల్లను, లఘుటీక మూలా వగతి కనుకూలముగ లేనందునను, దీనిని పరిష్కరింxఁజేసి, వ్యాఖ్యతోఁ గూడఁ బ్రకటింపవలెనను సంకల్పము దూకుఁ గలిగినది, సంస్కృతాంధ్ర ములందు పండితులగు శ్రీ బులుసు వేంకటరమణయ్య గారు మిగుల పరిశ్రమించి దీని సంస్కరించి, టీకను కూడ వ్రాసినసంగతి మాకుఁ దెలిసి, ప్రకటనార్థము పంపవలసినదని కోరితిమి. మేము కోరినవెంటనే, ఆయన దీనిని - మా కొసఁగిరి, శ్రీ వేంకటరమణయ్య గారు పాండురంగమాహాత్మ్యమును సంస్కరించి టీకను వ్రాయుటయే కాక శ్రీరామకృష్ణకవి కవిత్వతత్త్వమును వెల్లడించుచు నిపులదుగు పీఠికను పద్యసూచికను గూడ వ్రాసి యిచ్చిరి. ఇట్లు మా సంకల్పమున కనుకూలముగ . గ్రంథము తయారగుటచే వ్యయ ప్రయాసములకోర్చి మే మీ గ్రంథము నిపుడు ఆంధ్ర లోకమున కర్పించుచున్నాము, తండయా స్పెట చెన్నపట్ట 30-4-1954 ఇట్లు వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులుఅండ్ సన్స్,<noinclude><references/></noinclude> d3zfkho3u9ubji04226u410iwr3kcq9 555121 554663 2026-04-28T11:47:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}ప్రకాశకుల విజ్ఞప్తి</p> ప్రౌఢాంధ్రప్రబంధములలో తెనాలి రామకృష్ణకవి రచించిన పాండురంగమాహాత్మ్యము ముఖ్యమైనది. ఇదివఱకును శ్రీ చిన్నయసూరిగారు తొలుత దీనిలోని మొదటిమూఁడాశ్వాసములను బ్రకటించిరి. మేము నొకసారి ఆమాత్రమే ప్రకటించితిమి. పిదప లఘుటీకతోఁ గూడ నీ గ్రంథమును శ్రీ తెన్మఠం శ్రీరంగాచార్యులుగారు ప్రకటించియున్నారు. కాని మూలగ్రంథమున ఆపపాఠము లత్యధికముగ నుండుటవల్లను, లఘుటీక మూలార్థావగతి కనుకూలముగ లేనందునను, దీనిని పరిష్కరింపఁజేసి, వ్యాఖ్యతోఁ గూడఁ బ్రకటింపవలెనను సంకల్పము మాకుఁ గలిగినది. సంస్కృతాంధ్రములందు పండితులగు శ్రీ బులుసు వేంకటరమణయ్యగారు మిగుల పరిశ్రమించి దీని సంస్కరించి, టీకను కూడ వ్రాసినసంగతి మాకుఁ దెలిసి, ప్రకటనార్థము పంపవలసినదని కోరితిమి. మేము కోరినవెంటనే, ఆయన దీనిని మా కొసఁగిరి. శ్రీ వేంకటరమణయ్య గారు పాండురంగమాహాత్మ్యమును సంస్కరించి టీకను వ్రాయుటయే కాక శ్రీరామకృష్ణకవి కవిత్వతత్త్వమును వెల్లడించుచు విపులమగు పీఠికను పద్యసూచికను గూడ వ్రాసి యిచ్చిరి. ఇట్లు మా సంకల్పమున కనుకూలముగ గ్రంథము తయారగుటచే వ్యయప్రయాసముల కోర్చి మే మీగ్రంథము నిపుడు ఆంధ్రలోకమున కర్పించుచున్నాము. {{rh|తండయార్పేట<br> చెన్నపట్టణము<br> 30-4-1952||{{Center|ఇట్లు<br> వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్}}}}<noinclude><references/></noinclude> osffusf15yua6nqacnackiilyxdby8g 104 212446 554664 2026-04-28T04:17:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంధము - కర్త. గ్రంథ పరిచయము గ్రంథనామమునుబట్టి 'పాండురంగ మాహాత్మ్యము' తక్కిన మాహాత్మ్యముల వంటి సామాన్య గ్రంథముని తలఁపరాదు; ఇది ప్రాచీనకాలపు ప్రౌఢ ప్రబంధములలో ఎన్నిక కెక...' 554664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గ్రంధము - కర్త. గ్రంథ పరిచయము గ్రంథనామమునుబట్టి 'పాండురంగ మాహాత్మ్యము' తక్కిన మాహాత్మ్యముల వంటి సామాన్య గ్రంథముని తలఁపరాదు; ఇది ప్రాచీనకాలపు ప్రౌఢ ప్రబంధములలో ఎన్నిక కెక్కినది; ఆంధ్ర పంచకావ్యముల పట్టికలో పద్దు 'వేయించుకొన్నది. ఈ ప్రబంధ మును కృతిపొందిన నిరూరి వేదాద్రి మంత్రి గ్రంథకర్తతోఁ బలికినట్లుగా చెప్పఁ బడి సీ. తగ సంస్కృతము తెలుఁగుగఁ జేయఁ దెనుఁగు సంస్కృతముగఁజేయఁగ జతురమతివి; నలుదెఱంగుల నెన్న గల కావ్యధారల ఘనుఁడ వాశువునందుఁ గరము మేటి; వఖలభూమిపాల కాస్థానకమలాకరోదయతరుణ సూర్యోదయంఁడవు; శైవవైష్ణవపురాణావళీ నానార్థములు నీకుఁ . రతలామలక నిభము; ఓ లంద్ర భూమీకుచాగ్ర హారాభమైన, శ్రీ కెనాల్య గ్ర హార నిర్ణేత; వగ్ర శాఖళా కోకిలమనీవు; సరసకవివి, రమ్యగుణ కృష్ణ ! రామయ రామకృష్ణ ! క. కౌండిన్య సగోత్రుఁ డ వా, ఖండలగురునిభుఁడ వజ్రల కావ్యరససుధా మండన కుండలుఁడవు భూ, మండల చినుకుఁడవు లక్ష్మీసవరతనుజా! క. యశము గలిగించు నీ మృదు, విశదోక్తులఁ బౌండరీశ విభు చరితఁ జతు ర్దశ భువన విదితముగ శుభ,వశమతి నా పేర నుదువు పరతత్త్వనిధీ! [పాండు. ఆ. ౧. ప. 3 - 3×] ఆను పద్యములను బట్టియు, “ఇది శ్రీమత్పరమపద నాథ నిరవధికకృపాపరి పాకపరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవినాథ ప్రణీతంబయిన ___ అను నాళ్వాసాంత గద్యభాగములంబట్టియు ఈ ప్రబంధమును తెనాలిరామ కృష్ణకవి రచియించెనని స్పష్టపడుచున్నది. రామలింగఁడే రామకృష్ణుఁడు.—— ఉద్భటారాధ్యచరిత్రమఃను రచించిన తెనాలి రామలింగకవియు, ఈ రామ కృష్ణకవియు నభిన్నులని కొందఱిమతము, భిన్ను లనికొందఱితలంపు. ఈ కవినామము తొలుత రామలింగఁడనియు, అప్పడీతఁడు శైవుఁడనియు, కొంతకాలమున శీతఁడు వైష్ణవము పుచ్చుకొని తన పేరు రామకృష్ణుఁడని మార్చుకోనేననియు ప్రతీతి కలదు. శ్రీ వీరేశలింగముపంతులుగారు మున్నగు కొంద జీ యైతిహ్యమును నమ్మిరి, కొందఱు భేదవాదులు తమవాదమునకు బలకరముగా క్రింది, యంశములను చూపుడురు,<noinclude><references/></noinclude> ghr709selye74exe6ilw10djytj1bc2 104 212447 554665 2026-04-28T04:17:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. (1) పాండురంగమాహాత్యపు గద్యమునకు విలక్షణముగ 'ఉద్భటారాధ్య చరిత్రమున గద్య' “ఇది శ్రీమదేఠేశ్వర గురువ రేణ్య చరణారవిందషట్చరణ సకలకళా భరణ రామనార్య సుపుత్ర సుకవిజనమిత్ర కుమార భా...' 554665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. (1) పాండురంగమాహాత్యపు గద్యమునకు విలక్షణముగ 'ఉద్భటారాధ్య చరిత్రమున గద్య' “ఇది శ్రీమదేఠేశ్వర గురువ రేణ్య చరణారవిందషట్చరణ సకలకళా భరణ రామనార్య సుపుత్ర సుకవిజనమిత్ర కుమార భారతి బిరుదాభిరామ రామ లింగయ ప్రణీతంబైన” అనియున్నది. (ii) రామలింగనికిఁ గల 'కుమారభారతి' అను బిరుదము పాండురంగకృతి కర్తకు లేదు, అందు కృతిపతి కవినిగూర్చి "శారద నీరూపము” అని సంబోధించి నట్లున్నది. (iii) రామలింగ నిగురువు ఏలేశ్వరుఁడు; పాండురంగకృతికర్తగురువు భట్టరు చిక్కా చార్యులు, కాని, కొంత విమర్శించి చూచినచో పయి కారణములు భేదవాదము సరు సమర్థకములు కాఁజాలవని తోఁచుచున్నది. తొలుతఁజెప్పఁబడిన యైతిహ్యమునుబట్టి యీ కవి శైవుఁడుగా నున్నపుడు రామలింగఁడై యుండెననియు, నప్పుడితని గురు వే లేశ్వరుఁడైయుండెననియు, నీశవి వైష్ణవుఁడై సపిదకు రామకృష్ణుఁడని తన నేరు మార్చుకొనెననీయః, చిక్కా చార్యులను గురువుగా గ్రహించెననియు చెప్పికొన వచ్చును. ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర మీతని పిన్న వయసున రచింపబడినదగుటచే నప్పుడి తనికి 'కుమారభారతి' అను బిరుద ముండెననియు, పాండురంగకృతి రచనాకాలము నాఁటి కీ కవి వయసువిఱినవాఁ డగుటచే దానికి బదులు కవి శారదాస్వరూపుఁడే యగుట 'శారద, నీరూపము' అని కృతిభర్త చెప్ప వలనుపడెననియు గ్రహింపనగును. కవికులగో త్రాదులఁబట్టి చూచినయెడల వీరిరువురును అభిన్ను లనియే ఔప్ప వలసి వచ్చుచున్నది. ఉద్భటకృతికర్త కౌండిన్యగోత్రుఁడు శుక్ల యజు ర్వేది తండ్రి రామయ “పాండురంగ కృతికర్త కౌండిన్య గోత్రుఁడు తెనాలి రామభద్ర కవికృతముగు 'ఇందుమతీపరిణయము'న ఉ. “...... కవితా ఘనతామహు మత్పితామహు రామయ రామకృష్ణకవిరాజుఁ దలంచి, నుతించి మ్రొక్కెదన్. గీ. తదనుసంభవమణిని సుదగా పరిణయ ముఖ కావ్యరచ నాధురీణు నాంధ్ర కనికదంబములోనఁ బ్రఖ్యాతిఁగన్న, యన్నయ కవీంద్రు తీసాంద్రు అభిపతింతు. సీ. ప్రౌఢీ మీ పెదతాత పౌండురంగాది సక్కృతులు చేసెను రామకృష్ణ సుకవి ఆనుజుఁ దన్నళ్ళ మీ పిఠతాత రచియించెఁ బరఁగ సుదక్షిణా పరిణయంబు<noinclude><references/></noinclude> rewc0rpxmhaozbfzkj9i530hbpoeidn 104 212448 554666 2026-04-28T04:17:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మీ తాత శ్రీగిరి చాతురీనిఖ్యాతి శ్రీశైల మాహాత్మ్యకృతి యొనర్చి కడిమి మీతండ్రి యిమ్మడి రామకృష్ణాఖ్యుడనఁ గీర్తిలో నె సంస్కృతాంధ్రములను గీ. ఔర యనిపించి మాయన్న వీరరాకు, నాఖ్...' 554666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మీ తాత శ్రీగిరి చాతురీనిఖ్యాతి శ్రీశైల మాహాత్మ్యకృతి యొనర్చి కడిమి మీతండ్రి యిమ్మడి రామకృష్ణాఖ్యుడనఁ గీర్తిలో నె సంస్కృతాంధ్రములను గీ. ఔర యనిపించి మాయన్న వీరరాకు, నాఖ్యకవి సర్వకవితామహ త్త్వమునను ని న్ననూచాన సంతౌను నెన్నఁదరమెకీ, ప్రాజ్ఞ హృదయాబ్జరని రామభద్ర సుకవి.” అని యున్నది. దీనినిబట్టి చూడఁగా పాండురంగ మాహాత్యాదులను రచిం చిన తెనాలి రామకృష్ణ వియును, సుదక్షిణా పరిణయమును రచించిన తెనాలి అన్నయకవియును అన్నదమ్ములని యేర్పడుచున్నది. ఏతదనుకూలముగనే సుదక్షిణా పరిణయమున ఓ “నవ్యనుగుణాభిరామ తెనాలిరామ, పండితాగ్రణి సత్పుత్రు భవ్యమిత్రు హరపదాంభోజ సౌముఖ్యు, నిన్న సాఖ్యు, నన్న బిలిపించి యాదరోన్నతి వహించి. గద్యము. ఇది శ్రీమత్తెనాలి రామేశ్వర శాశ్వత కృపాకటాక్షలక్షిత కవితాభిరామ రామయపండిం కుమార్ సహజశైవాచారసంపన్న థీమదన్న య నామధేయ ప్రణీతంబైన యుదక్షిణాపరిణయము నందు అని యున్నది. ఈ పయిభాగము వలనఁగూడ రామకృష్ణుఁడును, అన్నయ యును అన్నదములగుట సుస్పష్టము, ఇరువురును రామయపండితుని కుమారులే! తెనాలి వారే !! మఱియు అన్నయ 'పాలగుమి భీముగురుని సద్భక్తిఁగొలుతు' అని చెప్పుటచే తెనాలివారు సహజముగా శైవులనియు, పాలగుమివారి శిష్యులనియుఁ దెలియు చున్నది. ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర రచనా కాలము నాఁటికి రామలింగకవి పాలగుమివారి - (పాలగుమి లేశ్వరుని) శిష్యుఁడగుట ప్రసిద్ధముకదా! తెనాలి యన్నయ తన గ్రంథమున తనయన్న యగు రామకృష్ణుని స్తుతింపలేదు. అంతమాత్రమున వీరిరువురి సౌదర్య విషయమున సందేహింపఁబనిలేదు. అన్న మ తాంతరస్వీకరణ మొనరించెనన్న అనాదరమున సుదక్షి ణాపరిణయకర్త రామకృష్ణునిఁ బేర్కొనక యుండవచ్చును. రామభద్రకవి స్పష్టముగ వీరిరువురును సోదరులే యని వివరించియే యున్నాఁడు. రామకృష్ణకవి తన మతమ మార్పును తెలుపుకొన కున్నను, పాండురంగమాహాత్మ్యమునఁ జెప్పఁబడిన 'శైవ వైష్ణవపురాణావళీ నానా ర్థరచనాపటి వెంకరమ్యమతివి' అను భాగమునుబట్టి యాతని శైవ ప్రబంధరచనా పాట వముకూడ వ్య క్త మగుటయు, నతని మతాంతరస్వీకృతి విశదమగుటయు సహృ దయ వేద్యములు. ఉద్భటారాధ్య చరిత్రమును, పాండురంగ మాహాత్మ్యమును ఏకశర్తృకము లని చెప్పుట కీ రెండు గ్రంథములకును గల పోలికలు ప్రమాణము శాఁదగును. అందుఁ గొన్ని మాత మిచట చూపఁబడును.<noinclude><references/></noinclude> flja09y6xjf1ybmwt89ses8ri7x9z51 104 212449 554667 2026-04-28T04:17:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '7 ఈ కవులు" బాఠకులు ప్రధానులు సుధీ,గణ్యుల్ పురాణజ్ఞులు వివిధార్థుల్ సఖులుజ్" బురోహితులు సుర్వీనాథులు జోన్యులుక్ ధవళాథుల్ గొలువంగ నిండుకొలుపై డై వారు హర్షంబుతో నవధానంబునన...' 554667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>7 ఈ కవులు" బాఠకులు ప్రధానులు సుధీ,గణ్యుల్ పురాణజ్ఞులు వివిధార్థుల్ సఖులుజ్" బురోహితులు సుర్వీనాథులు జోన్యులుక్ ధవళాథుల్ గొలువంగ నిండుకొలుపై డై వారు హర్షంబుతో నవధానంబుననుండి శంకరశథా వ్యాసక్తి భాసిల్లుచున్. మ. కవులుు బాధకులు ప్రధానులు నలం కారణాలు! ప్రాజ్ఞులు ధవళాథుల్ భజియింప నిండుకొలుపై తారేందు తారావళీ ధవళంబైన సువర్ణ సంధయుశ సౌధంబుదు నాస్థానమై వివిధామ్నాయ పురాణ 'గుంభనకథల్ వించున్ మోదంబునన్. ጸ. (ఉద్భటా. ౧-౨3.] (పాండు. ౧౩౨౧) లబ్జముఖందఁజేయు, బ్రహ్మవిద్యా విదూరుఁడై బ్రాహ్మణుండు. (ఉద్భటా. ౨-౧.ర.] 8. ******** సిగమ ఘంటాసడై శాధ్వనీనబుద్ధి, బ్రహ్మవిద్యానపద్యండు బ్రాహ్మణుండు. చ. వ్రతములుచేసి పెక్కు లుసనాసములుక్ మఱి పెక్కు రప్పిఁడుల్ ధృతి నొనరించి కూర్మిం బరదేశులఁ దల్లియపాలెం చి మా నితగతి మింటిదయ్యముల నేలకుఁ దెచ్చి కుమారుఁగాంచెఁ డ శృతిరుఁ జామపతివ్రత సంతసంబునన్. తే. అనుహీసురు లేముకు నతులనిష్ఠ నింగి వేల్పుల నేలకు నేలవేల్పు కొలము నింగికిఁ దెచ్చుచుఁ గొలువఁ బుత్తు, డొక్కఁడుదయించెఁ (పాండు. S-B.] (ఉద్భటా. 8.50.) దత్కృపాభ్యుదయమహిమ. సీ. నెరవేంద్రుకలు దువ్వి నిలువకొప్పు ఘటించి కుసుమదామము మీఁద గుస్తరించి నుదుట గందపుఁజుక్క మాల్కొల్పి నీలాల పొగంట్లు చెలిదోయిఁ బొందుపరిచి, తరళమై బంగారుతాయెత్తు గల ముత్తెముల పేరు పేరురంబున ధరించి, కటిఁ దాళిగోగాముకడచుంగు ధరఁ జీర బెట్టుదట్టి దిండుగట్టి నడుమ గీ. కేల డాఁవలిచిటికెన వ్రేలియందు, నలఁతిపగడాలయుంగర మనువుకొలిపి గౌరవంబీని కలికిసింగార మొదవ, నారజంఖుగఁ జరియించు నతఁడు మరియు ఉ. బోఁడీ కెమూఁపుపైఁ గరము పొందగఁజేసి కరంబు మ్రోయు నం బాడిగ లోలి మెట్టి కరపద్మము క్రొవ్విరిచెండు మాటిఫిక్ వేడుకఁ బారమిటుచు నవీనన ఖాంక విలాసలక్ష్మితోఁ గూడిన మేను సమ్మకొనఁ గ్రుమారుచుండు నతండు వీథులన్. చ. తలగడు గంగమర్దనము ధౌతపటావరణంబు సంస్కృతో జ్జ్వలకలమాన్న భోజనము చందనచర్చ ప్రసూనదాముకం బులు కపురంపుపీడ్యమును భూషణపంక్తులు గల్గి నిచ్చలుక్ బులుకడుగంగఁబడ్డ నునుముత్యముఁబోలుచు నాలుచుం ఖురిన్, (పాండు. 3-4] (ఉద్భటా. 4-0.00 9.04.]<noinclude><references/></noinclude> 7vt1tc0gfu04bbrejy8ahsud9jyuv29 104 212450 554668 2026-04-28T04:18:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 సీ కలదు, లేదను వాదములకోర్చి మీను మీసమువంటి యొంటివి డెము మెఱవఁగ బహుసుకుపదమక పాణిుధమంబైన తాళిగోణ పుంజంగు నేల జీరం గడలేని వీడ్యంపుఁ గప్పుచుందురు కాని మోవి పల్లొత్తుల ముసు...' 554668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8 సీ కలదు, లేదను వాదములకోర్చి మీను మీసమువంటి యొంటివి డెము మెఱవఁగ బహుసుకుపదమక పాణిుధమంబైన తాళిగోణ పుంజంగు నేల జీరం గడలేని వీడ్యంపుఁ గప్పుచుందురు కాని మోవి పల్లొత్తుల ముసుగుదన్న సౌనతాక్షులు గల్లు సూనాస్త్ర శంఖంబుగతి సఖ రేఖాంకగళము దనర J. సఖులు పరిహాసకులు వెంటఁ జనఁగ యువతి, భు శనిరు గ్రపరిధానయం కుఁ డగుచు నగరముంటావడంబున నగుచు : దిరుగు, నొఱపుగల ఠీవి జాతిమా శ్రీ వజీని, ఉ. "ళోకకుఁ గూటికై యొకనిగొల్పి దీరిత వాక్య పద్ధతి 7.8*D........... క. పలువకుఁ గూటికిపై నీచుల వేడు బోడ చొరవఁజొచ్చు నకఁడు" ఉ. మానికలీల సజ్జనునిమాడ్కి మహీసురుఁ డప్పురంబులో మానవనంక్తిలోఁ గలసి మచ్చికయై కలలోని నాల్క యై దీనిధి యాత్రఁ'డో యనఁగఁ వేకువఁ దేజము గాంచి యుండెఁ బెం పూనఁగఁ గొన్ని వాసరము. .......... క. తలలోపల నాలుక పూసలలో దారంబు, పొలఁ జల్లిన నీరుం బలె వెలియెఱుఁగక మనసులు, గలసి, యభేదముగఁ గాఁపుకడ సత్వముండెన్. ఉ. ఆరయఁ బాలవంటి కుల మాఆడిఁబోవఁగనిచ్చి వీటిలో నారజమై చరించు పసుధామరకందనుఁ డిట్టివారు 13 వ్వారును జీరికిం గొనకపోల్కంగా నీరసవృత్తిఁ జూచి; రతినింద్యుఁడు వీఁడని యేవగింపుచున్. ఓ కాఁపురము నాకుఁ గదుఁ బెద్ద కంబియంత, యిల్లు శ్రీ ధాన్యకటకమై పాండు. 3.ఓ.౧౦.] (ఉద్భటా. ఆ. 2-౯౧.] [పొందు. 3. 004] (ఉద్భటా, -ణర౧.) [పాండు. 3-Xe.] (ఉద్భటా. s-038.] హెచ్చు......... (ఉద్భటా. ..×3.] తే. శాంపుఁగోడలు కంఠంఠ శాలపురంబు, పాలవంటి కులంబు గాడ్పఱచి చనియె– క. భజణచెడి దానిపొత్తున,భుజియించాను ముధువుఁద్రా నెఁ జొల యంటె, 'నెపక్ ద్యజియించెఁ దగిననడవడి,కుజనుండై ధరణినురుఁడు కుత్సికబుద్ధిన్. [పాండు. 3-౮౧.] (ఉద్భటా, 4-43 ౧.) తే. ఎన్ని జన్మంబు లేనియుఁ జన్నదిదప, గాని ప్రాసింపరాని ధరానిలింప శాతి గడెలోన నప్పావజాతి తో ఉఁగి, కల్లు పెల్లాను, వేఁటాడుఁ గఱచు నెఱచి. ఉ. కేతువు నీటముంచి కమకించి ధనుర్ణత మళ్లఁ బెట్టి వి ఖ్యాబలంబుఁ బెట్టులను గట్టి గుణంబునఁగల్లు పక్షముల్ వే తరలించి యందగమివేఁడక మూలకుఁ ద్రోచి, యమ్మనో జాతుఁడు కత్పురిం గలుగు రైపులపైఁజన లోఁగు సెంకయ్య న్. [పొండు. 3-లార.) (ఉద్భటా. 9-040.]<noinclude><references/></noinclude> 6njm4uy839zlfqft5fol63wz9scy97c 104 212451 554669 2026-04-28T04:18:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9 సీ. నిలువున నొలిపించె విలువంగడము నెల్ల శరములయాయంబుఁ బొరయు టుడి పెం దగ శబ్దమాత్ర పాత్రముఁజేసి గుణలత మాఁతునఁగట్టించె మాలబలముఁ గంచుకోవశము గావించె సేనానాథుఁ గమరించె సహచరు...' 554669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>9 సీ. నిలువున నొలిపించె విలువంగడము నెల్ల శరములయాయంబుఁ బొరయు టుడి పెం దగ శబ్దమాత్ర పాత్రముఁజేసి గుణలత మాఁతునఁగట్టించె మాలబలముఁ గంచుకోవశము గావించె సేనానాథుఁ గమరించె సహచరుఁ గటికియెండఁ ప్రతిపక్ష భావసంగతుఁడని హితుఁజూచె వరకేతనముకీర్తిధరము దులిపె తే. ధర్మనిర్మల బుద్ధి సుకర్మఁగదికి, గెలువఁగా లేక చని కోపగించి దుదనుఁ దుజక; తనవార లతనికి కోడుమునికి పతికి డౌట బంట్ల పామబుకాదె! [పొండు. ఆ. శి.రారా.] ఇట్టి వింక నెన్ని యేని కలవు. ఈ రీతినే రామకృష్ణకవికృతమగు ఘటికాచల దూహాత్మ్యమునకును, ఉద్భటారాధ్య చరిత్రమునకును చాల పోలికలు కలవు, మచ్చు నకు రెండు మాత్ర మిట నీయఁబడుచున్నవి. సీ. మొకరితేఁటులు మూతి ముట్టవు లేనియర్ శ్రీ మధుకాసి కర్పించికాని కోకిలమ్మలు చిగురాకులు గొఱుకపు శ్రీ వనమాలి కర్పించికాని రేయిుచ్చికల్' కబళింపపు హరిణముల్ శ్రీసీలమూర్తి కర్పించిశాని యలకుఁ శిలుకలు దలఁపవు శ్రీ మాధవునకు నర్పించికాని, శ్రీ. యితరజంతువులును హరిమతిఁ దలంచి, కాని యే వర్తనమునకుఁ బూన పనిన నా తపోవనమాహాత్మ్య మభినుతింప, నలవియే వేమొగంబుల చిలువకైన. [ఘటికాచల మాహాత్మ్యము. ] సీ. అచలను తాభర్త కర్పించిమణి కాని మృగములు లేఁబూరి మేయవచ్చట ససమలోచనునికు నర్పించిమఱి కాని యకులు ద్విరి తేనె ఆంధకధ్వంసికి నర్పించిమఱి కాని కోయిల లిగురాడ కొఱుక వచట లాన వచట సంగజారాతికి నర్పించినఱికాని చిలుకలు వండ్లు భుజింప వచట. గీ. తక్కుఁగల జంతువులు శంభుఁ దలఁచికాని, యం చితవర్తనములఁ గోరి యుండవచట వదనములు వేయుఁగలయంకవాన్నికైన, నా యరణ్యయిఁ గొని కూడ నల నియగునెకి దు.శుకముల్ ప్రామిసుకుల్' గుణించు; గణియించుం ధర్మమ ర్మేతిహా సకథల్ శారిక; లీరికల్ గొనుమనీషన్ శేష భాషావిశే షకళాశాస్త్ర ముసన్యసించు; బకముల్ సాత్రాజితీప్రాణనా యక నామాళి; సభుత్" బహించు సతతోద్యద్గీతికాచాతురిన్. ఉ. సానుగుణంబుఁ గోల్చుఁ బికళాబకపంక్తులు శైవధర్మముల్ ; ప్రేమ నుపన్యసించు శుకబృందము లీశ్వరయోగశాస్త్రముల్ ; కోమలరీతి శారికలు గూడి పశించు వినోడలీలల; గామనిరోధి: బాడు నధికంబుగ నచ్చట భృంగ పోకముల్ . ఇంటి పేరు. (ఉద్భటారాధ్యచరిత్ర] (ఘటికాచలమహాత్మ్యము.] [ఉద్భటారాధ్యచరిత్రము.] రామకృష్ణకవియింటిపేరు 'తెనాలివా' రని పాండురంగమాహాత్మ్యమునందలి 'శ్రీ తెనాల్య గ్ర హారనిర్ణేతపు' అను దానినిబట్టి తెలియుచున్నది. అంతకుఁ బూర్వమున ఆ వంశమువారియింటిపేరు 'గార్లపాటివారని ప్రసిద్ధము. శ్రీ గురుజాడ శ్రీరామ AB<noinclude><references/></noinclude> dw9c0xnwyvr91psg5fwwldtvb13kmx6 104 212452 554670 2026-04-28T04:18:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 మూర్తిగారును, శ్రీవీరేశలింగముగారును అట్లే చెప్పియున్నారు. తెనాలిలో శ్రీ రామలింగేశ్వరస్వామివారి యాలయమున నొక యుత్సవవిగ్రహము పీఠము మీఁదఁ గల శ్లో" "శ్రీ తెనాలినగరే వ్యరాజ...' 554670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 మూర్తిగారును, శ్రీవీరేశలింగముగారును అట్లే చెప్పియున్నారు. తెనాలిలో శ్రీ రామలింగేశ్వరస్వామివారి యాలయమున నొక యుత్సవవిగ్రహము పీఠము మీఁదఁ గల శ్లో" "శ్రీ తెనాలినగరే వ్యరాజయ, ద్గార్లపాటిపుర రామపండిత:. శుక్లనుఘశపంచమి గురౌ రామలింగ ముదయోత్సవాకృతిమ్.” " అను శ్లోక మీ యశమును బలపఱచుచున్నది. గాళ్ల పొటి రామయపండితుఁడు తెనాలి నగరమున శ్రీ రామలింగేశ్వరస్వామియొక్క యు, శ్రీపార్వతీ దేవియొక్క యు ఉత్సరం గ్రహములను ప్రతిష్టించె నని మీఁది శ్లోకమున కర్ధము, ఈ రామయపండి తు.డే రామకృష్ణుని తండ్రి. ఈ రామయ గొప్ప శివభక్తుడని యీ శ్లోకమే విశద కఱచుచున్నది. కవిశాలము - గ్రం రచనాకాలము. — ఉద్భటారాధ్యచరిత్ర పు కృత్యవతరణీశనుబట్టి యా గ్రంథము కొండవీడు దుగ్గార్యముఁడుగా నుండిన నాదెండ్ల గోపమంత్రి కడ ముఖ్యోద్యోగిగా నున్న యూరె దేచమంత్రికి కృతిగా నీయఁబడినట్లు తెలియుచున్నది. గోపమంత్రి శ్రీకృష్ణ దేవరాయలమంత్రి యగు సాళువ తిమ్మరుసు మంత్రికి మేనల్లుఁడు, శ్రీ కృష్ణ దేవరా యలు క్రీ. శ. 1815.3 సం॥ న కొండవీటిదుర్గమును జయించినపిదప, దానిని పాలిం చుటకు తిమ్మరుసు తన మేనల్లుఁడగు నీ గోపమంత్రిని నియమించెను. ఈ గోపమంత్రి సుప్రసిద్ధుఁడు. ఇతఁడు దేచమంత్రికి క్రీ.శ. 157.వ సం, న ఒక యగ్రహార మును దాన మొర్చెను. వేచమంత్రి శైవాచారపరాయణుఁడు. ప్రోలనారాధ్యుని వంశస్థుడగు చంద్ర శేఖరవాచంయమునియొక్కయు, మహావిద్వాంసుఁడగు * లొల్ల లక్ష్మీధర పండితునియొక్క యు శిష్యుఁడు. లక్ష్మీధరపండితుని యనుగ్రహమున పాండిత్యమును సంపాదించి ఈ దేచమంత్రి 'శివపంచ సని'కి వ్యాఖ్య రచించెను. ఈ యంశమును శ్లో, “స చాయం దేవయామాత్యో మహిమ స్తవపంచికాం, లక్ష్మీధరకటా రేణ కురుతే గురు తేజసా.” అను శ్లోకము చాటుచున్నది. దేచమంత్రి గోపమంత్రివలన అగ్రహారాదిసమాన ములను పొంది, ప్రసిద్ధుడైన సిదపనే ఉద్భటారాధ్యచరిత్రమును కృతినంది యుండును, ఆ కాల మించుమించుగా క్రీ.శ. 1835 ఆని తలఁచవచ్చును. ఉద్భ టారాధ్యరచనా కాల మిదియే యై యుండవచ్చును. ఈ మీఁది విషయమునుబట్టి రామకృష్ణకవి శ్రీకృష్ణ దేవరాయల కాలమున ఆతనిసభలో నుండె నన్న లోక ప్రతీతి యథార్థమే గానీ, కల్పితము కాదని స్పష్టమగుచున్నది. - * శ్రీశంకరాచార్యకృత సౌందర్యలహరికి వ్యాఖ్య వ్రాసిన విద్వాంసుఁడు.<noinclude><references/></noinclude> 6gpj590t1ythlw24stx9b1hxoeck2kn 104 212453 554671 2026-04-28T04:18:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '11 పాండురంగమాహాత్మ్యమును కృతిపొందిన విరూరి వేదాద్రి మంత్రి కందాళ అప్పలాచార్యుల శిష్యుఁడు; మంగయగురువ రాజు కుమారుఁడగు పెదసంగభూపాలు గొద్ద వ్రాయసకాఁడు, చిత్రభారతకృతిపతి తం...' 554671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>11 పాండురంగమాహాత్మ్యమును కృతిపొందిన విరూరి వేదాద్రి మంత్రి కందాళ అప్పలాచార్యుల శిష్యుఁడు; మంగయగురువ రాజు కుమారుఁడగు పెదసంగభూపాలు గొద్ద వ్రాయసకాఁడు, చిత్రభారతకృతిపతి తండ్రి పెదతండ్రులును, వైజయంతీ విలాసకర్తయగు సారంగు తమ్మకవియు ఈ కందాళ అప్పలాచ్యాంకు శిష్యులు, క్రీ. శ. 154?-పరాభవసంవత్సరమున గండికోట ప్రభువు కందాళ అప్పలా చాపలకు భూదాన మొసఁగిన శాసనమొకటి కలదఁట! す రామకృష్ణకవి తన గ్రంథమున 'భట్టరు చిక్కా చాప్యులు' తనగురుకని చెప్పి యున్నాఁడు, ఈ చిక్కా చార్యులకుఁ బెక్కురు శిష్యు లుండిరి. చాతుర్వాటికా మాహాత్మ్యము, ఆనందకాసన మాహాత్మ్యము మున్నగు గ్రంథములను రచించిన లింగమగుంట రామకవియును తెనాలి రామకృష్ణుని అల్లుఁడు], అతని తమ్ముఁ డగు లింగమగుంట తిమ్మకవియును ఈ చిక్కా చార్యులకు శిష్యులు, రామకృష్ణకవు లచే 'కామందకము'ను కృతిగొన్నవాఁడును, కొండ్రాజు తిమ్మరాజు కుమారుడును, పెదసంగభూపాలుని మేనల్లుఁడును అగు వేంకటాద్రియును చిత్రాచార్యుని శిష్యుఁడే. ఈ వేంకటాద్రి క్రీ. శ. 1581 న సం. న కామందకమును కృతిబొందెను, శాస పాండురంగమాహాత్మ త్మ్యరచనము అంతకంటే కొన్ని యేండ్లు ముందుగా జరిగియుండ వచ్చును. పై యంశములనుబట్టి రామకృష్ణుఁడు శైవుఁడుగా నున్నప్పుడు క్రీ.శ. 1535 ప్రాంతమున ఉద్భటారాధ్యచరిత్రమును రచించి దేచమంత్రికి కృతియెసఁ గె ననియు, తర్వాత వైష్ణవుఁడుగా మాఱినపిదప 'ఘటికాచలమాహాత్మ్యము'ను రచించెననియు, ఉద్భట చరిత్ర రచనయైన పిదప రమారమి ముప్పదియేండ్లకు - అనఁగా (శ్రీ. శ. 1565 ప్రాంతమున) పాండురంగ మాహాత్మ్యమును రచించెననిజం చెప్ప వీలగుచున్నది. పాండురంగ మాహాత్మ్యమన (పుట 239) 'గిరికానుష క్తబుద్ధి సురిదరునింబోలు' (5, 4. స. 242) అని వసుచరిత్ర విషయమును, 'గురుభీతదుతికి నాముక్తమాల్యదకు నేన యగుచున్ ' (ఆ. 4. ప. 241) అని యాముక్తమాల్య దయును సూచింపఁబడినందున, పయి గ్రంథద్వయము రచింపఁబడిన పిదపనే యియ్యది వ్రాయఁబడినట్లు వ్య క్తమగుచున్నది. ఆముక్తమాల్యద శ్రీకృష్ణ దేవరాయల రచన యగుటచేఁ బ్రాచీనమగుట యుక్తమే. కాని వసుచరిత్ర విషయమునఁ గొంత సందేహము కలుగవచ్చును. కాని అది 1563-70 ప్రాంతమున వెనుగొండను పాలించిన తిరుమల దేవరాయల కంకితమగుటచేత దాని రచన యంతకుఁ బూర్వమే జరిగియుండ వలెను. పాండురంగమాహాత్మ్యమును ఇంచుమించుగ నా కాలపుదే యగుట నివి రెండును సమకాలీనములనియు, అట్టియెడ నొకదానిలో నింకొకటి సూచింపఁబడుట దోషము కాదనియు గ్రహింపనగును. ఇంతకును ఉపరిచర నసువు వృత్తాంతము మహాభారతమున నున్నదే కాని క్రొత్తది కాదు. కావున దానినే రామకృష్ణకవి సూచించెననియుఁ జెప్పవచ్చును.<noinclude><references/></noinclude> skcjqcysbv4serlhwv7e7ebmha12nlq 104 212454 554672 2026-04-28T04:18:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కాగా రామకృష్ణకవి శ్రీకృష్ణదేవరాయల యాస్థానమున నుండుట యనం భావ్యము కానందునను, వసుచరిత్ర వృత్తాంత ఆశంస యసంగతము కానందునను, ఇతఁడు క్రీ.శ. 16.వ శతాబ్ది ప్రారంభమున (1506 ప్రాంతమున జన్...' 554672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కాగా రామకృష్ణకవి శ్రీకృష్ణదేవరాయల యాస్థానమున నుండుట యనం భావ్యము కానందునను, వసుచరిత్ర వృత్తాంత ఆశంస యసంగతము కానందునను, ఇతఁడు క్రీ.శ. 16.వ శతాబ్ది ప్రారంభమున (1506 ప్రాంతమున జన్మించి, 1575-80 ప్రాంతమువఱకును జీవించియుండెనని నిశ్చయముగాఁ జెప్పవచ్చును. కృతులు - ముద్రితములు, అలబ్ధములు రామకృష్ణుఁడు రచించిన గ్రంథములు మూడుమాత్ర మింతవఱకు లభించి సవి, ఆ మూఁడును ముద్రితములు, ఉద్భటారాధ్య చరిత్రము ముక్త్యాలలోని సరస్వతీపత్రికలో ప్రకటింపబడి, పిదప ప్రత్యేక గ్రంథ రూపమును దాల్చినది. ఘటికా చలమాహాత్మ్యము CUF.S.వ సం, న కళాంతీముద్రాక్షరశాలలో ముద్రింపఁబడి నది. పాండురంగ మాహాత్మ్యము తొలుత శ్రీనివర్తివారి చేతను, శ్రీ వావిళ్ల వారి చేతను కొంతభాగము ముద్రింపఁబడి, పిదప శ్రీమాన్ శ్రీ తెన్మకం శ్రీరంగా చార్యులు గారి లఘుటీకతోఁగూడ పూర్తిగ ముద్రింపబడి, ఇందనుక ఐదుకూర్పులను పొందినది. తెనాలి రామలింగ వికృతులగు కందర్పకేతు విలాసము, హరిలీలావిలాసము అను ప్రబంధములనుండి కొన్ని పద్యములు ప్రబంధరత్నావళియందు ఉద్దరిఁపఁబడి నవి, ఆ గ్రంథములుమాత్ర మింతవఱకును దొఱక లేదు, "పాండురంగవిజయము” అను వేజొక గ్రంథము నీ కవి రచించినట్లు ప్రతీతి. అది పాండురంగమాహాత్మ్యమే యై యుండునేమో! 'పాండురంగ విజయము'లోనివని ఉదహరింపఁబడిన పద్య ములు మాత్రము పాండురంగమాహాత్మ్యమునఁ గానరాకున్నవి. రామకృష్ణునిఁ గూర్చిన కథలు, తెనాలి రామలింగని కథలని దక్షిణ దేశమునందంతటను ప్రసిద్ధములయి కొన్ని కథలు ప్రచారమున నున్నవి. అందుఁ జాలవఱకును శ్రీకృష్ణ దేవరాయల కుసు, అతని యాస్థాన విద్వత్కవులకును సంబంధించి యున్నవి. వీనిని శ్రీ గురుజాడ శ్రీరామమూర్తిగారు తమ 'కవిజీవితముల'లో ఇచ్చియున్నారు. రామకృష్ణకవి రాయలకాలమున లేడని తలఁచిన విమర్శకులు కొండ ఆ కథలన్నియుఁ బుక్కిటి పురాణములని తలంచిరి, కానీ యీవఱకు నిర్ణయింపఁబడిన కవి కాలమునుబట్టి యీ కవి రాయలసభలో ఉండుటకు ఆక్షేపణ లేదు. కొందఱు పరిశోధకులు, విమర్శ కులును ఈ యంశమును గ్రహించి శ్రీ శ్రీరామమూర్తిగారు వ్రాసిన కథలు కొన్ని యథార్థములేయని నమ్ముచున్నారు. అన్నియుఁగాకున్నను, కొన్నియైనను నమ్మఁ దగియే యున్న వని చెప్పక తప్పదు, ఆ కథలు సాధారణముగా భట్టుమూర్తి, అల్ల సాని పెద్దన, ముక్కు తిమ్మన, ధూర్జటి మున్నగు కవులను వెక్కిరించు గాధలతో నిండియున్నవి, వానికిఁదగిన చాటువులును కలవు. శ్రీకృష్ణ దేవ రాయల కాలమునాఁటికి రామకృష్ణకవి యువకుఁడు; స్వభావము చేతనే స్వతంత్రుఁడును, విశటస్వభావము కలవాఁడును అగుటచే ఈతఁడు ఇతఃకవులను సమయానుసారముగ అధి కే.పిం చుట అసంభన 'మెంతమాత్రమును కాదు.<noinclude><references/></noinclude> keghj05u3ad6onhfbg8zhkz8u8b2moz 104 212455 554673 2026-04-28T04:19:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '13 రామకృష్ణుఁడు తన చరమదశలో తరణోపాయముగను, తనకవి త్త్వపరీక్షగు నీకపోపలగను ప్రౌఢ ప్రబంధమగు పాండురంగ దూహాత్మ్యమును రచించెను. అందు హాస్యమున కెట్టి యవకాశమును - అందును అట్టి వయస...' 554673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>13 రామకృష్ణుఁడు తన చరమదశలో తరణోపాయముగను, తనకవి త్త్వపరీక్షగు నీకపోపలగను ప్రౌఢ ప్రబంధమగు పాండురంగ దూహాత్మ్యమును రచించెను. అందు హాస్యమున కెట్టి యవకాశమును - అందును అట్టి వయసున లేదు, అట్లయ్యును ఈతఁడు, తన స్వభావమును పూర్తిగ విడువలేక అండందు తన కొంచకనమును వ్యక్తముచేయుచునే యున్నాఁడు. మచ్చునకు రెండు పద్యము లుదాహరింపఁబడు న - ఆతులనిష్ఠతో తపస్సు చేసిన పుండరీక మహామునికి భగవంతుఁడు ప్రత్య క్షముకాఁగా ముని ఆతనిని పెక్కువిధముల స్తుతించెను. అందు దశావతార స్తుతిలో బౌద్ధావతారవర్ణన మీ క్రిందిరీతి నున్నది: - చ. 'ప్రతిదిన కేళలుంచనపురాయిడి నెట్టిన బట్ట గట్టి పైం బతుకునున్న కఱుబోడకల ధరియింప నోడియు సతమగు సొమ్ము గాన ఏడఁజాలవుగా శిఖిపింఛవల్లి, సౌ గతమతధుర్య! దానిఁ గటీఁ గట్టుము; పుట్టము మిన్న 'కేటికిన్. ' [పాండు. ద్వితీయా, ఒర] నెమిలిపించెము శ్రీకృష్ణునకు నీడ రాని కేశాలంకారము. బౌద్ధావతారసమయమున బట్టకట్టి నున్ననైన తలపై దానిని ధరింప నెట్లును వీలు లేదు. సతమగు నగను వీడుట కును వలను కాదు. కావున మొలకుఁ గట్టిన బట్టరు విప్పి వేసి, ఆ వస్త్రమునకు బదు లుగా శిఖిపింఛమును ధరించుట మేలు. అట్లు చేయుటవలన వస్త్రధారణఫలమును సిద్ధించును. మొల కట్టవలసిన బట్ట, తలయే కట్టుటచే బట్టతల యగుటచే) వేతే వస్త్రధారణ మనావశ్యక మని భావము. పయి వర్ణనమున రామకృష్ణుఁడు తన స్వభావసిద్ధమగు హాస్యమును వెల్లడించె ననుట స్పష్టము. ఈ వర్ణనము ప్రత్యక్షమైన భగవంతునిఁ గొనియాడుచు పుండరీ కునివంటి ముని చేయుట వికట మేకదా! సహజదుర్బుద్ధియగు నిగమశర్మ తనచుక్క చేసిన హితబోధకు లోఁబడి సాను కూలుఁడై మంచిదారిని పడినట్లు నటించియు నొకనాఁటిరాత్రి యందఱును నిద్రిం వఁగా వారి నగలను దొంగిలి పరారి యయ్యెను. మఱునాఁటివఱువాత అతని బంధు వులు పోయిన తమ నగలఁ గూర్చి విచారించం సందర్భమున నీ క్రింది పద్య మున్న ది. సీ. 'శోకించు వృద్ధభూగురుఁ బాత్మ దిరృద ర్త దర్భము ద్రికకుఁ జిత్తంబు కలఁగ నత్తగారిచ్చిన హరి సుదర్శనపుఁ బేరునకు ముత్తయిదువ పనటఁబొందుఁ క్రొత్తగాఁ జేయించుకొన్న ముక్క ఆసనై యడలు దుర్వారయై యాఁదుబిడ్డ జామాత 'విఠఁబొందు వ్యామోహియై నవగ్రహకర్ణ వేష్టన భ్రంశమునకు తే. నెక దుర్బుద్ధి ! యెత దుర్భా3 తి! యహహః, సర్వధనములు నద్దురాచారశీలంఁ డూచుముట్టుగ నిలుదోఁచి యుటికిచనుట, యెఱఁగరోకాక, యవ్వేళయెఱుక గలదె! [పాుడు. తృతీయా. NO)<noinclude><references/></noinclude> 4zu7ighsxaptb9eez434i7ebilc1plo 104 212456 554674 2026-04-28T04:19:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 చెడుతిరుగుడులు తిరుగుచు, సర్వనాశన మొనర్చుచున్న నిగమశర్మను దారికిఁ దెచ్చు టకై ఆతనియక్క ఐదారు కోసుల దూరమున నున్న తమయూరినుండి కొఁపురమెత్తి పెట్టి పుట్టినింటికి భర్తతోన...' 554674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 చెడుతిరుగుడులు తిరుగుచు, సర్వనాశన మొనర్చుచున్న నిగమశర్మను దారికిఁ దెచ్చు టకై ఆతనియక్క ఐదారు కోసుల దూరమున నున్న తమయూరినుండి కొఁపురమెత్తి పెట్టి పుట్టినింటికి భర్తతోను, బిడ్డలతోను వచ్చినది; నిగమశర్మకు నయమునను, భయమునను హితబోధచేసి అతనిని మంచిదారికి త్రిప్పినది. అతఁడును వెనుకటిరీతి మర్యాదగా ప్రవర్తింపసాగెను. ఇట్టి మార్పునకుఁ గారణము ఆమెయే, తన బుద్ధి చాతుర్యమున కామె గర్విం పవలసినది; అందఱిచేతను పొగడికలను పొందవలసి నది. ఇట్టియెడ నిగమశర్మ యొక యర్దమ రేయి అందఱినగలను ఊచముట్టుగ దోఁచు కొనిపోయినపుడు బందుగు లందఱును తమతమ యాభరణములకై విలపించుచుం డఁగా ఈమెయు తన ప్రయత్నము వమ్ముగుటకుఁ గాక, నగకొఱకు విలపించుటయు, అందును ఆత్యల్పమూల్యమగు ముక్కఱకు వాపోవుటయు, అందఱును సామాన్య ముగ విలపించుచుండఁగా ఈమె దుర్వారయై యడలుటయు రామకృష్ణకవివికట తను విశదము చేయుచున్నవి. గ్రంథనామము . పాండుకలగ క్షేత్ర మాహాత్మ్యమును ప్రతిపాదించు నీ ప్రబంధమునకు 'పాండు రంగమాహాత్మ్యము అను పేరున్నట్లు ఆశ్వాసాంత గద్యములను బట్టి తెలియుచున్నది. దీనికి 'పౌండరీకమాహాత్మ్యము' అను నామాంతరమున్నట్లు 'అభ్యుదయ పరంపరాభి వృద్ధిగా నాయొనర్పంబూనిన సౌండరీక మాహాత్మ్యంబునకు ' అను గ్రంథారంభ గద్యవలన తెలియుచున్నది. దైవమును బట్టి పాండురంగమాహాత్మ త్మ్యమనియు, భ క్తుఁ డగు పుండరీకుని కారణమున పౌండరీక మాహాత్మ్యమనియు దీనికి పేళ్లు గలిగినవి. కాని పాండురంగమాహాత్మ్యమను వేరే ఆంధ్ర లోకమున ప్రసిద్ధమై యున్నది. మూలము. కృతిపతి యగు వేదాద్రిమంత్రి రామకృష్ణునితోఁ బల్కిన ఉ. “స్కందపురాణనీరనిధి కౌస్తుభమై ప్రభవించు దేవకీ నందను సక్కధోద్యమము నవ్యకవిత్వకళాకలాపము గుందనమం ఘటించి కడుఁక్రొత్తగు సొమైనరించి, విష్ణుసే నం దులకించు నప్పరము వైష్ణవకోటి నలంకరింపుమా !” (పొండు.౧-౨౬..] అను పద్యమునుబట్టి యీ ప్రబంధమునకు స్కందపురాణమునందలి కథ మూలమని తెలియుచున్నది. 'పాండురంగమాహాత్య'మను నొక క్షేత్రమాహాత్మ్యము గీర్వాణభాషలో గూర్పఁబడినది కలదు, అది తోమ్మిది యధ్యాయముల చిన్న గ్రంథము, స్కాందపురా అంతర్గతమఁట! దాని మాతృక పూనాలోని భండార్కర్ పరిశోధనాలయమునఁ గలదు, దాని ప్రతియొకటి కాకినాడలోని 'ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు'లోఁ గలదు. విషయమునుబట్టిచూడ, అయ్యది రామకృష్ణకవి యాంధ్ర ప్రబంధము ·<noinclude><references/></noinclude> jw2x4zim1t6aphx7sdrr4ppi5xz1agq 104 212457 554675 2026-04-28T04:19:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '15 ననుసరించి వ్రాయఁబడినట్లు తోఁచుచున్నది. అయ్యదియే మూలమని ప్రచారము చేసి, తన్మూలమున 'రామకృష్ణుని ప్రతిభను, శక్తిని కొంచెపఱచుట కెవ్వరో యిట్లు మూలమును కల్పించి, అయ్యది ప్రచా...' 554675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>15 ననుసరించి వ్రాయఁబడినట్లు తోఁచుచున్నది. అయ్యదియే మూలమని ప్రచారము చేసి, తన్మూలమున 'రామకృష్ణుని ప్రతిభను, శక్తిని కొంచెపఱచుట కెవ్వరో యిట్లు మూలమును కల్పించి, అయ్యది ప్రచారము పొందునట్లు చేసి యుండవలెను. తెలుఁగునకు సంస్కృతమూలము కల్పింపఁబడుట శ్రీ కాళహస్తిమాహాత్మ్యము నెడను కాననగును, ఆ మూల గ్రంథము యొక్క యాద్యంతభాగములివి..... ప్రారంభము — “పొండురంగ మాహాత్మ్యమ్ శ్లో. మాహాత్మ్యం కథితం సమ్యద్దీ నానా ముత్తమోత్తమం, గంగాదీశాం మునిశ్రేష్ఠః కిమన్యతు మిచ్చన మునయ ఊచుః - శ్లో, సర్వోత్తమం యది క్షేత్రం తీర్థం వైకత్ర విద్యతే, ఉత్కృష్టం దైవతం చారి తన్నో పద మహామునే! నూత ఉవాచ:---- శ్లో, ఆగస్త్యాదిమహర్షీ తాం వరః శ్రుత్వాథ సబ్బు ఖకి, ధ్వాత్వా తాదృగ్విధం క్షేత్రం తీర్థం దైవం న దృష్టవాన్', స్కంద ఉవాచ: శ్లో, నాహం కథావిధం క్షేత్రం తీర్థం దైవతమేవ చ, ధ్యాయన్పస్యామి మునయ స్సర్వోత్కృష్టం సుదుర్లభమ్. తదాగర్భత గచ్ఛామో గిరిజావల్లభం భవణు, ద్రష్టుమేతం మహాపద్మం కైలాసనిలయం దృఢర్. ఆశ్చర్యం ను మమాప్యశ్రీ ప్రశ్నార్థాధిగ మే మహాన్, జాయతే మునిశార్దూలాః స హి నో పద్యతే శివః. గ్రంథాంతము: — న వ మో ఒధ్యాయః ఈశ్వర ఉవాచ ---- శ్లో, నా చచార మహావిష్ణోరందిరోరి గంధధీకి, తం దృష్ట్వా క్షేత్ర పాలో సోచుకోవ చ న నాద చ ఉర్ధపాత మహావేగాల్ సేనపత్ ఖచరః స్వయమ్, ఆరురోహం(?) విమానంతు బభంజ నిపసారు. ఠం గృహీత్వా మహానత్త్వో నిసాత్య ధరణీతలే, విచకర్ష మహాబాహుు సర్పరాజు యథా ఖగః. మరణాభిముఖం దృష్ట్యా భైరవేణార్థితం ప్రభుః, విద్యాధరం దేవయోనిం మహావిష్ణుర్భవా...... ఇతి శ్రీ స్కందపురాణే ఉమామ హేశ్వర సంవాదే ఉత్తరసంహితాయాం పాండురంగమాహాత్యే నవ మోజి ధ్యాయః . పాండురంగమాహాత్మ్యం సంపూర్ణమ్.<noinclude><references/></noinclude> eyqqunbv1lw72vdx5ifms4qovjwxjqj 104 212458 554676 2026-04-28T04:19:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 16 ఆంధ్ర పాండురంగ మాహాత్మ్యమునఁ గల నిగమశర్మోపాఖ్యానము, రాధికా వృత్తాంతము, సుశీల నున్న గువారి కథలు, సుశరో పాఖ్యానము, ఆయుత నియు తుల వృత్తాంతములును సంస్కృతమున లేవు; మిగిలిన వ...' 554676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>1 16 ఆంధ్ర పాండురంగ మాహాత్మ్యమునఁ గల నిగమశర్మోపాఖ్యానము, రాధికా వృత్తాంతము, సుశీల నున్న గువారి కథలు, సుశరో పాఖ్యానము, ఆయుత నియు తుల వృత్తాంతములును సంస్కృతమున లేవు; మిగిలిన వృత్తాంతములు సంగ్రహముగల ఆంధ్రప్రబంధమునఁ గల పదములు సంస్కృత మూలమునఁ గానవచ్చు చున్నవి. కాని దానింబట్టి సంస్కృతమూలమున కిది యనువాదమనుట యు దూరము, ఆంధ్రమునందు 'తధోరతా, జనవేగంబున భగ్నమయ్యెఁ గటివేల్లత్ తుల్లకా శిక్యమున్.' (పుట bil) అని యుండఁగా- దానిని సరిగా అర్థము చేసికొనక మూలమున 'వీరులుకానాం చ శిక్యం చ భగ్నముచ్యాదృశ్యతే' అని కూర్పఁబడినది, ఇట్టివి చాల కలవు, విస్తరభీతి నవి విడువఁబడినవి. కథాసారమః... ప్రథమాశ్వాసము - శౌనకాది మహామునులు సూతుఁజూచి క్షేత్ర దైవత - తీర్థములు మూఁడును సమప్రధానములైయుండు స్థలముం గూర్చి తెల్పుమని కోరంగా సత్య డిట్లు వచించెను. - 'తొల్లి యగస్త్య మహాముని లోపాముద్రతోఁ గూడ క్షేత్ర రాజమగువారా ఇసీయందు వసించుచుండ సూర్య చంద్రాదుల గమనమును నిరోధించుచుందు వింధ్య పర్వతము గర్వము నణంపవలెనని దేవత లా మహామునిని ప్రార్థించిరి. అగస్త్యుఁడు వారి ప్రార్థనము నంగీకరించి శిష్యులు వెంట రా బయలుదేరి వెళ్లి వింధ్యపర్వతము గర్వము నణఁచి దక్షిణముగాఁ బోయి కొల్లాపురిలోని మహాలక్ష్మీని సేవిం చెను, పిదప నా దేవియానతి ననుసరించి తుంగభద్రను దాఁటి స్వామిమలఁ బోయి కుమార స్వామిని సేవిం చెను, అతనిం గొనియాడి, యా గుహునివలన సమస్త క్షేత్ర మాహాత్మ్య ములను తెలిసీ కొని యగస్త్యుఁ డిట్లనెను 'స్వామీ! మీదయవలన పుణ్యస్థల మాహాత్మ్యముల నన్నింటిని దెలిసికొంటిని. తీర్థ జైజత . త్రములు మూఁడును మేళవించి యున్నచోటేదైనఁ గలదా? దాన్ని గూర్చి తెల్పుఁడు,' అని యడుగఁగా కుమారస్వామి సుదీర్ఘ ముగ నాలోచించియు నట్టి స్థలమును కొన లేక 'మహామునీ! నీ వడిగిన యర్థము నాకు గోచరము కాలేదు. మన యీ సందేహమును దీర్ప పర మేశ్వరు: డే సమర్థుఁడు; మనము కైలాసమున కేఁగి యాతనిని దర్శించి మన సందియముఁ బాడికొండ' మని కల్కి మునిగణముతోనూ, పరివారముతోను బయలుదేరి కైలాస నగమున కరిగెను, అంతకు ముందుఁ బార్వతియు శివు నిదే ప్రశ్న యడుగఁగా నతఁ డట్టి స్థలము గూర్చి తెలుపు సిద్ధముగా నున్నందున మునులతోఁ గూడ వచ్చిన కుమా రునకును భార్వతితోపాటు క్షేత్ర - దైవత తీర్థములు కలిసియుండు స్థలమును దెలు పెంచి, తొట్టతొలుత వెన్నునిఁ దన మనస్సులో ధ్యానించి యిట్లు చెప్ప మొదలిడెను. -<noinclude><references/></noinclude> rcjfufol10h1tg27wfy91vlh3fcgrp4 104 212459 554677 2026-04-28T04:20:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '17 ద్వితీయాశ్వా స ము ఘర్మ వీరానది నదిలోఁ గలిసిన చోట దక్షిణతీరమునఁ గల తీర్థ, క్షేత్రములు పౌండరీకములని ప్రసిద్ధములు కలవు. అచట దేవ దేవుఁడగు లక్ష్మీ వల్ల భుఁడు పాండురంగ నామమున...' 554677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>17 ద్వితీయాశ్వా స ము ఘర్మ వీరానది నదిలోఁ గలిసిన చోట దక్షిణతీరమునఁ గల తీర్థ, క్షేత్రములు పౌండరీకములని ప్రసిద్ధములు కలవు. అచట దేవ దేవుఁడగు లక్ష్మీ వల్ల భుఁడు పాండురంగ నామమునఁ బ్రసిద్ధుఁడై యుండును, అయ్యదియే మీ రభిల పించిన యు త్తము స్థలము. ఆది కల్పమునందలి పదునెనిమిదవ ద్వాపరము కడపట పుండరీకుఁడను ముని యచ్చోట ఘోరతపం బొనరింప శ్రీకృష్ణుఁడు ప్రత్యక్షమై కావలసిన వరమడుగఁ గోరెను, పుండరీకుఁ డా దేవుని, ఆ లలితరూపముతోనచటనే యుండునట్లును, అచటి తీర్థక్షేత్రములు తన పేరిట పౌండరీకములయి యుండునట్లును వరము ప్రార్థించెను. శ్రీకృష్ణుఁ డట్లేయగుఁగాక యని వర మొసఁగెను. ఆమే త్రమును గూర్చి మఱియు నిట్లు శివుఁడు వివరించి పలికెను:— ఆక్షేత్రము లోకోత్తరమైనది, దానికి నాలుగు లో వాకిళ్లు గలవు, తూర్పు వాకిట సరస్వతియు, దక్షిణద్వారమున నారదుఁడును గలకు, దక్షిణ దిశ నైదు కోట్ల నాగకన్యక లారతులిచ్పుచుకుందురు, పడమటి వాకిట భువ నేశ్వరీదేవియు, నుత్తర. ద్వారమున దుర్గాదేవియు నున్నారు. ఇట్టి క్షేత్రము క్షేత్రాంతరములకంటె నుత్తమోత్తమము, తొల్లి త్రిదంష్ట్రుఁడను రాక్షసుఁడు కోపముతో గదనెత్తి పాండురంగని యెడమ ప్రక్కపై వ్రేయఁగా ఆ దేవుఁడు దానిని తూలించి, యా రాక్షసునిఁ జంపెను. ఆ గదా వేగమునకు పాండురంగని మొలనున్న జలేసంచి తెగిపోయి యిప్పటికి నచ్చటనే పడి యున్నది. ఆక్షేత్రమునకుఁ బడరుట పద్మతీర్థమును, శంఖ - పద్మ నిధులును గలవు. అచటనే పిప్పలాకారమున నరనారాయణు లున్నారు. పాండురంగని కీశాన్యదిశను కుండలతీర్థము కలదు. అచట అశ్వత్థ రూప మున నరసింహుఁ డున్నాఁడు. గోపిక యొక యదట శ్రీకృష్ణుని గూర్చి తపస్సు చేయఁగా నా దేవుఁడు ప్రత్యక్షమయ్యెను. అప్పటి తత్తరపాటులో నామె 'కేశ బంధము వీడెను; నీవి కొంత జాతెను. ఆమె శ్రీకృష్ణునియడుగులను గట్టిగాఁ బట్టు కోని ఆవిధముగానే అచట నుండునట్లు వరమడుగఁగా అతఁ డట్లే వర మొసఁగెను. ఆ స్థలమే ముక్తకేశినీతే త్రము. ఆ దిక్కుననుండియే థైమీనది పొంగి పొరలుచు క్షేత్రముపైకి వచ్చు చుండఁగా, పాండురంగఁడు తన పాదములపై నుండి ప్రవహించున ట్లాజ్ఞాపించెను. ఆదియే బై మీతీర్థమని ప్రసిద్ధమై యున్నది. 0<noinclude><references/></noinclude> t08hpon2tvovjemvnxpmpyom9q2cpje 104 212460 554678 2026-04-28T04:22:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 నరసింహుండచట ముప్పది రెండు బాహువులతో నున్నాఁడు. అగస్త్య - గాణాపత్యము లను తీర్థములు సచటనే గలవు. గాణాపత్యతీర్థమునకుఁ దూర్పున సంకర్షణతీర్ధమును, దానికి: దూర్పున జాబాలితీర్థ...' 554678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 నరసింహుండచట ముప్పది రెండు బాహువులతో నున్నాఁడు. అగస్త్య - గాణాపత్యము లను తీర్థములు సచటనే గలవు. గాణాపత్యతీర్థమునకుఁ దూర్పున సంకర్షణతీర్ధమును, దానికి: దూర్పున జాబాలితీర్థమును, దాని తరువాత బ్రహ్మతీర్థ మును గలవు, బ్రహ్మతీర్థముకడ బ్రహ్మయు, సరస్వతియు వసింతురు, వారికి దక్షిణ మున కలశీతీర్థమును, దానికి దంగణమున వితృతీర్థమును, దానికి దక్షిణముగా చక్రతీర్థమును, దానికి దక్షిణమున లక్ష్మీతీర్థమును, దానికి దక్షిణమున కౌమోదకి, పద్మ, శంఖ, చక్ర తీర్థములును గలవు. లక్ష్మీతీర్థాడు లయిదును శక్తిపంచక మనఁ బడుచున్నవి. విష్ణువు సంగముఁడను రాక్షసుని చంపినచోట సంగతీర్థము కలదు. అచట పుష్పావతి యను నది సంగమించును. దానికిఁ బిరప రాదు, దేవ - సూర్య - సరస్వతీ తీర్థములు కలవు.' పరమశివుఁ డీ రీతిని మునులకును, గుమారునికి, నురుగును దెల్పెనని సూతుడు శౌనకాదులు కెఱిఁగించెను. వారి క్షేత్రత్రాది సూహాత్మ్యములను విని మిగుల సంతసించిరి. పిదప శౌనకుఁడు సూతుం జూచి 'మహాత్మా! విష్ణు వేల యదుకులమున నందునిపట్టియై పుట్టెను? అతని చరిత్ర మెట్టిది? రాధ యెవ్వ తె! రాధాకృష్ణుల సంబంధ మెట్టిది? శివునిదేహామునుండి ఖైమి యెట్టోడ వెనుకే విష్ణుని యంత్ర రహస్యమెయ్యది? ఈ యంశములన్నియు మాకు వినిపింపవలయునని ప్రార్థింపఁగా సూతుఁడిట్ల నేను — 'తొల్లి శంకరుఁడు నారదునకు పుండరీకముని చరిత్రమును వివరముగాఁ దెల్పెను, దానిని మీకు వినిపింతును. అది వినిన మీ సందేహము లెల్లను తీరును ' సూతుఁడిట్లు పలుకుచు మున్ను తాను వేదవ్యాసునివలన వినినదాని నిట్లు చెప్ప సాగెను. 'ఇదివఱకుఁ జెప్పినట్లు కుమారుఁడు మునులతోఁగూడఁ దన సందేహములను తీర్చుకొని పోవుచుండఁగా- శివునివద్దకు వచ్చుచున్న నారదుఁడు వారిని జూచి తనలో 'కుమారుఁడును, మునులును పరమశివునియొద్ద కిప్పు డే కారణమున వచ్చిరో? ఏదే నొక గొప్ప సందియముఁ దీర్చుకొన వచ్చి, తరుసని నెఱవేర్చుకొని మఱలుచుండ వచ్చును” అని యనుకొని వేవేగ శివుని దర్శించి, యతని: బలు తెఱంగులఁ గొనియాడి యిట్లు ప్రార్థించెను—'దేవా! కుమారాదు లిటనుండి పోవుచుండుట చూచితిని, వారు మిమ్మేమి ప్రార్థించిరికి మీరేమి సమాధాన మిచ్చితిరి? ఆ యంశమును నాకు వివరముగాఁ దెల్ప వేడుకొనుచున్నాను.' అప్పుడు శివుడు పార్వతీయుఁ, గుమారుఁ డును, మునులును కోరిన యర్థమును దెల్పఁగా నారదుఁడు తనకు నట్టి నుత్త మోత్తమస్థలమును దెలిసికొను కోరికకలదు; కాన వివరింపఁ గోరంగా శివుఁ డాతనికి పాండుకంగ క్షేత్ర వృత్తాంతమును దెల్ప మొదలిడి యచటి నరసింహ క్షేత్రము గొప్పతనముం దెల్పుచు తదనుబంధముగ నొక యితిహాసము నిట్లని చెప్పఁ దొడఁగెను.<noinclude><references/></noinclude> rm6stvckwz5n2nr4jo4dndegwofcixa 104 212461 554679 2026-04-28T04:22:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '19 తృతీయాశ్వాసము కళింగ దేశమునందలి పీఠికాపురమున వేద వేదాంగ వేత్తయు, నుత్తమశీలుఁ డును అగు సభాపతీయను బ్రాహ్మణోత్తముఁ డుండెను, నిగమశర్మ అతని పుత్రుఁడు. నిగమశర్మ చిన్నవయస్సున...' 554679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>19 తృతీయాశ్వాసము కళింగ దేశమునందలి పీఠికాపురమున వేద వేదాంగ వేత్తయు, నుత్తమశీలుఁ డును అగు సభాపతీయను బ్రాహ్మణోత్తముఁ డుండెను, నిగమశర్మ అతని పుత్రుఁడు. నిగమశర్మ చిన్నవయస్సుననే సమస్తవిద్యలను నేర్చి విద్వాంసుఁడైనను, పోకిరియయి తిరుగుచు, ఇంటఁగల వస్తువుల నన్నింటిని విక్రయించుచు, భూములను గుదువ బెట్టుచు సంపదను నాశనము చేయుచుండెను. ఇంటిగడప త్రొక్కుటయే యరుదుగ నుండెను. వానికి బుద్ధి చెప్పి, దారికిఁ దీసికొని రాఁదలఁచి యతనియక్క భర్తతోను, బిడ్డలతోను తన పుట్టినింటికి వచ్చి, చుక్క తెగిపడినవాడువున నొకప్పు డింటికి వచ్చిన తముని ముంచి మాటలాడి, నిలిపి, సరుస్తోపచారములు నొనర్చి హితము నుపదేశిం చెను. నిగమశర్మయను ఆమెహితమును విన్న వానిసలే నటించి కొలఁదిదినములు వినయ, విధేయతలతో మెలఁగుచు నొకనాఁటిరాత్రి అందఱును నిదురించుచుండఁగా 'వారి ఆభరణముల నన్నింటిని అపహరించి యడవిదారిని పోవుచుండెను, ఆడవిలో నోకదొంగల గుంపు నిగమశర్మ నడ్డగించి, అతనిని చావఁగొట్టి యతనికడనున్న యాభరణముల నన్నింటిని తీసికొనెను. కదలలేక 'మెదలలేక పడియున్న నిగమశర్మ నొకకాఁపు తనయింటికిఁ దీసికొనిపోయి తగిన చికిత్స చేయించి, గాయములు మాన్పి కాపాడెను, ఆ యింటఁగల అందక తీయగు నొకకాఁపు పడతి ని గ రుశర్మను మరులు కొని, అతనిని మరులుకొలిపెకు; అతఁడు ధర్మమును దలఁపక రహస్యముగ నామెతోఁ గ్రీడించుచుండెను ఇట్లు కొన్ని రోజులుచన నాతఁ డాపడఁతిని లేవఁదీసికొని యెటకేని పోవఁ దగినయదను సరయుచుండెను. ఒకప్పుడాయూర జరిగిన జాతరలోఁ బాల్గొని నడు రేయి నందఱును గాఢనిద్రలో మున్గి యుండఁగా నిగమశర్మయు, నతని ప్రియురాలగు నా కొఁపుపడఁతీయు నిలు వీడిపోయిరి, వా రొ యడవికిఁబోయి, అచ్చటి బోయజాతిలోఁ గలిసిపోయిరి, నిగమశర్మ కిరాతుడయి వేఁటాడి యాహా రము సంపాదించుచుండెను, వారిరువురును ఆచటఁ గొంతకాలము గడపిన పిదప నా కాఁపుపడఁతి మరణించెను. పిదప నిగమశర్మ యొక చండాలవనితం గూడి యామెవలన సంతాసముంగూడఁ బడసెను. ఒకనాఁ డతఁడు వేఁటకుఁబోయి యుం - డఁగా అతని గుడిసె కాలిపోయెను, ఆండుండిన యతని భార్యాపుత్రులు మరణిం చిరి. అతఁడది గాంచి, మిగులు వాపోయి, మతిచెడి, యాహారని ద్రల సుజ్జగించి దేశ ములఁ గ్రుమ్మరుచుఁ దుదకు శ్రీనరసింహుఁడున్న క్షేత్రముం బ్ర వేశించి ప్రాణములు విడిచెను. యదుదూత అతనిని కట్టి, కొట్టుచు ఘోరముగఁ బాధించుచుఁ దము లోకమునకుఁ దీసికొని పోవుచుండఁగా వారు పెట్టు బాధలకుఁ దాళఁజాలక నిగమశర్మ గట్టిగా నటిచెను. అంతకు మున్ను విష్ణువుచే రర్థ మదట చక్రము అతని 'మొఱ విని తొందరగా వచ్చి యమదూతలను దఱిమి, నిగమశర్మ బంధములను క్రౌంచెను, ఆంత విష్ణుదూతలు వచ్చి నిగమశర్మను సగౌరవముగ శ్వేత ద్వీపమునందలి పరమపదమునకుఁ దీసికొనిపోయిరి. అతఁడు వైకుంఠమున కుముదుఁ<noinclude><references/></noinclude> otjw2gwmy0mknjzs063c3txn49dn80b 104 212462 554680 2026-04-28T04:22:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. 20 డను పరమభాగవతుఁడయి యున్నాఁడు. అతఁడు పాతకియయ్యును నరసింహ క్షేత్ర మున మరణించుటచే నట్టి యుత్తమో త్తమపదవిని పొందెను. ఆ క్షేత్రమునకు దక్షిణ భాగమున నేను నివసింతును, ఎట్టి మహా...' 554680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. 20 డను పరమభాగవతుఁడయి యున్నాఁడు. అతఁడు పాతకియయ్యును నరసింహ క్షేత్ర మున మరణించుటచే నట్టి యుత్తమో త్తమపదవిని పొందెను. ఆ క్షేత్రమునకు దక్షిణ భాగమున నేను నివసింతును, ఎట్టి మహాపాతకము లొనరించినవారైనను సరే, అచ్చట మరణించినచో ఇంద్ర పదవిని పొందుదురు. శివుఁడిట్లు `తెల్పఁగా విని సంతసించి నారదుఁడు తీర్థ - క్షేత్ర - దైవతములను గూర్చి 'తెలుకుఁగోరఁగా నిట్లు తేల్పెను - 'నృసింహ క్షేత్రము నెదుట చంద్ర భాగా నది కలదు. ఇంద్రుఁడు మున్న చోట తపంబొనరించి యింద్ర భోగముల ననుభవించెను. ఆనృసింహక్షేత్రము చేరువనే పౌండరీక క్షేత్రమున్నది. దాని మాహాత్మ్య మిట్టిది, అట్టిదని వర్ణింపనలవి కాదు. దానికిఁ దూర్పుభాగమున సరస్వతియుఁ, బడమట భువ నేశ్వరియుఁ జీవఱి భాగములు కాఁగా ఆ క్షేత్రమను ధనుస్సును చేతధరించి శార్ ఙ్గ పాణియగు విష్ణువు తీర్థము లను బాణములను దొడిగి పాపములను లక్ష్యములను బడఁగొట్టి భక్తులఁ గాపాడుచుండును. ఆ క్షేత్రమునడుమ పాండురంగఁడను వేర శ్రీకృష్ణుఁడు వెలసియుండును,' శివుఁడిట్లు పలుకఁగా నారదుఁడు 'నిఖిల జగద్భరితుండగు విష్ణువు ఆ స్థలమున వెలయుటకుఁ గారణమే'మని ప్రశ్నింపఁగా పర మేశ్వరుఁ డిట్లు చెప్పఁదొడంగెను, 'పూర్వము పుండరీకుఁడను మహాముని యచ్చోట ఘోరమగు తపస్సు చేయు చుండఁగా, దానివలనఁ గల్గిన తాపమునకు లోకము లట్టుడికిన ట్లుడికిపోవుచుండ - బ్రహ్మయా సంగతిని విన్న నింప విష్ణువుదరి 'కేఁగెను. ఆ సమయమునందే దుష్టజనులను మోయఁజాలని భూదేవి తనస్థితిని వెన్నునకు విన్నవించుటకు శ్రీ రాబ్ధిమధ్యమునం దలి శ్వేతద్వీపములోని వైకుంఠమున కేఁగి యచట దేవదేవుని దర్శించి, స్తుతించి తన గోడు వెళ్లం గ్రక్కె ను, విష్ణు వామ్ సంగతినివిని తాను మాయామానుషమూర్తి యై భూలోకమున నవతరించి, రాక్షస ప్రాయులగు రాజులను సంహరించి, భూభా రము మాన్చెదనని భూదేవి కభయమిచ్చి, పుండరీకునికిఁ బ్రత్యక్షమయి వరమొసంగి యాతనితపస్సును మాన్పెదనని బ్రహ్మకును వాగ్దానము చేసి పంపివేసెను. పిదప శ్రీహరి యాదవకులమున దేవకీవసుదేవుల తపఃఫలముగఁ గృష్ణుఁడయి పుట్టి ఘోర రాక్షసులను, దుష్టనృపాలురను పెక్కురను సంహరించి బాల్యమాది అనేశాద్భుత కృత్యముల నొనర్చుచుండెను, ఆ రీతి నవతరించిన శ్రీకృష్ణుని సంతోషమునకై బ్రహ్మ యొక శక్తిని పంపఁగా నది నందుని మఱిఁదియగు శతగోపుని పుత్రికయై లోకోత్తర సౌందర్యమున రాధ యను నామమున వర్ధిల్లుచుండెను, ఆ రాధాకృష్ణుల హృదయములలోఁ బరస్పరము ప్రేమ యంకురిం చెను చతుర్థాశ్వాసము మాధవుఁడే తనకు భర్త కావలెనని రాధ గోవర్ధనాచలసమీపమునఁ గల ఋణవిమోచనతీర్థమున ఆ యాఋతువులననుసరించి ఘోరనియమమునఁ దప మాచ<noinclude><references/></noinclude> 26jofoq4l599ttr60l8khy76zdr45t4 104 212463 554681 2026-04-28T04:23:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '21 రించుచుండెను. శరత్కాలమున విష్ణు వామెకుఁ బ్రత్యక్షమై యామెకోరిక నీడే పుండరీకుఁడు ఘోరతపము చేయుచుండఁగా బ్రహ్మ యాతనికిఁ బ్రత్యక్ష మయి 'విష్ణువు సేఁడ్తో రేపో యతనికిఁ బ్రత్య...' 554681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>21 రించుచుండెను. శరత్కాలమున విష్ణు వామెకుఁ బ్రత్యక్షమై యామెకోరిక నీడే పుండరీకుఁడు ఘోరతపము చేయుచుండఁగా బ్రహ్మ యాతనికిఁ బ్రత్యక్ష మయి 'విష్ణువు సేఁడ్తో రేపో యతనికిఁ బ్రత్యక్షమగునని తెల్పెను. పుండరీకుఁడు తపము చేయుచున్న యే త్రము దేవర్షి నరగణ సేవితమగుననియు, దేవుఁడు ముక్తికొసఁ గుననీయుఁ దెల్పెను. ఆముని బ్రహ్మమాటఁ దలఁచుకొనుచు భగవంతుని ధ్యానించు చుండఁగా మూఁడవనాఁడు విష్ణు వాతనికి బ్రత్యక్ష మయ్యెను. దేవునియద్భుత తేజ మును గని బెదరి యఱచుచుఁ బుండరీకుఁడు పాఱిపోవుచుండఁగా కృష్ణుఁడు నవ్వెను. పుండరీకుఁడు వెనుకకు మరలి దేవునిఁగని వేయి విధములఁ గొనియాడెను. విష్ణువు వెనుకనే వచ్చిన మే మందరమును పుండరీకుని గుణములను బ్రశంసించితిమి. శ్రీ కృష్ణుఁడు నతనిభ క్తిని బ్రశంసించి వరములు వేడఁగోరెను, పుండరీకుడు వేజేమియుఁ గోరక ' ఈ క్షేత్ర - తీర్థములు గొప్పగా నుండవలెను. నీదర్శనమించట భవభయకర్మ సంబయి జనులకు లభించుఁగాక! ఈతీర్థ క్షేత్రములు నా వేరితో వెలయుఁగాక!' అని ప్రార్థింపఁగా విష్ణు పట్లే వరము లొసఁగెను. విష్ణు వా తీర్థమునఁ బశ్చిమాభిముఖుడై రెండుచేతులను గటిపై నుంచుకొని వెలనెను, ప్రాగభిముఖు:డయియు నుండును. ఇట్లు రెండుమూర్తులతో వెలసెను, ఫణి భర్త యాతని పాదపీఠము. లక్ష్మీ దేవి - హీ శ్రీరూపముల రెండుకడల నతనిని సేవించుచున్నది. ఎదుట గరుడుఁడుండును. దక్షిణభాగమున సనకాదులును, బ్రహ్మ యును-ఎడమవైపు నేనును, రుద్రులును ఇంద్రాదులు వెనుక భాగమున నుండుము, నారదా! వెన్ను నివాత్సల్యమును నీవు నెఱుఁగుదువు. ఆ దేవుఁడు దిగంబరుఁడయి పంచాబ్దంబుల యీఁడువాఁడై యుండును. వాసవాదులు తన్ను గొల్వఁగా శేషపీఠము నధిష్ఠించి, రెండుకాళ్ల నడుమను గోయష్టి నిరికించుకొని యుండును, అతఁడు బాహ్యద్వారములును, నాలు గంతర్ద్వారములును గల మహాసౌధమున నుండును, ఆదేవదేవుని దర్శించినచో ఎట్టి పాతకములైనను నశించును. తొల్లి గోవు, కాకి, హంస, చిలుక, పాము, తేనెటీఁగయును ఆదేవుని సేవించి యుత్తమజన్మములనొంది చివఱ ము_క్తిఁబడసినవి, నీకావృత్తాంతములఁ దెల్పెదను వినుము. నాల్గు పాండురంగఁడు భీమరథీతీరమున మురళీ గాన మొనర్చుచుండఁగా దానిని విని పరవశ మైన గోవొకటి పాలు స్రవించెను. ఆదుగ్ధబిందువొకటి యెగిరి శ్రీకృష్ణుని శిరస్సుపైఁ బడెను. అందువలన నా ధేనువునకు దేవునకు శ్రీ రాభిషేక మొనరించిన సుకృతము కలిగెను, ఆ ధేనువు ముదుసలిదై మరణించి మఱుజన్మమున సుశీలయను పేరితో నొక విష్ణుభక్తునకుఁ బుత్రికగా జన్మించెను. యుక్తవయస్సున నామె లోభియుఁ గ్రూరుఁడు నగు నొక బ్రాహ్మణునకిచ్చి పెండ్లి చేయఁబడెను. భర్త యెన్ని బాధలు పెట్టిన నామె సహించుచు గొప్ప పతివ్రత యని పేరుమోనెను, ఒకనాఁడామె భర్త గ్రామాంతరమున కేఁగిన సమయమున శ్రీకృష్ణుఁ డొక పొట్టినడుగు<noinclude><references/></noinclude> oywwuwhqz8xnk2dtwm2iy2vdazf74b6 104 212464 554682 2026-04-28T04:23:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 వేసమున నతిథియై వచ్చెను. ఆతడు తనకాకలి యెక్కువగా నున్నదనియు, వంట యగునజకును వేచి యుండఁజాలననియుఁ జెప్పి చలి యన్నమునే తినుటకు సిద్ధపడెను. ఆమె పెట్టినయన్న ము అతనికిఁ జాలనందున...' 554682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 వేసమున నతిథియై వచ్చెను. ఆతడు తనకాకలి యెక్కువగా నున్నదనియు, వంట యగునజకును వేచి యుండఁజాలననియుఁ జెప్పి చలి యన్నమునే తినుటకు సిద్ధపడెను. ఆమె పెట్టినయన్న ము అతనికిఁ జాలనందున సుశీల - భర్తయేమి చేసినఁ జేయనిమ్మని సాహసించి - అతఁడు కానరాకుండ దాచియుంచుకొనిన భక్ష్యముల సతిథికిఁ బెట్టెను, అందునను వటువునకుఁ దృప్తికలుగలేదు. సుశీల మిగుల నాశ్చర్య పడుచు నాయతిథి సామాన్యమానవుఁడు శాఁడనియు, భగవంతుఁడే యా రూపమున వచ్చెననియు భావించి కావలసిన వంటకములను సిద్ధము చేయ నగ్ని దేవునిఁ బ్రార్థిం చెను. అతని ప్రభావమునఁ బెక్కు రకముల వంటలు తయారైనవి. అపుడామెభక్తికి మెచ్చి, నటువు కృష్ణుఁడుగా మాఱి యామెకుఁ బ్రత్యక్షమయి, యామె వెనుకటి జన్మవృత్తాంతమును తెల్పి యిట్లనెను 'నీభక్తికి సంతసిల్లితిని, నిన్ను పరీక్షింపఁ దలఁచియే యిట్లు వచ్చితిని, నీభర్తయు కఠినుఁడుగా నుండుటకును నేనే కారణము. పూర్వ మకృతసతియుఁడను బ్రాహ్మణుఁడు పాపాత్తుఁ డొకఁడుండెను. ఒకప్పు డతఁ డుత్సవసమయమున నాకు నివేదించిన యన్నమును గాంచెను. ఆ సుకృత దేశ మున నతఁడుత్తమ బ్రాహణ వంశమునఁబుట్టి విద్యల సభ్యసించి నిన్ను వివాహమాడెను. నిన్ను పరీక్షింపఁగోరియే అతనిని లోభిగను, 8 మునిగ నొనర్చితిని, నేఁటినుండియు నతఁ డత్యుత్తముఁ డగును. నీకేవురు పుత్రులు త్తములు కల్గుదురు, నీవు నూ తేండ్లు జీవించి సిదప భర్తతోఁగూడ మోక్షము పొందఁగలవు. 'విష్ణు విటుపల్కి యంతర్హిత డయ్యెను. పిదప సుశీలభర్త యు తమరీతిఁ బ్రవర్తించెను. - తు కాకి యొకటి పాండురంగని దేవాలయము చేరువఁ గల రావిచెట్టునయి వసించుచు, నొకప్పుడు విట్టలాలయాంగణమునఁ గల బజే పీఠముపై వేసిన మెతుకులు తినుటకై చెట్టునుండి యెగురుచురాఁగా, దాని లెక్కలవలని గాలిచే దుమ్ము పోయి, కాకికి దేవాలయము తుడిచిన పుణ్యము లభించెను. ఆశాకి మరుజన్మమున సుశీల కొక పుత్రుడై జన్మించెను. ఒకహంస యా దేవాలయసనిూపమున వసించుచు నొకప్పుడు మండుటెండకుఁ దాళఁజాలక యచట తటాకమున మునిగి, యా గుడిలోఁ బ్రవేశించి, తెక్కలల్లా ర్పఁగా, వానివలన రాలిన నీటికుంపరలు అచ్చోటఁ బడినవి. గాలికి దుము నెగిరి పోయెను. అందువల్ల హంసకు గుడిని అలికిన పుణ్యము లభింపఁగా నదియు సుశీల కొకపుత్రుఁడై పుట్టెను, ఒక హరిదాసి చిత్రవర్ణములుగల చిలుక నొకదానిం బెంచుచుండెను. ఒకనాఁ డది పంజరమునుండి తప్పించుకొని, ఆ హరిదాసిముత్యాలహారమును ముక్కు నఁ గఱచుకొని యెగిరిపోయెను. ఆమెయు నామెచెలిక త్తెలును చిలుకం బట్టుకొన నెంత యత్నించినను లాభము లేకపోయెను, చిలుక గుడిలోపలి యొక దండెము పై వ్రాలి ముత్యములను ముక్కుతోఁబొడువఁగా నవి క్రిందరాలెను. కానఁ జిలుకకుఁ పాండు<noinclude><references/></noinclude> ksxhd5gbwnusp6cacjwcmjziiwdjmsi 104 212465 554683 2026-04-28T04:23:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 రంగనీగుడిలో ముత్యాలముగ్గులు పెట్టిన పుణ్యము లభింది, అది సుశీల కొక కుమా పు ఎచటినుండియో సామొకటి విట్టలాలయమును బ్ర వేశింప, అందున్న యెలుక యొకటి భయపడి దేవునిపాదపీఠము క్రింద...' 554683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 రంగనీగుడిలో ముత్యాలముగ్గులు పెట్టిన పుణ్యము లభింది, అది సుశీల కొక కుమా పు ఎచటినుండియో సామొకటి విట్టలాలయమును బ్ర వేశింప, అందున్న యెలుక యొకటి భయపడి దేవునిపాదపీఠము క్రింద దూరెను. పా మదటికి వచ్చి, విట్టలుని పాదములపై నున్న యొక మొగలిపూవులో నిపుప్పొడి నాఘ్రాణించెను. అందువల్ల పామునకు ఆనందము కల్గి అది పడగ విప్పెను, అప్పుడు అందున్న మణి ప్రకాశించి పామునకు దీపారాధన మొనర్చిన పుణ్యము లభించి, ఆదియు సుశీల కొక కొడుకయి పుట్టెను. దేవాలయ సమీపోద్యానమున తేనెటీఁగల గుం పొకటి తిరుగుతుం డఁగా సం దొక యీ:గ భగవంతునికి పూజింపఁబడిన యజ్ఞ్యాంబువు కల పుష్పము లోని మధువును గ్రోలఁగా- దానికి భగవత్పాదతీర్థముఁ ద్రాగిన ఫల మిబ్బి-ఆదియు సుశీల కొక పుత్రుఁడయి పుట్టెను. సుశీల యా పుత్రులను చెంది, భగవద్భక్తిని బోధించి, ముదుసలియైన పిదప ముక్తిఁబొందెను. విట్టలున కీళాన్యదిశను క్షేత్ర పాలుఁడగు కాలభైరవుఁ దుండును, ఒకప్పుడు గంధర్వుఁడొకఁడు గర్వించి విమానమెక్కి గుడిపైనుండి పోవుచుండఁగా, భైర వుఁడు కోపించి పై కెగిరి, వానిని క్రింది కోడ్చి చంప సిద్ధపడెను, దయామయుఁడగు పాండురంగఁ డతనిని వారించి, గంధర్వునిఁ గాపాడెను. గంధర్వుఁడు విజ్ఞలుని మిగులఁ గొనియాడి తన యిచ్చఁబోయెను, భ క్తులు తొలుత క్షేత్రపాలుని, ఆపిదపనే పొండు రంగనిఁ జూడవలెను, పంచమాశ్వాసము పరమేశ్వరుఁ డిట్లు చెప్పఁగా విని నారదుఁడు మిగుల సంతసించి 'దేవా! ఆ క్షేత్రమునకు:గల ద్వారము లేవి? ఆయాయియెడల నెవ్వ రెవ్వరున్నారు? ఆయా స్థలవి శేషము లేని? వానిని వివరింపవలెనని కోరఁగా శివుఁడిట్లు చెప్పేరు - 'సుఖ మాలికా, భీమరథులు కలిసినచోటు ముఖ్యమైన తీర్థము, ఆ క్షేత్రమునకుఁ దూర్పు ద్వారముగ సరస్వతియు, సిద్ధేశ్వరమను శివలింగమును కలవు, పుష్పావతీ, సంగమ తీర్థములు దక్షిణద్వారము. బోయ యొకఁడొక జింకను దఱుముచు దానిగుండెకు గాఢముగఁ దాడు నట్లొక వాఁడిబాణమునేసెను. ఆ జింక యా బాధతోఁ బరుగెత్తుచు సంగమతీర్థమున మునిఁగి, మరణించి విద్యాధర రాజయి మింటి కెగ సెను. అది చూచి యాశ్చర్యపడుచు, నాబోయయు అండు స్నానము చేసి, నీరు లీ, నిష్పాపు-డై శరీరము విడిచి, దివ్య త్వము పొందెను, తొల్లియచ్చోట సంగముఁడను రక్కని రాతి క్రింద దాఁగియుండఁగా విష్ణు వాతనిని బయటి కీడ్చి చంపెను. పశ్చిమద్వారమున భువనేశ్వరియు నుత్తరద్వారమున మహిషాసురమర్దని యను దుర్గయు నున్నారు. అచ్చట తరణియు, బై మియును గలి<noinclude><references/></noinclude> oif78qs9v19ruhfv0xacic70kee62pl 104 212466 554684 2026-04-28T04:23:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 యును, అచట స్నానముచేసిన సమస్త కలుషములు పోవును. ఈ నాలుగు సంత ద్వారములు. ఇవిగాక నాల్గు బహిర్ద్వారములు కలవు. పశ్చిమమున కరవీరపురము, భద్రకాళిక, కోటీశ్వరలింగము, పుణ్యజలనది, నారా...' 554684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 యును, అచట స్నానముచేసిన సమస్త కలుషములు పోవును. ఈ నాలుగు సంత ద్వారములు. ఇవిగాక నాల్గు బహిర్ద్వారములు కలవు. పశ్చిమమున కరవీరపురము, భద్రకాళిక, కోటీశ్వరలింగము, పుణ్యజలనది, నారాయణీ దేవియుఁ గలరు, దక్షిణ ద్వారమున కృష్ణానదియొడ్డున శూర్పలాఖ్యతీర్థమును, శివుఁడును గలరు. తూర్పు ద్వారమునఁ బుష్కరిణీనది తన కుత్తరముగాఁ బ్రవహింపఁగా త్రివిక్రముఁ డుండును. ఉత్తరద్వారమున నృసింహుఁ దుండును. పూర్వము బ్రహ్మపుత్రుఁడగు సనందనుఁడు శిష్యసహితముగ హ స్త్రీపురి కేఁగి ధర్మరాజును దర్శించఁగా, నారాజు మునిని మిగుల గౌరవించి బంధుమిత్రాదివధ వలనఁ గల్గిన పాపము నశించు మార్గముఁ దెల్ప: గోరఁగా ఆ ముని పౌండరీక .త్రమునకు వెళ్లఁగోరెను. ధర్మరా రా జట్లొనర్చి, తన పాపమును బోనడిచెను, పాండురంగని కు త్తరముగా ౧౦౦ విండ్ల దూరమున బోధి ద్రుమరూపమున నృసింహుఁ డున్నాఁడు. ఆఁట కుండలతీర్థ మున్నది. అందు మునిఁగి నృసింహుని దర్శించువారికి రాజసూయఫలము లభించును. వేలకొలఁది దేవకన్యక చట నృసింహునకు నీరాజన మిచ్చుచుందురు. అఁట మరణించువారు ముక్తులగుదురు, అట్లగుటకుఁ గప్పయైన యము తపుత్రుఁడే తార్కాణము. నిష్ఠలునికిఁ బడమట పద్మతీర్ధము కలదు. త్రిదంష్ట్రుఁడను రాక్షసుని చంపుట కయి మున్ను వెన్నుఁడచ్చట పద్యాయుధమును దాఁచియుంచెనఁట! అందు స్నాన మాడినవారికి ముక్తి గలుగును. సుశర్మ యను క్రూరకిరాతుఁ డొకనాఁడు సపరివారముగ వేఁటకేఁగి దప్పిగొని పద్మతీర్థమునఁ దానమాడి, యా నీరు త్రాగెను, కొంతకాలమున కతనికి మృత్యువు రాఁగా చిత్ర గుప్తుఁడు తా నదివఱకు వ్రాసియుంచిన సుశర్మ పాపముల పట్టికను చెప్పించి చూడఁగా నం దొకటియు లేకపోయెను - అతఁడచ్చెరువంది యముని కీ యం శము శిల్పఁగా నతఁడు మఱల శ్రద్ధగా ప్రతిపుటయు పరిశీలింపఁగోరెను. చిత్ర గుప్తుడు పరిశీలించి యొకయెడ తన వ్రాతకు బదులుగ 'ఈఈఁడొకనాఁడు పద్మ తీర్థమున ముస్లి నందున నీతని పాపములన్నియు నశించినవి' అను విష్ణుని వ్రాఁతఁ గనుగొని యమునికిఁ దెల్పెను. పద్మ తీర్థ ప్రభావమురు యముఁడును కొనియాడి సుశర్మను గౌరవించెను. సుశర్మ స్వర్గమున కేఁగి భోగము లనుభవించి, తిరిగి భూలోకమున నుత్తమకుటుంబ మునఁబుట్టి, పాండురంగనిగుడి నూడ్చుచు సుఖముగఁ చెక్కేండ్లు గడపెను. ఆ సుకృతమునఁ జంద్ర లోకమున కేఁగి పెక్కు సుఖము లనుభవించి, పిదప సుకీర్తి యను రాజుగాఁ బుట్టి గొప్పభక్తుడై నిండు వయస్సు వ నే సన్యసించి యవసానమున మోక్షము పొందెను. కృతయుగమున నొక్క కోరయు, త్రేతలో రెండుకోరలును, ద్వాపరమున త్రిదుష్ట్రలును గల్గిన మాయావి యగు నొక రాక్షసుఁ డుండెను, వాఁడు కృతయుగ మున హిరణ్యకశివునకు పార్ణిగ్రాహి యను పేరఁ బుత్రుఁడై నృసింహఃనిచేఁ జంపఁ<noinclude><references/></noinclude> bbya9aa14qqo9w3n7othf30myczikrv 104 212467 554685 2026-04-28T04:24:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2.5 బడెను. త్రే తాయుగమున అతికాయుఁడను రాక్షసుఁడై పుట్టి రామునిచేఁ జంపబడెను. వాఁడే ద్వాపరమున త్రిదంష్ట్ర నామమునఁ బుట్టి పాండురంగని క్షేత్రమునకు వచ్చి దేవునిపై ఁ గోపించి గద న...' 554685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2.5 బడెను. త్రే తాయుగమున అతికాయుఁడను రాక్షసుఁడై పుట్టి రామునిచేఁ జంపబడెను. వాఁడే ద్వాపరమున త్రిదంష్ట్ర నామమునఁ బుట్టి పాండురంగని క్షేత్రమునకు వచ్చి దేవునిపై ఁ గోపించి గద నెత్తి యతనిని గొట్టగా, పాండురంగఁడు దానిని తూలించి త్రిదంష్ట్రుని సంహరించెను, ఆ గదా వేగమునకు కృష్ణుని మొలనున్న జూలెసంచి తెగి, పడెను, అది యిప్పటికి నచ్చట కానవచ్చుచున్నది. విష్ణువు తన హృదయమున దాఁచిన సిద్ధమంత్రమును నాకే తెల్పియున్నాఁడు.” అని తెల్పఁగా నారదుఁడా మంత్రరహస్యదుఁను తెల్ప శివునిఁ బ్రార్థించెను. మహాభ క్తు-దగు నారదు;కు శివుఁడు 'కృష్ణాయ నమః' అను నా మంత్రమును సాంగో పొంగముగ నుపదేశించి యిట్లనెను. నీ 'నారదా' సిద్దేశ్వర నామముతో నీ వుండు దక్షిణద్వారమున నీ మంత్రము జపించువారలకు కోరిన కోరికలు సిద్ధించును, తొల్లి బలరాముఁ డిచ్చటికి వచ్చి యిందలి చిత్రంబులఁ గాంచుచు, ఈ మంత్ర రహస్యము నెఱుఁగఁజాలక, దానిం దెలిసికొనఁ గోరి ఘోరతపం బొనర్పఁగా, సంతసించి శ్రీకృష్ణుఁడు తనయన్న శ్రీ మంత్ర రహస్యముఁ దెల్పెను, రుక్మిణీ దేవి యీ మంత్రమును జపించుటవలననే మన్మథుని బుత్రునిగాఁ బడయఁగ లైను, మన్మథుఁడు ముల్లోకములకు పూవుటములచే జయించుట కీ మంత్ర బలమే కారణము. మున్ను నేను త్రిపురములను దహించునపుడు నా దేహమునుండి వెడలిన చెమ్మటనీరు నదియై పారెను, భీముఁడ నగు నావలనఁ గలుగుటచే అది బైమి, భీమ రథి యను 'వేళ్ళఁబరఁ గెను. ఆ నది పొంగిపొరలుచు క్షేత్రముమీఁదికి వచ్చుచుం డఁగాఁ జూచి క్షేత్ర వాసులు భయపడి మొఱపెట్టగా జే త్రపాలుఁడు మహా క్రోధ మున దాని నడ్డెను, బైమీ విష్ణుని శరణువేడగా అతఁ డభయమొసఁగి తన పాదముల పయినుండి ప్రవహింపఁజేసెను. అట్లు ప్రవహించిన తీర్థమునకు నరసింహతీర్థమని పేరు, విష్ణువు ప్రత్యకమైన యా చోటికి దక్షిణమున ఒక యిసుకతిన్నె కలదు. అచ్చట నొక గోపిక కృష్ణునిగూర్చి ఘోరతపస్సు చేయఁగా నతఁడు ప్రత్యక్షమ మయ్యెను, అప్పుడు కలిసిన తొందరలో ఆమెకేశబంధమును, నీవియు శిథిలము లయ్యెను. ఆమె కృష్ణునిపాదములను తనకరములతో గట్టిగాఁ బట్టుకొనెను. గంగ ఆమె వ్రేళ్ళమిఁదుగ ప్రహించెను. అదియే ముక్తకేశినీతీర్థము, ' శివుఁడిట్లు తెల్పఁగా విని, నారదుఁడు 'సుశీలపుత్రు లేరీతిగ ముక్తిబొందిరికి ప్రయతపుత్రుఁ డెవ్వఁడు! అతఁ జేరీతిని నృసింహదేవుని కృష్ణగాంచెను?' అని శిశివు డిట్లు తెల్పిను. సుశీలపుత్రులు, తమ తల్లిదండ్రులు గతించినప పాండురం గని భక్తులై పెక్కుసుఖము అనుభవించి యంతముందు సశరీరస్వర్గము పొంది' రని తెల్పంగా నారదుఁడు 'మహాత్మా! సంసారసముద్రమున మున్గుచు, తేలుచునుండు D<noinclude><references/></noinclude> onh9hrcc038kgglvi6tc19axw4iwq8r 104 212468 554686 2026-04-28T04:24:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 వారికి ముకుందుఁడు మోక్షమెట్లిచ్చెను? సంసారులే ముక్తులైనచో సన్న్యాసము వలనఁ బ్రయోజనమేమి?' అని యడుగఁగా శివుఁడిట్లు త్తర మిచ్చెను. 'ముక్తి సంసారులవశ మైనది. గృహస్థధర్మముకంట...' 554686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 వారికి ముకుందుఁడు మోక్షమెట్లిచ్చెను? సంసారులే ముక్తులైనచో సన్న్యాసము వలనఁ బ్రయోజనమేమి?' అని యడుగఁగా శివుఁడిట్లు త్తర మిచ్చెను. 'ముక్తి సంసారులవశ మైనది. గృహస్థధర్మముకంటే వేఱుగు ను తమ ధర్మము లేదు, ఈ విషయమున నొక గాధకలదు. దానిని వినినచో నీసందేహము లన్నియుఁ దీఱిపోవుడు. ప్రయుతుఁడసు మునికి ఆయుత, నియుతులను పుత్రులు కలరు. వారగస్త్య ముని కంఠవాసుని. వారిపై నగస్త్యునికి దుక్కువ యెక్కువ. వారికి గురుభక్తియు, విద్యాసక్తియు మెండు, విద్యాపూర్తియైనవిదప వారికిఁ దగిన కన్యకల నిచ్చి వివా హముచేయఃదలఁచి యగస్త్యుఁడు బ్రహ్మలోకమునకేగి యతిని పుత్రికలను గాయత్రి, సావిత్రి అనువారిని దెచ్చెను. ఆయుతుఁడు గురుని దిరస్కరించి సంసా రము నొల్లనందున నియతునికే వారినిద్దఱిని వివాహముడేసి, యగస్త్యుఁడు తన యాశ్రమమునుండి యయుతునిఁ దరిమివేసెను. అయుతుఁడు ఘోరముగఁ దపస్సు చేయుచుండఁగా, అత్యతపస్సునకు విఘ్న 'మొనర్పఁదలఁచి యింద్రుఁడు వృద్ధవాన ప్రస్థునివేషముక, రూపాంతరముననున్న కామధేనువు, శచి, తక్కుoగలవారును వెంబు సయుతుఁడున్న యడవికి వచ్చి, గృహస్థాశ్రమము స్వీకరింపన లెనని అయు తున కనేక విధముల హితము నుపదేశించెను. కాని ప్రయోజనము లేకపోయెను. ఇంద్రుడు కోపించి, అతనిని నిందించి, కార్యసాధనార్థము ముసలియావురూపున నున్న కామధేనువు నఁట విడిచి పోయెను. ఆది చావ సిద్ధముగా నున్నట్లు నటించఁగా అయుతుఁడు జాలిఁడి దానికి సంరక్షణ చేయఁగడం గాను, అతని కాలము చాల వఱకు దాని సంరక్షణతోనే కడచుచుండెను అయుతుఁ డది గ్రహించి యది యచట నున్న తనతపస్సు ముంటఁ గలియునని యెఱిఁగి దానిమెడలో సౌక తుండునట్టి చేతఁ గఱ్ఱపట్టి, బలవంతముగ చానిని వనాంతరమునకుఁ దఱుమసాగెను. ఆ యావు పరుగు లెత్తుచు తీవ్ర తపోనిష్ఠలోనున్న వాధూలమునిని త్రొక్కెను, తపోధఁగమునకుఁ గుడితుఁడై ఆ మఁని వెనుకకుఁ జూడఁగా, గోవును డఱుముకొని వచ్చు చున్న ఆయు తుఁడు కనఁబడెను. ముని యాతనిం దిట్టి కప్పయగునట్లు శపించెను. అయుతుఁడు తన వృత్తాంతము సంతను దీనముగా తెలుపఁగా, నాముని తన తొందర పాటునకు వగచి నృసింహ దేవుని సేవింపవలెననియు, దర్దురంగనయందు సంతానము పొంది, పితౄణ విముక్తినిచేసి, ముక్తిని పొందఁగలవనియును తెలిపెను. శామధేనువు తనపని నేఱ వేర్చి స్వర్గమునకుఁ బోయెను. అయుతుఁడును పౌండరీక క్షేత్రమునకు వచ్చి, నృసిం హుని దర్శించి, సేవించి మునిశాపమున చిత్రవర్ణములు గల కప్పయైయున్నను, పూర్వజన్మ వాసనను విడువక భగవద్ధ్యానతత్పరుఁడై హరదాసమను పేరఁ బరఁగుచు నచటనే యుండెను. ఇట్లు కొన్ని యేండ్లు గడవఁగా నొకప్పుడు కావ్యకుబ్జ రాజ పుత్రిక తన చెలిక త్తెలతోఁగూడ పాండురంగని నేవింపవచ్చి చిత్ర వర్ణనుగు హరిదాస మును జూచెను. ఆమెయు, చెలిక తెలుసు దానిని మిగుల చీకాకుపఱచి, కప్పుకు వెఱ<noinclude><references/></noinclude> 252mr30if4097z7xqjwqwmr3258e2p6 104 212469 554687 2026-04-28T04:24:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '27 చిన యొక బ్రాహ్మణునిపయిఁ బడ వేయఁగా నతఁడు కోపించి వారి నందఱిని దగ్గురాంగ నలగునట్లు శపించెను. వారట్లే యాడుకప్పలై హరిదాసమును మోహించి దానివలన సంతానవంతులైరి, పిదప నయుతుఁడు శ...' 554687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>27 చిన యొక బ్రాహ్మణునిపయిఁ బడ వేయఁగా నతఁడు కోపించి వారి నందఱిని దగ్గురాంగ నలగునట్లు శపించెను. వారట్లే యాడుకప్పలై హరిదాసమును మోహించి దానివలన సంతానవంతులైరి, పిదప నయుతుఁడు శాపవిముక్తుడై ముక్తుడయ్యెను. కాన గృహస్థధర్మమును దిరస్కరించువారు దుఃఖభాగులగుదురు. ఈ యశమును నాకు ముకుందుఁడే తెలిపెను. ఇట్లు శివుఁడు తెల్పంగా నారదుఁడు మిగుల హర్షించి, రక్తత నికి నమస్కరించుచు, పౌడరీకమునకేగి, బైమిలో స్నానమొనర్చి విష్ణువును సేవిం చెను, అతఁ డిప్పుడు దక్షిణద్వారమున నున్నాఁడు.' ఈ విధముగ సూతుఁడు శౌనకాదులకుఁ బాండురంగ మాహాత్మ్యమును వివ రించి చెప్పెను. రామకృష్ణుని విశిష్టత రామకృష్ణుని కాలమునను, అంతఃపుఁబూర్వమునను వెలసిన కవులు తమ కృతు లను ప్రభువులకును, గొప్పసంపన్నులకును అంకితమిచ్చి తన్మూలమున ధనమును సంపాదించి సుఖజీవనము గడుపుట కలదు. బమ్మెరపోతనవంటి కొందఱు తమ గ్రంథము లను సరాంకితముల నొనరింపక భగవదర్పితముల నొనర్చి తమ భక్తిప్రపత్తులను వెల్ల డించుటయుకలదు. రామకృష్ణకవి యీ రెండింటికంటెను విలక్షణమగు పద్ధతి ననఃస రిం చెను, పాండురంగ మాహాత్మ్యము నీతఁడు విరూరి వేదాద్రి మంత్రి కంకితమిచ్చెను. ఈ వేదాద్రి మంత్రి మంగయగురవరాజు పుత్రుఁడగు పెదసంగభూపాలుని యొద్ద వ్రాయసకాఁడు, ఇట్టి కృతిపతివలనఁ గృతిభర్తకు సమృద్ధిగ ధనము లభించుట కవ కాశము లేదు, మైత్రిని బురస్కరించుకొనియో, లేక ఇతర కవులకంటే విలక్షణముగఁ గృతినాయకు నేర్పఱుపఁదలఁచి యో రామకృష్ణ కవి Cట్లోనర్చియుండవలెను. ఇతఁడు తన 'ఉద్భటారాధ్య చరిత్రము'ను దేచమంత్రికిఁ గృతియిచ్చుటయునీయ్యెడ గమనార్హము, సామాన్యముగఁ బ్రబంధములను రచించు కవులు కొంతవఱకు ప్రయత్న పూర్వకముగా తమ శక్తిని ప్రదర్శించి, యాపిదపు పట్టి యత్నమును సడలి తురు, కావుననే మనుచరిత్రము, వసుచరిత్రము, పారిజాతాపహణము మున్నగు ప్రబంధ ములలోఁ గొన్ని యాశ్వాసము లే రసవంతములుగు నుండి, తక్కిన భాగము సామాన్య పద్ధతిని కానవచ్చును. కాని పాండురంగ మాహాత్మ్యము తొలుతనుండి కడవఱకు నొకే పద్ధతిలో నున్నది, హృదయంగమములుగు వర్ణనములును, కథలును, ఆశ్వాసము లన్నింటను గలవు. మొదటియాశ్వాసమున అగస్త్యముని కుమారవృత్తాంత · ములును, ద్వితీయాశ్వాసమున పుండరీక వృత్తాంతమును, మూఁడవ యాశ్వాసమున నిగమశర్మోపాఖ్యాన రాధికావృత్తాంతాదికములును, చతుర్థాశ్వాసమున రాధాత పశ్చరణ సుశీలాదివృత్తాంతములును, ఐదవయాశ్వాసమున సుశర్మోపాఖ్యానము, అయుతనియుత వృత్తాంతమును చాల చక్కగఁ గూర్పఁబడినవి. ప్రతివృత్తాంత మునను ప్రత్యేకత కలదు, కొన్ని విషయములు చర్విత చర్వణములే యైనను, క్రొత్తః దనము కలిగి, పాఠకులకు విసువు కల్గింపక ఆసక్తినే కూర్చుచుండును,<noinclude><references/></noinclude> gnlcqby3qzu9ibxawejyfwca3ucxu3e 104 212470 554688 2026-04-28T04:25:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- 28 రామకృష్ణుని రచన విశిష్టమైనది. పద్యములు ధారాళముగసాగి, సులభముగా నున్నట్లు కన్పించుచున్నను, చాలచోట్ల గూఢార్థభూయిష్టములయి, కొఱక రాని కొయ్యలయి యుండును. పద్యములోని పద మొక్క...' 554688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- 28 రామకృష్ణుని రచన విశిష్టమైనది. పద్యములు ధారాళముగసాగి, సులభముగా నున్నట్లు కన్పించుచున్నను, చాలచోట్ల గూఢార్థభూయిష్టములయి, కొఱక రాని కొయ్యలయి యుండును. పద్యములోని పద మొక్కటి యర్థము కానియెడల - ఆ పద్యము నట్లుంచవలసిన జే! స్వయముగఁ గొన్నిపదములను - వ్యుత్పత్తి ననుసరించి జాతీయని - కల్పించుట యితనికిఁ బరిపాటి. అట్టి పదములు నిఘం టువులందును దొరకుట దుర్లభము. ఈ గ్రంథమున సీనపద్యములు మిక్కిలిగా నున్నను - ఒకదాని నింకొక పద్యము పోలియుండక - విలక్షణతను కలిగి యున్నవి, వర్ణనములు స్వభావసిద్ధములయి, క్రొత్తపోలికలతో నలరారుచు, మనస్సు నాకర్షించు చుండును, గతానుగతీకపద్ధతి ననుసరింపక క్రొత్తకల్పనలం గూర్చి చక్కని లోకోక్తు లతో చనుత్కారముగఁ గవిత్వము చెప్పు కవులు వ్రేళ్ల పయి లెక్క పెట్టఁదగి యున్నారు. అట్టివారిలో తెనాలి రామకృష్ణకవి యగ్రగణ్యుఁడు, పయివానికిట సంగ్రహముగ ఉదాహరణము లీయఁబడును. I. క్రొత్తపదములు కల్పించుటకు, మాఱుమూల పదముల వాడుకకు సుజాహ రణములు కొన్ని—కడ్రూజాంగదుఁడు = శివుడు (పుట 2) సేనముదలియార్ నేశాధి పతి(శ్రితత్తా దృక్ = సాటి లేని(8, 20, 198 నీటి కెంపు = కౌస్తుభము (:-) గాంగేయుఁడు, బ్రహగర్భుఁడు, కుక్కుటధ్వజుఁడు = కుమారస్వామి, (4) నెల=చోటు(47) మరు త్ఫలము = వాయుఫలము - ఇంద్ర ధనుస్సు (47) కొమ్మ తేజు=వృషభము(12) త్రిముఖా స్త్రము - త్రిశూలము(48) వాక తాల్పుఁడు = గంగాధరుడు. శివుఁడు (it) ధేను దండము = పసులఁ ద్రోలు కఱ్ఱ (68) బుట్టి బుట్ట ('8) చుట్టుంగత్తి - చక్రము (72) ఉత్పిబము = చాతకము (82) ఉగ్ర శత్రువు = మన్మథుడు (83) భుజాభోజ సము = విందుభోజనము(5,210) కాసూధరుండు = కుమారస్వా(118) కపిలపనుఁడు, కపివదనుఁడు = గజాననుఁడు (115) ఆదికవి = ఆదిదేవుఁడు (110) వీణాముని నారదుఁడు (128) ఉత్కోచుండు = దిట్ట - గడసరి. (129) వీటి ప్రోఁగు దుర్వ్య సని - పోకిరి, (181) త్రాటిగట్టు = జన్ని గట్టు- బ్రాహ్మణుఁడు (146) రూపాజీ = వేశ్య (158) రసపతి = వంటయిల్లు (163) జనాంతిక పదంబు = అంతఃపురము (169) ప్రస్తు తంబు - విశేషము (241) సెట్టికసీల = అడ్డగనీల చిన్న వాఁడు - పొట్టివాఁడు (248) భుక్తము - అన్నము (158) ముయ్యీడు = యువకుఁడగుట (273) వార్మణి: నీటి కెంపు - కౌస్తుభము (293) శాంబరీ గోపాలుడు = మాయగొల్లఁడు. శ్రీకృష్ణుఁడు (237) తూనిఁగ = తూనీఁగ (197) ముల్ల కాశిక్యము = జూలెసంచి (311) నీటి డొంకలు – నీటిపై యలలు (328) సానాధ్యంబు = కూడిక (346) ఫలాయతనము - స్వర్గము (38) పోలుంబోలములు = కార్యాకార్యములు (359) గోంచికట్టు = బ్రహ్మచారి (843) కూకులువత్తులు = కలవరపాటు. (145) ఫలోదయము = స్వర్గము (ఎ50) వరుణడంతావళము - కప్ప (361) రాతికొడుకు - కప్ప (362) ముయ్యీడు. పరిపూర్ణత 368) గరిగంటి = హద్దు లేక హద్దుకలది. (364) = =<noinclude><references/></noinclude> 7nfj3i6a6n51jb3tpeu314r1g5hlnul 104 212471 554689 2026-04-28T04:25:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '29 కొన్ని పదములు చమత్కారముగఁ గూర్పఁబడినవి. అట్టివానికిఁ గొన్ని ఉదా హృతులు - (1) మంద ప్రోయాండ్ర కూరిమి మానిపండు = శ్రీకృష్ణుఁడు (68) (2) పసిగాఁపుపవయసా కె = గోపిక (91) (3) గోనజం వ్రాయపు తేజ...' 554689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>29 కొన్ని పదములు చమత్కారముగఁ గూర్పఁబడినవి. అట్టివానికిఁ గొన్ని ఉదా హృతులు - (1) మంద ప్రోయాండ్ర కూరిమి మానిపండు = శ్రీకృష్ణుఁడు (68) (2) పసిగాఁపుపవయసా కె = గోపిక (91) (3) గోనజం వ్రాయపు తేజున = యౌవనపు తేజస్సుగల చిన్న వాఁడు (129) (1) తొలుకారుకలఁకపులుగు మావురావుత్తు = బ్రహ్మ (213) (5) చతుశ్రోత్రకన్యల్ = నాగకన్యకలు (238) (6) పొటిపొటి తల పోఁతలు = లేనిపోని యాలోచనలు (299) కొన్ని లోకోక్తులు, సామెతలు: అడుగులకు మడుగులొడ్డుచు (70) తనకుఁబోదు, నాకుఁ బోదని (71) కంపలఁ బడ్డ కాకినై (111) కాళుల దోవతీయయ్యె (122) చుక్క తెగి పడినవడువున (134) తేనెపూసిన కత్తి (146) శాకాయ లవణాయ నా (211) ధూళిః పరగృహాదపి(211) ఈఁగకుకాటు, పామునకు బలి (141) అభ్యాగతః స్వయం విష్ణువనఁగ (213) కూటి బీద తోడుతప్పును (248) తన ప్రాణము నిలుపుకున్న ధర్మము కలదే! (244) ఈరు తి వియఁ నేను రాకున్నె (245) కుప్పఁ జిచ్చిడి వేళాలు కొఱుకఁదివురు (258) తన మొగంబుఁజూడు, తను జూడుము (278) ఏనుంగుమీఁద నున్న వాని, మేరమీఱి, సున్న మడుగఁ జూచుచున్నారు (278) పతికిఁ గీడౌట బండ్లపాపంబుగా దె! (308) ప్రకృతి మధురంబులకు నేరచన లేలt (320) మడుఁగు సగము మైలయు సగ మే! (839) రామకృష్ణుని కవితలో స్వతంత్ర పద ప్రయోగము చాలచోట్లఁ గానవచ్చు. చున్నది. అట్టి పదములు కొన్ని :-- = = మాద్రి = మాదిరి (18) 'పల్కుల్వంటి = పలుకులవంటి (8) లక్ష్మి ఘనుఁడు లక్ష్మణ ఘనుఁడు (17) కలకాళాస్త్రి = కలకాళహస్తి(19)ని ర్పేద నిఱు పేద 3,25) కొల్నిలో జ. కొలనిలో (27) వసవల్పు = వసనలపు (48) తిరువారాధానము (70) చతుర్ముఖవంచితధూ ర్త కీర్తి = పంచితచతుర్ముఖ ధూర్త కీర్తి (71) బోర్తలుపు = బోరుతలువు (78) ఎడ్జ్మ = ఎడమ (93) కుచరజ = కుచరజో (13) అర్చభాగ అర్చాభాగ (96) పొల్తుక = పొలఁతుక (96) తొడ్వెన = తొడిగిన (98) వల్చు = వలచు(122) ప్రే లడములు = వ్రేలుటలు (189) తెల్చు = తెలచు (235) కొనినిసి = కొన్ని, గినిసి(240 నిలుపుకన్న = నిలుపుటకన్న (244) మ్రోల్చే పట్టు - మ్రోల చేపట్టు (245) తిరుమేనికప్పు (225) మోడ్పునఁగేలు=మోడ్పుఁ గేలు (227) నుయి దాఁ సేవానికిన్ నుయ్యి దాటు వానికి (217) పోర్మహిషున్ = పోరు మహిషన్ (295) వెన్క దియ్యక = వెనుక దీయక (236) సుధామ తల్లులు = సుధామతల్లులు (340) ఇక వ్యాకరణని శేషములు: - (1) సంస్కృతాంధ్ర మిశ్ర సమాసములు = వ్రాయసప్రవృత్తి (పుట 7) దిన వెచ్చము (11) కనక గ్రోవి (178)<noinclude><references/></noinclude> 48ok06a68lfu43it0zozycapqgmw9kx 104 212472 554690 2026-04-28T04:25:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '(i) అకారసంధి:— 10. కళ 30 కందాళ+అప్పగారు) 37. చెంగావివలువందు (చెంగావినలువ అందు) 83. ఇచ్చుటనుడు (ఇచ్చుట+అనుడు) 145. బంగారుకుండంచు (బంగారుకుండ+అంచు) 132 చెలు లిండ్ల = చెలుల+ఇండ్ల 210 గురువులిండ్ల...' 554690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>(i) అకారసంధి:— 10. కళ 30 కందాళ+అప్పగారు) 37. చెంగావివలువందు (చెంగావినలువ అందు) 83. ఇచ్చుటనుడు (ఇచ్చుట+అనుడు) 145. బంగారుకుండంచు (బంగారుకుండ+అంచు) 132 చెలు లిండ్ల = చెలుల+ఇండ్ల 210 గురువులిండ్ల గురువుల + ఇండ్ల. (1) అకారసంధి చేయకుండుటకు (19) కందాళయప్పగారు, (243) పోషక యంత. (277) చింతయాకు, (1) ఇకారసంధి కుదాహరణములు:- 11. అమాజన్మ (అమ్మాజి + అమ్మ) (అమ్మాజియమ్మ'అని సంధి లేని రూపము కూడ వాడఁబడినది. 17, 30. అరమానిసాత్మ విస్తారము (ఆరమానిసి+ఆత్మ విస్తా రము) 90. కూడాడుఁజుమీ. (కూడి+ఆడు-జుమీ) 118. ప్రోదిడి (ప్రోది+ఇడి) 123. ఒక ర్తెఱుంగు (ఒక ర్థి+ఎఱుంగు) 149, కంచంత (కంచి+అంత) 241, రోమ టిండ్ల (కోమటి+ఇండ్ల) 217, ఆఁకలింతయు (ఆఁకలి+ఇంతయు 270, వసుమతి నుండే కంచె (వసుమతినుండి+ఏ తెంచెన్.) (5) ఇతర ప్రయోగముల::-- 42. కావుకావనుట. (కావుము+కావురు+అనుట) (ఇచట అచ్చు పరమగు నపుడును మధ్యమపురుష 'ము', లోపించినది) 56, 'హిమనగాత్మజయుం, గంజారి రవిశిఖనయనుఁడుప, చారంబులు- ఇచట 'నయనఁఁడు నుపచారంబులు' అని సముచ్చయ ముండవలెను. అది లేదు.) 165, 272. వెండిన్. (ఇచట 'వెండియు కో' అని 'యు' ఉండవలెను.) 2. జోదుచే - భద్రమయాత్తుచే నలుమోములవేలుపుచే. 46. ఇందుధరు చేత నెఱుఁగంగవలయు (ఇటవలన' అను పంచమ్యర్థమున తృతీయ.) 811, పంటికి, ('పండు' ఔపవిభక్తికాంతముగా వాడఁబడినది.) 131. బచ్చింట, (ఇచట‘బచ్చు నింట' అని ద్రుతము రావలసినది, అది రా లేదు.) 60. దేవుఁడేనియు నటువంటి తీర్థమేని, నట్టి సువే.త్ర మేని (ఇచట 'పని' సముచ్చయార్థశముగ నున్నది.) . 242, మాడుకలిగెఁ, బులిసినది కల్గెనన్నంబు (ఇచట 'పని' లోపించినది.)<noinclude><references/></noinclude> 24y2260c7gqz9t6dz9ta9is4pj7zw1m 104 212473 554691 2026-04-28T04:25:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '81 118. కాళరాత్రీ శు:డగు నీకు పుండరీకాభుఁడగు నీకు ... సత్కృపాంబోధి యగు నీకు...71, నీవాదిభూతుఁడగుట-(ఇట యుష్మద్వి శేషణములకు కలుగు వల సిన 'వు' ఆగమము విడువఁబడినది.) బడినది.) 27 'నిర్బంధమునంద...' 554691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>81 118. కాళరాత్రీ శు:డగు నీకు పుండరీకాభుఁడగు నీకు ... సత్కృపాంబోధి యగు నీకు...71, నీవాదిభూతుఁడగుట-(ఇట యుష్మద్వి శేషణములకు కలుగు వల సిన 'వు' ఆగమము విడువఁబడినది.) బడినది.) 27 'నిర్బంధమునందు బాపుమీ ఇచట 'ఉండి'కి బదులు 'అందు' వాఁడ వర్ణ ములు: రామలింగవియే రామకృష్ణుఁడని నిరూపించిన సందర్భమునఁ గొన్ని వర్ణ నము లుదాహరింపఁబడినవి. అవికాశ మణికొన్ని యిచటఁ జూపఁబడును. గీ. 'పద్మరాగమణీమయ పాదలబ్ధి, స్ఫురిత గైరిక శిఖర చంచూ సమృద్ధి గంధవతి యను నొక్క పంకజమునడుము, మించు నక్కొండ కొడను రాయంచ బోతి.' (ఆళ్వా. I. . 175.) ఇచట భూమియొక తామరపూవువలెను, కైలాసము రాజహంసము వలెను, కైలాసప్రత్యంత పర్వతములు - పద్మరాగములతోఁ గూడినవి - హంస కాళ్లవలెను గైరికాది ధాతువులచే నెఱ్ఱనైన కైలాసశిఖరములు హంసముక్కువలెను ఉన్నట్లు వర్ణన చక్క గనున్నది. ఇందలి యుగమ అసాధారణము. శ్రీ. 'పూవుఁదేనియఁ దడిసిన మావిచిగురు, మీఁదనంటి చరించు తుమైద తలిర్చు సమయమగుటయు నసి నెయ్యి సమరి మరుఁడు, త్రుప్పువోఁదోము నీలంపుఁడును కయనఁగ. ' (ఆళ్వా. I. జ. 182.J ఇచటఁ దేఁటి ఆఁతుమీఁది తేనెను గ్రహించుటకు సమర్థము కాక, దానిని విడువను మనసు రాక - ఆదిగురువంటియే యిటునటు తిరుగుచుండుట ఎంత హృదయం గమముగ నుత్ప్రేక్షింపఁబడినదో చదవరు లూహింపకపోరు, సీ. మన గుటఁ బట్ట మునులుపై చిన బత్తి వలఁబోలెఁ జిక్క మాదలఁ దలిర్చ, వెలితిగాఁ జని గొన్న వెన్న ముద్దయుఁబోలె శంఖంబు వామహస్తమునఁ దనర, జగదండవహ కాలచక్ర భ్రమణ హేతు దండమై నిజధేన దండ మమర, నంచిఁబట్టినఁ బద్మజా శాండముల లీల వలకేల గ్రచ్చకాయలు ఘటిల్ల ఓ. కలయఁబూచిన కల్పవృక్షంబుచాయ, సరస వనపుష్పమాలికాధర సమగ్ర విగ్రహముతోడ విలసిల్లు విప్రు ఇదట, మందపోయాండ్ర కూరిమి, ద్రూ, నిపండు. (అశ్వా. 2.జ 14.] పుండరీకుని హృదయమునఁ బ్రతిబింబించు శ్రీకృష్ణుని స్వరూప మిచట ఎంతయు స్వభావసిద్ధమై యున్నది. అక్క, తమ్ముఁడు నిగమశర్మ తముజూడ రానందులకెట్లు నిష్ఠురములాడు చున్నదో గమనింపుఁడు:—<noinclude><references/></noinclude> fzt3c6o3onhnsluv8pzti3j6f5vhhm6 104 212474 554692 2026-04-28T04:25:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 శా. 'ప్రారంభించిన వేద పాఠమునకు బ్రత్యూహ మానందునో యేరా! తమ్ముఁడ! నన్ను జూడఁ జనుదే వెన్నాళ్ల కోయుండి; చ రాజీవయంగంబు వాటి నినుగన్గోకున్కి ; మీ బావయం" నీరాకల్ మదిఁగోరుఁ బింద్రు...' 554692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 శా. 'ప్రారంభించిన వేద పాఠమునకు బ్రత్యూహ మానందునో యేరా! తమ్ముఁడ! నన్ను జూడఁ జనుదే వెన్నాళ్ల కోయుండి; చ రాజీవయంగంబు వాటి నినుగన్గోకున్కి ; మీ బావయం" నీరాకల్ మదిఁగోరుఁ బింద్రు పొదుపు" నీరాకరంబుంబలెస్. ' (ఆక్వా. 3. వ. 33.) ఇందు 'ఏ రా తముఁడ! చక్రూరాజీవయుగంబు వాచ్' అనునవి ఎంత స్వాభా విశముగాఁ బడినవో గమనింపదగును. 'చీటి కానీ క పీఠికా సీన యగుచుఁ, బద్మ కర్ణికఁ గొలువున్న పద్మనో లె'. ఉన్నదనుట ఆమెకీనిని, హితోపదేశముపట్ల ఆమెకుఁ గల సామర్థ్యమును వ్యక్తము చేయు చున్నది. శ్వేతద్వీపములోని వైకుంఠపురములోని వనితలు ప్రళయకాలపు విష్ణువును సాకిన విధమును గనుఁడు. సీ. 'జలధివీచీ వాక్యం జలిదాఁ'గా యని యక్కల నందంద యలమి యలమి ప్రేమట్టియా కొత్తి రాయిడిఁ బొందఁగా యని సన్నపొత్తుల నునిచి యునిచి వాపోయి వాపోయి పసిపొడి యాఁకటఁ బెగడెఁగా యని యుగ్గు పెట్టి పెట్టి పెరుజీకటులు గ్రము పెక్ బైట వసియించి వెఱదేఁగా యని పుల్ల విఱిచి విడిచి గీ. మంచి లక్షణముల పుట్టుమచ్చవాఁడు, నేత్రములు విప్పనట్టి యీ వరద నేతెంచె నెవ్వారివాఁడో యనుచు, విబయహరిఁ దెచ్చి పెనుతు రవ్వీటినతులు. (ఆశ్వా. 3. జ. 156.] మధుసుదషీబ యగు నొక యువతి చేష్టితము నవలోకింపుఁడు. సీ. దామోదరుఁడు యశోదా స్తన్య మానెడు నని మొక్కు విరిగుత్తి నాళి శ్రమించం ప్రొద్దులు సొచ్చెఁ గద్రజీవి శివుడని ప్రియమందు వే అంగర్భిణి గుఱించి పావనిగద నొచ్చె ఫణికేతు తొడలని నడలు నేను గుచేత నరంటు లొరుగ బడబాగ్ని జడధి వెల్వడియోడునని చూపుఁ గానఁ బూఁచిన కింశుకము చెలులకు గీ. శేషప్పక మేరుశిఖరమనీషఁ బొగడు నందకొఁగిట నున్న హేమాంబుజంబు పూర్వరుగు విక్కి మదివెడ వాడముచేర, మధు మడమల యగు నొక్క విధునిభాన్య, [ers. 5. . 299.] ఇట్టి వర్ణనల నెన్నింటినైనఁ జూపవచ్చును. గ్రంథము నామూలా గ్రముగఁ బరిశీలించినవారికి అని అవగతములగును. మానవుల స్వభావమును, దేశ కాల సంప్రదాయములను, కుటుంబపరిస్థితులను, నాగరకుల మనుకొనువారి నడవడులను, పెద్దల యెడఁ బాటింపవలసిన మర్యాదలను వర్ణించుటలో రామకృష్ణకవి యద్వి తీ-యిఁడని చెప్పవలసియున్నది. ఇతఁడు, ఏతద్ర చనమునకు మున్నే వైష్ణవుఁడుగా మాఱుటవలన నిండు ఎడనెడ వైష్ణవ సంప్రదాయములఁను కానవచ్చుచున్నవి.<noinclude><references/></noinclude> 9rx57q0ygp8kb7sgikc94ni47ejeahu 104 212475 554693 2026-04-28T04:26:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '33 గృహస్థాశ్రమపుటుత్కర్ష, వేదాంతవిద్య యొక్క యథార్థ స్వరూపము ఇందు లెస్సగా నిరూపిఁపఁ బడినవి. పోలికలు కవి యేదైన గ్రంథమును రచించినపుడు తనకంటెఁ బూర్వులగు కవుల ననుక రించుటగానీ...' 554693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>33 గృహస్థాశ్రమపుటుత్కర్ష, వేదాంతవిద్య యొక్క యథార్థ స్వరూపము ఇందు లెస్సగా నిరూపిఁపఁ బడినవి. పోలికలు కవి యేదైన గ్రంథమును రచించినపుడు తనకంటెఁ బూర్వులగు కవుల ననుక రించుటగానీ, అనుసరించుటగాని సహజము. శ్రీ రామకృష్ణుని కవితయందు నట్టి పోలిక లుండవచ్చును. కాని అట్టి విందు మిక్కిలి స్వల్పము. గ్రహింపఁబడినవికూడఁ క్రొత్తదనముఁతో విలసిల్లుటచే నవి అనుసరణములని చెప్పుటకు వలనుపడదు. ఇతఁ డీ గ్రంథమున కవిస్తుతిలో వ్యాస, వాల్మీకి, నన్నయభట్టులనే పేర్కొనెను, కావున నాంధ్ర కవులలో నొక్క నన్నయ్యభట్టే యీతనికి స్తుతిపాత్రముయ్యె ననుట గ్రాహ్యము. కావున నీతని శే కవిరచనయెడ అభిమానమో వ్యక్తముకాకున్నది. శ. పాపట తెఱువున నడి నా, సౌపుట ముక్తాఫల ప్ర చారం బైరా థా వృధు వక్షోరుహముల, వైవైఁ బ్రథమోదబిందుపటలము నిగిడెన్. (ఆశ్వా. 4.వ. 27.] పద్యము మహాకవి కాళిదాసు రచించిన కుమారసంభవములోని 'స్థితాః క్షణం పక్షను రాడికాధరాః పయోధరో ల్సేధని పాకచూర్ణి తాః. వలీషు తస్యాః స్థలితాః ప్రపేదిరే చిరేణ నాభిం ప్రథమోదమీదవః. అను శ్లోకము ననుసరించుచున్నది. మూలముకున్న తెలుఁగున వర్ణనము విలక్షణముగ నున్నది. రాధసీమంత మొక మార్గమువలె నున్నదనియు, ముక్కు కొనను జాతిన నీటిబిందువు ముత్యమువలె నున్నదనియు నిందలి విశేషములు, ను. సురకర్మంది హిరణ్య దైత్యనుకు వ్యాసర్ కౌనకు శ్రీవరా శరు రుక్మాంగదు నంబరీషు సరమాజానిక్ వసిష్ఠుక్ బురం దరపుత్రులొ కుకు చాల్ళు భీషు జిఱఁగొందం జేయు సద్భక్తిత త్పరుఁ డీ పుణ్యుఁడు పుండరీకుఁ; డిశని బాలింతు మేలీవులన్' అను పద్యము (ఆశ్వా- 4. జ. 104.] బ్లో ' ప్రహ్లాద నారద పరాశర పుండరీక వ్యాసాంబరీష శుక శౌనక భీష్మదాల్యా, రుక్మాంగదార్జున పసిష్ఠ విభీషణాద్యక్ పుణ్యానిమాక్ పరమభాగవతాజ్ స్మరామి ' అగు శ్లోకమున కనువాదమరుట స్పష్టము. 'ప్రకృతి మధురంబులకు వేషరచన లేల? (ఆశ్వా 5. జ. 150.] అనుదానికి 'కిమినహి మధురాణాం మండలం నాకృతీనాం' అను శాకుంతలములోని పద్యపాద మాధారము కారగును, 'నిమ్నా భీముఖ మైన నీటి నెవ్వాఁడోపు: ద్రిస్పీ యొక్పగు చోటు దిరుగు జేయ? [ఆశ్వాంత్. ప. 229.J అనుదానికి, కుమారసంభవమునందలి 'క ఈప్సితార్థస్థిరనిశ్చయం మనః వయళ్చ నిమ్నాభిముఖం ప్రతీజయేత్ ?' అనునది మూలము, 'అ స్త్యేత దన్యసమాధి భీరుత్వం 'దేవానాం' అను కాకుంతలమునందలి వచ నము ననుసరించియే E<noinclude><references/></noinclude> e2fi9406g7n2kb572dmbfsp64zwc1jq 104 212476 554694 2026-04-28T04:26:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 తవముఁ గావిందు వారిఁ గనిన తలయేర్చుఁ గాదె యాఖండలునకు.' అని కూర్పఁబడినట్లు తెలియుచున్నది. (ఆశ్వా. 5. జ. 231.] ఆంధ్రకవులలో శ్రీనాథకవి సార్వభౌముని పోలిక లిందు కొన్ని కానవచ్చు. చున్న...' 554694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 తవముఁ గావిందు వారిఁ గనిన తలయేర్చుఁ గాదె యాఖండలునకు.' అని కూర్పఁబడినట్లు తెలియుచున్నది. (ఆశ్వా. 5. జ. 231.] ఆంధ్రకవులలో శ్రీనాథకవి సార్వభౌముని పోలిక లిందు కొన్ని కానవచ్చు. చున్నవి. ఇందలి నిగమశర్మోపాఖ్యానము శ్రీనాథుని సుకుమార చరిత్ర ఁబోలియున్నది. సీ. 'చఱిపోని గణితంపుఁజఱుత చౌకంబుల తోగరుఁబుట్టము కచ్చఁదొడిని కట్టి' [క్రీడాభిరామము. పుట. ఓఓ.] పై దానిని రామకృష్ణుఁడు 'కట్టిరి చిఱుత చౌకముల గ్రౌంబుట్టముల్' [పాండు, ఆ, 3. ప. 74) అని గ్రహించినాఁడు. 'తాను నెట్టి సీలు తగాని లేదు' పొట్టి 'బట్టికసీల దిట్టపడుచు' [శ్రీడాభిరామము. పుట. 48.] (పాండు. ఆ. 4. జ. 179. .. గుడిలోనుండియు, గుడితాలను దీసె వీఁడు......' [శ్రీడాభిరామము. పుట 82.] (పాండు. అ. 3. వ. 68.J [శ్రీడాభిరామము. పుట. 86.J 'గుడినుండి గుడిడార్లు తీయుకరణి' 'ముదిక చన్నులు పొగలేని నురురములు' పొగలేని ముర్మురంబులు, మగువల పాలిండ్లు భోగమహనీయఁబుక్' [పొందు. అ. . వ. 9.3 శ్రీనాథుని 'పంచారించు' పదము పాండు. ఆశ్వ. 3. వ. 179,]'మిసిమిం తుఁడు' అనునదియు [పాండు, ఆ. 2, ప, 29] ఇందును గానవచ్చుచున్నవి. అల్లసాని పెద్దనామాత్యుని 'అచటఁబుట్టిన చిగురుఁగోమైనఁ జేవ' (మనుచరి త్రము) అనునది 'చిగురుఁ గొమ్మయుం జేగయై' (పాండు, ఆళ్వా, 4. ప. 2.) అని యిండు గ్ర హింపఁబడినది, పరికించిన కొలఁది నిట్టి పోలికలు కానవచ్చుచుండును. గ్రంథసంస్కరణము:— పాండురంగమాహాత్మ్యము వ్యాఖ్యానా వేక్షగల ప్రౌఢ ప్రబంధ మై యున్నను, ఇంతవఱకును శ్రీమాకా తెన్మకం శ్రీరంగాచార్యులుగారి టుష్టీక తప్ప వేటొక టీక వెలువడలేదు. శ్రీరంగా చార్యులుగారు తమటకతోఁ బ్రకటించిన గ్రంథముతప్ప వేఱు పూర్తి ముద్రణము వెలువడలేదు. ఆ గ్రంథ మైదు కూర్పులు పొందినది, తొలికూర్పున నే రీతినున్న దో చివటీ కూర్పునను ఆష్లే యున్నది. గ్రంథ మునఁ గల పద్యములలో సగమునకుఁ బైగా అవపాఠములతో గూడి యుండు టచే సమశ్వయము కుదురకున్నది. టీకయు నట్టి మూలము ననుసరించియే వ్రాయఁ బడుటవలన దానివలనఁ గవిహృదయము నెఱుఁగుట కవకాశము లేకున్నది. ఒకప్పు డీ ప్రబంధమునందలి యొక ఘట్టమును మన్మిత్రులును, భారతీ పత్రికా భూతపూర్వ సంపాదకులును అగు శ్రీగన్నవరపు- సుబ్బరామయ్య గారు నాయెదుట చదువుట తటస్థించినది. శ్రీరామకృష్ణకవి కవితాలహరి మమ్మానంద రసమున ముంచి వైచినది. ఈ గ్రంథమునిడ నాకు గొప్ప గౌరవ మేర్పడినది.<noinclude><references/></noinclude> pexmg9ikx9q57patk5sid3a6gqelllg 104 212477 554695 2026-04-28T04:26:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '85 అంతకుఁ గొలఁది దినముల క్రిందట నే నేను వ్రాసిన కావ్యాలంకార సంగ్రహటికను శ్రీసుబ్బరామయ్య గారు చూచుట జరిగినది - శాన, ఆ విధముగనే పాండురంగ మాహాత్మ్యమునకుఁ గూడ టీక వ్రాయవలెనని...' 554695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>85 అంతకుఁ గొలఁది దినముల క్రిందట నే నేను వ్రాసిన కావ్యాలంకార సంగ్రహటికను శ్రీసుబ్బరామయ్య గారు చూచుట జరిగినది - శాన, ఆ విధముగనే పాండురంగ మాహాత్మ్యమునకుఁ గూడ టీక వ్రాయవలెనని వా రా సమయమునఁ బ్రోత్సహించిరి, మూలమునఁ దప్పులు చాల ఉన్న పని ము, మూలమును సంస్కరించినఁ గాని టీక వ్రాయుట అసాధ్యమనియు తెల్పితిని. పిదప శ్రీసుబ్బ రామయ్యగారి సాయ ముననే ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారములోని మూఁడు వ్రాతప్రతులతో ముద్రిత ప్రతిని సరిపోల్చి పాఠములు సేకరించితిని, కానీ కొన్ని యాటంకములవలన కొన్ని యేండ్లపాటా ప్రస్తావనయే లేకపోయినది. - - ఒకప్పుడు నేను వేసవిసెలవులను శ్రీకాకుళముజిల్లాలోని నరసన్న పేటలో గడప వలసి వచ్చినది. ఆపు డీ పాండురంగ మాహాత్మ్యమును ముద్రిత ప్రతి ననుసరించి యే సమన్వయము చేసికొనుటకు యత్నించితిని. వ్రాత ప్రతులలోని పాఠముల నొక్కించు కొన్న ప్రతియు నా సమయమున నా యొద్ద లేదు. నా యీ ప్రయత్నమున కప్పుడా యూర నుండిన ఆప్తమిత్రులు, సంస్కృతాంధ్ర భాషావాఙ్మయ నిష్ణాతలు శ్రీసామ వేదుల సీతారామశాస్త్రి గారును, విద్వాన్ శ్రీ కణ్ణి వేంకటసుబ్బ రావు గారును మిగుల సాయపడిరి. పెక్కు చోట్ల శ్రీరంగా చార్యులుగా రిచ్చిన యర్థములు కుదు రకపోవుటయే కాక విపరీతమగు నర్థముల నిచ్చుటయుఁ గానవచ్చెను. పిదపఁ జెన్నపురికి వచ్చి వ్రాత ప్రతులలోని పాఠములను సంప్రతించుచు మూలమును సంస్కరించి, శుద్ధ ప్రతిని వ్రాయఁ దొరకొంటిని, ఈ విషయమున క చ ట త అను ప్రతులలోని పాఠములను, ఆ యా సందర్భముల ననుసరించి గ్రహించి, పాఠాంతరముల నధస్సూచికయందు ఇచ్చితిని, ఇందు క. గుర్తుగలది శ్రీ కెన్మము వారు ప్రకటించిన ముద్రిత ప్రతి. మిగిలినవి ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారము నందలి వ్రాతప్రతులు. మఱియు నియ్యడ విసుగు చెందు శబ్దరత్నాకరమునుండియు, సూర్య రాయాంధ్ర నిఘంటువునుండియు పాండురంగ మాహాత్మ్యమునుండి గ్రహిం చిన గ్రంథ భాగములను పరిశీలించి, ఆ పాఠములను సంప్రతించితిని. ఇట్లొనర్చి మూలమును సరిచేసి టీకను వ్రాయ దొరకొంటిని. తొట్టతొలుత, నేఁ జేసిన పరి రిశ్రమను కొంచెము లోకమునకు వెల్లడించుటకై 'పాండురంగమాహాత్మ్యము . పాఠపరిశీలనము' అను శీర్షికతో నొక వ్యాసమును వ్రాసి ప్రకటనార్థము 'భారతి'కిఁ బంపితిని. నేను పయి గ్రంథమునకు టీక వ్రాయు చున్నట్లు అందు తెలిపితిని. సం పాదకులు నా వ్యాసమును దయతో ప్రకటించిరి (భారతి తారణ శ్రావణసంచిక.) - • కాని కొంతభాగమును అనఁగా నేను టీక వ్రాయుచున్న సంగతి మున్నగు విషయములు కలదానిని విడిచివేసిరి. వారట్లొనర్చుటకుఁ గారణము తెలి యదు, కానీ ఆ వ్యాసము ప్రకటింపఁబడిన పిదప పాండురంగ మాహాత్మ్యమునకు క వ్రాయవలెనని జాబులు వ్రాయుచుఁ గొందఱు నన్ను బ్రోత్సహించిరి. ఇట్టి ప్రోత్సాహముల నూఁతగాఁ గైకొని టీకను పూర్తి చేసితిని.<noinclude><references/></noinclude> bys1w0j986vv6xfhqqjmdjd9eapu2wd 104 212478 554696 2026-04-28T04:26:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 టీకారచన: ఇయ్యది పెద్ద గ్రంథము; మఱియు ప్రౌఢ ప్రబంధమః ; వైష్ణవ సంప్రదాయ విషయములతో వెలయు ముద్గ్రంథము. నిఘంటువులలో లేని పదములు ఇందుఁ జాలకు గలవు. వేదాంత విషయములు, మంత్ర శాస్త్ర...' 554696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>36 టీకారచన: ఇయ్యది పెద్ద గ్రంథము; మఱియు ప్రౌఢ ప్రబంధమః ; వైష్ణవ సంప్రదాయ విషయములతో వెలయు ముద్గ్రంథము. నిఘంటువులలో లేని పదములు ఇందుఁ జాలకు గలవు. వేదాంత విషయములు, మంత్ర శాస్త్ర విషయములు నెడనెడఁ గలవు. చాల పద్యములు గూఢార్థములతో నిండి యున్నవి. ఇట్టి గ్రంథమునకు వ్రాయుట సామాన్యకార్యము కాదు, కను సాహసించి యీ పనికి దొరకొంటిని. కొంతవఱకును వాఙ్మయమునఁ బరిశ్రమ చేసినవారే యీ గ్రంథమును పఠింతును కావున అట్టివారి కుపయుక్తమగు రీతిని టీక సంగ్రహముగాఁ గూర్పఁబడినది. చీనఱఁ బద్య సూచికయుఁ జేర్పఁ బడినది, అవసరమని తోఁచినపట్ల మాత్రము టీకలో పదముల కర్థము, తాత్ప ర్యము నీయఁబడినవి. కొన్ని యెడల శబ్దార్థముకాక, భావార్థము చూపఁబడినది. అభి ప్రాయ భేద మన్నపట్ల టీశలో శ్రీరంగాచార్యులుగారి టీకాభాగము, కొన్ని యెడల అందలి యాచిత్యానౌచిత్యములు చూపఁబడినవి. టీక కొన్ని యెడల అశ్వయనుఁ ఖమున నున్నది. కొన్ని యెడల శబ్దముల కవి యున్న విధము ననే అర్థ విూయఁబడినది. కావలసిన గ్రంథములు లభింపనందున బీజాక్షరములను వివరించు మంత్ర శాస్త్ర విషయములు వివరింపఁబడ లేదు. కొన్ని చోట్ల సందేహము లుండియే పోయినవి. 'ఆలవోక' అను పద్యవిషయము (పుట సీపీ) 'లోనింటి బోన మూసి' (పుట 219) 'ఉద్దపొడలు' (201) 'దీప్యనూర్తులై తత్తనూ గ్రామం చెక్కిరి' (పుట 324) 'శసరి పై వచ్చు రాళ్లపై గాలివాన' (పుట 849), ఇట్టి వానిని సహృద యలు విమర్శించి నిర్ణయింతురు గాక! గ్రంథరచన యెంత కష్టమో, దానిని ప్రకటించుట అంతకంటే పది రెట్లు శ్రమము, అందును కాగితపుకఱవు పనివాండ్ర కొఱత ఎక్కువగా నున్న యీ కాల ములో ఇట్టి పెద్ద గ్రంథమును ప్రకటించుట అసాధ్యము, అయినను శ్రీ వావిళ్ల సంస్థ వారి గ్రంథమును మేలుకాగితములపై చక్కఁగా ముద్రింపఁ బూనుకొనుట, నీయము. ఈయద్గ్రంథము విషయమున నేను చేసిన పరిశ్రమను విని, పయి సంస్థ కధిపతులు, భాషోద్ధారకులును, విద్వద్వతఁ సులు నగు శ్రీ వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రులు గారు నాయం దాదరము చూపి దీనిం బ్రకటింపఁబూనినందులకు, వారి కనేక ధన్య వాదములు, 28-4-52 భాషా సేవకుఁడు బులుసు వేంకటరమణయ్య ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయుఁడు, కెల్లెట్ హైస్కూలు, ట్రిప్లికేను,<noinclude><references/></noinclude> 8lg4djcaus0drc5fp5w5cn0ji4gj6yc 104 212479 554697 2026-04-28T04:27:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విషయము. ప్రథమాశ్వాసము శ్రీకృష్ణ ప్రార్థ నాటకము విషయ సూచిక కృతిపతి వంశావతారాభివర్ణనము కథా ప్రారంభము కాశీపుర వర్ణనాదికము అగస్త్యమహాముని సభార్యుండై సామినులన వడలుట ద్విత...' 554697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విషయము. ప్రథమాశ్వాసము శ్రీకృష్ణ ప్రార్థ నాటకము విషయ సూచిక కృతిపతి వంశావతారాభివర్ణనము కథా ప్రారంభము కాశీపుర వర్ణనాదికము అగస్త్యమహాముని సభార్యుండై సామినులన వడలుట ద్వితీయాశ్వాసము శివుఁడు పార్వతీకుమారులకుఁ బౌండరీక క్షేత్రమాహాత్మ్యం: సెల్పుట పుండరీకమహాముని చరిత్రము తృతీయాశ్వాసము నిగమశరో పాఖ్యానము శ్రీకృష్ణావతారచరిత్రము శ్రీరాధాదేవీ చరిత్రము చతుర్థాశ్వాసము కాకమూహంస- చిలుక - పాము- తేనెటీగ. ఆవు మోక్షము నొందిన కథ మశీల యను పతివ్ర కచరిత్రము పంచమాశ్వాసము ధర్మరాజు తమ్ములతోఁగూడ్య బాండురంగనేత్రమునకుఁ బోయిక' సుశల్లో సాఖ్యానము - పద్మ తీర్థ ప్ర భావితం ఆయుర, వి.ముతులను మునికుమారుల చరిత్రము పద్య సూచిక సవరణలు 1-63 1 9 22 24 24 32 ... 61-127 64 65 B B ... 128-196 129 *** 188 185 .. 197-287 287 289 *** 288-366 295 *** 304 825 *** **<noinclude><references/></noinclude> 345sq0rhmb5lzbs4nej14whveqlqs3a 104 212480 554698 2026-04-28T04:27:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212481 554699 2026-04-28T04:27:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీరస్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము ప్ర థ మాశ్వాసము అం శ్రీ కృష్ణ ప్రార్థనము క హృదయమునః శాంతామణిఁ గనొఱంగి మది ధాత్రికా మంచినకా దద్రుచి శ్రీకాదంబినీ విఁది కుచ్చె ననఁగా శ్రీవత...' 554699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీరస్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము ప్ర థ మాశ్వాసము అం శ్రీ కృష్ణ ప్రార్థనము క హృదయమునః శాంతామణిఁ గనొఱంగి మది ధాత్రికా మంచినకా దద్రుచి శ్రీకాదంబినీ విఁది కుచ్చె ననఁగా శ్రీవత్సముం దాల్చి ము ల్లోకంబుల్ ' పొదలించు కృష్ణుఁడు దయాళుం డేలు శ్రీవైష్ణవ స్వీకారార్హు విరూరిపట్టణపతి వేదాద్రి మం త్రీశ్వరున్. టీక. - శ్రీకాంతామణిన్ = లక్ష్మీ దేవిని; కన్మొఱంగి = వంచించి; మదిక్ ధాత్రికా - భూదేవిని; మంచిన '(ఉంచి) గౌరవింపఁగా; తద్రుచి శ్రీ కాదంబిని - మేఘమాల వలె నల్లనైన భూమియొక్క కాంతిపుంజము; మీఁదికి - ఎదపైకి; ఉబ్బెననఁ గార్ పొంగెనో యమునట్లు. (విష్ణువులోము పైనున్న పుట్టుమచ్చ, ఆకఁడు హృదయములో దాచి యుంచిన భూదేవి కాంతిపుంజమో యనునట్లున్నదని ఇచ్చట ఉత్ప్రేక్షింపఁబడినది.] పొదలించు = - వృద్ధిఁబొందించు; శ్రీ వైష్ణవస్వీకారార్హు" - శ్రీ వైష్ణువులచే (సమాన గౌరవమర్యాదలతో) స్వీకరించఁదగిన వానిని. ఈ గ్రంథమును తాఁబట్టి వేదాద్రి మంత్రి వంశీయులు = లై నట్లును, వైష్ణవమును పుచ్చుకొన్నట్లును తెలియుచున్నది.] = L తొలుత నియోగి బ్రాహ్మణు (పూర్వటీకలో ఇచట 'కల్ క్షితి శ్రీ కాదంబిని = ఆ భూమియొక్క కాంతిసంపద యనెడి మేము వత్త్కి' అని యున్నది.] అని ల క్ష్మీ ప్రార్థ న ము 1 సీ, అవతారముందె నేయులై కజనయిత్రి కలశరత్నాకరగర్భసీమం దోఁబుట్టు వయ్యె నేతులిత కాంచనవర్ణ వెలఁది వెన్నెల కాయు వేల్పునకును బాయకయుండు నే పరమపావనమూర్తి చక్రి బాహా మధ్య సౌధవీథి నభిషేకమాడు నేయభివర్ణి తాచార దిగ్గజానీతమా తేటనీట తే. నవనిధానంబు 'లేదేని శిజవళి సరకు, లమ్మహాదేవి శ్రీదేవి యాదిలక్ష్మి సరసశుభదృష్టి. రామానుజయ్యసుతుని, నాదరించు విరూరి వేదాద్రి నాథు. 2 టీక. కలశరత్నాకరము= పాలసముద్రము; తులితకాంచనవర్ణ = పుటము పెట్టిన బంగారు చాయ కలది. వెలఁదివెన్నెల = స్వచ్ఛమైన వెన్నెల; చక్రి బాహామధ్య సౌధవీథిక్" - విష్ణువుభుజనులనడుమ 1. చ. నించినస్ ట మించినన్. త. మించెనా. 2. క. దక్షితి. చ. దద్రుంచి. క. దదృగి (ధృతి ) 3. ట. శ్రీపత్రమున్ . క. మొదలించు. 5. ట. మద. 6. ట. మూర్ధ్వ. 7. ట. లైదీవి 8.చ. జవళి. క.జవణి. పాండురంగ 1<noinclude><references/></noinclude> 9xu8gfglu3q2iww2kej4ig8ken7iwd3 104 212482 554700 2026-04-28T04:27:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 2 పాండురంగమాహాత్మ్య ము నుండు బొమ్మనియెడు భవన ప్రదేశమున; అభివర్ణి తాచార కొనియాడఁబడిన యాచారముకలది; నవు నిధానంబులు = మహాపద్మము, పద్మము, శంఖము, మకరము, కచ్ఛపము, ముకుందము, కుందము,...' 554700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 2 పాండురంగమాహాత్మ్య ము నుండు బొమ్మనియెడు భవన ప్రదేశమున; అభివర్ణి తాచార కొనియాడఁబడిన యాచారముకలది; నవు నిధానంబులు = మహాపద్మము, పద్మము, శంఖము, మకరము, కచ్ఛపము, ముకుందము, కుందము, నీలము, వరము నను తొమ్మిది నిధులును; జవళిసరకులు = అంగడిపస్తువులు. ఇందు లక్ష్మీదేవి సౌభాగ్యము వర్ణింపఁ బడినది; కాన ఉదాత్తాలం కారము. - బ్రహ్మ స్తుతి - ఉ. మాద్రికి మీరు నంద వెలిచవుపయిన్ ' మురువైన జోదుచే భద్రమయాత్రుంచే భువనపాలన భేలనుచే సరస్వతీ ముద్రితవక్త్రుచేత నలుమోములవేలుపుచే విరూరివే దాద్రిచమూవిభుండు గను నాయువు శ్రీయు నిరంతరాయమున్. = = 8 టీక. మాద్రి కిక్, మీరు మాదిరినతి క్ర మించు - అనగా సాటిలేని; అంచవెలిమావు పయిక్ ఆ తెల్లని హంసవాహనమువేయి; మురుపైన, జోదు చేజ్" అసుకుమారియైన యోధుఁడగు బ్రహ్మవలన; భువన లలను లోకములను పాలించుట యను ఆటల నాడు వానివలన; చమూవిభుండు - సేనాధి వతి; నిరంతరాయము - విన్ను ములు లేనట్లుగ; కనుర్ = పొందును (గాత.) ఇచట పంచన్యుర్థమున 'చేస్' అని కృతీయా విభక్తి వాడఁబడినది. సరస్వతీ స్తుతి థా, కద్రూజాంగదుతోడఁబుట్టువు శరత్కాదంబినీచం ద్రి కా జిద్రూపొంచిత పద్మగర్భముఖ రాజీవావళీ హంసి వ ర్ణద్రాతిఫలకీరి శారద కృష్ణన్ రామానుజామాత్యువే దాద్రి స్వామికి నిచ్చు నిచ్చలును విద్యా బ ద్ధివాక్సిద్ధులన్. జీక. శద్రూకాంగదుతోడఁబుట్టువు - పాములు భుజకీర్తులుగాఁ గల శివునికిఁ దోఁబుట్టువు : (శివుఁడు, సరస్వతి బ్రహ్మకు అపత్యములు.) శరత్కాదంబినీ, చంద్రికా, జిద్రూపొంచిక = శరత్కాల మేఘమురు, వెన్నెలను అతిక్రమించు తెల్లనిహమమున నొప్పారునది - సరస్వతీదేవి సర్వశుక్లయని ప్రసిద్ధి. సద్మగర్భముఖరాజీవావళీహంసి - పద్మము తల్లిగాఁగల బ్రహ్మయొక్క ముఖములనెడి తామరల గుంపున విహరించు అఁడుహంస; వర్ణ ద్రాక్షావలకీరిజవర్ణ ములనెడి ద్రాక్షావలములకు చిలుక; ఆలం: రూపకము. ఇంట పూర్వటీకలో 'చిద్రూపొంచిక = జ్ఞానస్వరూపముచేక ఒవ్వనది' అని యున్నది. ఆ పాఠము, అర్థమును సరికావు. ఉ. ఈచిగురాకు నీ ప్రసన పువు దేనియ యెంత యొప్పెడి జూచితి రే యటంచుఁ దనచుట్టు శుకాదులు గొల్వఁగాఁ X ర్ధాచిత చంద్ర గాంగజలమైన శివాహ్వయకల్పశాఖ వే దాచలనుంత్రికీర్తికలశాబ్ధిని వెన్నెలమాడ్కి_ఁ జూచుతన్, 1. ఈ. మురపైన. 2.క. చిద్రూపొంచిత. ఈ. ఈ. జి. జి. ద్రూపొంచిక. 5 3. ట. రాజీవాళి<noinclude><references/></noinclude> ska4uib5dhib0qeeug0j7boboi44vgm 104 212483 554701 2026-04-28T04:28:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము టీక. ప్రసవము - పుష్పము; ఒప్పెడి ఆ బాగున్నవో; శుకాదులు = చిలుకలు మొదలగు వత్తులు, శుఠుఁడు మొదలగు మునులును; కపర్దాచిత చంద్ర గాంగ జలము = జటాజూటము చేఁ గప్పఁబడిన చంద...' 554701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము టీక. ప్రసవము - పుష్పము; ఒప్పెడి ఆ బాగున్నవో; శుకాదులు = చిలుకలు మొదలగు వత్తులు, శుఠుఁడు మొదలగు మునులును; కపర్దాచిత చంద్ర గాంగ జలము = జటాజూటము చేఁ గప్పఁబడిన చంద్రుఁడు, గంగాజలము కలది. శివాహ్వయకల్పశాఖ = శివుఁడరెడి కల్పవృక్షము; 'వేదాచలమంత్రి కీ ర్తికలశాబ్ధిని = 'వేదాద్రి మంత్రి యొక్క కీర్తి యనెడి పాలసముద్రమును; [కీర్తి తెల్లని దగుటచే దానికి పాలకడలితోడి సామ్యము,] వెన్నెల మాడ్కిన్ చంద్ర శాంతితో సమానముగా - 1 - ఆదరపూర్వ కముగా ననుట. చంద్రాదులు పాలకడలిలోఁ బుట్టుట వ్యక్తము, అలం. క్రమము, రూపకము. ఆ పౌర్వ తీ స్తుతి ఉ. చిద్రసవేది యా కొదమచిలకు విష్ణుసహస్రనామముల్ ముద్దతి ' మోవి మోవి నిడి ముస్కును గోరున మేన దువు భద్రనిధానమై వెలయు పర్వతకన్య విరూరి మంత్రి "జీ దాద్రిని విష్ణుభక్తి మహిమాతిశయం బనయంబు నీవుతన్. జీశ. చిత్రన వేది= చిదానంద సారము నెఱింగినది; ముద్రతీక్ జనంతోషముతోడి యాస క్తితో; మోని, 'మోవి నీడి ఆకన పెదవిని దాని ముక్కుపై నుంచి; ముక్కుచుకో m నూటలు నేర్చుచు; భద్రనిధానమై = శుభములకు గనియై; విష్ణుభ క్తిమహిమాతిశయంబు = విష్ణుభక్తి యొక్క గొప్ప కనమును; (దానివలనఁ గల్గు నైహికాముష్మీ కఫలములననుట.] అతి విష్వక్సేన ప్రార్థన ము నీ, సూత్రవతీదేవి సొబగుపాలిండ్లపై మలు పచ్చిగందపు శివలవుతోడ శిరసులు పంచు నిర్జరకోటిఁ బని గొను తపనీయవే గ్రహస్తంబుతోడఁ బని యేమి యని విన్నపము నేయు సుమనోహరములైన దివ్యాయుధములతోడ బ్రహ్మాండకోటుల పారుప త్తెములెల్లఁ గనియున్న నిద్దంపుమనసుకోడ తే, శార్జి రెండవమూర్తియై జగము లేలు, మునిమనోహారి శ్రీ సేనముదలియారి చేయుపను లెల్ల సఫలముల్ చేయుఁగాత, మలరి రామానుజయ్య వేదాద్రిపతికి. 7 టిక, సొలుగు = అందమైన; మలుపచ్చిగందంపువలపుతోడ కొంచెము కడియారిన చందనపుఁ బరిమళముతోను; విష్వక్సేనుని భార్య నూత్ర వతీదేవి; ఆమె పాలిండ్లపై పూయఁబడిన చందనము ఆలింగన సమయమున నాలేని వక్షమున కంటుకొని పరిమళించున్నదని భావము. పనిగొను = ఆజ్ఞాపించు; నిర్జరటి . శ్రీ = దేవతల గుంపు; తపనీయ వేత్ర హ స్తంబు = బంగారు బెత్తమును పట్టుకొనిన హస్తము; పొరు పత్తెములు m అధికారములు; కనియున్న - గ్రహించిన; నిద్దంపు నిర్మలమైన; శార్ = విష్ణువు; "సేనమ:దలియారి = 'సేనాధిపతి - విష్వక్సేనుఁడు; అలరి - సంతసించి. = 0 = అ గరుడ స్తుతి భజ శా. మీదం దారధరాధరంబు గల యామేరున్న గంజాలి త త్తాదృక్తుడగుచిం దలిచ్చు ఖగయూథస్వామి హేమ ప్రభా 1. క. మోము. చ, మోవి, 2.చ. వలువతోడ. 3. క. మనోరథములయిన, చ. మనోరథ ముతా. శ్రీ. క. శనియున్కి చ. కనియున్న. 5. ఈ. మొదలియారీ. 6. ట. యలరీ.<noinclude><references/></noinclude> ssk366pk0za7durmlwhjxa33fmpd18x 104 212484 554702 2026-04-28T04:28:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పాండురంగమాహాత్మ్యము ప్రాదుర్భా శుభ ప్రభుండు మనుచుగా రామానుజామాత్యు శ్రీ వేదా ద్రీశు విరూరిమందిరు జగద్విఖ్యాతకీ ర్తీశ్వరున్. టీశ. మీఁదళ్ మీఁదిభాగమున; తారధరాధరంబు = వెండ...' 554702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పాండురంగమాహాత్మ్యము ప్రాదుర్భా శుభ ప్రభుండు మనుచుగా రామానుజామాత్యు శ్రీ వేదా ద్రీశు విరూరిమందిరు జగద్విఖ్యాతకీ ర్తీశ్వరున్. టీశ. మీఁదళ్ మీఁదిభాగమున; తారధరాధరంబు = వెండికొండ - కైలాసము; నగంలి తిరస్కరించగలిగి - సరిపోలి; తత్తాదృక్తుండరుచి - సాటిలేనిముక్కు సౌరుచే; తలిర్చు - ప్రశా శించు; ఖగయూఢస్వామి పక్ష్మి గుంపునకు రాజు- జు - గరుత్మంతుఁడు; 'హేమ ప్రభాప్రా దుర్భానశుభ = = బంగరు కాంతివలనఁ గలుగు శుభములనిచ్చువాఁడు. గరుడ దర్శకమువలన మేళ్లు కలుగునని ప్రసిద్ధి] గరుడుఁడు బంగరు యవాఁడు; అతని ముక్కు మాత్రము తెల్లగా నుండును. పూర్వటీకలో 'తత్తాదృక్తుండరు చి = దానిని పోలిన ముక్కు యొక్క ప్రకాశముతో అర్థవియఁబడినది; అది సరికాదు. తత్తాదృక్ఛబ్దమునకు 'సాటిలేని'దని యర్థము, ఈ జద మీ గ్రంథమున చాలాసార్లు వాడఁబడినది. అలం. ఉపమ. అ9 ఆనం నీ, ధరణీభరమఁఁ దాల్చు తన "చేన యంతయు భుజపరిఘుంబులఁ బొంకవఱచి మునుమిక్కు గని యైన తన ప్రజ్ఞ యంతయు మతివిశేషము. నందు మస్తరించి దైత్యారివశమైన తనచిత్తమంతయు 'నియమ గౌరవమున నివ్వటించి. "తనుపు వెన్నెల గాయు తన మూర్తి యంతయుఁ గీర్తివైభమునఁ గీలుకొలిపి తే. శేషుఁ డఖిల ప్రపంచ విశేషశాలి, నిత్యనుఁక్తుల కాద్యుడై నిలుచు మేటి చారు చారిత్రు, రామానుజయ్యపుత్రుఁ, గరుణ వేదాద్రిమంత్రి శేఖరుని మనుచు. టీక. ధరణీధరము, తాల్చు - భూభారమును వహించు; చేప - బలము; భుజవరి ఘంబుల అడ్డుగడియలవంటి భుజములయందు; పొంకవఱచి - జకపఱచి; మును మిక్కుఎగని - వేదముల కునికి పట్టు; మస్తరించి ఆ ఐక్యముచేసి; నివ్వటించి - వ్యాపింపఁజేసి; కీలుకొలిపి - లగ్నము చేసి; తనుపు వెన్నెల నిండు వెన్నెల; నిత్యముక్తులు - నిత్యులు, ముక్తులును; అనంతుఁడు, గరుడుడు, వివ్వ క్సేనుఁడు మొదలగువారు నిత్యులు; సంసారమునుండి విడుపడి మోక్షమును పొందినవారు ముక్తులు; ఆద్యుడు = మొదటివాఁడు. = = అది కవి స్తుతి లి క, పుట్టకుఁ బుట్టెడు వేళం, దిట్టపు కొనునుపచ్చి పుట్టతేనియ చవితోఁ 'బుట్టె నన సమృత ముట్టెడు, పుట్టనిసువుసత్కవిత్వములు వర్ణింతున్. 10 టీక. పుట్టకుఁ బుట్టెడు వేళ్ళ" = పుట్టనుండి పుట్టినపుడు; మనుపచ్చి = మిక్కిలిపచ్చిగానున్న; అమృతము, ఉట్టెదు= తేనెలొలుకు; పుట్టరిసువు = వాల్మీకి.. . ఉత్ప్రేడ. = ఆలం. క, ఇట్టాడరాని యాగమ, రిఘట్టమునకు నడవ యచ్చుకట్టిన మునిరా ట్పట్టాభిషిక్తుఁ దపముల, పుట్టిన నెలవయిన వ్యాసముని 10 నుతియింతున్. 11 1. చ. తాళు, 2. చ.వేగ. 3. క. నినుచు గౌరవమున. 4.క. తనువు,చ. తనుపు, 5.చ. కీర్తి. 6. ఈ గోనవచ్చి, ఈ గోవచ్చి. 7. చ. బుట్టి. 8.చ. గట్టుపలుకు. 9. చ. ఫు. 10.క. వర్ణింతు, చ రుతియింతున్.<noinclude><references/></noinclude> f4a0useeen5l7c2mpzih51pnjn1e6jw 104 212485 554703 2026-04-28T04:28:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాళ్వా సము . ఇట్టాడరాని ఆ చెప్పుటకు శక్యముకానీ; ఆగమఘట్టమునకు 'వేదము లను రేవునకు; నడవ = (దిగుటకు వీలగు) మార్గము; అచ్చుకట్టిన = ఏర్పఱచిన; నెలవు . చోటు, వ్యాసమహర్షి అమ్నాయములస...' 554703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాళ్వా సము . ఇట్టాడరాని ఆ చెప్పుటకు శక్యముకానీ; ఆగమఘట్టమునకు 'వేదము లను రేవునకు; నడవ = (దిగుటకు వీలగు) మార్గము; అచ్చుకట్టిన = ఏర్పఱచిన; నెలవు . చోటు, వ్యాసమహర్షి అమ్నాయములసారమును సర్వజన సుగమముగ భారతమున వివరించెనని భావము. తే. వ్యాసవాల్మీకి ముఖసూ క్తివైభవముల, నేర్పు మీఱంగ నిజ కావ్యదర్పణముల సరసమానసముల నేఱుపఱచు కీర్తి, ధవుల నన్నయభట్టాదికవులఁ దలఁడు', 12 టీక. వ్యాస,.. చముల = వ్యానుఁడు, వాల్మీకి మొదలగు వారి కవితాచమత్కారములను; నిజకావ్యదర్పణములన్ = అద్దములవలె నున్న తమకావ్యములవలన (కావ్యములమూలమున); సరస మానసముల రసికుల మనస్సులందు; కీర్తిధవులక్ - కీర్తికాంతకు భర్తలైనవారిని అద్దములందు ప్రతిఫలించిన వస్తువులు మనకు బాగుగ కన్పించినట్లు నన్నయాదిమహాకవులు తమకావ్యములందు వ్యాసాదికవుల కవితాచమత్కారములను ప్రతిఫలించఁజేయఁగా, అవి రసికుల మనస్సులందు బాగుగ నిరపుకొనునని భావము. 'కావ్యదర్పణముల' అనుటచే 'వ్యాసవాల్మీ శిముఖ' అనుచోట కదనుగుణముగ 'ముఖ'పదము చమత్కరింపబడినది. అలం. రూపకము. 8 సత్కని ప్రశంసాదికము ఉ. చాటుకవిత్వతత్త్వరససాగర పొరగులయ్యు సత్కవుల్ పాటిగఁ బట్టి విందు రొకపాటివి కా శివన కన్యకావ్యముల్ కైటభ వైరి యావతశిఖామణి శ్రీసతిఁ 'బేరురంబు మాటియు నీటి కెంపు బహుమానమునం బతకంబు సేయఁడే. G 18 టీక, చాటు... పొరగులు = : ఇంపైన కవిత్వతత్త్వపు రసమనెడు సాగరముయొక్క అంశము చూచినవారు-సరసకవిత్వమర్మముల నెఱిఁగిన వారు; పాటిగఁబట్టి కక్కిన వానితో సమము గాఁబోల్చిజూచి; ఒక పాటిని = సామాన్యమైనవి; కైటభ వైరి = విష్ణువు; యావతశిఖామణి - యువతీసమూహమున శ్రేష్ఠురాలు; మాటియున్ = మఱుగుపఱచియు- నిత్యానపాయినిగా నుంచుకొనియు; నీటి కెంపు కౌస్తుభమణిని; బహుమానమున = గౌరవముతో; పదకంబుఁ జేయఁడే ఆ హారమునడుము నుండెడు బిళ్ళగాఁ జేయలేదా? అలం. దృత్తాంతము. - తే. తప్పు గలిగినచోటనే యొప్పుగలుగు, 'సరసకవితావ శ క్తుల సరణీయందుఁ 10గప్పు కలిగిన నీహారకరునియందు, నమృతధారా ప్రవాహంబు లడరుఁగా దె. 14 టీక. సరసకవితావత్తుల సరణియందు - రసవంతనుగు కవిశ్వమును జెప్పుచుండు ధోర ణిలో; కప్పు = నలుపు మచ్చ; నీహారకరునియందు = చం చంద్రునియందు; ఆడరుఁ గాదె వ్యాపించి యుందునుగదా! . [ఈపద్యమున 'సరసకవితావశోక్తుల సరణియందు' అనుటకు మాఱుగా 'ఆరసికావళి కవితల యవ గుణముల అని దిద్ది కుకవులుండుటఁబట్టియే సుకవులకుఁ బేరు ప్రతిష్ఠలు కలుగుచున్ననని కొందఱఅర్థము 1. చ. దలచి. 2. చ. గాదనక. 3. ఈ. శ్రీపతి. 4. క. పేరురంబు. ఈ బేరురంబు. లీ. చ మాట. 6. క.గం. చ. నం. 7. క. సేయరే. చ. నియఁడే. 8. ఈ నరసికావలె కవికలయనగుణములు, 9. చనచోక్తుల. 10.త. సరనకవితావశోక్తుల సరణీయందు<noinclude><references/></noinclude> 6trladygfbw7p23z5ek79adxqfj6eaq 104 212486 554704 2026-04-28T04:29:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పాండురంగమాహాత్మ్యము చెప్పుచున్నారు. కాని అట్టిపాఠాంతరము ముద్రిత ప్రతులలోఁ గాన రాకున్నది; అయ్యది పద్యపుటు త్తర భాగమునుబట్టి పొందుపడునట్లును తోఁనదు.] అలం. దృష్టాంతము. తే....' 554704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పాండురంగమాహాత్మ్యము చెప్పుచున్నారు. కాని అట్టిపాఠాంతరము ముద్రిత ప్రతులలోఁ గాన రాకున్నది; అయ్యది పద్యపుటు త్తర భాగమునుబట్టి పొందుపడునట్లును తోఁనదు.] అలం. దృష్టాంతము. తే. కాన దోషాత్తు లయిన దుష్క వులకతన గరిమ సహియించుఁ 'గవిరాజు కావ్య మహిమ బహుళపక్షంబు చీఁకటి బహుళ మగుటఁ జాయవెన్నెల తరితీపు నేయుక రణి. 15 · గొప్పతనము; బహుళపక్షంబుచీఁకటి - కృష్ణపక్షమండలి చీఁకటి; బహుళ మగుట - : ఎక్కు వయగుటచేత; చాయవెన్నెల వండు వెన్నెల; శరితీపు చేయఁకరణి = ప్రీతిని కలిగించునట్లు. అలం, ఉపదు. 2 వ, అని నిఖిల భువన ప్రాధాన్యధన్యంబులగు 'మాన్య 'దైవతంబుల ప్రభావం బులు గొనియాడి, రూడి మెఱయు కవివృషభుల నభినుతించి, యుదంచితంబగు గరిమంబుఁ బరిశీలించి, పంచకులగు కొంచెపుంగవుల రవళి యదలించి, పంచాశత్కోటివి స్తీర్ణం బగు నర్ణవ మేఖలావలయంబునం గల పరమవైష్ణవరత్నంబులకుఁ బ్రయత్న పూర్వకంబుగ సభివందనం బాచరించి. 16 టీక. వంచకులు - 'మోసగాండ్రు; కొంచెపుంగవుల = కుకవులయొక్క; రవళి = : ధ్వని- అఱపు; రూఢి = ప్రసిద్ధి; ఆర్ణవ మేఖలావలయంబం - భూమండలము; అభివందనంబు = నమస్కారము. క, వాక్కాంతాశ్రయు॰ భట్టరు, చిక్కా చార్యుల మహాత్తు శ్రీ గురుమూర్తికా నిక్కపు భక్తి భజించెద, నిక్కావ్యకళాకలాప మీడేఱుటకున్'. " B 7 టీక, వాక్కాంతా శ్రయుక్" = సరస్వతి శాశ్రయమగువానిని - గొప్ప విద్వాంసుని; కావ్య కళాకలాపము ఆ కావ్యకళా గ్రధనము; ఈడేరుటకు - TM వేరుటకు; భజింతు" - "సేవింతును- క, కపణింతు నొక్క శ్రీభా, గనతచరిత్రంబుఁ బరమకల్యాణసము ద్భవి॰భవనంబుఁ జతుర్దశ, భువనమహారత్న సూత్రముగఁ దగు సరణిన్. . 18 టీశ, రవణింతు'""కావింతును; శ్రీభాగవకచరిత్రంబు = గొప్ప భగవద్భక్తుని చరిత్రమును; కల్యాణ... భవనంబు = శుభములకుఁ బుట్టినిల్లగుదానిని; చతుర్దశ... నరణి - పదునాల్గంలోకము లను రత్నములను గూర్చు సూత్ర పద్ధతిని-సమస్తలోక సారమును తెల్పుదానిని గా; (లోకములు 14. ఆవి-భూర్లోకము, భువర్లోకము, స్వర్ణోకము, మహర్లోకము, జనర్లోకము, తపోలోకము, సత్యలోకము, అతల, వితల, సతల, రసాతల, తలాతల, మహాతల, పాతాళలోకములు 'వ, అని యి ట్లభినవ ప్ర బంధనిర్మాణ కౌతూహలాయతచిత్తుండ సయి యే నున్న సమయంబున 13 1. క. కవిరాజ చ. కవిరాజు. 2. క. ప్రధాన. చ. ప్రాధాన్య. 3. చ. లేదు. 4. క. దైవతం బులం. 5. క. లేదు . ప్రభావంబులు. 6. ఈ వినుతించి. 7. చ. గరిమంబులు. 8. క. శాశ్రయ చ. శాశ్రయు. 9. ఈ హృద్యంబు..<noinclude><references/></noinclude> lmspdehtef4f4tagxylgzlpu3pkp5lh 104 212487 554705 2026-04-28T04:29:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము సీ.. తన కులాచారవర్తన వైష్ణవాచార పర్యాయముల కొజ్జబంతి గాఁగఁ జన సూనృతము పురాతనసత్య నిధుల యున్నతికిఁ బునః ప్రతిష్ఠితముగాఁగఁ దన బుద్ధి నీతిశాస్త్ర రహస్యములు త...' 554705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము సీ.. తన కులాచారవర్తన వైష్ణవాచార పర్యాయముల కొజ్జబంతి గాఁగఁ జన సూనృతము పురాతనసత్య నిధుల యున్నతికిఁ బునః ప్రతిష్ఠితముగాఁగఁ దన బుద్ధి నీతిశాస్త్ర రహస్యములు తెల్ల ముగఁ దెల్పు వ్యాఖ్యానముద్ర గాఁగః దన వ్రాయు గంటంబు మొనవాడి విశ్వంభరా ప్రజలకుఁ బ్రాణరక్షగా తే. వెలయు మంగయగురువ భూవిభుని పెద్ద, సంగభూపాలమణి వ్రాయస ప్రవృత్తి జయయుతుండైన రామానుజయ్య సుతుఁడు, 'భద్రగుణవీరి విరురి వేదాద్రి శౌరి. టీక. వైష్ణవాచారపర్యాయములకు = శ్రీవైష్ణవులు యాచార క్రమములకు; ఒజ్జబంతిగాఁగళ్ = ఉపాధ్యాయుఁడు చూపిన పద్ధతి-వరు పడి (మేలుబంతి) కాగా; తెల్లముగ = స్పష్టముగా; వ్యాఖ్యాన ముద్ర = వ్యాఖ్యానాక్షరపంక్తిః వ్రాయన స్రవృత్తి = లేఖనము [ఈ సమాసము విలక్షణము.] నందు; భద్రగుణనీరి - మేలిగుణములకు బలరాముఁడైనవాఁడు. మ. కవులుం బారకులు బ్రధానులు నలంకారజ్ఞులుం బ్రాజ్ఞులుగా ధవళారుల్ భజియింప నిండు కొలువై తారేందుకారావళి ధవళంబైన సువర్ణకుంభయుత సౌధంబందు నాస్థానమై వివిథామ్నాయపురాణగుంభనకథల్ వించు బ్రమోదంబునన్. 21 టీక. తాలేందుతారావళీధవళంబైన - వెండి, చంద్రుఁడు, హారములవలె తెల్లనైన; ఆస్థానమై కొలువుతీర్చి; గుంధనము = కూర్పు. = క. నను రామకృష్ణకవిఁ గవి, జనసహకారావళీ వసంతోత్సవ సూ _క్తినిధిఁ బిలిపించి యద్ధా, సనమునఁ గూర్చుండఁ బనిది చతురత ననియెన్. 22 ........ B కవీశ్వరులనెడి తియ్యమామిడిచెట్ల చాలునకు వసంతకాలము వలె వేడుకకల మంచిమాటలకు గనియైనవానిని; చతురత = నేర్పుతో, అలం. రూపకము. నీ, తగ సంస్కృతము తెనుంగుగఁ జేయఁ దెనుఁగు సం చ. స్కృతముగఁ జేయంగఁ జతురమతిని 10నలు దెఱంగుల నెన్నఁగల కావ్యధారల ఘనుఁడ వాళువునఁదు: గరము మేటి వఖిలభూమిపాలశాస్థానక ములాక రోదయ తరుణసూర్యోదయుఁడవు శైవవైష్ణవపురాణావళి నానార్థ 12రచనాపటి ప్లై కరమ్యమతిని18 ఆంధ్రభూమిక గ్ర హారాభ మైన, శ్రీకెనాల్య గ్ర హారనిర్ణేత వగ్ర 1.చ. కోజ శ.ర. . కొజ్జబంతియనఁగ. 2. చ. గంటంపు. 3. చ. రాయన. 4. చ. సిరిశ్రీ 5. చ. భజియించ. 6. క. నా నానమై, చ. ఆస్థానమై, 7. చ. నిధిని. 8.క. యర్హా. • బిలిపించథా. 9. త. పాదము లేదు. 10. 6. జగతిపోగుల నెన్నఁగఁ గావ్యధారల 11 వ. తగుణ. 12. క. ములు నీకుఁ గరతలామలక నిభములు. 13. ఈ. నాల్గవ పాదము లౌకిక వైదికలక్షణ చాతుర్య ధైర్యప్రభారూఢకారచణుఁడ-(ఎత్తుగీతి) వరయ్య. 14.1. ఆంధ్ర. చ. ఆంధ్ర.<noinclude><references/></noinclude> dvg5m3hdskl2evj6dp9j09s3iewgi1e 104 212488 554706 2026-04-28T04:29:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 పాండురంగమాహాత్మ్యము శాఖకాళోకిలను నీవు సరసకవివి, రమ్య గుణకృష్ణ! రామయ రామకృష్ణ. = 28 జీక. నలుడెఱంగుల, నెన్నఁగల కావ్యధారలతో ఆకు, మధుర, చిత్ర, విస్తగ భేదంబుల చే నాలుగు విధములైన కవ...' 554706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8 పాండురంగమాహాత్మ్యము శాఖకాళోకిలను నీవు సరసకవివి, రమ్య గుణకృష్ణ! రామయ రామకృష్ణ. = 28 జీక. నలుడెఱంగుల, నెన్నఁగల కావ్యధారలతో ఆకు, మధుర, చిత్ర, విస్తగ భేదంబుల చే నాలుగు విధములైన కవిత్వములచే; ఆశుపునందుకొ = పడిగాఁ గవిత్వము చెప్పుటయందు; ఆంధ్రభూమి చాగ్రహారాధము - భూదేవియొక్క స్తనములపై నుండెడి ముత్యాల పేరును పోలినది; ఆగ్రశాఖ కాళోకిలను = ప్రథమళాఖయనెడి వృక్షమునకు కోయిల యైనవాఁడవు; రమ్యగుణకృష్ణ! = మనో హరములైన గుణములయందు కృష్ణుఁడైనవాఁడా! " క, కౌండిన్యసగోత్రుఁడ వా, ఖండలగురునిభుఁడ వఖిల కావ్యరససుధా మండనకుండలుఁడవు భూ,మండలవిసుతుఁడవు లక్ష్యమా వరతనయా. - - 24 25 టీక. ఆఖండలగురునిభుఁడవు బృహస్పతితో సమానుఁడవు; కావ్యరససుధామండన కుండలం డవు = కావ్యరసము రెడి అమృతమే అలంకారమయిన కుండలములు కలవాఁడవు అనఁగా శావ్యా మృతమే కర్ణభూషణమని యర్థము, లక్ష్మీవరశనయుఁడు = లక్ష్మీద్ముపుత్రులలో శ్రేష్ఠుఁడైన వాఁడు. క. యళము గలిగించు నీమృదు, విశదోక్తులఁ బౌండరీక విభుచరితఁ చతు ర్దశభువనవినుతముగ శుభ, వశమతి నా వేర నుడువు వరత త్త్వనిధీ. టీశ. మృదు, విశదోక్తులక్ సుభోచ్చారణమును, తేటదనమునుగల మాటలతో, ఉ. స్కందపురాణనీరనిధి కౌస్తుభమై ప్రభవించు దేవకీ నందను సత్కథోద్యమము నవ్యకవిత్వక ళాకలాప మ కుందనము ఘటించి కడుఁ క్రొత్తగుసో మొనరించి విష్ణునే వం దులకించు నప్పరమవైష్ణవకోటి నలంకరింపుమా! 26 27 టీశ. నీరనిధి = సముద్రము; తులకించు = ప్రకాశించు; అలం. రూపకము. మ. ఉదయం బసనగంబు సేతువు హిమవ్యూహంబునుం జుట్టి రా విదితంబైన మహిజ్ మహాంధ్ర కవితావిద్యాబల ప్రౌఢి నీ కెదు రేరీ సరసార్థబోధఘటనా హేలాపరిష్కారళా రద నీరూపము రామకృష్ణకవిచంద్రా! సాంద్రకీర్తీశ్వరా! టీక. ఉదయంబు = తూర్చుకొంద; ఆసనగంబు - ఆస్తాద్రి: లయము; ప్రౌఢీ = నేర్పు; నరసార్థ ... పరిష్కార = రసవంతమగునర్థమును వికాసచేష్టయే ఆభరణముగా కలది; శారద = సరస్వతి; అలం, రూపకము, వ, అని సంభావించి కనకాంబరాభరణంబులం బ్రసాదించి యా ప్రధాన పంచాననుండు. టీక, సంభావించి = గౌరవించి; ప్రసాదించి ఇచ్చి; ప్రధానపంచాననుండు = మంత్రి సింహము-మంత్రి శ్రష్ఠుఁడు. = హిమప్యూహంబు = హిమా బోధించు పొందికయనెడి మ, పలుకుందొయ్యలి "మోనికాంతి కెనయా బాగాలు నెయ్యింతి చె క్కులఁబోలుం దెలనాకు లయ్యు విదపల్కు ల్వంటి కంపఁబ ల్కులతోఁగూడిన వీడియం బొసఁగె నాకుం బద్మనా భార్చనా కలనాపావనహ స్తకంకణణత్కారంబు తోరంబుగన్. 1.చ. కోకిలము నీవు. 2. చ. స్ఫురణకుండలి. 3.క. మౌళి. చ. మేని ట, మోని. 29<noinclude><references/></noinclude> kjmkatace8kp0fq63cd07gsg2b4s1ap 104 212489 554707 2026-04-28T04:29:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము టీక. పలుకుం... కాంతికి జసరస్వతీదేవి పెదవుల కాంతికి; ఎనయాజసాటియైన; భాగాలు వక్కపలుకులు; పల్కుల్వంటి మాటలఁబోలిన-కమ్మవైన; తెలనాకులు జపండు తమల పాకులు; వీడియంబు త...' 554707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము టీక. పలుకుం... కాంతికి జసరస్వతీదేవి పెదవుల కాంతికి; ఎనయాజసాటియైన; భాగాలు వక్కపలుకులు; పల్కుల్వంటి మాటలఁబోలిన-కమ్మవైన; తెలనాకులు జపండు తమల పాకులు; వీడియంబు తాంబూలము. [సరస్వతీ దేవి సర్వశుల్లో యని ప్రసిద్ధి.] పద్మ నాభా... ఝణత్కారంబు శ్రీ విష్ణువుపూళా కరణముచేఁ బవిత్రములగు చేతులయందలి కంకణముల గలగలధ్వని; తోరంబుగన్ ఆశశయింకఁగా; అలం. ఉడదు. వ, ఇట్లు లోకో త్తరగుణో త్తరుం డగు నా ప్రథాన శేఖరుండు పరమపురుషపరికర చరిత్రంబునకు నధీశ్వరుం డగుట తీర్థంబును స్వార్థంబును, 'జాదులుం దేవర ప్రసాదంబును, బుణ్యంబునుం బురుషార్థంబును నయ్యె "నియ్యభ్యుదయంబునకుం గల్యాణాచారంబుగాఁ గృతిపతివంశావతారం బభివర్ణింపు బూని, 30 టీక. లోకో శరగుణో త్తరుండు = లోకమునందు మేలైన గుణములచే గొప్పవాఁడు; వరము... నకు = ధగవంతుని పరివారమగు భక్తుల చరిత్రంబునకు; అధీశ్వరుండు = నాయకుఁడు; కాదులుం, దేవర ప్రసాదంబును = దేవతా ప్రసాదమగు జాజిపూవులను స్వీకరించుట పుణ్యసాధనము; అంతేకాక అవి సువాసనగల పగుటచే వానిస్వీకరణమువలన ఆనందము; పరమభాగవతుని చరిత్రమును రచించుట వలనఁ బుణ్యమును, ఆ చరిత్రమును వేదా ద్రి మంత్రికి గృతియిచ్చుటవలన - ఏకర్మూలముగా ఆతనివలన లాభము పొందుటవలన పురుషార్థమును సిద్ధించినవని యభిప్రాయము. అభ్యుదయంబు= మేలు; కల్యాణా చారంబుగాన్ = శుభసూచక పద్ధతిని ---థి కృతిజతీవంశావతారాభివర్ణనము నీ, మిగులఁ గన్నొదవిన బిగువ యెక్కుడుగానీకరుణాకటాక్ష వీక్షణమువాఁడు దంష్ట్రానిటంక వర్ధనమ యెక్కుడుగాని ముద్దుఁజందురు నేలు మోమువాఁడు నరమృగ దేహ విస్ఫురణ మెక్కుడుగాని బహుకోటిమదనరూపంబువాఁడు రైత్యు దండించు నుద్ధతి యెక్కుడుగాని శ్రితజనావళుల రక్షించువాఁడు తే. నాఁగ గరుడాద్రి సింహాసనముగనుండి, యెల్ల జగముల నేలు లక్ష్మీశ్వరుండు శ్రీయహోబల నరసింహనాయకుండు, శఠమరణగో గోత్రమంత్రి రక్షణ మొనర్చు. 31 టీక. మిగుల...ఎక్కువ, కాని జెప్పలకు మించిన(మిడీ గుడ్లుగల) చూపుయొక్క గాంధీర్య మే ఎక్కువ కానవచ్చును, కాని; దంష్ట్రాంటంకవర్ధనకు - ఎత్తయిన కోటల పెంపే ('ఇంటి ముంజూరు నందలి పావు రాగూండ్లన లెఁ గానవచ్చెడి కోఱల పెంపే' అని పూర్వటీక.] బిస్ఫురణము = ప్రకాశము; ఉద్ధతి ఆ ఆర్భాటము. నాఁగళ్ - అనురీతిని; గరుడాద్రి సింహాసనముననుండి - సింహాసనరూపనుగు గరుడాచలమునుండి. అలం. విశేషోక్తి చ, జఠర సత్ప్రపంచసురస త్తమతుల్యుఁ డౌశేష యోగిరా ఇరహృదయుండు మౌనిజనమాన్యుఁడు ధన్యుఁడు ముక్తికామినీ కఠినకుచద్వయీ॰"నిహితకాంచనమాలిక హేళికల్పుఁ డా శఠదుఠణర్షి శేఖరుఁ బ్రశంస యొనర్పఁ దగు జగంబులన్. 32 టీశ. జఠర... తుల్యుఁడు జ కుక్షీయందు నివసించు లోకములుకల విష్ణుదేవునితో సమానుఁడు; ఆకేష... యుండు = ఎల్ల యోగులకును గృహమైన మనసుకలవాఁడు; నిహితఉంచఁబడిన; హేళి కల్పుఁడు = సూర్యునిఁబోలినవాఁడు; ఆలు, ఉపము, రూపకము. 1. చ. గలదందు. 2. శ. నయ్యభ్యు. చ. నియ్యమ్యు. 3. చ. మిగులుగన్నాదనిన. 4. చ కారుణ్య మొలుకు. 5. చ. ముందు. ట. ముదురు. 6. చ. మంచిభక్తులను. 7. చ. నిచిత<noinclude><references/></noinclude> l5oquulfwbaqx3tze09jhm4ct0pie42 104 212490 554708 2026-04-28T04:29:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 పాండురంగమాహాత్మ్యము రా. ఆవిర్భావమునొందెఁ దత్కులమునం దివ్యాహతైశ్వర్యల శ్రీవంతుండు నిరూరిక ర్త సచిన శ్రేష్ఠుండు విద్యాహయ శ్రీవుం డన్న యమంత్రి; యవ్విభుని సత్కీర్తుల్ వ...' 554708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 పాండురంగమాహాత్మ్యము రా. ఆవిర్భావమునొందెఁ దత్కులమునం దివ్యాహతైశ్వర్యల శ్రీవంతుండు నిరూరిక ర్త సచిన శ్రేష్ఠుండు విద్యాహయ శ్రీవుం డన్న యమంత్రి; యవ్విభుని సత్కీర్తుల్ విజృంభించు నీ ద్యావాపృథ్వ్యవకాశ పుంఖత నిజవ్యాపార పారీణతన్. . టీక. ఆవిర్భావము = పుట్టుక; అవ్యాహతైశ్వర్య లక్ష్మీ వంతుండు = ఎడతెగని సిగి, సంపదలు కలవాఁడు; విరూరిక ర్త = విరూరు గ్రామాధిపతి; విద్యాహయగ్రీవుండు = విద్యలందు వాని కధిదేవక యగు హయగ్రీవుఁడైనవాడు; ద్యావా... పారీణకళా = ధూమ్యాకాశముల మధ్యభాగమును సందు లేనట్లు నింపిన తన పనుల నేర్పు చేతను; అలం. రూపకము. ఉ. ఆసచి వావతంసముకులాంగన చెల్వగు లక్ష్యమాంబ గౌ రీసతియో యరుంధతియు రేవతియో క్రియల యాదిలక్ష్మి యో వాసవురాణియో యనఁగ వాసియువన్నెయఁ ఁ గల్గి కీర్తులు జేసినమూర్తి మేలు పతిచి త్తమునచ్చిన సచ్చరిత్రలన్. 34 టీక. సచివావకంసము = మంత్రి శ్రేష్ణుఁడు; కులాంగన = భార్య; వాసియం, వన్నెయు", గొప్పదనమును, చక్కదనమును; సచ్చరిత్రలక్ - మంది నడకల చేత; చెల్వగున్ = పొగడొందును. ఉత్ప్రేక్ష, సందేహము. అలం. ఉ, ఆన్న యలక్కమాంబసుతు లర్థినిభాగము తిప్పరాజు, సం పన్నుఁడు రంగరాజుఁ, బ్రతిభానిధి గుండను రాజుఁ బొల్చి రా సన్నుతభాగ్యవర్ధనుల 'సన్మతి శౌర్యము ధైర్యము న్నయా భ్యున్నతి నీతిరీతీ జయ మొప్పుడు నేర్పును నెన్న శక్యమే! 85 టీక. అర్థినిధానము = యాచకులకు నిధి; వయాధ్యున్నతి - నీతిశాస్త్రమందలి గొప్పతనము (నేర్పు), అలం, రూపకము. క. ఆమువ్వురిలో రంగసు, ధీమణి దీపించె వంశ తిలకం బగుచున్ శ్రీమహిక గంగమాంబా, రామారమణీయ రాగరసరంజితుఁడై. 86 టీక. సుధీమణి = పండిత శ్రేష్ఠుఁడు; దీపించెన్ = ప్రకాశించెను; వంశతిలకంబు - సంళమునకు వన్నె దెచ్చువాఁడు; రామా ఆ క. ఆరంగ రాజుకీ ర్తులు, శ్రీరంగనివాసహాస సీతకరలక్ష్మీం జేరంగఁ దిగుచు; నహితులఁ, బాగంగా నెగుచు నతని బాహసి యనిన్. 37 టీక. శ్రీరంగ... లక్ష్మి - శ్రీ రంగపతి యగు విష్ణుని చిరునవ్వు యొక్క యు, చంద్రునియొక్క యు శోధను - అనగా తెల్లఁదనమును; తీగుచుక్ ఆకర్షించును. ఆహితులతో - శృ - = ఔుచుకో" = పరుగిడునట్లు కఱుమును; బాహానీ - చేతిలోని కత్తి. శత్రువులకు; పాఱంగా, నీ. శ్రీమదష్టాక్షరీ నేపై కనిపుణుండు గీతార్థసారసం కేతవేది పరిచితదివ్య ప్రబంధసంధానుండు మహిత సౌదర్శనమనువిదుండు 1. ఠ. ఆవాచంయతువంశసాగరమునంద వ్యాహ తైశ్వర్య. 2. చ. యిల. 3. ఈ. వన్నెయు వానీ యు. 4. చ, నన్నుతి, 5. క. మన్నయా, ఈ. మున్నయా, చ. మున్వయా. 6. శ. శివకర, చ. సీతకర త. సీతశర, 7. శ. యనస్.<noinclude><references/></noinclude> 2c54bdw8narogn0fqh60m7faoznlaqe 104 212491 554709 2026-04-28T04:30:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము 11 7 నవ్యవైష్ణవపురాణచతుష్టయజ్ఞుండు నిజ సమయావసనిపుణబుద్ధి సరసరామాయణస ప్తకాండజ్ఞాత యాళువందారు స్తవాభిశోభి తే. సలిలనిధిజాలజంఘాల *బలవిశాల, ధూళిపాళీభరాళీక ధూ...' 554709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము 11 7 నవ్యవైష్ణవపురాణచతుష్టయజ్ఞుండు నిజ సమయావసనిపుణబుద్ధి సరసరామాయణస ప్తకాండజ్ఞాత యాళువందారు స్తవాభిశోభి తే. సలిలనిధిజాలజంఘాల *బలవిశాల, ధూళిపాళీభరాళీక ధూమ భూమ శంకితాత్మ ప్రతాపవైశ్వానరుండు, గంగమా ప్రాణవిభుఁ జొప్పు రంగరాజు, --8 టీక. అష్టాక్షరి ఆ 'ఓం నమో నారాయణాయ' అను మంత్రము; సంకేశవేది = ఏర్పాటు నెఱిఁగినవాఁడు; పరిచితదివ్య ప్రబంధనం ధానుండు = అలవఱచుకొనిన వైష్ణవమత ద్రావిడ ప్రబంధముల అధ్యయనముకలవాఁడు. మహిత... విదుఁడు = గొప్పదైన సుదర్శనమంత్రము నెఱిఁగినవాఁడు; ('ఓం. నమో భగవతే శ్రీ సుదర్శనాయ' అనునది సుదర్శనమం త్ర ము .] నవ్య... జ్ఞుండు = విష్ణు, వరాహ, వామన, వాయుపురాణములు నాల్గు నెఱిగినవాఁడు; నిజ. నిపుణబుద్ధి = తనమకమును రక్షించుకొనుటయందు `నేర్పుకల బుద్ధికలవాఁడు; సలిలనిధి.. వైశ్వానరుడు, సలిలనిధిజాల - సముద్రముల సమూహమును; జంఘాల= మిక్కిలివడిగా దాటునట్టి; బలసేనల వలని; విశాల, ధూళి, పాళీ, ధరజఎక్కువైన దుమ్ముచాలు యొక్క, అతిశయమనెడి; అళీకధూమభూమ= అబద్ధపు, పొగయొక్క ఆధిక్యముచే; శంకిత = సందే హించిన; ఆత్మప్రకావ.తన ప్రతాపముకల; వైశ్వానరుండు = అగ్నికలవాఁడు. వేదాద్రి మంత్రి చేరలను నడిపించుకొని పోఁగా వానివలన పుట్టిన దుమ్ము సప్తసముద్రములకు దాటి పోయినది; అదుము పొగపలె నుండగా దానిని చూచి అగ్ని తన ప్రతాపమువలన లోకములు మండి పొగ వ్యాపించినదే మోయని ఖాతి పడుచున్నాఁడని భావము. ఈపద్యమున 'జలవిశాల'' 'అను ముద్రిత పాఠమును, దాని ననుసరించిన టిప్పణీయును కుదురవు తే. దశరథేశ్వరు భార్యయై ధన్యమహిమ, మున్ను కౌసల్య శ్రీరాముఁ గన్న కరణి రంగయామాత్యు సతియైనగంగమాంబ, మతిమరున్మం త్రి శ్రీ రామమంత్రిఁ గనియె. టీక. మతిమరున్మంత్రి = బుద్ధియందు బృహస్పతియైనవానిని ఆలం, ఉపమ, రూపకము, శ, ఆరామరాజు వాహిని, 10 వార్తాకర మొకటి దాఁటే వసుమతి ము; న్నీ శ్రీరామరాజువాహిని, వారాంనిధు లేడు దాఁటి వర్తిలు 11నవులన్. 40 క. వాహిని - సేన, వాగ్ధాటి; వారాకరము - సముద్రము; వారాంనిధులు ఆ సముద్రములు, ఆలం, వ్యతి రేకము. సీ. పుడమిపై నద నేర్చి యడుగుఁ బెట్టెడు నాఁదె ధర్మంబు నాల్గు పాదముల నిలిపె జిలిబిలిపలుకులు పలుక నేర్చిననాఁడె సత్యభామాహరిశ్చంద్రుఁ డయ్యె 12 పాలమీఁదటి వ్రాలు వ్రాయ నేర్చిననాఁడె కమిచి దిక్కుల జయాం: ములు వ్రాసె ముఖ్య వ్రతస్ఫూర్తి ముంజి: గట్టెడునాఁడె కవులఁ బ్రోచుటకుఁ గంకణము గట్టె తే. అంబమాంబికఁ గల్యాణ మైననాఁడె వాసిగల కీర్తి లక్ష్మీకి 'నేసపట్టె ధైర్య హేమాద్రి ప్రజ్ఞ శాంతనవుమాద్రి రంగయామాత్య వరుని శ్రీ రామమంత్రి. 41 1.చ. వితత ప్రతీ శనిజ్ఞాన కోవిదా. త. .. కోవిదు. ట, వి... ప్రభాసిత... కోవిద, * క. జలు. 2. 6. భవాళీన, 3. చ. 6. ప్రభావ. 5. ఈ. వారాంనిధులేదు. 6. నవల. 7. 6. వరు సమీఁదటి, ఈ ప్రొలమిఁదటి. 8. క. వేస పెట్టె. చ. సేనపట్టె,<noinclude><references/></noinclude> 2kjzrfm2ck56g7bizqpegub0llck6xt 104 212492 554710 2026-04-28T04:30:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 పాండురంగమాహాత్మ్యము 1 టీక. నడ నేర్చి ఆ నడవ నేర్చి; జిలిబిలి పలుకులు వచ్చీరాని మాటలు ముద్దు మాటలు: ప్రొల మీదటి వ్రాలు - [అక్షరాభ్యాససమయమున్న బియ్యము పై వ్రాయబడిన యక్షరములు;...' 554710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 పాండురంగమాహాత్మ్యము 1 టీక. నడ నేర్చి ఆ నడవ నేర్చి; జిలిబిలి పలుకులు వచ్చీరాని మాటలు ముద్దు మాటలు: ప్రొల మీదటి వ్రాలు - [అక్షరాభ్యాససమయమున్న బియ్యము పై వ్రాయబడిన యక్షరములు; వ్రాయ నేర్చిన నా దిద్దుటకు మొదలు పెట్టినపుడే; కమిచి - ఆక్రమించి; ముఖ్య ప్రతస్ఫూర్తికి ఉపనయన ప్రత్యప్రకాశమానముగ - ఉపనయనసమయమున; ముంజి - దర్భతోఁ జేయఁబడిన మొల నూలు; కంకణముగట్టె = వ్రతము పూనెను; సేన, పట్టె కలంబ్రాలు పోసెను; ధైర్య హేమాద్రి ధైర్యమున మేరువుపర్వతము; శాంతనపుమాద్రి - భీష్మునిపాటి. అలం. అనుప్రాసము, ఉపమ, రూప కము, అతిశయోక్తి. సీ. సుహతాంహస్స్ఫూర్తి సింహాననుండు సృసింహవిక్రముఁడు నృసింహశౌరి త్రయ్యంత వాసనా గ్రహబుద్ధి నొయ్యారి యొయ్యారి రామాసుజయ్య గారు గంగాతీరంగ సారంగలాంఛదీప్తి బొంగు కీర్తికి రాజు రంగ రాజా శరణాగత త్రాణకరుణా చరణ కేళి వరదరాజులఁబోలు వరదరాజు తే. ననఁగ శ్రీరామవిభునికి నంబమకును, గలిగి ఆచంద్రతారార్కశగతి: నిలువు రాత్మజు లౌచార్యసలీలనిధులు, భుజగశాయి: నాలుగు భుజము జట్లు 43 టీక. సంహతాహంస్ఫూర్తిసింహాసనుండు నశింపఁజేయఁబడిన పాపముల ప్రకాశమనెడి సింహాసనముకలబాఁడు; త్రయ్యంత బుద్ధి కొ - వేదాంతవాసనకుఁ బడుకటిల్లయిన బుద్ధియందు; ఒయ్యారి= నేర్పరి; ఒయ్యారి=చక్కని; గంగా... దీప్తిక్ ఆ గంగయలలతోను, చంద్రునితోను సాటి యగు ('తెల్లని)కాంతితో; శరణా... కేళి = శరణుఁ జొచ్చినవారిని రక్షించుట యను కరుణతోడి యాట యందు; ఆచంద్ర తారార్క గతి = చంద్ర, సూర్య, నక్షత్రము లున్నంత కాలమును; ఔచార్య సలిల నిధులు = దానసముద్రులు; ఆలం. అనుప్రాసము, ఉపమ, రూపకము. = 43 తే. అందు నగ్ర జుఁ డఖలవిద్యావినోది, శ్రీనృసింహాఖ్య సన్మంత్రి సింహ 'మమిత లీల లక్ష్మమ్మ తనకు నిల్లాలు గాఁగఁ, జెలగె లక్ష్మీనృసింహవి శేషముద్ర. టీక. మంత్రి సింహము = మంత్రి శేష్ఠుఁడు; లక్ష్మీనృసింహని శేషముద్రణ = శ్రీలక్ష్మీనృసింహ రహస్య(మంత్రము)ముచే క. శ్రీవరసింహుని లక్ష్మీ, మానవతికి వెంగశాఖ్యమంత్రి శ్వరుఁడున్ గోనప్పయు ననఁదగు విద్యానిధు లిరువురును బుత్రులై మని రవనీస్. టీక. మంత్రీశ్వరుఁడు " = మంత్రి శ్రేష్ఠుఁడును. 44 క, నయవినయంబుల కై వడి, జయతేజములట్లు విభవశమముల క్రియన వ్యయయశులు వెంగళయ కో, నయ లిరువురు వెలసి రవని నా థార్చితులై 45 టీక. అవ్యయయశులు - గొప్పకీర్తికలవారు. అలం. మారోపమ. క. ఆవెంగళమంత్రీశ్వరు, దేనికి శ్రీయాబళాఖ్యతిలకవతికి రా ధావిభుదేవేరియు నల, కావేరియు నీడుజోడు గౌరవకళలన్. జీక. ఔబళాఖ్యతిలకవతికిస్ . ఓబళమయను "పేరిటి సుమంగళిః; రాధావిభుదేవేరి వినువుపట్టపురాణియగు లక్ష్మీదేవి; ఈడుజోడు . సమానము. ఆలం. ఉపమ. 46 1. క. సంహృతా... ఈ. సంహతా... 2. చ. ఈ శయ్యా గ్రహద్బుద్ధి. 3. చ. ప్రభుర్యయం భావుకుడు. ఉ. చ. గిరి (లేదు). 5. క, మలరు. చ మమితే.<noinclude><references/></noinclude> 4sumkhq5utbr9ntjngqhbs05fw0pxke 104 212493 554711 2026-04-28T04:30:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= ప్ర థ మా శ్వాస ము 18 47 క. గానకళాతుంబురుఁ డనఁ, గా నయవిద్యాని వేక గౌరవలక్ష్మీ జాని యనంగా నిర్ధరఁ, గోనప్రభుఁ డొప్పు మంత్రి కులతిలకంబై, టీక, లక్ష్మీజాని = లక్ష్మీదేవి భార్యగా కలవాఁ...' 554711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= ప్ర థ మా శ్వాస ము 18 47 క. గానకళాతుంబురుఁ డనఁ, గా నయవిద్యాని వేక గౌరవలక్ష్మీ జాని యనంగా నిర్ధరఁ, గోనప్రభుఁ డొప్పు మంత్రి కులతిలకంబై, టీక, లక్ష్మీజాని = లక్ష్మీదేవి భార్యగా కలవాఁడు - విష్ణుపు; అలం. రూపకము. అధిపతి యాత్మభార్య, గాఁగ విఖ్యాతిఁ బొందు రాఘవునికరణి రాఘవాంబాధినాథు-డై శ్లాఘ మీరు, శ్రీనృసింహుని కోనప్ప సిరులకుప్ప, 48 టీశ. విదేహాధిపతిపుత్తి = విదేహ దేశపురాజు జనకుని పుత్రిక - సీత; అధినాథుఁడు = భర్త. ఉ. సామజరక్షణుం గొలిచి సన్నుతి కెక్కిన భాగ్యశాలి శ్రీ రామచమూప శేఖరుని రంగనమంత్రి ననం కి మాంచి కా స్వామి నుతింతు మన్మథభుజానతపుష్పధనుర్మ ధూళి థా రామధుకోక్తి గుంభనభరస్ఫురణా 'పరిణాహి చాతురిన్, 49 టీక. సామరక్ష ణం క్ ఇగ జేంద్రుని రక్షించిన విష్ణుమూర్తిని; శ్రీరామ .. మూపశేఖరుని = శ్రీ రామమంత్రియను సేనాధిపతి శ్రీముని; మన్మథ... చాతురిజొ"- మన్మథ = మన్మథునియొక్క; భుజ బాహుపుచే; ఆనత - పంచఁబడిన; పుష్పధనుర్మధూలిధారా - పూలింటితేనెనెల్లువవలె; మధుర తియ్యనైన; ఉక్తిగుంభనభర - మాటల కూర్పు యొక్క అతిశయమువలని; స్ఫురణా - ప్రకా యొక్క; పరిణాహి చాతురికా = మిక్కుటపు నేరుపుతో. అలం. ఉపను. మ చ. ఉరుమతి రంగమంత్రి తనయుల్ విలసిల్లిరి ఫుల్ల మల్లి కా హరదరహాసహీరహిమహారవటీ యశో ధురంధరుల్ వరదయ గల్గువారు గుణవంతులు శాంతులు కాంతి చంద్రముల్ వరదయము త్రి పుంగవుఁడు వాసనతుల్యుఁడు రాఘవయ్యయున్. 3 = - కాశము 50 టీక. ఉరు,యుల్ = గొప్పబుద్ధికల రంగమంత్రి యొక్క పుత్రులు; భూల థరుర్ ఫుల్ల ' వికసించిన మల్లెపువ్వువలెను; హర శివునివలెను; దరహాస = మందహాసమువలెను; హీర వజ్రమణివలెను; హిమ = మంచువలెను; హార = ముత్యాల పేరువలెను; ఐటీర . చందనమువలెను; ఉన్న - ( తెల్లని) యశోధురుధరుల్ = కీర్తిని, వహించినవారు; శాంతిచంద్రముర్ - కాంతియందు చంద్రులైనవారు; వాసవతుల్యుఁడు = ఇంద్ర సమానుఁడు; ఆలం. ఉపమ. క, రంగయ వరణామాత్యు వి, హంగ మవిభుగ మనభజనహంసధ్వజు సా రంగధర హారనిభశివా, గంగాళ్ళం గారితాస్యకమలు నుతింతున్. 51 టీక- నిహంగమ......ధ్వజుజ్ - గరుత్మంతుఁడు వాహనముగాఁ గల విష్ణుని సేవించుట యందు బ్రహ్మయైన ('నేర్పుగల వానిని, లేదా -హంసధ్వజుఁడను గొప్ప భక్తుని. సారంగ... శమలు" ఇ చంద్రునితోను, ముత్యాలహారముతోను సరియైన (స్వచ్ఛబు) వాష్ ప్రవాహముచే అలంకరించబడిన ముఖపద్మము కలవానిని, సీ. సమకూర్పఁగా నేర్చు సకలవైష్ణవశాస్త్ర సిద్ధాంత శుద్ధాంతసిద్ధి గరిమ హపణింపఁగా 'నేర్చు నఖిలావనీచ శ్రీ సామ్రాజ్యపూజ్యవిశాలలక్ష్మి 1. క. పరిణాహ, చ, పరితాహి, 2. చ. వాంగంగా,<noinclude><references/></noinclude> 1de5c8bcp2d6k0csepemrb586u7gqsg 104 212494 554712 2026-04-28T04:30:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 పాండురంగమాహాత్మ్యము వలపింపఁగా నేర్చు వాలారుఁజూపుల గోవులు చూపు చకోరదృశలఁ బాలింపఁ'గా 'నేర్చు బాంధవక విగాయ శార్థార్థి నివహంబు ననుదినంబు తే. దండనాథునిమాత్రుఁడె దశదిశావ, క...' 554712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 పాండురంగమాహాత్మ్యము వలపింపఁగా నేర్చు వాలారుఁజూపుల గోవులు చూపు చకోరదృశలఁ బాలింపఁ'గా 'నేర్చు బాంధవక విగాయ శార్థార్థి నివహంబు ననుదినంబు తే. దండనాథునిమాత్రుఁడె దశదిశావ, కాశస- పూర్ణ విజయ ప్రకాశశాలి రంగయామాత్యు వరదయ్య ప్రకటశౌర్య, ధారి వాచాధ రాధర ఛారిశయ్య, 52 టీక. సకల... గరిమక్" వైష్ణవమతసిద్ధాంశరహస్యసిద్ధియొక్క గొప్పతనమును; హన ణింవఁగాక్ = చక్కబఅచంగా; వారుఁజూపులతోపులు జదీర్ఘ సులయిన చూపుల యందములు; చకోర దృకలు = స్త్రీలు. ప్రకట శౌర్యధారి - గొప్ప కార్యముకలవాఁడు; వాచాధరాధరధారిశయ్య = మాటలవేక విష్ణువాహనమైన "శేషుఁడైనవాఁడు. క. 'తిమాంబ యక్క మయు వర,దమయు వరదప్ప భార్యలై వెలసిరి తే జమున శక్తిత్రయమువి,ధమున సకలోన్నత ప్రథా ప్రథితమతిన్ . టీక. సకలో... మతిక" అన్నిటను గొప్పఖ్యాతిచేఁ బ్రసిద్ధమగునట్లు. ఉ. మున్నొక రాఘవుండు తలమోచి భజించు విభీషణాదుల మన్ననఁ బ్రోజెఁ గాచె సను మాటలె కాని గుణ ప్రసన్నత బ్రన్నఁదనంబుఁ జూపఁగల రంగయ రాఘనమంత్రి నిచ్చలు వన్నెకుఁ దెచ్చు నిచ్చు నభివాంఛితవస్తువు లర్థికోటికిన్, టీక. కలమోచి ఆ (ఆజ్ఞ) శిరసావహించి; ప్రన్నదనంబు = మనోజ్ఞత; నిచ్చలుకో ఎల్లపుడును; అభివాంఛితవస్తువులు - కోరిన ద్రవ్యములు, ఆలం, వ్యతిరేకము. క. తేజమున రాఘవుని యం, భో జేక్షణ తిమ్మమాంబ పోల్పందగు నా రాజీవసదన శారద, రాజార్ధకిరీట పూర్ణ రాజనిభాస్యన్. = 53 54 55 టీక. రాజీవసదన = లక్ష్మీ; శారద సరస్వతి; రాజార్ధ. నిభాన్య=చంద్రవంక కిరీటముగాఁ గల శివుని భార్య పార్వతి. అలం. ఉపను. క. శ్రీ రామమం త్రి వరదసు, ధీరత్న ముకులవధూటి దీపించు యశో దారమణిరమణ విష్ణు, శ్రీ గంజిత కొండమాంబ 'చిరపుణ్యమునన్ . టీశ. కులవధూటి = ధర్మపత్ని; యశోదారమణిరమణకొ" = యశోదాదేవిరీతిని; విష్ణు శ్రీ రంజిత విష్ణువునందు భక్తికలది. క. ఆదంపతులకుఁ గలిగిరి, గాదిలిసత్పుత్ర వరులు గనుగొండవయు శ్రీదనరు నౌబళయ్యయు, వేదస్మృతిజాయమాన వినయనయగతిన్. 56 57 టీక. గాదిలి = స్త్రీయమైన ముద్దులొలుకు; వేద... గతి" - శ్రుతిస్మృతుల యధ్యయనము వలనఁ గలుగు వినయ, నీతులవలె, ఆలం, ఉపను, . క. కనుగొండ యితనిదైర్యము, పెనుగొండగు దీనితని నెదిరి భీతిఁ బగఱు వే చనుఁ గొండల కనఁగాఁ దగు, కనుగొండయ నాగమాంబికావల్లభుడై. జీక. పెనుగొండగుకొ" = పెద్దకొండ యగును. బగఱు శ శత్రువులు. 58 1. దశౌర్యలు. 2. చ. భార్య. 3. చ. తిమ్మాజి. 4. చ రమణీమణి జిష్ణు 5.7. పుణ్యములన్. ఈ పుణ్యమునన్. 6. క, నకవి. ఈ నిరని. 8. 5. బరఁగ. ద. జగర,<noinclude><references/></noinclude> h5i6a8owuvd9guvfg1mlsf67mjo2bc2 104 212495 554713 2026-04-28T04:30:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము ఆ. అతనిసోదరుండు మతిక రాజంభారి గురుఁడు బంధులోక సురభి వెలయు నౌబళాఖ్యమంత్రి యా బళా ! యీతని జయము నయము ననుచు జనులు పొగడ, 15 59 టీక. మతి ... గురుఁడు = బుద్ధియందు ఇంద్రగురు...' 554713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము ఆ. అతనిసోదరుండు మతిక రాజంభారి గురుఁడు బంధులోక సురభి వెలయు నౌబళాఖ్యమంత్రి యా బళా ! యీతని జయము నయము ననుచు జనులు పొగడ, 15 59 టీక. మతి ... గురుఁడు = బుద్ధియందు ఇంద్రగురువు బృహస్పతి; సురభి రామభీరువు. అలం. రూపకము. ఉ. ఇమన పద్యహృద్య సముదీర్ణగుణాళికి:, గల్పవృక్షపుం గోమ్మ నవీనదానగుణగుంభనసుభృతిః, బద్మనాభు: గ న్నమ్మ నరామరస్తుకేజయస్థితి కాబళ మంత్రి భార్యయా నమ్మను యమ్మదద్విరదయానకు నేతు లీడు ధారుణిన్, 60 టీక. ఇమ్ము = స్థానము, ఆశ్రయము; ఆనపద్య... గుణాళిజిక్ = దొనఁగులం లేనినియు, మనో హరములును, గొప్పనియు నగు గుణములకు; గుంభనసంభృతి కూర్చుటయందు; పద్మ నాధుఁ గన్నమ్మ = విష్ణువుతల్లియగు దేవకీదేవి; నరా... స్థితికిక్ - దేవకలచేతను, మనుష్యులచేతను కొనియాడఁ బడు గొప్పస్థితికి; ఆలు- రూపకము. . వ, ఏవంవిధాన్వవాయ వయ్యపారావారంబునకుఁ దార కాశమనాకృతి యగు కృతి పతి తెఱం గెట్టి దనిన, టీక - తారకాకమనాకృతి = నక్ష త్రేశుఁడగు చంద్రునిఁబోలువాఁడు. ఉ. మా రాజితద్యుతి సమంచిత మోహనమూర్తి వైష్ణవ జ్ఞానపరాయణుం డమృతసాగరరాజగభీరుఁ డర్థిసం తానసుక ద్రుమం 'బికఁడు దా నన నానతశాత్రవుండు రా నూనుజమంత్రి వర్ధిలు మహామహుఁడై నిజవంశకర్తయై. 61 62 టీక. మానిక.,, మూర్తి = గొప్ప కాంతితో ఒప్పుచున్న మనోహరమైన దేహము కలవాఁడు; అమృతసాగరరాజగభీరుఁడు = పాలసముద్ర ము యొక్క గాంభీర్యమువంటి గాంభీర్యము కలవాఁడు; ఆనతశాత్రవుండు - లొంగిన శత్రువులు కలవాఁడు; అలం. ఉపమ, రూపకము. సీ. కతపత్ర మిడవవచ్చుఁ గల గాంచు నపుడై నఁ గోరికఁ బరకాంతః గోరఁ డనుచు ముడియ వైవఁగవచ్చు మొన దారసించిన సూరత్వమున వెన్ను చూపఁ డనుచు దిబ్బై మెత్తఁగవచ్చు నబ్బురం బగుకల్మి మేక మీరినరీతి మెటఁగఁ డనుచుఁ "జేయిసాఁపఁగవచ్చు శివుమీఁద నేనియుఁ బూనికతోఁ బల్కి బొంకఁ డనుచు తే. జలధిలయిత వసుమతీస్థలవతంస, భాసు రాంస సమాశ్రిత ప్రౌఢ కీర్తి గోత్ర భవమం త్రి చక్రవర్తి, యైన రామానుజయ్యకునై కడంగి. 63 టీక. కతపత్రము = ప్రమాణపత్రము; ముడియ = పందెము; మొన, కారసించిన కో సేవలు మీదికిరాఁగా; దిబ్బెము ఆ దీపము; మేర - హద్దు: జలధి... కీర్తి-జలధివలయిత = సముద్ర ముచేఁ జుట్టుకొనఁబడిన; వసుమతీస్థలవతన గొప్పభూమండలముచే; భాసుర ప్రకాశించు; అంస భుజములయందు; సమాశ్రిత = ఆశ్రయించిన; ప్రౌఢకీర్తి " గొప్పశీర్షికలవాడు. 1. క. నంచున. వనుచు. 2. చ. నమ్మన. 3. చ. మానుజరాజిత. ఈ. మానితేరాతిక. 4. క. బకఁడు. క. చీకఁడు. 5. క. చేసాఁవగా, చ, చేయిసాఁయుగ, 6. త. అంశ. 7. శళరుకన<noinclude><references/></noinclude> 587gtnsa30sn7dw21d0l6umvzop2ygb 104 212496 554714 2026-04-28T04:31:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '16 పాందురంగమాహాత్మ్యము ఇందు 'కఠపత్రమిచ్చుట, పందెము వేయుట, దీపమెత్తుట, శివునితలపైఁ జేయిచాచుట' అనునవి ప్రతిక్షార్థముపయోగింపబడుట ప్రసిద్ధము. ళా.రాధానాథ పదాబ్జభృంగ మగు నా రామ...' 554714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>16 పాందురంగమాహాత్మ్యము ఇందు 'కఠపత్రమిచ్చుట, పందెము వేయుట, దీపమెత్తుట, శివునితలపైఁ జేయిచాచుట' అనునవి ప్రతిక్షార్థముపయోగింపబడుట ప్రసిద్ధము. ళా.రాధానాథ పదాబ్జభృంగ మగు నా రామానుజామాత్యు కే జోధారావళి ఖాను భాను నుపమంజూ పట్టు మి త్రాంబుజో ద్బోధంబుం బ్రతిపక్ష" కైరవనిరుద్బోధంబు నర్హ క్రియా సాధుత్వంబు వహింప దుగ్ధమతనుస్సం బాధములో 'పాఱఁగన్. 64 టీగ, రాధానాథ పద్యాధృంగ ము . పాండురంగని పాదపద్మములందు తుష్మెద అయినవాఁడు; లేజోధారావళి; భౌనుభానును నమ = కిరణములవలె ఎడ తెగని తేజఃపుంజములచే సూర్యుని పోలికను; మిశ్రాయిజోద్బోధంబు పద్మములవంటి మిత్రులను ఉల్లసిల్లఁ జేయుటను; ప్రతిపక్ష రచనిరుద్బోధంబు" ఒక లంబలఁ బోలు శత్రువుల సంకోచముకు : దుర్దము . బాధముల్ = చీఁకటులవంటి అంటరాని అజ్ఞానపు భయములు; పాఱఁగ - వరు గెత్తిపోఁగా సూర్యుఁడు లేజోవంతములగు కరములతో ప్రకాశించుచు చీఁకట్లను బోగొట్టి, కలువలకు వికారము లేకుండఁ జేసి, కమలములను వికసింపజేయును; అల్లే రేజోవంతుఁడగు రామానుజమంత్రి శత్రువులను దురపిల్లఁ జేసి, మిత్రులకు సంతసముఁ గూర్చి యజ్ఞానమును కలిమి వేయునని భావము. క. కామగవీ సురతరువులు, వేమాలును నిచ్చుదవులు విడి బేరముగా రామానుజయ్య దాన, ప్రామాణిక ముద్ర కొంగుబంగార మగున్. = 65 టీక. శామగ వీసురతరువులు - కామధేనువును, కల్పవృక్షమును; కవులువిడి బేరముగా" = (పిసినిగొట్టు) కొసరు బేరముగా; జీమాజును - (ఒకేసారి యీయక) పెక్కు సారులుగా; ఇచ్చు; ('తగులునిడి బేరము = అంటీఅంటని వ్యాపారము' అని పూర్వటీక] రామా... ముద్ర - శ్రీ రామా సుజయ్యగారి కరారైన మాట - ప్రతిక్షావాక్యము; కొంగుబంగారము = కొంగున కట్టుకొన్న బంగారము వలె సులభసాధ్యమైనది; రామానుజయ్య మాట యిచ్చినఁతాలును; తిరుగ నేఱఁడు; పెక్కు సారులు త్రిప్పక ఒక్కసారిగా ఆశ్రితుల కోరికలను నెఱవేర్చునని భావము. - శ్రీమార్య రాయాంధ్ర నిఘంటువులో 'తవులువి (వకీ)డి బేరము = విదువకుండు బేరగాని నెట్లో విడిపించుకొనుటకై చేయు బేరము'అని అర్థనియఁబడి దానికి ఈ పద్యము ప్రమాణముగఁ జూవఁ బడినది. మరియు "కామ ధేనువు, కల్పవృకము యాచకులు పీడించునపుడు వారిని తప్పించుకొనుటకై కోరినది యిచ్చి పంపివేయును; రామానుజయ్య కోరకయే యర్థుల కోర్కులు తీర్చుచుండును' అని భావము” అని పద్యముభావము నీయఁబడినది. ఇచ్చట నిఘంటుకారు లిచ్చిన భావమునకును, శవులుబడి బేర మను పదము వర్ణమునకును పొందిక కుదురలేదు. కామగవీసురశరువులు 'కోరినది యిచ్చి' వంటి వేసి నచో 'వేమాలును' అను పదము నిరర్ధకము. శా.ఆరామానుజకుంత్రి చంద్రుఁడు వివాహం బయ్య నెయ్యంబుతో భారద్వాజపవిత్ర గోత్ర నిధికి బల్పాటి కన్నయ్యకు గారామైన కుమారికాతిలకమున్ గౌరీధరాశారదా మారామా ప్రతిమ ప్ర సిద్ధమతి సమాజమ్మఁ దేజంబునన్. టీశ. నెయ్యంబుతో కా" = ప్రీతితో; గారామైన ప్రీతిపాత్రమైన; మారామా శ్రీ తిమ ప్ర సిద్ధమతి = సమానమైన గొప్ప బుద్ధికలది; 66 లక్ష్మీదేవి 1. 6. నుసముద్ర, 2. శ. కైకవ. 3. చ. నర్హక్రియా, క. నిర్ణం క్రియా. శ్రీ. కె. రాఱఁగన్ * చ. భారంగస్, ఈ, జూరగన్. 5.6, దగులంచిరి. 6.క. పరమ ప్ర సిద్ధ. చ. ప్రతిమ ప్రసిద్ధ<noinclude><references/></noinclude> jk7fao8ss57w6khn0k7wj29oa7d071f 104 212497 554715 2026-04-28T04:31:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము సీ. తొడవులు పెక్కులు 'తోడివియుండెనెగాని సత్యంబు తనకు నిజానఁ దొడవు చుట్టాల సురభియై సొబగు నొందెనెకాని నెనరైన చుట్టంబు తనకుఁ గిర్తి కులదైవతం బహోబలనాథుఁ డనఁగ...' 554715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము సీ. తొడవులు పెక్కులు 'తోడివియుండెనెగాని సత్యంబు తనకు నిజానఁ దొడవు చుట్టాల సురభియై సొబగు నొందెనెకాని నెనరైన చుట్టంబు తనకుఁ గిర్తి కులదైవతం బహోబలనాథుఁ డనఁగాని పతిమూర్తి పరమదైవతము తనకుఁ జక్కఁదనంబులు సహజంబుల నెఁ గాని తన చక్క ఁదనము వర్తనమునంద తే. యనఁగ వి-సిల్లె నఖిల విద్యారహస్య, పరమవిజ్ఞానసాండిత్యభ ద్ర మూర్తి విప్రసురశాఖ రామానుజ ప్రధాన, మౌళీయర్ధాంగలక్ష్మి యమ్మా జయమ్మ, = 17 67 టీ తొడవులు నగలు; తొడివి = ధరించి; నిజానఁ దొడపు నిజమైన నగ; "జనరైన ప్రియమైన; వర్తనము = మంచినడక; నిఖిలహండిశ్య = అన్ని విద్యల మర్మముల నెఱుఁగుట యందును పాండిశ్యము కలవి. (ఈపద్యమున 'అనూ జియస్తు అనుచో సంధిచేయఁబడలేదు; సంజ్ఞావారక ములకును సంధి బహుళమని దీనివలన గ్రాహ్యము.) క. ఇకుహీ రామానుజనిభు, సమాజముకు జనించి రబ్దభవముఖా బ్దములఁబోలిన సుతక, త్నములు పలువురు సుదార తాజితశ కథుల్ . 68 టీక. ఆబ్జభవముఖాబ్దములు = బ్రహ్మ యొక్క (నాల్గు) ముఖవనములు; ఉదారశాత శరధుల్ = త్యాగమున సముద్రు నిమించినవారు. (ఇందు 'ఆమ్మాజమ్మ ' అన నింపఁ దగు. సంధి చేయఁబడుట గమ సీ. మద్రేశ సౌభసమున్ని ద్ర శౌర్యోదేశవిద్రావితారి వేదాద్రి శౌరి విష్ణుపద ధ్యాననిష్ణాత విజ్ఞాన కృష్ణుండు శ్రీ రామకృష్ణమంత్రి. శరశరచ్చంద్రి కాహరహారహీమహీర కరకీర్తి వరశయ్య తిరుమలయ్య పకలిత త్యాగలక్ష్మీకరోద్యోగలక్ష్ములక్షితమూర్తి లక్ష్మఘనుఁడం తే. ననఁగ వెలసిరి రామానుజయ్యనుతులు, దశరథతోణిపాలనందననమృద్ధి దైవజేశమదావళదంత రేఖ, నురగ పర్యంక నిజచతుర్వ్యూహలక్ష్మి. = 69 టీక. మద్రేశ... తారి-మద్రే శనిభ = శల్యునితో సరియైన; సమున్నిద్ర కార్యో ద్రేక = గొప్ప పరాశ్రమ విజృంభణమున; విద్రావితారి - తరిమివేయఁబడిన శత్రువులు కలవాఁడు; నిష్ణాత ఆ అంటి తేటినవాఁడు; విజ్ఞానకృష్ణుడు గొప్ప జ్ఞానమున కృష్ణపరమాత్మ, శర.. శయ్య - రెల్లు, శరత్కాలపు వెన్నెల, శివుఁడు, హారము, మంచు, వజ్రమణికిరణకాంతి - అనుదీనితో సమమగు కీర్తికి తగిన శయ్య; అనఁగా సత్కీర్తి కలవాఁడని యర్థమః సకలిత మూర్తి, పక్షలిక (ఆనందకరమున) కన్నులుమూసీళ; త్యాగలక్ష్మీకర = త్యాగలక్ష్మీని సృజించు; ఉద్యోగలక్ష్మిలక్షీ, తమూర్తి వ్యాపారచిహ్నముతోఁ గూడిన వాఁడు - త్యాగశీలుఁడు; లక్ష్మీసుకుఁడు లక్ష్మణయ్య యనుట. దైవ లేశ... రేఖక్ = ఇంద్ర గజరుగు ఐరావతముయొక్క నాల్గు దంతములవలె; ఉరగ... లక్ష్మీ = శేషశాయి యగు విష్ణుని నాలుగు మూర్తులవలె; [జానుదేవుఁడు, సంకర్షణుఁడు, ప్రద్యుమ్నుఁడు, అనిరుద్ధుఁడు అని విష్ణువుమూర్తులు నాలుగు.)] అలం. మాలో పమ. ఉ. . ముద్రితవైరివక్త్రు లగు మువ్వురు తమ్ములుఁ బంపునేయ 'వే దాద్రి విరూరమందిరుఁ దహర్పతితేజఁడు రాజిల యజ్ఞో భద్రుఁడు రామభద్రుని ప్రభావనయు గురుభక్తియం బ్రతా పద్రవిణద్ర సిద్ధి తును బంధుజనంబు ప్రియంబు సేయఁగన్. 70 1. త. తొడవి 2. క. నిజాల 3. క. అని. 4. ఈ. లనికాని, 5. చ. విలసిల్లి. 6. ఈ. మాహిరళకే, పాండురంగ -- 3<noinclude><references/></noinclude> 50zumaodtxayvu3muohmqse0r3br1ze 104 212498 554716 2026-04-28T04:31:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీశ. ముద్రితపై రివ స్త్రలు = మూఁకలుపడిన శత్రువుల నోళ్లకలవారు; పంపు = ఆజ్ఞః య భద్రుఁడు = కీర్తిచే మేలైనవాఁడు; ప్రభావన - ప్రతిధః ప్రశాస... ప్రసిద్ధి = పరాక్ర...' 554716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీశ. ముద్రితపై రివ స్త్రలు = మూఁకలుపడిన శత్రువుల నోళ్లకలవారు; పంపు = ఆజ్ఞః య భద్రుఁడు = కీర్తిచే మేలైనవాఁడు; ప్రభావన - ప్రతిధః ప్రశాస... ప్రసిద్ధి = పరాక్రతుధనము యొక్క ప్రసిద్ధి. 2 నీ, 'పట్టె వట్రువయునుఁ బరిపుష్టి తలకట్టు గుడిసున్న కియ్యయు సుడియు ముడియు నైత్వంబు నేత్వంబు నందంబు మందంబు గిలుకయు బంతులు నింపు పొదుపు నయము నిస్సందేహతయు నొప్పు గురువును ద్రన్చివేసినయట్లు తప్పటడును జాతియోగ్యతమును వృద్ధి ‘స్త్రీ సత్వంబు వినగతి సం -సబులు వ్రాయ వ్రా h గొంకు కొసరును జేతప్పు కొనకయుండు లలిత ముక్తాఫలాకార విలసనమున మతిసుకున్మ త్రి వేదాద్రి మంత్రి పరుఁడు. = " టీక. పట్టె = గీశ; వట్రువ = గుండ్రన; పరిపుష్టి - నింపు; కియ్య యావత్తు; నుడి వట్రువసుడి; ముడి మాముడి, తాముడి మాపత్తు, తానత్తు; మండంబు - దిట్టము; గిలుక = వలవల గిలుక; త్రచ్చి = చెక్కి ; షడ్వర్గ శుద్ధి = హల్లుల వాళ్ళు; [స్పర్శము లైదు వర్గములు-య-ర-ల-వ మొదలగునవి అరవ వర్గము.] చేతప్పు గొనకయుండున్ = వ్రాతకప్వు చేయకుండుడు. మతిమరున్మంత్రి బుద్ధియందు (ఇంద్ర గురువగు) బృహస్పతి. తే. మాద్రి మీలు నిరూరి వేదాద్రి రాజు, దానధారార్థ మఖల ప్రధాననదుల వెచ్చపెట్టుటఁ దలఁక్రియో విబుధతటిని, తరుణ శశిమౌళి జడలలో చాఁగియుండు. = టీక, ధాన ధారార్థము = దానమిచ్చునపుడు నీటిధారకు విడుచుటకయి; వెచ్చ పెట్టుటన్. ఖర్చువఱచుటచే; కలఱియో = భయపడినదో యనునట్లు; విబుధకటిని - గంగానది; తరుణ కశిచూళి ఆ శివుఁడు. ఆలం, ఉత్ప్రేక్ష, ఉ."చేతులు ద్రిప్పుచుఁ బ్రభులచెంతల నూరక దుర్వినీతులై యేతులఁ బోవుచుం దిరుగు నిప్పటిమ త్రులు తంత్రు 10 లిందు భూతలకల్పవృక్షముఁ బ్రభూతగుణాఢ్యుని సర్వలోక వి ఖ్యాతు వినీకు వేదగిరిఁ గా తరచిత్తులు పోలనేర్తురే! 78 టీక. దుర్వినీతులు = దుర్మార్గులు; వీతులఁబోవుచున్ - విఱ్ఱవీగుచు; ప్రభూతగుణాధ్యుఁడు గొప్పగుణములు కలవాఁడు; వినీతుఁడు - వినయము కలవాఁడు; కాకరచిత్తులు ఆ పిఱికిగుండె కలవారు. నీ, కరుణించి చూచెనా కవిగాయకార్థార్థి నివహ గేహంబుల గౌఱయు సిరులు కోపించి చూచెనా కొండతో నేనవచ్చు ననవచ్చు నతఁడైన నవని దూఱు మెచ్చి మన్నించెనా మెదుపా॥ సుఁడైన దొరతనంబున నిల్చి పరిఢవించండ బొందు గావించెనా భువి నెట్టి ఖలునకు నాదట కరుణాప్రసాద మొసఁగు తే, ముత్రిమాత్రుండె దుర్మంత్రి మథనకథన, చారు 12 చర్చాచమత్కార చక్రవర్తి యద్రినిభుఁడు విరూరి వేదాద్రి రామ, భద్రపాదసరోరుహబంభగంబు. 74 1. చ. చట్ట. 2. చ. సెశ్వంబు. 3. త. గిలక. 4. క. ప్రియంబుకు. చ- ప్రియత్వంబు. 5.చ. రాయనుణుల. 6.చ. యుండు 7 క. చేతుల. 8.చ. లేదు. 9. ఈ. నప్పటి మంత్రుల 10. చ. లిద్దజన్. 11. "మెద. 12. చ. చర్యా.<noinclude><references/></noinclude> dc4j0tq2lyhkeruk7cp6q4gka7bss2j 104 212499 554717 2026-04-28T04:31:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము 19 క కవి... గేహంబులన్' - కవులయు, సంగీతవేత్తలయం, యాచకులయు గృహములందు; నెఱ యన్ = నిండియుండును. ఆపని, దూఱున్ = పాతాళమున కడఁగిపోవును; మెదుక పాటనుఁడు = మందుఁడై 5 మూర్ఖుఁడు;...' 554717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము 19 క కవి... గేహంబులన్' - కవులయు, సంగీతవేత్తలయం, యాచకులయు గృహములందు; నెఱ యన్ = నిండియుండును. ఆపని, దూఱున్ = పాతాళమున కడఁగిపోవును; మెదుక పాటనుఁడు = మందుఁడై 5 మూర్ఖుఁడు; పరిఢవించున్ అతిశయించును; పొందు = స్నేహము; ఆదట మనసార, = దుర్మంత్రి. ... ...చక్రవర్తి - దుర్మంత్రి మన కథన జ దుష్టరుంతులను మర్దించు ప్రసంగము యొక్క; చారు = చక్కని; చర్చా - విచారణ విషయమైన; చమత్కారచక్రవర్తి = | చమత్కార మునం దాటి తేజీనవాఁడు; బంభరంబు = తుమ్మెద. అలం. రూపకము. . ళా, జలజాటెంఘిసరోజషట్పదము విశ్వామిత్ర గోత్రోద్భవుం డలఘు ప్రాభవుఁ డర్థిలోకసులభుండై ర్తిఁ బెంపొందు నా కల'కాళా స్తితనూభవ సుగుణాలక్ష్మణ దిర్మలాంబ బ్రభల్ వెలయంగాఁ గులకాంతఁ జేసి వెలని వేదాద్రి భద్దోన్న తిన్ . 75 ... షట్పదము = విష్ణువు పాదపద్మములయందలి తుమ్మెద; అలఘు ప్రాభవుఁడు. గొప్ప అధికారముకలవాఁడు; ఆర్థిలోకసులభుండు = యాచకులకు స్వాధీనుఁడు; కలకాళా స్త్రీ తనూ భవన్ = కలకాళహ స్త్రీయము నాతని పుత్రికను. (నాడుకు ననుసరించి 'కాళాస్త్రి' అని చెప్పఁబడినది.) నీ, వృషభేంద్ర గమనుఁ డీ వేదాద్రి నాథుండు గిరిరాజతనయ యీతిరుమలాంబ 3 వేదనిశ్శ్వాసుఁ; డీవేదాద్రి నాథుండు ధృతి శారదాంబ యీ తిరుమలాంబ విహగేంద్ర గనునుఁ డీ వేదాద్రి నాథుండు శరధితినూజ యీ తిరుమలాంబ విబుధాధినాథుఁ డీవేదా ద్రి నాథుుడు ధర శచీదేవి యీతిరుకులాంబ తే, యనఁగ ననుకూలదాంపత్య వినుత హిమ హరువు దీపించె నౌరు ! వేదాద్రివిభుఁడు హారియశుఁ డైన కలకాళహస్థితినయ తిరుమలాంబయు నిత్యవర్ధిష్ణు లక్ష్మి, 70 టీక.. . వృషభేంద్ర గమనుఁడు = శివుడు; వేదవిశ్శ్వాసుఁడు = వేదములు ఊర్పులుగాఁ గల బ్రహ్మ: శరథికనూజ = లక్ష్మీదేవి; విబుధాధినాథుఁడు ఇంద్రుఁడు; హరుపు | మనోజ్ఞక; అలం. రూపకము. నీ. వేదమార్గ ప్రతిష్ఠాదైవత జ్యేష్టు: శభ్య స్తపదర్శనార్థ రాశి యతి రాజరచిత భాష్య గ్రంథనిర్ణేత యఖిలపురాణేతిహాసకర్త బంధుర దివ్య ప్రబంధానుసంధాత పంచసంస్కార ప్రపంచచణుఁడు వాధూలమునిచంద్ర వంశవర్ధనమూర్తి సకలదేళాచార్య నిక హాగురువు తే. పట్టమేనుంగు శ్రీరంగపతికి 'వణ్ణ, గారి గర్భాంబురాశి నీహారరశ్మి సరససాహిత్య సౌహిత్యళయ్య నేఁటి, యాళ్ళువందారు కందాళ య్ప గారు, 77 . టీక. పేద...... జ్యేష్ఠుడు - వైదికమతమును నిలుపుటయందు బ్రహ్మ: అభ్యస్త ..... రాశి = అభ్యసించిన షట్ ఛాస్త్రములు కలవాఁడు; [శర్కము, వ్యాకరణము, ధర్మము, మీమాంస, వైద్యము, జ్యోతిషము అని శాస్త్రము లాఱు అని శబ్దరత్నాకరము. కాని సాంఖ్య, యోగ, న్యాయ, వైశేషిక, మీమాంసా, వేదాంతములని దర్శనము లాఱని చెప్పవలెను. ] కా 1. శ. కాస్తి. 2. చ. లక్ష్మన్. హా. క. వేదనిశ్శ్వాసుఁడు. చ. వేదనిశ్శ్వారుఁణీ. ఈ చ గురుడు. 5. శ. నన్న, 6. క, సర్వస్వ. ఈ. సాహిత్య,<noinclude><references/></noinclude> pukxoobgzh77z6wrd1xh1ppp6lgrwo9 104 212500 554718 2026-04-28T04:31:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 20 పాండురంగమాహాత్మ్యము . యతి......నిర్ణేత ఆ శ్రీ రామానుజయతీచే రచింపఁబడిన శ్రీ భాష్యమున కర్థమును నిర్ణయించు వాఁడు; బంధుర... సంధాత. గొప్ప దివ్యప్రబంధములగు ముదలాయిరము, తిరువాయ్ మ...' 554718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 20 పాండురంగమాహాత్మ్యము . యతి......నిర్ణేత ఆ శ్రీ రామానుజయతీచే రచింపఁబడిన శ్రీ భాష్యమున కర్థమును నిర్ణయించు వాఁడు; బంధుర... సంధాత. గొప్ప దివ్యప్రబంధములగు ముదలాయిరము, తిరువాయ్ మొటి' ఇయతా, తిరుమ్ము అను నాల్గు ద్రావిడామ్నాయ గ్రంథముల ననుసంధానము చేయువాఁడు; వంచ,,, చణుఁడు = తాగ, పుండ్ర, నామ, మంత్ర, యాగము లను వైదు సంస్కారదుల నొనర్చుటయందు నేర్పరి; పట్టమేనుంగు = పట్టపుటేనుఁగు; [శ్రీ రంగపతికి వాహకఁడనుట.] సీహరరశ్మి చంద్ర అణ్ణాచార్యులపుత్రుడనుట; సార..... శయ్య = సాహిత్య సారమునకు తృప్తికరముగు ఇడక; [సాహిత్య సౌరజ్ఞుఁడని యర్థము.] జి.టియాకు వందారు. ఈకాలమున నెం.సిన అరుణ తను పరమభక్తుఁడు; కందాళ యప్పగారు = కందాళ అప్పలాచార్యులు గారు. శా. తత్తాదృగ్విభవ ప్రభావనిధిఁ గందాళప్పగారి దయా = య త్తస్వాంతు నితాంతశాంతియ. తు లోక్ చార్యవర్య సుధీ చిత్తాంభోరుహఖానుఁ గొల్చుచుఁ దవాశీర్వాదలబ్ధ న్నతికా హత్తేశా మీటీ విరూరిమం త్రిమణీ వేదా ద్రీశుఁ ఉద్య ద్రుశిని. 78 టీక. తత్తాదృగ్విభవ ప్రభావసిద్ధిన్ - సాటిలేని సంపదకు, ప్రతిభకు సిద్ధిననిని; సుధీ... భానుక్ విద్వాంసుల మనస్సుల నెడీ కమలములకు సూర్యుఁడై నవాసిని; హస్తెకొ = పొందచు; ఉద్య ద్రుచిన్ = గొప్ప ప్రకాశమును . (ఇచట 'కందాళ+ అప్పగారు' అనుచో 'కందాళప్పగారు' అని సంధిచేయఁబడినది; వెనుకటి పద్యములో ఈ సంధి చేయబడలేదు.] ఆలం, రూపకము. వ, వెండియు నవ్వేదా ద్రిమం త్రీశ్వరుండు రికవికులతిలకుండును, రణరంగధీ పండును, నంబునిధిగ భీరుండును, భట్టరభావాంకుండును, సకలంగుండును, "సంత్తారు. 10 మండలి కరగండండును, సుద్దండ భుజదండుండునై, పరనారీ సహోదరుం డయ్యును నితరసముపార్జితన ధూవల్లభుండును, గోపికాగోవిందుఁడయ్య నీశ్వర లక్షణలక్షితుండును, "పొన్నంబలదేవ దివ్య శ్రీ పాదపద్మం ధనుండయ్యులు బ్రతి స్థాపితపరమవైష్ణవ కుటుంబవి శేషుండు నైన ఘనని 73 టీక. శనికులలిలకుండు = కవులలో శ్రేష్ఠుఁడు; భట్టరుభావాముడు భట్టరు చిన్నకలవాఁడు; నవత్తారు... గండఁడు ఆ బిరుదముకలవాందు. కరనారీసహోదరుండయ్య కో m పరవనికలకు సోదరుఁ దయినను; ఇకర, వల్లభుండు - (ఇతరులు సంపాదించుకొన్న) ఇకరులచే సంపాదింపబడిన స్త్రీలకు ప్రియుఁడైనవాఁడని విరోధము; శత్రువులనుండి లాగి కొనఁబడిన రాజ్యలక్ష్మీ యను స్త్రీకి భర్త యని అభానము, గోపిక్ 'గోవిందుఁడయ్యను = గొల్లపడుచులకు శ్రీకృష్ణుఁ డయినను [అంతఃపుర స్త్రీలకు శ్రీకృష్ణునివలె విలాసపుర్వు ' డైనవాఁడయినను). ఈశ్వరలక్షణలక్ష్మీ, తుండు శివుని లక్షణములతోఁ గూడినవాఁడు అని విరోధము. ప్రభుత్వలక్షణములు కలవాఁడని కదాభాసము. పొన్నంబల....... రాధకుండయ్యను = నటరాజస్వామి పాదపద్మములను సేవించువాఁ డయినను; ప్రతిఙ్ఞ...... విశే షుండు m విష్ణుసంబంధదేవతలను ప్రతిష్టించిన వాఁదని విరోధము; వైష్ణనకుటుంబములు కాధారమును కల్పించి, వానిని నిలిపినవాఁడని కదానము. ఐలియన్నియును పెదనంగ భూపాలునికి విశేషణములు, ఆలం, విరోధాభాసము, 7. క్ల. దాను. చ. మీల్, 8. క. రవి. చ. కవి. 9. త. సవత్తార. 10. క. మండలీ. చ మండలి. 11.క. పొన్నాం చారు దేవీ. చ. పొన్నంబరదేవ. ఈ. పోలన్నాంబర్ సేవ. 12. ఈ. కుటుంబినీ,<noinclude><references/></noinclude> k4odveoge3qj55d3b9o1xne22inqzvs 104 212501 554719 2026-04-28T04:31:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము తే॥ గుఱుతు గల రాజు మంగయ గురువరాజు పుత్రుఁ బెదసంగభూపాలు శత్రు జై త్రు భానుసమతేజు విద్యావధానభోజుఁ గొల్చి వేదాద్రి నిత్యలక్ష్ములఁ దలిరు. = 21. 80 టీక- గుఱుతు ప్రస...' 554719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము తే॥ గుఱుతు గల రాజు మంగయ గురువరాజు పుత్రుఁ బెదసంగభూపాలు శత్రు జై త్రు భానుసమతేజు విద్యావధానభోజుఁ గొల్చి వేదాద్రి నిత్యలక్ష్ములఁ దలిరు. = 21. 80 టీక- గుఱుతు ప్రసిద్ధి, కీర్తిః విద్యావధానభోజశ్ విద్యాపరి శ్రీ మయందు భోజమహా రాజైనవానిని; తలిరు - ఒప్పుచుండును. 1 మ, విభ వేంద్రుండు నిరూరి శాసనమహావిఖ్యాతి రామానుజ ప్రభువేదాద్రి లిఖించు ' వ్రాయసము లౌరా ! పెద్దసంగావనీ విభుచిత్తంబు నెఱిఁగి గంటముకవల్ విద్యావధూనూపుర ప్రభవ ప్రౌఢఝళంఝళారభటి సౌభాగ్యంబు కల్పింపఁగన్. = = . 81 విరూరి టీక. విభవేంద్రుండు = వైభవమునం దింద్రుఁడు; విరూరిశాసనమహావిఖ్యాతి గ్రామాధికారమున శీర్షికలవాఁడు; వ్రాయనములు = ఆజ్ఞాపత్రికలు: విద్యా... భాగ్యంబు - విద్యా వధూ = సరస్వతీదేవియొక్క; నూపుర జ కాలియందెల వలన; ప్రభవ - పుట్టిన; ప్రౌఢ = ఎక్కు పైన; ఝళంఝళారభటిసౌభాగ్యంబు = ఝశంఝళమను ధ్వనియొక్క గొప్పతనమును; లిఖించున్. చ. అతని సహోదరుల్ వెలసి కార్యగుణాడ్యులు రామకృష్ణుఁ డా యతభుజశౌర్యుఁడౌ తిరుమలయ్య విచక్షణభవ్యసత్కళా చతురుఁడు లక్ష్మణయ్యయు రసాతలనూతన కామ ధేనువుల్ 2చతురుకుథావిధాననయసాంద్రులు చంద్రులు కాంతిసంపదన్ . 82 టీక. సహోదరుల్ = కమ్ములు; ఆర్యగుణాఢ్యులు = ఉత్తరగుణములు కలవారు; విచక్షణ... చతుకుఁడు = విద్వాంసులు కొనియాడఁదగిన గొప్ప కళలయందు నేర్పరి; రసాకల నూతన కామ ధేనువుల్ = భూమండమునందలి (కొత్త) కామధేనువులు; [మహాదాలేని యభిప్రాయము. ] చతురు..., సాంద్రు లు జనాలుగువిధములగు సుపాయముల విధానపు నీతియందు సమర్థులు; [సామ దాన భేద దండోపాయములు నాలుగు.] ఇచట మూలమున 'చతురవధావిధాననయసాంద్రు అనియు, దానిటీక “నేర్పరుల మార్గములను ఓధించునట్టి నీతియందు అధికులు' ఆనియఁఁ గలదు. అవి సరికావని సహృదయు లెఱుఁగకపోరు. తే. ధర్మనిర్ణేత వేదాద్రికూర్మితముఁ డైన శ్రీ రామకృష్ణ ప్రధాని వెలనె లక్ష్మమాంబాధినాథుఁడై లక్ష్మీతోడి, యాదినారాయణునికృప ననుదినంబు, 88 టీక. ధర్మనిర్ణేత = ధర్మములను నిర్ణయించువాఁడు. క. ఇంతిం దిరుమల మంత్రియ, వంతమః గొనియాడవలయు హరిహయనగర ప్రాంతో పవనల తాంతా,నంత దురంద స్రవ తి కాంచితసూక్లిన్, 84 తిరుమల తమ = తిరుమలకు త్రిభార్య యగు అనంశమ్మను; హరిహయ... సూక్తి ఇంద్రుని నగరనుగు నదురావతి చేరువ వూఁదోఁట [నందనవనము]లోని పుష్పముల మకరంద ప్రవా హముతో సమానమగు మాటలు కలదానిని; కొనియాడవలయున్. క, ఆలక్ష్మణమం త్రీశ్వర్లు, లీలావతి వెంగళాబ లేఖని భువధూ పాలితనానావిధల, క్ష్మీలక్షణశోభినిభవకీర్తుల వెంకెన్, 1. శ. రాయనము. 2. క. చతురవథా. ఈ చతురువధా. 85<noinclude><references/></noinclude> 7ha58nupb514lql86jcobrfk45mg1bv 104 212502 554720 2026-04-28T04:32:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 పాండురంగమాహాత్మ్యమ టీక. లేఖ.. కీర్తులు" - ఇంద్రుని దేవి యగు శచీదేవి పొందిన వివిధములగు శుభలక్షణ ములచేఁ ప్రకాశించు సంపదతోను, కీర్తితో ను. క, సోదరులు సుతులు సతులను, వేదోదిత మార...' 554720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>22 పాండురంగమాహాత్మ్యమ టీక. లేఖ.. కీర్తులు" - ఇంద్రుని దేవి యగు శచీదేవి పొందిన వివిధములగు శుభలక్షణ ములచేఁ ప్రకాశించు సంపదతోను, కీర్తితో ను. క, సోదరులు సుతులు సతులను, వేదోదిత మార్గ చర్య వినయము నయముగా శ్రీదాంపత్యము నెసఁగఁగ, వేచాద్రి మహా ప్రధాని వెలయుం గృతులన్. 86 టీక. 'వేదోవికమార్గ చర్య!" " యథాశాస్త్రముగ; ఎసఁగలగ = అతిశయించఁగా, శ్రమము. (యధానంఖ్యము॥) . అబి వస్థ్యంతములు - క. ఏవంవిధ గుణమణిఖని, కావిర్భనదురుకృపాకటా జనికి ల క్ష్మీవల్లభచరణాంబుజ, సేవా హేవాక శీలశీలనమునికిన్, కలం. 87 టీక. ఏవంవిధగుణమణిఖనికి - ఇట్టి గుణములనిడి రత్నములకు గనియైనవానికి; అవి... జరికి = పుట్టుచున్న గొప్పదయారసమొలికెడి చూపుగలవానికి; లక్ష్మీ... మునికె = విష్ణుసాద పద్మముల సేవా ప్రౌఢక్వనుడి స్వభావమును పరిశీలించుటలో ముని యగువానికి. (అనఁగా విష్ణుపాద సేవ యందత్యంతాసక్తి కలవానికని భావము. ] క. అఁధకరిపుగంధ ద్రుమ,గం థాంధద్విపవిపక్ష గరుడ టీ బాంధవబంధురకీర్తి సు,గంధిలభు నత్రయునకు ఘనవినయునగున్. 88 జీక. ఆంధక... శ్రయునకు ఆంధకరిపు శివుఁడు; గంధద్రుము = చందన వృక్షము ; గంధాంధద్విపవిపక్ష = కటికచీఁకటి యను నేనుఁగునకు విరోధియగు సింహము చంద్రుఁడు; గరుడ త్రోటీ - గరుడునిముక్కు; (ఆను వీడికి) బాంధవ - మిత్రమైన-సమానమైన; బంధురళీర్తి = గొప్పకీర్తి చేత; సుగంధిత పరిమళించుచున్న - వ్యానించుచున్న; భువనత్రయునకు" - స్వర్గ, మర్త్య, పాతాళ లోకములు కలవానికి. అలం. ఉపము. క. చతురుదధివలయంలయిత, కుతల భరణకరణభుజునకును సంజయునకు సుతశౌరికి జితవైరికి, హిత కారికి సరుదగమున హేలాకరికిన్, . 89 టీక. చతురు....... ... భుజునకును చుట్టును నాల్గు సముద్రములు గల భూమిని ధరింపఁగల భుజములు కలవానికి; నుత కారికా - స్తుతింపఁబడిన విష్ణువు కలవానికి; జిత వైరికిన్ జయింపఁబడిన శత్రువులు కలవానికి; సమదగమన హేలా కరికి - విలాసముతో ఁ గూడిన గమనముచే వినుఁగైనవానికి; క. వాణీనఖముఖము ఖరిత, వీణాని శ్వాణపల్లవితనూత్నసుథా ప్రాణసఖ లేఖనీకల, రాణున కాచరితభూసురత్రాణునకున్. - • 90 టీక. వాణీ... రాణులు" వాణీనఖముఖముఖరిక = సరస్వతీదేవి గోటికొనలచే మీటఁ బడిన; వీణానిశ్వాణ = వీణాధ్వనిచే జల్లనిత చిగిర్చిన; నూత్నసుధాప్రాణసఖ - సరిక్రొత్త యమృతముఁబోలిన; లేఖనీకలరామునకు = గంటముయొక్క మధురధ్వని కలవానికి; (వేదాద్రి గంట ముతో వ్రాయుచున్నపుడు కలిగిన ధ్వని సరస్వతీదేవి వీణను మీటు ధ్వనివలె మధురమై యుండునని భావము.] ఆచరితధూసురత్రాణునకు - బ్రాహ్మణులను రక్షించుణానికి - బ్రాహ్మణులను పోషించువానికి, క. సంధారఘుపతికి వృష,స్కంధు కైదంయుగీనకర్ణునకు సమి సంధాతకు బంధు కుళ్ళను ఛాతికు 'దాతకును వృషభగమమునకున్. 1. చ. కారి. 2. క. ధారకు, ర॥ దారతకు ఈ. తారకకు. 91<noinclude><references/></noinclude> 6q52s0132kr6s2l89wwnrhc4uun926b 104 212503 554721 2026-04-28T04:32:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము . 28 టీక. సంధారమువతికి " " ప్రతిజ్ఞయందు రాముఁ డగువానికి; వృషస్కంధునకు - ఎద్దు మూఁపురముఁబోలం అంసములు కలవానికి; ఐదరియ శీనకర్ణునకు = (దానమునందు) ఈ యంగపు కర్ణుఁడైనవా...' 554721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము . 28 టీక. సంధారమువతికి " " ప్రతిజ్ఞయందు రాముఁ డగువానికి; వృషస్కంధునకు - ఎద్దు మూఁపురముఁబోలం అంసములు కలవానికి; ఐదరియ శీనకర్ణునకు = (దానమునందు) ఈ యంగపు కర్ణుఁడైనవానికి; సమినాంధారకు యుద్ధమున మాంధాతృచక్రవర్తి యైనవానికి; బాంధవళుభ సంధారకు" = బంధుపులకు మేళ్లు కూర్చువానికి; దాతకును - త్యాగికి; వృషధగమనునకు జవృన ఛము యొక్క గమనమువంటి శ్రీవియైన నడక గలవానికి. క. భీష్మ క్రోధాంధవిమత, సీమంతవతీలలామసీమంతమణి స్తోమాపాకరణపటు, ళ్యారులకరవాలజయ సహాయభుజునకున్. = = 92 టీశ. భీమ... భుజునకజ్ - భీమశ్రీ థాంధ - భయంకరమైన కోపముచేఁ గన్ను కానని; వినుతేజ శత్రువులయొక్క, సీమంతవ తీలలాదు = ఇల్లాండ్ర యొక్క సీనుకరణిస్తోమ - పావటలయందలి మణులగుంపుకు; అపాకరణ = పోఁగొట్టుటయందు - అనఁగా - శత్రు వీరులను సంహరించుటయందు; పటు - సమర్థమైన; శ్యామలకరవాల నల్లనికత్తివలన; జయసహాయముజునకు - జయముతోఁ గూడిన భుజము(చేయి) కలవానికి. - శ, రవికిరణరుచికి మతిభా,రవికి విరుతలచినగళితర పదభూపా రవికి భుజాంతకమణిహా, 'రవికిని రుచిరాకృతికి శిధరాభృతికృతికిన్. 98 టీక. రవికిరణరుచికికొ = సూర్యకిరణములవంటి కాంతి కలవానికి; మతిభారనికి" = బుద్ధి యందు భారనికవి యగువానికి; విమఠ... రవికిక్ = శత్రు రాజుల మంత్రులయొక్క కారిన రవిముకల కాలియం'జెమ్రోఁత కలవానికి, [శత్రు రాజుల మంత్రులు తామే గొప్ప యాలోచన గలవారముని భావించి, ఔద్ధక్యముతో శాలికి బిరుదు కడియములు ధరించియుండిరి; కాని వేదాద్రి మం త్రి బుద్ధిబలము ముందర వారి బుద్ధిబలము తీసికట్టయి, వారి ప్రభువుల కపజయము కలిగినది; కాన వారు కమ ప్రగల్భ ములకు సిగ్గుపడి తమ బిరుదుకడియములకు దీసివేయుచుండఁగా ఆని ధ్వని చేయున్న పని భావము.] భుజాంకరమణిహార, వికీక్ =నడ,స్థలముపైఁ గల హారముయొక్క మణుల ప్రకాశము కలవానికి; రుచిరా కృతికిక్" = చక్కని ఆకారముకలవానికి-సుందరునకు; ధరాధృతికృతికి భూమిని భరించు నేర్పరికి. క. రామానుజయ్య సుతునకు, శ్రీమంతున కఠిపార్థజీ సూతహయ 'స్థోమోన్నతికి విరూరి, శ్రీమద్వేదా ద్రి మం త్రి సింహంబునకున్ . - 94 టీ. . ఆర్థి సార్థ... న్న తికికా యాచకుల విషయమున జీమూతవాహనుని స్థైర్యముఁబోలిన గొప్ప స్థైర్యము కలవానికి; ఇచట 'జీమూతహయ స్తోమోన్న తికి' ఆను మూల పాఠమును, ' - జీమూక వాహన సమూహముయొక్క గౌరవము కలవానికి యాచకులకు ఇష్టవస్తువులనిచ్చుటయందు జీమూత వాహనునివంటివారిని అనేకులను పోలినవానికి అని అర్థము.' అను టీకయు పూర్వముద్రిత ప్రతులందు కనఁబడుచున్నవి; అవి సరిశావు. జీమూతనా హనుఁడు శంఖచూడుని ప్రాణముఁ గాపాడుటకు తన ప్రాణము నిచ్చు స్థైర్యము కలిగియుండెనవి ప్రసిద్ధము. వ, అభ్యుదయపరంపరాభివృద్ధిగా నారియొక సర్పంబూనిన పౌండరీకమాహాత్మ్యంబు నకుం గ థావిధానం బెట్టిదనిన. కావిందం, 95 1.చ.. 2. చ, శృతి, 3. ట. కార్య. 4. క. సోమోన్నతికి, ద. స్థోమోన్నతికి. 5.చ.<noinclude><references/></noinclude> 5oeq1hbu5dp99qxsx9cr9ffop2rak2q 104 212504 554722 2026-04-28T04:32:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '24 పాండురంగమాహాత్మ్య ము కథాప్రారంభము మ. తులితో క్షధ్వజసూతుఁడై వెలయు సూతుం గాంచి ముఠా శౌనకా దులు క్షేత్రంబును వేల్పుఁ దీర్థము బుధస్తుక్య ప్రభావంబులై దళితైన స్తిమిరంబులై య...' 554722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>24 పాండురంగమాహాత్మ్య ము కథాప్రారంభము మ. తులితో క్షధ్వజసూతుఁడై వెలయు సూతుం గాంచి ముఠా శౌనకా దులు క్షేత్రంబును వేల్పుఁ దీర్థము బుధస్తుక్య ప్రభావంబులై దళితైన స్తిమిరంబులై యిహపరార్థ ప్రా ఫ్లిమూలంబు లై యిలపై నొక్కెదఁ గల్గెనే ననభమూర్తీ! తెల్పవే నావుడున్. 96 టీక, తులితోక్షధ్వజియాతుఁడు సరిపోల్పఁబడిన (శివుని సారథియగు) బ్రహ్మ కలవాఁడు. బుధస్తుశ్య ప్రభావంబులై ఆ విద్వాంసులచేఁ కొనియాడఁబడిన గొప్పతనము కల పై ; దళితైన స్తిమిరంబులై నా నశింపఁ జేయఁబడిన "పాపము లను చీకటులు కలపై; ఇహపరార్ధ ప్రాప్తిమూలంబులై లౌకిక సుఖములకు పొందుటకు కారణములై. - ఐహిక, పార క. ఆఋషుల ప్రశ్న మంగీ, కారం బొనరించి పలుకుఁ 'గథకుఁడు శ్రీరా ధారాధనహితచర్యు, బోరాశర్యుం దలంచి ప్రాంజలి యగుచున్. . 97 టీక. అంగీకారంలొనరించి = (జబాబు చెప్పుటకు) గ్రహించి; కథకుఁడు - కథలు చెప్పు సూతుఁడు; శ్రీనాథా... చర్యు విష్ణుదేవుని యారాధన మను మేలికనిచేయ వానిని; పారాశర్యు వ్యాగుని; ప్రాంజలి, యగుచున్ = చేతులు జోడించి [ప్రాసమునందుహల్లుల కేనియమముశాన - తొలి పాదమున 'ఋ' ప్రాసమందుండుట దోషముకాదు). న, మహాత్తులారా ! యీ పురావృత్తంబు త్రిరావృత్తంబుగా ను సరుశ్లోకుం డగు కృష్ణద్వైపాయనవలన ము న్నెఱింగినయది కల దత్తెఱం గభిలంబులకు వచ్చు నట్లుగా విన్నవించెద వినుం డని సూతుం డి ట్లనియె. 98 టీక, పురావృక్తంబు = తొల్లిటికథ; త్రిరావృత్తంబుగాన్ = మూడుపారులుగా; ఇందును ముమ్మాలు చెప్పఁబడుట సూచికము. ఉత్తమ కుండు = గొప్పకీర్తికలవాఁడు. అం కాశీ పుర వర్ణన జ 99 శా. శీతాహార్యసుతాళి మీనికచరాజీవంబు విశ్వేశ్వర జ్యోతిర్లింగవిశుద్ధరత్న ఖని మోటో పాయడు దుగ్ధాబ్ధివే లాతీరావని 'డుఁఠినామ గజాలానంబు గంగామృత స్ట్రోతో నిస్సృతిచంద్ర గోళ మన మించుం గాశి శ్రీ రాశియై, టీక, శీతా... వం - హార్యను హిమవత్పర్వతపుత్రిక యగు పార్వతి యను; ఆళినీ ఆ ఆఁడుతు మైదకు; నిశచరాజీవంబు - వికసించిన తామరపువ్వు; ఐశ్వేశ్వర ఖని విశ్వే శ్వర జ్యోతిర్లింగ మను స్వచ్ఛమైన రత్నమునకు నిధియైనది; మోజో పని - "మోక్షసాధనమగు పాలసముద్ర మనకు ఒడ్డు; దురికి.. లానంబు ఆ దుంరి యను పేరుగల గజమునకు (వినాయకునకు) గబంధన స్తంభము; గంగా... గోళము • గంగ యను నమృత ప్రవాహము ప్రవించుటకు చంద్ర మండలము; శ్రీరాశి = సంపదల రాశి; అలం. రూపకము. = శా. ప్రాలేయాచలకన్యకా పదనశుంభత్పద్మ సౌరభ్యము ర్రోలంగల్గియుఁ దుష్టి లేక మునిహృతో డాబ్జ సౌగంధ్యలీ 1.ద. నాకఁడు. 2.ర. పురాతన. 3. చ. ముక్తాబి. 4. క. దుండిచ. దుండి. 3. చ. చంద్రగోళి, 6. చ, దృష్టి,<noinclude><references/></noinclude> 5cogfj0frbb9o1kmkpae0zg2l9gyv92 104 212505 554723 2026-04-28T04:32:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము • లాలాలిత్యముఁ గోరు నొక్క, సీతరోలంబంబు నైజాకృతిగా డాలొందించుఁ బరాసుల భ్రమరకీటన్యాయరీతి బురిక్. 25 100 = టీక. ప్రాలేయా... సౌరధ్యము = మంచుకొండుపుత్రికయగు పార్వతియ...' 554723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము • లాలాలిత్యముఁ గోరు నొక్క, సీతరోలంబంబు నైజాకృతిగా డాలొందించుఁ బరాసుల భ్రమరకీటన్యాయరీతి బురిక్. 25 100 = టీక. ప్రాలేయా... సౌరధ్యము = మంచుకొండుపుత్రికయగు పార్వతియొక్క ముఖ మను వికసించుచున్న పద్మముయొక్క పరిమళమురు; లంగల్గియఁన్ = అనుభవింపఁజాలియు; తుష్టి లేక తనివితీరక; మనీ... లాలిత్యముతో " = ముగ్గుల హృదయములలోపలి పద్మముయొక్క పరిమళవిలాసపు మనోజ్ఞతను (మశోజ్ఞ సైఁన మునుల హృదయకమల పరిమళముననుట]. సీతరోలంబంబులు తెల్ల తు మైద; (శివుఁడని భావము.) నైజాకృతిక్ తన యాకారముతో; డాలొందించుకో - ప్రకాశింగఁ జేయును. [హృతోడాబ్జ = హృదయములోపలి భాగమయిన కమలముయొక్క అని పూర్వటీక.] క్రమరకీటన్యాయము = తు పెద యొక కీటకమును దెచ్చి కనగూటిలో నుంచి, రొదచేయుచు, ఆ గూటిచుట్టును తిరుగుచుండును. కొంకకాలమున కా కీటకముకూడ క్రమరనుగునఁట; అట్లే ముని హృత్కమలములఁ జరించు శివుఁడు వారికందరికిని సారూప్యసిద్ధిని కలిగించునని భావము. అలం. రూపకము. నీ, ఒకనాఁడుఁ 'దీర్థోపయోగి కాని శకుండు నౌఁదల ధరియించు నభ్రగంగ నా ప్రొద పొయి రాఁజనట్టి నిర్వేదయు భోగించు నైశ్వర్యము లెనిమిదియుఁ బుష్క రాతుల పొంతఁ బోని వర్ష ధరుండు దేహార్ధమునఁ దాల్చుఁ దిగఁబోఁడి. నాయుధ ప్రభఁ గాంచి యలఁగు భీరువుఁ బూను వాఁడిము రాములవేఁడియలుగు తే. మలినవ ర్తనుఁడును సుథాలలితమూర్తి, మించి వర్తించు; మతి లేని మీదకుండు నివర్యులఁ జదివించు మళ్లీనీడఁ, బంచముఖునీట మే నోసరించెనేని. ఔఁదలన్ . = 101 టీక. తీర్థచయోగి = పుణ్యతీర్థమున స్నానము చేసినవాఁడు; శరుఁడు నా మూడుఁడు; | కలపెనీ; ఆప్రొద్దు - ఆరోజు; పోయి రాజనట్టి - కూటికి లేనట్టి; నిర్వేద = [నిరు పేద యనుటకు స్థప్త సముగా స్వతంత్రించి యిది వాడఁబడినది] మిక్కిలి బీఁద వాఁడు; ఐశ్వర్యము అప్లైశ్వర్యములను (అణిమ, మహిమ, గరిమ, లఘిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యము, కెనిమిదియన్ ఈశత్వము, వశిత్వము ననునవి ఐశ్వర్యములు.) పుష్కరాక్షుల సొంత = తామరపూలవంటికన్నులు గల స్త్రీలవైపు; వర్ష ధరుండు నపుచ కుఁడు; దేహార్థమునః =ఆఱమేనర్; ఆయుధ ప్రభశ్ = ఆయుధముల కాంతిని; అలఁగు = వెనుదీయు; వాఁడి...... యలుగున్ = వాఁడియైన మూఁడు మొనలు గల తీజ్ఞమగు నాయుధమును-త్రిశూలమును; మలినవ ర్తనుఁడును - చెడునడత కలవాఁడును; సుధాల లిశమూర్తి అమృతమువలె స్వచ్ఛ మైన దేహము కల చంద్రునిః మించి = ఆతిక్రమించి; మేదకుండు = స్తబ్ధుఁడు సోమరి; పంచముఖునీటī = శివుని పట్టణమగు కాళియందు; మేను, ఓనరించెనేనిక్" జః శరీరమును విడిచినయెడల. . మీఁదిపద్యమునఁ జెప్పఁబడిన శివసారూప్యమే యిందు విపులముగా వర్ణింపఁబడినది. క, ఆనందకాననంబున, నానందకపాణీ కేశ వాహ్వయమునఁ బెం పానం దగు ము క్లిప్రభ,దానందితహారనీలతరలోపముఁడై . . 10 టీక, ఆనందకాననంబుననే" - కాళియందు; ఆ నందకపాణి - నందకమను ఖడ్గము కరమునఁ గల విష్ణువు: కేశవాహ్వయమున - కేశవుఁడను పేర; పెంపు, ఆనజ్, తగుకొ" - అతిశయముఁ బొందఁదగియుండును; ముక్తి... సముడై - ముక్తికాంతను కృప్తిపఱచిన హారమునందలి నల్లనైన మధ్య మణిని పోలినవాడై . అలం. అమ్మప్రాసము. ఉన మ. 1. క. తీర్ధోపయోగి. 2. తీలగఁబోణి చ పాండురంగ<noinclude><references/></noinclude> 8kwa1zws9osbsjclwwbuy5ya8na2juk 104 212506 554724 2026-04-28T04:32:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '26 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. శ్రీకరోదయవధూలోకానన ప్రభానాటితే బహుచంద్ర నాటనంబు సమ్మర్దగ ళిత భూషారత్న మంజరీ 'యోజితర థ్యా ప్రపూజనంబు కైలాస శై లసంకాశ సౌధని వేళ కౌముదీక వచిత గగనత...' 554724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>26 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. శ్రీకరోదయవధూలోకానన ప్రభానాటితే బహుచంద్ర నాటనంబు సమ్మర్దగ ళిత భూషారత్న మంజరీ 'యోజితర థ్యా ప్రపూజనంబు కైలాస శై లసంకాశ సౌధని వేళ కౌముదీక వచిత గగనతలము వి స్త్రీర్ణవిపణివిద్య సరస్తువజ ప్రకటితరత్న గర్భాజఠరము తే. విపుల పవమాన తాండవ సమాన, లాంఛధ్వజప పల్ల వలలామ మౌళి చిత॰కళాకృత్య హేళిహయము, దీపితం బహు శ్రీ కాశికాపురంబు. 108 టీక. శ్రీక...నంబు- శ్రీకరోదయ సంపదను గలిగించు నదయము కల కళలనీరు; వధూలోకానన స్త్రీలసమూహముయొక్క ముఖములయొక్క; ప్రభా = కాంతిచే; నాటిక = నాట్యము చేయఁబడిన; బహుచంద్ర కాటనంబు = పెక్కరు చంద్రుల నటన కలపి: అచటిస్త్రీల ముఖములు కళలఁల గుచు చంద్రులవలె నున్న ననియు, స్త్రీ లిటునటు కదలుచుండఁగా పెక్కుమంది చంద్రులు బాట్యము. చేయు చున్న ట్లని ప్రకాశించుచున్న వనియును భావము. = సమర్ధ ... పూజనంబు-సమర్ధ జనుల ఇఱుకటము; గళిత జాతిన; భూమి నగలయందలి; రత్నమంజరీ - రకముల చేతను, ముత్యములచేతను, యోజిత = కూర్పఁబడిన; రథ్యావపూజనంబు రాజవీథి యొక్క పూజకలది; జశులు యెరయిక వలన నగలలోని రత్నములు, ముఖ్యములు రాలి, ఆవి రక్ష్యను పూజించుచున్నట్లున్నవని భావము. (మంజరీ - గుత్తులతోడ అని పూర్వటీక.] కైలాసకలము - కైలాస శైలసంకాశ = కైలాసపర్వతముతో సమానమైన తెల్లనైన; సౌధనివేశకాముదీ - సేడల (కాంతి యనెడు) వెన్నెలచే; కవచితగ గనకలము = ఆక్రమింపఁబడిన (ఆచరించఁబడిన) ఆకాశముగలది; ఆ యూరిమేడలు కైలాసములవలె తెల్లగా నున్న పనియు, వాని కాంతి గగనమెల్లైడల వ్యాపించెననినియు భావము. . విస్తీర్ణ... జఠరము - విస్తీర్ణవివణివిన్యస్త - విశాలములైన అంగళ్లయందు ఉంచఁబడిన పేర్చం బడిన); వస్తుప్రజ = వస్తుసముదాయముచేః ప్రకటిత = వెల్లడిచేయఁబడిన; రత్నగర్భాజకరము = భూగ ర్భము కలది; కాళియందలి విశాలములైన యంగళ్లలో వివిధములగు రత్నములు అమ్మకమునకు "పేర్పం బడఁగా, అవి రత్నగర్భయగు భూమి లోపలిభాగ మిట్టిదని ప్రకటించుచున్నట్లున్నదని భావము. విపుల... హయము - విపులసనమాన తాండవ ఎక్కువైన గాలియొక్క నాట్యము (కదలిక) దే; వేదమాన = కదలుచున్న; (జీవమాన చలింపఁ జేయఁబడుచున్న అని పూర్వటీక.] లాంఛనధ్వజ ! చిహ్న మైన ధ్వజముయొక్క- జెండాయొక్క పట్టపల్ల వలలానువళి = చలి వెపుఁబట్టువస్త్రముతో నైన టెక్కవుఁ జీవఱిభాగముచే; రచిత - చేయఁబడిన; కళాశృత్య = (కొరడాతో) త్రోలుట గల హేళిహయము = సూర్యుని గుఱ్ఱములు కలది; ఆ పట్టణమునఁగల జెండా గుడ్డల చివటిభాగములు గాలి కెగురుచు, సూర్యుని గుఱ్ఱములను కొరడాతో కొట్టి తోలుచున్నట్లున్న పని భావము: ఆ జెండాలు సూర్యమండలమువకు వ్యాపించి యున్నవనుట. అలం. ఉదా శ్రము, ఉత్ప్రేక్ష, ఊపములు. చ, జలజపరాగరాగరస సంగతమౌ పరిఖాజలంబులో పలం బ్రతిబింబితంబు లగు బంగరు కోటకుఁ బెట్టినట్టి కొ మ్మల చెలువంబునం బురీరమారమణీమణి యొప్పు రావియా కులమొలనూలు పెట్టెననఁ గోరి కనుంగొనువారు మెచ్చఁగన్. 101 1.ట. బహురత్న. 2. క. నాటనంబు. చ, నాటకంబు ఈ నాటికంబు. 3. చ. భూషణ. 4. ఈ. 5. క.కళా.<noinclude><references/></noinclude> bnmjkjcajbfhu8g641gr3us8yu663yd 104 212507 554725 2026-04-28T04:33:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము ...... తామరపూవుల పుప్పొడి రంగు నీటితోఁగూడిన; పరిఖావిలంబు లోపక్ ల= ఆగ డ్తనీటిలో; కొమ్మల చెలువంబునన్ = కోటకొమ్మల చక్కఁదనముచే; పురిరమారమణీమణి = నరగ శోభ యను స్త్రీ. ఆగ...' 554725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము ...... తామరపూవుల పుప్పొడి రంగు నీటితోఁగూడిన; పరిఖావిలంబు లోపక్ ల= ఆగ డ్తనీటిలో; కొమ్మల చెలువంబునన్ = కోటకొమ్మల చక్కఁదనముచే; పురిరమారమణీమణి = నరగ శోభ యను స్త్రీ. ఆగడ్తనీటిలో నందలి తామరపూవుల వుప్పొడి పడి నీరు పచ్చనయ్యెను; ఆలమ బంగరు కోట బొమ్మలు ప్రతిఫలింపఁగా ఆవి రావియాకులవలె నున్నవి; నాని శోభను చూచువారికి 'నగరయను లక్ష్మీ నాఁడుది రానియాకుల మొలనూలు కట్టుకొన్నదేమో; అన్నట్లు తోఁచుచున్నదని భావము. . ఆలం క. పెరిగిన త్రివిక్ర మేశ్వరు, చరణతులాకోటి యతఁడు సంహృతదేహ స్ఫుఁణుం డగునపు డూడిన, కరణిం బురికోట యొప్పుఁ గళమయంబై. 05 టీక. త్రివిక్ర మేశ్వరు - త్రివిక్రమనియొక్క చరణతులకోటి - కాలికిఁదొడిగిన బంగరు టుందె; సంహృతదేహస్ఫురణుండు తగ్గింపఁబడిన శరీర ప్రకాశముకలవాఁడు తగ్గించుకొన్న దేహముకల నామనుఁడు; ఊడినకరణి - జాతిపడినట్లుగా; కనకమయంబై - బంగారుమయమై. త్రివిక్రముఁడు దేహమును పెంచి, ఒక పాదమును స్వర్గమునకుఁ బ్రసరింపఁ జేసెను; అపుడా పాదమున బంగరుటందె యుండెను. అతఁడు పొట్టివాఁడుగ మాఱి పాదమును, పొట్టిదిగా జేయఁగా వదులయిన అందె జారి నేలపైఁ బడినదఁట! ఆ బంగరుటు దెవ కాశీపట్టణపుఁగోట కనకమయమయి ఆలం, కల్పితోపమ. యున్నదని భావము. => చ, 7పరిఖ నిజా త్రయాంబువరి పాటిఁ దలిర్పఁ బదాఱువ న్నె బం గరువున నైన రాజగృహకల్పన కర్ణికగాఁగ గంధసిం ధు:ములు తేటులై మొదయఁ దోరవుఁ గొమ్మలు తేకు లట్లుగా ధరయను కొల్ని లో మొలచు తామరపూవనఁ గోట మీటగున్. . 106 టీక. పరిఖ = ఆగడ్త; నిజాశ్ర యాంబువరి పాటిక్ - కనకు ఆధారనంగు నీటిక్రమమును; కలిర్ప" = ప్రకాశింపఁగా; రాజగృహకల్పన - రాజగృహపుఁ గూర్పు; కర్ణికగాఁగళ్ = తామర పూపులోని దుద్దుకాఁగా; గంధసింధురములు = మదపుటేనుఁగులు; మొరయల్ = ధ్వనిచేయఁగాః తోరపుఁగొమ్మలు = చక్కనికొమ్మలు; ల్నిలో = కొలనిలో; [కొలనిలో ఆనుటకు 'కొన్ని లో' అనునది స్వతంత్ర ప్రయోగము] మీటగు - అతిశయించి యుండును. 'భూమి యను కొలనిలో కోటయను తామరపూవు మొలచినది; ఆగడ్డ దానికి చుట్టునుగల నీటి మీరు లె నున్నది. కోటకొమ్మలు జేకులవలె నున్నది. బంగారు రాజగృహము పూవులోని దిమవలె నున్నది. ఆ పుష్పమున వినుఁగులు తు మొదలయి కొద చేయుచున్న "వని భావమఁ. -లం, ఉత్ప్రేక్ష. క. పురిరాకొమరుల కీర్త్యం, బరవాహీని భుజగపురికిఁ బలువిడిఁ జని యం "దిరవుకొన నెడము చాలమి, మరలినతఱి బుగ్గలన నమరు సౌధంబుల్. 107 టీశ. పురిరాకొరురుల - పట్టణములోని రాజపుత్రు లయొక్క; కీర్త్యంబర వాహిని - కీర్తి యను నాకాశగంగ; భుజగపురికిక్ - నాగలోకమునకు పాఠాశములకు; బలుపడిందని m పరాశ్రమము (ఆర్భాటము)తో పోయి; ఇరువు కొనన్ = నిలుచుటకు - ఉండుటకు; ఎడము, చాలమి స్థలము చాలనందున; మఱలినకండ్, బుగ్గలు - మఱల వెనుకకుఁ దిరుగునపుడు పుట్టిన నీటి బుడగలు; సౌధుబుల్ మేడలు; "మరు" = ఒప్పును. అలం. ఉత్ప్రేక్ష.. a C. ఋఁడగునప్పు.శ. ఈ 7.క. పరిఘు, రాజ్య. సూర్య. 8.చ. మొలుచు. 9. చ. ఇరుపుకొని.<noinclude><references/></noinclude> cyn8ocwna7mtr4g6afikb1iqdbn7y6s 104 212508 554726 2026-04-28T04:33:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ. నాకనదీ ప్రదీప్తపులినంబుల నిచ్చలు నిల్చి వస్తువుల్ సైకతలింగ పూజను 'సబ్బుతఱి రుణించుఁ దత్పతా కాకలంకణీరవము ఘంటలు మ్రోఁగుట ధూపధూమమల్ పై కొలువు సమర్...' 554726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>28 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ. నాకనదీ ప్రదీప్తపులినంబుల నిచ్చలు నిల్చి వస్తువుల్ సైకతలింగ పూజను 'సబ్బుతఱి రుణించుఁ దత్పతా కాకలంకణీరవము ఘంటలు మ్రోఁగుట ధూపధూమమల్ పై కొలువు సమర్ఘ గతిఁ బర్వెడు గుగ్గుల ధూప ధోరణిస్. 108 టీక నాక... నంబులక్ = గంగానదియొక్క ప్రకాశించు (స్వచ్ఛమైన, యిసుకతిన్నెలయందు; నిచ్చలు = ఎల్ల వేళల; సన్మునుల్ = గొప్పఋషులు; సైకతలింగ పూజనము" - ఇసుకతోఁ జేయఁబడిన శివలింగముల పూజ; సల్పుతండి - చేయునపుడు; తత్పతాకాశలకింకిణీరవము - అచటి 'జెండాలకుఁ గట్టబడిన చిఱుమువ్వల మధురధ్వని; మంటలు మ్రోఁగుట = (పూజాసమయమునందలి) ఘంటా నాద మును; కవణించుకో = పోలుననుట. ధూపధూమముల్ - పొగలనలెవ్యాదించు నావిరి; సమర్థ గతిఁబర్వేడు = కగినరీతిని, వ్యాపించు; గుగ్గులు ధూవధోరణీకో - గుగ్గిలపురూపపురీతిని; సైకోలుపుకో కలంగఁ జేయును; [ఇచట 'కపణించు = కలుగఁ జేయునట్టి ' అని పూర్వటీ'లా'' 'తసణించు' అనునది కింకిణీరవరు.నకు విశేషణముగా, కెప్పఁబడినది.] ఆలం, ఉపమ. = చ, చదువులపుట్టినిండ్లు శమసంపద యిక్కలు పుణ్యలక్ష్మీ కళా మొదలి దివాణముల్ సునసమూహమునాఁకటపంట లంచితా భ్యుదయనిసర్గబంధువులు ప్రోడతనంబుల ర్థాణముల్ పురిగొ బోద లేడు భూసురోత్తముల భూరిపని త్రిశరీప వల్లరల్. 10) టీక. శనసంపదయిక్కలు = శాంతిసంపదకు స్థానములు; మొదలిది పోణములొ " = ప్రధాన ములయిన కొలువుకూటములు - చోట్లు; సురసమూహమునాఁకటికుంటలు దేవకలయాఁకలికి వంట లయినవి - యాగాదులొనర్చునవి; అంచికా... బంధువులు - ఒప్పుచున్న శ్రీయస్సునకు దగ్గండి చుట్ట ములు; ప్రోడతనంబులతాణముల్ - నైపుణ్యములకు స్థానములు; భూసురో పిల్లరుల్ బ్రాహణుల పరమపవిత్రములైన తీగల వంటి దేహములు; పురిష్, పొద లేడు" ఇ : = వృద్ధిపొందును. ఆచట బ్రాహణులు విద్య, శాంతము, పుణ్యము, యాగాభిలోమ శ్రేయస్సు, నైపుణ్యము, పవిత్రత కలిగి వర్ధిల్లుచున్నారని భావము. (ఈ పద్యము మొదలుకొని నాలుగు పద్యములలో వరుసగా బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రు లను చాతుర్యర్ధ్యము వర్ణింపఁబడుచున్నది.] ఉ. పుట్టిన నాఁటి నుండియును బుణ్యులు సత్ఫల 7 మొదునంతకు బట్టిన కార్య మీశ్వరుఁడు పట్టన ని దృఢ ప్రతిజ్ఞు పట్టున ధర్మముల్ విడని ప్రాజ్ఞులు తద్ జ్ఞలపాలి వేలుపు కెట్టులు పోర నైదు పడి సేయని శూరులు వీటి రాసుతుల్. . 110 టీక. సత్ఫలము = తగినఫలము · కోరినకోరిక; పట్టిన కార్యము = తలపెట్టిన పనిని; ఈశ్వరుఁడు, పట్టిన = శివుఁడు వచ్చి, పట్టుదలపట్టి ఆడిగినను; ఈ = ఈయని - విధువని; దృఢ ప్ర తిజ్ఞులు గట్టి పట్టుదల కలవారు; ఏపట్టున ఏయెడలను; ధర్మముత్, విడని - విండ్లను విడువని, న్యాయములను విడువని, ప్రాజ్ఞులు - సమర్థులు; ఠజ్ జ్ఞల జెట్రులు - తత్త్వజ్ఞుల పాలిటి కల్పవృక్షములు - లేమి యడిగినను వాని నెల్ల ఇచ్చువారు; పోరు - యుద్ధమున; ఐదుపది నీయని - చేతులు జోడించుకొనని - శత్రువులకు లొంగని ('ఐదుపదిచేయని - చేతులు జోడించుకొని పొరిలేపోని' అని పూర్వటీక.) వీటిరాసుతుల్ : పట్టణములోని రాజపుత్రులు. 1. చ. జలీక్. † రప్పతా.శ. 2. చ. సమార్ధ గతి. 3. 8. యిక్కులు. శ్రీ. చ. మొదటి 5, ఛ, కాగెముల్, 6, క. పొదలెడి, ఈ పొదలెడు. 7. ఈ మందు. 8. ధర్మముఖ్వడని, ఈ.<noinclude><references/></noinclude> 5l71k671pfxizb5fdu0m84w0lxoz15d 104 212509 554727 2026-04-28T04:33:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము 29 గీ. 'బలయు రత్నాకరములు సంచులుగఁజేసి, పొదిలి నిను లెల్లఁ గొనిసంచి మొదలు చేసి బేరమాడెడుపాటి యుదారలక్ష్మి, బచ్చు లప్పురి నున్నారు పెచ్చు పెరిగి. 1:1 టీక. బలయు (భూమ...' 554727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము 29 గీ. 'బలయు రత్నాకరములు సంచులుగఁజేసి, పొదిలి నిను లెల్లఁ గొనిసంచి మొదలు చేసి బేరమాడెడుపాటి యుదారలక్ష్మి, బచ్చు లప్పురి నున్నారు పెచ్చు పెరిగి. 1:1 టీక. బలయు (భూమిని) చుట్టుకొని యుండు భూమినావరించిన; రత్నాకరములు సముద్ర ములను; పొదిని = ఆక్రమించి; నిధులెల్లఁగొని = మహాపద్మము, పద్మము, శంఖము, మకరము, కఛ్ఛపము, ముకుందము, కుందము, నీలము, వరము అను నవనిధులను గ్రహించి; నంచి మొదలఁ, చేసి = మూలధనము గాఁ జేసి-ఆసలుగా నుంచి; బేరమాడెడుపాటి = బేరమాడఁగల; ఉదారలక్ష్మి = గొప్ప సంపదలతో; లచ్చులు = వైశ్యులు. => క, హరమాళిహీర మచ్యుత, చరణాబ్దమకుదధార జాహ్నవి లోకే = శ్వరి తమసోదరి యగునఁట, పుణె వెలమల భాగ్యమహిమఁ బొగడఁగవశ మే! టీక. హరమౌళి హీరము శివునితలపైఁగల వజ్రమణి; అచ్యుత ..ధార విష్ణువు పొద పద్మమునందలి మకరందపుధార: గ్రంగ విష్ణుపాదోద్భవ యని ప్రసిద్ధి] జాహ్నవి = గంగ; పురి వెలమల భాగ్యమహిమ పట్టణములోని వెలమలు అను ఒక శూద్రజాతివారి గొప్పభాగ్యము; శూద్రులు విష్ణుపాదోద్భవులగుట గంగానదికి సహోదరులగుదురని యభిప్రాయము. (పూర్వటీక'లో 'వెలమల = శూద్రులయొక్క' అని యర్థము వ్రాయఁబడినది. వెలమపదము శూద్ర సామాన్యబోధకముకాదు; విశేష వాచకము.] ఉ. భూమియు నాకసంబు తమపొంకమున బిగియించు తత్పురీ సామజకోటియున్నతికి సర్వజగంబులఁ గల్గు నున్నతులో భూమము డింది వామనతఁ బూనఁగ దక్షిణ దిక్కు నేనుఁగుఁ వామన మంచు వాడఁదగవా? దగ వాడరుగాక భూజనుల్. 118 టీశ, పొంకమునస్ m పొందిక చేత ఆకారము చేత; బిగియించు - బిగిసికొనునట్లు చేయం ఇలికించు; తత్సురీ... యున్న లికిన్ = ఆపట్టణములోని వినుఁగుల ఎత్తునకు; భూమము, డింది ఆధిక్యము, అణఁగి (పోయి); నామనతన్, పూనంగర్ - పొట్టితనమును, పొందఁగా పొట్టివి కాఁగా; ఆడఁదగ వా? ఆ పలుకుట న్యాయమా? భూజను5' == ప్రజలు; తగవాడరుగాక ! = న్యాయము పలుకరుగదా ! “దక్షిణపుదిగ్గజమునకు వామనమని పేరు; అది పొట్టిదగుటచే ఆ పేరు దానికి కలిగియుండ పలేను. కానీ అది సరికాదు. ఏలయన- కాళిలోని ఏనుఁగులతో సరిపోల్చి చూచినచో తక్కిన యేనుఁగు లన్నియు వామనములే యగుచున్నవి; ప్రజల న్యాయముగ పాపము! దక్షిణదిగ్గ జమునకు మాత్రము వామనమని పేరు పెట్టినారు" అని భావము. అలం. నిరుక్తి, అర్థాంతరన్యాసము. చ. కెరలక క్రమరింప 'నడు గెంటనె నిల్చు నొకింత నూకిన శరనిధు లేడుదాఁటు మెయి చాచి చివుక్కున నుక్కు మీవారి సం గరమున గాయమైన పతిఁ గాఁచుఁ జలింపక తత్పురీహరుల్ హరిహయుమావు ముక్తా డిగిన యంబుధి రేవున వచ్చెనో సుమీ! 114 టీక. కెరలక = సంభ్రమింపక; క్రమ్మరిషన్ = మళ్లింపఁగా; ఆడు గెంట" = అడుగుపడిన మాత్రముననే; ('అడుగు + ఎఁడు") ఒశీంత = కొంచెము; నూకినన్ = త్రోలినను; శరనిధులు - సముద్ర ములు; 'మెయి - దేహము; చివుక్కున కో - తటాలున; ఉక్కుమీదకి ఎక్కువ శౌర్యము పొంది; సంగరమునక్ = యుద్ధమునందు; గాయమైన; పతిన్ = గాయపడిన యజమానుని; కత్పురీహరుల్ . 1. చ. జలియు. ట. బలియు. 2. క. యానః॥ ద, యగుననుట. 3. క. పొగడఁగ. 4.చ. నడి. 5. ఈ. దాటి,<noinclude><references/></noinclude> tt607qznipwczwedvf06xed9wravb6g 104 212510 554728 2026-04-28T05:53:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '20 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఆ (కాశీ) పట్టణములోని గుఱ్ఱములు; హరిహయ; మావు ఇంద్రు నివాహనమైనయుడై ్చళ్ళవము; మున్; డిగిన = పూర్వము దిగివచ్చిన; అంబుధి రేవునక్ - (పాల) సముద్రపురేవునుండి; వచ్...' 554728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>20 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఆ (కాశీ) పట్టణములోని గుఱ్ఱములు; హరిహయ; మావు ఇంద్రు నివాహనమైనయుడై ్చళ్ళవము; మున్; డిగిన = పూర్వము దిగివచ్చిన; అంబుధి రేవునక్ - (పాల) సముద్రపురేవునుండి; వచ్చెనోనుమీ వచ్చెనో యేమో! ఆయూరి గుఱ్ఱములు ఉచ్చైశ్శవమువలె పాలసముద్రమునఁ బుట్టి వచ్చెనో యన్నట్లు మేలిగుణములు కలిగి యున్నవని భావము. ఆలం. ఉ. సారథి ఛాందసుండు బడి సాగదు చక్రయుగంబు ప్రాతపం చారపుగుఱ్ఱముల్ రథియు శౌర్యముఁనం దరమాని సాతవి సారము 'ఖండఖండములు తానఁట మాసరి యందుఁ దత్పురిం బేరులు నవ్వు శంకరునిలేచిని గేతన కింకిణీధ్వనివ్. 115 టీక. ఛాందనుండు. వేదజడుఁడు - నేర్పు లేనివాఁడు; బడిన్ = క్రమముగా; ప్రాంతపంచారపు గుఱ్ఱముల్ = ప్రాంత వ్యాసనముగల - (మార్పు లేని) ప్రాంతరీతినడకగల గుఱ్ఱములు; అఱమానికి = సగము వీరుఁడు అర్ధ నారీశ్వరుఁడు; (లేక) సగమాఁడుది; ఆత్మవిస్తారము తనవిరివి-తన స్వరూపమంతయు; ఖండఖండములు (అతుకులు వేసిన) ముక్క ముక్కలు- [శతాంగముకాన] "లేరులం రథములు, శంకరుని తేరిని = (త్రిపురాసురసంహారమునకు బయలు కలినపుడు) శంకరునికి రధ మైన భూమిని; కేతనకింకిణీధ్వనిన్ = తమ జెండాకుఁ గల చిఱుగంటలధ్వనిచే శివుఁడు త్రిపురాసురసంహారమునకు బయలు చేరినపుడు భూమి యాకని రక్షమయ్యెను; బ్రహ్మ సారథిగను, సూర్యచంద్రులు చక్రములుగాను, వేద ములు గుఱ్ఱములుగను మాఱినవని పురాణగాధ. బ్రహ్మ ఛాందనుఁడనఁగా వేదములు చదువుకొన్న వారి దనియును, రథచక్ర ములు సూర్యచంద్రులగుటచే ఒకదానితఱువాక నింకొకటి నడుచునుగాని, రెండు చక్రములుకు ఒకసారిగా నడుపవనియు, నాలుగు వేదములును గుఱ్ఱము లగుటచే అవి నాఁటినుండి, నేఁటివి ఆకును ఎట్టిమార్పును లేక వెనుకటి పద్ధతిలోనే యున్న పనియు, రథముయజమాని శివుఁడగుటచే అతఁదర్ధనారీశ్వరుఁడగుట సగము మగతనము (పౌరుషము కలవాఁడనియు, భూమి రన్గమగుటచే నది ఖండఖండములుగా నుండును (నడుము నీరు, కొండలు మొదలగునవి యుండుట) గాని ఒకేచోట పూర్తిగ ఉండదనియు (ఖండములన భాగములనియు చెప్పవచ్చురు] నర్థమును గ్రహింపవలయును. సాధారణముగ రథము ఆతుకులు లేక యండును; సారథి నేర్పరి కావలెను; 'రెండు చక్రములు సరిగా సాగవలెను; గుఱ్ఱములు నూతనరీతుల నడకలను నేర్వవలెను; రథికుఁడు పూర్తిపౌరుషము కలిగి యుండవలెను. ఆయూరిలోని రథము లిట్టున్నమని భావము. 'ఈపధ్యమున 'ఆరమానిసాత్మ విస్తారము' అని ఇకారము మీఁద సంధి చేయఁబడినది; అది స్వతంత్ర ప్రయోగము. (వెనుకటి టీకాకారులు 'ప్రాఁతపంచారపు = మిక్కిలి ప్రాతవైన బహు కాలమునాటిపైన ఆ మిక్కిలి ముసలిదైన' అని అర్థమును వ్రాసియున్నారు. అందుల కాధారము మృగ్యము. ఇచట అన్ని యును వయసుమీటిన వేకదా !] ఆలం. వ్యతిరేకము. క, వేటాఱుతునియలుగ వరి, పాటన 2 మొనరించు బాహుపాటవ గరిమళా మేటు లగు పోటుమగ ల,వ్వీటూ విహరింతు రుగ్రవిక్రము లగుచున్. 116 టీక. వేటు, ఆఱుతునియలుగళ్ - ఒక్క వేటునకు అటు తునక లగునట్లుగా; అరి పాటనము, ఒనరించు - శత్రువులను నఱకపట చేయం- శత్రువులను సంహరించునట్టి; బాహుపాట వగరిమ గొప్ప భుజుల సామర్థ్యముచేత; 'మేటులగు = అధికులైన; పోటుమగలు యుద్ధవీరులు: ఉగ్రవిక్రము లగుదుకో" ఆ భయముకొల్పు కార్యముకలవారై, మీఁది నాల్గు పద్యములలోను వరుసగా వినుఁగులు, గుఱ్ఱములు, రక్తములు, కాల్బలము అను చతురు గబలము వర్ణింపబడినది. 8. ఈ. చూడఖండములు 9. క. మొనరించి. చ, మొనరించు.<noinclude><references/></noinclude> 9jj1ov7opslqh90hv3k8n3uhp93qk4m 104 212511 554729 2026-04-28T05:53:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాస నీ, 'మొలకచీఁకటి జలజల రాల్పఁగా రాదె నెఱులు మించిన వీరికురులయందు కెరలించి యమృతంబు 'గిలకొట్టఁగా రాదె ముద్దు చూపెడివీరి మోవులందు పచ్చబంగారు కుప్పలు నేయఁగా రాదె...' 554729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాస నీ, 'మొలకచీఁకటి జలజల రాల్పఁగా రాదె నెఱులు మించిన వీరికురులయందు కెరలించి యమృతంబు 'గిలకొట్టఁగా రాదె ముద్దు చూపెడివీరి మోవులందు పచ్చబంగారు కుప్పలు నేయఁగా రాదె గబ్బిని తన వీరి గుబ్బలందు 81 పండు వెన్నెల తేటఁ బరఢవింపఁగ రాదె నగవు గులెడి వీరి మొగములందు తే. సౌర! కరవాఁడిచూపుల పాయౌఘుళంబు, బాపురే! భూరికటితటీ భారమహీను చాఁగు! మదమందగమనలక్షణము లనఁగ, నేరువుల మింతు రప్పురి వారసతులు, . టీశ. 'మొలకచీఁకటి - అంకురించిన (దట్టమైన) చీకటి; రాల్సఁగారాజ! రాలునట్లు చేయ వచ్చునుగదా! నెఱులుమీంచిన = వంకరలు తిరిగిన; కేరలించి - 'రేఁన్; మోపులందు = పెదవులయందు; గిలకొట్టఁగారాదె = వ్రేళ్లతోఁ జీలుకరాదా? కుప్పలు = ప్రోఁగులు; గబ్బివిలిన = మదించిన-నిక్కఁ బాటియున్న; గుబ్బలందున్ = స్తనములందు; పరిఢవింపఁగ రాజ ! - ధరించునట్లు (కలుగునట్లు చేయ వచ్చునుగదా! ఔర! = ఆహా! (ఆశ్చర్య సూచకము). కర... యాభశంబు మిక్కిలి వాఁడిచూపుల ప్రసారము; బాపురే! సెబాను ! భూరి... మహిమ - పెద్దపిరుదుల గొప్పతనము; చాంగు! = భళీ!: మద,,, లక్షణములు మదముచే మెల్లనైన నడకలు; అవ్వరి వారసతులు ఆపట్టణములోని వెలయాండ్రు. వారస్త్రీల కురులు చీఁకట్లవలె నల్లనివనియు, మోవి యమృతపు నియనియు, గుబ్బలు బంగారు కుప్పలవలె నున్న పనియు, ముఖకాంతులు వెన్నెలరీతి నున్న వనియు, వారు సరస్సులపై వాఁడిచూపులను ప్రసరింపఁ జేయుచు, పెద్దవైన పిరుదులబరువును మెల్లమెల్లన నడచుచుందురనియును, వారు మిక్కిలి నేర్పులు కలవారనియు భావము, కురుల ముడి విప్పఁగా చీకఁట్లు జలజల రాలుననియు, మోదిని (వంట నొక్కి రేవఁగా) నమృతము లభించుననియు, గుబ్బలను నొక్కి బంగారు కుప్పలుగా చేయవచ్చుననియు, 'మోమున మోముఁజేర్చి యా కేఁటును పొందవచ్చుననియు గూఢముగు చమత్కారము. సీ, మారుతాహతి రాలు నారికేళఫలా లోనిడిసి జల్లించుపు, ప్రేమరసము చిలుక పోటులచేతఁ జరిగిన సహకార ఫలములఁ దొరఁగెడి వచ్చి తేనె. చిత్రోడ దంష్ట్రలు లు చెక్కు, సుగంధియనంటిపండ్లను గాఱు నవ్యసుధయుఁ బాక వేగారంభపరిపాటిఁ దమయంతఁ బగిలిన పనస గొబ్బండ్ల బేస లే. రిమేకమై కాలువలుగట్టి యే: హేలఁ, బరఁగ నందలి క్రియూట పసిమి టఁ బండు నవ్వీట ముక్కారుఁ బరి:డి గారు, సగస ధాన్యంబు నుంచి రాజనపు 10 జేల. టీక, మారు తాహతిన్ = గాలిదెబ్బచే; రాలు = రాలి, క్రిందపడిన: నారికేళఫలాళిన్ కొబ్బరిబొండ్లములచే; ఇడిసి = చీలి: జల్లించు - 'కాలు; పుండ్రే మురసము (నామాల) ఎఱ్ఱవెఱకుల రసము; (ఆనఁగా కొబ్బరిచెట్లఁ బండిన బొండ్లములు గాలికి రాలి క్రిందనున్న చెఱకుఁట పైఁ బడఁగా- ఆదెబ్బకు చెఱపగడలు చీలిరసమును ప్రవించుచున్న పసుట.] = = చిరిఁగిన = తూట్లుపడిన; సహకారఫలముల తీయమామిడిపండ్లనుండి; తొరఁగెడి కారు చున్న! వచ్చి తేనె = క్రొత్తరస మా॥ చిత్రో డదం స్త్రీలు ఉడుకకోరలు; చెక్కు గీరు; సుగంధి . 1. చ. గిలుకొట్టు, *జూ పెడి శ. ఈ. 2. చ. లీనెడు. + యవకుళంబు. శ. ర. 3. త నిడిసిరి, 4. క. జల్లించు, చ, జల్కించు. 5. 5. చిరిదిన. 6. జొరుగె.చ. 7. చ. దంష్ట్రలఁ చెక్కు ట. దంష్ట్రలం చెక్కు గుద్దినయ. గ్రాంబండ్ల, క. కొబ్బండ్ల, ఈ, ఈసూ.8.చ. యేకమై, 9. వ. హేళి. 10.6.00,<noinclude><references/></noinclude> 0eqe00dklh3b5e3wgmzs6c09g5q3lwg 104 212512 554730 2026-04-28T05:53:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 పాండురంగమాహాత్మ్యము యనింటి పండ్లను = కప్పురపుటనఁటిపండ్లనుండి; నవ్యసుధ - క్రొత్త యమృతము; పాశ వేగారం ద్రవరి పాటిక్ = వేగముగాఁ బండఁ బ్రారంభించు క్రమమున - వేగముగాఁ బండినదనుట;...' 554730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>82 పాండురంగమాహాత్మ్యము యనింటి పండ్లను = కప్పురపుటనఁటిపండ్లనుండి; నవ్యసుధ - క్రొత్త యమృతము; పాశ వేగారం ద్రవరి పాటిక్ = వేగముగాఁ బండఁ బ్రారంభించు క్రమమున - వేగముగాఁ బండినదనుట; పనస గొబ్బండ్ల "పేసము - గొప్పదననపండ్ల గుజ్జు: ఏకమై - కలిపి: ఏకాహేల ఒక్క మొగినిః జఱవన్ = హిందఁగాః క్రియ్యూటర్ - క్రిందియూటచేత; పనిమిరేట = బంగారు (పచ్చని) కాంతితో; .... మూఁడు కాలములును - మూఁడు వంటలురు; పసిఁడిగారు నవుఁ కేలన్ = మేలురకపు పంట నేలలందు; పండున్. బంగారమువంటి; రాజ ఆయూరి పంటపొలములకుఁ గల కాలువలందు చెఱకురసము, మామిడిపండ్లరసము, అనఁటిపండ్ల గుజ్జు, పనసపండ్ల గుజ్జు ప్రవహించి కోలను నిండి సారవంతముల చేయ టచే సత్సరమునకు మూఁడు వంట లను సమృద్ధిగాఁ బందునని భావము. చ. తెలతెలవాఱ నొయ్య నరుదెంచి నిశాంతర తాంతకాంత చెలువల కింపుగా మెలఁగి చెక్కులఁగూరిన చూర్ణకుంతలా వళీ సరళంబుగా జడిసి వాడిన సెజ్జల మీఁది ప్రావీరుల్ దొలఁగఁ బ్రభాతవాయువులు దోఁచుఁ బురిం బరిచారికాకృతిన్. టీకఁ ఒయ్య" = తిన్నంగా; నిశాంకరశాంతతాంతలు - 119 - వేకువజామునందలి భోగమైన = 'వెనుక అలసిపోయినవారు; చెలువలకు - స్త్రీలకు; ఇంపుగాన్ = ఆనందము కల్గునట్లు; మెలఁగి ఆ సంచ రించి; చెక్కలఁ గూరిన - చెక్కులను పొందిన చెక్కులపై జాటిన; చూర్ణ సంతలావళిన్ ముంగురు లను; జడిసి = మీఁదికి తొలఁగఁ ద్రోసి వాడిన - వాడిపోయిన; సెజ్జ్బలమీఁది ప్రొవిర - పడుకల మీఁది ప్రాంతపువ్వులు; తొలఁగ = తొలఁగి క్రిందఁ బడిపోవునట్లుగా; పరిచారికాకృతిజ్" = సేవకు రాంధ్ర వలె; ప్రభాతవాయువులు, తోచున్ = (ప్రాకశాల వాయువులు) - పిల్లగాలులు, ఉండును. ఉదయమున నీఁచు పిల్లవాయువులు రతాంతమున-మిగుల శ్రమఁ జెందిన స్త్రీల యాయాసము పోవునట్లు వీఁచును. చెక్కులపై జాఱిన ముంగురులను వెరుకకుఁ ద్రోసి సరిచేయును; శయ్యలపై వాడి యున్న పూవులను త్రోసివేసి, పడుకలను శుభ్రపఱచును; ఇట్లవి పరిచారికలవలె నాయునిదలను జీవిం చలం. ఉపమ అది ఆగస్త్యమహర్షి సభార్యండై సామికులకు వెడలుట నీ, ఏవంవిధఖ్యాతి నెసఁగు శ్రీ వారాణసీ కట్టణంబున సిద్ధతటిని పొంత సిద్ధాశ్రమంబు ఘటించి యందు లోపాముద్రయును దానుఁ బ్రభయుఁదరణీ యునుబోలెఁ బాయనియనుకూల దాంపత్యమునఁ బొల్చి ము కోటి తను భజింపఁ దారక బ్రహవిద్యారహస్యక్షాత చుళుకితాంభో రాశి కలశసూతి తే. బ్రహ్మనిభమూర్తి పెక్కు "కల్పంబు లుండి, విబుధయూథంబు ప్రార్థింప వింధ్యశిఖరి విక్రమాటోప మడడు నవ్వీడు వెడలెఁ, బరవివత్ప్రతికారతత్పరులు ఘనులు. టీశ. ఏవంవిధ ఖ్యాతి, ఎవఁగు - ఇట్టి గొప్పతనమున నతిశయించునట్టి; వారాణసీపట్టణ ముసకొ" వరుణ, అసి యను రెండు చిన్ననదుల నడుమఁగల) కాశీపట్టణమున; సిద్ధకటినిపొంత ! గంగగట్టున, సిద్ధాశ్రమంబు = యోగులు నసించు స్థలము; ఘటియించి = ఏర్పణచిః ప్రభ - ప్రకా శము - కాంతి; తరణి = సూర్యుఁడు; ఆనుకూల దాంపత్యమున - భార్యాభర్తల పరస్పరము వచ్చిన దంపతులధర్మములచే పొల్చి = ఉండి మునికోటి మునులగుంపు; తను, భజింపర్" " కన్ను 'సేవించగా; తారకబ్రహ్మవిద్యారహస్యఙ్ఞాత (నరులను సంసారమునుండి) తరింపఁజేయు తత్త్వవిద్యా 1. వారణ 2. చ. గల్పంబు.<noinclude><references/></noinclude> 1elte1abuhz07pgsfdhecmopis090a8 104 212513 554731 2026-04-28T05:53:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము 38 రహస్యము నెఱిఁగినవాఁడు, చుళికితాంభోరాశి = పుడికిట నుంచఁబడిన సముద్రము కలవాఁడు; కలక సూతి = కలశమునఁ బుట్టిన ఆగస్త్యుఁడు; బ్రహ్మనిభ మూర్తి = బ్రహ్మతో సమానుఁడు; ప...' 554731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము 38 రహస్యము నెఱిఁగినవాఁడు, చుళికితాంభోరాశి = పుడికిట నుంచఁబడిన సముద్రము కలవాఁడు; కలక సూతి = కలశమునఁ బుట్టిన ఆగస్త్యుఁడు; బ్రహ్మనిభ మూర్తి = బ్రహ్మతో సమానుఁడు; పెక్కు కల్ప ములనుండి క్క యుగము నుండి: విబుధయానంబు - దేవతల సమూహము. [ఇచట విబుధ యూఢముకుట య ప్రసిద్ధము; పశువులగుంపు 'యూసము' అనుట ప్రసిద్ధము.] విధ్య. పము = విధ్య పర్వతముయొక్క విశ్ర మంజృంభణమును ఆడఁ అణ: దివేయుటకు అవ్వీడు, వెడలె o ఆ కాశీపట్టణమునుండి బయలుదేరెను. ఘనులు - గొప్పవారు; వర... రులు - ఇతరుల ఆపదలకు ప్రతీ కారము చేయుటయందు ఎక్కువ ఇష్టముకలవారు కదా ! [పూర్వము వింధ్యపర్వతము మీరువుపై సభయపడి సూర్యచంద్రుల మార్గము నరికట్టుడు రోజుకు రోజు ఎత్తుగా పెరుగుచుండెను; ఆపుడు దాని గర్వము నడఁపవలె నని జీవకలు సమర్థుఁడగు నగస్త్యునిఁ గోరిరి. అతఁడు ఉత్తరపుదిక్కున నుండి దక్షిణమునకు వచ్చుచు దారిలో వింధ్యమును డాసెను; ఆ కొండలచే:డు మునికి సాష్టాంగనమస్కార మొనరించెను 'నేను మఱలి వచ్చువఱకుకు నీ విల్లే యుండవలెనని యగస్త్యుఁడా కొండ నాజ్ఞాపించి దక్షిణమునకుఁ బోయెను; ఇది పురాణగాథ.] ఆలం. ఉపు - 121 తే. అబ్ధితోఁగూడ మును గ్రోల సౌర్వవహ్ని, యుదరబిలమున నొక చోట నుండియుండి జటిలవరునకుఁ గద్రూజకటకకటక, విరహతాపమిషంబున వెడలె నవుడు, సముద్రముతోఁ గలిపి; మును శ్రీలుసౌర్వవహ్ని = పూర్వము పొట్టయందు; జటిలవరునకు - మునిశ్రేష్ఠునకు - అగస్త్యు నీకు; కద్రూజమిషనర్ పాములు కడియములుగాఁ గల శివుని గెలవగు కాశిని విడుచుట వలనఁ గల్గిన తావము నెపమున వెడలెన్ బయలు వెద లేను. గ్రహించిన ఆడదాన్ని; ఉదరబిలమున = [అగస్త్యుఁడు సముద్రమునంతను పుడిపటఁబట్టి త్రాగేవని పురాణగాధ.) ఆలు. ఆపహ్నుతి. చ. పుడిసిటఁ బట్టె నేతపసి పొంగు పయోనిధి నిల్వలను జ కడుపున వ్రేల్చే నేతపసి గాఢతపోనిధి నయ్యగస్త్యుని బొడఁగని వింధ్యభూధరము పొంకము బింకము దక్కి నేలలో నడఁ'K బిలాంతరస్థలి భయాహతి' జొచ్చు కుళీకమో యసన్. = 122 టీక. ఇల్వగానుజుక్" = ఇల్వలుని తమ్ముఁడగు వాతాపి యను రాక్షసుని, ప్రేర్చెను - ఆహు తిగాఁ జేసెను; గాఢకపోనిధి = గొప్ప తపస్వి యగు వానిని, పొడఁగని = చూచి; వింధ్య భూధరము వింధ్యపర్వతము, పొంకముబికము, దక్కి గరుదపు బిగువును విడిచి; బిలాంతరస్థలి రంధ్రపు లోపలిభాగమును; భయాహతి ఎక్కువభయమున; చొచ్చు - ప్రవేశించు దూరు; కుళిర మోయన = ఎంట్రీ యో యనునట్లు. - = అగస్త్యునిఁజూచి విధ్యాద్రి, గర్వముడిగి, భయపడి నేలలో లీనమైనదని భావము. అలం ఉత్ప్రేక్ష శా. ఆ వింధ్యాచల మట్లు సంధ్య నిజగర్వారంభమై యుండ న గోవిందాుఁ డభంగురోదయనిధిం గొల్లాపురీలక్ష్మీ ర తోవిద్వేషి భుజాంతరాళపదవీ శుద్ధాంతసైరంద్రిక సేవించె న్నుతియించె నాగమక ళాసిద్ధాంతశుద్ధోక్తులన్. టీక. సంధ్య నిజగర్వారంభమై = వ్యర్థమైన తన గర్వపు వడిగలపై: అల్గోవిందాథుఁడు 128 ఆ గోవిందుని దీప్తివంటి దీప్తికలవాఁడు - అగస్త్యుఁడు; అభంగుకోదయనిధి = గొప్ప అభ్యుదయ 1.చ. బెట్టె. 3. ట. భీతితో, 3. చ. నిలాంతర, 4. చ. నీగు, పాండురంగ 5<noinclude><references/></noinclude> oy636k58udip4ccm0bdnmnb9jw0zwvv 104 212514 554732 2026-04-28T05:54:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '34 పాండురంగమాహాత్మ్యము మునకు ఉనికిపట్టయినదానిని, కొల్లాపురీలక్ష్మీ క్" = కొల్లాపురముదలి లక్ష్మీదేవిని; రక్షో... సై రుధ్రికకోజు రాక్షసులకు శత్రువైన విష్ణుదేవుని వక్షఃస్థల...' 554732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>34 పాండురంగమాహాత్మ్యము మునకు ఉనికిపట్టయినదానిని, కొల్లాపురీలక్ష్మీ క్" = కొల్లాపురముదలి లక్ష్మీదేవిని; రక్షో... సై రుధ్రికకోజు రాక్షసులకు శత్రువైన విష్ణుదేవుని వక్షఃస్థలము ఇడి యశఃపురమునకు రక్షకురాలగుదానిని, ఆగమ ...... క్తులక్" = వేన ప్రతిపాదిత సిద్ధాంతముల పరిశుద్ధ వాక్యములచే, మరియి)చెక్ ఇస్త్రోత్ర ముచేసెను; ఆలు, = ఉపమ, రూపకము. క, ఆపర మేశ్వరి తను నా, జ్ఞాపింపగ సామినులకు షణు ఖసద సే వాపరత్వ జనియె నమ్మని, లోపాముద్రయును శిష్యులును సేవింపన్, 124 టీక. ఆపరమేశ్వరి ఆ (లక్ష్మీ) దేవి: సామికలకుర్ (తుమారస్వామి యుండు) స్వామి శైలమునకు; వణుఖవద సేవాపరకశ్ కుమారస్వామి సాస సీవయుదని యాసక్తిచే; లోపాముద్ర = ఆగస్త్యుని భార్య. వ. అట్లు చనునవసరంబున. టీ. చచునవసరంబున వెళ్ళునప్పుడు. 125 సీ. కొనలఁ జుట్టినతీగె పెన చేఁ జదుర వాలపరికరంబుల జుట్టు పట్టి తిగిచి కమ్మ 'సంపంగి మొగ్గల నిరుగడ రాయు జేగురు దినికలఁ జెంపఁ బెట్టి 5 లేఁడికి నొడియు శిలీనుఁ ఖ శ్రేణిచే మేలివూగుత్తుల రాల రువ్వి శికబళనత్వర మాణకరటితుండ దు. లచేఁగడ ళి శాతరువులఁ గాళ్లఁ దాఁచి తే. నెఱికురులుఁ జారునాసలు నిబ్బరంపు, గుబ్బచన్నులుఁ దొడల పెక్కువయుఁ గలుగు మృగవ^ధాజీ శుద్ధాంతమీననున, లర్చనలు చేసి కొలిచి 10సయ్యాలుమగల. . ఆటవిక స్త్రీలను వర్ణించు నీ నీవ పద్యపు నాలుగు పాదములందును వరుసగా వారి కురు లకు, ముక్కులకు, గుబ్బలకుఁ, దొడలకు గల యువ చూనములు చూడబడి, సరికావని తిరస్కరింవఁ బడినవి. కొనలఁజుట్టినతీ గె పెన చేజ్ = చివణలందుఁ బెరవై చిన తీగలవలన; చమర జుట్టుపట్టి = చమరమృగముల తోఁకలయుదున్న జుట్టును ('మెడ్రుకలను) బట్టి (కట్టి;),: తిగిచి తాగి; ఇచట తీగలురు, చదరమృగములతోఁక వెండ్రుకలుకు చెందితల కురులకు ఉపమానములు; ఆ కురులతోడి సామ్యమునకు ఆ రెండును పెనఁగుతాడు చుండఁగా అందొకదానిచే నింకొకదానిని బాధింపఁ కేసి, (కుదకు ఆరెండిటిని) అవమానించుట యిందు వర్ణికము: ఈ పద్ధతి యిందలి నాల్గు పాదములందును కనఁబడుచున్నది. (చమరవాలముల వెండ్రుకలకు తీగలను జట్టి, లాగి వానిని బాధించెనని భావము.] ఇంక నీ పాదములందును యెడల 'తీగల పెనతోఁగూడ చమరమృగ వాలచికురములను లాగి బాధించి యవమానించెనని చెప్పవచ్చును. సహార్థమున 'తోడు'కు బదులుగ చేస్' వాడఁబడినదని గ్రహించిన [పంచమ్యర్థమునను, సహార్థమునను 'చే' వాడుట రామకృష్ణునిక విశయందుఁ బెక్కు చోట్లఁ గలదు.] తీగలను వెండ్రుకలను లాగుట ప్రసిద్ధమేకదా! ఆకర్షించి కమ్మనందంగి మొగ్గల కమ్మనైన సంపెగ మొగ్గలవలన; ఇరుగడరాయు=ముక్కునకు రెండు ప్రక్కలను రెండుచొంకుల నొరసికొను; జేగురుఁ దిరికలక్ = ఎఱ్ఱనిచిగుళ్లను; చెంపఁ బెట్టి - చెంపపై నొక్క పెట్టు పెట్టి; 1. చ. వెవొఁజమర, 2. చ. అుంచు. క. జుట్టు 3. క, సంపెగల. చ. సంపంగి. ఉ. క. జేగు రుఁదిరికలు, చ. జిగురుటారికలచే. ట. జిగురు దేరికలచే 5.చ. నకో, ట. లెన నెలోడియు. ఈ వెరనెలోడియు, 6. క. గుత్తులు. చ. గుత్తుల. 7. చ. రాలురువ్వి. 8. ఈ. కబళన. 9. మండలము. త. 10. రయ్యాలి మగని చ<noinclude><references/></noinclude> tnoeo45y2jyocqqa7yiln7ganrm8fag 104 212515 554733 2026-04-28T05:54:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము సంపంగి మొగ్గలును, జేగురుఁ దిరికలుకు నాపిక కుపమానములు: నాసికా సామ్యమఁనకయి 85 బరస్పరము పెనగులాడు నా రెంటిలో సంపంగి మొగ్గలచే తిరికలకుఁ జెలవ పెట్టు పెట్టించెనన...' 554733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము సంపంగి మొగ్గలును, జేగురుఁ దిరికలుకు నాపిక కుపమానములు: నాసికా సామ్యమఁనకయి 85 బరస్పరము పెనగులాడు నా రెంటిలో సంపంగి మొగ్గలచే తిరికలకుఁ జెలవ పెట్టు పెట్టించెనని యర్థము. ఆ రెండును అవమానింపఁబడిన వనుట గతార్థము. “మొగ్గలన్” అనుచో సహార్థమును గ్రహించి వెనుకటిరీతిని 'సంపఁగి మొగ్గలతోఁగూడ జేగురుఁదిరికలకు చెంపపెట్టు లభించెనని చెప్పవచ్చును. లేడికి గొడియు = జింక నాకర్షించు - జింకలను కొట్టు; శిలీముఖ శ్రీణిచే = మిట్టకోలలవలన; మేలి పూగుత్తుల; రాల, రువ్వి = రాలి పడిపోవునట్లు కొట్టి, రాళ్లతో కొట్టి; బంతివలె గుండ్రముగా నుండు మిట్టకోలల చివటిభాగములును, పూలగుత్తులును స్తనముల దూప మానములు; స్తనసామ్యము నా కాంక్షించిన యారంటిలో - మిట్టకోలలచేత పూలగుత్తులు రాలునట్లు కొట్టి కొంచెపఱచెనని యర్థము. 'శిలీముఖ శ్రేణిచే'ను తృతీయాంతమునకు సహార్థమును గ్రహించినపుడు మిట్టకోలలతోఁబాటు పూలగుత్తులను రాలిపడునట్లు చేసెనని చెప్పవచ్చును. మిట్టకోలలయ గ్ర భాగములు బంతులవలె నుండుటవలన నానిని ప్రయోగించినయెడల లక్ష్యము దెబ్బతినునుగాని; దానికిఁ గ్రుచ్చుకొని పోదు. కావుననే తోళ్లఁగోరినవారు జింకలఁ జంపుట శెట్టి బాణములనే యుపయోగింతురు. మిట్టకోలలు (తిరిగి) క్రిందఁబడుటయు, పూగుత్తులు రాలి పడుటయు స్వాభావికములు, కలగన జేక్ కబళించుటయందు వేగిరపాటు కల వినుఁగులతొండములవలన; కదళి తరువుల = ఆరఁటిబోదెలను; కాళ్లఁదాఁచి = మొదలంట పడఁ ద్రోసి; ఏనుఁగుతొండములు, ఆరఁటిబోదెలును తొడలకు ఉపమానములు; తొడల సామ్యమును గోరు నా రెంటిలో ఏరుఁగుతొండ ములచేత ఆరఁటీడెట్ల మొదళ్లను కట్టించి పీకించెనని భావము. ఇచటి' 'తుండముల'' ఆను తృతీయాంత మునకు సహార్థము నంగీకరించినచో 'వినుఁగు తొండములతో బాటు(వానిని కన్నినట్లే) ఆరఁటిలో నెలను కన్ని”అని యర్థమును చెప్పవచ్చును. - = నెఱికురులు అందమైన 'కేశములు; చారువానలు - చక్క నిముక్కులు; నిబ్బరంపు గుబ్బ చన్ను లు సడలని గట్టిదైన గుండ్రని చన్నులు; తొడల పెక్కు వయుతో తొడల ఆతిశయమును; మృగ... నయనలు = మృగములను చంపి జీవించు బోయవాండ్రయాడువారు; ఆర్చనలుచేసి = పూజించి; ఆయ్యాలుమగల భార్యాభర్తలైన యా లోపాముద్రాగస్త్యుల నిరువురను; కొలిచిరి = సేవించిరి. ఆబోయతల కురులు తీగలవలేను, చమర వాలపు వెండ్రు కలవలెను గలవనియు, వారిబాసికలు సం వెఁగ మొగ్గలవలెను, ఎఱ్ఱనిచిగుళ్లవలెను ఉన్న మనియు, స్తనములు మిట్టకోలల చివరిభాగములను, పూలగుత్తు లను బోలుచున్న సనియు, తొడలు వినుఁగుతొండములకును, ఆరఁటికంబములకును సరియనియు భావము, ఆస్త్రీలు తమకేళములందు సవరములను కూడఁ బెట్టుకొన్నారనియు, జేగురుఁ సిరికలను చెంపలకు ఆలంకారములుగ 'పెట్టుకొన్నాడనియు, మేలివూగుత్తులను పదములపై నదిమి అలంకరించుకొన్నా రనియు, వారు కదళికాండములను కాళ్లతోఁదన్నుచు, చమత్కారముగా నడచి వచ్చుచుండిరనియు చమత్కారము స్ఫురించుచున్నది. అలం. వ్యతిరేకము, క్రమము. వ, 'ఇట్లు ప్రతిదిన ప్రయాణంబుల సమ్మిథునంబు కుంతల దేశ ప్రాంతంబు గదిసిన. 127 127. ప్రతిదిన ప్రయాణంబుల = రోజు, రోజు మెల్లగా చేయు ప్రయాణములచేత; ఆవి సంఖు a ఆ దంపతులు; ప్రాంతంబు = చేరువ; కదిపిన సమీపించగా. క, సంపాతకంగరింఖణ, ఝంపాసం పాద్యమానజలకణ రేఖా సంపాత శీతలానిల, సంపద వొదలించెఁ బరమళై వోత్తఁ సున్. అమ్మి 128 128. కూపా...... సంపద సంపాకరంగ - పంపానదిలోని యలలయొక్క; రింఖణ = పొర లికలతోడి; ఝంపా - దూకుళ్ల చేత; సంపాద్యమాన పుట్టింపఁబడుచున్న జలకణ రేఖా . నీటి 1. క ట్టులను చ• కట్ట ప్రతి. 2. 8. పాఠ్య, చ, పాద్య. 3. చ. కొదవించె. క. పోషించే,<noinclude><references/></noinclude> 6nkpee9gs2qzrzigq89y6j3lvdi7c7n 104 212516 554734 2026-04-28T05:54:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 పాండురంగమాహాత్మ్యము తుంపరల గుంపు యొక్క; సంపాత = పాటువలన; శీతల - చల్లనైన; అనిల వాయువుయొక్క; సంపద కలిమి; వరమశై వోత్తంసున్ = పరమశివభక్తులలో శ్రేష్ఠుఁడగు నగస్త్యుని; పొదలించె స...' 554734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>36 పాండురంగమాహాత్మ్యము తుంపరల గుంపు యొక్క; సంపాత = పాటువలన; శీతల - చల్లనైన; అనిల వాయువుయొక్క; సంపద కలిమి; వరమశై వోత్తంసున్ = పరమశివభక్తులలో శ్రేష్ఠుఁడగు నగస్త్యుని; పొదలించె సంతోష పెట్టెను. పంపానదిలోని ప్రవాహవేగమున అలలనుండి నీటి తుంపరలు పుట్టగా, వాన్ని పైనుండి వీంచు చల్లని గాలి అగస్త్యమహామునికి హాయిని కల్గించెనని భావము. సి, సఖరాగ్రలూ నానన స్వేదకోరకం బద్ధక పాయదృగంచలంబు ప్రబలనిళ్ళ్వాససౌరభతర్పితమదా లో శోషిత శ్రవణశిరీషయుతము దర్శితమధ్యవృత్తస్రస్తమృదునీని 'య ప్రభుత్తపయోధరాంబకంబు సంత శర్క శాసహపదన్యాసంబు నచలరజో ధూమలాలకంబు తే, సరణితరుణతరుచ్ఛాయ శమితభేద, మలసమృదులాంగకంబు నై యరుగుదెంచు సన్ని జపరిగ్రహముఁగూర్మి నాదరించి, పలుగు వింఖ్యా శ్రీ నిర్బంధ బాంధవుండు, టీ. [ప్రతిదిన ప్రయాణంబుల నలసటఁ జెందిన లోపాముద్రా జీవి యిందు వర్ణింపబడు చున్నది.] = a నఖరా....కోరకంబు - కొనగోటిచే మీటఁబడిన మొగమునందలి చిఱు చెమటలు కలది; అర్ధ... లంబు = సగ పెట్టి వాటిన కనుఁగొలుతులు కలది; ప్రబల... మదాళి - దట్టమైన నిట్టూర్పుగాలి. పరిమళముచేఁ దృప్తి పొందింపఁబడిన గండుతు మైదలు కలది. శోషిత... యశము = వాడిపోయిన చెవి యందలి తిరిసినపూపుతోఁ గూడినది; దర్శిత సిని - చూపఁబడిన ( ప్రకటింపబడిన) బొడ్డుననుండి జారిన వదులైన పోకముడి గలది; [ఇచట పూర్వటీక'లో 'వృత్త - పట్రుడైన ' అని అర్థము వ్రాయఁ బడినది; ఆది సరికాదు: మధ్యవృత్త మనఁగా నాభి.] అప్రమత్తపయోధరాంబరంబు ఆబాగ్రత లేకుండఁ సవరించు స్తనములపై వస్త్రము కలది జాఱు పైఁట కలది; సంతృప్త... వ్యానంబు - శాలిన గులకరాళ్లకు నోర్వని పాదవిన్యాసము- (నడక) కలది; అచల... లకంబు = కొండయందలి దుము చేత ఎరుపు కలిసిన బూడిదరంగు కల ముంగురులు కలది; వరణి.... • భేదము బాటయందలి మొక్కల పీడలచే శాంతి పొందింపఁబడిన బడలిక కలది; ఆలసమృదులాంగకంబునై బడలిన మృదువగు దేహము కలపియ నయి; అరుగుదెంచు - (తనవెంట వచ్చుచున్న; అన్ని జరిగ్రహము = తన ధర్మ పత్నియగు నా లోపాదను, వింధ్యాద్రి. వుండు = వింధ్యపర్వతముయొక్క నిర్బంధమునకు బంధువైన యగ స్త్యుడు; పలుకున్. = ఎడతెగని ప్రయాణములచే లో పాము ద్రా దేవి మిగుల శ్రమపడెను; ఆమె ముఖమునుండి కాఱు చెమట బిందువులను కొనగోళ్లతో మాటుకొనుచుండెను; కనుగొలుకులు నగ మెఱ్ఱఁ బారెను; నిట్టూర్పులను విడుచుచుండెను; ఆమె కర్ణావతంసమైన శిరీష పుష్పము వాడిపోయెను; ఆమె వదులుగా పోకముడి వేయఁటచే కట్టువస్త్రము కొంత జాతి బొడ్డు కన్పించుచుండెను; ఆమె ప్రయత్నించిన పైఁటను సరిచేసికొనుచుండెను. కాలిన గులకరాళ్లపై వేయలేక, చేయలేక అడుగులు వేయుచు నామె నడుచుచుండెను; కొండనుండి ఎగిరిపడు దుమ్ముచే నామెముంగురులు ధూమ్ర వర్ణమును పొందెను; దారిలో నున్న చిన్న చిన్న వృక్షములనీడఁ గూరుచుండి యామె బడలికను తీర్చుకొనుచుండెను; ఆమె * మృదు శరీరము మిగుల ఆలసిపోయెను; అట్టి భా ర్యకు మంచి మాటలతో శ్రమను పోగొట్టి - యామెను గౌరవించుడు జగస్త్యుఁ డిట్లు పలుకుచున్నాఁడని భావము అలం. స్వభావోక్తి. 1. చ.యప్రమత్త. క.ఆ ప్రయత్న- 2. చ. కింప<noinclude><references/></noinclude> dsnaa3x52gg7bkcck8rx70qps5adzi1 104 212517 554735 2026-04-28T05:55:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము మ, వనితా! చూచితె మాల్యవంతము ప్రభావంతంబు నానామణీ జనకోదంచితీసాను శాంతము మరుత్సంపూర్ణ చంద్రాననా జన కేళీ పదచంద్ర కాంతము నభస్సం బాధకృత్కూటవ ర్ధనదుర్దాంతము సర...' 554735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము మ, వనితా! చూచితె మాల్యవంతము ప్రభావంతంబు నానామణీ జనకోదంచితీసాను శాంతము మరుత్సంపూర్ణ చంద్రాననా జన కేళీ పదచంద్ర కాంతము నభస్సం బాధకృత్కూటవ ర్ధనదుర్దాంతము సర్వపర్వతకథాప్రాగ్వర్ణితో దంతమున్, టీశ. ప్రభావంశంబున కొన * కాంతికలదానిని; నానా కాంతముక్ - కాంకమ 87 180 ములగు మణులగుంపుయొక్క పుట్టుచోట్లయి యొవ్వనట్టి చరియలచేఁ జక్క నగుదానిని; కురుల్.. మరుత్సంపూర్ణ చంద్రాన నాజన - నిండుచంద్రునివంటి ముఖము కల దేవశాస్త్రీలకు; కేళీపద = శ్రీ డాస్థానమయిన; చంద్ర కాంతము = చంద్ర కాంతపు రాళ్ళు కలదానిని నభస్.... దుర్దాంతము - నభస్సంబాధకృత్ = ఆకాశమును ఒరయుచున్న కూటవర్ధన = శిఖరముల పెరుగు దలచే: దుర్దాంతము = ఆణఁపరానదానని; సర్వ. .దంతము. సర్వపర్వతకథా - (తక్కిన, పర్వ తనుల ప్రస్తాపనముకంటె, ప్రాక్=ముందుగా; వర్ణిత = వర్ణింపఁబడిన; ఉదంతము =వృత్తాంతము కల దానిని: - పర్వతములఁగూర్చి ప్రసగించునపుడు అన్నింటికంటెను ముందుగ ఎన్నఁబడు వృత్తాంశము కలదానిని, చూచితె = చూచితివా? = మాల్యవంత మను పర్వతము ప్రకాశము కలది దాని చఱియలయందు విలువగల మణు లనే కములు కలవు; అచటి చంద్ర కాంతశిలలకు దేవతాస్త్రీలు ఆడుకొనుచుందురు; దానిశిఖరము లు ఆకాశము నోఱయుచుండును; ఆది పర్వకము లన్నింటను పేరెన్నిక గన్నది అని భావము. ఆలం. అనుప్రాసము, ఉదా త్తము. నీ. ఇవె యూపవృత శిశాఖ లివె లూనమః ఖదర్భసందర్భ వేళంతపై కతంబు లివె శబ్దమృగయ వయుగంబులు వీరె చలకాకపక్షమ సకులు బ్రహ్మ చారులు నిజహోమ సౌరభేయీ త్మకముల నీడల గిల్పి కాచియున్న వారు; సామోదితస్వరసంశయమునొంది చిలుక కోయిల ని తెలియనడిగె తే. భసకలభకులాకృష్ణ గుసుకు విసర, మసృణమకరందముయమైన మావిమోక కిసలయచ్ఛ పునరుక్తి సిసలు మసలు, ఋషుల చెంగావినలువందు నిందువదన, టీశ. యూవవృకశాఖలు = యూప స్తంభములకయి వేఱుగా నుంచఁబడిన కొమ్మలు; (యూవవృత శాఖులం యూవ స్తంభములచేత ఆవరింపఁబడిన వృక్షములు - అని పూర్వటీక.] లూన... సైకతంబులు కోయఁబడిన దర్భల కూడికకల (కోసిన దర్భల మొదళ్లు కల) బురదగుంటలతోఁ గూడిన ఇను దిబ్బలు, శబ్ద ...యుగంబులు శబ్దమును సహించునట్టి బెదరని-జంకల జింపతులు; చలకారపక్షమ స్తకులు చలించుచున్న పిల్లజుట్లు - దాని పాలు కలపై కలవారు; నిజ...... కములతో = - తమహోమధేనువుల దూడలను; సామో......యముక్= సామగానమ నందలి స్వరముయొక్క సందేహమును, భసల... . . . మయమైన - భసలకలభకుల కొదమతు మైదల సమూహముచేత. ఆస్పృష్ట = బాగుగా శాశఁబడిన; కుసుమనిసర = పుష్పసముదాయమునలని; మనృణ = చిక్కని; మకరందమయమైన = తేనెతో గూడి వి మాని మోక = గున్నమామిడి; శీనలయచ్ఛవిపునరుక్తి = చిగుళ్ల శాంతి రెట్టింపును; ఋషుల చెంగావి వలుపందు = మునుల కానివ స్త్ర ములందు; అసలుమగలుక్ - ఓప్పెను. (ఆసలుదుసలుకో" = బుదద గొనును - ఆతిశయించును - అని పూర్వటీక.) మాల్యవంత ప్రాంతా శ్రీ మధూము లిందు వర్ణింపఁబడుచున్నవి. అంట యూవముల కొఱకు చెట్టు కొమ్మలం కొట్టి భద్ర పఱుకుఁబడినవి; ఇసుకదిబ్బలయందుఁ గల బురదగుంటల యొడ్డునఁగల దర్భలు కోయఁ 1. క. శాఖు. చ. శాఖ. 2. చ. తెలియనడిగి. 3. క. నసలుమనలు. సూర్య. చ. నసలుగొల్పి.<noinclude><references/></noinclude> 5rq0ugc0ampuwczns782x9z6aac35yz 104 212518 554736 2026-04-28T05:55:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '38 పాండురంగమాహాత్మ్యము బడుటచే మొదళ్లు మాత్రము కనఁబడుచున్నవి; ధ్వని కలవాటుపడిన లేళ్లు బెదరక నిలిచియున్నవి; పిల్ల జుట్లుకల బ్రహ్మచారులు చెట్లనీడల నిలిచి యావుదూడలను కాచుద...' 554736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>38 పాండురంగమాహాత్మ్యము బడుటచే మొదళ్లు మాత్రము కనఁబడుచున్నవి; ధ్వని కలవాటుపడిన లేళ్లు బెదరక నిలిచియున్నవి; పిల్ల జుట్లుకల బ్రహ్మచారులు చెట్లనీడల నిలిచి యావుదూడలను కాచుదున్నారు; సామగానమున తనకుఁగలిగిన స్వరసంశయమును చిలుక కోకిల నడుగుచున్నది; [అచటి పక్షలును వేదము నభ్యసించినపపుట.] గండు తుమొదల గట్టితా కుడువలన మానిపూ గుర్తులనుండి కారిన తేజ చెట్లకు ఆరఁగట్టిన కాని గుడ్డల యి వడి, మామిడిచిగుళ్ల శాంతిని ఆ నస్త్రములకుఁ గలిగించుచున్నది. [వలువయందుకు బదులు 'వలువందు' అన్న స్త్రీ సనముమీఁది రూపము.) అలం. స్వభావోక్తి. ఆకారసంధితోఁగూడిన క, నిర్ధూతపాతకములు హ, నిర్ధూమలతా గ్ర లాస్య నిలసన తె ధూర్ధములు నిజభజసవి, వర్ధి తసుకృతంబు లిచటి వాయువు లబలా! = 132 టీ. నిర్ధూతపాఠకములు పూర్తిగాఁ దుడిచి వేయబడిన పాపములు కలసి; హవి...... ధర ములు - హవిర్ధూమలశాగ్ర = ల కలవంటి హోమధూమముల కొనల యొక్క; తాన్య విలసన శిక్షావిలా సపు నాట్యము యొక్క యభ్యాసముయొక్క; ధూర్ధరములు = భారమును వహించునని - అనఁగా హోమాగ్ని నుండి వెలువడిన పొగల చివరిభాగములు తీగలవలె మిందికి, ప్రక్కరు వ్యాపించు చుండఁగా, అని నాట్యము నభ్యసించుచున్నట్లుండెనని భావము. (హనిర్ధులను = హోమపుపొగ యనెడి; లాభ్యఏలనన = నాట్యపుచతురశ్వమును, దుర్భరములు - భారమువహించునవి అని పూర్వటీక.] నిజ....... సుకృతంబులం - తమ్ము సేవించుటవలన వృద్ధిపొందింపఁబడిన పుణ్యము కలవి. ఉ. ఓలలితాంగి! యిందు సుఖ ముండు మృకండుక ణాద గాధివా ధూలముఖాతిరి_క్త దరితుండు వి. తంగ మహాతపస్వి ని ష్కాలగళుండు నిర్యువతిగాత్రుడు నిర్నిటలేక్షణుండు ని ర్వ్యాళవిభూషణుండు నగు నంబరకేశుఁ డనంగఁ బెంపునన్. " 133 పాములు టీక. లలితాంగి! = మనోజ్ఞములగు నశయములఁకల లోపాముద్రా! మృకండు...... చరితుఁడు = మృకఁదువు, కణాదుడు, గాధి, వాధూలఁదు మొదలగు మనుల నడవడిని మించిన నదఁడి కలవాఁడు; వరంగమహాశపగ్వి = మఠంగుఁడను పేరి గొప్ప మని; నిష్కాలగళుండు నల్లఁ దనము లేని 'షెడ కలవాఁడు: నిర్యుపతిగాత్రుడు - ఈదురూపు (సగము) శరీరమున లేనివాఁదు; నిర్నిటలేదణుఁడు = నొనటఁ (మూఁడవ) కన్ను లేనివాఁడు; నిర్వ్యాశవిభూషణుందు నగలుగా లేనివాఁడు; ఆఁబరేళిశుఁ డనఁగ వ్యోమకేశుఁడగు శివుఁడో యనునట్లు; పెంపున గొప్పతనమున; ఇందుజ్"; సుఖముండు ఇసుఖముగా నివసించుచుండును. ఆలం. వ్యతిరేకము,ఉత్ప్రేక్ష, తే, హోమధూమాసిత ప్రభ నీమహాత్త్ము, నాశ్రమం బొప్పు నీయ యంకమన వలుదయై మించు నప్పంటవలఁతి వెలఁది, చంటికాడ నంటు మృగనాభిచర్చవోలె, 2 టీక. హోమధూమాసిత ప్రఛక్ హోషముయొక్క పొగచే కైన నల్లని కాంతివలన; ఈయద్రి యఁతికమున""=ఈ కొండచేరవను; సందయై మిఁచు - వట్రువయై ప్రకాశించు; అప్పుంట...... కడ" = కంటలు వండించు గేర్పు కల భూమియను స్త్రీయొక్క వంటిదగ్గణ; మృగనాభిచర్చ వోటెక్ = కస్తురివూఁతవలె. . - మాల్యవంశము భూమియను స్త్రీయొక్క సముపలె ప్రకాశించుచున్నది; ఆపర్వతముచేరువఁ గల మఠంగా శ్రమము హోమధూమములచే నల్లని కాంతి గల్గి యా స్తనముకడ నంటిన (నల్లని) కస్తూరి పూఁతులెఁ బ్రకాశించుచున్నదని భావము, అలం, ఉపమ, 1. క. రెంబగున్. ఈ పెంపు షన్,<noinclude><references/></noinclude> mjdnbstzdivey10lrw3hrvdnw7lddhc 104 212519 554737 2026-04-28T05:55:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము ఉ. 'భూరిత రాష్ట్ర విభ్రమము పుష్కరరమ్యకరంబు దానల క్ష్మీరుచిరంబు సత్వగుణకీర్తితమూర్తియు 'వాలిసాలభం హారవిహారకారణము నౌ రఘుకుంజరభర్త మున్ను సం చాక మొనర్చె న...' 554737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము ఉ. 'భూరిత రాష్ట్ర విభ్రమము పుష్కరరమ్యకరంబు దానల క్ష్మీరుచిరంబు సత్వగుణకీర్తితమూర్తియు 'వాలిసాలభం హారవిహారకారణము నౌ రఘుకుంజరభర్త మున్ను సం చాక మొనర్చె నీయచలసానుతలంబున నంబుజాననా! 89 135 టీక. మాల్య వత్సారుతలమున శ్రీరాముఁడుకు, ఏరుఁగులరాయఁడు సంచార మొనర్చిరని యీ పద్యమున శ్లేషమూలమునఁ జెప్పఁబడుచున్నది. = B శ్రీరాముని సఖి మున - భూతరాభ్రవిభ్రమము = దట్టమైన మేఘుమువంటి చక్కఁదనముగల సి - నీల మేఘశ్యామమైనది; పుష్కరరమ్మ శరంబు = తామరపూవువలె చక్కనైన హస్తముకలది; దానలక్ష్మీ రుచిరుబు = ఈనికలిమిచేఁ బ్రకాశించునది; సత్త్వగుణకీర్తికమూర్తియున్ = మహాపరాక్రమము చేఁ కొనియాఁడబడిన దేహము కలది;- వాలి పాలసంహారహార కారణము వాలియు కోఁతియొక్క నాశన మను విహారమునకుఁ గారణమైనది; రఘుకుంజరభర్త రఘువంశ శ్రీక్షుఁడైన శ్రీరాముఁడు. (ఇచట 'కుంజరభ ర్త – 'అనుట చే తదను గుణముగ విశేషణముల చివతి 'ము'వర్ణకము చేర్చఁబడినది.] గజ పక్షమున - భూరి... మము = దిట్టమైన మేఘము యొక్క కాంతివంటి కాంతికలని. నల్లనిది; పుష్కరంబుతొండము యొక్క) న (అంగము) చే చక్కనైన తొండము కలది; దాన....... రంబు = మనసుజనవ్వే ప్రకాశించునది. సత్త్వమూర్తియుక్ = బలముచేఁ బొగడఁ బడినదియు; వాలి, సాలను హారవిహారకారణము - మ్రొగ్గి - పూని, వృక్షములకు విరిచి నాశ నము చేయునట్టి యాటకు కారణమైనది; రఘు కుంజరభ ర్త రఘువునంటి (గొప్ప) వీరుఁగుల రాజు; ['రఘువంశస్థుఁడైన ఏనుఁగుల రాజరి పూర్వటీక.] ఈ యచలసాను కలంబున ఈ కొండచఱియ లందు; అంబుజాననా! = పద్మమును బోలిన ముఖముకల లో పాము ద్రా! అలం. శ్లేష, ఉదాత్తము. సీ. పద్మినీపద్మాతప త్రంబు శిథిలపత్రాగ్రమై రాయంచ 'యా శ్రయించెఁ లు స్రవ తేదీనజాలంబుతో సణీ పంచలరొండిఁ గలంది యాడె దూరోడ్లనుద్దావధూనుంబు ఘనబుద్ధి నెమి లోపొదరింట నిక్కి నూనె జఠరస్థజలము నాసానాళమునఁ బీల్చి సామజం బిరు ప్రక్కఁ జల్లుకోనియె తే. నరసీపై నీరు సలసల తెర విపిన, సకల వీధులు నిర్మృగోచ్చయములయ్యె మట్టమధ్యాహ్న మిదిసుధామధురవాణి, యర్షమిచ్చోటఁబథ శ్రమ మపనయింప. టీక. మధ్యాహ్న సమయవర్ణన మీ పద్యమునఁ గలదు. వర్మి నీపద్మాకపత్రం తామర తీగయందలి గొడుగువంటి తామరపూవును శిథిల ప త్రారమై - సడలిన రెక్కలకొనలంగల దై; (తూఁట్లుపడిన) లెక్కకొనలుగలది' అని పూర్వటీకఁ] తాలు సవ తేన జలంబుతో = దవుడలనుండి కాటు నురుగు తెట్టెలతో; ఘోణి = పంది; పంచలరొంపి:గలంచి = ప్రక్కలనున్న బురదను కెలికి; దూరోడ్లమద్దాబ్ధూమ బుక్ దూరమున నెగసిన కార్చిచ్చు పొగను; భనబుద్ధిక్ = మేఘమును భ్రాంతిచే; - . = నెనులి; లోపొదనుండి = పొద యొక్క లోపలిభాగమునుండి; జఫరస్థజలము చెఱుపులోపలి నీటిని; నాసానాళమునః" = గొట్టమువంటి తొండముతో; సామజుబు - వీరుఁగు ఇరుప్రక్క రెండువైపులను; నరస్నిపై నీరు - సరస్సు పైనున్న నీరు; సలసల తెరలెక్ సలసల ఉడుకు (శాఁగు) చుండెను; విపిన, సకలవీథులు - ఆడవిలోని ప్రదేశము లన్నియు; నిర్మ ఎగోచ్చయములు = మృగముల విజృంభణ - సంచారము లేనిది; మృగ సమూహములు లేనివి అని పూర్వటీక .] . 1. చ. నైన వాలినం. 2. చ. యా శ్రమించె. 3. క. ధూమమంబుడ చ ధూమంబుఘన-4. చం జల్లి. 5.చ.శ.ర. శ్రమంబిక<noinclude><references/></noinclude> 8fi9z66u3653xc1v3afcjb23ln5qbhs 104 212520 554738 2026-04-28T05:55:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 పాండురంగమాహాత్మ్యము సుధామధురవాణి! అమృతముపలె మధురములైన మాటలు కలదానా ! పశ్రమము - దారి బడలిక: ఆవసయిందక్ = పోగొట్టుటకు. అలం. స్వభావోక్తి. వ. అనుచు సభార్యుండై వింధ్యాహార్య స్తంభ...' 554738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>40 పాండురంగమాహాత్మ్యము సుధామధురవాణి! అమృతముపలె మధురములైన మాటలు కలదానా ! పశ్రమము - దారి బడలిక: ఆవసయిందక్ = పోగొట్టుటకు. అలం. స్వభావోక్తి. వ. అనుచు సభార్యుండై వింధ్యాహార్య స్తంభయి తసంతాపరోగంబున నిగిడి చని. టీశ, సభార్యుండై భార్యతో కూడుకొని; మధ్యాహార్య స్తంభయిక = అడ్డు లేకుండ విధ్యము సరికట్టినవాఁడు - ఆగస్తుఁడు; సంతావరోగంబుర విచారస్యనతో; నిగిడి "వేగిరపడి. క. నటనోద్భటు: డైనమహా, నటు జటాజూటము రిలీనం దొరఁగు మరు త్కటకనది యిది యరుచుఁ జని, యట. గనియె దుంగభద్ర ' సభుముఖ ముద్రన్. టీక, నటనోద్భటుఁడైన నాట్యమొనర్చుటయుదు గొప్పవాఁడైన; మహానటు = మహా నటుఁడైన శివుని; జటాజూటము ఆ కవర్ధము; ఉరిలినక్ - వీడఁగా; తొరఁగు చుట్టి మరుత్క_టకనది = ఆకాశగంగ; అఘముఖముద్ర - పాపములనోటికి ముద్ర - తాళమైన దానిని పాప ములను నశింపఁ జేయుడానిని; తుంగభద్ర, కనియెన్- - థా. గంగా సంగను మిచ్చగించునే మరి గావేరి దేవేరిగా సంగీకార మొనర్చునే యమునతో నానందముం బొందునే! రంగత్తుంగ తరంగహస్తముల నా రత్నాక రేంద్రుండు నీ యంగం బంటి సుఖంచునేని గుణభద్రా! తుంగభద్రానదీ ! 139 టీక. గంగాసంగమముకొ గంగానదిపొందును; దేవేరిగా కొ" n పుట్టపుదేవిగా భార్యగా కి రంగల్ ములూ ఆ చలించుచున్న ఎత్తయిన అలల రెడి చేతులతో; ఆ రత్నాక రేంద్రుండు = సముద్ర రాజు; గుణభద్రా! = మంచిగుణములు కలదానా! (ఇచటి 4-వ పాదమునఫ్లుతయతి) అలం. అనుప్రాసము. నీవే క. 'ఓపు భూపరిధిం గల, యాపగ లవి బాహ్య తాప మాపఁగ ; యోపుడుగా యంతర్గత, తాపత్రయ మడఁప నియు కన్వస్మహిళా ! . 140 టీక. ఓవుతో - సహించును; భూపరిధిం, గల భూమండలమందున్న ఆపగలు = నదులు: బాహ్యశాపము = బయటికిఁ దెలియు వేడిమిని; అంతర్గత శాపత్రయము m లోపలి తాపములగు ఆధ్యాత్మిక ఆథిపై విక అధిభౌతికము లను మూఁడింటిని; ఓ యువవ్వన హిళా! సము భార్యపగు నో తుంగభద్రా ! చ, అని కొనియాడి యన్నది మహావినయంబునఁ దీర్థమాడి బో రన భవరోగజాడ్యములు త్రాగఁ దద జ్జ్వలక బ్బు రాబ్జగం ధనిచితమౌ రసౌషధముఁ ద్రావి తటస్థితపూజ్యవపూజనం బు నడ పెఁ గాశికావిరహభూరివిషాదము పాద మొందఁగన్. " ముద్రునకు 141 టీక; అన్నది ఆ ఆయేటియందు; మహానియమంబున" = గొప్పనియమముతో; తీర్థమాడి ఆ స్నానము చేసి; భోరనన్ = వేగముగా; భవరోగ వాద్యములు = పుట్టుక యను రోగమువలని మాంద్యములు; త్రాఁగ = కాలిపోఁగా - నశించఁగాః కదుజ్జ్వల విచితమౌ - ఆ నదియందలి బంగారు తామరపూల పరిమళముతోఁ గూడిన; రసౌషధముఁ ద్రావి - జలరూపమైన మందు లే; కటస్థితపూజ్యపూజనంబు = ఒడ్డుననున్న పూజింపఁదగినవారి పూజరు; నడపెక్ ఇజరి వీరు; కాళికా... విమోదము ఆ కాశీనగరమును విడుచుటవలనఁ గల్గిన గొప్ప విచారము; సౌద మొందఁగ = నశించిపోగా, 1. క. సంభృతానురాగంబున, చ. సంతానరోగంబున. 2.చ. నఖ. 3. క. ఓపును. ఈ జీవుడా.<noinclude><references/></noinclude> b7ihfj77f1u1d80x31mz3clxebi2b8w 104 212521 554739 2026-04-28T05:55:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము 41 రోగముచే బాధపడువారికి ఔషధమట్టే జన్మ దుఃఖముచే బాధపడు వారికి ఈ నదీజలము దుఃఖమును పోఁగొట్టి యానందమును కల్గించునని భావము అలు. రూపకము. వ. ఇవ్విధంబునఁ ద్రి భువన...' 554739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము 41 రోగముచే బాధపడువారికి ఔషధమట్టే జన్మ దుఃఖముచే బాధపడు వారికి ఈ నదీజలము దుఃఖమును పోఁగొట్టి యానందమును కల్గించునని భావము అలు. రూపకము. వ. ఇవ్విధంబునఁ ద్రి భువనపవి శ్రీకరణసదుద్థ చరిత్రం బగు న య్యదధికళ త్రంబున ససతీ ఛాత్రుండై యుచితకృత్యంబు లాచరించి యా నీ వారముష్టింపచుండు తద్వారి పూరంబు వినిర్గమించి మించుబోఁడియుం దానును బంచాక్షరీ గుహాహర్యక్షం బగు విరూపాక్షు నుక్షధ్వజు దాక్షాయణీవిభు వళక్షమయూఖ రేఖామకుటు భ్రుకుటిమాత్ర విద్రావిత త్రిపురనిరాటు హేరుకూటనివాసు వాసుకివలయు వలయు తెఱంగునఁ బ్రస్తుతించి సకు సకలుష నిరసన లలితమూర్తియై చనిదని ముందట సమందమణికందళసందోహదంతురంబయి మహీమందగమన కేళీకందు కంబునుంబో లె నుత్తాలంబగు స్వామిశైలంబు అధిరోహణంబు చేసి రియక్కు ధర మునందు. = 112 టీ త్రిభువన చరిత్రంబు ంబు = మూఁడు లోకములను పవిత్ర ములుగఁ జేయఁదగిన ప్రవర్తన కలది; (స్వర్గ, మర్త్య, పాతాళము అని లోకములు మూఁడు) ఉదధిక శ క్త్రంబునః = సముద్రునకు భార్యయగు నా ననియందు, సుతీశా శ్రుండై భార్యతోను, శిష్యులతోను కూడుకొన్నవాడై ఉచితకృత్యంబులు = స్నాన, సంధ్యాద్యను స్థానంబులు; ఆచరించి = చేసి; ఆ నీవారముష్టించదుఁడు పిడికెఁడు నెవ్వరి ధాన్యముకు మాత్రము వండి తిరువాఁడు - ఋషి - అగస్త్యుఁడు [ఇచట ముద్రిత ప్రతిలో 'నీవారముష్టిం బంచవారంబులుండి' అనియున్నది; దాని టీక 'నీవారముష్టి" - వీడి కెఁడు నివ్వరిధాన్యము నాహారముగాఁ జేసికొనుటచేత; మంచవారంబులు = ఐదు వారములు - నలువది దినములు" అని యున్నది.] కద్వారి పూరణు ఆ నీటి ప్రవాహమును; వినిర్గ మించి - దాటి (ఆయేటిని దాటి; మించుబోఁడియుక్ = పనికయు భార్యయు; పంచాక్షరీగుహాహర్యక్షంబు = = 'ఓం నమ శ్శివాయ' అను పంచాక్షరీ మంత్ర మరు గుహకు సింహమైనవాఁడు; విరూపాక్షు" - మూఁడు కన్నులు కలవానిని ఉక్షధ్వజుశా - వృషభము కేశనముగాఁ గలవానిని; దాక్షాయణీవిభుకొ = దత్తుని పుత్రికయగు సతీదేవికి భర్త యైనవానిని; పళదమయూఖ రేఖామకుటుక్ చంద్ర రేఖ కిరీటముగాఁ గలవానిని: భ్రుకుటి..... నిశాటు = బొమముడిమాత్రముచేతనే ఓడింపఁబడిన త్రిపురరాక్షసులు కలవానిని; హేమకూటని వారు హేమకూట పర్వతమున నివసించువానిని; వాసుకివలయం - సర్వరాజు కంకణముగాఁ గలవానిని; వలయు తెఱంగుల తగినరీతుల; ననుస్త... మూర్తియై పాపములను తొలఁగించుకొనుట చేత = - - . ఎల్ల ఇంపైన ఆకారము కలవాడై ముందట - ఎదుట, అమంద... దంతురణు = ఎక్కువైన మణుల యంకురముల సమూహముచే ఎచ్చుతగ్గులు కలిగినది (మిట్టపల్లములు కలది): మహీ .....కంబునంబోలెన్డ్ భూమియను స్త్రీయొక్క ఆఁటబంతివలె; ఉత్తాలంబగు ఉన్నతమైన; స్వామి శైలంబును - కుమారస్వామియున్న కొందను; అధిరోణంబు చేసి ఆ ఎక్కి; అక్కు ధరమునందు - అ కొండయందు. క. షణ్ముఖు శిఖసంత ప్తహిరణ్మయనిధవర్ణుఁ గేకిరాడ్ ధ్వజుఁ గొలిచెన్ షాణాతురుఁ దపసి తురా, ప్రాణుఖసుఖద ప్రభావు సతీయుం దానున్. = 143 . షణ్ముఖ నా ఆఱు ముఖములు కల కుమారస్వామిని; శిఖినంత ప్రహీరణ యనిధవర్డు= అగ్నియందు పుటము పెట్టఁబడిన బంగారుయొక్క కాంతివంటి చాయ గలవానిని; కేశిరార్ధ్వజు 1. చ. సచ్ఛాత్రుండై. 2. 6. నీవారముష్టింబంచ వారంబులుండి ద. నీవారముష్టింపచవా రంబు. 3. చ. కుదరంబునందు. పొందురంగ 6<noinclude><references/></noinclude> afeketn29qtf5wjw8kytw2ufaig90kk 104 212522 554740 2026-04-28T05:56:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '42 పాండురంగమాహాత్మ్యము జెవిలిరాజు టెక్కెమునందుఁ గలవానిని; పణాతురుకో- ఆర్డుకు తల్లులు కలవానిని; తపసి ఆగస్తుఁడు; కురామా... ప్రభావు - ఇంద్రునికి సుఖమును కలిగించు మహిము కలవానిన...' 554740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>42 పాండురంగమాహాత్మ్యము జెవిలిరాజు టెక్కెమునందుఁ గలవానిని; పణాతురుకో- ఆర్డుకు తల్లులు కలవానిని; తపసి ఆగస్తుఁడు; కురామా... ప్రభావు - ఇంద్రునికి సుఖమును కలిగించు మహిము కలవానిని; = 5035 సేవించేరు. (ఇచట తపసి గురా... ప్రభావుకా - ముకులు, దేవీంద్రుఁడు మొదలగువారికి ముఖము నిచ్చునట్టి మహిమకలవానిని—' అని పూర్వటీశలో కర్తయైన వసిశబ్దము తురామాణుఖ అనుసమున్త పదముతోఁ జేర్చఁబడి, కదరుకూలముగ నర్థము వ్రాయబడినది.] క. లీది నుతించిం గ్రౌంచా, చల నిదళననిపుణ బాహుసారుఁ గుమారు గుండు బలుకుల, మొలకలు పుష్పోప 'హారములచెలు నొసఁగన్. 144 టీశ. క్రాంతా...... సారుకో = క్రౌంచపర్వతమును భేమించుటయలను సమర్థమైన బాహు బలము కలవానిని; కలశసుతుండు - అగస్త్యుఁడురు: పలుకుల మొలకలు - మృదువులగు మాటలు: పుష్పోవహారముల చెలువు = పూవులరానుకల యందమును: ఒనంగళ్ - కలిగింపఁగా; నుతించె = స్తోత్రము చేసెను అలం. ఉపమ. నీ. కావు కా పనుట రక్క సులమూక నౌకాని ననిచె నీయెడ సింహనాదవిహృతి. పొత్తులు తొలు వేలుపులగంటులనేకాని హస్తె నీ మేన వజ్రాంగిబోడు పసవల్పు దైత్యుల వయ్యు గుండెనె కాని నినుఁ గప్పె వీర చందనపుఁదావి యంగుళీ చర్వణం బసురులందునెకాని గెలుపుచిందము మోవి నిలిచె నీకు తే. నీవు తలమాని వీడని నిసువు వయసు, నాఁడె జేజేల దళవాయి నాయఁగరవుఁ బట్టమున నిల్చి తారకుఁ గిట్టి ప్రౌఢ, తరగణ క్రీడ యొనరించుట శ్రీ మహాత్మ ! 145 టీక. ఈ పద్యమున అగస్త్యుఁడు సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని ముతించుచున్నాఁడు. మహాత్మ ! కావు, 3 పనుట = కాపు, కావుమని యఱచుట, రక్షింపుము, రక్షింపుమని వేడుకొనుట; (కాపు కావుమనుట కిది స్వతంత్ర ప్రయోగము. అది శ్లేషకును అనుగుణము. ] రక్కసుల మూరని కొని= రాక్ష సుల గుంపునందే కాని; సింహనాదవిహృతి = సింహనాదముయొక్క వివరము. నాని - అతిశ యించారు: రక్కసుల నీచత్వము, కుమారుని మహత్త్వము ఇందు వ్యక్తము. వారు కావుకావని శిశువుల వరె యేడ్చుదురు కాని, నీవు సింహనాదమును జేయుదువని భావము. ఈ వ్యతిరేకము నాల్గుపానము లందును గమనించదగినది. పొత్తులు - బిడ్డల ప్రక్కల జేయు మెత్తని గుడ్డలు; తొలు వేలుపుల రాక్షసులయొక్క; గంటులనెకాని = గాయపుఁదూఁట్లయందే కాని నీ మేనర్ - నీదేహమున; వక్రాంగిజోడు వజ్ర మయకవచము: హత్తె = అంటెను. వససల్పు = కసవలపు - వనకంపు; రైత్యుల ప్రయ్యు గుండె శ కాని KI చీలిన రాక్షసులపశఃస్థలములందే కాని; వీరచందనపుఁదాని వీరులు పూసికొను ఎఱ్ఱుచందనపుఁ బరిమళము; నిశజ్, కప్పె = నీయందు వ్యాపించెను: అంగుళీ చర్వణంబు = వ్రేళ్లను చీకుట; అసురు లందునెకాని - రాక్షసులంటే శాని; నీకుక్", "మోనిక్" పెదవిపై; గెలుపుచిందము - జయశంఖము; నిలిచి; కల...చాఁడె ఆ కలను కప్పియున్న మాని కూడ ఊదని శిశుప్రాయమునందే వెంటనే; కేజీల = దేవతలయొక్క దళవాయి నాయకరపుఁబట్టముగ సేనాధినతులకు నాయకుఁడగు , పట్టమును గట్టుకొను నధికారమున; కట్టి సమీపించి, ప్రౌఢ ...... క్రీడ మిక్కిలి నేర్పుగల యద్ధమ డు నాట, = - పుట్టిన కుమారస్వామి శిశువై యున్నపుడు 'కావు కావు' మని యంచుచు, పొత్తిగుడ్డలపైఁ బరుం చుదు, వసవాసన కొట్టుచు, వ్రేళ్ల చీకుచు, ఆటలాడుకొనుచు నుండవలసియున్నది. ఏలయన-ఇట్లుండుట శిశువులకు సహజము. కాని యిశఁడట్లుండక, ఆడుటకు బదులు తారకాసురునితో యుద్ధముచేసి, తనకు 1. క. హారములు. చ. హారముల,<noinclude><references/></noinclude> dm79y9pem178rbefr4pp01z420kmzlx 104 212523 554741 2026-04-28T05:56:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము 43 ఉండవలసినవాని నన్నిటిని ఓడిపోయిన పగతుర కొనఁగెను. కాగా వారు 'రక్షింపు'రుని ఆఱచుచు, గాయములకు గుడ్డలు కట్టుకొని, వనకంపు ('మెదడుకంపు కొట్టుకొనుచు, శ్రీళ్లుకఱచు...' 554741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము 43 ఉండవలసినవాని నన్నిటిని ఓడిపోయిన పగతుర కొనఁగెను. కాగా వారు 'రక్షింపు'రుని ఆఱచుచు, గాయములకు గుడ్డలు కట్టుకొని, వనకంపు ('మెదడుకంపు కొట్టుకొనుచు, శ్రీళ్లుకఱచుకొనుచు నుండిరి. కుమారస్వామి సింహనాద మొనర్చుచు, వజ్ర కవచము ధరించి, చందనపుఁబరిమళము గుబులు కొనఁగా జయశంఖమును పూరించెను; దేవసేనకు సర్వాధికారపదని కొంచెను. ఆలు. పరిసంఖ్య, వ్యతిరేకము. ఆ. ఆహితగో త్ర హృద్వ్య థాకో పకృతి వీదు, శక్తి కుర్ర బాహుశక్తికిఁ దగు 'ఘనవివృద్ధిఁ బేర్చి గర్వించుటలు నీదు, శిఖకి సత్ప్రతాపశిఖికి నమరు, 146 టీక, ఆహీర...... కృతి శత్రువులవంశమునకు మనోవ్యధను కలుగఁ జేయునట్టి పని; శత్రువైన (క్రౌంచ పర్వతమునకు మునోవ్యధను కలిగించు బాణవ్యాపారము; నీదుశక్తిశిక్" = నీయా యుధరుగు శక్తికి: ఉగ్ర దాహు శక్తికి భయము గొల్పు భుజబలమునకు; తగుకో" - కగియుందురు. మేఘముల యొక్క సమృద్ధిచేత, అధికముగా విజృంభించుటచేతను; పేర్చి శయించి; నీదుశిఖకి జ నీ వాహనమైన నెమలికిని; సత్ప్రభావశిఖక్క - గొప్ప ప్రతాపముడి యగ్ని కొని, అమరు - తగును. = 2 కుమారుని యాయుధము శత్రువులను నశింపజేయఁగా భుజబలము కొంచమును భేదించెను: ఆతని వాహనము మేఘములఁ జూచి అతిశయించుగా, ప్రతాపము ఇతరుల విజృంభణమును చూచి అతి శయించును. అలం. శ్లేషము, తుల్యయోగిత. వ, అని యమునికులచక్రవర్తి వెండియుం గా ర్తికేయం డాశ్రితార్తిహరుం డని యును, శరవణభవుండు పరమపు పార్థ శ్రవణుం డనియును, మహాసేనుండు దీనజనమందారుం డని జను, శశ్వద్బాలుండు కృపావిశాలుం డనియును, షడా ననుండు కీడువలనఁ బాచి " ప్రోచు ప్రోడ యనియును, నీలదం ముండు జయ శ్రీ లాభంబులకు మూలం బనియును, గాంగేయుండు 'ముఁగిటి పెన్నిధానం బని యును, కుక్కుటధ్వజుఁడు మ్రొక్కుటకు దగిన వేల్పనియుడు, బ్రహ్మగర్భుండు నిర్భర బ్రహ్మవిద్యోపదేశ జేశికుం డనియును, విశాఖుండు కుశాగ్రబుద్ధి 'యని యును, సుబ్రహ్మణ్యుం డదభ్ర గుణరత్న 'ఖని యనియును, శిఖవాహనుండు సాధు సఖుం డనియును, పార్వతీనందనుండు సచ్చిదానందుం డనియును, బాహు లేయుండు మోహమహీధరవ్యూహ మేఘవాహుం డనియును, తారకారాతి యకారణసుకృతి యనియును, శక్తిధరుండు భుక్తిముక్తికరుం డనియును, స్వామి యోగ క్షేమభూమి యనియును, స్కందుండు జగత్సందోహావనపరిస్పందుం డనియును, గ్రౌంచదారణుండు పంచాననాపరావతారం డనియును, గుహుండు నిరవ గ్రహశుభావహుం డనియును, గుమారుం డమరచమూసముద్ధరణ నిర్వి కారుం డనియును, షాణాతురుండు తురాపాణుఖసుఖ ప్రదుం డనియును, బ్రమ దరసనిమగ్న "మనస్కుండై యగ్నిభవుం బ్రణుతించి, యసాదంబగు తదీయ ప్రసాదంబు వడసి, కతిపయదినంబు లుచితగతిం గడపి తద్విరచిత మహాస్కాంద గ్రంథసందర్భంబునం బూర్వభాగంబు విని తదాశయావబోధ సుధాధు నీవిని మజ్జనంబుసం 'గా శీవి యోగ జనిత క్లేశంబుఁ దీసి వైచి యందలి యుత్తర భాగంబున. 1. చ. ఖనకవృద్ధి, 2. ఈ. ప్రోచుటకు. 3.చ. (ముంగిటి లేదు.) శ్రీ. చ. నిధి. 5. చ నందంబు 6. చ. వాహనుండు. 7. చ. మనస్కుండు.<noinclude><references/></noinclude> 8bznaco269razqvewx3z9z9b9b2g2av 104 212524 554742 2026-04-28T05:57:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 = పాండురంగమాహాత్మ్యము S = = జయమునకు, . Mr. అమునికులచక్ర వ ర్తి . గొప్ప ముని - అగస్త్యుఁడు; కార్తికేయుడు కృత్తికలగుమారుఁడు; ఆశ్రీకార్తిహరుండు=ఆశ్రయించిన వారి బాధలను పోగొట్టువాఁడ...' 554742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>44 = పాండురంగమాహాత్మ్యము S = = జయమునకు, . Mr. అమునికులచక్ర వ ర్తి . గొప్ప ముని - అగస్త్యుఁడు; కార్తికేయుడు కృత్తికలగుమారుఁడు; ఆశ్రీకార్తిహరుండు=ఆశ్రయించిన వారి బాధలను పోగొట్టువాఁడు; శరవణభవుండు = రెల్లు ఆడవియందు పుట్టినవాఁడు పరమపురు ఘోర్థ శ్రవణుండు - మోక్షాసక్తుడు; మహాసేనుండు = గొక్ప సైన్యము కల వాఁడు; దీన...రుడు దీశులకు కల్పనృడదుగువాఁడు; శశ్వద్భాలుండు - ఎల్లపుడుకు బాలుఁ డుగ నుండువాఁడు; షడాననుండు ఆఱు ముఖములు కలవాఁడు; పారి తప్పించి; ప్రోడ = నేర్పరి; నీలదంముందు నల్లని దంతములు కలవాఁడు; జయ శ్రీ లాభంబులక సంపదకును; గాంగేయుండు ॥ గంగకొడుకు; ముంగిటి పెన్నిధానంబు = ఇంటిముంగిటకున్న పెద్దనిధి; కుక్కుటధ్వజుడు : = నెమలి ధ్వజముగాఁ గలవాఁడు; బ్రహ్మగర్భుడు - శివపుత్రుఁడు, నిగ్భర.. దేశికుండు = మేలైన బ్రహ్మవిద్య ముపదేశించుగురువు: విశాఖుడు = విశాఖా న క్ష త్ర మున పుట్టిన వాఁడు; సుబ్రహ్మణ్యుడు గొప్ప బ్రహ్మభావము కలవాఁడు; అద్మశ్రీ కుణరన్న ఖని - గొప్ప రత్న ములవంటిగుణ ములకు గని; శిఖివాహనుండు - నెమలి వాహనముగాఁ గలవాఁడు: సాధుఃఖ్యుడు - మంచివారికి మిత్రుఁడు; బాహులేయుండు = బహుమాశలగు పుత్రుఁడు; 'మోహ. హంందు ఆజ్ఞానము రెడీ కొండలసమూహమునకు ఇంద్రుఁడు; తారకారాతి - తారకమైన, అకారణసుకృతి కారణము లేకయే సత్కార్యములు చేయువాఁడు; శ క్తిధరుండు = శక్తి యను నాయుధమును ధరించినవాఁడు; భుక్తిముక్తి కరుండు = భోగ, 'మోక్షములను కలుగఁజేయునాఁడు స్వామి కుమారస్వామి; గ క్షేమభూమి ఆపూర్వవస్తువులకును, 'మేలికిని స్థానము; స్కందుడు శత్రువులకు 'వఁజేయున్నాడు బీ... ఇందుఁడు । = లోకములను రక్షించుటయందు స్థిరుఁడు; క్రొంచ దారణుండు = దపర్వతమును భేదించినవాఁడు; పంచ......... తారుండు = శివుని మాఱురూపు గుహుడు . స్వసేవారమగుఁడు; నిరవ గ్ర హశుభావహుండు కఱవు లేని కొఱకలేని శుభముల నిర్చువాఁడు; ఎల్లపుడును శిశువుగా నుండువాఁడు అమర .. నిర్వికారుందు దేవ సేనల నాద్ధరించుటయందు వికారము పొందనివాఁడు; మిశ్రా తురుండు - అర్ధురు శల్లులు కలవాఁడు; తురాపాణంను ఖ ప్రదుండు ఇంద్రుఁడు మొదలగువారికి సుఖమును కలుగఁజేయువాఁడు; ప్రమదరసనిమగ్న మనస్కుడై - సంతోష మున మునిఁగిన మనస్సు గలవాఁడయి; అగ్నిభవు - అగ్నిపుత్రుఁడైన (అగ్ని భార్యలకు షట్కృత్తిక లును కుమారస్వామికిఁ దల్లులు కాన అగ్ని తండ్రి యగురు.] కుమారస్వామిని; ప్రణుతించి స్తుతించి అసాదంబు = నాశము లేనిది; తేదీయ ప్ర సాదంబు - అతని (కుమారుని) యనుగ్రహమును; కలిపయదీన సంబులు = కొన్ని రోజులు; కద్ర చితర్భంబున అతనిచే కూర్పఁబడిన గొప్ప స్కాందపురాణ గ్రంథమునందు; పూర్వభాగంబు = మొదటి భాగమును; లేదాశ... నంబున దాని యర్థమును తెలిసికొనుట యను అద్భుతప్రవాహమున మునుఁగుట చే - ఇంపైన యా కథను వినుటవలన; కాశీ శంబును - కాశీని విడుచుటవలనఁ గలిగిన దుఃఖమును; ఉత్తరభాగంబున పై(రెండవ)భాగమందు. సీ, మిన్నేటిపాటియుఁ బెన్న యున్న తియు విపాళ వాసియుఁ జ ! ద్ర భాగ చేగ యఁను శరావతిభూతియును వేత్ర పతి చరిత్రము బాహుదయుదారతీయును గృష్ణ వేణి యగణ్యాభివృద్ధియుఁ గావేఠీవియఁ గపిశలీలా విభవము వంజీ:మంజువారై ్వభవంబును భవనాశని క్లేశనిర్నామకృతియుఁ = కుమారుండు తే. దుంగభద్ర ప్రసంగముత్తుంగభద్ర, రాజ రాజిల్లు గౌతమి యోజ మఱియు వార్త కెక్కిన తీర్థప్రవర్తనములు, స్వామి వినిపించె వింధ్యసం స్తంభయితకు. 148 టీక. మిన్నేటి పాటియర్" ఆ గంగానది ప్రమాణమును; సెన్నయున్నతి పెన్న గౌరవము, విశ్వనీయ ఆ విపాశానది మేలిమియు; వేగయును ఆ సర్తయు - శ్రేష్ఠత్వమును; భూతియును సంపదయును; చరిత్రము=నడవడి; ఉదారశ్రయను జ మనకయును; కృష్ణ... వృద్ధియను కృష్ణానది యొక్క లెక్క లేని "పెంపును; శ్రీవి జ బాగు(దీర్ఘా); లీటా భళ్ల ము = ఔతాసనంపద; మంతా వాక్వైర .<noinclude><references/></noinclude> q5q91iqhnalx3ob5p1hyr05tkfq2qxh 104 212525 554743 2026-04-28T05:57:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము = " 45 నరబును = మధురమైన జలననుృద్ధిని; కేశనిర్నామకృతియు కేశముల పేరు లేకుండఁ జేయుట యును; ప్రసంగము - ప్రస్తావము; ఉత్తుంగభద్ర రాజిక్, రాజిల్లు అధికమైన శుభముల పరంపరచ...' 554743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము = " 45 నరబును = మధురమైన జలననుృద్ధిని; కేశనిర్నామకృతియు కేశముల పేరు లేకుండఁ జేయుట యును; ప్రసంగము - ప్రస్తావము; ఉత్తుంగభద్ర రాజిక్, రాజిల్లు అధికమైన శుభముల పరంపరచేఁ ప్రకాశించు; గౌకమియోజిక్ = గోదావరి రిధమును; వార్తకెక్కిన - ప్రసిద్ధికెక్కిన; తీర్థప్రవర్తన ములు = తీర్థ ముల చరిత్రములు; స్వామి = కుమారుఁడు; వింధ్యను స్తుభయికకు = వింధ్యపర్వతము నణఁచినయగ స్త్యునికి; వినిపించెస్. క, ఆకుంభజుతో మఱియుం, గోకిధ్వజుఁ డనియె మౌనికేరి! విశు మిం కే కథ వినియెదు సకలము, నీ కెఱిఁగించితినేశా ధునీచరితంబుల్. . = 149 టీక. ఈంభజుతోక . ఆగస్త్యునితో; శ్రీ కేశిధ్వజుఁడు కుమారస్వామి; నూని కేసరి! ముని శ్రేష్ఠుఁడా ! ధునీ దరితంబుల్ = నదుల చరిత్రములను. క. ఈగంగా దిశతీర్థము, లీఁగంగా నీవు తమ సమిద్దాంబువుల దికతీర్థము,లీఁగంగా దోఁగెడువారల గనగనఁ, గ్రా. గౌడు నంగా సింధుకల్లోలములన్, - 150 టీశ. ఈ గంగాది తీర్థములు - గంగ 'మొదలైన మీఁది తీర్థములు; తను సమిద్ధాంబువుల మిక్కిలి పవిత్రములైన తము జలములయందు; తోఁగెడివారల = మునుగు వారిని; గనగనగా గెడు= గనగనమండుచున్న; అంగార సింధు కల్లోలములకో - నిప్పుటేటియులలయందు; ఈగంగా నీవు మునుఁగ నీయవు - అనఁగా గంగాది తీర్ధములందు మునుఁగు వారికి నరకలోకములోని నిప్పుటేళ్లలో మునిఁగి బాధ పడవలసిన యసరము లేదని భావము. ఈ విఁది తీర్థములందు మునుఁగు వారికి పుణ్యము కల్గును. ఆలం. పర్యాయోక్తము. క. వివిధ క్షేత్ర చరిత్రలు, వివిధ సుపర్వాను భావవిలసనములుఁ దీ ర్థని శేష శ్రవణముతఱిఁ, జెవికిం జని యొసఁగెనే విశిష్టవిచారా ! 151 టీక. వివిధనములు - పెక్కు విధములైన దేవతా ప్రభాదవిలాసములు; చని=రుచి; విశిష్టాచారా! = ఉత్తమాచారము కల మునీ! చ, అనుడు నగస్త్యుఁ డిట్లనియె హైమవతీసుతుతోడఁ దోడి స నును లలరంగ నోయనమమూర్తి ! సమస్తము: క్రిందు చేసి మిం చిన బలు వేల్పుఁ దీర్ఘమును క్షేత్రము నొక్కెడఁ గూడియుండెనే నీ నిరుపమాదృతిం దెలిపి నీవు మముం గరుణింపఁగాఁదగున్. 152 టీక, హైమవతీసుకుతోడక్" - హిమవంతుని పుత్రికయగు సార్వతి యొక్క పుత్రునితో; తోడిసన్ములు = తనతోలగూడ వచ్చిన గొప్పమునులు; అలరంగ= - సంతోషించఁగా; క్రిందుచేసి = తక్కు వచేసి - అతిక్రమించి; బలువేల్పు - గొప్ప దేవక; ఒక్కెడ =ఒక్కచోట; నిరుపమాదృతి = సాటిలేని యాదరముతో. = క. అని పలుకు కలశభవమఁ ఖ, మునిజనముల ప్రశ్న వాక్యములు విని పురభి _తనయుఁడు తత్రివిధము నొక్క 'నెలం గుమికూడి యునికిఁ గనజాలమికిన్.158 టీ, కలక..... ముల అగస్త్యుఁడు మొదలుగాఁగల మునులయొక్క, పురభి తనయుఁడు త్రిపురసంహారియగు శివునికి పుత్రుఁడు; ఒక్క నెల ఒక్కచోటనే; గుమికూడి = చేరి, ఉనికికొజ 1.చ.పలికితన. 2.చ. (దిక లేదు). 3. చ. సువర్ణా. 3. చ. మాకృతిం. శ్రీ. శ. ఈ నెలను చం నేల.<noinclude><references/></noinclude> 9yeuqqq4h2yurxf7ylek5tddmtiz8j9 104 212526 554744 2026-04-28T05:57:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 పాండుగంగమాహాత్మ్యము వ, ను హూర్తమాత్ర నిజరడోలారూఢ జస్వాంతుండై 'యా యా కులం గూర్చి యిట్లనియె. శ్రమ శ్రీ 154 టీక, ముహూర్త...... స్వాంతుడై = క్షణ కాలము ఆలోచన యనెడి యుయ్యా లయం దూఁగుచున...' 554744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>46 పాండుగంగమాహాత్మ్యము వ, ను హూర్తమాత్ర నిజరడోలారూఢ జస్వాంతుండై 'యా యా కులం గూర్చి యిట్లనియె. శ్రమ శ్రీ 154 టీక, ముహూర్త...... స్వాంతుడై = క్షణ కాలము ఆలోచన యనెడి యుయ్యా లయం దూఁగుచున్న మనస్సు కలవాడై ఆలోచనవలన నిలకడలేని మనస్సు కలవాఁడై; ఆయాశ్రమ విశ్రాంతులం గూర్చి : = ఆ మహార్షులతో. క. ఏత్పత్తి తయము నొకచో, భూతలమున మేళవించి పొగడొందుట మ చ్చేతో గతిఁ దోఁపదు సము, వేశావృతి ముగురు కుక్షి భమును బో లెన్. 155 పక్షి - ఆవరణ టీగ. ఏతత్రికయము" యు౦డుట; మచ్చేతోగతి?" - నామనోమార్గమందు - మనస్సువః సము ఏ (కప్పు; తోఁ గూడిన యద్దమందు; ఇరమును బోలెక్ = విరఁగువలె, తోలుకు. -ఈ మూటిని; మేళవించి, పొగడొంపుట - కలిసి, పేరుపడి = అద్దమునకు మూఁత లేనపు డెంత చిన్న వస్తువిన నందు ప్రతిఫలించుకు; మూక యున్నపుడు విరుఁగంత పెద్ద జంతువైన నందు కనఁబడదు. అలు, ఉపమ. తే. చిత్త మాశ్చర్యరసమున జొత్తిలంగఁ, జేము నీ ప్రశ్న ముక్షి కౌక్షేయు చేత నిందుధరుచేత హరుచేత నెఱుఁగవలయు, గండు పోదవని మునులార! జతగిరికి టీక, చిత్తము = మనస్సును; ఆశ్చర్యరసమున - ఆశ్చర్యమను ద్రవమున; జౌత్తిలంగఁ జేయు = కడియునట్లు చేయు - మనస్సుకు హత్తుకొనఁ జేయు; అతీక స్నానం చేకర్ = (మూఁడవ) కన్ను ఆయుధముగాఁ గల శివునివలన; ఇందుధరు చేత = చంద్రుని ధరించిన వాని ఎత - శివునివలన; (పంచమ్యర్థమున తృతీయ) రజతగిరికి కైలాసపర్వతమునకు, ఐదము; రండు. క. పొడమిన సందేహంబుల, జడిసిన మందేహులం బ్రసహ్నం జేయ మృడునకుఁ బని గావున మన, మడిగిన యర్థంబు నతఁడ యాదేశించుడి. జీక. పొదమిన = కలిగిన సందేహంబుల 197 సందేహముల చేత బడిసిన 157 చలించిన; = నిదానము చెడినవారిని; ప్రసన్నులు వికాసమునొందిన వారినిగా; మృదునకుకొ" " శివునకు; ఆదేశించుకో - ఉపదేశించును - తెలియఁ జేయం: ను. క. అని కృతనిశ్చయమతి న, మునులం గొని రజతశైలమున కేఁగఁదలం చిన గుహుఁ బొగడెడు క్రియ బో,రస మ్రోనెఁ బ్రయాణభేరి ప్రసభారభటిన్. టీక, కృతనిశ్చయమలి? ఆ నిశ్చయింపఁబడిన మనస్సుతో ; బోరనకో" వేగముగా; ప్రవభార భజిజ్" = ఎక్కువ ధ్వనితో, అలం. ఉత్ప్రేక్ష, ఉ. ఆసమయంబునఁ ధృతనిజాయుడు దృతభూషణుల్ మహో క్లాసలసన్ముఖుల్ వివిధలాంఛన లక్షితు లాసురాన్వయ త్రాసకరుల్ విమానగులు దైవతవీరులు తారకారిపై నోసలమ్రోల గిల్చి రొక ముప్పదికోటులు మూఁడుకోటులున్. = 159 టీక. ధృకనిజాయుధులు = ధరింపఁబడిన తమతమ ఆయుధములు కలవారు; అదృత భూష ఇల్ -ఆదరించఁబడిన - ధరింపఁబడిన నగలు కలవారు; మహోల్లానముఖుల్ గొప్ప సంతో వముతోఁగూడిన (వికసించిన) ముఖములు కలవారు; వివిధలాంఛన లక్ష్మీకులు = పెక్కు విధముల చిహ్నములతోఁ గూడినవారు; అసురాన్వయ శ్రీసకరుణ్ - రాక్షసుల వంశమునకు భయముగొల్ప 1. యావాస్తే. ట య<noinclude><references/></noinclude> 8l7xc1qckjxhdudp2ryycj4o4iyedln 104 212527 554745 2026-04-28T05:57:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము 47 వారు; విమానగులు = విమానములపై వున్న వారు; దైవకదీరులు దేవవీరులు; తారకారి పెర్మోనల మ్రోల = కుమారస్వామి మొగసాలయెదుటరు; నిల్చిరి. మ, పనిత ప్రక్రియ నుగు లెసఁగ బ్రస...' 554745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము 47 వారు; విమానగులు = విమానములపై వున్న వారు; దైవకదీరులు దేవవీరులు; తారకారి పెర్మోనల మ్రోల = కుమారస్వామి మొగసాలయెదుటరు; నిల్చిరి. మ, పనిత ప్రక్రియ నుగు లెసఁగ బ్రస్థాననైపథ్యశో భనముం గైకొని బ్రహ్మగర్భుడు వహతల్యాణకల్యాణమై ఘనగర్జన్' 'సకిలించువావురము నేక్కంబోవుచోఁ బర్వే సం జనితాళాకరికర్ణ సంజ్వరభ రాంచత్కంచుకీ ధ్వానముల్. 100 ప్రక్రియ = పొగడఁబడిన (గొప్పు) విధము; నిర్దేఱంగులు, ఎనలగళ్ నాల్లు దిక్కులను వ్యాపింపఁగా; ప్రస్థాన నైవధ్యశోధనము - ప్రచూణమునకుఁ దగిన వస్త్రాభరణాదులను; 'బ్రహ్మగర్భఁడు - శివునిపుత్రుఁడు - కుమారస్వామి; వహశ్పల్యాణకల్యాణమై మోనుచున్న జీనిచేక మేలయిన్నదై; ఘనగర్జన్ మేఘగర్జనతో - గొప్పధ్వనితో; వావురము - వారువమును - వాహనమును; సంజనీ .. ధ్వానముల్ = పుట్టిని - దిగ్గజముల కర్ణములను బాధించు (బ్రద్దలు వేయు) కంచుకులయొక్క అఱపులు; సర్వెజ్ వ్యాపించినవి. 855- . = = సీ. ఆటకు మెచ్చి బలారి యీ గొను మరుత్ఫల మిది యన బర్హ భార ముమర హరుఁ గుత్తుకనకాక శిరసునఁ బోలఁ దాల్చిన జటాచ్ఛటలీల శిఖ వెలుంగ క్షితి శిరోభూషావి శేషఒర్మితికి. బాల్పడు పడియచ్చుల ట్లడుగులు దగ ధాతృవాహనుక్తిదా సభ్యసింప బిసము మ్రింగుభంగి దష్టఫణి గ్రాలఁ తే. గంఠగంభీరనినదంబు ఖచవయువతి, గాన విద్యకు షడ్జసంధాన మొసఁగ నెనఁగు దెలికన్ను గోనల యెక్కిరింత, నెక్కె బలుకొండఁ దూఁటువో నేయు మేటి. టీక.,బలారి = ఇంద్రుఁడు; ఈ గొను ఈయఁగా, గ్రహించు; మరుక్భలను వాయుఫలము- ఇంద్రధనుస్సు; (మరుత్ఫలము దేవశలనలని లాభ్దము అని పూర్వటీక. అది తప్పు.] బర్హ భారము, అమర పింఛము ప్రకాశింవగా; హరుకో" = శివునిః కుత్తుకనకాక - కంఠము చేతిచే కాక; : శిరస్సు చేతకుగూడ; తాల్చిన = ధరించిన; జటాచ్ఛటలీలన్ = జడలగుంపువలె; శిఖ, నెలుంగ = జుట్టు, ప్రకాశింపఁగాః [శివుఁడు నీలకంఠుఁడు, నెమలియు నీలకంఠము- ఆ నీలగళత్వమే కాక జటిలత్వము కూడ శివ, మయూరములకు సామాన్యధర్మమని యర్థము.] క్షితి. నిర్మితికిక్ భూమియొక్క శిరోభూషణవిశేషములను నిర్మించుటకు; పాల్పడు = పూనుకొనునట్టి ఏర్పఱుపఁబడునట్టి; వడియచ్చులట్లు = కరువులవలె - ముద్ర సాధనములపలె; తగః" = ఒన్నీ యుండఁగా; ధాకృవాహన భుక్తి = బ్రహ్మవాహనమైన హంసముయొక్క ఆహారపద్ధతిని - తామరతూండ్లను దినుటకు; బిసము మ్రింగు ఛంగిక్" = తామరతూడుతినునట్లు; దష్టఫణి నోటఁ) గఱచిన పాము; లక్ - ప్రకాశింపఁగాః కంఠగంభీరనినదంబు = గంభీరమైన కేశాధ్వని; ఖతర యువతి గానవిద్యకు గంధర్వ స్త్రీలయొక్క సంగీతమునకు; పడ్జసంధానము - వర్జస్వరపు కూర్పును; [నెమ లియఱపు వర్జస్వరము కలదని సంగీత శాస్త్రము.] ఒసఁగ = కలుగఁజేయఁగా; ఎనఁగు ప్రకాశించునట్టి; తెలియకన్నుగోసల యెక్కి. రింతళ్ = తెల్లని కనుఁగొలుకులు కల వాహనమైన నెమలిని; బలుకొండఁదూటువో నేయు మేటీ = గొప్ప కొండను (క్రౌంచమును) చిల్లులుపడునట్లు కొట్టిన వీరుఁడు - కుమారస్వామి; ఎక్కెన్. - . = = కుమారుని వాహనమైన నెమలి యొక్క పింఛము దానియాటకు మెచ్చి యింద్రుఁడిచ్చిన యింద్ర ధనుస్సువలె రంగురంగులు కలిగి యఁన్నదనియు, జుట్టు శివునిజడలవలెను, అడుగులు భూమియను స్త్రీ కలపై ధరించు నగలు కరువుబోయు వచ్చులవలెను, నోటితో పట్టుకొన్న పాము బినమువలెళ్లు ఉన్న పనియు, దాని కనుగొలుకులు తెల్లనివనియు, కేక వడ్జస్వరయుక్తమనియు తాత్పర్యము. ఆలం. ఉలేడు. 1. చ. నగిలించు,<noinclude><references/></noinclude> pi92ar0gesm00kgam820vi371m3bfmf 104 212528 554746 2026-04-28T05:57:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 పాండురంగమాహాత్మ్య ము క, ఆది సజ్జప్యందనమై, మదకరియై త తదుచితమార్గంబుల నే ర్పొదవ నొకకొంత చని పారద నిభశుభమూర్తి సశ్వరత్నం బగుడున్. 168 టీక, అది = ఆ నెమలి; సజ్జన్యందనమై సిద్ధముచేయ...' 554746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>18 పాండురంగమాహాత్మ్య ము క, ఆది సజ్జప్యందనమై, మదకరియై త తదుచితమార్గంబుల నే ర్పొదవ నొకకొంత చని పారద నిభశుభమూర్తి సశ్వరత్నం బగుడున్. 168 టీక, అది = ఆ నెమలి; సజ్జన్యందనమై సిద్ధముచేయఁబడిన రక్తమై; మదకరియై = మదపు 'టేశుఁ; తత్తదుచిత మార్గంబుల = ఆ యా రీతులకుఁ దగినట్లు; పారదనిభశుభమూర్తితో రసముతో సమానడుగు స్వచ్ఛమైన దేహముతో; ఆగుడు" - కాఁగా-మాతిCగా ననుట, = ఆనెమిలి కొంతదనుశ రక్షమువలెను, నీనుఁగువలెదు నడిచి, తుదకు ఆశ్వమువలె పరుగిడెనని భావము. క. శితికంఠసుతుఁడు ఖచక, సైతుఁడై 'యాయిచ్చరూపు తురికి నాస్కం దిత ధౌరితక జ్ఞుత రే,చితవల్లితగ తులఁ ద టు చేసిన నదియున్. . 168 టీక. శితికంఠసుతుఁడు = శివపుత్రుఁడు - కుమారస్వామి; ఖచరస్తుకుఁడై ఈ దేవతలచే కొనియాడఁబడినవాఁడై; ఆ యిచ్చరూపుతురికీని - కోరినరూపముధరించు నావాహనమును; అస్కందిత ...గతులు" = ఆస్కంది తారి గమనములచేక; [అస్కందిఠము - మిక్కిలి వేగమును, మిక్కిలి మందమును గాని గమనము; ధౌరితకము - మీఁది గమనముకంటెఁ గొంచెము పడిగల నడక; ప్లుతము = అతివేగముగా దాఁటుచు పోవుట; రేచితము = వంకరగాఁ దిరుగక వడిగాఁబోవు గమనము; వల్లికము మీఁదికి కాళ్లెత్తి కదలించుచు వడిగాఁ బోవు గమనము.] తరటు సేయఁగా జ్ · కొరడాతో గొట్టే నడిపించఁగా. - క. మురళి గొనియు రవణమున, బరువడి గోమూత్రికాది భంజళులఁ గడ గెరలి చతుర్విధ భావిత,పరిపాటీపాటవమునఁ బతి మెప్పిం చెన్ . 164 టీక. మురళి, రవణము, పరుపడి, భంజళి అను నాలుగును గుఱ్ఱము దౌడు తీయుటయందలి భేదములు; అందు మిక్కిలి వడిగాఁ బరుగెత్తుట (పెరుగు+వడి) పరుపడి; పామువలె వంకర, వంకరగా నడుచుట భంజళి; గోమూత్రికము భంజళిలో నౌక విశేషము; ఇట్లు పూర్వటీః. కెరలి = లేఁగి. చరు. పాటవమున జనాల్గువిధముల ధావన పద్ధతుల నేర్పు చే; పతి" యజమానుని; మెప్పించెన్. 3. బలు పాపతలచుట్టు అలవరించినవారు లేత చందురులఁ దాలిచినవారు పున కతమ్మంటులఁ బొలుచు వీసులవారు నొసలి మిక్కిలిచూపు లెసఁగువారు బూఁదువాఱఁగ మేన బూదిఁ బూసినవారు త్రిమ ఖాస్త్రములు కేలఁ ద్రిప్పువారు పులితోలుహొంబట్టుపుట్టముల్ గలవారు కొముతేజుల నెక్కి గునియువారు తే. ఘోరతపముల హరుఁ దక్క గొన్న వారు, కరటిపై తేయకుంభముక్తాలలాదు హారిభుజమధ్యములవా రుదారయశులు, ప్రమథవీరులు గొలిచి రా బాహులేయు. టీక. శివుని రూపములతో నున్న ప్రమథగణములు ఇందు వర్ణింపఁబడెను పావకలపుట్టలు - పెద్దపాముల తలపొగలు; అలవరించిన వారు ధరించినవారు; పురు...... వారు - తలపుల చేఁ జేయఁబడిన కుండలములచేఁ ప్రకాశించువారు; నొనల... వారు ఆ నొసట మూడవ కన్ను కలవారు; బూఁదు వారఁ గ బూజుపట్టినట్లు; బూది = భస్మము; త్రిముఖాస్త్రములు = త్రిశూలములు; హొంబట్టుపుట్టముల్ = బంగారు పట్టువస్త్రములు; కొమ్ము లేజు లక్ - వృషభవాహనములను; గునియు వారు పలికెడివారు; హరు జి • వారు = . శివుని; తక్కఁగొన్న స్వాధీనముచేసికొన్నవారు; కరటి మధ్యముల వారు ఆ (శివునిచేఁ జంపఁబడిన) గజా నురునియొక్క డంఛస్థలమునందలి మంచి ముక్యములచే సొగసైన పక్షములు కలవారు; ఉదారయశులns 1. క. యచ్చరూపు, + తురికిని. శ. 6.2. చ.చంద్రులను. 3. క. నొనల, చ, నొసలీ. 4. ట, బూబా, క, బూదు, బూఁదు. శ. ఈ గొల్చి. సూర్య, #<noinclude><references/></noinclude> tir850p3m2i5ntmxsnjcqrrc6sgt614 104 212529 554747 2026-04-28T05:58:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '49 గొప్ప కీర్తికలవారు; ఆ బాహులేయుకో - పెక్కుమంది తల్లులు గల ఆకుమారస్వామిని; కొలిచిరి = సేవించిరి. ళా. జోణీ రేణుకృతంబు లంజన రజోగుచ్ఛానితంబుల్ తకు శ్రేణుల దూషిత పూష భూషణ జృంభిం...' 554747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>49 గొప్ప కీర్తికలవారు; ఆ బాహులేయుకో - పెక్కుమంది తల్లులు గల ఆకుమారస్వామిని; కొలిచిరి = సేవించిరి. ళా. జోణీ రేణుకృతంబు లంజన రజోగుచ్ఛానితంబుల్ తకు శ్రేణుల దూషిత పూష భూషణ జృంభించియు దూలెన క్షీణో స్తంభితశక్తి భృద్భటశిర స్సీ మాకిరీటస్ఫుర న్యాణి శ్యాతపపల్లవ _స్తబక సామ శ్రీహృతా గ్రంబులై. = 166 బడి టీశ. జోడీ రేణుకృతంబులు = నేలనుండి లేచిన దుమ్ముచే ఏర్పడినవి; అంజన... తంబుల్ = కాటుకపొడికుప్పలపలె నల్లనైనవి; తమ ణుల్ = చీకట్లు; దూషిక......గతి (కొఱకచేయఁబడిన) సూర్యునికి భయము కల్గునట్లుగా; (సూర్యునితిరస్కరించి, ఆశనికి భయము కల్గు నట్లుగా.) జృంభించియు విజృంభించియు - వ్యాపించినను; ఆక్ష్మణో....... ... గ్రంబులై ఆక్షిణ = తక్కునవి కానివియు; ఉత్తంభిక మీఁదికి వ్యాపించినవియు నగు; శ క్తిభృద్భట గస్సీమా కిరీట = కుమారస్వామి భటుల కలలపై నున్న కిరీటములందు; స్ఫురత్ - ప్రకాశించుచున్న; మాణిక్యా ఈపచల్లప స్తబక సామ శ్రీ = శెంపుల వెలుగుల గుంపుల సామగ్రిచే; హృతాగ్రంబులై సోఁగొట్టఁబడిన కొనలుగలపై తూలెజ్ ఆ చెదరిపోయినవి. . - సేనల రాపిడిపలన నేలనుండి నల్లందుము వ్యాపించి లోకమును చీఁకట్లలో ముంచినను, వీరుల కిరీటములందలి మాణిక్యముల కాంతిచే ఆ చీఁకట్లు నశించినవని భావము. క. స్మరశశితకిదజపవమా, నరవిసు ఛాసలిలమునిజనమ్మైరిష్టా సుందుృత్యుజ్వలన లగు, సుర వేశ్యలు గొలిచి రవుడు సుబ్రహ్మణ్యున్. 167 టీక. స్మర...జ్వలనజలు = క్రమముగా) మన్మథుఁడు, చంద్రుఁడు, మెఱుపు, బ్రహ్మ, వాయువు, సూర్యుఁడు, అమృతము, నీరు, మహర్షులు, భూమి, (దక్షపుత్రికయగు) ఆరిష్ట, దేవతలు, మృత్యువు, అగ్ని - ఆనువారివలనఁ బుట్టిన వారు పదునాల్గు తెగలవారు; సురవేశ్యలు = అప్సరసలు. క. దైవతభట భుజ శిఖర, వ్యావల్గన్నర కృపాణవల్లిక లల రెక్ దైవపథ వారినిధిసలీ, లావిష్కృతవిషమ షీ మహార్చులుపోలెన్ . => 168 టీక. దైవత......వల్లికలు - దేవవీరుల మూపులయందు కళకళలాడుచు చలించుచున్న తీగలవంటి సానపట్టిన కత్తులు; దైవ...... హార్చులు వోలె = ఆకాశ మను సముద్రపు నీటినుండి వెడలిన విషముయొక్క నల్లని మంటలవలె; ఆలరెజ్" - ప్రకాశించెను. ఆలం, రూపకము, ఉపము. క. నయన త్రిభాగ వృత, సయుతంబుగ సాధ్యసతులు చల్లిన లాజల్ సయనాయుధ తనయాయ ధ, చయలతి కావళుల కుసుమసమత వహించెన్. . ...... 169 - కనుకొలుకులయం దావరించిన నవ్వుతో కూడునట్లు లాజలు ఆచారార్థము చల్లిన పేలాలు; సయనావళుల = శివుని పుత్రుఁడగు కుమారస్వామి యొక్క ఆయఁధచయములను లతలయందలి; కుసుమనమత - పూవులతోడి సామ్యమును; వహిం చెక్ = పొందెను. అలం. ఉత్ప్రేడ. తే. వివిధదివిషద్వధూము క్తదివిజవిటపి, కుసురు కేసరలసదంసకూటు: డగుచు బడవాలు కడువాలు విరియఁబడిన, కందమునఁ బొల్చు దుర్గకంఖాళ మనఁగ. టీక. వివిధ ......కూటుఁడు = దేవరా స్త్రీలచేత విడుపఁబడిన పెక్కు విధములగు కల్పవృక్ష పుష్ప కేసరములచేఁ బ్రకాశించు శిఖరములవంటి మూపురములు కలవాఁడు; వేల్పుఁబడవాలు = దేవతల 1. చ. భూషణ, 2. దరహాస. చ. 3. లసదున. పాండురంగ 7<noinclude><references/></noinclude> 6a7nmkryygvw97ljgu5c2b6ow3allry 104 212530 554748 2026-04-28T05:58:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50. - పాండురంగమాహాత్మ్య ము నేనాధిపతి కుమారస్వామి; విరియఁబడిన కందమునక్ వికాసమును వహించిన మూపురము కేశ పొల్చు = ప్రకాశించునట్టి; దుర్గకం ఖాణమనంగళ్ దుర్గకు వాహనమైన సింహమో యమున...' 554748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>50. - పాండురంగమాహాత్మ్య ము నేనాధిపతి కుమారస్వామి; విరియఁబడిన కందమునక్ వికాసమును వహించిన మూపురము కేశ పొల్చు = ప్రకాశించునట్టి; దుర్గకం ఖాణమనంగళ్ దుర్గకు వాహనమైన సింహమో యమునట్లు; . ఉత్ప్రేక్ష కడుకొ" = మిక్కిలి; వాలుకా = అతిశయించెను. ఆలం. . = 171 తే. విబుధమధు రాధ రాభుజావీజ్యమాన విదులచామర బహుసహస్రములు తొలిచె స్వామియిరుగడఁ బుష్పవర్షములఁ దలఁకి సురవిమాను రాళముల్ దెరలె ననఁగ. టీక. విబుధ సహస్త్రములు దేవతాస్త్రీల చేతులచే వీఁబడుదు చక్కనై వేల కొలఁదిగ నుండు వింజామరలు; స్వామిరుగడ = స్వామికి రెండు వైపులకు; పుష్పవర్ష ముల పుష్పవర్షములవలన; తలఁకి = భయపడి; సురవిమానమరాళమున్ = దేవతల విమానములైన హంసలు; తెరలెననంగళ్" తొలఁగిపోయెనో యపనట్లు; పొలివెక్ = ప్రకాశిండు. వర్షమును జూచీ హంసలు పాకిపోవుట సహజము; కానీ పుష్పవర్షములసఁ దలఁ విమానమరాళములు తెరలేనని వర్ణితము. ఆలు. రూపము, ఉత్ప్రేక్ష. A = తే. సామిమలనుండి రాజతాచలముదాఁక, నేతు వెత్తినగతి మహాసేన సేవ రోదరీరం ధ్ర నీరంధ్ర రూప మగుచు, నడ గిరిసింధు నన సృష్టి పుడమి నడఁగ. టీక. సామినులనుండి - (కుమారస్వామి పర్వతమునుండి; రాజతాచలముదాఁక = కైలో సమువఱకును; సేతువు, ఎత్తినగలి వారధి కట్టినట్లు; మహాసేను సేన కుమారస్వామిసైన్యము; రోదసీరం ధ్ర వీరంధ్ర రూపము, అగుడు భూమ్యాకాశముల మధ్యభాగమున సందు లేనిపై - O రినీ); పుడమిక్" ఆ భూమిపై; గిరిసింధువనసృష్టి - కొండలయు, నదులయు, అడవులయు సృష్టి; అడంగళ్ = అణఁగిపోవునట్లు; నడచెన్, దక్షిణమున నున్న స్వామినులమొదలుకొని ఉత్తరమున నున్న కైలాసమువఱకును వ్యాపించి' కుమారస్వామి సైన్యము నడచుచుండఁగా కొండలు పిండియై, నదులు (దుమ్ముతోలగలసి) నిర్జలములయి, ఆడవులు నేలమట్టమై పేరు లేకుండఁ బోవుచున్న పని భావము. అలం ఉ. పుట్టినమోములై శిఖరముల్ వెలుఁగొండ, నితంబమండలిం గట్టిన కృత్తియై నిబిడ శాననరేఖ దలిర్ప, లోనఁ జూ పట్టిన విశ్వమై వెలుఁగు ప్రాణికులం బలరణ, గిరీశుఁ డ ప్పట్టికిఁ గానిపించిన ప్రభం గలదౌతనగంబు తోఁచినన్, 178 టీక, కైలాసపర్వకము తనతండ్రియగు శివునివలెఁ గుమారస్వామికిఁ గానిపించెనని యీపద్యమున వర్ణింపఁబడుచున్నది. శిఖరముల్ = కొండకొనలు; పుట్టిన మోములై జపద్యోజాత, వామదేవ, అఘోర, తత్పురుష, ఈశానములను (శివుని) పంచ ముఖములయి; వెలుగొందఱో రేఖ = దట్టమైన అడవులదరున; నితంబమండలితో = ప్రకాశింపఁగా; నిబిడ కావన నడుమున; కట్టిన = ధరించిన; కృత్తియై తోలై; కలిర్ప" = ప్రకాశింపఁగా; లోనక్ కుషీలో; చూపట్టిన - కనఁబడిన ఉన్న; విశ్వమై= క్రవంతమై; వెలుగు - ప్రకాశించు; ప్రాణికలంబు, శివుఁడు; అప్పట్టికొ" = ఆ కుమారునికి; కానిపించిన ప్రరకొ" గంబు = కైలాసము; తోఁచిన కనఁబడఁగా. 1.చ పుదీ - జీవజాలము; అలర గిరీశుఁడు కనిపించునట్లుచేసిన రీతిని; కలధౌతన<noinclude><references/></noinclude> ok0ph0s57h53kqghc1u8ly4iz73crw9 104 212531 554749 2026-04-28T05:58:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వా స . ము క. 'జైవాతృకబింబము నిజ, జీవాతువు: గాంచి ప్రార్తజీవము లగుచు జీవంజీవము లలరెడు, భావంబున బాహులేయుబలములు పొదలెన్. 51 174 టీక. నిజజీవాతువు =శ్రమ జీవనౌషధమగు; జైవాతృకబి...' 554749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వా స . ము క. 'జైవాతృకబింబము నిజ, జీవాతువు: గాంచి ప్రార్తజీవము లగుచు జీవంజీవము లలరెడు, భావంబున బాహులేయుబలములు పొదలెన్. 51 174 టీక. నిజజీవాతువు =శ్రమ జీవనౌషధమగు; జైవాతృకబింబమున్, కాంచి చంద్ర బింబమును చూచి; ప్రాప్తజీవములు, ఆగుచుక్ - (పోనున్న) ప్రాణములు వచ్చిన పై; జీవంజీవములు చకోరములు; అలరెడు భావంబునక్ సంతోషించునట్లు; బాహులేయుబలములు కుమారుని సేనలు; సంతోషించెను. ఆలం. ఉపమ. తే, పద్మరాగమణీమయపాదలబ్ధి, స్ఫురిత గైరిక శిఖర చంచూసమృద్ధి [బోలి, గంధవతి' యను నొక్క పంశజమునడుమ, మించు నక్కొండ కొదము రాయంచం టీక, పద్మ......లబ్ధిక్ = వద్మరాగమణులను పొందుటచేతను - (కాళ్లను పొందుటచేతను, దగ్గఅనుండు చిన్న కొండలను పొందుటచేతను); స్ఫురిత సమృద్ధి - ప్రకాశించుచు, గైరికాది ధాతువు(రంగు)లతో (గూడిన శిఖరములను ముక్కుల సమృద్ధిచేతను; గంధవతియను = భూమి యనునట్టి; పంకజమునడుము = తామరపూవు మధ్యయండు; కొదమ రాయంచఁబోలి = జవ్వనముగల రాజ హంసమువలె; ఆక్కొండ; మించె" = - ప్రకాశించెను. భూమి యొక తామరపూవువలేను, అందున్న కైలాసము (తెల్లని కొండ) ఒక రాజహంసవలే నున్నవి. పద్మరాగమణులుగల (ఎఱ్ఱని) కైలాసప్రత్యంతపర్వతములు హంస కాళ్లవలెను, గైరికాది ధాతువులచే నెట్లనైన కైలాసశిఖరములు హంసముక్కవలెను ఉన్నవని భావము. అలం. రూపకము, ఉపదు. తే. నీలగళవాహరింఖా ఖని త్రనిహతి, నింగి కెగసిన వెండి రానేలదుము = ప్రాంతవర్తిన్లు సర్షిక రివృడులకు, నొసఁగు నిర్యత్న భసితవిలసిత మచట. 176 టీక. నీల నిహతి" - శివుని వాహనమగు వృషభము యొక్క గిట్టలను గొడ్డళ్ల దెబ్బలు వలన; నింగికి = ఆకాశము పైకి; ఎగసిన ఎగిరిన; వెండిరా శీలదుము - వెండిరాళ్ల తెల్లదుమ్మ; ప్రాంత ... పరివృడులకు దగ్గఱనున్న సప్తర్షి మండలమునకు; కశ్యపుఁడు, అత్రి, భరద్వాజుఁడు, విశ్వామిత్రుఁడు, గౌళముఁడు, వశిష్ఠుఁడు, జవఁదగ్ని ఆను నేడు గురును సప్తర్షులు.) నిర్యత్న భసితవిల సితము = ప్రయత్నముక్కఅలేని భస్మ ధారణమును; అచటజ్"; ఒనఁగున్. - నందీశ్వరు డెగురుఁ గొట్టిన తెల్లని వెండిదము సూక్తర్షులదేహనులపైఁ బడి, వారు వేణే శ్రమపడి బూడిద పూసికొననక్క అలేకుండ చేయుచున్నదని భావము. వ. ఇట్లు నిజబలని ఖల సరీక్షణని సంద్రచంద్రికా వీధీనం బగు సగ్గట్టులేని వైమానిక సే నాని మానధనుం డగు నధికుండు నిఃపురుషకారంబునుఁబోలె నధిరోహించి, 177 టీక. నిజధీనంబు - తన సేనల చూపులకు (దృష్టికి) తక్కువకాని వెన్నెలకు లొంగి నది - క్షేత్రములకు వెన్నెలవలె చల్లదనము కలిగించునది - ఆనందకరమైనది; (ఇచట 'చంద్రికాధీనంబు' అను నమహత్తు మహద్వి శ్లేషణముగా వాఁడబడినది. గమ్యస్థానము చేరినందులకు మార్గాయా సవరి శ్రాంతము లగుసేనలు మిగుల సంతసించిన పనుట. వైమానిక సీనాని - దేవసేనాపతి కుమారస్వామి; నిజపురుష కారంబునుంబోల్డెన్ తన ప్రయత్నము: లె; అధిరోహించి = ఎక్కి.. అలం. ఉపము. = - శ, వాహనము డిగి గగనచర, వాహినిఁ దత్కు ధరసవిధవననివారణకాం హూతహృదయ సఁట యఁట, యోహో నిలు మనుచు సిలిపి యుల్లం బలరన్, 1. చ. యును. 2. చ. కొనఁగు. 3. క. ధీనంబ. చ. ఫేనంబ<noinclude><references/></noinclude> s1hb57ldaxpnhz1t1s88celzp67cxun 104 212532 554750 2026-04-28T05:58:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '52 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక, గగనతరవాహిని" = దేవసేనను; శత్కుధర... హృదయ =ఆకొండ చుట్టు ప్రక్క అల గల వనములందు విహరించు వేడుకలతోడి మనస్సులు కలదానిని; ఉల్లయి = మనస్సు; అలరు - సంతోషించఁగ...' 554750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>52 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక, గగనతరవాహిని" = దేవసేనను; శత్కుధర... హృదయ =ఆకొండ చుట్టు ప్రక్క అల గల వనములందు విహరించు వేడుకలతోడి మనస్సులు కలదానిని; ఉల్లయి = మనస్సు; అలరు - సంతోషించఁగా. ఉ. ఆ రవి వాలఖిల్యయుతుఁడై విధుగర్భము దూనో యన దారక వైరి సంయమికదంబయుతంబుగ నేఁగు దెంచి ము ళ్తారుచిరుం డ్రమైన వసుధారథు గేహముఁ జొచ్చునపు రారియు నిష్క్రుటాంతరవిహార ముమాన్వితుఁడై యొనగ్సఁగన్, మా 179 టీశ. రవి=సూర్యుఁడు; వాలఖల్యయఁతుఁడై వాలకాల్యులను మునులతోఁ గూఁడి; విధుగర్భము = చంద్రునిగర్భమును; తారక పై రి = కుమారస్వామి; సంయమి కదంబయ తంబుగ మునుల సమూహ ముతోలూడ; ముక్తారుచిరుంద్ర మైన - స్వచ్ఛమైన) ముత్యములకు బలిచే (అతిశయించిన; పసుధారధ గేహమున్ = శివుని యిట్లయిన కైలాసమును; శివుఁడును; ఉమాన్వితుఁడై పార్వతితోఁ గూడి; నిష్కుటాంతరవిహారము - ఇంటినంటియున్న తోట (గృహారామ) మధ్యమున విహరించుటను; ఒనర్పఁగన్... E తే. మండి రోద్యాన ఖేలనానందవిభవ, శిమనధరించెడు శిజివురుగుత్తులవిరులఁ బూజించుటకుకొ, యాఱు ఋతువులు సన్నిధియ్యవచట. రావిటార్ధ మాళిఁ టీక, మంది విధనము = ఇంటిపూఁదోటలో విహరించుటవలని ఎక్కువ ఆనందమును; ఆవధరించాడు = చి త్తగించునట్టి- పొందునట్టి; 'తారానిటర్ధమౌళితో అర్ధచంద్రునిఁ దల పై ధరించిన శివుని; నిరులజ్" = పూవులతో; పూజించుటకునే = పూచించుటకో యనునట్లు, అలం. ఉడేడు. నీ, మరుశెంపువలవుఁ బల్మఱు కోలిలి కళా మ్రాన్చి యూరక మేనుమఱచుఁ గొన్ని యరవిచ్చు తెలి మొల్లవిరులమూతులు సాచి పొదిగూడి లెక్కలఁ బొదువుఁ గొన్ని గురువిందవూఁదేనె ' పెగలకై తమలోనఁ బొత్తువోవక సారె: బోరుఁ గొన్ని పక్వంబు లగుదాఁకఁ బాటించి మల్లికా కలికానికాయంబుఁ గాచుఁ గొన్ని తే. భోగివశమైన గేదంగిపూవునకును, వగచు మదిఁ గొన్ని బంధుజీవకలకాంత గుచ్ఛములలోన నొకకొన్ని కొలువునేయుఁ, దేటులఖల గుమయవనీవాటి గమిచి. టీక. కేంటులు; (1) మరుసంపుపలవు = మరువము యొక్క పరిమళమును; లి- శ్రీ గి-అనుభ పించి, కళా మ్రాన్సి = కన్నులఱమూసి, [ఇందు వసంతర్తువు గోచరము.] (2) అరవిచ్చు - సగము విశసించిన; తెలివెల్లవీరులు - తెల్లని మల్లి పువ్వులను; పొదిగూడి పొదుపు = లెక్కలతో కప్పును. ఇందు శిశిరర్తువు వ్యక్తము] (8) గురు...... పెరలకై = గురు గుమికూడి; లెక్కలక్, విండవూల తేనెతెట్టెకయి; పొత్తువోవక - వంతు కుదురక; సారిక్ - మాటిమాటికి; (ఇందు హేమంత ఋతుపు సూచితము.] (4) పాటించి - ప్రతీక్షించి - ఎదురుచూచి - కనిపెట్టియుండి; [పాటించి పొంది - చేరియఁండి అని పూర్వటీక.] మల్లికా...... నికాయంబు = కాంచుకొ" = కాపాడును. (ఇందు శ్రీ షర్తువు సూచికము.] (5) భోగివళమైన = మునకు స్వాధీన మల్లె మొగ్గల గుంపును; మైన-అమభవించు వేరొకనికి స్వాధీనమైన; గేదంగిపూవునకును = మొగలిపువ్వునకయి; నగచు = విచారించును; [ఇందు వర్షర్తువు గ్రాహ్యము] (6) బంధు గుచ్ఛములలో నకొ - మంకెనపూవు గుత్తులలో; ఆఖల...... వాటిక్ సమసర్తువులతో కూడిన పనమున; [ఇందు శరదృతువు జ్యోతి ఠము.] కమిచి ఆ ఆ ఆ శ్రమించి. - 1. ఈ రంధ్ర. 2. ఈ నవధరింపగ. 3. ఈ. జిగురు, 4.చ. మాల్చి, 5. ఈ. కెరల -<noinclude><references/></noinclude> ldi2o9ouk6pz2m22b8bcvc7xtadgn24 104 212533 554751 2026-04-28T05:58:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మాశ్వాసము తే. పూవుఁదేనియఁ 'దడిసిన మావిచిగురు మీఁద నంటి చరించు తుమ్మెద తలిర్చు సమయ మగుటయు నన్ నెయ్యి సకురి మరుఁడు త్రుప్పువోఁ దోము నీలంపుఁదునుక యనఁగ. జీక. పూపుఁ జీనియస...' 554751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మాశ్వాసము తే. పూవుఁదేనియఁ 'దడిసిన మావిచిగురు మీఁద నంటి చరించు తుమ్మెద తలిర్చు సమయ మగుటయు నన్ నెయ్యి సకురి మరుఁడు త్రుప్పువోఁ దోము నీలంపుఁదునుక యనఁగ. జీక. పూపుఁ జీనియస్ పూఁజే తో; అంటి అనుసరించి; అసిక్ = 58 182 కత్తిము; వేయి చమరి సేయిరాచి; త్రుప్పవోజ్ - త్రుప్పు - ఇరుముమీఁది ముడికి (పింపిరి) పోవునట్లు; నీలంపుఁదునుకు యనఁగ = నల్లజాతి ముక్క యో యనునట్లు; కలిర్చుకో = = ప్రకాశించును. మామిడిచిగురు మన్మథునికి ఆయుధము (కత్తి) వంటిది. అది పూవుఁదేనితో కడియఁగా, తేనిపై నానగల తుమైద ఆకుఁమీఁది తేనెను గ్రహింపలేకను, దానిని విడువను మనసురాశను ఆ చిగురు పైనే యిటునటు తిరుగుచుండెను; అప్పుడు ఆ మన్మథుఁడు విరహులపై దాడి వెడలఁదలఁచి, తన కత్తికి నేయిరాది, నల్లజాతిముక్కతో దానికి పదుకుపట్టుచున్నట్లుగా వర్ణింపఁబడినది. ఇరట చిగురు కత్తితోను, తేనె కేతితోను, తుమ్మెద సానజాతి ముక్కతోను పోల్చఁబడినవి. అలం.. ఉత్ప్రేక్ష. తే. గంధవిరహిత మను బుద్ధిఁ గనక తేఁటి, మూతి విచ్చిన మోదుగు మొగ్గఁ దగిలి సౌరభాకాంక్షఁ జొచ్చి చెన్నా రెఁ గిర, తుండవళమైన నేరేడుపండుపోలె, టీక. గంధవిరహితము = పరిమళము లేనిది; ఆరు బుద్ధిఁ గనక - ఆను జ్ఞానమును పొందక - లేక; తేఁటి ఆ తుమ్మెదః మూతి, విచ్చిన చివరిభాగము ఐడిన; తగిలి. 'జ్ఞానము లగ్నమయి; సౌరభాకాంక్షఁ జొచ్చి = పరిమళము నాస్వాదించు కోరికను పొంది; కీరతుండవశమైన = చిలుక ముక్కునకు స్వాధీనమయిన EN కొంచెము వికసించిన మోదుగుపూవు చిలుకపలె నున్నదనియు, దాని చివరి వంటి నిలిచిన తుమైద నేరేడుపండుపలె నున్నదనియంను భావము. కాలు. ఉపమ క. ఖరకరకరవాతి సలసలఁ, దెరలెడు మల్లీ మరందదీర్ఘక చుట్టుగా దిరుగు గళీ యనుభవమునకుఁ, జొర దతిలో భాంధబుద్ధి సొమ్మరయు క్రియన్. 184 టీక. ఖరకరకరహలిక్ గా వేఁడికిరణములు గల సూర్యుని కరణములు సోఁకుటవలన; సలసలఁ దెరలెడు = వలసల లగుచున్న; మల్లీమరందదీర్ఘ కచుట్టుకో = మల్లెపూఁదేని గల దిగుడుబావిచుట్టును; తిరుగునళి తిరుగుచున్న తుమ్మెద; అతిలోభాంధబుద్ధి = గొప్ప పినిగొట్టు; సొమ్మ, ఆరయు క్రియ (తన) ధనము చూచుకొనునట్లు; అనుభవమునకుక్, చొరదు - అనుభవించుటకు సిద్ధపడదు - సాహ సింపదు. లం. ఉపమ. క, 8నలు వదితో మ్మిదిరూపం,బులు గొనియుం బుష్పగంధములు మోవఁగ లే కలసియుఁ డెమొగలానుం, బలుమఱు యువజనము మేని పలుచనిచెమటల్, 185 తొమైరలు = గాలులు; నలువదితొమ్మిది రూపములు, గొనియున్ = 49 రూపములు ధరించినను; [ఆవహము - ప్రవహము - సంవహము - ఉద్వహము - వివహము - పరివహము - వరా వహము అని వాయువులు వీడు; ప్రళయకాలమున నీ యొక్కొక్కటియు ఏడేసి విధము లగుచున్నవి.] పుష్పగంధములు పూలవాసనలను; ఆనున్ త్రాగుడు. 1. వడిసిన శ. 8. 2. మగుటను, శ.ర. క. మాటయం. ద. మగుటయు, 8, క, మసి చూ నసి. శ. ర. నసి 2, ఖడ్గంబుతునక. 5. చ. బొంచి. 6. చ. నుల్లి. మకరంద. 7. దళి. 8. చ వలువడి 9.6. తుమ్మెద.<noinclude><references/></noinclude> koo7ozst42afr7d4s7gece3r4vab1ul 104 212534 554752 2026-04-28T05:59:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 పాండురంగమాహాత్మ్యము పుష్పపరిమళములు 'మోవఁగ లేనంత అధిక ములగుటచే, నలువది తొమ్మిది విధములుగా నున్న వాయువులును వానిని 'మోయలేక అలసి- దప్పిగొని, యువజనుల మేని పలుచని చెమటలను త్...' 554752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>54 పాండురంగమాహాత్మ్యము పుష్పపరిమళములు 'మోవఁగ లేనంత అధిక ములగుటచే, నలువది తొమ్మిది విధములుగా నున్న వాయువులును వానిని 'మోయలేక అలసి- దప్పిగొని, యువజనుల మేని పలుచని చెమటలను త్రాగుచున్న పని భావము. చ, విమలన యూఖ రేఖయు నవీనతకోత్పల పత్రము బ్రవా రమణియు నొక్క.. లీవ శియబలా ప్రతిఁ దాల్చెనటన్న వించు వి భ్రమశిథిలాంగియయ్యుఁ గురభారనిత ఒక పోలగోపన క్రమకలనాకులాత్మ యయి కన్నుల నీకు నదల్చె గౌరియున్. = 186 టీశ. విమలమయూఖ రేఖయున్ = చంద్ర వంశీయును; అర్ధచంద్రమను పేరుగల నఖక్షత మును; నవీనకరోక్సలపత్రము - క్రొత్తదగు నల్లకలుపకును, రుముడప శ్రమను నఖవితమును; ప్రవాళ మణియు" = పగడమును, ప్రవాళమణి యను దంతవిశదేవముడు; ఒక్క వ - ఒక్క తీగ - (ఇనన్ని యంను చేరి) ఆబలా ప్రతిఁదాల్చేనటన్న ఆ ఒక్క స్త్రీ యొక్క సామ్యము ధరించెనని పలుకఁగా; విశ్రమ శిఖిలాంగి, యయ్యున్ = విలాసముగా శిథిలములగు అవయవములు కలదైనను; గౌరియు m పార్వ తీయు; కుచ......లాక్ష్మయయి = స్తనములను, పిరుదులను, చెక్కిళ్ళను కప్పిపుచ్చుటయందు తొందర పాటుగల మనస్సుకలదయి; ఈశుక్ భర్తయైన శివుని; ఆదర్చెస్ బెదరించెను. ఉద్యానవిహారమున నుండుటచేతను, తన మగఁడు తప్ప వేయివ్యత్తు లచట లేకుండుటను పార్వతి విలాసముగ - తన యవయవములను ఆఱచాటుగఁ జేసి ఠీవిగ కూర్చుండి గుండెను. అపుడు శివుఁడు ఆమె కపోలములందలి ప్రవాళమణి దంతక్షరమును, స్తనము పైఁగల ఆర్థచంద్రనఖవతమును, నికంబ మునఁగల సముదప క్రనఖక్షతమును జూచి యన్యాపదేశముగ (లత యొకటి ప్రవాళమణిని, చంద్ర రేఖము, ఉత్పలపత్రమును ధరించి స్త్రీవలె నున్నదని పలుకగా విని, పార్వతి సంగతి గ్రహించి, మె టనే కనచెక్కిళ్ళకు, ఉరమును, పిరుదులను దాఁచుచు, దానిని చూచినందులకు శివుని వాఁడిచూపులతో బెదరించెనని భావము. అలం. ప్రస్తుతాంకురము. తే. ప్రావృ పే ణ్యపయోధరపటలిచేత, గాడ్పు నీహారకర రేఖఁ గప్పుకరణి ధరణీధరకారుకుఁడు శైలతనయఁ బొది వెఁ, బచ్చడంబునఁబొల్చు పూఁబచ్చడమున. టీక. గాడ్పు - గాలి; ప్రావృషేణ్యపయోధరపటలి చేశన్ = వర్షాకాలపు మబ్బుల గుంపుచేత; నీహారకర రేఖ - చంద్రవంకను; కప్వుకరణిగా - కప్పినరీతి; ధరణీధరకారుకుఁడు - కొండ (మేరు పర్వతము) విల్లుగాఁగల శివుఁడు; పచ్చడంబున పచ్చని శాంతిష్; పొల్చు - ప్రకాశించు; పూఁ బచ్చడమునన్ = పూవుల పచ్చదము చేక; తైలతనయ" పార్వతిని; పొదివెర్ ఒక ప్పెను. అలం. ఉచము. చ. పొదుపు పరాగఘృష్టి మొగము, శ్రమవారిని మేకు, భానుదీ - . _ప్తి దవుల హెచ్చు చన్గడలు, దేజము దాల్చెనెకాని యొప్పుగుం దదు సగపుత్రి కర్డు భసితంబున వర్షముచేత నగ్ని పైల గద్గురుట నష్టముగా లతయుఁ గాంచనకుంభములు 'బెడుకునే! G 188 టీక. పొదుపు = ఆక్రమించిన; పరాగసృష్టి - ఫుప్పొడి కాంతిచేశ; శ్రమవారిని - చెమట నీటినే కొనుదీప్తి, దవులక్ - సూర్యుని శాంతి కగులఁగా; హెచ్చుచన్గడలఁక్ఉన్నత స్తననన్ని దేశములును; లేజముదాల్పెనె, కానీ = ప్రకాశించెనే కాని; ఒప్పు - బాగు; కుందదు = పుత్రిన్ = పార్వతికి; భనీతంబునక్ భన్మముచే; అగ్ని; పైఁగదురుటకో - వ్యాపించుటచేత ; బెడం కునే ఆ చలించునా? 1. క. ఠీవి. ఈ తీవ, 2. క. యజలాదృతి. చ. యబలా ప్రబలాధృతిచాల్చెనన్న. ట యు లాప్రబలాధృతిచాల్పెనన్న. 8.. దార్చెన, ఉ.చ. బెడంగులై,<noinclude><references/></noinclude> ll7k2gx9g1is825s0pp4hxfm1bnlyn1 104 212535 554753 2026-04-28T05:59:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ప్ర థ మాశ్వాసము 55 ఇందు పార్వతీదేవి ముఖము, శరీరము, స్తనములు ఉపమేయములు; అద్దము, లత, బంగరుకుండలు నుసమానములు బూడిదవంటి పుప్పొడి పార్వతి ముఖమునఁ బడినది; విహారమువలని స్వేదజలము శ...' 554753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ప్ర థ మాశ్వాసము 55 ఇందు పార్వతీదేవి ముఖము, శరీరము, స్తనములు ఉపమేయములు; అద్దము, లత, బంగరుకుండలు నుసమానములు బూడిదవంటి పుప్పొడి పార్వతి ముఖమునఁ బడినది; విహారమువలని స్వేదజలము శరీ రమున వ్యాపించినది; వేడియైన సూర్యకాంతి యామె స్తనములపయిఁ బడినది; అట్లయినను ఆమె చక్కఁదనము హెర్చెనే కాని తగ్గలేదు. ఏలయన ఆద్దముపై బూడిద పూసిన పూసి, తోమిన) అది తళుకెక్కును; వర్షమున మేరు తడిసిన పరిశుభ్రమయి అది రాణించుకు; కాంచనకుంభముల నగ్ని భయి నుంచి (మెరుగు పెట్టి)న నవి కళకళమని ప్రకాశించురు. ఆలు. శ్రమము, రూపకము. మ. బొదు లెక్కించిన విల్లు వంచు నునుఁ జూపుల్ చంచలాచంచల క్రమరేఖ న్ని గిడింప శాతవిశిఖాఘంబుల్ మెయిన్నించు నె య్యములం బల్కఁగ నల్క.. మీఱి చటులజ్యాఘోష ముంజేయు న య్యుమప్రాపొంది రతీశ్వరుండు హరు బిట్టోడింప నుట్టాడుచున్. 189 టీక. రతీశ్వరుండు = మన్మథుఁడు; హరుకొ శివుని; బిట్టు ఆ శీఘ్రముగా; ఓడింప నుట్టా డుచుకొ" = ఓడింకు సంక్రమించుచు; ఉమప్రాపు, సింది = | పార్వతి నాశ్రయించి; బొమ్మ, లెక్కించి నక్" " ఆమె కనుబొమలరు పైకి ఎత్తఁగా నిక్కిందఁగా; విల్లువందుకో" తన చెఱకువింటిని వంచును; నునుఁజూపుర్ = కటాక్షములను; చంచలా చంచల క్రమరేఖర్ = మెఱుపు మెఱసినట్లు; నిగిడించ వ్యాపింకుఁ జేయఁగా; శాకవి భౌమబుల్ వాఁడి బాణముల మొత్తములకు; మెయిక్, నించుకో= శివుని దేహముపై పడునట్లు చేయును; నెయ్యములం బల్కలంగర్ - ఆమె సరసపుబల్కులను పలుకగా; అల్కమీటీ = (తాను) శివునిపైఁ గోపించి; చటులజ్యా ఘోషముక్, చేయుజ్" " చలించుచున్న ఆల్లెత్రాటిధ్వనిని చేయును. = పార్వతీ తనపక్షమున కనుకూల యయి, శివునిపై వలపులను ప్రసరింపఁ జేయుటచేత మన్మథుఁడు 'ధైర్యమును పొంది తన 'వెనుకటి పగ సాధించి, శివు నోడించుటకు మన్మథుఁడు తొందరపడుచున్నాఁ దని భావము. 'పార్వతి కనుబొమలు మన్మథుని విండ్లవలెను, ఆమెచూపులు బాణములవలెను, పలుకులు శింజినీధ్వనివలెను ఉన్న పని గ్రహింపఁదగును. అలం. వ్యంగ్యోపను. చ. చిగురులు దేవఁజేనీ విరిచిక్కని చక్క నిపువ్వు గుత్తుల - 190 18 పూలు దట్ట బిగువుచనుంగవం బొదివి వ్రేలెడంచిల్కలఁ జోపి తేనియ బొగసిన పల్కులం బొగడి భూతపతితో బతి మెచ్చఁ జేసి న య్యగజ తదుద్య మార్ఘ వినయానునయాభినయానుకూలతన్, టీక. 'తేరఁజేసి = కలుగఁజేసి తెచ్చి; విరిచక్కని చిక్కనిపూవు గుత్తుల ముగాఁ గల చక్కని పూగుత్తులను; పొదివి = కప్పి; వ్రేలెడు - వ్రేలాడు - అంటిపెట్టుకొని యున్న; చోపి = తఱిమి; లేనియంబొగపిన - 'తేనెతో పక్వము చేసిన; తేజవంటి మధురములైన; సల్కులక్ = మాటలతోను, గింజలలోని విత్తులతోను; అయ్యగజ = ఆపార్వతి; తదుద్య ..కూలత" = ఆయన [కోరికకు] దగిన విషయము, ఊరట, అభినయము అనుకూల పడునట్లు; భూతపతి, ప్రాణులకు ప్రభువైనవానిని, భూతములకు ప్రభువైనవానిని; పతిక్ - భర్తయైన శివుని; మెచ్చఁ జేసెక్" = మెప్పించారు. పార్వతీ, చిగుళ్లను, పూగుత్తులను కోసి తెచ్చి అలంకరించుకొని, చిలుకలవలె తేనెలొలుకు పలుకులు పలుకుచు, వినయానునయాదులఁ జూపుచు తన భర్తను మెప్పించెను. భూతములవలని చెడుగు రాకుండుటకయి భూతపతికి బలియన్నముల నిచ్చుట సంప్రదాయము; ఇచట పూగుత్తులు అన్నము, 1.చ. నూటాడుచున్. 2. ఛ. బొదలి. 3. ఛ, జోద<noinclude><references/></noinclude> dywna0tw60imv0phiwyhsmuxhdqo8x0 104 212536 554754 2026-04-28T06:00:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 56 పాండురంగమాహాత్మ్యము చిగుర్ల వ్యంజనములు, చిలుకలను తఱిమి తెచ్చిన లేనియం బొగపిన పలుకులు మధురపదార్థములు అని తాత్పర్యము. క. ఈరీతి ప్రమదవిపినవి, హారం బొనరించి హిమనగాత్మ జయు...' 554754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>50 56 పాండురంగమాహాత్మ్యము చిగుర్ల వ్యంజనములు, చిలుకలను తఱిమి తెచ్చిన లేనియం బొగపిన పలుకులు మధురపదార్థములు అని తాత్పర్యము. క. ఈరీతి ప్రమదవిపినవి, హారం బొనరించి హిమనగాత్మ జయుం గం జారిని శిఖనుఁ డుప, చారంబులు సమదయువతిజన మొనరింపన్. 191 టీక. ప్రమదవిపినవిహారంబు = ఉద్యానవనవిహారమును; కంఠారిరవిశినయముఁడు = చంద్ర ర్యాగ్నులు కన్నులుగాఁ గల శివుఁడును; [ఇచట సముచ్చయముండవలెను; ఆది మూలమున లేదు. ] సమదయుపతిజనము = యౌవనముతోఁ గూడిన యువతులు; ఉపచారంబులు; ఒనరింపజ్ = సేవింపగా, ఉ. నాకవిభూపలోత్కరకవచ్ఛిఖరావృతమైన యొక్కప దాకరతీర కేళిశన కాద్రి సుఖస్థితి నుండునంతఁ బుం జీకృత తారహారముగ శేషవిభూషణు సంఘికి నమో వాక మొనర్చి యిట్లకు శివాకలకంఠి సమంజసోక్తులన్. మంలతోఁ .. 192 టీక. నాక ...... వృత్తము = ఇంద్ర నీలమాణిక్య సముదాయము దేఁ బ్రకాశించు నగ్ర (శిఖర) "c (గూడినది) నావరింపబడినది; ('నాక వృతము = ఇంద్ర నీలమణుల సముదాయము "చేత ఆవరించబడినది" అని పూర్వటీక] పద్మాశరతీర కేళికనకాద్రిక్ - సరస్సుయొక్క యొడ్డున నున్న బంగారు క్రీడాపర్వతము వైని; సుఖస్థితిక్ - సుఖముగా; శివాకలకంతి = పార్వతి; పుంజీకృత తార హారముగళ్" ఆ రాళిగాఁ జేయుబడిన ముత్యాల పేరులు కలుగునట్లుగా; [పార్వతి పరమేశ్వరుని పాద ములకు వంగి నమస్కారము చేయునపుడు ఆమె మెడలో నున్న ముత్యాలహారములు ముత్యాలపోక పోసినట్టు రాళిగాఁ నేలఁబడినవని భావము.] శేమవిభూషణం సంఘికతో శివుని పాదములకు; నమో కాశము = నమస్కారమును; ఒనర్చి = చేసి; సమంజసోక్తులక్ - ఉచికములైన మాటలతో; ఇట్లషన్, నీ, విజ్ఞానమయ! మహాప్రాజ్ఞ! యో సర్వజ్ఞ! ప్రార్థింతు 'ని న్నొక్క యద్ధ మేను నిర్వాణఫలదమై నీ కున్కిపట్టైన క్షేత్రంబు దేవతా సింధు ముఖ్య తీర్థంబుల జయించు తీర్థంబు సత్యుత్కట ప్రభావంబుల దీపమైన దైవతంబునుగూడి దర్శనస్నానపూజనములఁ గలుషభంజన మొనర్పఁ తే. జాలునిమూఁడు నొక చోట మేళవించి, యుండునో కాక వేర్పడియుండునొక్కొ! దీని చందంబు సకలంబుఁ దేఁటపడఁగ, హృదయ గమ్యంబు చేసి న న్నేలు మనుడు. * = టీశ. విజ్ఞానమయ! = విశేషదుగు జ్ఞానము స్వరూపముగాఁ గలవాఁడా! మహాప్రాజ్ఞ! ! ■ గొప్పపండితుఁడా! సర్వజ్ఞ! = అన్నియు నెఱిఁగినవాఁడా! ఏను - నేను; అర్థము = విషయమును; నిర్వాణఫలదమై = మోక్షఫలము నిచ్చునడయి; నీకు, ఉన్కినట్లైన - నీకు నివాసమైన; క్షేత్రంబ పుణ్యస్థలము; దేవతా...... తీర్థంబుల = గంగానది మొదలగు పవిత్ర తీర్థములను; జయించు = ఆతి క్రమించునట్టి; అత్యుత్కట ప్ర భావంబుల = మిక్కిలి గొప్ప మాహాత్మ్యములచేత; దీర్ఘము - ప్రశా శించునది; దర్శన, స్నాన, పూజనములకో = క్రముయొక్క) దర్శనమునను, (తీర్థమున) స్నానము చేతను, దేవతయొక్క) పూజచేతను; కలుషభంజనము పాదములను నశింపఁ జేయుటను మంచి కలిసి; వేర్పడి = వేర్వేఱుగా; దీని చందంబు - దీనిరీతి; హృదయ గమ్యంబు = మనస్సున కెఱుకవడునది. 1.చ. నిన్నొక. 2.క. కలుష ఏర్పడి. శ.ర, .<noinclude><references/></noinclude> 4v6adahaqyxouldnbj2rwezpiy6ida0 104 212537 554755 2026-04-28T06:00:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము మ, లవలీపల్లవపాండురంబు లగు గల్లక్షోణులం జంద్రికా లవలీలం దరహాస విం పెసఁగఁ 'గోల పైళ మగ్గాలఁ జే లవలీలం గొనితెచ్చి యంక కదళాలంకారముం జేసి బా లవిధూ త్తంసుఁడు కల్క...' 554755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము మ, లవలీపల్లవపాండురంబు లగు గల్లక్షోణులం జంద్రికా లవలీలం దరహాస విం పెసఁగఁ 'గోల పైళ మగ్గాలఁ జే లవలీలం గొనితెచ్చి యంక కదళాలంకారముం జేసి బా లవిధూ త్తంసుఁడు కల్కు మాధవకథాళ్లఘాసుఖాసక్తుఁడై => 57 194 .. టీక. లవలీ వల్ల పాండురంబులగు = వెన్నెలతీగల చిగుళ్లవలెఁ దెల్లని పైన; గల్లక్షోణుల చెక్కిలి ప్రదేశములందు - చెక్కిళ్లమయి; చండ్రి కాలవలీల" = లేఁతనెన్నెలరీతిని; దరహానము = చీఱు నవ్వు; ఇం పెసఁగ = సొగనుఁ గూర్పఁగా; అళ్లోలక్ = ముగ్ధురాలైన ఆపార్వతిని; [ఆల్గోల= అముద్ధ స్త్రీయొక్క అని పూర్వటీక.] కేల = చేతితో (పట్టుకొని); వైళము = ధ్రు ముగా; పేలవరీతి మృదువుగా; [లవరీతి = లేశమువిధమున అని పూర్వటీక.] కొని తెచ్చి తీసికొనివచ్చి; అంకకదళా లంకారముం జేసి = అరఁటిబోజనటి తొడపైఁ గూర్చుండఁ బెట్టుకొని; బాలవిధూ కంసుఁడు చంద్రుఁడు తలమానికముగాఁగల శివుఁడు (కర్త); మాధవ సక్తుడై - విష్ణుదేవునియొక్క కథలను కొనియాడుటనలనఁ గలుగు సుఖమునం దిష్టముకల వాఁడై - విష్ణుకథలఁ జెప్పుటయం దిష్టము కల వాఁడై; పల్కు శివుఁడు చిఱునవ్వు నవ్వుచు పార్వతిని మెల్లగాఁ దన తొడపైఁ గూర్చుండఁ బెట్టుకొని యామె కోరిన సంగతిని చెప్పఁదలదెనని భావము. [గల్లశబ్దము గ్రామ్యమని అలంకారికులు. 'కదళీ'శబ్ద మకారాంత ముగా ఇందు ప్రయోగింపఁబడినది. ఇది కవి సమ్మకము.] క. కించిద్వలన్న! మిక్కిలి, మంచిది నీప్రశ్న మీది సమర్శముగా వి న్పించెద నను నాలోనన, కంచుకు అరుదెంచి ఘటితకరకిసలయు లై. = అనుసంతలోనే; కంచుకులు 195 టీక. కించిద్వలన్న ! = సన్నిని నడుము కల పార్వతీ! మంచిది = బాగున్నది; సమరముగాశ్ రహస్యములతో కూడ; విన్పించెద చెప్పెదను; అను నాలోనన సేవకులైన లెత్తాలిరు - అంతఃపురసేవకులు; ఆరుదెంచి = చిన చిగుళ్లవంటి చేతులు కలవారై • నమస్కరించి. వచ్చి; ఘటీతకరకిసలయులై = జోడిం క. దేవ! యగస్త్యాదికముని, సేవితుఁడై వచ్చినాఁడు సేనాని భవ త్సేవార్థి యగుచు నతఁ డిట, రావచ్చునొ యనుడు రాగరసభరితమతిన్. - P 196 టీక. సేనాని - దేవసేనాధిపతి కుమారస్వామి; భవర్సే వార్థి - మిసీవను కోరినవాఁడు; రాగరసభరితమతి = (శివుఁడు) ఎక్కువ ప్రేమతో నిండిన మనస్సుతో. వ, దేవీసహితుండై యదేవ దేవుండు తదాగమనం బనుమతించుటయు వల్లె యని 3 సౌవిదల్ల నికరంబు నిజకరంబులఁ బుత్తడి చెంబు లంబురుహ చుంబిత తరుణతరణి కిరణంబులం బురణింప మరల పఱచి శరవణ ప్రభవునకు భవానీపతి యను గ్రహిం చుట తెలియ విన్నవించుటయు నతండు. 197 టీక, అనుమతించుటయు = అంగీకరింపఁగా; వల్లె = సరియే; సొవిదల్లనికరంబు = కంచు కుల గుంపు; పుత్తడి చెత్తంబులు = బంగారు లెత్తములు. అంబుకిరణంబుల = వద్ద పద్మములను ముద్దుగొనుచున్న (తాఁకుచున్న) లేఁతసూర్యుని కిరణములను; పురణింప = అనుకరించఁగాః (అనఁగా కంచుకుల కరములు పద్మములపలెను, చేతులందున్న లెక్తములు లేఁత సూర్యుని కిరణములవలెను ఉన్న వేసుట.] పఱచి = పరుగెత్తి; శరవణ ప్రభవునకు కుమారస్వామికి; భవానీపతి = శివుఁడు. 1. నేల వేళ. చ. 2. క. గోలచే. చ. గోలదే. 3. వ, సౌవదల్ల. 4. చ. (తరుణ, లేదు) 3. చ. యనుగ్రహంబెలిగించుటయు పాండురంగ 8<noinclude><references/></noinclude> k9v5xdmah54u9tbmsn69ol3mlq7g7pz 104 212538 554756 2026-04-28T06:00:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '58 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యు మిసి యుదిరిబంగరు వ్రాత హొంబట్టువలె నాటు సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి యనుయాయి పృథ...' 554756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>58 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. వీడియం బెడలించి విధురత్నకనకాలు కాంచితాంబువు పుక్కిలించి యు మిసి యుదిరిబంగరు వ్రాత హొంబట్టువలె నాటు సడలించి వెసఁ గటిస్థలిని జుట్టి యనుయాయి పృథుక హస్తాంతరన్యస్తో పదోచి తాము యుద్వహించి యంగులీ సంజ్ఞ సంయములఁ బ్రత్యేకంబు మునుమున్ను లోనికిఁ జన నొనర్చి తే. ద్వార పార్శ్వ వేది కావలుల జరఠ, రక్షి వర్ణంబు టం క్రియారభటి' వరల వలయముకుటాదికంబుగ నిలిచి మ్రొక్క, నగవుఁ జూపులఁ జూచుచు నగరుసొచ్చి, టీక. వీడియంబు ఎడలించి = నోటనున్న తాంబూలము నుమివై చి; విధుబువు = చంద్ర శాంతమణులతోఁ జేయఁబడిన గిండియందలి నీటిని; ఉచిని .....పలెవాటు = మేలిమి బంగారు పనితనముగల పచ్చపట్టు పైన స్త్రమును; సడలించి వేగముగా, కటిస్థితిని; జుట్టి - మొలను బిగించి; అనుయాయి ..... తార్థము = తన్న మరుసరించి వెనుక వచ్చుచున్న పిల్ల వానిచేతి యందున్న బహుమానోచితవస్తువును; ఉద్వహించి = పట్టుకొని; అంగుళీ సజ్ఞు = పతివ్రేలి సైఁగచే; ప్రత్యేకంబు - వేఱుగా; మునుమున్న మొట్ట మొదట; లోనికిఁ జూరనొనర్చి = లోనికి పంపి; ద్వార పార్శ్వస్థా వేదికాదలులతో ద్వారములకు రెండు ప్రక్కల నుండు తిన్నిలయందు; జరకరక్షి వర్గంబు ముసలి కావలివాం డ్ర గుంపు; ఓం శ్రీ యారభడిన్, వఱలు = ధనుష్టంకారధ్వనినీతిని, ఒప్పునట్టి; వలయ మకుటాదికంబుగ = కడియములు; కిరీటములు (తలపాగలు) కలుగునట్లు, తాను లోనికి వెళ్తునపుడు ద్వారములకు ప్రక్కనున్న ముసలి సిపాయీలు ఆరుగులనుండి తొందరగా లేవంగా, వారిచేతి కడియ ములు, నమస్కరించునపుడు కిరీటములకుఁ దగిలి ధ్వనించినవనుట.] నగవుఁజూ ఫలక్ నవ్వులొలుకు చూపులతో, . తీసి; "వరక్" = - ("పెద్దల దర్శనమునకుఁ బోవునపుడు అవలంబింపవలసిన సిద్ధకు లిందు వర్ణింపఁబడినవి.] కుమార స్వామి అంతవఱకు నోటనున్న తాంబూలము సుమ్మివేసి, పుక్కిలించి యమ్మిపై చెను; సైనిఁదివ స్త్ర ముపు తీసి, మొలకు చుట్టుకొ^నీకు; తాను తండ్రికీయఁదలఁచిన బహుమానము నింతసులకు మోసికొనివచ్చుచున్న పిల్లవాని చేతినుండి తీసికొని, తానే పట్టుకొ నేను. ముందుగా పెద్దలగు మునులను లోనికిఁ బంపి, తాను వారివెనుక నేఁ గెను తన్ను జూచి ద్వారముల ప్రక్కనున్న వేదికలనుండి లేచి నిలిచిన, ముసలి పారావాండ్రకు నవ్వుగుల్కు చూపులతో గౌరవించి నగరికిఁ బోయెను. అలం. స్వభావోక్తి. ఉ. విచ్చి పయోజపత్రముల వ్రాలేడు తుమ్మెదదొమ్మిమూఁకల దచ్చెన నేయుచుకో చితృపదంబులఁ గూళటు లంట దర్శనం బిచ్చుట మున్ను గాఁగ "నుతియించుచు మ్రొక్కుఁడుఁ గేలుసాచి నే గ్రుచ్చి కవుంగలించి జలిగుబ్బలి పట్టియు *వాఁక దాల్పుఁడున్. . . 199 తీక. వయోజ... కలక్ = తామరపూవు జేకులబెయి, సందడివేయు తుమ్మెద గుంపులను; తచ్చన చేయుచుకొ" = ఎగతాళి చేయుచు; పితృపదంబులతో - తండ్రి గారి పాదములవయి; కూఁకటులు, అంట = పిల్లజుట్లు తాకునట్లు; దర్శనంబిచ్చుట - కన్పించుట - (చూడననుమతించుట); మున్ను గాగ" = మొదలుకొని; [దర్శనంబు - కానుక అని పూర్వటీక.] మ్రొక్కుడుకో" = నమస్క రెండఁగా; కేలుసాఁచి = చేయి చాచి; పలిగుబ్బలిపట్టియం హిమవత్పర్వతము కూఁతురు పార్వతి యును; వాఁకదాల్పుడుకో - గంగానదిని (తలపై) ధరించిన శివుఁడును; గ్రుచ్చి = గట్టిగా అదిమి ; శివునిపాదములు తామరపూవు రేకులవలెను, కుమారుని పిల్లజుట్లు తుప్మెదలవలెను ఉన్న పని భావము. 1. చ. జకర, 2. చ, యింపుడు, వాఁకతాలుపున్. శ.ర. -<noinclude><references/></noinclude> 20iev1ixbsl4ouu7c606vf2e2g2bpdn 104 212539 554757 2026-04-28T06:00:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్ర థ మా శ్వాస ము = 59 తే. సమ్మదా శ్రులు కనుఁగఁ గముదేవ, నాఱుమోముల బాలు నిజాంతరమున నిలుకు నతఁడొ ప్పె రోహిణీజలజవినుత, మధ్యముననున్న తారాకుమారుఁ జోలి. సమదాశ్రులు | = ఆనందబాష్పములు;...' 554757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్ర థ మా శ్వాస ము = 59 తే. సమ్మదా శ్రులు కనుఁగఁ గముదేవ, నాఱుమోముల బాలు నిజాంతరమున నిలుకు నతఁడొ ప్పె రోహిణీజలజవినుత, మధ్యముననున్న తారాకుమారుఁ జోలి. సమదాశ్రులు | = ఆనందబాష్పములు; కనుగవ - రెండు కన్నులయందును; క్రమ్ము చేర" = వ్యాసంపఁగా; ఆఱు మోములసామిక్ = కుమారస్వామిని; నిజాంతరమునక్ ; నిలుపī = తమయిరువుర మధ్యను నిలువఁగా; రోహిణీ; జలజవినుత మధ్యమున : రోహిణీ, చంద్రుల నడుమ; తారాకుమారుఁబోలి = బుధునిజలె; ఒప్పె - ప్రకాశించెను. అలం. ఉపమ, క. నిటలాక్షువలన నప్పుడు, ఘటసంభవముఖ్యమునులు గని రెంతయు ము చ్చటఁ బిలిచి పీఁట యిడి యు,త్కటకృపతో నొసఃగు పరమగౌరవ మంతన్. టీశ. మటసంభవముఖ్యమునులు = ఆగస్త్యుఁడాది గాఁగల మహర్షులు; నిటలాషువలనన్ = శివునివలన; ముచ్చట" = మక్కువతో; ఉత్కటకృపతో - ఎక్కువ దయతో; ఒనఁగు -: నట్టి; సరను గౌరవము = గొప్పమర్యాదను; కనిరి = పొందిరి; ఆంధ్ర - ఆపిదప; [ముందు పద్యమున కన్వయము.] = ఇచ్చు సీ, అలవోకఁ 8గసశాస్త్రి నెలయుచో విరిగిన హరివరాహము దంష్ట్ర నవతరించె నెద్ది ము న్నపరంజి యిసుక రాసేలలఁ జరియించు గంధర్వపరివృధునకుఁ జి త్రాశ్వునకు నెన్ధి చేకూరె నెద్ది తచ్చుద్ధాంత కామినీసురత భేద మునయింపఁగఁజూ లేఁ దనవాసరంబుల నంచయై గరుదంచలానిలముల తే. నెద్ది ప్రాపించె నాఖేచ రేంద్రు గెలుపు, గొన్న తారకునకు వాని గుహుఁడు దునిమి తెచ్చెఁ దా నెద్ది 'యమ్మృత్య మిచ్చె నచల, సుతకు శితికంధరునకు నిచ్చుటయు నలరి. . = = 8 టీక, అలవోకజ్ = అవలీలగా; కనకాద్రిక్ - పేరు సర్వతమును; సెలయంచో = (ఎగc) చిమ్మనపుడు; హరివరాహము దంష్ట్ర వరాహావతారమూర్తియొక్క కోరనుండి; ఎద్ది; యవతరిం చెక్ - వీది పుట్టెనో; మున్ను - పూర్వము; ఆపరం తియిన్కు రానేలలజ్ - బంగారపుటినుక జాతినేలల యందు; గంధర్వపరివృడునకు గంధర్వరాజైనవానికి; కచ్ఛుద్ధాంక కామినీ సురతభేదము చిత్రాశ్వుని యంతఃపుర స్త్రీ యొక్క సురత క్రీడయందలి యాయాసమును; ఆపనయింపఁగఁజాలు పోగొట్టఁగలిగెనో; కపవాసరంబుల = వేసవిదినములందు; అంచయై = హంసయయి; గరుదంచలా నిలముల = రెక్కలచివఱలవలన పుట్టిన వాయువులచే; ఆపనయింపఁగఁజాలెకో పోగొట్టఁగలిగెనో; ప్రాపించెన్ = ఒభించినో; ఖేచరేంద్రు జగంధర్వుని; గెలుపుగొన్న - గెలిచిన; గుహుఁడు = కుమార స్వామి; తునిమి = చంపి; ఆముత్తెము = ఆనుత్యమును; ఆచలసుతకు పార్వతీదేవికిని; శితికంధరు నకుళ్" = శివునికిని; [వీరిరువురికిన్ని . అలరి -. • సంతోషించి. = - చ, హరుఁడు శిరంబునం జెవిఁ గరాంబురుహంబునఁ దాల్పఁ జంద్రికాం కురపరభాగమై యురగకుండలమై స్ఫటికాక్ష సూత్రమై గిరిజకరాలిఁ గర్ణమునఁ గోల వహింపఁ బ సూనమాలికా కరిరదప త్ర విభ్ర మరుకంబులు నై మణి యుల్లసిల్లుచున్ , టిక. కరాం రహంబనక్ - పద్మమువంటి చేతియందును; = 208 కాల్చర్ ధరింపఁగా; చంద్రికాంకురపరభాగమై వెన్నెలయందురమువలె ఉత్కృష్ణగుణములు కలదై; ఉరగకుండలమై పాముచేఁజేయఁబడిన కుండలమువలె నున్నదై; స్ఫటికాక్ష సూత్రమై స్ఫటిక జపమాలికయయి; గిరిజ 1. చ. బోలి. క. టోలే. 2. ట. మొప్పన్. 3. క. కనకాద్రి. 4. యము త్తె.<noinclude><references/></noinclude> k3dvbuvl28nmwt5mgsav3gct3t3710f 104 212540 554758 2026-04-28T06:00:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 . పాండురంగమాహాత్మ్యము కచాళిక్" ఆ పార్వతీకొప్పునయి: ప్రమాన శుకం ఇలుపై = పూలమాలిక, దంతపత్రము, పికా సార్ణమయిన చిలుకయు నయి; మణి; ఉల్లసిల్లుచున్ = ప్రకాశించుచు.. శివుఁ డామణిని తలప...' 554758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>8 . పాండురంగమాహాత్మ్యము కచాళిక్" ఆ పార్వతీకొప్పునయి: ప్రమాన శుకం ఇలుపై = పూలమాలిక, దంతపత్రము, పికా సార్ణమయిన చిలుకయు నయి; మణి; ఉల్లసిల్లుచున్ = ప్రకాశించుచు.. శివుఁ డామణిని తలపై ధరింపఁగా చంద్రవంకవలెను, చెవిని పెట్టుకొనఁగా కుండలముప లేను, చేతిలో నుంచుకొనఁగా జపమాలవలెరు ప్రకాశించెను; పార్వతి దానిని తలపై ధరింపంగా పూలమాల వలెను, చెవిని పెట్టుకొనఁగా చెంకమ్మవలెను, చేతిపై నుంచుకొనఁగా చిలుకవలెను ప్రకాశించెను. ఆలం. శ్రమము, ఉపమ, వ. వెండియు నకొక్కొండ రామాలియు ఖండపరశుండునుం డెందంబుల నెద్ది యభి లషించి రయ్యైరూపంబు లాపరమరత్నంబు ధరియించి 'తదాదరణ చరితార్థం 204 టీక. కొండరాచూలి = హిమవంతుని కూతురు - పార్వతి; ఖండపరశుండు = శివుఁడు; ఆయ్యై రూపంబులు = అయారూపములను; ధరియించి = పొంది; కదాదరణ చరితార్థంబు = వారు (తన్ను) గౌరవించుటచే సార్ధమైన పుట్టుక కలది. శ. మత్సామీస్యమునకు నీ, సత్సంయమిశరులు నీవుఁ జను దెంచుటలో వత్సా! యెయ్యది కత మని, వాత్సల్యము గదురఁ బంచలేదనుఁడు పలుకన్.205 టీశ, మత్సామాద్యమునకు " నావద్దకు, ఈ; సత్సయమివరుల మహర్షులును; చనుదెంచుటకు - వచ్చుటకు; ఓవత్సా ! = ఓరుమారా! కశము కారణము; వాస్స ల్యము కదుర = ప్రీతికలుగునట్లుగా; పంచవదనుఁడు = ఐదు ముఖములుకుల శివుఁడు. [శివుని వంచ వదనములును ౧3-వ సద్యవిదృతిలోఁ జెప్పబడి యున్నది.] = ఈ గొప్ప సీ. తనతండ్రిఁ బలుకుఁ గ్రౌంచనిషూదనుఁడు చంద్ర పరిషన్ని ర ద్ధనీరరుహము కుళ ఖాతి మోదుపు: గేలు ఫాలా గ్ర వీథికి విలసిల్లి యలర నోవృషభగమన! నా పేర స్కాందంబునాఁదగు నొక పురాణము నీదు కరుణకలిమి రచించి యిమునీంద్రుల కెల్ల నెఱిఁగింప నందు వీరలు సుర . ప్రతీర్థములకథలు తే. చాల విని విని సర్వాతిశాయి యైన, దేవుఁ డేనియు నటువంటి తీర్థమేని నట్టిసు క్షేత్ర మేని భోగాపవర్గ, దాయి కలదేవి యెఱిఁగింపు తడయ కనిన, 206 టీక. క్రౌంచనిషూదనుఁడు = కుమారస్వామి; చంద్ర... భాతి చంద్రులసమూహ ముచే ఆరికట్టఁబడిన (ఆశ్రమింపఁబడిన) తామర మొగ్గలవిధమున; అతఁడు రెండు చేతులను జోడించి నమస్కరించఁగా - ఆ మోడ్పుఁ జేతులు తానురమొగ్గవలెకు, వ్రేళ్ళగోట్ల (౧0) చంద్రులగుంపున లెను ఉన్న పన తామర చంద్రునికి దాయ యగుటవలన అది వికసింపపండ చంద్రు లరికట్టినట్లున్నదని భావము.] మోదుపుఁగేలు = మకుళించిన హస్తములు, ఫాలాగ్ర వీథికి విలసిల్లి; యలర" = నొసటిపై నుండి ప్రకాశింKఁగా; తనతండ్రి = తనతండ్రి నిగురించి; పలుకు; ఓ వృషభ గమన! - ఓ నంది వాహనుఁడా! స్కాందంబు నాఁదగు స్కాందమను పేరుకల; సర్వాతిశాయియైన అన్నింటిని మించిన; దేవుఁడేనియఁజ్" ఆ దేవుఁడును; (ఇచట 'ఏని ' సముచ్చయార్థకముగా ప్రయోగింపఁబడినది.] తీర్థ మేని । తీర్థమును; సుక్షేత్ర మేని ఆ గొప్ప క్షేత్రమును; భోగాపవర్గదాయి = భుక్తిముక్తులను రెండింటిని ఒకఁగు . = ఉన్నయెడల; కడయక = ఆలస్యముచేయక; ఎఱిఁగింపు = తెలుపుము. ఆలం, ఉపదు. వ, సర్వోత్కృష్టంబు లగు తీర్థ క్షేత్ర దైవతంబుల మహా ప్రభావంబు మదీయ భావ దర్పణంబునం బ్రతిఫలింపమిం జేసి, 1. ఛ. సదాచరణ, 2. చ. సీకరుణకల్మినయ 207<noinclude><references/></noinclude> h6dh6eamg8cbk4bxmrsrikwwomwwcx7 104 212541 554759 2026-04-28T06:01:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ప్ర థ మాశ్వాసము 61 టీక. సర్వోత్కృష్టంబులు - అన్నింటిని మించినవి; మదీయ భావదర్పణంబుర నామనస్స నెడి యద్దమునందు; ప్రతిఫలించమిం జేసి = తోఁపకపోవుటచేత. క. నీవలన 'నకడముట్టిన, దైవతమహిమ...' 554759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ప్ర థ మాశ్వాసము 61 టీక. సర్వోత్కృష్టంబులు - అన్నింటిని మించినవి; మదీయ భావదర్పణంబుర నామనస్స నెడి యద్దమునందు; ప్రతిఫలించమిం జేసి = తోఁపకపోవుటచేత. క. నీవలన 'నకడముట్టిన, దైవతమహిమయును క్షేత్రతత్త్వము తీర్థ శ్రీవిభవము శ్రుతిమార్గసు, థావిష్కృతిగాఁగ వినుటకై ముద మొదవన్ . 203 టీక. నీవలనన కడముట్టిన = నీవలససిద్ధించిన; గ్లె వతమహిమయును దేవతామాహాత్మ్యమును; క్షేత్రతత్త్వము = ప్రధానక్షేత్ర స్వరూపము; తీర్థ శ్రీవిభవము - పుణ్యతీర్థ సంపదః శ్రుతి... నిష్కృతి గాఁగళ్ - చెనియందద్భుతముపోయువిధమున - కర్ణ పేయముగా; మందమొదవుకొ" = వేడుక పుట్టఁగా, ఉ. ఈ కలశోద్భవ ప్రముఖు లేనును వచ్చితి విహీకార్థల M క్ష్మీకర ! దీని మాకు నెఱి:గింపు మనంబున నున్న సంశ యో త్సేకము మానిపింపు కృపఁదేరెడు చూపులఁ జూడుకున్నఁ దా రాకమనార్ధమౌళి మధురంబుఁ బ్రియంబునుగా.గ నిట్లనుస్. 209 టీక. ఈ 'కలశోద్భవ ప్రముఖులు అగ స్త్యుఁడు మొదలుగాఁగల యీ ముకులును; ఈహితార్థ లక్ష్మీకర ! = కోరినవానిని ' పొందఁ జేయువాఁడా! - కోరికలను నెరవేర్చు నో తండ్రీ! సంశయోల్సే కము" = గొప్ప సందేహమును; మానిసింపు = పోఁగొట్టుము; కృపఃజేలెడు - కృపారస మొలుగునట్టి; రాకాకమనార్ధనూళి - అర్ధచంద్రుఁడు తలపైఁ గల శివుఁడు. ఇట్టనున్. మ. మము నీయర్థమ 'వేడుచున్న యది యుషన్యాత మోపుత్ర! యీ యుమకు న్నీకు నెఱుంగఁ జెప్పెద వినుం దూహించి యేతచ్చరి త్రము సర్వంబు కఠోదరస్ఫటికరత్న శ్రీ బ్రకాశింప గో వ్యము సేయందగు దీని విన్న పిదప బ్రాణంబుగా దాఁచుచున్. . E 210 టీక. ఈయర్థము = ఈ సంగతినే; యష్మన్మాత మితల్లి - పార్వతి; ఊహించి - ఆలోచించి; కరోదరబ్ఫటికరక్ష్న గ్రీక్ చేలియందలి స్ఫటికముశోధను - స్పష్టముగా; చెప్పెదళ్, గోప్యము, చేయందగుకొ" = రహస్యముగా (దీనిని) ఉంచపలెను. తే. శఠమతికి నా స్తికునకుఁ బాషండునకును గర్మముగుఱించి యాచించు గర్హితునకు నీపరమగోప్య మోపుత్ర! యోపురం ద్రి ! తప్పిదారియు నెఱిఁగింపఁ దగవుకాదు. 211 టీక. శఠమతికి = మూర్ఖునకును; నాస్తికునకు = వేదప్రామాణ్యము లేనివానికిని; [దేవుఁడు లేడు అనువానికిని - అని పూర్వవ్యాఖ్య.] పాషండునకునువేదవిరుద్ధాచారములు కలవానికిని; గ తునకు = నిందితునకును - హేతువాదికిని; పురంధ్రి = స్త్రీ; కప్పి దారియుక్" = పొరపడియైనను; తగపు = న్యాయము - ధర్మము. క, అని నిజతనూభవునకును, దనమగునకుఁ దీర్ఘదైవత క్షేత్రము లొ # = క్క నెలవు నన భువనత్రయ, వినుతిఁ గనుటఁ దెలుఁ గడఁగి విధుమౌళి మదిన్, టీక. భువన త్రయిక్" = ముల్లోకములను, విధుమాళి - చంద్రమౌళి - శివుఁడు. సీ. వెడఁదకన్నులవాని వెయి నామములవాని వ్రేతల వలపించు వెరవువానిఁ జిప్పకూ:కటివానిఁ జిన్ని నవ్వుల వానిఁ జెరివిన మంచి పించియమువానిఁ 1. క. నకడ. ద. నడక. 2. చ, దొడగె.<noinclude><references/></noinclude> nfaj8xgawzidolvhc9ys3d6v1wu9gek 104 212542 554760 2026-04-28T06:01:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 పాండురంగమాహాత్మ్యము బులుగుత త్తడి వానిఁ బొడవులతుదవానిఁ బొక్కి ట వెలిదమ్మిపూవువాని మినుకుటూర్పులవాని మిసిమి మేఁతలవాని మెఱుఁగుఁ * జామనిచాయ మేనివాని తే. దిస్స మొలవానిఁ బ...' 554760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>62 పాండురంగమాహాత్మ్యము బులుగుత త్తడి వానిఁ బొడవులతుదవానిఁ బొక్కి ట వెలిదమ్మిపూవువాని మినుకుటూర్పులవాని మిసిమి మేఁతలవాని మెఱుఁగుఁ * జామనిచాయ మేనివాని తే. దిస్స మొలవానిఁ బసిఁ గానఁ ద్రిప్పువాని మురళి'గలవాని మువ్వంక మురువు వాని విట్టలాధీశుఁ దలచి తద్విపులమహిమ ఒకొడువుఁ శ్రావణి శ్రీనీడ విడిది ప్రోడ. వాపిక్" G . 218 టీక. పెడఁదశ న్నుల వాని m విశాలలోచనములు కలవానిని; వెయి = వ్రేఁతల వలపించు వెఱపు వానిక్" - గొల్లపడుచులు తన్ను ప్రేమించునట్లు చేయును పాయము ఎంఱిఁలిగిన వానిని; చిప్పకూఁకటివాని - పిల్లజుట్టుకలవానిని; చిన్ని నవ్వుల వానిక్ - ఇంపైననవ్వులు కలవానికి; చెరివిన = దోసిన; మంచిపించియమువానిక్ చక్కని (పేరుని) పింఛము కలవానిని; పులుగుత గడి పడీ వాహనముగాఁ గలవానిని; ఫౌధవులతురువాని ఉన్నతమైన వాని చివఱముందు వానిని - ఉన్నతములకంటేను ఉన్నతుఁడై నవానిని; పొక్కి నాభియందు; "వెలిదమ్మిపూవు . తెల్లతామరపూవు కలవానిని; మినుకుటూర్పుల పానిక్ - డములు నిశ్శ్వాసములుగాఁ గల వానిని, మిసిమి మేఁకలవానిక్ = వెన్న తిను వానిని; మెఱుఁగుఁణామన చాయమేని నాసిక్ మెఱుఁగారు నల్లనిచాయ గల దేహము కలవానిని; దిన్స నెలవానిక్ = దిగంబరుని; పబ్లిక్ అవుల గుంపును; కానిక్" = ఆడబియందు (మేఁతకయి); మురళి - పిల్లన గ్రోవి; మువ్వంక మురువు వాసి" ఆ మూఁడు వంక లేర్పడునట్లు నిలుచుటచే అందముగూర్చువానిని; [ముస్వంక = త్రిభంగి అని ప్రసిద్ధము) తద్విపుల మహిమక్ = ఆ నిట్టలునిగొప్పమహిమను; ప్రాముణ్ణి శ్రీ నీడ = ప్రాఁతమట్టిచెట్టు క్రింది నీద; విడిది ప్రోడణ = విడిది (నివాసము) గాగల శివుఁడు; గొడువుకో - చెప్పును. = కా, సారాచారవిచార ! చాకణవ దూసంస్తూయమాన ప్రధా ధారోదారవిహార ! హారసుషమాధవ్యస్ఫుసత్కీర్తి క రూరాలంకృత దిక్కరిక రాభోగస్ఫురద్భాహుశా ఖారారజ్యద శేషభూభరణద ! దక్షజో ద్వైభవా ! = 214 టీ. సారాచారని చార! ఆచారముల సారమును విచారించువాఁడా! చారణ...... విహార !! = చారణులను దేవజాతి స్త్రీలచేఁ గొనియాడఁబడుచున్న ప్రఖ్యాతికి ఆధారమగు ఔదార్యము యొక్క విహారముకలవాఁడా! (వేదాద్రి మంత్రి గారి జానమహిమను చారణ స్త్రీలు పాటలుకట్టి పాదు చున్నారని భావము .] హార దిక్క ! -వ రనుషమా ముత్యాల పేరులయొక్క ప్రకాశము వంటి శాంతిచే; ధన్య = ధన్యమయి; స్ఫురత్ ప్రకాశించునట్టి; కీర్తికర్పూరాలంకృతేదిక్కడ! కర్పూరమువలె తెల్లనయిన కీర్తిచే అలంకరింపఁబడిన దిక్కులు కలవాఁడా! [ఇశనికీర్తి హారములవలెను కర్పూరమువలెదు తెల్లనయి నలుగడలను వ్యాపించినదని యర్థము.] దిక్కరి, ద! దిక్కరికఠా భోగ = దిగ్గజముల తుండమువలె పరిపూర్ణమయి; స్ఫురత్' = ప్రకాశించుచున్న; బాహుశాఖా శాఖలవంటి భుజములచే; రారజ్యత్ = మిక్కిలి ప్రకాశింకఁ (సంతోషింప జేయు; ఆశేష జ సమస్త మైన; భూ భూమిని; భరణ భరించుటయందు, కక్షా! - సమర్థుఁడగువాఁడా ! [ఇతని బాహువులు ఏనుఁగుతుండములవలెను, శాఖలవలెను ఉండి; సమస్తభూమిని భరించుటకుఁజాలి య:న్నవని భావము.] దక్షితద్వైభవా! = ఐశ్వర్యమునందు దక్ష శత్రువగు శివుఁడైనవాఁడా! ఇది మ క్తపదగ్రస్తము. అలం. అను ప్రాసము, ఉపమ, B * రామనరాయ. శ. ర. 1. చ. గతివాని. 2. చ. గొడవు. 3. చ.ది గ్వైభవా!<noinclude><references/></noinclude> pejcr5j5m77cu3j35jhvaghai1ixm63 104 212543 554761 2026-04-28T06:01:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ప్రథమాశ్వాసము క, నారాయణపదనేవా, పారాయణ! జంధులోక పాలనదీ ప్రారంభకల్పభూరుహ !, భారత రామాయణాదిపరమార్థక్షా !. 63 215 టీగ. నారాయణ.. పారాయణ! విష్ణుని పాద సీసయందు ఆసక్తికలవాఁడా! బంధు ...... భూర...' 554761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ప్రథమాశ్వాసము క, నారాయణపదనేవా, పారాయణ! జంధులోక పాలనదీ ప్రారంభకల్పభూరుహ !, భారత రామాయణాదిపరమార్థక్షా !. 63 215 టీగ. నారాయణ.. పారాయణ! విష్ణుని పాద సీసయందు ఆసక్తికలవాఁడా! బంధు ...... భూరుహ ! = బంధునమూహమును పాలించు దీక్షయొక్క ప్రారంభమునకు కల్పవృక్షమైన వాఁడా! [వేదాద్రి మంత్రి బంధుసముద్రుఁడయి వారిని సదా ప్రోచుచుండునని భావము.) భారత.... జ్ఞా!= భారత, రామాయణాదులగు పురాణముల తత్త్వమును ఎంఱిఁగినవాఁడా ! అలం. అనుప్రాసము. మాలిని, సకలసుజనవర్యా! శాంభవాహార్యధై ర్యా ! సుక వివినుతకీర్తీ ! శుద్ధత త్త్వప్రవర్తీ! ముకురనిభకపోలా ! ముగ్ధలక్ష్మీ విశాలా ! కకుబధిపసమానా ! గౌరవ శ్రీనిధానా ! 216 టీక, సకలసుజనవర్యా ! - సుజాఫలందఱిలోను శ్రీముఁడుగువాఁడా! శాంభవాహార్య హై ర్యా ! = శివసంబంధనుగు శైలాసగిరివలె చలింపని ధైర్యము కలవాఁడా! [ఆహార్యము = పర్వకము] శుద్ధతత్త్వ శ్రవర్తీ! పరిశుద్ధ స్వభావమున వర్తించు నాఁదా! ముసరనిధళపోతా! - అద్దములవంటి చెక్కిళ్లు కలవాఁడా! సుగ్ధలక్ష్మీవిశాలా! = మనోజ్ఞముగు గొప్ప సంపద కలనా ఁడా! కకుబధికసమానా! ఆ దిశ్సా సమానుఁడగువాఁడా! గౌరవ శ్రీ నిథా! - గౌరవసంపదకు నిధి యగు వాఁదా! అలం. అనుప్రాసము. గద్యము. ఇవి శ్రీమత్పరమకుదనాథనిరవధికకృపాపరిపాక పరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవినాథ ప్రణీతం బైన పాండురంగమాహాత్మ్యం బను పరమభాగవత చరిత్రమునందుఁ బ్రథమాశ్వాసము. 217 టీక, వరమ...... ప్రణీతుయి - వరమపద నాథ - మోక్షాధిపతీయగు విష్ణువుయొక్క; నిర వధికకృపా. = అంతములేని దయయొక్క; పరిపాక = వంటకు; పరిచిత వాడుకపడిన; సరసకవితాన నాధ = సరసకవిశ్వముతోఁ గూడిన; [భగవంతుని నిరవధికకరుణకు ఫలముగా ఈకవికి సరసకవితే యచ్బిన దనుట.] రామకృష్ణ కవినాధ - రామకృష్ణ కవి శ్రీమునిచే; నిరచికంబు - కూర్పఁబడినది; పాండు రంగమాహాత్మ్యంబు పాండురంగ విట్టలదేవుని గొప్పతనము (అను నర్థమిచ్చు పేరుగల ప్రబంధము) పరమభాగ పతదిరి త్రము ॥ పేరుపడిన భగవద్భక్తుల చరిత్రము, = ఇది శ్రీ గౌతమనగో శ్రవని త్రి బులుసూ పనామిక సీతారామస్వామ్యవధానిసుపుత్ర, సకల విద్వజ్జనవిధేయ వేంకటరమణ నామ ధేయ గ్రథితంబైన పొండురంగ మాహాత్మ్య ఆశయందుఁ బ్రథమా శ్వాసము.<noinclude><references/></noinclude> 8ehxoxroqnb688eh5lpvi6bvqcafl4z 104 212544 554762 2026-04-28T06:01:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ ర స్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము దయితచరణ సేవా ద్వితీయాశ్వాసము ప్రాదుర్భవదఖిల విభవ భాసుర! సరసా హ్లాదక ! వితరణవిద్యా వేదీ! రామాను 'జేంద్రు వేదా క్రీ శా ! టీక శ్రీదయిత... భానుర! . న...' 554762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీ ర స్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము దయితచరణ సేవా ద్వితీయాశ్వాసము ప్రాదుర్భవదఖిల విభవ భాసుర! సరసా హ్లాదక ! వితరణవిద్యా వేదీ! రామాను 'జేంద్రు వేదా క్రీ శా ! టీక శ్రీదయిత... భానుర! . నిష్ణుని పాద సేవవలనఁ గలిగిన సమసైశ్వర్యములతోఁ బ్రకా శించువాడా! సా. వేదీ! రసికులను సంతోషింపఁజేసెడి త్యాగ (దాన) విద్య నెఱిగినవాడా! వ, ఆకర్ణింపు మాగోకర్ణకుండలుండు సకుమారంబుగాఁ గొండ రాచూలిం గనుంగొని, . గోకర్ణకుండలుందు > పాములు కర్ణాభరణములుగాఁ గల శివుఁడు; సకుమారంబుగా కుమారస్వామితో పాటు; కొండరాచూలి • పార్వతి. ___ శివు౦డు పార్వతీకుమారులకుఁ బౌండరీకమే. క్రమాహాత్మ్యంబుఁ దెల్పుట నీ. శైలజ ! విను విను షట్కంఠ కరవీరకుశపల్లవంబులఁ గొమరుమిగులు ఘర్మ వీరానది కలసె నెచ్చట నట్టి భై మిద క్షణతీర భాగమునకు యోజనంబున సమస్తోన్నతం బగు తీర్థమును క్షేత్రమును జాలఁ బొగడువడయుఁ బౌండరీకము లన భాసిల్లు నచట న దేనతో త్తముఁడు లక్ష్మీ విభుండు తే. భక్తరక్షణ దాక్షిణ్యస కబుద్ధి, యాఖిలని మౌఘగిరిగుహాహరిపృథుకము పాండురంగండు సాకృతి బ్రహ్మలీల, నిలిచియున్నాఁడు భువనఃర్ణి తవిభూతి. 8 టీ, షట్కంఠ! m ఆఱు మెడలుకల కుమారుఁడా! నమస్తోన్న తంబు = అన్నింటను గొప్పది; దాక్షిణ్యస క్తబుద్ధి = దయాళుఁడు; అఖిలపృధుకము - వేదములను కొండగుహయందుండు సింహపుఁబిల్ల, సాకృతి బ్రహ్మలీల = దేహముదాల్చిన వరతత్త్వముపలె; వేదములు గిరిగుహగాను, పొందురంగఁడు సింహపుఁబిల్లగను వర్ణింపఁబడుటచే నిందు అలంకారము రూపకము. = వ, ఆదికల్పంబునందలి పదునెనిమిదవ ద్వాపరంటు కడకందువ శతానందాది బృందారక సందోహ 'శిర శేఖర శిఖర మణిగణ మయూఖచ్ఛటాటోపారోప మహ నీయచరణనఖరశిఖరుం డగు పుండరీ కాముండు పాండురంగా హ్వయమునం బుండ రీకుం డను నొక్క భూసురపుండరీకునకుఁ బ్రత్యక్షంబై భక్తపక్షపాతంబునఁ 1. శ. కేంద్ర. చ. కేంద్ర. 2. క. వరుండు. ట. విభుండు 8. చ. పాండురాంగుండు, 4. క. శిరశ్శిఖర, చ. శిరశ్శే ఖరళి ఖర<noinclude><references/></noinclude> lj6axlbqwex6nb38941mojfhgf981i6 0 212545 554763 2026-04-28T06:10:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[పాండురంగమాహాత్మ్యము/గ్రంథపరిచయము|గ్రంథపరిచయము]] | వివరములు =...' 554763 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[పాండురంగమాహాత్మ్యము]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[పాండురంగమాహాత్మ్యము/గ్రంథపరిచయము|గ్రంథపరిచయము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=6 to=8 /> 64corz1jm5ds0sx6y30bmcvyrmby6cy 0 212546 554764 2026-04-28T06:14:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథపరిచయము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ...' 554764 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథపరిచయము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=9 to=41 /> cyathuhjuzdkz9m1lhknezah26242og 0 212547 554765 2026-04-28T06:17:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../గ్రంథపరిచయము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="...' 554765 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రథమాశ్వాసము | ముందరి = [[../గ్రంథపరిచయము/]] | తదుపరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=44 to=106 /> 0x8rx9oi81qo8cbdaft0xleze73az5y 0 212548 554767 2026-04-28T06:19:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages inde...' 554767 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = ద్వితీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ప్రథమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=107 to=172 /> qcqduo2uruwxztl1krxa5nlx706d6it 0 212549 554768 2026-04-28T06:20:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages i...' 554768 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = తృతీయాశ్వాసము | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=173 to=241 /> 172vtevsqoj2q94dse9ax5tfpjlbk7b 0 212550 554770 2026-04-28T06:23:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="ప...' 554770 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = చతుర్థాశ్వాసము | ముందరి = [[../తృతీయాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=242 to=332 /> dd8j555ivmuq3d2wydgqizvrl4oohi7 0 212551 554771 2026-04-28T06:25:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = పంచమాశ్వాసము | ముందరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../పద్యసూచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండు...' 554771 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = పంచమాశ్వాసము | ముందరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]] | తదుపరి = [[../పద్యసూచిక/]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=333 to=411 /> aztlvadj5ft30u590v1qx7wdsb3vhce 0 212552 554772 2026-04-28T06:26:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = పద్యసూచిక | ముందరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" fr...' 554772 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తెనాలి రామకృష్ణుఁడు | అనువాదం= | విభాగము = పద్యసూచిక | ముందరి = [[../పంచమాశ్వాసము/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం = 1952 }} <pages index="పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf" from=412 to=423 /> dzldz8d2udt4fva1qy96145a8c9lax2 104 212553 554773 2026-04-28T06:28:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వా స ము 65 దక్షేత్రతీర్థంబులకుఁ బౌండరీకంబు 'లను నామకల్పనం బాచరించి యా చతు ర్భుజుండు నేఁడు నచ్చోటన యున్నవాఁడు. అవ్వెన్నునిచరిత్రంబు మీ కు శ్రీత్ర రసాయనంబు చేసెద...' 554773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వా స ము 65 దక్షేత్రతీర్థంబులకుఁ బౌండరీకంబు 'లను నామకల్పనం బాచరించి యా చతు ర్భుజుండు నేఁడు నచ్చోటన యున్నవాఁడు. అవ్వెన్నునిచరిత్రంబు మీ కు శ్రీత్ర రసాయనంబు చేసెద వినుండు. ఇది మీ యిద్దరి ప్రశ్నంబులకు నుత్తరం బయ్యెడు సని మృడుండు మునిసన్ని ధానంబునఁ గుమారుండు వినుకొన గిరి కుమారిు గటాక్షించి ద్రాకారస సపక్షంబు లగు నక్షరవి కే.పంబు లొలయ 133 టీక. కడకందువ = చివఱి కా •లము; శతానందాది - బ్రహ్మ మొదలగు; శిరశేఖరశిఖరకిరీటారు ములయందలి; మయూఖచ్ఛటాటోపారోప - గొప్ప శాంతిసమూహము వ్యాపించుటచే; మహనీయ = పూజురుగు; చరణరఖరశిఖరుఁడు = పాదముల కొనగోళ్లు కలవాఁడు; భూసరపుండరీకునకుకొ-బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠునకు; నామకల్పన) బాచరించి నా పేరు పెట్టి; శ్రీ రసాయనంబు చేసిదళ్ - వీనులవిందొనర్చి దను; ఉ త్తరంబు = సమాధానము; వినుకొను ఆకాగ్రతతో వినఁగా, కటాక్షించి. = చూచి; ద్రాక్షా రస సపక్షంబులు = ద్రాక్షారసమునకు సమానమైనవి; అక్షరనిశేపంబులు : బలుకులు. -రి పుండరీక మహామునిదర్శి శ్రము చ, అలికులవేణి! విస్తు రచిశాఖలవుణ్యుఁ డ శేషగణ్యుఁ డ త్యలఘువివేక పాకఖని యార్యజన స్తవనీయ చర్యుఁ డు జ్జ్వలగుణ రత్నరత్ననిధి సత్యదయార్ణవశాంతిదాంతి మాం సలగతి పుండరీకుఁ డను సనుని పొల్పు నొకండు పెంపుసన్. 5 టీక. అత్యలఘునివేక పాక ఖనిజ తడి తేండిన తెలివికి నిధియైనవాఁడు; ఉజ్జ్వలగుణరశ్న రత్ననిధి ప్రకాశించుగుణములనెడి రత్నములకు సముద్ర మగువాఁడు; (అలం. రూపకము) సత్య గతి = సత్యము, దయ, తిన్నఁదనము, శాంతి, దాంతి - ఆనువానిచే పెంపొందిన వర్తనముకలవాఁడు. సీ. చలిచీమ నేనియుఁ జాఁద్రొక్క శంకించుఁ బలుకఁ దెన్నఁడు మృషభాషణములు కలుషవర్తను లున్న పొలము పొంతఁ జనండు కలిమికుబ్బడు లేమిఁ గలఁగ డాత్మం దలయెత్తి చూడఁ దివ్వలనఁ బరస్త్రీల ధైర్యంబు విడఁ డెట్టి దన్దఱుటల నొరులసంపదకునై యువతపింపఁడు లోని నిందింపఁ డెంతటి నీచునైన మిన్నక చూడఁ ఁకలిగొన్న కడుపు సర్వభూతద యోద యోత్సవ మొనర్చు నిగమఘంటాపథై కాధ్వ నీ బుద్ధి బ్రహ్మవిద్యాన విద్యుండు బ్రాహ్మణుండు. టీశ. ర్యా ద్రొక్క = చావఁ ద్రొక్కుటకు; పొలముపౌంత చోటి పొలిమేరకు; కలఁగఁడు= కలఁతఁడఁదు; ఎవ్వలన వివంకను; దద్దఱులుల = ఒడుదొడుకు సమయంబులయందును; సంపద కునై = సొత్తుకొఱకు; విడఁడు - వీడఁడు - విడువఁడు; ఉపశపింపఁడు = అసూయపడఁడు; ఆఁకలిపి 6 గొన్నకడుపుఁ = ఆఁకలిచే బాధపడువానిని; నిగమ, బుద్ధి = వేదమార్గము ననుసరించి నడుచు వారిలో ప్రధానుఁడు; బ్రహ్మ..వద్యుందు వేదాంతశాస్త్ర వేత్త; ఇందు పుండరీకుని గొప్పతనము వర్ణించబడినది; 1. క. లన. 2. క. పక్షంబులగు. చ. సవష్ బులగు. 3. చ. వైర్యుడు. 4. 1. కలంగ, 5. శత్తఱముల, శ. ఈ. చ. దర్ధరముల. 6. ట. నీచునేని. 7. క. కన్న. చ. గొన్న. 8.చ నినదవృత్తి, పాండురంగ 9<noinclude><references/></noinclude> huqk89erqfm83hyof7skeqa2alqi1bg 104 212554 554774 2026-04-28T06:28:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '66 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ, హరిహయదేశికాభు: డగు నమ్మహిదైవతమౌళియందు బు గురువునకు మృగీమదసుగంధము సంధిలుఛాతి నంబులో దరచరణారవింవసతతస్మృతిలోలుప యైన బుద్ధియం బరిణతిః గాంచే సంపదల...' 554774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>66 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ, హరిహయదేశికాభు: డగు నమ్మహిదైవతమౌళియందు బు గురువునకు మృగీమదసుగంధము సంధిలుఛాతి నంబులో దరచరణారవింవసతతస్మృతిలోలుప యైన బుద్ధియం బరిణతిః గాంచే సంపదలపై మఱియుం జనియయందు సంపదల్, 7 టీక. హరిహయదేశికాభుఁడగు = ఇంద్రుని గురువగు బృహస్పతితో సమానుఁడైన; బంగరు.... భాతి = బంగారమునకు కస్తూరిపరిమళ మబ్బినట్లు; అంబుజో * లోలంగ = విష్ణుదేవుని పావ కుద్మములు నెల్లపునురు స్మరించుటయందలి వ్యసనము కలది; పరిణతిగా ఆ పరి పాకమును. అలసి. అర్థాంతరన్యాసము. సీ, మొదల: గాకు క్రోధములు బరాబరి చేసి సత్య వాణ్ని యరుంబు 'సంఘటించి సాత్త్వికస్వల్పభోజనలబ్ధి: క్రొవ్వాఁగి యష్టాంగశాసక్తి హగణుపఱచి 2 తరిచి ముప్పది రెండు తత్త్వంబు లూహించి మది 'సత్త్వసంపద మ స్తరించి "తెలిసి ముద్రాసనంబుల మేని పనిగొని పాకపూసకుఁ బటాపంచుఁజేసి తే. యతఁడు మూలాలవాల గహ్వరకకండ, కుండలీస్థానగోకర్ణ కులక లాప తత్త్వదర్శనవర్ణాధిపై ఎతదళ, నిర్ణయం చెంత యంతయు నిజము గాంచి, టీక. బరాబరిచేసి = చెదరిపోఁగొట్టి-ఆణచి; సత్య వాణ్నియమంబు = యధార్థమును మితము నగురీతి ప్రసంగమును; క్రొవ్వు, అఁగి - క్రొవ్వువడ్డగించి - ఆఁపి; అష్టాంగ కాసక్తి యమ, నియ్య ప్రాణా యామ, ప్రత్యాహార, ధ్యాన, ధారణ, మనన, సమాధులను యోగములందు అభిృతిని; హవణువతిది సమకూర్చి; ముప్పది రెండుత త్త్వంబులు - ప్రకృతి, మహత్తు, అహంకారము, 11 ఇంద్రియములు, పంచ భూకములు, పంచ విషయములు, జీవుఁడు, పరమాత్మ, షట్చక్రములు అనునవి. మస్తరించి = స్వాధీన కుఱుచుకొని; మేనివనిగొని = శరీరమును శ్రమ పెట్టి; పటాపంచుచేసి = కఱిమి నశింపఁజేసి; మూలాల వాలనిర్ణయంబు మూలాధారమగు గుహారూపమగు బడె యగు కుండలీస్థానమండలి శేషుని తక్త్వమును; విష్ణుత త్వమునకు మూలములగు బీజాక్షరములు, అధిదేవతలు, దళములు అనువాని తత్త్వ ముకు బాగుగ నెలకిఁ గెనని భావము. చ. మనుహఠ రాజ యోగముల మర్మ మెఱింగి తద ర్థ సిద్ధి నె మళము॰దలిర్ప 'హృజ్జలజమాసర సౌరభషట్పదంబు న ర్జునరథభూషణంబు వెలిఁ జూడ నిసిద్దపని చూపున ముసుకొని చొక్కు లోన నిజమూర్ధగ ళత్సుధ నేక దేర్పఁగన్, = 9 . మన మంత్రముల యొక్కయు, హఠ రాజయోగముల. హఠయోగముయొక్కయు, రాజ యోగముయొక్క యు; మర్మము - రహస్యము; తదగ్ధసిద్ధిక్ = ఆపి నెఱవేఱుట చే; సృజ్జలజమానర సౌరభ షట్పదంబు=హృదయకమలమున దట్టముగా వ్యాపించియుండు పరిమళమునకు తుమ్మెదయైవాఁడు; అర్జున రథభూషణంబు అర్జునునకు సారథియైనవాఁడు; వెలిఁజూడని జ బాహ్య ప్రపంచమును నిద్దపునిట్టచూపున" చలించని ప్రేమమయదృష్టిచేత; ముసుకొని = పొంగిపొరలి; చొక్కుకో పరవశరుగును; విజమూర్ధగళత్సవ - తన శిరస్సు నుండి జాలఱుచున్న అమృతము; వేదం చేర్చంగ శ్రీమనుపోగొట్టుగా. అలం. రూపకము, చూడని; 1. క. సంగ్రహించు. చ సంఘుటించు. 2. చ. తరసి. 3. చ. తత్త్వసంపద. 4. క. పటా పంచ, ద, పటాకుచు, 5. క. కలిర్చి. చ. కలిల్చి, 6. క. హృజ్జలజ మానస. చ. తజ్ఞలజమాసర, 7.క. మునుకొని, చ. మును, గని.<noinclude><references/></noinclude> on9l6wkg8w5x2o2wgdi84910oxweaah 104 212555 554775 2026-04-28T06:28:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము మ. శతపత్రాక్షము శిక్యసఖ్యభృతిచంచనౌ ళి సన్నాహము న్నతనాసాముకుళంబు పూర్ణ తరచంద్రస్నిగ్ధము ద్ధాననం బతసీసూనసవర్ణ వర్ణ మతిసౌమ్యం బజ్జనాభంబు శ్రీ శ్రీతవక్ష...' 554775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము మ. శతపత్రాక్షము శిక్యసఖ్యభృతిచంచనౌ ళి సన్నాహము న్నతనాసాముకుళంబు పూర్ణ తరచంద్రస్నిగ్ధము ద్ధాననం బతసీసూనసవర్ణ వర్ణ మతిసౌమ్యం బజ్జనాభంబు శ్రీ శ్రీతవక్షంబు మహామహం బొకఁడు పర్వెం దన్మనఃపేటికన్. 67 10 తమ్ము మునంటి కన్నులు కలది; శిక్య...... సన్నాహము = తలమీఁద చిక్కమొకలది;ఉన్నతనాసాముగళంబు పొడపై మొగ్గవలెనున్న ముక్కు కలది; అతసీనూననవర్ణ వర్ణ ముఖ నల్ల ఆవిసెపూవుతో సరియగు దేహకాంతికలది; మహామహం బొకఁడు ఆ ఒక గొప్ప తేజస్సు; తననకి పేటిక - పెట్టెవలె దిట్టమగు నతని (పుండరీకుని) మనస్సునందు; పర్వేజ్ వ్యాపించెను. ఇచట విష్ణుని లోకోత్తరస్వరూపము పుండరీకుని మనస్సున ప్రకాశించెనని గౌణముగ చెప్పఁబడుటచే ఉదాత్తాలంకారము. నీ, సనకసనందనాదినిఖిలాంతర్వాణి హృల్లీ ల భావంబు సల్ల పెట్టి విశ్వంభరాభోగ వివిధమూర్త్యంతరస్ఫురితోను భావంబు బుజలు వైచి శింశుమారాకృతి స్వీకృతి వైకుంఠషట్క విహారంబు జారవిడిచి క్షీరోదమధ్యస్థలీరత్న నగుహా గర్భనివాసంబు వచ్చు వదలి తే. పుండరీకేక్షణుండు శిఖండిబర్హు, మండితశిఖండకుఁడు నతాఖండలుండు పుండరీకునిమానసాంభోజపీఠి, మిండతు మైదయై యుండు నిండుకొలువు, 11 టీక. సనకసనంద...... భావంబు ననకుఁడు, సనందనుఁడు మొదలగు విద్వాంసుల మనస్సుల యం దణఁగియుండు (నివసించియుండు)టను; నల్ల పెట్టి ఆ విడిచి; విశ్వంభరా శుభావంబు= లోకోద్ధారకములు, గొప్పనియు నగు అవతారములు ఎత్తు మహిమను; బుజలు వైచి = • సున్నలు పెట్టి - విడిచి పెట్టి; శింశుమారాకృతిస్వీకృతి " మానరూకు - (జలచరరూప) మును ధరించుటచేత; వైకుంఠపట్క విహారంబుక్ - జ్ఞాన, శక్తి, బల ఐశ్వర్య, వీర్య, లేజోరూపములగు నాఱుపై కుంఠములందును విహరిం చుటను; క్షీరోద కచ్చు. శ్రీరోదమధ్య స్థలీ = పాలసముద్రము మధ్యమునందలి; రత్ననగ గుహా గర్భనివాసంబుకచ్చు = రత్నాద్రి గుహయందు నివసించు కోరికను; శిఖండి బర్హ చుండితశిఖండకుండు । టెమిలి పింఛముచే అలంకరింపబడిన జుట్టు కలవాఁడు; నతాఖండలుండు = (కనకు) సమ్యుడైన ఇంద్రుఁడు శలవాఁడు; మిండతుమ్మెదయై = గండుతు మైదయై. (అలం. రూపకము)నిండుకొలుపు, ఉండుస్. ఉ. అన్వహముగా " బ్రవృద్ధ దుగు సంబుజనాభ పదారవిందభ 1 క్తి స్వహి కెక్కుచ్చు వసుమతీసుకవంశవత స మెల్లవా - రు న్వినుతింపఁ బెంపెసఁగుఁ బ్రోది యొనర్చుచుఁ దల్లిఁ దండ్రి నే దు న్వివిఛానురూపతనుదోహద భోజన పూజనాదులన్ . 12 టీక. అన్వహము = ప్రతిదినమును; ప్రవృద్ధముగు = వృద్ధిపొందు; వహికెక్కుచుకో - ప్రసిద్ధి కెక్కుడు; వనుకుతీసురసంశ వతంసము - బ్రాహ్మ శ్రేష్ఠుఁడు; పెంపెసఁగు - గొప్పతనమును పొందును; ప్రోదియొనర్చుచు = పోషించుచు-శాపాడుచును; అనురూపు... నాదులతో" తగినట్లు దేహమును కాపాడుట కనుకూలములగు భోజనము, పూజనము మొదలగు వానిచే నీరుకో పోషించును. 18 క, హరిభక్తియు గురుభక్తియు, నురుక _క్తియుఁ బుటముగాఁగ యోగీంద్ర శిఖా భరణము ముక్తామయతా,స్ఫురణము భువన ప్రశస్తముగ జిగి మీతెస్. 1.చ. ప్రవృద్ధముగ, 2.క. ప్రోది. 3. క. నెందున్. చ. నేదున్. పెఁపొసఁగఁ బ్రోది. శ. ఛ.<noinclude><references/></noinclude> oxx8ldvr4fxe6ty5pwf95hvyf7zmjrl 104 212556 554776 2026-04-28T06:29:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. పాండురంగమాహాత్మ్య ము టీక. గురుభక్తి - "పెద్దలయందుభక్తి; ఊరుకత్తి = ఎక్కువైన ప్రేమ పుటముగా అధికముకాఁగా; యోగీంద్ర శిఖాభరణము = యోగులకు తలమానిక నుగు ఎఁడు -మి ఏల శ్రీష్టుఁడు; ముక...' 554776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. పాండురంగమాహాత్మ్య ము టీక. గురుభక్తి - "పెద్దలయందుభక్తి; ఊరుకత్తి = ఎక్కువైన ప్రేమ పుటముగా అధికముకాఁగా; యోగీంద్ర శిఖాభరణము = యోగులకు తలమానిక నుగు ఎఁడు -మి ఏల శ్రీష్టుఁడు; ముక్తా మయతాన్ఫురణము=ముక్యములచే అలుకరింపబడుట లావణ్యము, వినునిలబడిన రోగభావమును; భువన ప్రశస్తముగ౯ = ప్రసిద్ధముగా; జిగి = కాంతి; మీటె = అతిశయించెను. సీ, మును మీ నగుటఁ'బట్ట మునులు వైచిన బత్తి వలఁబోలెఁ జిక్క మౌదలఁ దలిక వెలితిగాఁ జవిగొన్న వెన్న ముద్దయుఁ బోలె శంఖంబు వామహస్తమునఁ దనర . జగదండవహకాలచ క్ర భ్రమణ హేతుదండమై నిజధేసుగండ మమక సంచిఁబట్టిన పద్మజ తాండములలీల వలకేల గ్రుచ్చకాయలు ఘటీల్ల బూచి కల్పవృక్షంబుచాయ, సరసునపుష్పమాలి కాధరసమగ్ర -. = = విగ్రహముతోడ విలసిల్లు విప్ర, సేరుట, నంద ప్రోయాం శ్రీ కూరిమి మ్రానిపండు, టీశ. మీనగుటకో - ముత్స్యరూపమును ధరించుటచే; పట్టక్ = పట్టుకొనుటకు; బక్తిపల=భక్తి యనువల; చిక్కము = చలిది చిక్కము; ఔదలఁ దలిర్చ తలపై ప్రకాశింవఁగా; ఫలితిగాఁ ఇవి గొన్న = కొంకకొలికిన; జగదండ.దండమై - బ్రష్మండభాండమును "మోయు కాలచక్రము తిరుగుటకు కారణమగు కఱ్ఱయై; నిజభీమదండము = తన పనులనుతో లెడికట్టి; వల రేలర్ = గుడి చేతియందు; కలయఁబూచిన = బాగుగాఁబూ చిన; మంద ప్రో యాండ్ర కూరిమి మానిపండు గొల్లపడుచుల ప్రేమ ఫలము - శ్రీకృష్ణుఁడు. అలం. ఉదాత్తము, స్వభావోక్తి, ఉపదు. క. నియమాంకంబున సత్యా, ప్రియరూపముతోడఁ గూడఁ బెనచిన యంత ర్నయనము సడలిచి పితృపొ,దయు గార్బాధీనబుద్ధిఁ దహతహ వెఱు:గన్. జిక. నియమాంకంబున" = : సమాధి ముగిసిన పిదప; సత్యాశ్రియ హపముతోడ" " (సాక్షా త్కరించిన) శ్రీకృష్ణుని స్వరూపముతో లగూడ; అంశర్నయనము లోపలిచూపు - యోగదృష్టి; సడ లించి = విడుచునట్లుచేసి; పిళ్ళ... బుద్ధిక్ తలిదండ్రుల పాద సేవకు లొంగిన బుద్ధిలో; తహతహ = తమకము. ఉ, పావనదృగ్విలాసములు బాహ్యగతిం బచరించి చంద్రి కా శ్రీవిభవంబులం బలుచనేయు మం: ఖ ప్రభ లుల్లసిల్లఁగా దలించి పూర్వమట్టును గాడ్పును సాగనిచ్చి పై గాలి శక్తుల సగౌరవదృష్టిఁ బరిగ్రహించుచున్. . 16 టీక. పావనదృగ్విలాసములు = పవిత్రములగు తళుకుఁజూపులను; బాహ్యగతిక్, పచరించి = బాహ్యప్రపంచమున వ్యాపింపఁ జేసి; చంద్రికా శ్రీవిభవంబుల - నిండు వెన్నెల సౌజగును; పలుచ చేయు = తేలిక చేయు- తిరస్కరించునట్టి ముఖప్రధలు - ముఖకాంతులు; మై, వదలించి - దేహ మును అససబంధమునుండి తప్పించి; పూర్వమగుమట్టును సమాధికి) పూర్వపు సంకోచమును; కావలి యిడ్డ శ క్తులక్" గా లోనికి రాకుండ ఆటంగకరించి యుంచిన యిచ్ఛాది శక్తులను; సగౌరవదృష్టి మర్యాదతో; పరిగ్రహించుచు తిరిగి తీసికొనుచు. ముందున కన్వయము . 20 సీ, తనువుతోఁ జరియించు ధర్మదేవతఁబోలి మెలఁపున వనవాటిఁ గలయఁ దిరిగి గణనమీఱిన ఛార్జిగుణములు హృదయసంపుటి నించుక్రియ విరుల్ 'బుట్టిఁ బెట్టి 1. చ. బట్టి, క. బట్టి. 2. చ. వెలితిపి, 3. 8. పట్టున, ట, చుట్టున. 4. ట. దాట్టి,<noinclude><references/></noinclude> nk7p87dok4i1oal5htzdyyj3ipvdejk 104 212557 554777 2026-04-28T06:29:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము తనకుఁ బవి త్రవర్ధనమె కృత్యం బసుకరణి నూతనకు కోత్కరముఁ గూర్చి యపవర్గఫలసిద్ధి పొదనై నఁ జేపట్టుకై వడి బహుఫలోత్కరము 'లొడిసి 'తే, యోగయాగంబు సలుపుచో నూర్మిపశువ...' 554777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము తనకుఁ బవి త్రవర్ధనమె కృత్యం బసుకరణి నూతనకు కోత్కరముఁ గూర్చి యపవర్గఫలసిద్ధి పొదనై నఁ జేపట్టుకై వడి బహుఫలోత్కరము 'లొడిసి 'తే, యోగయాగంబు సలుపుచో నూర్మిపశువి శసన మొనరించుటకు యూవసమితిఁ దెచ్చు భౌతి సమిధలఁ గొని మహా ప్రాజ్ఞుఁ డతఁడు వచ్చు లేఁబగటికి నిజావాసమునకు. - . 69 17 టీక. మెలపున" మెలకువతో; గణనమాఱిన - లెక్కకు మిక్కిలియైన; హృదయసంపు టిక్ = మనస్స రెడీ పెట్టెయుడు; బుట్టి = బుట్టయందు; శుకోత్కరము = దర్భలసమూహమును; ఒడిసి = కోసి; ఆవవర్గఫలసిద్ధి - మోక్షప్రాప్తి; హదరు = ఆదను - తండ్రి; ఊరి పశుపిళసనము - షడూ రులు అను పశువులను చంపుట; (స్థూలశరీరము నాశ్రయించిన జరామరణములును, సూక్ష్మశరీరము నంటియఁన్న షుత్పిపాసలును, కారణశరీరము నాశ్రయించిన శోకమోహములును ఆఱు ఊర్ములు] [పూర్వటీకలో ఇచట "ఊర్మి పశువిశసనము - శ్వాసమనెడి పశువును చంపుటను" అని యున్నది. ఆది తప్పు.] యూవసమితి = యజ్ఞ పశువులను కట్టెడి స్తంభములగుంపును; లేఁబగటిన్ = తెల్ల వారికి ఎక్కువకాలము కాకమునుపే; నిజావాసమునకు - తనయింటికి. అలం. ఉపమ, రూపకము. క. విహితనుతిం బరిచారక, సహస్రమయి సితృయుగంబు సంభావించుగా గృహమేధివతంసము నిజ, మహిళామణి య్య యప్రతీపమతిఁ దోడ్పడఁగన్. 18 టీక. విహితమతిక్ = అనుకూలించుబుద్ధితో; పరిచారకసహస్రమయి = తానొక్కఁడే వేయి మంది సేవకుల పెట్టయి; పితృయుగంబు - శలిదండ్రులిద్దలేని; గృహమేధోవతంసము గృహస్థులలో ఉ త్తముఁడు; నిజమహిళామణి = తనభార్య; ఆప్రతీసమతి = ఎదురు తిరుగనిబుద్ధితో, నీ. ఆపాదకు స్ధంబు నంటు ననియగాచి స్వయముగా నుద్వర్తనం బొనర్చు జలకమార్పు నఖంపచస్వచ్ఛ జలములఁ దడియెత్తుఁ గడు మెదుగుడులఁ 'బొదివి లఘు ధౌతవసనపల్లవములు గట్టించు శిరసార్పు మృదలీల సురటి ఖిసరి చేయూఁత యొసఁగి వేంచేయించు లోనికి ద్వారావతి 'గలంతిఁ దానె యొసఁగుఁ తే. దెలుపు సంధ్యాసమాధివిధి ప్రయుక్తి, నగ్ని వేల్పించు విష్ణుసహ స్ర నామ పాఠ మొనరించుతఱిఁదోడుపడు గురునకు, రగవలువోకుండఁబుత్రుఁడోక లువకంటి, టీక. ఆపొదను స్తంబు = శఖశిఖ పర్యంతము దేహమంతయఁ ; నయము గాద్ ఒద్దికతో; ఉద్వర్తనం = నలుగు పెట్టును; జలకమార్చుకో స్నానము చేయించును; సఖంపచస్వచ్ఛ జలములక్ గోరువెచ్చని కేటనీటితో; మెరుగుడుల = మెత్తని గుడ్డలతో; పొదిని కప్పి; లఘు . . . . . . పములు= తేలికయై నిగనిగలాడు మడతవస్త్రములు; సురఁటి=వీవన; ద్వారావతి గలంతి = జారీ చెంబును; కవలువోతుండజ్ = క్రమముతప్పకుండునట్లు; కలువకంటి! కలువలవంటి కన్నులుగల పార్వతీ! తే, చూపు చాలమి వివిధరూపోవకరణ,విత్రతిఁ దడ వాడు జనకునానతి శిరమునఁ దాల్చి సిద్దంపు బుద్ధి: ఉద్దారకుండు, చక్రహస్తార్చనమున కుపక్రమించు. = . -O = 20 టీక. వివిధరూపోషకరణనికతికి పెక్కు విధములగున స్తువుల సమూహమును; కడవాడు తడవుగొను, - వెదకు; నిద్దంపుబుద్ధిక్ = ప్రేమతో; తద్దారకుండు. ఆశనికొడుకు; చక్రహస్తార్చనకున్ = విష్ణుని పూజించుటకు; ఉప క్ర మించుకో" ప్రారంభించును. 1. క. ఒడిచి. శ. ర, ఒడిసి. 2. క. సమిధలు. 3. క. పొదవి. 4. ట. గరించి, 5. క. కవలు.<noinclude><references/></noinclude> rwfu09yzwwnhvk275ylm68m85zbdy6c 104 212558 554778 2026-04-28T06:29:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. అభిషేక మొనరించు నాకాళ వాని నీజనన కారణపాదజలరు హునకు వైచుఁ దోమాలియ వైజయంతీ కాంతివలయితవడక వాటునకును గౌశీయ మర్పించుఁ గాంచనమయ పటీ వల్ల వారుణీకటిబంధ...' 554778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>70 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. అభిషేక మొనరించు నాకాళ వాని నీజనన కారణపాదజలరు హునకు వైచుఁ దోమాలియ వైజయంతీ కాంతివలయితవడక వాటునకును గౌశీయ మర్పించుఁ గాంచనమయ పటీ వల్ల వారుణీకటిబంధురునకుఁ జందనం బలఁదు నీళేంది రాకుచకుంభ సంగీకుంకుకు పంకిలా ంగునకును తే. రత్నహారంబు సాతు నిర్యత్న 'సిద్ధ, కౌస్తుభోదర్చిరభిరామ ంధరునకు ధూపకల్పన మున్నుగా గా దీప మిచ్చుఁ, దెఱన! యాతడు త్రైలోక్య దీపకునకు.21 టీక. ఆకాశ ...... జలరుహునకు - గంగపుట్టుటకుఁ గారణమగు పాదపద్మములు కలవానికి; తోమాలియ = వనమాల; వైజ వాటునకును = వైజయంతి యను పూలమాలయొక్క కాంతిచే నావరింపఁబడిన, కలుపువంటి జొము కలవానికి; బ్రౌశీయము = పట్టువస్త్రము; కాంచన,రున కుజ్" = చిగురువంటి బంగరువస్త్రముచే నెఱ్ఱనైన మొలచే చక్క నగు వానికి; అలఁదుకో = పూనను; నీకేందిరా......నకురు = నీళాలక్ష్మీ దేవులకు చములయందలి గుండుమ మంటిన దేహము కలవానికి, చాతు = సమర్పించును; నిర్యత్నరునకు ఆప్రయత్నముగా లభించిన కొస్తుభమణియొక్క కాంతి పుంజముచే ఇంపైన మెడ కలవానికి; మున్ను గాక్ = మొదలు చేసి - అనఁగా - మొదట ధూప మిచ్చి తెఱవ ! పార్వతీ! . = క. నిడుదచిగురవఁటియాకున, నీడి వివిధాన్న కులు భూసురేశ్వరుఁ జొసఁగుతో లిబడి ఘంట మొరయఁజేయుచు, జడ వీధితల్పునకుఁ బూర్ణ సంకల్పునగున్. 22 . నిడు చిగురవఁటియా కుక్ పొడవైన లేఁతయరఁటియాకులో; బడిక్ వరుసఁగా వెంబడిని; మొవఁ చేయును - వాయించును; జడనిధికల్పనకు - సము . సముద్రము పడుకగాఁ గలవానికి - శ. భూమిసురసూతి సాల, గ్రామశిలావారి కంబుగర్భస్థము ది వ్యామోద శ్రీ తులసీ,కోమలదళ సురభితంబు గురుకు నొసఁగున్, టీశ. కంబుగర్భస్థముజ్" = శంఖములో పోయఁబడినదానిని; గురునకుజ్" at మ. తిరువారాధన మిట్లొనర్చి ధరణీదేవాన్వయ శ్రేష్ఠుఁ డా హరి కర్పించుటఁ బావనంబు లగు శాల్యన్నంబులు స్నేతులుగా పరుగుల్ 'చారులు పప్పులప్పడముల దాలింపులుం బూపముల్ పరమాన్నంబులుఁ చెట్టు నెట్టన భుజింపం దల్లికిం దండ్రికిన్, . 23 24 టీశ. తిరువారాధనము = దేవతార్చన; ధరణీశ్రేష్ఠుఁడు = ఉత్తమ బ్రాహ్మణుఁడు; ఆర్పించు చుటక్ = నై వేద్యము పెట్టుటవలన; పావనంబులు సవిత్రములు; తాలింపులఁ - తాలింపు చేసినకూర లను; పూపముర్ అప్పములు - పిండివంటలు; పెట్టనర్ సమృద్ధిగా, వ. ఇట్లతివృద్ధులు శిథిలబుద్ధులు నగు జనయిత్రీ జనకులం గని మని నడరుచు నడుగు లకు మడుగు 'లొడ్డుచు నడుగు గెడఁ బలిజున్నే నియుం దెచ్చి యిచ్చుచు నిచ్ఛఁ క్రొత్తయగు మచ్చికం గచ్చు వదలక గోము మెఱసి యోమనగాయలంగా నోముచుఁ గాలోచితంబులగు నోములు నోమించుచు సిద్ధరామరనందనుండు జగదభినండితుండై యుండి వెండియు, 25 1. ట. మాలిక. 2. క. కుట. చ. ఇటీ. 3. కటీ. 4. చ. సిద్ధి. 5. ట. దీపమునకు. 6. చ. పిడి. 7. 1. పేరులు, ట, దారులు. 8. చ. లావూ కమల్ . 9. చ. లొత్తుచు. 10. చ. చికంబులుగా<noinclude><references/></noinclude> jfqyp7vuy8u4jbxqtm7qbhngpcw5kzj 104 212559 554779 2026-04-28T06:29:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాస ము = 71 టీక. శిథిలబుద్ధులు - బుద్ధిపటుత్వము తగ్గినవారు; మనినడచుచుకో" - వసించుచు; అడుగు..... లొడ్డుచుకో" = ఉత్త నేలపై: నడిపించక గౌరవముగా; మచ్చిక" - ప్రేమచేత; కచ్చు, వదలక ఆ...' 554779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాస ము = 71 టీక. శిథిలబుద్ధులు - బుద్ధిపటుత్వము తగ్గినవారు; మనినడచుచుకో" - వసించుచు; అడుగు..... లొడ్డుచుకో" = ఉత్త నేలపై: నడిపించక గౌరవముగా; మచ్చిక" - ప్రేమచేత; కచ్చు, వదలక ఆ శ్రీ తివిడువక; ఓమున గాయంగా ఓమనగుంటలాడు గింజలనుగా చేతులమీఁదనే తిరుగునట్లుగా; ఓము చుక్ = పోషించుచు; ధరామరనందనుండు = బ్రాహ్మణపుత్రుఁడు; జగదభినందితుండై = మెప్పుడుపొంది. - క, పరలో కావాససుఖా, దరపరతం జనిన తల్లిదండ్రుల కొనఁగి లోకుల 26 గురుభక్తి నిగుడు కొడు కతి, కరుణామతి గంగ నస్థి గయఁ బిండంబున్.. టీక. వరలో కావాససు,భాదరవరతంజనిన లోకాంతరమున కేఁగిన మరణించిన; ఒసఁగు - అర్పించును. - క. ప్రేయసివలనఁ బ్రబోధవి, ధేయ మతుల సుతులఁ గాంచి తీర్చెఁ బితౄణం బాయయ్య తదీయం బగు, ప్రాయపు బ్రొద్దంతఁ గొంత పడదుర దిరిగెన్. 27 టీశ. ప్రేయసివలన ధర్మ పత్ని వలన; ప్రబోధవి ధేయమతులకో అని శివజ్ఞానము, ఆడఃకువ కల వారిని; పికౄణము నీతృదేవతలఋణమును; “జీవతోర్వాక్యకరణాత్పు శ్రీ సంపాదనేన చ, గయాయాం పిండదా సేన త్రిభిః పుత్ర స్యపు స్త్రీ శా." అను పెద్దలమాటను పుండరీకుఁడు సార్థకమఱచినాఁడని భావము, క. భాషావిభునిభుఁ డమ్ముని, వేయీషణదూషణ మొనర్చి యిలు మఱచి మరికా శేషఫణిశయనుఁ గను నభి, లాపోన్నతిఁ జేయుఁ దప మిలాధరతనయా! = 28 టీక. భామోవిభునిభుఁడు = బ్రహ్మతో సమానుఁడు; ఈషణదూషణ మొనర్చి = భార్యాపుత్రుల యందును, ధనమున గల వ్యామోహమును విడిచి; ఇలాధరతనయా! పార్వతీ! సీ, మిసిమింతు డునుగాక వసియించు: గుత్తుకబంటినీరను బుండువంటి చలిని మోముదమ్మికిఁ దేఁటి మొత్తమై పొగ పర్వ వ్రేలుఁ క్రిందల గాఁగ వృక్షశాఖ వేరు వెల్లఁకి కాయగూర పండని కొరకుదరాగ్ని గాడ్పుచే నుజ్జగించు నేచి యీచెవి గాడు పాచెవి: బోవంగ సుబ్బి లింగమువోలె నుండు వెండ తే, నంత రాయాంధ కారంబు లలమికొనిన,నడఁచు నిజధైర్యసూర్యోదయంబు చేత దానవారిని గుఱిచేసి తనకుఁ బోదు, నాకుఁ బోదని నమ్మి సుళ్లోకుఁ డగుచు. 29 టీక, మిసిమింతుఁడునుగాక - అలసిపోక; పుండువంటి శరీరమును బాధించునట్టి క్రింద ల కల క్రిందుగ; ఉదరాగ్నిక్ - ఆఁకలిని; గాన్పుచేక్ = వాయుపుచే; ఉజ్జగించుకో m పోఁగొట్టును - అణఁచివేయును; వీచి = బాధించి; లింగమువో లేక స్థాణుపువలె; అంతరాయాంధ కారంబులు విఘ్నుములనెడి చీఁకట్లు; తనకుబోఁదు, నాళుఁబోదు, అని - కచమం చేయక తనకుఁ దప్పదు, వర మీయక దేవునికిని తప్పదని; నమ్మిజఆ విష్ణువునే నమ్మి. [పయిని లోకోక్తి.] సుక్షోతుఁడు= సత్కీర్తికలవాఁడు. - ఉ. ఓగజరాజగామిని! మహోగ్ర పునోములు నోఁచుచున్న య య్యోగివ రేణ్యు నేమమున నుల్లము వెన్నవలెం గరం గె హృ డ్రాగసమగ్ర గోపవసి తా జనతాపరికంభ సంభ్ర మో ద్యోగకళా ప్రవర్తికిఁ జతుర్ముఖ వంచితధూ ర్తకీర్తికిన్. 50 1. చ. నుతులు 2. చ. యీషద్దూషణ. 3. చ. భోయంగ, 2. చ. న, గురు చేసి. ట, న, గురి చేసి. *గరంగి. శ. ఈ 5.చ. కోప<noinclude><references/></noinclude> eymyjgjmllxpazmfco952yevc62fgag 104 212560 554780 2026-04-28T06:29:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 సోమమున పాండురంగమాహాత్మ్యము . టీక. మహో గ్రపు మిక్కి_లిదుస్సాధ్యములగు; నోములు నోచుచున్న వ్రతములు చేయుచున్న; ' - నియమమువలన; ఉల్లము మనస్సు; హృద్రోగ ప్రవర్తికి మించిన ప్రేమతో గో...' 554780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>72 సోమమున పాండురంగమాహాత్మ్యము . టీక. మహో గ్రపు మిక్కి_లిదుస్సాధ్యములగు; నోములు నోచుచున్న వ్రతములు చేయుచున్న; ' - నియమమువలన; ఉల్లము మనస్సు; హృద్రోగ ప్రవర్తికి మించిన ప్రేమతో గోప కన్యకలను కొఁగిలించుటలో నేర్పుకలవానికి; చతుర్ముఖవంచి కధూర్తకీర్తికి జబ్రహ్మను పంచించిన కీ ర్తికలవానికి, (ఇట - 'మచికచతుర్ముఖ- 'ఆనుటకు మాఱుగా 'చతుర్ముఖవంచిత - ' ఆను సమాసము - ఆహితాగ్ని వంటిది.] వత్సాహరణసమయమున బ్రహ్మరు కృష్ణుడు వంచించుట ప్రసిద్ధము సీ, యతి మనోగృహదీపికాంకూర మగులీల గోవర్ధనాచలగుహ మెలఁగుచు గిరికూటలేటరట త్కేకి రాజమురీతి రాధ చన్దవమీఁద వ్రాలి నగుచుఁ జనాభ్రములు నేను సుగ్రాము కై వడి బలువన్నెయాలమందల మెలఁపుచు కమల నవమధ్యలో 'హంసవిభుభాతిఁ గూర్మి నెచ్చెలిపిండు గొని చెలఁగుచుఁ . జంద్ర బింబంబునకు మృదుస్వనము గఱపు, రచనసంజ్ఞాగ శంఖ మూఁదచు నొనర్చు నాఁట లన్నియుఁ జాలించి యరి గెఁ దపసి, పర్ణ శాలకు దేవి తల్లి కంబు. తే. . 81 టీక. యతిమనోగృహదీవ కాంకూరము - యతుల మనస్సు లను గృహములందలి దీపకళికలు; గిరి...రీతి = కొండచరియ ప్ర దేశములందు కేకలు వేయు నెమిలిరాజువల్; శ్రాలి - పిck; (ఇట రాభచన్లవ కొండలతోఁ బోల్పఁబడినది.] చిత్రార్ర ముల నేలు - రుగురంగుల మేనుములను పాలించు; సుత్రాము కైవడికొ " = ఇంద్రునివలె; కూర్మి సెచ్చెల్సిందు - తోడి మిశ్రులసమూహమును; మృదు స్వసము = మధురధ్వనిని; కఱపురచన - నేర్పు రీతిని; సంజ్ఞార్త శంఖము = తస్తత్సం కేతమును బోధచేయు శంఖము; ఇచట కృష్ణునిముఖము చంద్రబిలమున లెనున్నదనియు, నకఁదు శంఖమును పూరింపఁగా చంద్రబింబమునకు మధురధ్వని యబ్బినట్లున్న దనియు పోలిక] జీవకీవర్ణకంబు = దేవశీ దేవిబిడ్డ - శ్రీకృష్ణుఁడు; అలం. ఉపచు." . చ. లలితశిరీష పుష్పమృదులంబులు నీవరణంబు లక్కటా! యిల యిది రూక్ష మిట్టు లలయించుట గా దాని ప్రార్థనామృదూ క్తులు సెలగంగ 'జకా పొదిని తొల్చదువుల్ తగు విన్న పంబులం బలుమఱుఁ జేయుచందమున బంగరుంది లుగడింపఁగన్. 32 ......003 చక్కనితిరిసెనపూవువలె మెత్తనివి; నీధరణంబులు = నీ పొద ములు; ఇల నేల; రూపము - కఠినము; ఇట్టు లలయించుట కాదు = (ఆ పాదములకు) ఇట్టు కష్ట పెట్టుట శగదు; అని; ప్రార్థనామృదూక్తులు - ప్రార్థించు నొప్పిదపుమాటలు; చెలఁగంగ = ప్రకాశింకఁగా; వెపొదివి వెంటనఁటి, తోల్చదువుల్ వేదములు; పలుమఱు = పెక్కు సారులు; ఉగ్గడించఁగళా = మ్రోఁగఁగా; శ్రీకృష్ణుఁడు జరుగిడి పుండరీకుని యొద్దకుఁ బోవునపుడు కాలియండెలు మధురముగ ధ్వని చేయుచుండెను; ఆ చప్పుడు 'కఠిన మైన నేలఁమీద మెత్తని నీయడుగు లిడుట న్యాయము కాదని వేదములు వెంటఁబడి 'మొఱపెట్టుచున్నట్లున్నదని ఉత్ప్రేక్ష.. క. మెత్త:గ నూఱిన చుట్టు, గత్తికా మధుకైటభోరుకంఠము లలనాఁ డొత్తిన హ త్తిన చెన్నుం, దిత్తుల క్రియఁ దొడలయద్దతిత్తులు వ్రేలన్. టీక. మెత్తగనూలిన = చక్కఁగా సానఁబట్టిన; చుట్టుంగ త్తి - చక్ర మను నాయ ధముచే మధుములు = మధుకైటభు లను రాక్షసుల గొప్ప కంఠములను; ఆలనాఁడు = ఒత్తిస" " ఖండింవఁగా; హత్తిన అంటుకొన్న; చెన్నుందిత్తుల క్రియ = సొగసైన సంచులవలే నున్న; తొడలయడ్డలిత్తులు = తొడల ప్రక్కలనున్న గ్రుచ్చకాయల సంచులు, (చక్ర ముచే మధుకైట 1. చ, హంసము విభాతి. 2. ర. గాని. 3. చ.శ.ర, వేపొదలి, శ్రీ. చ• మట్టుం = పూర్వము;<noinclude><references/></noinclude> 8z5qnixzi6fn27xu20ih4qa6p8s6913 104 212561 554781 2026-04-28T06:30:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వా స ము 78 భుల కంఠములను తెగవ్రేయునపుడు ఆ భాగములందున్న తిత్తులు చక్రమున కంటుకొని రాగా, వానినే కృష్ణుఁడు గ్రచ్చకాయల నందులఁగాఁ జేసికొన్నాఁడని వర్ణింపఁబడినది.] అలు....' 554781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వా స ము 78 భుల కంఠములను తెగవ్రేయునపుడు ఆ భాగములందున్న తిత్తులు చక్రమున కంటుకొని రాగా, వానినే కృష్ణుఁడు గ్రచ్చకాయల నందులఁగాఁ జేసికొన్నాఁడని వర్ణింపఁబడినది.] అలు. ఉపమ, క. మాయావృతుఁ డగు నాత్తుని, సోయగమునఁ దెగడి తీగసోగలు ముచ్చు స్టైయునికి సంగరహితం, 'బయ్యె; గాకున్న జఘన రుభిరామ మగున్. 84 టీశ. మాయావృతుఁడగు = మాయచే ఆవరింపఁబడిన; సోయగమున - చక్కఁదనము చేత; తెగడి = తిరస్కరించి; ముచ్చువై = మూఁడుచుట్టులుకలడై; ఆత్మ మాయవే ఆవరింపఁబడియుందును; శ్రీకృష్ణునికటిని మాయ నుబోలిన వసనము అవరించియుడలేదు, [ఆతఁడు దిగంబరుఁడు.] అది ఈ కటిని ఆవరింపకుండునట్లు మూఁడు చుట్లుగా తీగ కట్టఁబడియున్నది. శాన మాయావృతాక్షను శ్రీకృష్ణుకటి మీఱియున్నదని వర్ణితము. అలం. వ్యతిరేకము. క. ఇట సభ మిట భూవలయం, బిట బలిసద్మంబు నుండు నిరవు లని యనకొ బటువు లగు వళుల చెలువునఁ, బుటపుటనై యున్న చిన్ని బొజ్జ. గదలగన్. 85 టీక. భూవలయంబు = భూగోళము; బలినదంబు - పాతాళము; ఇరవులు చోటులు; బటువులగు = గుండ్రని; వళసుల చెలువునం" = ముడుకల (త్రి వళుల) యందముచేత; పుటపుటనై యున్న జు వృద్ధిపొందియున్న, అలం. ఉత్ప్రేక్ష. . చ. తులసికిఁ బచ్చరాకుదురు తోయద వాహనరత్న వేది య క్కలిమి మెఱుంగుఁబోఁడికిని గౌస్తుభ ఘర్మ గభ స్త్రీకిజా సభ * స్తలముననంగఁబొల్చి నిరతంబు కృపావిభవంబునింటి బో ర్తలువుఁ దలంపు నేయుచు నురంబు గరంబు పరిస్ఫురింపఁగన్. = 36 టీ. చచ్చరాకుదురు = పచ్చలు కాచిన కుదురు; తోయద వాహనరన్న వేది = ఇంద్రనీలముల తిన్నె: కౌస్తుభధర్మగథ సైకిక్ = కౌస్తుభ మరు వేఁడి వెలుంగు (సూర్యు) పట్టి, సభ స్తలము . ఆకాశ ప్రవేశము; పొల్చి = ప్రకాశించి; నిరతంబుక్ = ఎల్లపుడును; కృపాలుపు = దయానంపద యను నింటియొక్క వీథి (పెద్ద తలుపుకు; తలంపు సేయుదు = సరిపోలుచు; కరంబు = మిక్కిలి; పరిస్ఫురించఁX౯ = ప్రకాశింపఁగా. అలం. రూపకము. క. కలుషఖ॰గవధవిధానా, కలితఘుటిక లనఁగ రచ్చకాయలు వలచే నెలకొను నల జిలిబిలి వ, న్నెల వన్నెలసంచి నిండి యింపల రారన్. 37 టీక. కలంటే.......ఘుటీకలు = పాపము లను పిట్టలను చంపుటకునం గ్రహించినగుండ్లు; జిలిబిలి వన్నెల = ముద్దుముద్దురంగులుగల; వన్నెలసంచి - అందమైనసంచి. అలం. ఉత్ప్రేక్ష. క. లలిత నిజవాడ కరతల, కలిత కనత్కంబుకాంతి కలకల నవ్వకా గలువల చెలిగిలిగింతల, కలువగు తాజా బిపాళినలువగుతాలర్. 38 టీక. లలిత కాంతి అందమైన తన యెడమచేతియందుండి ప్రకాశించు శంఖము యొక్క కాంతి; కలువల.... తాల - చంద్ర కాంతి ప్రసారమున ఒప్పిదములగు చంద్రకాంకములను; పిసాళి, నలువ గుణాల = ప్రకాశించునట్టి హంసలను; కలకలనవ్వర్ - తిరస్కరింపఁగా. అలం. ఉపన. యమకము. క. నిజధైర్యాచార్యములను, గజములకుం బొడము నిడుదకరములుఁ బో లెకా 1.చ. దెగడి. 2. చ.లయ్యన్. 3.చ. గాన్ స్థలము. 2. చ. నిట్టిచో, 5. చ. జగ. 6. చ, ధామ. సూర్య. 7. చ, కరత్కం. పాండురంగ 10<noinclude><references/></noinclude> szw4umc845c4e012yh8x07os1vde5y7 104 212562 554782 2026-04-28T06:30:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '74 పాండురంగమాహాత్మ్యము భుజములు పోషితభక్త, వ్రజములు కరవిజితపుష్క రజములు పొదలన్. 39 టీక. పొదము ఆ పుట్టిన; నిడుదశరములఁ బోలె - పొదవైన తొండములవలె; పోషిత....... ములు = భక్తులసమూహమును పోష...' 554782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>74 పాండురంగమాహాత్మ్యము భుజములు పోషితభక్త, వ్రజములు కరవిజితపుష్క రజములు పొదలన్. 39 టీక. పొదము ఆ పుట్టిన; నిడుదశరములఁ బోలె - పొదవైన తొండములవలె; పోషిత....... ములు = భక్తులసమూహమును పోషించు (రక్షించు) నవి; కరవిణి పుష్క గణములు = తామరపూవులను జయించు (తామరపూలను మించు) అఱచేతులు కలని, శిలు. ఉగము. క. పదనైక స్తంభకఃక, సదనము ' సిరికొఱ కొనచ్చు బ్రష్ణ నిలుపు న మొదలింటి శంఖశంకువొ, యిది యనః గాఁ గంబుకంఠ మింపు రహింపన్. 40 టీక. వదనైక సంధకనకనదనము వీరి కొఱకు ముఖమును నొంటికంలపు బం గారు 'షేడ గోధ కయి; శ్రష్ట - సృష్టి చేయువాఁడు - బ్రహ్మ: మొనలింటిశంఖశంలో మొదటి శంకుస్థాపన చేయుట కొఱకగు శంఖమువంటి మీద; కంబుకంఠము జ శంఖముప లెరుగ్న మెదు. అలు. .. క. బింకపు ప్రేంతల వాళెఱ, మంకెనపూఁదేనె తేట పినక పై జై *బల్మలు', బంకించుటఁబోలె మోవి బచ్చిన హెర్విన్, 41 టీక. బింకపు- లేట బింశమైన గొల్లఁడల ఎఱ్ఱని వెనవులందలి మం నపూఁడే నెంటి అమృ తము; ముశించుటఁబోలెక్" - పూయుటచేతనో యమునట్లు; ఇచ్చెన = రుగు - ఎలంపురంగు. అలం. శ. తళుకు మొగము నెలపదకము, నెలవున నిడుతిరుగాఁగ నిలిపిన యాఖం డలనీలకళిక క్రియ ని,ట్టలమై స్ఫుటనాసికాపుటము దీపింపస్.. 48 టీక. తళుకు సెలవులతో ప్రకాశించు ముఖమును నెలపడకమునందు; ఇడు తీరుగా నెలకొల్పువద్ధతిగా; నిలిపిన ఉంచిన; ఆఖండలనీల కళిక శ్రీయ - ఆం ధ్ర నీలపు మొగ్గపలె; నిట్టులమైన హెచ్చుగానుండి; 'బాబీ'కాపుటము - ముక్కు. అలం. ఉపమ. తే, తళుకుఁజ్జెక్కుల మకరకుండలకలాప, మరకతద్యుతిరిం గోళి హరిణాలక్ష్మీ మండలంబుల లాంఛనమంజిచుములు, గానిపించు విధంబుగఁ గలయఁ బ్రాక, 43 = = మకరం - చెవులయందలి మకరకుండలములందని మరకతమణుల శాంతిసమూ హము; హరిణమండలములకొ చంద్రబింబములందు; లాంఛనమంజిమములు - చిహ్నములమనోజ్ఞ కలు; కలయఁ శ్రాఁగ ఆ అంశటకు వ్యాపించఁగా, చెక్కిడ్ల చంద్ర బింబములవలెను, వానిపై వ్రేలాడు మకరకుండలములలోని మరకతమణులు చంద్రునిలోని మచ్చల వలెను ఉన్న పని భావము. అలం, ఉపను. చ. తరళమసారసారనిభ తారకముల్ సీతపద్మపత్రబం ధురములు రాధికాహృదయతోయజకోరక బోధన క్రియా తరుణత కారం రగిలనితస్ఫుటర క్తిదు సూక్తశోణభా 7 స్వరములు సూక్ష్మసత్యములు వాలికకన్నులు చెన్ను మీఱఁగన్. 44 ట్మీ. 'కరళ . . . . . .కముల్ = చలించు నింద్రనీలములవంటి కనుపాపలు కలవి; సీత.. ములు = తెల్లతామరణేకులవలె ఒప్పిదమైనవి; రాధికా భాన్వరములు - రాధయొక్క హృదయ మడి తామర మొగ్గను వికసింపఁ జేయుటకైన లేఁతయొండయొక్క ప్రకాశమువలె స్ఫుటమైన ఎఱ్ఱని కాంతితోఁ గూడిన కనుగొలుకులచేఁ బ్రకాశించునవి; వాలికకన్నులు ఆ వెదఁద లగు కన్నులు; చెన్ను మీఱఁగన్ = ప్రకాశింవఁగా. అలం. ఉపము, రూపకము. 1. చ. కిరికోర. 2. ప్రాతల క. క్రేతల. శ.ర. 3. వైవై. క. బలుమఱు. శ. ర. 4. క, క్కులు, 5. క. లక్ష్మి. చ. లక్ష్మ.<noinclude><references/></noinclude> 556p2h4hj29qm1a2b8jv35v1avnm7cg 104 212563 554783 2026-04-28T06:30:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వీ తీ యా శ్వాస ము తే. అలకతిమిరంబు తనుఁ గప్పునను భయమున ముఖసుధాసూతి నును వెల్లు ములికిఁ గూర్చి సవదరించిన సింగిణిచాయ కొసలి వంక చూపునఁ దఁ గతివంకబొమలు, = 75 45 టీక. అలకతిమిరంబు = ము...' 554783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వీ తీ యా శ్వాస ము తే. అలకతిమిరంబు తనుఁ గప్పునను భయమున ముఖసుధాసూతి నును వెల్లు ములికిఁ గూర్చి సవదరించిన సింగిణిచాయ కొసలి వంక చూపునఁ దఁ గతివంకబొమలు, = 75 45 టీక. అలకతిమిరంబు = ముంగురులనెడి చీఁకటి; ముఖసుధాసూతి ముఖచంద్రుఁడు; నును వెల్లుములికిజ్", కూర్చి = లేఁతవన్నెల యను బాణమును సంధించి; సవదరించిన పట్టిన; సింగిణిచాయక్ = వింటివలె; వంక చూపుర" - ఓరచూపున; కరిణిపంకబొమలు - నల్లనీ, వంకరగనున్న కనుబొమలు; త ప్రకాశించెను. అలం. రూపకము, ఉపమ. క. బలభిదుఁలా ద్రి మౌళికా, బలపలగాఁ బొడవు ముదిరపటలముపగిదికా లలితో త్తమాంగతలమున, జిలుగుం దెలి క్రొత్తచలిది చిక్కము దవరన్. టీక. లలభిదుపరాద్రి మాళికా ఇంద్ర నీలములకొండకొమున; పలకలగా - 46 పొదుపు = వ్యాపించు; ముదిరిపటల ము=మేఘముల గుంపువలె; లలితో శమాంగకలమున = మశోజ్ఞమగుతల పైని; ఉపమ, కా, దిగ్వాసుం డురు పింఛలాంఛితశిఖోదీర్ణుండు వర్షపయో ముగ్వర్ణుండు నవాంబుజాహితల తాముక్తాంగదుండు సుధా రుగ్వే నేరము ఖుం డసంగ శత్వద్రూపాధికుం డగ్రభూ వాగ్వద్వహభూమి శ్రీవిభుడు శ్రీవత్సాంకవతుండునై. = - టీక. దిగ్వాసుడు = దిగంబరుఁడు; వర్షపయోముగ్వర్ణుండు నానశాలపు మేఘమువలె నల్లని) రంగు కలవాఁదు. నవాంబు...... గదుండు - లేత గెలవంక వంటి త్యాలుజకీర్తికలవాఁడు; సుధా రుగ్విస్తే రముఖుడు = చంద్రు నివలె విశాసముకలముఖము కలవాఁడు; ఆనంగ శతజి ద్రూపాధికుండు పందః కొలదిగ నుండు మన్మథులను మించిన చక్కఁదనము కలవాఁదు: అగ్ర ..భూమి = తొలి పలుకులగు వేదములు పుట్టుటకు కారణమైనవాఁదు; (పూర్వణీకలో “ఆగ్ర భూబాగ్గర్వోద్భవభూమి బ్రాహణుల మాటగర్వమునకుఁ బుట్టినచోటు" అని కలదు. ఆ మూలము, వ్యాఖ్యానము అయుక్త ములు.] ఆలం. ఉపమ, క గొడువుల కడ తుక మగనికి, బొడచూపని తనదురూపు పొడగనిపించా జడనిధిశయనుడు కొంగున, ముడిచినమణి గాదె భ క్తముఖ్యుల కెల్లన్. 48 టీక. నొడువుల... ... మగనికి = సరస్వతికి భర్తయగు బ్రహ్మకు; పొడసూపని = చూపని; పొడగనిపించె = కనుపడునట్లు చేసిను చూపెను; జడనిధిశయనుఁడు - సముద్రమున నిద్ర విష్ణువు; ఆలం, కావ్యలింగము. - క. నిగనిగని విదళకదళి,యుగళిన్న గి జిగిదొలంకు నూరులఁ గని చొ - క్కు గదురఁజేయు జగత్పతిఁ, దగిలి కనుంగొనుచు మునిముదావళ మెలమిన్. కళకళలాడు; విదళకదళీయుగళి = ఆకులు లేని రెం డనఁటి బోబిలను; నగి - నవ్వి - తిరస్కరించి; జిగి, దొలంకు జ శాంతులనీను; చొక్కుకో పరవళతను; కదరఁజేయుజ్" = కల్గించును; ముస్లిముదావళము ఆ మునిశ్రేష్ఠుఁడు; ఎలమి = ప్రీతితో; ["చొక్కు దురకొ" = పరవశ క్వము కలుఁగగా" అని పూర్వటీక. అది యనుచితము.) 1. క. దగ. చ. ద కె. 2. క. జళుకొత్తు. చ. దొలు క్రొత్త. జలిత్త. శ. 6. 3. క. వాగ్గే ర్వో, చ, వాగ్వర్గో, నుడువు, శ, ఈ 4. చ. ముడి.<noinclude><references/></noinclude> sd0atyw3mzsgri5w348yzzyq1u6eq0x 104 212564 554784 2026-04-28T06:30:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 పాండురంగమాహాత్మ్య తే, విపుల వీక్షణశక్తిచే 'వెండి కుండ, లీంద్ర తలివగాంగు చిసంధ త్తి గ్రోలి సంతత వ్రతకల్పనా జూయకూన, దురరక్షేశమంతయుఁ దొలఁగఁ ద్రోచి, టీశ. 'వెండి = ముఱల; కుండలీం...' 554784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 పాండురంగమాహాత్మ్య తే, విపుల వీక్షణశక్తిచే 'వెండి కుండ, లీంద్ర తలివగాంగు చిసంధ త్తి గ్రోలి సంతత వ్రతకల్పనా జూయకూన, దురరక్షేశమంతయుఁ దొలఁగఁ ద్రోచి, టీశ. 'వెండి = ముఱల; కుండలీంద్ర కలిమాంగరుచి సుధ = శేషకాలు యగు విష్ణుని దేహశాంతి యను నమృతమును, పుండరీకుఁడు తనివితీఱ శ్రీకృష్ణుని దివ్య తేజమును తిలచెనని భావము. ఉ. ఆవు సడల్పు పచ్చవెదు రంధ్రయు అంతం వీథి నూఁది యి గ్రావనిఁ దేజరిల్లు కటిహస్తసమన్వితుఁ గౌస్తుభంకు సిం దీవిభు నింద్ర నీలనిభ దేహుఁ గనుంగొని హర్ష వర్ష ధా రావిలనూ నసుం డగుచు నముని కృత్యనిఢబుద్ధియై. " = at at టీక. పచ్చ వెదురుకొ" = ఆరుపచ్చని వచ్చి వెదురుళఱ్ఱకు; ఆంధ్రా భంగాంతరవీథి = రెండు కాళ్లకును నడుమను; ఊఁది = గట్టిగా ఇరికించి; ఆగ్రావనిక్ = ఎదుటిభాగమున; ఇంటివిభు= లక్ష్మీ దేవికి భర్తయైనవానిని - విష్ణుని; హర్షమానముండుగురు సంతోష మరు వర్ష ధారఁ దదుపఁ బడి ఉక్కిరిబిక్కిరియైన మనస్సుకలవాఁడి; కృత్యని మూఢబుద్ధిలు స్తంభించిన వాఁడై అలం, స్వభావోక్తి, - 52 చ, విలిఖితమో శీలాసృతియె విస్తృతి రూపురహించెనో యన జల విదూరుఁడయ్యుఁ దొలఁ సావిపయోధర ధారఁ దోఁగు స య్యిల: దలయెత్తు M త్తవులు నేపున వే పులకల్ తన లత మొలవఁగ నున్న నవ్వి యదుముఖ్యుఁడు తాళసముఖ్యు ని ట్లను టీశ. విలిఖితమో - వ్రాయఁబడినదో - చిత్తరువో; శిలాకృతి విస్మృతి, రూపువహించెనో = మూర్తీభవించిన మఱపో: చలన విదూరుఁడయ్యున్ = కలిక లేనివా డైనను; తొలఁసోవిపయోధరధారణతోలుకరి వర్ష ధారలచేత; తోలగు = కడియం; ఇల= భూమి పై; = మెలదు; క్తపులు సేపున చిగురుగడ్డిపౌరున; ఫులకల్ ఉత్ప్రేక్ష, ఉడదు. T " = తివిగ్రహమో; గగుర్పాటు; అలం. ఉ. నిచ్చలు నిచ్ఛలోఁ బొదలు నీపితృభక్తికి జ్ఞానశక్తిజా మెము నీయెడ నీయెడ యేల వేడుకొ మిచ్చెదఁ జెచ్చెరణ వలయునీప్సితమ ల్ శతమేని దీన నే పొచెము నొచ్చెముం జొరదు భూసుర కేసరి! నము నావుడున్. టీక. నిచ్చలు - ఎల్లపుడు; ఇచ్చలోకో - మనస్సునందు; కరము = అభయహస్తము; ఎడజ ఎడము-ణాలము, భేదమ; శతనేని - సూలైనను; పొచ్చెను జ లోపము; ఒచ్చేరు. ఆ అనుమానము. అలం. అనుప్రాసము, = ళా, భస్తోద్ధూలన పాండు రాంగము రమా ప్రాణేశుపాదద్వయి విస్మేరాంబుజగా మిహంస మిది నాచే వాల్చుచుగా లేచి 'దే వాస్మాకం శరణం త్వమేవ; గతి న్యో నా స్త్రీ; దుర్వాసనా వస్తారం హర' యంచుఁ బల్కి మఱియు భక్తుండు భ క్తిస్పృహన్. టీక. ధస్తా......గము C 58 54 బూడిద పూసికొనుటచే తెల్లనైన దేహము; విస్తే రాంబుజగామి, హంసము = వికసించు పద్మమునుగూర్చిపోవు హంస; నాక్" అనునట్లు; బే వేగముగ ; చాల్పు 1. ట. లేదు. క. వెండి. * క. కళత్తు, 7. 6. కలయెత్తు + & య్యెడ నియ్యెడ...-<noinclude><references/></noinclude> cie33g1eschgghphv7se7v524x9y86k 104 212565 554785 2026-04-28T06:30:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీ యా శ్వా స ము . 77 చుకో " = పడవేయుచు; దేవాస్త్రోకం శరణం త్వమేవ - దేవా! మాకు నీవే దిక్క; గతి రన్యోనా స్త్రీజ వేఱుగతి లేదు; దుర్వాసనావస్తారు హర - చెడ్డవిషయములయందలి కోరికయను పిచ...' 554785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీ యా శ్వా స ము . 77 చుకో " = పడవేయుచు; దేవాస్త్రోకం శరణం త్వమేవ - దేవా! మాకు నీవే దిక్క; గతి రన్యోనా స్త్రీజ వేఱుగతి లేదు; దుర్వాసనావస్తారు హర - చెడ్డవిషయములయందలి కోరికయను పిచ్చిని పోగొట్టుము; భ క్తిస్పృహజ్ = భక్తియుదలి ఇచ్ఛచేక - భక్తిశమకముచేత; ('దేవాస్మాకం' అని సంబుద్ధిమయి సంధి.] నీ, పొదలు నీపొక్కిటిపువ్వు కాస్పునఁ గదా వెనుకయ పిల్లలఁ బెట్టు బెల్లం బొడము నీ మొదలియూర్పుల నేప్పలనకదా చదువుసంధ్యలు గల్లి జగము మనుట కెరలు నీయడుగుఁబారుకల తేనియఁగదా పాపంపుఁ చెను రొంపి 'పలుచనగుట పొసఁగు నీలిచూపులదా యిది రాత్రి యిది పగలను మేర లెఱుఁగఁబడుట తే. భవనఘటనకు మొదలికంబమున బోలె, భువనములకెల్ల నీ వాది భూతుఁ డగుట నిట్టనిలుచున్కి చే:గా దె నెట్టుకొనియె, గె. టుగుఁటును లేక లక్ష్మీకళత్ర! 55 టీక. పొదలు వర్ధిల్లు; కాన్పునథ్ = ప్రసవము చేత ; ఊర్పులు - నిశ్శ్వాసములు; కెరలు= అతిశయించు; తెలిచూపు - తేట తెల్లమగు దృష్టి; భజన గుటక - ఇల్లుకట్టుటకు; ఆదిభూతుఁడు = మొదటివాఁడవు - ప్రధానుఁడవు; నిట్టనిలుచున్కి చేశా - నిటారుగా నిలుచుండుటచేత; నెట్టుకొని యెజ్ = ఆతిశయించెను - లేటపడియెకు; గెంటు, గుంటును, లేక - కదలిక, తగ్గు లేక నిరాటంక ముగ. (ఇదట 'నీవాదిభూతుఁడపగుట' అనుటకు బదులు 'నీవాదిభూతుఁడగుట' అని ప్రయోగించఁ బడినది.] - విష్ణుని నాభికమలమునఁ బుట్టిన బ్రహ్మ సృష్టిఁ జేయఁనూ నెననియు, కృష్ణుని తొలియూర్పులే 'వేదములయి జనుల విద్యాబుద్ధుల కవకాశము కలిగించెననియు, విష్ణువు పాదములనుండి గంగానది యుద్భ విల్లి ప్రజలపాపములను పటాపంచలు చేసి, వారికి పుణ్యగతులను కలిగించుచున్నదనియఁ, విష్ణుని కన్నులగు సూర్యచంద్రులవలననే యహర్నిశలను విభజింప వీలగుచున్నదనియు, విష్ణువు భువనముల కెల్ల మూల మనియు నభిప్రాయము. అలం. ఉపము. చ. ముదమున సోమకాసుకుఁడు ముచ్చిలి వచ్చల మారఁగొన్న ప్రాం జదువులు తెచ్చి తజ్జఠరసాంద్రత శాంత్రము లంట నంటు బల్ 'గదురు దొలంగఁ గీర్తియను గంగఁ దొలంచి విధాతృవిస్ఫుర ద్వదనసరోజగంధలలితంబులు చేసితిగా జగన్ని థీ! . 56 = దొంగిలించి; అచ్చలమారక్, కొన్న = పూనికతో అపహరించిన; ప్రాం జదువులు = వేదములను; తెచ్చి; కజ్జకరసాంద్ర తరాం త్ర ములు = ఆకనిపొట్టలో ఎక్కువగనుండు ప్రేవులు; అంట అట్టకట్టఁగా - అంటుకొనఁగా; అంటు బల్ గదురు = వ్యాపించిన ఎక్కువైన కం పును; తొలఁచి = కడిగి; విధాతృ కంబులు = వికసించిన కమలములవంటి బ్రహ్మముఖములందలి పరిమళముచే సువాసనగలవి. అలం. రూపకము. (ఇది మత్స్యావతారవర్ణనము) ఉ. కోపన శావనవ్యశిఖ గోల్మసఁగం గసుగంది మ్రంది త త్తాపము నాఁపలేక తిమిథామజల భ్రమిఁ గూలి తూలు జం భావహరాజ్యలక్ష్మి వెరవాఱగఁ దెల్పవె య్యీత కాయరూ పై పృథుకర్పరం బమర నాశ్రితరక్షణం శ్రీ ణేష్ణా! ఉ. త 3.చ. కలదన. 2.చ. భూతివగుచు. 3. చ. గాత్రము. రాం శ్రీ ములంటికట్టు. . be 5. క. గోరన ద. గోలన. సూర్య. కోలన. 6. చ. సుగంధ-<noinclude><references/></noinclude> q4e6dax2ptkv23y1mgfc6o8budw6hhg 104 212566 554789 2026-04-28T07:04:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 పాండురంగమాహాత్యము = D టీక. శోచన శాపనవ్యశిఖ " = కోపస్వభావముకల దుర్వాసుని శాదము నిడి కనగనలాడు నిప్పుచే కోల సఁగ " te వెన్ను కాలునట్లుగా (గోర నఁగం" = మిక్కిని రేఁగఁగా అని పూర్వటీక.] క...' 554789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>76 పాండురంగమాహాత్యము = D టీక. శోచన శాపనవ్యశిఖ " = కోపస్వభావముకల దుర్వాసుని శాదము నిడి కనగనలాడు నిప్పుచే కోల సఁగ " te వెన్ను కాలునట్లుగా (గోర నఁగం" = మిక్కిని రేఁగఁగా అని పూర్వటీక.] కనుగొంది మిక్కిలి తపించి; మ్రంది - సోలి; తిమి... శ్రీసు = బలధరములకు నివాసమగు సముద్రపు మడులలో; కూలు or పదు; జుభావహ రాజ్యలక్ష్మీ జంభునిఁబసిన యింద్రుని రాజ్యసంపదను ; పరగ ఉపాయమున; తే'కొయరు పై - గఁచింటడు అనుకూలనుగు సొరకాయ రూపు కలదయిన; వృధఃకర్పరంబు = గొప్ప నీఁపు చిప్ప; అమరు" సహలము : తేల్చ వె తేలునట్టు చేయలేదా? ఆశ్రిక...క్షణా! ఆశ్రితులను రక్షించుట చేయతోటి చూపుకల వాఁడా! (ఇ3 కూర్మావతారవర్ణన) ఆలం. ఉపమ. ను వెళ్లుమకరాకర మేఖల నీవు జేర్చి య పాపదటుక విభ్రమవిడంబినియా నిజదం గూర్చి త దీపితరోరుహలో చని ! సప్తజిహ్వణి హ్వోపరిభాగధూమనల యోగమమై విజయోగ.లబ్ధులన - 58 టీక. ఆ వెనువెల్లిక్" = అ(ప్రళయకాలపు పెద్ద ప్రభావమున; రైళ్లు = పడిన; మకరాశర మేఖలు" = సముద్రము మొలనూలుగాఁగల భూమిని; అష్టావుటుంది విభ్రమవిడంబినియా = బంగారు పిడి యొక్క విలాసము ననుకరించునట్టి [ఇచటఁ 'బంగారును వలపనట్టి యునియొక్క విలాసమును పోలినది' అని పూర్వటీకయందు కలదు. అది సరికాదు.] నిజడంష్ట్ర = సీ 'ఆయందు; కద్రుసము - అప్పటి భూమిరూపము; విలయోపలబ్ధులతో = ప్రళయ లములందు; సప్త సమమై - అగ్ని జ్వాలల చినజలందు వలయాకారమున నుండు పొగల గుంపురు పోలిన ; దీపితంబగు "శించును. (ఇది వరాహావతార వర్ణనము) అలం ఉపమ. లాం చ. ఆలఘు జగద్వివృద్ధి పటాంకుశ శాతం ఖాంకురా గలముల మున్ను నీవసుః స్మర! వైరి భుజాంతరాళజాం గలమహిఁ జాలుపట్టి సయి గ్రమ్మెడు నెత్తురు నీరు పెట్టి యం దలుక వె కీర్తిపూర్తికలమాంకుర మింద్ర రమాఫలార్థివై. - pa = 59 లోకశత్రు టీక. ఆలము...... లాంగలములర్ ఆటఘు = గొప్ప; ఆద్ది ్వషద్ధి ్వకఫటా ఆ వులగు రాక్షసుల నిడి ఏనుగుల గుంపునకు; అంసక - అంకుశములైన; శాశనఖాంకు రావు లాంగల ముల వాఁడిగోళ్ల కొనల రెడీ నాగళ్ల చేత; అనురఘస్మర! = రాక్షసులను నశింపఁజేయువాఁడా! "నైరి...... మహిక్" = శత్రువుల లొ ములనెడి ఆడని నేలను; చాలుపట్టి - చాళ్లు ఏర్పడునట్లు దున్ని; కీర్తివూ ర్తీకలమాంకురము ఆ గొప్పకీర్తి యను వరిమొలకను; ఇంద్రరమాపకార్థిపై = ఇంద్రుని సంపదను నిలంకుఁ దలంచి; అలుకవె - నాఁటవా. అలం. రూపకము. నాఁగేళ్లతో తొలుత పాలముదున్ని, చాలుపట్టి, నీరు పెట్టి, విత్తనములు చల్లుట, అవి ఫలించుట లోకపరిపాటి. ఇందు నృసింహావతారము వర్ణితము. క. దండితబలిపై జగములు, నిండఁ బెరుగుచున్న వేళ నీయడుగున భూ మండల మతిసూక్ష్మాకృతిఁ, గొఁడిక మచ్చయ. న బోలెఁ గొమరొందు హరీ! 60 టీశ, దఁడికబలిపై = బలిని దండించి; కొండిక మచ్చయఁన బోల్డెన్ - చిన్న మచ్చవలె; కొమ రొందుళ్ = ప్రకాశించును. అలం, అధికమః, ఉపమ. ఇది వామనావతారవర్ణనము . ఉ, మాతృకతోరకంక బిలమార్గగళ ద్రుధిరారుణాననం జై తళుకొత్తు పరశువాంనికి మేఁత యొసంగవే రివు<noinclude><references/></noinclude> ogfoptv4qepe22oz1xsa8x3zwc33u7u 104 212567 554790 2026-04-28T07:16:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వా స ము తాతలనాథ మేచకక చాకుచహారమృణాళనాళ సం ఘాతము నూతనై ఇరుదకగ్ధను వర్ధనసం ప్రభూతమున్. 1 79 61 టీగ, మాకృ... ననం లై తల్లియొక్క గట్టికంఠమునుండి కాఱు చున్న నెత్తుటి చే ఎఱ్ఱ...' 554790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వా స ము తాతలనాథ మేచకక చాకుచహారమృణాళనాళ సం ఘాతము నూతనై ఇరుదకగ్ధను వర్ధనసం ప్రభూతమున్. 1 79 61 టీగ, మాకృ... ననం లై తల్లియొక్క గట్టికంఠమునుండి కాఱు చున్న నెత్తుటి చే ఎఱ్ఱనైన ముఖముకలదై; (ఆందుకలదయి యని పరశువిషయము గ్రహించునది.) తళుకొత్తు = ప్రకాశించు; దోఃపరశుహంసికి" = చేతిలోని గండ్ర గొడ్డలియకు నాడుహునకు; (హంసముఖము ఎఱ్ఱగానుండుకని కవిసమయము ] రిపు .....సుఘాకము - రిపుణా తల నాథ - శత్రు రాజుల యొక్క; మేచకకలా నల్లనిజట్టుగల స్త్రీలయొక్క - వారి భార్యలయొక్క; కుచహార = కుదముల పై వ్రేలాను హారముల నేను; మృణాళ నాళ సంఘాతము!" = తామరతూండ్ల గుంపుకు; నూతనైణమున భూకము కస్తురియు బురదయందు పుట్టి పెరిగినదానిని; (పరశురాముఁడు ఈ డ్రియాజ్ఞ చొప్పున తల్లికుత్తుకను తనతండ్రిని రాజు చందిన కారణమున రాజుల నందఱిని ఇరువదియొక్క సారి సంహ రించెననియు పురాణగాథ.] ఇది వరశురామావతారవర్ణనము. శత్రురాజులు సంహరింపఁబడఁగా వారి భార్యలు కస్తురి నలఁనుట మానిరనియు, మెడలలో హారములను దాల్చుటయు విడిచిరనియు భావము. [హుసలు తామరతూండ్లకు తీపనని కవి సమయము.] అలం. రూపకము. ఉ. దారుణ బాణపాతమద థాకలు గా ఱఁగఁ గ్రాలు దోర్ధను ర్వాణరాజుఁ గొల్పి దశవక్త్ర ముఖాంబుజవాటిఁ గూల్చి బృం చారకహృత్సరోజములు దానన చేసి విశాసమాసరా ప్రగల్భత నీకు గుఱో హరీ! 62 టీక. దారుణ..... ధారలు - క్రూరములగు (వాఁడి) బాణములుకుడుటయ రెడీ మదజల ధారలు, ప్రవహింపఁగా; క్రౌలు = ప్రకాశించు; దోర్ధకుర్వారణ రాజు = హస్తముదలి ధకు స్సను గజరాజును; కౌల్సి = పురికొల్పి; దశవక్త్ర ముఖాంబుజవాటిక్ = రావణుని ముఖములను పద్మ ములను; దానన చేసి ఆ కారణముననే రావణుని ముఖములను పద్మములను కూల్చుటచేతనే; బృందారకహృత్సరోజములు = దేవతల హృదయము లను పద్మములకు; విశాసమానరాకారక H వికాసముయొక్క సారమైన ఆకారము కల్గుటకు; ప్రగల్భ శ= నేర్పు; హరీ! = విష్ణు దేవుఁడా! - (సింహమా) నీక నీకే; తగుళ్, తగుకొ, అలం. రూపకము. ఇది రామావతారవర్ణ నము. మ. వికటో స్తంభితనీరభోగపటలీ విస్ఫూర్తిమనూర్తి కం చుక నిరోగభయానకంబు వికృతాళు ్వళ మన్నిచ్ఛటా వికిర క్రూరనిరీక్ష ణంబు నగు నీ వేషంబు శేషాను కా రికళ బ్రాలదె థ్రోలదే సరుద వైరి ప్రాణవాళూలముల్. 63 టీక. ఇందు బలరామావతారము వర్ణింపఁబడుచున్నది. గా అతఁ డిందు శేషుఁడు వర్ణింపబడెను. వికట...... మూర్తి = వంకరగా ఎత్తఁబడిన నాగే ళ్లను చదగలగమిచే ప్రకాశించు దేహము కలదని బలరామునిపక్షమున అర్ధము; వంకరగా ఎత్తఁబడిన నాఁ గోళ్ళవంటి జడగల గుంపుచే ప్రకాశించు దేహము కలదని శేషునిపక్షమున అర్థము. కంచుకనిర్మోకభయానకంబు = కందుకము విడుచుటచే భయంకరమైన దని బలరామపక్షమురను, చొక్కా వంటి కుబుసము విడుచుటచే భయంకరమైనదని పాముపష్ మునను అర్ధము. [కంచుకనిర్మోకభయానకంబు కుబుసమువిడుచుటచేత భయంకరమైనది . అని పూర్వటీక. ఈ టీకలో పాముపక్షమున నీ గానీ; బలరాముని పక్షమున అర్థము కుదురదు. శాన నిది అ ఆగ్రాహ్యము.] వికృతాశ్వుళము ఆ నికారమై వడిగల సింహనాదము కలదని బల-పక్షమునను, వికారమై, వేగము<noinclude><references/></noinclude> 29vnie5zwup90993rgf3ufkma9dl8o7 104 212568 554791 2026-04-28T07:16:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 50 పాండురంగమాహాత్మ్య శేషఫరి గల విషము కలదని పాముపక్షమునను అర్థము; అగ్నినిరీక్షణ - నిర్వులకు జనరల్లు వాడి చూపులు కలది; (రెండు రక్షములందును ఒకే యర్థము) అగు నీవేషంబు; శేమోను కా...' 554791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>80 50 పాండురంగమాహాత్మ్య శేషఫరి గల విషము కలదని పాముపక్షమునను అర్థము; అగ్నినిరీక్షణ - నిర్వులకు జనరల్లు వాడి చూపులు కలది; (రెండు రక్షములందును ఒకే యర్థము) అగు నీవేషంబు; శేమోను కారికళ అనుకరించురీతిని; కాలదె! - ప్రకాళింపదా? సమస నాగూలముర్' = శత్రువుల ప్రాణవాయువును; లదె! = త్రాంగదా? [పాము వాయువును భక్షించునని గ్రాహ్యము] అలం, ఉపను, రూపకము, శ్లేషము. చ. ప్రతిదిన కేశ లుంచనపు రాయిడి నెట్టిన బట్టకట్టి ప బుతవుత మంచు నున్న కుఱుబోడతలు ధరియింప నోడి యు సత శిమగుపొముగాన “విడ జాలవుగా శిఖిపింఛవల్లి సౌ గతముతధుర్య! దానిఁ గటి: గట్టుము పుట్టము మిన్న కేటికిన్". . 20 64 టీశ. ప్రతిదిన కేళలుందనపురాయిణి = ప్రతిదినము రెండుగలను పీకి వేయుటచేనైన యున ద్రవమున; నెట్టిన జొ" = మిక్కిలి; పురపుకమంచుక్ పుశపుకు కాదుడు - బొగ్గువలన ది స్ట్రైక్కి; కుఱు బోడశలకొ" = కురుచయైన బోడితల పైని; ధరియింపనోడియుని ధరింపసాధ్యము కాగిున్నను; సఠమగు, సొమ్మగాన = (నీకు) శాశ్వతమగు నగ యగుట; శిఖిపింఛవృతిక సమితిపుడిని; విడజాలవుగా! విడువలేవుగదా! సౌగతమకధుర్మ! - బుద్ధుఁడా! దానిలో - ఆపింఛముము; కటిఁ గట్టుము (వస్త్ర మునకు బదులుగా) 'మొలకు ధరింపుము; మిన్నక - అనావశ్యముగ; పుట్టము, వీటికి? = వస్త్ర మేల? [వస్త్రముకట్టుకొనుట మాని, పింఛమునే కట్టుకొనుమని భావము. తల బట్టకట్టుటచే మొల బట్ట అక్క లేదని శ్లేషరూపమున చరుత్కారము] ఇందు బౌద్ధావతారన తము. . చ, కలి హిమవేళ శోభనపు గమ్మనిరుల్ సకలంబు డుల్చి భూ వలయవనంబుఁ గప్పికొని వర్తిలు జాడ్యపుమీఁద పర్వంగా నలరులకారులీల భవదాగమనం బఁటఁగల్ల రోష పా టల మగు నీ కనుంగడలడాలు గు జిగురాకు రాకృతిన్, = = " 65 టీక. కలిహిమ వేళర్ కలికాలమును చలికాలమున; శోధనపుఁగమ్మరుత్ = చక్కఁడనము (శోధ) ఆను పరిమళయుతపుచ్చములు; ('శోభనవుఁ గమ్మువిరులు - మేలులనెడి సువాసనతోడి పువ్వులు' అని పూర్వపుటీక.] సకలంబు" - అన్నిటిని; డుల్చి = రాల్చి; భూవలయవనంబు భూమండల మను అడవిని; కప్పికొని = ఆవరించి; జాడ్యపుటీఁద = మందశ్వమ జెడి గాలి; పర్వం గాళ్ వ్యాధిం వగా - నీవఁగా; అలరుల కారు లీల - వసంతకాలమువలె; భవదాగమనంబు - నీ (కల్కి యొక్క) యొక్క రాక; ఆంటలగట్ల - అంతటఁగల్గఁగా; రోషపాటలమగు = కోపముచే నెల్లనయిన; నీక ముంగడ లచాలు ఆ నీకడకన్ను లకాంతి; చిగురాకు నాకృతికొ చిగుళ్ళయొక్క (ఎఱ్ఱనయిన) ఆకారముకు; నగు m పరిహసించును పోలును. అలం, రూపకము; ఉపమ సీ. నీటిలోఁ జివుకక నిలిచి 5కుమ్మరుపున్ని కఠినకర్పరపు రాజుక్కాను బిగువు దంష్ట్ర నెత్తిన మహీతలపు గాడుపు జీ) యురుదారుకలనయం దుదయ మగుట పరులకుఁ దనకట్లబలిమి చూపువిధంబు పులిమిన నెత్రుగుగ్గిలపునూ నె ద్వీపాంతరమునకుఁ దెగువ మైఁ జను పెంపు చేమఁట్టునాగంటి జీవితగులు 1.క. లంధన 2.చ. రాయణి. 3. క. ముగ, చ, మగం. 4. క. నిడ. శ. బిడ. 5.క. శ్రమ్మరు. శ.ర.చ. క్రుమ్మరు, 6. క. గఠిన. 7. చ. జక్కాను. 8. చ. తెంపు. 9.క. నేను.. జీవి.<noinclude><references/></noinclude> p6mno3nri8votnfnrtry8iarx3tmlq4 104 212569 554792 2026-04-28T07:17:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాస స ము 81 తే. సౌగ తాగమకూలిమి శాస్త్ర పరణి, వల్లువల్లన చిత్ర ధావనము గల్లు నిన్నుఁ దరిచేరి భవవార్ధి నిస్తరించి, దరిఁ దఱియకున్నఁ గలదె మోనము మురారి! - టీక. ఈ పద్యము దశా...' 554792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాస స ము 81 తే. సౌగ తాగమకూలిమి శాస్త్ర పరణి, వల్లువల్లన చిత్ర ధావనము గల్లు నిన్నుఁ దరిచేరి భవవార్ధి నిస్తరించి, దరిఁ దఱియకున్నఁ గలదె మోనము మురారి! - టీక. ఈ పద్యము దశావతారముల సంగ్రహవర్ణన రూపము; ఇందు విష్ణుమూర్తి యొక్క పడవ వలె వర్ణింపఁబడినాఁడు; సంసారజలధిని దాంటి మోక్షమును పొందుటకు ఆ కరియే యాధారమని వర్ణింపఁబడియున్నది. ఇందు విష్ణుని దశావతారములును పడవపరికరములు గా వర్ణింపఁబడియున్నవి. చివుకక= తడిసిపోవుటచే సారహీనముగాక; శ్రమలు పూన్కి - తిరుగుదుుడు పట్టుదలయు - ప్రయత్నము [ఇంట మత్స్యావతారము సూచికము. చేప నీటిలో ఎఠశాల మున్నను చివుకక స్వేచ్ఛగా తిరుగును.] కఠిన బిగువు - మోటైన దీఁపుఁజిప్పనునెడి చుక్కాను బలము. [ఇందు కూర్మావతారము వ్యక్తము.) దంష్ట్ర నెత్తిన = కోటతో నీటినుండి బయటకు తీయఁబడిన; మహీ జీర భూమియను తెఱచావ; (ఇందు వరాహావతారము గ్రాహ్యము. వరాహమూర్తి ముట్టెతో సముద్రమునుండి పైకి ఎత్తఁబడిన భూమి తెఱచావవలె నున్నదని భావము.] ఉరుదారుకలనయందుకో" = గొప్ప మాని కూర్పునందు; ఉదయనుగుట = పుట్టుట; (ఇందు నృసింహావతారమును గ్రహించుకది. పడవ దారువు లచేఁ జేయఁబడినది; విష్ణువు దారు స్తంభమునందు పుట్టెను.] సరులకుక్ శత్రువులకు, ఇతరులకు; తన కట్లబలిమి చూపునినంబు = తన్ను (పలకలు దగ్గఆదగ్గ ఆగాఁజేర్చి) కట్టిన బలమును చూపుపద్ధతి - అని పడవకుడ మున అర్థము, (ఇందు వామనావతారము సూచింపబడుటచే నగ వారియెడ తాను వారిని (బలిచక్రవర్తి సూచింపఁబడెరు) నిర్బంధించు శక్తిని చూపు విధము అను వర్ణాంకరము గ్రాహ్యము. పుల మిన......నూనె = (నడపలో నీరు చొరకుండ, కట్లకు) రాచిన గుగ్గిలపునూనె జనియు, (వరకు రామావతారపక్షమున శత్రువులకు సంహరించి గుగ్గిలపును నెవలె చిక్కనయిన నెత్తురు భూమినయి పులందుట ఆనియు నర్థము. ద్వీపాంతరమునకు - వడపప క్షమున వేరొక దీవికి; రామావతారచక్షమున) లంకకు; తెగువమై సాహసముక; చరు, పెంపు - పోవునట్టి గొప్పతనము; చేయుట్టు తగులంగా పని ముట్టననాఁకటింటి లంగరు తగుల్చుటయని పడవ పక్షమురకు, ఆయుధమయిన లంగరువంటి నాఁగటి యందలి ఆసక్తి యని బలరాముని పక్షమునను అర్థములు, సౌగతా... సరణి = బౌద్ధాగమమనెడి పడపన డపుశాస్త్ర పద్ధతి; (ఇట బౌద్ధావతారము సూచితము.] వల్లువల్లన చి శ్రీ ధావనము = చక్కనైనవల్లికను నెడి విచిత్రమగు శీఘ్రగమనము. [ఇట కల్కి మూర్తియవతారము సూచికము.] కరి ॥ కడప; దరి ఒడ్డు; కఱియకున్న చేరనియెడల; మోదము కలదె! = సంతోషము లేదు. అలం. దీపము, రూపకము. 20 కా . చ, లలితకళావతీ మృదుపలాళపరీతసు థామరం నపి చ్ఛిలసుషనూ ప్రబోధగుణ జృంభిత పూర్ణ సుధాంకు బింబపు షలసితపుష్క రాయతన ! షట్చరణేంద్ర 1న వేంద్ర నీల క జ్జలజలజా_క్తజాజల నిజద్యుతించక కాంతి కంచుకా! 67 కలలిరాయన ! లలితకళావళీ - చక్కని కళలసమూహము నెడి; మృదువకాశ= "మెత్తనిదళములచే (జేకులతో;; పరీక్ష - కూడుకొని; సుధామరంద పిచ్చిల = అమృతమనెడి పూఁడే సె చిక్కఁదనముకలిగి; నుషదూ - శాంతియను; ప్రబోధగుణజృంభిక పరిమళముతో వికసించిన; పూర్ణ సుధాంశుబింబ = నిండుచంద్రుఁడును; పుష్క లసితపుష్కర = ప్రకాశించు తెల్లతామరపువ్వు; ఆయ . తన! - నివాసముగాఁ గలవాఁడా! ఇందు పద్మము చంద్రునిగా రూపింపఁబడినది. చంద్రకళలకును, తామరపూవుకులకు రూపకము; అట్టే అమృతమునకును పూఁజీనెరును, కాంతికిని, విశాసమునకురు రూపకము. 1. చ. మహేంద్ర 2. పంచకా! పాండురంగ 11<noinclude><references/></noinclude> 43vmgcpk87urkved00rc2jum4x3ul72 104 212570 554793 2026-04-28T07:17:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పాండురంగమాహాత్మ్య ము [లలిత ఆయతన ఒచ్చినమైన గరఘాను వెఏమె పని గూగుల వేకచుట్టలు, 09- యమృశమడి వూఁదే జమీఁగడయొక్క మేలైన మణము చేత రే నిండుచంద్రునిబిలముయొక్క కొఱఁగలేని తెల్లటి ఆంధ్...' 554793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పాండురంగమాహాత్మ్య ము [లలిత ఆయతన ఒచ్చినమైన గరఘాను వెఏమె పని గూగుల వేకచుట్టలు, 09- యమృశమడి వూఁదే జమీఁగడయొక్క మేలైన మణము చేత రే నిండుచంద్రునిబిలముయొక్క కొఱఁగలేని తెల్లటి ఆంధ్ర దేశమును (పాలసముద్రము) ఇల్లుగా కలవాఁణా!'అని పూర్వటీక. ఇఐదు కోనుకు చూపనము చూడండి సహన విడువబడినది.] పట్చర..... కంచుకా! - పట్చరణేంద్ర - గుండు గోరి: మహేంద్ర నీల - ఇంద్రనీల మణిని; కజ్జల II కాటుకను; జలజాస్తులు సం శ్రీశ్రీముగా మా బలమును; నిజద్యుతి స్వకీయమైన శాంతినే; వందక ని తక్కువపటిచుచున్న దేహంతి మీ; కంచుక! క = చముగాఁ గలవాఁడా! అలం. రూపకము, ఉపము. A క. ఉత్పత్తిస్థితి విలయా, ర్ణోత్పాదక ! విట్టలాహ్వయోన్నత! సగ్రా జిత్సు శ్రీ కాసతృష్ణద, గుత్పిజ సుఖద విసుగు యోధరణ లీ ! టీ. ఉత్పత్తి...... శ్పాదక! = ఉత్పత్తి, స్థిని, నాశనములను కలిగించువాఁడా! - ఉత్ప వ్యాదులకు కారణమైనవాఁడా!: విట్టలాహ్వయోన్నన సిస్థలుఁడు పేరిచే "సవాఁడైనవాఁడా! సత్రాజి...... శాలీ! సత్రాజిత్పుత్రికా = సత్యభామయొక్క; ససృష్టు = సర్పితో (ఆశతోలగూడిన; దృగుత్సి - చూపు లను చాతకపక్షులకు; సుఖడ మఖము కల్గించు పయోధరశాలీ! దేహ మను 'మేఘముచేత ఒప్పినవాడా! (ఉత్పిబశబ్దమును ఇచట పూర్వటీకూ 'సిక్కి పానము చేయుట వలని అనునర్థ వియఁబడినది. అది పొరపాటు, ఉన్సిలము - నీటిని త్రాగి జీవించునది) చాశరము అని యర్థము.] ఆలం, రూపకము. = స్రగ్విణి. అండజాధీశవా! జగద్దేహ! దో, పడచు డారిని "రి రీ! నతా ఖండలా ! గండరింఖన్మణీకుండలా! పుండరీకేక్షణ! ప్రోవు నః సుక్షణా ! 69 టీక. అండజాధీశ వాహా! - గరుడుఁడు వాహనముగాఁ గలవాఁడా!; బుద్దేహ! = శ్రవం చమే గృహముగాఁ గలవాఁదాః; దోర్దండ...... శారీ! - విలియందని వాడియైన చక్రాయుధముచే నఱశఁబడిన శత్రువులు కలవాఁడా!; నతాఖండలా! విశ్యుడగు ఇంద్రుఁడు కలవాఁడా! గండ రింఖన ణీకుండలా! = చెక్కిళ్లయందు నటించుచున్న గన్న ఉండలములు కలవాఁడా!; పూడరీ కేక్షణా!= తెల్లతామరలవంటి కన్నులు కలవాఁడా!; సుక్షతా! = మంచి యుశ్ఫనము కలవాఁడా! చ, అళికులభాగకుంతలము 'లద్దపుముద్దు మొగంబుఁ జేసల గొలువఁగవచ్చు కన్నులుఁ జిగుర్న గుమోవి మెఱుంగుఁ జెక్కుల వలమరియఱ్ఱు లేమొసలివాగఁడపోఁగులు లోఁ తుపొక్కిట మొలచిన తెల్లదమి బలుమూఁపులు నీల వినీల దేహమున్. a 70 టీక. అశికుల భౌగ కుంతలములు - తు మొదలయొక్క కాంతిని పొందిన దిన ముంగురులు; అద్దపు ముద్దు మొగంబుక్ అద్దముపలె సొగసైన ముఖమును; చిగుర్నగు మోని 'సామ్యమును పొం' చిగురును నవ్వుచున్న - చిగురుతో సమానమైన పెదవి; మెఱుంగుఁ జెగ్కులు = కరుగువెక్కిళ్లు; వల మఱియజ్ఞు ఆ దక్షిణాప రశంఖమువంటి మెడ; లేమొసలి నాగఁడపోఁగులు - సరిక్రొత్తమకరకుండల ములఁ; లోఁతుపాక్కిట ఆ గంభీర నాభియందు; బలుమూఁపులు - గొప్పభుజములు; నీలవినీల దేహ ముక్" = ఇంద్ర నీలముపలె నల్లనైన శరీరమును - అని ముందుసవ్యమున కన్వయము, అలం. ఉపను. చ, కలిగినవానిఁ 2 బ్రాఁబలుకు కమ్మనియూర్పులవాని నెందు 'నే వెలుఁగునుగాని పెన్వెలుఁగు వెంబడినిం జనువాని నంతట 1. క. అండపు చ అద్దపు 2. శ. నిద్రాలు. 3.శ యెందు. 4. చ, నిమ్మగు.<noinclude><references/></noinclude> 2mwaphaow5b2zlhnyfjdg6r1dlsk2qp 104 212571 554794 2026-04-28T07:17:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వా స ము వెలసినవాని ని గనని వెంబనపుట్టువు రాతిపుట్టువుం బలెఁ గతిఁ గాన లేఁడు యతిమానసహంసక! కంపహింసకా ! 88 71 టీక. ప్రాఁబలుకు...... నాని వేదములు పరిమళించు నిట్టూర్పులుగాఁ...' 554794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వా స ము వెలసినవాని ని గనని వెంబనపుట్టువు రాతిపుట్టువుం బలెఁ గతిఁ గాన లేఁడు యతిమానసహంసక! కంపహింసకా ! 88 71 టీక. ప్రాఁబలుకు...... నాని వేదములు పరిమళించు నిట్టూర్పులుగాఁ గలవానిని; పెన్వెలుఁగు = గొప్ప తేజస్సు; వెంబడినిం జనువాని - తన వెనుకనుండు వానిని; [విష్ణువెచట నున్నను, ఆతని వెంట గొప్ప తేజస్సు ఉండునని భావము.] ని౯గనని = నిన్ను చూడని - ఎఱుఁగ లేని; నెంబర్ పుట్టుపు దుర్మార్గుఁడు (వెంబరు - దుష్టునియొక్క అని పూర్వటీక. దానినంగీకరించినచోఁ 'కానలేఁడు' అనునది కుదురుట దుర్ఘటము.] యతిమానసహంసక! = యతులమనస్సు అనెడు మానససరోవరమునకు హంసయగువాఁడా! (క్లిష్ట పరంపరితరూపకము) ['యతులయొక్క మనస్సునకు హంసయైన వాఁడా!'అని పూర్వటీక.] అలం. ఉపము, రూపకము. ఉ. ఛత్రిత శేష ! నాయెడఁ బ్రసన్నుఁడ పయ్యెద వేఁ గృతో గ్రళ త్రుత్రవ మైన యీ అతితరూపముతో నిచట వసింపు మే క్షేత్రము పెట్టితీర్థమును జెందని యున్నతిఁ బొందుఁ గాక యీ క్షేత్రము తీర్థముఁ గడు ప్రసిద్ధి మదాహ్వయలబ్ధిఁ బొందుచున్. కలిగించెడు - = 72 టీక. ఛత్రి కాశేష! ఆ గొడుగుగాఁ జేయఁబడిన శేషుఁడు కలవాఁడా! (శేషుఁడు విష్ణునికల్పము కాగా, అతని పడగలు విష్ణునికి గొడుగయిననని భావము.] ప్రసన్నుఁడవు, అయ్యెద వేజ్ = అను గ్రహముకలవాఁడ జైనయెడల; కృతో రశత్రుత్రవమైన = శివునికి విరోధియగు మన్మథునికి సిగ్గు మన్మథునతీ శ్రమించెదు; ("కృతో శ్రీ శత్రు శ్రవము - చేయఁబడిన క్రూరశత్రువుల భయము కలది - క్రూరులైన శత్రువులకు భయము కలుగఁజేయునది అని పూర్వటీక, అది పొరపాటు.) ఈ లలి కరూపములోన్ ఈ చక్క నిరూపుతో; చెందని పొందనట్టి; ఉన్నతికా" గొప్పతనమును; మదాహ్వయలబ్ధిక్, కడు ప్రసిద్ధి, పొందుచుకో = నాపేరఁ శ్రీ సిద్ధమగుచు, అలం. ఉపము. తే. క్షేత్రకుల రాజమైన యీ యే త్రమునకుఁ దీర్థకులరాజమైన యీ తీర్థమునకు నిఖిలసురనాథ !క ర్తృత్వనియతిఁ బొదవి యీవిట వసించుటయ వరం బిచ్చు టనుడు. 78 టీక. క్షేత్ర కులరాజము - అన్ని క్షేత్రములలోను ప్రధానమైనది; నిఖిలసురనాథ! - దేవతా గణమునకు ప్రభువవైన భగవంతుఁడా!; కర్తృత్వనియతి, పొదలి = యాజమాన్యతను పొంది; ఈవు = నీవు; ఇచ్చటనుడు - అనుచో స్త్రీ సమమువయి ఆకారసంధి. నీ, అనుకంప పెనుమోపుగను సొంపునకు వింత చెలువంబు మొలపింపఁ జిగురుమోవి పవడంపు గొన దంతపు క్తి ప్రభలు పుష్పితముగాఁగ హరిపల్కు ధరణిదివిజ నీవహన రేణ్యు నోనిఖిలధర్మ ధురీణ ! యగు నట్లు భవదాహ్వయము వహించు నీ తీర్థమున వసియించెద నడుచక్కి. నీగుఁ జేతః ప్రీతి నెలకొనంగ తే. భీమఘర్మాంబుసంభూత భేమి నీడు, క్షేత్రమును దీర్ఘమును నిజోత్కృష్టసలీల వేణీ సంవితములు గావింపఁగలదు, నాకు నెంతయు నిష్ట మొనర్పఁ గడఁగి, క్రీశ. అనుకంప పెను మోపు = పెద్ద మోపుగా - ఎక్కువగా నుండు దయ; కనుసొంపునకు = కన్నులచక్కఁదనమునకు; వింతచెలువంబు = శ్రీ త్తయండమును; మొలపింప = = కలుగఁజేయఁగా; 1. చ. చిత్త. 2. క. ఠస్తు. చ. కములు.<noinclude><references/></noinclude> g9ml3ekn88jm4l5xyr0eos9ofclymph 104 212572 554795 2026-04-28T07:17:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 పాండురంగమాహాత్మ్య చిగురు మోవిపవడంపు: గొనం" తేఁక పెనమిగురు . = కాంతులు; పుష్పితముగాఁగ - పుష్పములకుణి ప్రకా శివం - కలిసిందంతాః [ఎఱ్ఱని పెదవులు విప్పఁగా వెడలిన దంతకాంతి ప్రవాళ...' 554795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>84 పాండురంగమాహాత్మ్య చిగురు మోవిపవడంపు: గొనం" తేఁక పెనమిగురు . = కాంతులు; పుష్పితముగాఁగ - పుష్పములకుణి ప్రకా శివం - కలిసిందంతాః [ఎఱ్ఱని పెదవులు విప్పఁగా వెడలిన దంతకాంతి ప్రవాళముచి ఆ పూవు పూచిన ట్లు -ముగా నిన్నదని భావము.] ధరణి దివిజనిసహవ రేణ్యు " = బ్రాహ్మణులలో శ్రీకండకు అందం మరింత చచ్చి: హరి సల్కు జీవుఁ డిట్లు పల్కెను; ఓనికలధర్మ ధురీణ! - అన్ని ధన ముఖందుకు అశ్రితేరినవాడా! భపదాహ్వయము నీ పేరు; నడుచక్కి = మధ్య భాగమున; చేత ప్రీతి, నెలకొనం" మనస్సంతోషము కలుగు నట్లుగా; భీమకుర్మాంసంభూత - శివుని చెమటనీటినలన పుట్టిన జొత్కృష్టనలివేణి తన గొప్పనీటి ప్రవాహముచే; సంవితముల = బాగుగా చదువ బడినవానిని ః ఇగు పూర్వటీకలో 'నిజోత్కృష్ట . సలిల వేణిసం స్లావికమ్మ' అని సమర్తవదము శ్రీమంపబడిన ఇష్టము, పినర్పఁగడఁగి నా ఇష్టమును కలిగింపఁ బ్రయత్నించి అలరి. ఉపమ, వ, ప్రకట‘గుప్తాకారంబునం బశ్చిమాభి ముఖుండనై సర్వోత్తమత్వంబు నిర్వహిం పుచు నే నిచ్చట ముచ్చటం దవిలి ర్తించిది. సకల క్షి ప్రతీతో సమంబులగు నీ కే త్రతీర్థంబులం బౌండరీకంబులై పాండురంగాహ్వయుండ సగు నాకు నెక్కా లంబును శ్వేతద్వీసను ధాసాగరంబులకంట) : ప్రమంబులై నిత్యనివాసంబులై యత్యంతవిభవంబుల నభిరామంబు లయ్యెడు; సికోరి యట్ల యిచ్చితి సని యచ్చ తుర్భుజుడు వుండరీకునిఁ జేకొనియె. = 75 టీక. ప్రకటగుప్తాకారంబున ప్రసిద్ధమైన సముతో; (ఇచట నుప్త - నిద్ర పోయినవాని'అని పూర్వటీక.) పౌండరీకంబులై = పుండరీక బాంబుధ ముకలపయి; అభిరామంబులు మనోహరంబులు; చేకొనియెకా = ఆదరించెను. శా. శీతాహార్యకుమారి ! విన్మిటులు లక్ష్మీజాని హెచయమి వ్రాత శ్రేష్ఠునకు వరం బొసఁగి సాంద్ర ప్రీతి నచ్చోని మ ధ్యేతీర్థంబున సున్న వాం డిపుడు భుక్తి ముక్తి జూలు వి ఖ్యాతిం దాల్చి విచిత్రరత్న చయరమ్య స్వర్ణ హర్మ్యంబ.నన్, 70 టీశ. శీతాహార్యకుమారి! = హిమాదలపుత్రి కవగు పార్వతీ !; లక్ష్మీజాని = విష్ణువు; వాచయమి వారమునకు - మునులసమూహమున శ్రీష్టుఁడగు పుండరీనక; సాంద్రప్రీతికా = ఎక్కువైన ప్రేమతో: మధ్య తీర్థంబు = తీర్థమునకు నడుము; భుజ = ఇహలోక సుఖమును; ముక్తిక్ ఆ మోక్షమును; ఈజాలు = ఈయఁదగిన; విచిత్రే...హర్మ్యయినక్ - విచిత్రములగు మణులు తాపఁబడిన బంగరు పేడలోకుల; ఉన్న వాఁడు. చ. నలువ మొగంబు రెట్లు సృజన ప్రథమాహమునం దలిక్సు న న్న లువున సిద్ధసాధ్యనరనాగత. రుద్వర యోగిమండలీ కలకలగుంభితంబులయి కాంచన చారువు లైన నాల్గువా శిధుల వెలుంగు నున్నతనికేతనరాజమునం బ్రసన్నుఁడై 77 టీక, ఎట్లు=విరీతిని; నలువ మొగంబులం బ్రహ్మ యొక్క ముఖములు; సృజన ప్రధమాహమున సృష్టియొక్క మొదటిదినమున; కలిర్చుకో" - ప్రకాశించునో; అన్నలువును ఆవిధమున; సిద్ధ కంబులయి - సిద్ధులు, సాధ్యులు, నరులు, నాగులు, దేవతలు, యోగులు- అను వారి సమూహమ యొక్క కలకలధ్వనితోఁ గూడినవయి; కొంచచారువులైన ఆ బంగారు తో జేయఁబడి చక్కఁగానున్న; 1.క. సుప్తా, ట. గుప్తా, 2, 6. హింద, ద హింపుడు.<noinclude><references/></noinclude> ntls9mwuindfhvytsbkusislw5h5dd2 104 212573 554796 2026-04-28T07:17:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాస ము 85 వెలుంగు= ప్రకాశించునట్టి; ఉన్నతని కేతవరాజమున సౌధమునందు; - తరువాతి పద్యముతో సమన్వ యము. విష్ణువునివసించు సౌధమునకు నాల్గుబంగారువాకిళ్లు కలవనియు, నవి బ్రహ్...' 554796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాస ము 85 వెలుంగు= ప్రకాశించునట్టి; ఉన్నతని కేతవరాజమున సౌధమునందు; - తరువాతి పద్యముతో సమన్వ యము. విష్ణువునివసించు సౌధమునకు నాల్గుబంగారువాకిళ్లు కలవనియు, నవి బ్రహ్మయొక్క నాల్గుముఖముల వలె నున్న పనియు బ్రహ్మముఖములు వేదఘోషతో నిండినట్లు ఈ ద్వారము లెల్లప్పుడును నీవార్థ మరుదెంచిన సిద్ధసాధ్యాదుల కలకలధ్వనితో నిండియుండుననియును భావము. అలం. ఉపను. తే పుండరీకుండు క్షేత్రపాలుండు గొలిచి 'యుండ నగ్య క్తముఖ్యసంయుక్తు: డగుచు: బాండురంగండు భ_క్తకల్పద్రులీల విష్ణుఫలసిద్ధిఁ దోరహత్తించు నింతి ! 78 టీక. క్షేత్ర పొలుండు = క్షేత్రమును కాపాడువాఁడు - అధికారి యగువాఁడు; ఆవ్యక్తి... ...యుక్తుఁడగుచుక్" = అవ్య క్తస్వరూపాదులతోఁ గూడినవాఁడై ; పాండురంగందు = విష్ణువు (శ ర్త ; భ క్త కల్పద్రు లీల = భ క్తులకు కోరినకోరికల కొసఁగు కల్పవృక్షమువలె; ఇష్టఫలసిద్ధిక్ = కోరిన కార్యములు సిద్ధించుటను; తోరహత్తిందుకో ఆ వృద్ధిపొందఁ జేయును. అలం. ఊపదు. - క. ఆ కంబులలితకరు బుధ, కోకంబులపాలి హేళిఁ గొలుతు రబల! ము లోకంబుల వారలుఁ బరి, పాకంబుల నాత్మ సుకృత పరికర మొప్పన్. 79 టీక. ఆ,కంబులలితకరుజ్ - = శంఖముచేత సొగసైన కరముగల ఆ విష్ణుని; బుధశోకంబుల పాలి, హేళిక్" = విద్వాయల రెడి చక్రవాక వథులకు సూర్యుడైన వానిని; ముల్లోకంబుల వారలు; ఆత్మ సుకృతపరికరము : = తాము చేసికొన్న పుణ్యోపకరణము; పరిపాకంబుల, ఒప్పక్ ఫలించఁగా; కొలుతురు; అలం. రూపకము. 3. రునకు అర్ధ యో జన్మ స్తారంబును, దదరాయామసంయుతంబురునై కంబుకంధరునకు నాకుం బ్రియజనకంబై సనక సనంద రాదిసజ్జనచింతితార్థప్రదంబై సర్వోత్తమంబై యమ్మహాక్షేత్ర రాజంబు పుష్కరంబునకంటె : ద్రిగుణంబును, కేదారంబునకం టెన షద్గుణంబును, వారణాసికంటే జశగుణంబును, శ్రీశైలంబునకంటె ననంతంబును నై పుండరీకుని పేరం బౌండరీకంబన మహీమండలవణీకుండలం బగుచు నుండు నక్పరమధారంబు నేసధిష్ఠించి. 80 టీక. అర్ధయోజన విస్తారంబును = రెండు శ్రీ శముల పొడవుగలదియు [యోజనమనఁగా నాల్గు శములు.] శదర్ధాయామనఁయు తంబును - అందునగము (ఒక సు] వెడల్పు గలదియు, కంబుకంధ 1 శంఖమువంటి మెడగల విష్ణునకు; నాకు (శివునకు); పుష్క రంబునకంటె - పుష్కర క్షేత్రముకంటె; త్రిగుణంబును = మూఁడు రెట్లును; వద్గుణంబును = అఱింతలును; వారణాసికంటె = కాశీక్షేత్రముకంటె; దశగుణంబును = పదింతలును; అనంతంబును = హద్దులేనిదియు; మహీ...... కుండలంబు = భూమండలము [అను స్త్రీ] కర్ణకుండలము; పరమధానంబు = గొప్ప స్థలమును; అధిష్ఠించినా ఆశ్రయముగాఁ జేసికొని. = ఉ ఆ యశుభ ర్త నాహలధరానుజు నానవనీతచోరు నేఁ బాయనిభక్తితోఁ గొలుతుఁ బ్రత్యహము గృహదైవతంబుగా నో యరవిందర సహోదర చారు పయోధరాఢ్య ! ని `శ్రేయసకాండఁ దక్కొరులు చేరి భజింతు రనంగ నేటికిన్ 1. చ యుండు 2. చ. రంగుండు. 81<noinclude><references/></noinclude> 1idxesgszzntb8k4ryvxyu4jjldn25b 104 212574 554797 2026-04-28T07:18:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '£6 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. ఓయరవింద......రాఢ్య! = తామర మొగ్గలతో నభవమైన చక్కని స్తనములు కల పార్వతీ!; ఆ యదుభ ర్త " = యాదవులు ప్రభువగు నా జీవునిని; హలధరావు జూన్ జబలరాముని తమ్మనిని; నవన...' 554797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>£6 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. ఓయరవింద......రాఢ్య! = తామర మొగ్గలతో నభవమైన చక్కని స్తనములు కల పార్వతీ!; ఆ యదుభ ర్త " = యాదవులు ప్రభువగు నా జీవునిని; హలధరావు జూన్ జబలరాముని తమ్మనిని; నవనీతచోరుకో" అన్నదొంగలు; ప్రశ్యహము. ఆ ప్రతిజనమును; గృహల్లో పతంబుగా జ ఇలువేల్పుగా; నియకాంక్ష" = శుభారంతలో; పొదు నిభక్తితో!" - విడుసనిభక్తితో; కొలుతుక్ సేవింతును; తక్కొరులు మిగిలినవారు. శీల - 7 క. ఇతర శే త్రస్థిత దై, ఐతపూజలఁ గలుగు ఫల మనశ్యము గలుగు శతదళళ గుణితమై యు,ర్జితం. తిఁ దన్ మే. త్రివూజ జేరణ సరుసగసర్, టీక, ఇశర. .....పూజలక్ = మిగిలిన క్షేత్రములందున్న శివశలచియిక్క పూజలవలన; ఆవ శ్యము = తప్పక; శశదశకణితమై = వేయినట్లయి; శమతిః" = స్థిగబుధ్ధితో, క. నరుఁ డరువదివేలేఁడు లీ, తర దైవత దర్శనమునఁ దాఁ గను ఫలము బొరయు నలవోకపలె శాంకరి ! యామే శ్రీ శ్రమంబుఁ గనుగొన్నంతన్ 83 టీక. కను ఫలము = పొందు, తిని; అలవోగపడికి - అనాయాసముగా; పౌరయు పొందును; శాంకరి! m పార్వతీ!! క, సకలచే శ్రావాసము,నకంటే నందునికి యొప్పు నరునకు మృగడిం భకనయన ! యేకదినవా,సకృతికి వే దొంగుఁగాన సాయుజ్యంబున్, 81 టీక. మృగడింధకనయన! = జింకపిల్లకన్నులవంటి గన్నులు లదానా! - సాన్వతీ!; ఏక దిన వాసకృ తికి"=ఒక్కదినము నివసించిన 'నేర్పరికి; సాయ/బ్బంబు' = మోక్షముకూడ, నరునకుజ్"; అందునికి = ఆక్షేత్రమున నివసించుట; ఒవ్వకో తగినది. నీ, దొరకు జన్మమునకుఁ బరమభైషజ్యమా మాతృశుశ్రూషాసమాధి యొకటి శిలువాయనపు వేల్పుఁగొలముఁ గొల్వక వాసుదేవు నారాధించు 'తెలివి యొకటి దుర్వాసనలఁ బెట్టు దోసఁగులు 'ఒడదన్ని యధ్యాత్మ వాసన నలరు టొకటి యుర్విజీవుల కెల్ల నుదయించి యుదయించి తుది మస్త్యుఁడై పుట్టు పదవి యొకటి తే. కాలమున వచ్చునర్థులకాంత యెఱిఁగి తృప్తి నొందింపఁగలుగఁగఁ దిరుగు టొకటి దుర్లభం బెట్టు ల ట్లతిదుర్లభంబు మగువ ! తక్షేత్ర వాసంబు మానవులకు. 85 టీక. దొరకు జన్మమునకు ఆ కలంగఁబోవు పుట్టుటకు; పరమ నైషద్యమా = గొప్పమంపైన | దూతృళుకూ పాసమాధి = తల్లినేవయందలి యాూస క్తి; [ఈ జన్మమున తల్లిని సేవించినయెడల తిరిగి జన్మించుటయను దుఃఖము కలుగదని భావము. ] చీలు...... గొలముకొ చిల్లర (ఎండ) దేవతల గుంపును; ఆరాధించు తెలివి = పూజించు జ్ఞానము; దుర్వాసనలతో, పెట్టు = చెడ్డ నయిన విషయా పేట్, లకు లాగు; దొనఁగులు = ఆకడలను; విడఁదన్ని - తప్పించుకొని - త్రోసి; అధ్యాత్మ వాసన ఉతత్త్వ విచారా"పేక్షచేక; ఆలరుట = ఆనందించుట; ఉర్విజీవుల కెల్లర్ - భూమియందలి ప్రాణులకన్నిటికిని; ఉదయించి = పుట్టి; తుది - చినఱ; గుర్త్యుఁడై = మనుష్యుఁడై; పదవి = " ఆ య క్తసమయమందు; ఆర్థులకాండ - యాచకులకోరికను; ఎంలీఁగి తెలిసికొని; దుర్లరంబు; | | ఏరీతి కష్టమో, 1.వ. వీడగదన్ని, గొప్పభాగ్యము; "కాలము<noinclude><references/></noinclude> b4asqwldhxnk9x96kmm2b9rsl7lyjfh 104 212575 554798 2026-04-28T07:18:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము 69 87 లేకుండఁ జేయు తల్లిసేవ యొనర్చు బుద్ధిపుట్టుట కష్టము; చిల్లరదేవతలకు విడిచి విష్ణుని సేవించు బుద్ధిము పుట్టుట అసాధ్యము; విషయ సుఖములను గూర్చిన విచారముకు...' 554798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము 69 87 లేకుండఁ జేయు తల్లిసేవ యొనర్చు బుద్ధిపుట్టుట కష్టము; చిల్లరదేవతలకు విడిచి విష్ణుని సేవించు బుద్ధిము పుట్టుట అసాధ్యము; విషయ సుఖములను గూర్చిన విచారముకు విడిచి పరమాత్మతత్త్వ ముఖ విచారించుటయు దుర్లభము; ఎన్నో నీచజన్మము లెత్తియెత్తి తుదకు మనుష్యుఁడుగా పుట్టుటయు కష్టము; వేళకు వచ్చిన అతిథిని గౌరవించి ఆకని కోరిక యీడేర్చుట కష్టము; మీఁదివానివలెను అంత కంటె ఎక్కువగను దుర్లభమైనది పాండురంగ క్షేత్రనివాసము; ఎంతో అదృష్టము చేసికొనిరంగాని ఆది లభించదు. చ. వినవే 'యజ స్రము గుతప వేళ తుధార్తులతోటిఁ గూర్చి నే త నెనరు పెట్టి వండు కలధౌతపు గూడు పసిండిపప్పు భో జన మిడి యొండుచో: బడయఁ జూలెడు పుణ్య మగణ్యమై ఘటి ల్లు నెల:త! పౌండరీకమహిలో మెదు కొక్కటి పెట్టువానికిన్. - 86 టీక. ఆజస్రము!" = ఎల్లప్పుడుకు; కుతవ వేళ - ఆవరాహసమయమున ప్రొద్దు రెండు జాములు తిరిగిన వెరుక; శుధార్తులకోటిఁ గూర్చి - ఆఁకలిచే బాధపడు వారినిగూర్చి - (వారికొఱకయి ఆరుట); చేతన్ = నేతితో; కల ధౌతపు; కూడు = వెండియున్నము; (తెల్లనీయన్నము]; పసిండిపప్పు బంగారు (పచ్చని) పప్పు; [అనఁగా మిక్కిలి విలువగు భోజనమనియు భావము.] ఒండుచోē =వేటొక చోట; పదయఁజాలెడు - పొందఁగలిగిన; ఆగణ్యమై = లెక్క లేనంత; ఘటిల్లుక్ కలుగును. మ నియతిం బాతికయెత్తు కాంచనముగానీ వెండి గానీ జగ ఆయపూజ్యం బగు పాండురంగవసతి దానంబు గావించు పు ణ్యయుతు, డుండు నఖండలీలఁ గల భౌతాహార్యవర్యాత్మక ప్రియగేహంబులలో భవాంతరమునఁ బృథ్వీధ రేం ద్రాత్మజా! 87 ఒక నియతి దాని యదముతో; పాతికయెత్తు; కొంచనముగానీ (ఇచట 'మునకు 'ఈ' ఆదేశము.) బంగారమైనను: జగత్రయపూజ్యంగం - మూఁడు లోకములకును పూజించఁదగిన; పాండురంగవసతి = పాండురంగని నివాసరుగు పౌండరీక క్షేత్రమున; ఆఖండలీల = గొప్పవిలా ముతో; మలిజన్మమున; కలధౌ..... గేహంబులలో మొండిగొందలవలె శ్రేష్ఠములయిన తమ యిండ్లయందు; ఉండు; పృథ్వీధరేంద్రాక్ష్మణా ! ॥ దర్వతరాజపుత్రి కనగు పార్వతీ! ఆలం, ఉపదు. - శా. ప్రావారాజినరాజ: గంబళతతి బట్టాంబరాలి దయా ప్లావన్నీద్ధమతి జలిజా గృపణవీ ప్రశ్రేణిపైఁ గప్పుఃబో నేవాఁడేనియుఁ బౌండరీక మహి వాఁ డిందు ప్రభాకందళ శ్రీని బ్రౌజియశంబులం బొదువు ధాత్రీ దిఙ్న భర్స్మీలన్, టీక. వివాఁడేనియంతో ఎవ్వఁడయినను; ప్రావారాడిన రాణి " 88 " యొక్కయు, జింక మొదలగు వానితోళ్ల యొక్క యు గుంపురు; ("తోలుఉ త్తరీయపురమూహమును ' అని పూర్వటీక.) కంబళతతి" ఉన్ని కంబళ్లను; పట్టాంబరాళి - పట్టుపక్త్రముల సమూహమును; దయాప్లాపస్నిగ్ధమతి = మిక్కిలి దయతోలగూడిన స్నేహబుద్ధితో; చలి - చలికాలమునందు; కృషణని ప్రశ్రేణిపై - దరిద్రు అయిన బ్రాహ్మణులమయి; కప్పుఁబోక్ - కపునో; వాఁడు; రాత్రీ దిఙ్నభి స్సీములు" భూమ్యాకాశదిగ్భాగములందు; ఇందు. యశంబుల = వెన్నిల మొల కల కలిమివలెఁ బ్రకాశించు కీర్తులను; పొదువు - కలిగించును. ('ఇందు ప్రభాకందళ శ్రీవిభాజి యశంబులతో" వెన్నెల మొలకలకలిమిచేక వెలుగునట్టి కీర్తుల చేత" అని పూర్వటీక] అలం. ఉపము.' . 1. ఛ. పనుకు న్రమున్. .<noinclude><references/></noinclude> 9f7smvmvv2vva47t3vpvqdio9wiipzv 104 212576 554799 2026-04-28T07:18:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '83 పాండురంగమాహాత్మ్య ము ఉ. వృత్ర విరోధిముఖ్యు లగు వేల్పులుఁ బుట్టఁదలంతు రో లతా గాత్రి ! త్రివిష్టపస్థితి సుఖంబులు గాని కర్మభూమిపైఁ బత్రరథాధినాథురథుఁ 'బాండవ వత్సలుఁ బౌండ కస...' 554799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>83 పాండురంగమాహాత్మ్య ము ఉ. వృత్ర విరోధిముఖ్యు లగు వేల్పులుఁ బుట్టఁదలంతు రో లతా గాత్రి ! త్రివిష్టపస్థితి సుఖంబులు గాని కర్మభూమిపైఁ బత్రరథాధినాథురథుఁ 'బాండవ వత్సలుఁ బౌండ కసు క్షేత్రపతి భజించి తమ చిన్న టిపుట్టువు నీఁగుకోరికన్. 89 టీక. ఓలశాగాత్రి! = తీగవంటి దేహముగల యో పార్వతీ! వృత్త విరోధిముఖ్యు లగు ఇంద్రుఁడు మొదలయిన; వేల్పులు - దేవతలు; శ్రీవిష్ణవస్థితిలో - స్వర్గమునందలియునికి లేక; సుఖంబులు కావని సుఖంబులు కలంగవని; తనదెగినిపుట్టువు-నిందించదగిన - నీతమైన - తమ జన్మమును (“చిన్నంటి - వ్యర్థమైన' అని పూర్వ గ.]; సిఁగు విడుచుకోగోరికతో; పత్ర రథాధి నావరథు " ఆ గరుత్మంతుఁడు వాహనము గాఁ గల నె సరి; పాండవ వత్సలంటే - పొందవులమయి ప్రేమకలవానిని - శ్రీకృష్ణుని; భజించి - నేనించి; కర్మభూమి పై=కర్మలకు స్థానమగు భరతఖండము మీఁద; పుట్టఁదలంతురు. b సీ. పితరు లుబ్బుదురు హృద్గతుల నాగకులోళ్ళ వుం డెవ్వఁ డేనియుఁ బొందరీశ మునకు నే గళయున్నె యని, యందు నొసఁగు హ వ్యముఁ గవ్యము నమేయమై ఫలించు సవదరించ.గలేరు సాత్త్వికం బగు భావ మేనొక్కఁడుమదక్క నివల నవల భక్తు లెవ్వరు రజఃప్రకృతిఁ దాల్తురే కాని పౌందరికేశు శాంబరకతమునఁ తే. దలఁప మానసమునఁ గల్గు కలుష మడఁగుఁ బొగడ మాటల నగు దోషములు తొలంగుఁ 'గనుఁగొనఁగఁ జేతఁబట్టు 'సఘంబు లుకుగు సమహాక్షేత్రమునకు నెయ్యది సమంబు ? టీక. ఒకరులు - పితృదేవతలు; హృద్దతుల . " 90 మనస్సులందు; ఆత్మకుగోద్భవుండు - కమ వంశమునఁ బుట్టినవాఁడు; విఁగకయున్నె = వెళ్లకపోవునా? అందు - ఆ సంత్ర మునందు; ఒవఁగుణ ఇచ్చునట్టి; హవ్యము = దేవతలకిచ్చు నన్నమును; కవ్యముకొ" ఆ ఏతృదేవతల, నుద్దేశించి చేయు పిండ ప్రదానమును; ఆమేయమై - ఇంత యనిచెప్ప నీలుకానినయి; సవదరింపఁగ లేరు n పొందలేరు; ఇవల ఇటువైపు, నటువైపును ఇప్పుడు, నప్పుడుకు; పౌందరీశు క్ర పతియగు విష్ణుని యొక్క; శాంబరికతము:న = మాయవలన; రజఃప్రశృతిక్ రజోగుణభావమును; తలవర్ ఆ శే. క్రమును తలఁచిన; మానసమున ఆ మనస్సున; కలుషము - చెడ్డ కలఁవు; ఆడఁగుకో" = నశిం చును; పొగడకా" - కొనియాడఁగా; కనుఁగొనఁగ చూడఁగా; చేకయిుట్టు . కాయమువలనఁగల్లు; ఆథుంబులు ఆ పాపములు; ఉడుగుకో - నశించును. [ఇచట మనోవాక్కా యములవలనఁగల్లు పాఠములు - శ్రీకరణజన్యములు - నశించునని భావము.] నీ, కుఱుచలై గుమురులై గొన. బులై లేఁ బాఁపకొమ్మఁ జుట్టిన జడల్ గుమురుకొనఁగ మిక్కిలి బటువులై గ్రాలుకన్నులచెన్ను గబ్బు జేరఁ 1. v. బాంధవ. చ. బాండవ. 2. చ. చన్నది. 3. క. పొగడ ఉ. క. కనుగొనఁగ. 3.చ. సఖంబు, 6. చ. గొమరుడై.<noinclude><references/></noinclude> q5hoh3y7olu68vaogtabyui1kxd2vxp 104 212577 554800 2026-04-28T07:18:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము 89 జిక్కనై చెలువమై 'చిన్నారియై యొప్పు మోము దంష్ట్రాటంకములఁ జలిర్ప నీలమై నిబిడమై నిద్ధమై నింగి క్రిందుగ నున్న బలు మేని పొగరు మెఱయఁ తే. బత్రి పతి కేతమునిపు గ...' 554800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము 89 జిక్కనై చెలువమై 'చిన్నారియై యొప్పు మోము దంష్ట్రాటంకములఁ జలిర్ప నీలమై నిబిడమై నిద్ధమై నింగి క్రిందుగ నున్న బలు మేని పొగరు మెఱయఁ తే. బత్రి పతి కేతమునిపు గఃక్షే త్రమూ:ది, యున్న శ్రీ శేత్ర పాలకు యోగిలోక రమణు ముప్పది రెండక్షరములమంత్ర, రాజము జపించి కొల్వ దొరకు శుభములు, టీక. కుఱుదలై = పొట్టివి'; గుమురులై జగుమురు గానున్న వై; గొనఁబులై శాఅందమైనవై; లేఁబాద కొమ్మక్=చిన్నయా:డుపాముచే; గుమురు కొనఁగన్ = దట్టమైయుండఁగా; మెఱపులై - ప్రకాశించు నవై; మిట్టలై = ఎత్తయిన పై - ఉచీకినవయి; మిక్కిలిబటువులై = మిక్కిలిగుంత్రనివయి; క్రాలు = ప్రకా ళించు; కన్నులచెన్ను = కన్నులకాంతి; గబ్బుదేఱక్ జనుపించియుండఁగా ఎక్కువైయుండఁగా; చిక్కనై= సులేనిదై; వెలుగమై = అందమైనదైః దంష్ట్రాటంకముల ఉలులవంటి కోఱల చేత; తలిర్పణ్ ప్రకాశింపఁగా; నీలమై = నల్లని బైః నిబిడ మై - దట్టమైన్నడై; నిద్దమై నున్ను పైన నిగనిగలాడు నదై; బలం మేనిపొగరు = గొప్ప దేహముయొక్క ఉద్ధతి; మెఱయక్ - ప్రకాశింపఁగా; పత్రి పతి కేతముని = గరుడధ్వజుఁడగు విష్ణురియొక్క; పురఃక్షేత్రము = ఎకటిప్రదేశముకు; ఊది - ఆరుకొని; శ్రీ శ్రీ పాలకు - షేత్ర పాలకుఁడగు పుండరీపని; యోగికరమణు" = యోగులలో క్రీస్తుని; దొరకు లభించును. = = - = - ఉ. చేరి చతుళ్ళు తుల్ చిలుక చేఁ జదివించుచు నక్షమాలికా ధారిణియై తను ప్రభలు దట్టపు వెన్నెలపంట పండ గాఁ దూరుపువాకిట `వెలయు తోయజగర్భుని రాణి వాణి నీ హారమయూఖజిస్తుఖ దళాక్షరమంత్రమయిం గనందగున్. 92 టీక, చేరి = సమీపించి; చరురుతుల్ - నాలుగు వేదములను; అక్షమాలికా ధారిణియై జపమాలను ధరించినదయి; తనుప్రభలు - తన దేహకాంతులు; తోయజగర్భునిరాణిక్ - బ్రహ్మదేవుని భార్యయగు; వాణిజ్" = సరస్వతిని; నీహారమయూఖజిన్ము ఖ - వెన్నెలను జయించిన ముఖముకల-చంద్రుని వంటి చక్కని ముఖము కలదానిని; దశాక్షరము, క్రమయి" = పదియక్షరముల మంత్రము కలదానిని; తూరుపువాకిటక్, కనందగు. అలం. ఉదము. ఉ. శ్రీరమణీమనోరమణు చేతఁ బ్రతిష్ఠితుఁ డౌట దక్షిణ ద్వారమునందు లింగతను వైభవ మొప్ప షడక్షరీ విధుల్ గోరి భజించువారలకు: గొంగుధనంబయి వేణుముద్రతో నారదుఁ డున్న వాఁడు రదనచ్ఛ భర్త్సితవిద్రుమద్రుమా ! " 98 టీశ. శ్రీరమణీమనోరమణం చేత = లక్ష్మీ దేవికి భర్తయగు విష్ణునిచే; ఔటక్" = అగుటచేక; లింగతను వైభవము = విగ్రహరూపవైభవము; ఒప్పక్ - ప్రకాశింపఁగా [విగ్రహరూపుఁడగుచు నని భావము.) షడక్షరీవిధుల్ = 'ఓం నమో నారదాయ” అను కన షడక్షరమం త్ర పద్ధతులను; కోరి; భజించు వాలకు " = సేవించువారికి; కొంగుధనంబయి = కొంగురఁగట్టిన బంగారమై; రదన ద్రుమా! | పెదవికాంతిచే తిరస్కరించఁబడిన పగడపుచెట్టు కలదానా! - పార్వతీ! నారదుఁడు; ఉన్న వాఁడు; ఆలం ఉపమా.. . 1. క. చిన్నది. చ. చిన్నిరి. 2.చ. పొగను. 3.చ. చదివింపుచు శ్రీ. క. వెన్నెలపండు. ట. వెన్నెలుంట పాండురంగ 12<noinclude><references/></noinclude> ryxwf3ufba1ftpvyw6d0jghfuwmtu5r 104 212578 554801 2026-04-28T07:18:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 పాండురంగమాహాత్మ్యము 91 ఉ శౌరి భజించుచుగా భుజగ సద్మమున విహరించు 'తన్మనో హారిణు లై దుకోటులు మహామహిమాన్విత శిలర్థి దక్షిణ ద్వారమహిళా విహారతి వర్తిలి యవ్విభుఁ జేరి యెన్నడో...' 554801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 పాండురంగమాహాత్మ్యము 91 ఉ శౌరి భజించుచుగా భుజగ సద్మమున విహరించు 'తన్మనో హారిణు లై దుకోటులు మహామహిమాన్విత శిలర్థి దక్షిణ ద్వారమహిళా విహారతి వర్తిలి యవ్విభుఁ జేరి యెన్నడో యావతు లిచ్చినారఁట ! తదా యతధూపము నేఁడుఁ బర్వెడున్. టీశ. శౌరి భజించుచుకో విష్ణుని సేవించుదు; భుజగపద్మ మున - పాతాళ (నాగ) లోకమున; విహరించు - తిరుగుచున్న; వాళ్మునోహారిణులు - చమత్కారముగ మాటలాడు నాగ కన్యలు; మహామహిమాన్వితలు - గొప్ప ప్రాభవముతో కూడియున్నవారు; అర్థి = కోరికతో; దక్షిణద్వారమహిē = దక్షిణద్వార ప్ర దేశమునందు; విహారరతి, వత్తిలి - విశఃరపు కాస క్తిచే ఉండి; తదాయకధూరము - వారిచ్చిన యారతుల గొప్పపొగ; నేఁడుణ్, పర్విదు - ఇప్పటికిని వ్యాపించు మునే యున్నది. నాగకన్యకలు ఎప్పుడో వచ్చి దక్షిణద్వారమున నిల్చి పాండురంగనియెదఁ గల భక్తి ప్రేమలతో హారకులిచ్చినారఁట! ఆధూపము ఇప్పటికిని వ్యాపించుచున్నదని భావము అలం. భావికము. క, చేడియ! యాద్వారమె యదు, చూడామణి క్రీడలాడుచో టముహితా క్రీడనకస్థలి హరిఁ 'గూ, డాుఁ జుమీ యమః = ల్ల భావళి నేడున్ = 95 టీక. వేడియ! = పనికా! - పార్వతీ! ఆ ద్వారమె ఆ దక్షిణభాగ ద్వారము; యదుచూడా మణి - శ్రీకృష్ణుఁడు; క్రీడలాడుచోటు, ఆటలాడు స్థలము; ఆమహితా శ్రీ డనకస్థలిక్ = ఆ గొప్ప ఆటస్థలమున; అమ్మహిళా క్రీడన భూస్థలి గిన ఆ పూజ్యమయిన ప్రదేశమునందు'అని పూర్వటీక.) హరిఁగూడి విష్ణువుతోఁగలిసి; ఆమరవల్ల భావళి = దేవతాస్త్రీల సమూహము; నేఁడు; ఆడుఁజుమీ! 'హరిఁగూడియాడుఁదామి' 'అనుటకు' హరిఁగూడాడుఁదామి' అని క్వార్థేశారసంధి; అలం. భావికము. ఉ. సేచనముఖ్య కర్మములనేఁతకు నూతన మైన యచ్చటకా శ్రీచరణంబు లున్న యని సింగము వెన్నున వంటి; వానికి వే చని మ్రొక్కి పూజనము నోమముతో రచియించెనేని శ్రీ కాచలపుత్రి పూరుషుఁ డిహంబుఁ బరంబుఁ గరంబునం గొనున్. = 96 టీక. సేదన సేకకుల్" = కడుపుట మున్నగు పను లొనర్చుటచే; నూతనమైన = త్త దయిన - శుభమైన - (అది పొండురంగని శ్రీ డనకస్థలకుగుటకే దానిని పరిశుభ్రముగా కొనరింతు రని భావము. సింగము పెన్నునగంటి - సింహము నీఁ పూజయిని; శ్రీచరణంబులు పాదములు; 'వే = వేగముగా; చని = వెళ్లి; నేమముతో - నియమముతో; శీతాచలపుత్రి ! = పార్వతీ! కరంబునం గొనుద్" = చేతియందు (సులభముగా) గ్రహించును. చ, మరలఁగఁ బట్టఁ గట్టగ సమసమరుత్క రి: దన్ను ఁ గూర్చి యే చ్చరిక ధరింపఁబోలునన శాతము ఖాంకుశపాశమఁల్ విక స్వరరుచిఁ దాల్చి పశ్చిరువు వాకిట హ్రీంకృతిమంత్రరూపభా స్వర భువనాధినాయిక లసద్ర స నాయిక రియొప్పు నెప్పుడున్. - శ్రీ విష్ణుని) 97 టీశ. మరలఁగుట్టక్ తిరిగి పట్టుకొనుటకు; కట్టలగ - (తన్ను) కట్టుటకును; నమ స్తమరు క్కరిక్" ఆ సమ స్తదేవతలలోను వినుఁ గైన ప్రధాన దేవతయైన; కన్నులూర్చి - పాండురంగనిఁగూర్చి 1. శ. బాఙ్మనో, ఓ, డన్మనో, 2. 1. న్విరు. ట, న్విత. 3. చ. లట్టి, 4. క. నభూస్థలి. చ నకష్ఠలి. 5. ట. గోడాడు. 6. మరుద్దని నన్ను. క.ర.7. చ. సాయక, 8. ట. మొప్పు,<noinclude><references/></noinclude> bjg8w2nmknbyjshwsk1claagkob1s52 104 212579 554802 2026-04-28T07:19:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వా స ము 91 ఎచ్చరిక!', ' ధరింపఁబోలునని" - జాగరూకతతో గమనించ సిద్ధముగ నున్నదో యనునట్లు; శాశముఖాం కుశముల్ = వాఁడి మొనలుగల యంకుశమును, పాశమును; వికస్వరరుచి ఇస్ఫుటరీతిని; ఒక...' 554802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వా స ము 91 ఎచ్చరిక!', ' ధరింపఁబోలునని" - జాగరూకతతో గమనించ సిద్ధముగ నున్నదో యనునట్లు; శాశముఖాం కుశముల్ = వాఁడి మొనలుగల యంకుశమును, పాశమును; వికస్వరరుచి ఇస్ఫుటరీతిని; ఒకృతి... భాస్వర = హ్రీంకారమంత్రమున ప్రకాశించుచున్న; భువనాథనాయక = భువనేశ్వరి; లసద్ర సనా యిక! ప్రకాశిందు, శృంగార నాయికా! పార్వతీ! పాండురంగని దుండగములనుండి మరలించుటకు లేద రించునట్లు అచట భువనేశ్వరీదేవి యున్నదని భావము. (లసద్రసనాయిక - ఒప్పిదములైన రసములకు నాయకురాలు - సరస్వతి' - అని పూర్వటీక; కాని సరస్వతీదేవి యిదీన కే తూర్పు వాకిట నున్నట్లు వర్ణింపఁబడినది ఆమె విష్ణుని బెదరించుటయు అసంభవము.] ఉ. 'హారపదాధిరూఢమహిషాసురళీక సవర్గ దుర్గ నా గారిమహోపవాహ్య సదశాక్షరమం త్రవిశేష యుత్తర ద్వారమునందు నుండు నిరతంబును దా ఫలపూపపాయసా హారములం దనుం శిదెలఁచు 'నయ్యలదొడ్డికి వేల్పుగిడ్డియై, = 98 టీశ. హార,.....వర్గ = హారస్థానమున నుంచఁబడిన మహిఘోసురుని ఎముకలగుంపు కలది మహిషాసురుని ఎముకలకు హారముగా ధరించినది; [పూర్వటీక'లో 'హారివథాధిరూఢ.' అను పాథము ననుసరించి 'వారి = మనోహరమయిన' అని అర్థము వ్రాయబడినది.] నా గారి మహోబావాహ్య - గొప్ప సింహవాహనము కలది; నుదశాక్షరమం త్ర విశేవ = పదియక్షరముల మంత్రము కలది; దుర్గ = కాళి; నిరతంబును ఎల్లప్పుడును; తాక్ = తాను; ఫల పూవపాయసాహారములన్ పండ్లు, పిండివంటలు, పాయసములు మొదలగు నాహారముచే; తెలచు = తృప్తిపొందించు; అయ్యలదొడ్డికిళా = ఉత్తముల పసులకొట్టమునకు; ('ఉత్తమజనుల సమూహమునకు' అని పూర్వటీక.] వేల్పు గడియై - కామ ధేనువై - కోరినకోరికలనిచ్చునదయి; ఉండున్. అలం. రూపకము, ఉపమ. => క. ఇవి నాలుగు ద్వారంబులు, ధవళేక్షణ! ద్వార దేవతలు నల్వురు వీ రవధానబుద్ధి 'నేత,త్సవి శేషార్చన మొనర్ప సంపద లొడవున్ = 99 టీక. ద్వారదేవశలు నల్వురు తూర్పున సరస్వతి, దక్షిణమున నారదుఁడు, పశ్చిమమున భువనేశ్వరి, ఉత్తరమున దుర్గ యనువారు; అవధానబుద్ధిక్ = హెచ్చరిక కల్గునట్లు; వీరక్సవి ఏర్చనము= నియమముతో వీరిని పూజించుటను; ఒదవుడు = • కల్గును. తే. సమరసన్నద్ధర లోనిశాత హేతి, పాత జాత త త వ్రాతభూతిఁ దనరు పరమ బదనాథు నెమైనఁ బరఁగు వర్ణ, రాజి యఖిలంబు శ్రీమంత్ర రాజ మబల! = టీక, సమర, ..... భూతిజో - యుద్ధమునకు సిద్ధపడిన రాక్షసులయొక్క వాఁడ్రియైన యా యఁధముల పాటువలన కలిగిన గాయములసమూహముయొక్క కలిమివలన; కనరు - ఒప్పనట్టి; వరమ పదనాథ సెమేనక్ = శ్రీ విష్ణునిశరీరమన; పరఁగు - ప్రకాశించు; వర్ణరాజి = అక్షరములపు క్తి; ఆఖిలంబు = సమస్తము; శ్రీ మంత్రరాజము - శ్రీ మదష్టాక్షరీమం త్రము. మ. అహరారంభమునందు రక్తుఁడయి మధ్యాహ్నంబున శుభ్రుఁడై గ్రహరాధ సమయంబునం దనిత్యుడై గాయత్రియుంబోలి య య్యహిపర్యంకుఁడు మూఁడు మూర్తులకు నిప్లై యొప్పఁ బూజిఁతు ర స్వహముం గోపలి! మూఁడు మంత్రమల నిత్యానంద కాండ మునుల్. 101 1. క. హారికధా. చ. హారదా. 2. చ. నిరాఫల, 3. చ. డలఁదు. 4. చ, కయ్యిల. 5. చ. జాతాక్షర, 6. చ, వడ్డ.<noinclude><references/></noinclude> 7lsui6fwctq3sbiu6a5dixqy29mh33i 104 212580 554803 2026-04-28T07:19:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 92 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక- ఆహరారంభమునందు = ప్రాకఃకాలమున; రక్తుఁడయి; ఎఱ్ఱని వాఁడయి; శుభ్రుఁడైం తెల్లనివాఁడయి; గ్రహరాడ సమయంబునందు సూర్యాస్తమయ కాలమున; అసికుడై జ నల్లనివాఁడై...' 554803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>90 92 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక- ఆహరారంభమునందు = ప్రాకఃకాలమున; రక్తుఁడయి; ఎఱ్ఱని వాఁడయి; శుభ్రుఁడైం తెల్లనివాఁడయి; గ్రహరాడ సమయంబునందు సూర్యాస్తమయ కాలమున; అసికుడై జ నల్లనివాఁడై; గాయత్రి యుంబోలిజగాయ స్త్రీ దేవివలె [ఆమెయు త్రిసంధ్యలందు మువ్విధముగా నుండును] అయ్య హి పర్యంకుఁడు = శేషశాయి యగు నా విష్ణువు; ఇప్లై = ఉనికిపట్టయి; ఒప్పక్ - ప్రకాశించఁగా; అన్వ హముకొ ప్రతిదినమును; ముదల్ ; నిత్యానంద కాంక్ష - శాశ్వతానందమును పొందు తలఁపునః పూజింతురు. అలం. ఉపమ. క. మూర్తిత్రి తయమయత్వ, స్ఫూర్తి౯ వర్తించు చిహ్నములు మంత్రము శ్రీ భర్తకృప నే నెఱుంగుదుఁ, గార్తిక రాకాసుధాంశుకమనీయముఖ ! 101 = టీక. మూర్తి...... స్ఫూర్తిక్ మువ్విధములగు మూర్తుల తోపికచేశ; చిహ్నములు లక్షణములు; శ్రీభర్తకృప = విష్ణునిదయవలన; కార్తికముఖీ! = శరత్కాలమునందలి నిండు చంద్రునివలె చక్కని ముఖముకల పార్వతీ! ఆలం, ఉపదు. = మ, గద సారించి త్రి దంష్ట్ర నాముఁ డగు రక్షఃపాలుఁ డొక్కండు బి ట్టడరుల్ వాఱ మురారియెద్మ బరివ్రేయ దాన నద్దిక్కు నొ చ్చె దళింపంబడియె దదు గ్రహతిగాని ముల్ల కాశిక్యముకా మృదుసంరంభముతోడ నవ్వుచును దున్మే వాని న దేవుఁడున్. = 108 టీక- త్రిదంష్ట్ర నాముఁడగు = త్రిదంష్ట్రుఁడను పేరు కల; రక్షః పాలుఁడు = రాక్షసరాజు; గద, సారించి - గదను చాంచి ఎత్తి; బిట్టు = అధికముగా; ఆదరుల్ వాటర్ ఆ నిప్పురవలు రాలఁగా; మురారియెడ బరిక్ ఒవిష్ణుని యెడమ ప్రక్కను; [ఎడమ-కు 'ఎడ్ల' స్వతంత్ర ప్రయోగము.] వేయజ్= కొట్టఁగా; దాసతౌ" - : ఆదెబ్బవలని; అద్దిక్కు = అఎడమ ప్రక్క; శదుగ్రహతిగాసిక్ = ఆదెబ్బవలని బాధచేర; దుల్ల కాళిక్యము = చిన్న చిక్కము - కాలెనంచి (గ్రచ్చకాయల సంచి) యును; దళింపం బడియె" = కొట్టఁబడెను - చించఁబడెను; వానికొ - ఆరాక్షసుని; అన్దేవుఁడుకో ఆవిష్ణువును; నవ్వుచును; మృదుసంగంధముతోడ" = సులభమైన ప్రారంభమున - సులభ ప్రయత్న మున యాసముగ; తున్ష్మ్ై = చంసెను. నీ ధాత్రీధరాత్మజ ! క్షేత్రాత్మ యనఁగఁ దీర్ఘాత్మ యనంగ మూర్త్యాత్మ యనఁగఁ మూర్తులు దాల్చి దీపించునతఁడు 'మూన్నెలవుల యెడఁ బూజనీయ క్రీడగుటఁ గంబళళా శియకల జాతకాంచన గంధసింధురతురంగమం కర్ణి శా వేయ కటక కన్యాగంధ కాశ్మీరకస్తూరి కాగ వాజ్య తే. ధాన్య వాసాదిబహుపదార్థంబు లచటఁ, బేదలకు వేదవిదులకుఁ బ్రీతి నొసఁగ క్షేత్రమయమూర్తి యగు దేవకీసుతునకుఁ, బాండురంగాధిపతి కతి ప్రమద 'మొదవు. 104. ఛాత్రీ ధరాత్మజః = పార్వతీ! మూన్నెలవులయెడ = మూఁడు స్థానములందును - శ్రీ తీర్థ, మూర్తులుండు చోట్ల; కంజళ పదార్థంబులం - కంబళ = కంబర్; జేయ - పట్టు వస్త్రముల; కలధౌత = 'పిండి, 'కాంచన - బంగారము; గంధరసింధుర - మదపుటేనుఁగులు; తురంగమ్మ గుఱ్ఱములు; శతాంగ ఆ రమలు; కర్ణికా=చెవిపోగులు; జేయ - హారములు; కటక - కడియ ములు; కన్యా = కన్యకలఁ; గంధ ఆ చందనము; శాశ్మీర గా కుంకుమపువ్వు; కస్తూరికా = కస్తూరి; గవాద్య = ఆవు నేయి; ధాన్య - ధాన్యముఁ ; వాసా హుపదార్థములు ఆ గృహము మొదలగు అనేక కస్తువులను; వేదవిదులకు= దమల గెుఁగినవారికిని; శ్రమాధము అనఁతోషము; ఒదపు ఒకలుగును. 1.చ. మున్నాలవలు, 2. చ. డగుచు. 8. చ. గరాజ శ్రీ. చ, దాసాది. .<noinclude><references/></noinclude> 3c2iqkwze548dwpv7xtm6uouqerww1n 104 212581 554804 2026-04-28T07:19:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వాస ము ఉ, చేడియ! తీర్థమూర్తికడఁ జేయఁదగుళా మనుజుండు సేచనా శ్రీ డనముల్ మహీదివిజ కేసరులు బరమాన్న శర్కరా పాడబగోళ్ళు లేకురస శాకముల ఫలపానకాదుల వీడెనం ల "బ్రమోద పద వీ...' 554804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వాస ము ఉ, చేడియ! తీర్థమూర్తికడఁ జేయఁదగుళా మనుజుండు సేచనా శ్రీ డనముల్ మహీదివిజ కేసరులు బరమాన్న శర్కరా పాడబగోళ్ళు లేకురస శాకముల ఫలపానకాదుల వీడెనం ల "బ్రమోద పద వీమదలిప్స: జెలంగఁ జేయుచున్'. . 93 105 టీక. చేడియ! = పార్వతీ! తీర్థమూర్తియగు పాండురంగనియొద్ద - ఫ్లెమియను తీర్థ ముదగ్గఱ; మనుజుండు = మనుష్యుఁడు; మహీదివిజకేసరులక్ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులను; పరమాన్న..... శాకము లక్ = క్షీరాన్నము, చక్కెఱ, పులుసులు, ఆవునేయి, చెఱకురసము, కూరలు అనువానితోను; ఫల పాన‘కాదుల = ఫలములు, పానకములు మొదలగు వానితోను; పిడెములక్ - తాంబూలములతో ను; ప్రమోదవన వీమదలిప్పర్ సంతోషమార్గమున కైపు ఎక్కిన కోరికను; చెలంగఁజేయుచున్" = పొందఁజేయుచు; (ఆనఁగా - వారిని మీఁదివానిచే కైపెక్కు నట్లు చేయుచ్చు నేదనా క్రీడనముల్, చేయఁడగు = స్నానవిధులు ఒనర్పవలయును. = క. ప్రణుతమతి నర్హపూజా, ర్పణమునఁ దతీర్థమూర్తి భజియించు సుధీ = మణులకు నభిముఖమతి బర్హిణబర్హాకల్పుఁ దోస: గు నిహముం బరమున్. 106 టీక- ప్రణుఠమతి" = ఉ త్తమబుద్ధితో; త తీర్థమూర్తికో తీర్థస్వరూపుఁడగు విష్ణుని; ఆర్ద్రపూజార్పణమున = తగినవూ జ ఆర్పించుటచే; భజియించు ఆ సేవించునట్టి; సుధీమణులకు బుద్ధిమఁతులకు - విద్వాంసులకు; బర్హి బర్హాకల్పుఁడు = సెమిలిపింఛము ఆభరణముగాఁగల కృష్ణుడు; అభిముఖమతితో అనుకూలబుద్ధితో; ఇహముకొ" " భుక్తిని; పరముక్" " ముక్తిని; ఓనఁగులతో ఇచ్చును. = - వ, అని మూర్త్యర్పరవిధానకథనోస్తులుం డై పంచముఖుండు శిఖరిచందనతో నిట్లనియె. టీశ. పంచముఖుండు = ఐదుముఖములు (1-178) కల శివుఁడు; శిఖరినందనతోన్ పార్వతితో, సీ. మంత్రపూతముగాఁగ మజ్జనం బొనరించి ప్రన్నని శుభ్రాంబకములుగట్టి ఘనసారమి శ్రీ తగంధసారమలంది పరిమళం బుడివోని వికులు ముడిచి సిగరలతోడ గోక్షీరపూరముతోడ బహువిధంబగు ఫల ప్రతతితోడ పిండివంటలతోడఁ గండ చక్కెఱతోడ నేతులతోడఁ దేనియలతోడ తే. దధులతోఁ గూడఁదగుని వేద్య ములఁజూపి, వనధివన థాముఁ బీతాంబరు నిరమాకు 'చరజనినిలిప్తు శిఖిబర్హ ధరు మఖాంశ, భోక్తఁ బూజింపఁదగుఁజై త్రమున శుభాంగి! వా టీక. మంత్రి పూకముగాఁగజ్ - మం త్ర ములచేఁబవి త్రమగునట్లుగా - సమంత్రకముగ; మజ్జనం బొనరించి స్నానము చేసి; ప్రన్నని : మనోజ్ఞమైన; శుభ్రాంబరములఁ తెల్లని వస్త్రములను; మన...... సారము = కర్పూరము కలిపిన మంచి గంధమును; అలంది= పూకొని; పరిమళంబుడివోనిజసువాసన తగ్గని - మంచి పరిమళము కల; విరులు = పూవులను; సిగరలతోడన్ = తాలింపు చేసిన తియ్యమజ్జిగలతోను; ఫల ప్రకతితోడ = పండ్ల సమూహముతోను; దద్దులతోఁగూడ - పెరుగులతో గూడ; నివేద్యముల అరగింపువస్తువులను; చూపి ఇచ్చి; చైత్ర మునక్ = వసంశకర్తు సంబద్ధమగుచైత్రమాసమునందు; (ఈ పద్యము మొదలు క్రమముగా ఆ పద్యములందును ఆ యా ఋతువులందు పాండురంగని మూర్త్య ర్చనము చేయు విధానము చెప్పఁబడుచున్నది.] దనధివన థాము - సముద్ర మందలి జలము నివాస 1. చ. శిఖర; 2. క. ఖండశర్కర చ. కండ చక్కెర. 3. చ. తొడ. ఆ. చ. ములు. 5. చ చరని. .<noinclude><references/></noinclude> hbyihk5esmq9vvr6qluhlopg8mo48yz 104 212582 554805 2026-04-28T07:19:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '91 పాండురంగమాహాత్మ్యము ముగా: గలవానినీ; పీతాంబరుని ఆ వచ్చపట్టుబట్ట ధరించువానిని; రమా నినిలిస్తు = లక్ష్మీ దేవి స్తనములమీఁదిగందపు రేణువులచేత పూయఁబడిన వానిని; [ఇచట 'రజన్' శబ్దమ...' 554805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>91 పాండురంగమాహాత్మ్యము ముగా: గలవానినీ; పీతాంబరుని ఆ వచ్చపట్టుబట్ట ధరించువానిని; రమా నినిలిస్తు = లక్ష్మీ దేవి స్తనములమీఁదిగందపు రేణువులచేత పూయఁబడిన వానిని; [ఇచట 'రజన్' శబ్దమునకు 'రజ' అని స్వతంత్ర ప్రయోగము.] శిఖబర్హధరు" నిలిపించెను ధరించువానిని; మఖాంశ భోక్త = యజ్ఞ భాగ మును భుజించువానిని - విష్ణువురు; పూజింపఁదగున్; సీ. గంగఁ గాటు కొండఁ గప్పు నొప్పిగ దల్కొ నావులపాల నోలలార్చి బలితంపునురువుజొంపము ధార్తరాష్ట్రంబుఁ జుట్టిన క్రియ; దెల్లపట్టుఁగట్టి ముదురు వెన్ని లయొప్పు మున్నీటిఁ గమించి పట్టిపలీలఁ గ్రాలఁ జందనముఁ బూసి వడగండ్లుపొదుపు శాద్వలకుహిఁ బొల్చు పొల్పుగ నుల్లెపువ్వులఁ బూజచేసి తే. మండు వేసవి వాసవి మసుపుకాఁపు, విబుధతతిపాలి 'వీడర వెల్ల మ్రాకు భక్తసులభునిఁ దెలచి పూర్వోక్తభూరి, భక్ష్యభోజ్యదు లర్పింప భద్ర మొదవు. జీక. గంగ" = గంగ చే; కాటుక కొండర్ అంజనాద్రిని; కప్పు నొప్పిదము ఈ కప్పిన రీతి; తల్కొత్తక్ = ప్రకాశించఁగా; ఓలలార్చి అభిషేకము చేసి; నల్లని శ్రీ కృష్ణునికి, తెల్లని ఆవుల పాలతో అభిషేకము చేయఁగా స్వచ్ఛమైన గంగాప్రవాహముచే నల్లని యంజద్రిని కప్పినట్లున్న దని భావము. బలితంపునురుపు కొంచము పెద్దనురుగు మొత్తము; ధార్తరాష్ట్రంబుఁ జుట్టిన క్రియ " - నల్లని కాలు, ముక్కులుగల హంసను చుట్టుకొన్నట్లు; (కృష్ణుఁడు ధార్తరాష్ట్ర మువలెను, ఆకనికిఁగట్టిన తెల్లపట్టువస్త్రము నురుగుజొండమువలెను ఉన్నవనుట:] ముదురు వెన్నా లయొప్పు = పండువెన్నెల లేట; " మున్నీటిక్ = సముద్రమును; కమిచి - ఆక్రమించి; చందనము - మంచిగంధమును . [పాండు రంగఁడు సముద్రముపలె నల్లఁగను, అతనికిఁ బూసిన చందనము సముద్రముపై వ్యాపించిన పుండు వెన్నెలవలెను ఉన్నవని భావము.] వడగండ్లు పొదుపు జ పడగండ్లు వ్యాపించిన - వడిన; శాద్వల మహిī = పచ్చికనేలను; పొల్చుపొల్పుగూ ఆ అనుకరించురీతిని; (కృష్ణుఁడు వచ్చికబయటివలెను, మల్లెపూలు పడగండ్లవలెను ఉన్నవని భావము.] వాసనిమనుపు కాఁపు" =అర్జున రక్షణము సేయం నానిని- అర్జునుని కాపాడువానిని; నిబుధకతిపాలి పీడర తెల్లమాఁకు - దేవకల పాలిటి ముంగిటికల్పవృక్షమును; తెలచి జ తృప్తిపొందించి; పూర్వోక్త భూరిభక్ష్యభోజ్యదులు = వెనుకఁ జెప్పఁబడిన ఆరగింపులను; ఆర్సింజŪ" = ఈయఁగా - నివేదన చేయఁగా; భద్రము - శుభము; ఒదవు - కల్గును. ఆలం. ఉపము. సీ. వృష్టిగా శుద్ధాంబు వేణి మజ్జనమార్చి శిఖరిమేఘముగ మంజికి ఘటించి కరకపాతంబుగ విరిగొ జైఁగలఁ బూన్చి క్షమపంకిలతగఁ గుంకుమముఁ బూసి కమఘనగోపములుగా మణిహార మర్పించి పలు మెఱుంగులుగు దీపము లె_ గర్జితంబులుగ శంఖశ్వాణములు చూపి పచ్చికగా ధూపపటలిఁ బెనిచి తే యుతిబంబులు భుక్తిగా నుష్టరైల, ఁ క్వ గుడమి శ్రపిష్ట సూపపరమాన్న రాసు లొసఁగంగఁదగుఁ గారు రాకవారికి, నట్టి ఋతు ధర్మములుచూ వునంద మొంద, టీక. వృష్టిగాక్" = వర్షముగా; శుద్ధాంబు వేణి = తేటనీటిధారవే; మజ్జన మార్చి ఇస్నానము వేయించి; శిఖరిమేద్దుముగళ్" కొండపైనున్న మేముముగ - మేఘమట్లు; మంజిటిక్, భుటించి - నీల వస్త్రమును కట్టి; (ఇచట !మంజిడి - పీతాంబరము' అని పూర్వణీశయందు అర్థవియఁబడినది; ఈ యర్థము నిఘంటువులలో లేదు; ప్రకృతమునకును సరిపడదు.] కరకపాతంబుగ = వడగండ్లుపడు తుంగా; విరిగొట్టిగల్, పూన్చి - వికసించిన పన్నీటిపువ్వులను ధరించఁ చేసి; క్షమవంశీలతో నేల 0. చ. ల్కొత్తు 2. చ. గాలగ, 3. చ. బీదర॥ 4. శ. మంజిడి చ. మంజిటి. 5.చ. మఖవ• 5. చ. దీపకము. .<noinclude><references/></noinclude> 09jvjnp3hsyp5jkoclkpqc11i7i6ji1 104 212583 554806 2026-04-28T07:19:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వాస ము = 95 బురదగా; మనువగోపములుగా " - ఇంద్రగోపములుగా- ఆరుద్ర పురుగులుగా; [ఇచట 'పట్టుపురుగులు' అని పూర్వటీక.] పలు మెఱుంగులంగ పెక్కు మెఱుపులంగా; దీపములు, ఎత్తి = దీపము లుం...' 554806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వాస ము = 95 బురదగా; మనువగోపములుగా " - ఇంద్రగోపములుగా- ఆరుద్ర పురుగులుగా; [ఇచట 'పట్టుపురుగులు' అని పూర్వటీక.] పలు మెఱుంగులంగ పెక్కు మెఱుపులంగా; దీపములు, ఎత్తి = దీపము లుంచి; గర్జితంబులు గళ్" = ఊఱుములుగా; శంఖక్వాణములు, చూపి - శంఖములను ధ్వనిందఁ జేసి - పూరించి; ధూవపటలిక్ = ధూపములగుంపురు; పెనిచి - వృద్ధిపొందించి; ఉత్పిబుబులభుక్తిగాకో ముల కాహారమగు వాననీటిగా; ఉష్ణరానులు = కాచిన నూనెయందు వండఁబడిన బెల్లము కలిపిన పిండివంటలు, పప్పు, పరమాన్నముల సమూహములను; హరికిక్" = విష్ణువునకు, కారు రాక - వర్షా కాలము వచ్చునపుడు; రూపునందము, ఒందఱో ఆ కన్నులుపండువు కలిగింపఁగా; ఒనఁగంగ దగుతో ఈయఁడగును. అలం. రూపకము. -955 సీ. మహి నాలపాఁడి ముమ్మరముగాఁ బ్రభవింప నవనవోజ్జ్వలదధిస్నానవిధియు శుభాభ్ర పటలంబు లభ్రంబుపైఁ బర్వ లఘు ధౌతవిమల చేలములకప్పు 'సీతకు శేశయకాశ 'సీతకరద్యుతి హెచ్చ దొరకిన యుచితంపువిరుల పూజ కాలిపాక స్ఫూర్తి గ్రాల గోరోచనాసమి శ్రీ చర్చిక్య సంఘటనము ex 3 = = తే. ప్రజ భుజాభోజనములు రొంబంటవంట,కములు గావింప గోధూమఖుడఖండ శర్కరాఢ్యసుపక్వభోజ్యములు నెరపి, విష్ణుఁ బూజింపఁదగుళర ద్వేళయందు,111 టీక. ముమ్మరముగా.. సమృద్ధిగా; ప్రభవించ కలుగఁగాః నవ విధియఁ మిక్కిలి క్రొత్తవై (అప్పుడే చేసి) ప్రకాశించు పెరుగుతో స్నానముచేయించుటయు; శుభాభ్ర పట తెల్లని మేను ములు గుంపులు; ఆగ్రంబుపై - ఆకాశమునయినీ; సర్వక్ ఆ వ్యాపించఁగా; లము..... కప్పు = తేలికయై తెల్లనైన మడుగుబట్టలచేఁ గప్పుటయును; నీక. ద్యుతి = తెల్ల తామరపూవు, రెల్లు, చంద్రులయొక్క కాంతివంటి కాంతి; హెచ్చకొ - ఎక్కువకాఁగా; దొరకిన = లభించిన; ఉచితంపుదారుల పూజ = తగిన పూవులతో పూజించుటయు; కాలిపోకన్ఫూర్తి వరిపంట యొక్క ప్రకాశము; కాల - ప్రకాశింపఁగా; గోరోచనాసంభుటనము ముతో లూడిన మైపూతపూయుటయును; ప్రజ = జనము; భుజాభోజనములు = మృష్టాన్న భోజన ములు - బువ్వపుబంతి భోజనములు; గ్రాంబంటవంటకములు - క్రొత్తగా వండిన వంటలతోఁ దయారు చేసిన పంటలు; కావింపకే = చేయఁగా; గోధూమ... భోజ్యములు గోధుమనూక, కండచక్కె అలం కలిపి బాగుగా వండిన పిండివంటలు; నెరపి = అధికముగా అర్పించి; శరణ్వేశయందుకో నా శర దృతువున; విష్ణుఁ బూజింపఁడగుస్. = = సీ, పాథోధివిహృతిసంధ రతనూజాడ్యంబు సంతప్తగోఘృతస్న పనరచన దులనీ దండయకాని కలుగనితక్కు రమరువక కుందకుట ల సమృద్ధి కఠినకచ్చర పీతళా శ్రేయనిర్బంధ మభిరామచి బ్రాంబరార్పణమున ముదురు వెన్నెలఁ జేయు సుదరపోషణవృత్తి నవ్యదివ్యాన్న పాన ప్రశస్తి తే. సుజ్జగింపించి డెందాన కుబ్బొనర్చి, నీళ్లలఁ గుంకుమ మగులు మైనిండ నలఁది గేహమునధూపధూమమెక్కించికుధర, ధరుని హేమంతమునఁగొల్వదొరకుముక్తి, టేక, పాథోధి...... జాడ్యంబ - సముద్రమున విహరించుటవలన పుట్టిన దేహము యొక్క మందత్వమును, నీటీస్వభావమును (నైత్యమును); సంతప్త, రచన క్యాచిన ఆవు నేతితో స్నానము చేయించుటచేతను; కలంగని ఎక్కువదొరకని; తక్కువక్ లేమిరి; మరుచక... = మరువము, మల్లెమొగ్గలు అను వానిసంపద చేతను; కఠిన, నిర్బంధముముడుకయై .. 1, శత. 2, చ. శశధర. 3. చ. గ్రాలు<noinclude><references/></noinclude> 74310df39r1yklat939weiyhbbb57ac 104 212584 554807 2026-04-28T07:20:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '96 పాండురంగమాహాత్మ్యము మురికియైన పచ్చపట్టుబట్టకట్టుటకు; అభిరామ దిత్తాంత రార్పణ ము = - " మనోహరమైన చిత్రవర్ణ వస్త్రముల నిచ్చుట చేతరు; ముసురు దొన్నెలతో" ముదిరిన వెన్నెలతో అమృత...' 554807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>96 పాండురంగమాహాత్మ్యము మురికియైన పచ్చపట్టుబట్టకట్టుటకు; అభిరామ దిత్తాంత రార్పణ ము = - " మనోహరమైన చిత్రవర్ణ వస్త్రముల నిచ్చుట చేతరు; ముసురు దొన్నెలతో" ముదిరిన వెన్నెలతో అమృతముతో ఉదరపోష వృత్తిగా … పొట్టనింపుకొనుట; నవ్య ప్రశస్తిక్ - ప్రాక్షవై మరోక్షములైన అన్న పానముల అర్పణమునకు; ఉంచి - విడుచుకట్లుచేసి; డెందానకు మనస్సునకు; ఉబ్బు = సంతోషమును; ఒచర్చి = కల్గించి; నికలతో" ఇ రాత్రులకు; అగలు - అగరుగంనమును; మైండ" m శరీరముత టప; అలది = పూసి; గేహమునూ = దేవాలయమును; ఎక్కించి వ్యాపింపఁజేసి; కుఫరధరుని గోవర్ధన పర్వతము నెత్తిన విష్ణుని; ముక్తి = మోక్షము; దొరకుక్ క. శిశిరాగమవాసరముల, యశోద గా కాబుపట్టి నర్చింపఁదగు శశిముఖ! తత్కాలోచిత, కుళకుసుమపటాంగ రాగకూ ర్పాసాదిన్. = లభించును. 118 టీక. శిశిరా...... రముల " శిశిరుసినములందు; తర్కాసారి = ఆకాలము నకు తగిన దశలు, పూలు, వస్త్రములు, గంధము, చొక్కాయి మొదలగు వానిచే క, ఋతువులు నాకిట నీక్రియఁ, బ్రతిదినము భజింపఁ బరమపదనాథుఁడు వారి ఛికశతము లొసఁగి భ క్త,ప్రతతుల మన్నించు భక్తసరతంత్రుండై. 114 టీక. ఈక్రియ: - ఈరీతిని; పరమపద నాధుఁడు - విష్ణువు; వాంఛి కళకములు - నూరుల కొలఁది కోరికలను; ఒకలాగి నెరవేర్పి; భక్తవరతంత్రుండై - భక్తులయెడ ప్రేమకల వాఁడయి; భక్త ప్రతతుల = ధ క్తులసమూహములను; మన్నించుకో - గౌరవించును. తే. మురవిభంజను శ్రీ క్షేత్ర మూర్తి తీర్థ,మూర్తి మూర్తులకడ నేరుమున నొనర్చు నర్సభాగవి శేషంబు లాను పూర్వి, వినుము వినిపింతుఁ బరమాణువిభవమధ్య ! టీక. మురవిధంజను = మురాసురుని సంహరించిన శ్రీవిష్ణునియొక్క; శ్రీ క్షేత్ర ...... కడ" - క్షేత్ర, తీర్థ, మూ ర్తిరూపముల యొద్ద; నేమమున కొ" = నియమముతో; ఒనర్చు = చేయునట్టి; ఆర్చ భాగవి శేషంబులు = పూజాభాగ విశేషములను; (ఆర్చా అనుటకు ఆర్చయ మనది స్వతంత్రత్రయో గము; ఆనుపూర్విక్ = శ్రమముగా; పరమాణు విధవ మధ్య! పరమాణువుమటి నడుము - నన్న నడుముగల పార్వతీ ! . => - - 1 తే. పరమపదనాథుఁ దిరిగిరా నిరుప దేళ్లు, చేతుల ప్రమాణమునఁ గల్గు భూకలంబు ముక్తి కరియైన శ్రీక్షేత్రమూర్తియందు, నర్చభాగము సుము చంద్రార్ధ నిటల ! టీళ్ల. చంద్రార్ధనిటల ! అర్ధచంద్రునివంటి ముదురుకల పార్వతీ! పరమపద నాధు జనిష్ణుని; తిరిగిరాజ్ చుట్టితిరిగి - ప్రదక్షిణము చేసి వచ్చుటకయిన; ఇరువదేను చీకుల ఇరువదియైదు మూరల; ప్రమాణమునఁగల్గు - పెడల్పుగల భూతలంబు ప్రదేశము... ......అనఁగా విష్ణువునకుఁ బ్రదక్షిణము చేయుటకనుపైన యిరువదియైదు మూర్ఖరల వెడల్సు గలస్థలము అంతయును; ముక్తికరి - మోక్షమిచ్చునది; ఆర్చభాగంబుసుమ్మ! = పూజింపఁదగిన భాగమగునునుమో ! పొందురంగని యాలయ ముచుట్టును గల మూరల ప్రదేశమన దెచట పూజించినను అది ఆతని క్షేత్రమూర్తిని పూజించినట్లే యగును · క. సక లోత్కృష్టాన్నతి: బా,యక యెయ్యది కీర్తివడయు న తీర్థము పొ లుక ! యర్నాభాగంబై, యకుటిలమతిఁ దీర్ఘమూర్తియందు వెలుంగున్. టీక. సకలోత్కృష్టోన్నతి - తీర్థములన్నిటియందును మిక్కిలి గొప్పతనమును; పాయక= విడుదశ; కీర్తివదయంతో ఆ పేరుపొందునో; అకుటిలగతిక్ పొట్తుక! = పార్వతీ! [పొలఁతుకయనుట లేది స్వేచ్ఛాప్రయోగము] పక్రముకాని - ఋజు పై న పద్ధతిని; . 1,చ. పీఠ. 3. క. దుగలు, చ. మగులు. 1. చ. శ్రీజలంబు. 117<noinclude><references/></noinclude> 4jnbzeefwgm6vl3y02wpkgbgifozp14 104 212585 554808 2026-04-28T07:20:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము క. ఏ నేల మూ ర్తియంద, రానియమని భోగమునఁ బ్రశ స్తంబగు నా స్థానము నర్చించిక రెరి వ్వానికిఁ దాఁ జేయు పూజ సమ్మగుఁ జూబ్లూ ! టీక. ఏనేల = వీచోటు; మూర్తియందుకో - పాండురంగ...' 554808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము క. ఏ నేల మూ ర్తియంద, రానియమని భోగమునఁ బ్రశ స్తంబగు నా స్థానము నర్చించిక రెరి వ్వానికిఁ దాఁ జేయు పూజ సమ్మగుఁ జూబ్లూ ! టీక. ఏనేల = వీచోటు; మూర్తియందుకో - పాండురంగ నిస్వరూపమున; ఆ స్థానము కో ఆ ప్రదేశమును—పాండురంగని నివాసస్థలమును; వమ్ము = వ్యర్థమం. 97 118 ప. కావున క్షేత్రమూర్తి, తీర్థమూర్తి, మూర్తిమూర్తులయందలి యర్నాభాగంబు లెఱింగి 'యర్చించుచు నగుచితా చరణుబులకు విముఖుఁడగు పుణ్యనిధికి సుము ఖుడై 'పాండురంగం డఖండాను గం కాపాదించు నని యా పర మేశ్వరుండు పాక్వతితో వెండియు నిట్లయె. 14 కలంగఁ జేయును, 119 120 స్థి టీక. ఆనుచితాచారములకు, విముఖుండగు తగని - దురాచారములపొంత పోని; పుణ్య నిధికి - పుణ్యాత్మునకు సుముఖుండై - అనుకూలు: డై; ఆపాదించుకు మ. హరిపళ్ళాద్దిశ నూఱువిందుల ప్రమాణాసక్తికలికా శుభో త్కరసద్మంబగు పద్మతీర్థం మను తీర్థం చొప్పు నచ్చోన సు స్థిరత శంఖరు, పద్మమన్నిధులు నర్తించుం దపోదీక్షితులో నరనారాయణు లున్న వా గట ఔలా! పిప్పలాకారులై, తీక. హరిపశ్చాద్దిశ ఆ పాండురంగనికి పడమటి దిక్కున; నూఱువిడుల ప్రమాణాసక్తి కల్మిక్ = నూఱుబిండ్లబోతుకలిగి శుభోత్కరపద్మంజుగు శుభములకు స్థానమైన; 'శుభోత్కర = శుభసమూహముల రెడి పద్మములు కలది' అని పూర్వటీ) సుస్థిరత ముగా; శంఖము, పద్మము, నిధులు - నవనిధులలోనిపైన శంఖము, పద్మము అనునవి. మహా వదము, మకరము, కచ్చడము, ముకుందము, కుండము, నీలము, వరము అనునని తక్కిన నిధులు.) తపో దీసేతుల్ = తపస్సుచే ప్రశాశించుచున్న నాకై; ఏళ్పలాకారులై = రావిచెట్టురూపు ధరించిన వారై * నీ, సభుధిక జ్ఞాన వి భ్రవముఁ గూడంగ హరిమేన నవతాన మైళవారు వడము మోడని నిండు మనసుతోఁ గూడంగ బ్రహ్మనర్యము చిక్కబట్టువారు పరపురుషార్థసంపదతోడఁ గూడంగ ధను కాదిశస్త్రముల్ దాలు వారు దుష్ట గ్రహవిధాధు తోడఁ గూడంగ బువరక్ష 'తిన్నగాఁ బూనువారు తే మహితగాంభీర్య ధైర్యసావ శ్రీ తోడ, గూడ సౌజన్యరమఁ గూడి యాడువారు భు ప్రతిబిం బలిధులు సహా ప్రకందకంచనిర్భేగనులు వారు ధవళనయన ! 121 - విష్ణువు టీక. నర, నారాయణులను మునీశ్వరు లీ పద్యమున వర్ణి, పఁబడుదున్నారు. సమధిక్య విశ్రమముతో" = మిక్కిలి యెక్కువైన జ్ఞానసుయొక్క విలాసముతో; హరిమేనన్ దేహముశుండి; అవతారమైన వారు అవతార పురుషలంగా వచ్చినవారు; [నరనారాయణులు కృష్ణా ర్జునులనియు, వారు భగవంతుని అవతారములనియు పురాణగాధ] చిక్కబట్టువారు = పూర్తిగా వరి గ్రహించినవారు; నరపురు హీర్ణ సంబతోడ" ఉత్తమపు సమార్థమగు మోక్షపునంపదతో దుష్ట ... .. తోడī = దుష్టులను శిక్షించుటయకు బాధ్యక) బరువుతో, కూడుగ = కలిపి; బుధరక; తిన్నఁగాళ్" = యుక్తముగా; పూను వారు వహించువారు; సౌజన్యరమ - మంచితఃపుకలిమిని గ్ర . 1. చ. యరింపుడు. 2. 6. చరణవిముఖుండుగు. చ. చరణంబునకు విముఖుందగు. 3. పాండు రాంగంం. 4. క. రర్క పద్మం చ క్కరసక్ష్మం, 5. శ. నోగ. చ. బోదగ, ట. మోసని, 6. తిన్నగా. శ.ర. సూర్య. లోన్నతి. క. పాండురంగ-18<noinclude><references/></noinclude> pulwmtjry28lqu6nwn4peacvg6yjrq5 104 212586 554809 2026-04-28T07:20:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 పాండురంగమాహాత్మ్యము జతిబింబనిధులు = సూర్యబింబమును బోలినవారు; సహస్రశనచకరదనిర్ఛేదకులు - కర్ణునికవచమును భేదించినవారు- కర్ణునికి శత్రువులు; ఆలం. నవరోతి, గగమ. క, ఏపట్టునఁ జూప...' 554809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>98 పాండురంగమాహాత్మ్యము జతిబింబనిధులు = సూర్యబింబమును బోలినవారు; సహస్రశనచకరదనిర్ఛేదకులు - కర్ణునికవచమును భేదించినవారు- కర్ణునికి శత్రువులు; ఆలం. నవరోతి, గగమ. క, ఏపట్టునఁ జూపట్టు గురు, రాగట్టున మూడుకోటు లను కాంగన ల స్టాపద సాత్ర నిహితమణి, దీపకళిక లగుచు శ్రీసతి భజించుట కై . " 122 క. . ఆపట్టున అక్కడ; ఏపట్టును ఆ వివైపు మా చిన్నకు; అమరాంగనలు - దేవకా స్త్రీలు; అష్టావకళికలు - బంగారువరములయణ ఈచఁబడిక మణిదీపములు కలవారు; చూపెట్టుదురు - కన్పించుదురు. 7 128 ఉ, దోశ్శమితాది శౌరి తనతోడ్వికకుండముల్ జక్రమాం తశ్శిలలోన దాఁపః బ్రమదా ! యొ తీర్థము గుంజలాఖ్యమై దుశ్శకునాదిన: జనితదోషశతంబు నతంబ వేముగం భళ్శుచిత బ్రసిద్ధమగుఁ బన్న గళాయికి రుక్కునస్. టీక. ప్రభుదా! = పార్వతీ! జోళ్ళమి శారి భుజగనే నశింపఁజేయఁబడిన శ శత్రువులు కలవాఁడైన; ఈ తొడ్వీన తాను ధరించిన; (గొడపిన - అనుట' 'తొడ్విన' స్వతంత్ర ప్రయోగము] నిజ...... లోనకొ తన నివాసభూమిలోని రాతినదురు; గుడఖ్యమై దలతీర్థమను పేరు కలబై: దుశ్శకు శతఁబు - చెడ్డశకునము మొదలగు కానివలనఁ గలుగు నూరులకొలఁది దోష ములను; ఆంధళ్ళుచిత" = తీర్థజలపరిశుద్ధిజనః గురుదిక్కున ఈశాన్య భాగమున. క వరసింహమధ్య ! యచ్చో, నరసింహుడు సంజ నాశనత్వ చాల్చుట 'య చెరు వద్దేవుఁడు నిజము, త్ర జపూజై తానతాగుతు.. బ్రోచున్ 1'4 టీక. నరసింహమధ్య! సింహరాజముయొక్క మధ్యమునంటి మధ్యముకల పార్వతీ! కుంజరాళ నకఁ దాల్చుట - రావిచెట్టు రూపుధరించుటయు, విరఁగురు భుక్తి వ్యాగ్రహించుకూపముకు (సింహ రూపముకు ధరించుటయు;) (ఇచట 'పనిజరాశభకతో ఆ అశ్వర్థము' ఏక' అని పూర్వటీక; అది సరి కాదు.] అచ్చెరువు = ఆశ్చర్యము. నరసింహుఁడు సింహస్వసపుఁడగుటచే గజభోక్తృత్వమును పొం దుట సహజమేశాని యాశ్చర్యము కాగ; ఇవట విరోధము; అయినను 'కుంజరాశనఁ దాల్చుట రావి చెట్టురూపుదాల్చుట' అను శ్లేషమూలకార్థాంతరముకు గ్రహించుటవలన ఆ నిరోధము పోవును, అద్దేవుఁడు = ఆనరసింహుఁడు; నిజ రాయులు - తన మంత్రమును పూజించుటయందు ఏకా గ్రక(బెట్టుదల) కలవానిని; పోరుకో" = కాపాడును. 1960. నిరోధాధానము. . 125 క. ఓరాజవదన ! యచటన, నీరాజన * రుబ్జనాభునికి నీసున్నా దేరాళము హరివల్లభ; లారామలఁ గొల్వవలయు నయకాములకున్, టీక. ఓరాజకదన!=చంద్రునిఁబోలు ముఖము కల పార్వతీ! నీరాజనాలు,హారతులు; విరాళము= లెక్కకుమిక్కిలిగా; హరివల్లభలు - విష్ణుక్రియలు; 5ున్నారు మల - ఆ స్త్రీలకు; ఆయకాములకు శుభములుకోరు వారికి; కోరువారని యభిప్రాయము.] = ఈయ సిద్ధముగనున్నారు. ఆరా కొల్వవలయున్. కా, అం కేందూద్వహ దేవి ! హ్రీంకృతిధు వంగున్న యచ్చోటిtr మిర్విరమునం దీపించు తీర్థంబు ముఖ 1. క. నచ్చేరువ. చ. యచ్చెరువద్దే. శ.ర. మజ్జ. క. లర్జీ. 2. క. వచ్చో. ట. యచ్చో' 3. 4. యంతోర్వి,<noinclude><references/></noinclude> qijdlr5wit2nywd5yf6o98vt82oe4i2 104 212587 554810 2026-04-28T07:20:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'యా ద్వితీయా శ్వాస ము భ్రంశం బొందక వెన్నఁ దత్సలిలధారణ గూడెఁ బుష్పావళీ సంశుద్ధాః బువు; లాయెడం డగు జనస్నానార్హ దాన క్రియల్, 99 16 టీశ. అం శేసేదూద్వహదేవి ! = చంద్రకళను వహించిన శివున...' 554810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>యా ద్వితీయా శ్వాస ము భ్రంశం బొందక వెన్నఁ దత్సలిలధారణ గూడెఁ బుష్పావళీ సంశుద్ధాః బువు; లాయెడం డగు జనస్నానార్హ దాన క్రియల్, 99 16 టీశ. అం శేసేదూద్వహదేవి ! = చంద్రకళను వహించిన శివునికి (నాకు భార్యవైన పార్వతీ ! హీకృతి ధ్రువంపై = హీంకారబీజముతో స్థిరమై; త్రింశచ్చానమిర్విన్ = ముక్సదివిండ్ల దూర మున; తీర్థంబు = ఒకానొకతీర్థ ము; దీవించు - ప్రకాశించును; భ్రంశంబు, ఒందశ = పాడైపోక; 'ఆ పిదప; తత్ఫలిలధారణ" = ఆ తీర్థ పునీటి ప్రవాహముతో; పుష్పావలీనం శుర్థాంబులు పూలతో పవిత్రమైన జలములఁ; ఆ యెడ = ఆచ్చోట; జపస్నా నార్హ దాన క్రియల్ = జనము, · స్నానము, తగిన దానములు మొదలగు పనులు; కగు - చేయఁదగును. ' లర - సి. భరహనుతఱిఁ దోడుపడ వచ్చుగతఁ గే£తోఁ గరమూ జ:.ృతులు సాఁగ నెలకు లంబులచఁ్వ నేర్చు నివారాలకు ఒక గపోటముల దీపాSళు లంట: గొడిఁ బుట్టు కాళిమాలకు కప్పు మేఘములకు మెఱుఁగులై చూపు త్రొగ్రమ్మించు స్నేహంబు పాత్రని పంట కుబ్బుపగిరి: బాలిండ్లు నిబ్బరములో నిక్క తే. హరికి బలు వంకలను దర న గ్ర వీధి, సిలిచి శతకోట కోటిసంఖ్యల నియమ నారతు లొసంగు ది ్యగక్యకలు ధన్య, మకులు క్రీడకు రయ్యు సమస్థల మస్థలమున, టీకా. ధరము, ఆనుకఱితే ఆ ఆరతిసరముల బరువును మోయునప్పుడు; కేలితోక్ - విలానముతో; కరమూల ద్యుతులు నా చంకల నిగ నిగని వెలుఁగులు; సాలగళ్ = వ్యాపించఁగాః నెల కులంబులచల్వ = చంద్ర సమూహముల చల్లదనమును; నేర్చు - అభ్యసించు; నకార్కాంశులనక్ = త్త (ఉదయ కాలపు సూర్యకిరణములో యమునట్లు; కపోలములర్ ఆ చెక్కిళ్లము; దీపాంశులు ఆరతిచ్చు దీపములకాంతులు; అంట అంటుకొనఁగా; కొడిఁబుట్టు - దీనపు చివఱిభాగమున పుట్టు: కాళిమాంకురపు మేఘములకు" = నల్లఁవనచ్చ మొలకలనెడి మేఘములకు; మెఱుఁగులై - మెఱుపులై; చూపు: త్రొగ్రామించులు - చూపులకు క్రొత్త మెఱుపులు; అలర-ప్రకాశించగా; స్నేహంబు=నూనె, మైత్రియు; పాత్రనిష్ పమాటకు" తగిన ప్రీమియందుంచుటకును, తగినవారియెడ నుంచుటకును; ఉబ్బువగిరి = పొంగునట్లు; నిబ్బరమునిక్క మిక్కిలియుట్బంగా; హరి = ఎష్ణువునకు; వలం వంకలను అన్ని వైపులకు అగ్రంథి - ఎనుటకు; నియమపరత నియమునందలి ఆసక్తితో; అలం. ఉపమ . . ఉ, గోపిక యోర్తు తొల్లి హరి: సూర్చి తపం బొనరి ప దాని ని స్థాపరతగా మనం గర:గి శార్జియుఁ దోచినఁ జూచి వేడ్కతో నా పసీగాఁపుపూపపయసా త్రిలోక విమోహన క్రియా రోపనిరూపణం బగు సరోరుహలోచనురూపుఁ జూచుచున్. టీక. ఓర్తు ఆ ఒకతె; తొల్లి - పూర్వము; దానిని స్థావరతం ఆమెనియమమునందలి ఆసక్తివలన; మదిī, కరణి = మనస్సున జాలిపొంది; తోఁచిన - ప్రత్యక్షము కాగా; 5, పసి గాఁపుపూవవయసా కె = పసులనుగాను చిన్ని సయూడి · గొల్లపడుచు; త్రిలోక,నిరూపణంబగు మూఁడులోకములను మోహింపజేయుటకు రూపించు; సరోరుహలో చరురూపు-విష్ణు నిస్వరూప మును; చూచుచున్; తరువాతి పద్యముతో సమన్వయము. 1. చ. బుట్ట. 2. 6. మాటకునబ్బు. 3. చ. పిక్క, 4. చ. హరిసెలవంక బలువంక. ట. హరికి 5.చ, గోసిని.<noinclude><references/></noinclude> js7cfsu37cumdexv82aj90n0jpgxea4 104 212588 554811 2026-04-28T07:21:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '100 పాండురంగమా Hత్మ్యము తే. వైష మేషనవిష మేషశోషణమున, ఉష మాం రీతిగా న్ని మేయ యగును నెనగొంటఁ గడల పొరను కట్టు సు సుధువును బోలె టీక, వైషమే...... శోషణ ముని" - జీవస్య వాసములు గల మన్మ గని బాధ...' 554811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>100 పాండురంగమా Hత్మ్యము తే. వైష మేషనవిష మేషశోషణమున, ఉష మాం రీతిగా న్ని మేయ యగును నెనగొంటఁ గడల పొరను కట్టు సు సుధువును బోలె టీక, వైషమే...... శోషణ ముని" - జీవస్య వాసములు గల మన్మ గని బాధరు కలిగించు బాణములవల్ల చిక్కిపోవుట చేత; (నివ సిసఘులు చేసి బాణను లమాలని కాని పూర్వతీ వేషము (తన రూపు; ఒక రీతి, శాశ్ వేటుగా మాఱిపోఁగా; నిశ్ని సాగుచు లెన్నపాటులేని కన్నులు కలదపచు; ఎర, గొంట ఆహారము తీసికొన మత్తుగొన్న "రెండు చేపలతో; చూపట్టు = కన్పించు; మూర్తిని భువు సన్ని' లేని నసబలె. ఆ గొల్లపడుచు విష్ణునించి, మోహపరవి ఉప వాల్చక చూచుచు నట్లే గుండిపోయెను; అవ్వడామె కన్ను పచికలేని రెండు చేసేవలను, ఆమె చలసెయిల్ని పలు ఉండెనని భావము. (ముందుపద్యముతో అన్వయము.) అలం, ఉపదు. తే. క్లేశపాశంబుతో లగూడఁ దేశపాశ, ఎస్ బహ్మ"ని నీవి యెఱుఁగక యొక్కింత నీస జాతి: తన రూం రుణ నిచ్చు మెచ్చకుంటే. టీక. 'శ పాశంబుతోఁగూడ - కష్టములనెడి అల్లితోకూడ; "ఒక పాశము - 'వెండ్రుకల ముడి; ఉరలకో - మీ(డగా; ('ఉరులతో బాఱఁగా' అని పూర్వమం] ముచ్చి కంటి చేపలవంటి కన్నులు కల యా గోపిక; బర్హ నకునుడు - సెమిసంఛము భావతంసముగాఁ గల కృష్ణుఁడు; కరుణజ్ = దయతో; ఇచ్చు, గోపి, యెలుఁగక = ఇచ్చు బానము పరము)ను తెలిసికొని "లేక; ఒక్కింత కొంచెము ; నీని, జాతి 'క్'మండి జాతి కచ్చరణములు - శ్రీకృష్ణుని పాదములు; మది నంటక్" = మనసునందు నిలువఁగా; ముందు పద్యమన నన్వయము.] ఆ గొల్లపడుచు శ్రీకృష్ణునిఁజూచి పరవశయగుట'నే ఆమె జుట్టుముడి వీడిపోలెను; కట్టువ స్త్ర మా పోకముడి కొంత జాఱిపోయెను. ఆమె కృష్ణుని పాదములను మనమున ధ్యానించుచు నట్లే నిలిచిపోయను. అలం. సహోక్తి, అనుప్రాసము. నీ. ఊరకుండినఁ జూచి యొక్కింత నగి కృష్ణుఁ నిదియేమి నీకన్న నిందువిదన కుంతావయవం రవృత్తిఁ ఉత్పాదన సంటులు కేల బిగియఁబట్టి మచ్చిత్తహారము లో మధువైరి ! నీపాద నవరసహుబులు వీని శచలఁ జాల వీనిలావణ్య మీ వేష భూషణముగా స్మక్క కార్దితం బట నడుగుఁ తే. గవ యిది సలాంఛనం బగు గాతి యసుడు, నట్ల తపఁగా.! సర్వంబు సతీ! నీవ నంబరవు ముక్తకేశిని నఖిల భూష, ణాంచితాంగివినై యుండు మసియె శౌరి 1181 టీక. 'ఒక్కింత, నగి = కొంచెము నవ్వి - చిలుకవ్వునవ్వి ; ఇదియేమి నీవు?, అన్న" " నీవిట్లూరకుండి యుంటివేమి? అనిపల్కి; ఇందువదన | నా చం ఈంద్రునివంటి ముఖముకలగోపిక; కుంచితా.... వృత్తి! =ముడుచుకొనిన అవయవములతో వంగు పద్ధతిని; ('పంపఁబడిన ఆవయనములయొక్క వంకర తోడివ్యాపారముతో అని పూ ్వటీశ.] తత్పాదవిసరుహంబులు = శ్రీకృష్ణుని పాద పద్మములను; కేల బిగియఁబట్టి = చేతులతో గట్టిగా పట్టుకొని; ఓ మధువైరి! - ఓ శ్రీకృష్ణా ! నీ పాదవనరుహంబులు = నీ పాదపద్మములు; మచ్చిత్తహిరములు - నామనస్సును ఆకర్షించునని; వీనిబావణ్యము - ఈ పాదముల చక్కదనము; ఈ వేషభూషణము గాక్" ఈ వేష మే అలంకార మగునట్లు; అస్మక్క రార్దికంగుట • నాచేతులతో పీడింంచబడుటచేత; ఆడుగులగపు యిది. ఈ నీ పాదద్వయము; సలాంఛనంబు చిహ్న లతోకూడినది; అనఁబరపుకో వస్త్రములేనిదానపును; ముక్త కేళివి = జుట్టు విరియఁబోసికొన్న 1.చ. మురుల, 2.చ. భూషణముగ నా కన్మ.<noinclude><references/></noinclude> cguayaa8krsmk2fet4lfodr2jybypd0 104 212589 554812 2026-04-28T07:21:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాస ము 101 ఙానవు; అజల...... తాంగినిపై నగలన్నింటితో నలంకరింపఁబడిన దేహము కలదానవురు అయ్యి ఉ తే. అదియు నట్ల యగుచు నభిరామమూర్తియై, తనపసిండిజడలు దలఁగఁ ద్రోచి యానతార్ధ'మూర్...' 554812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాస ము 101 ఙానవు; అజల...... తాంగినిపై నగలన్నింటితో నలంకరింపఁబడిన దేహము కలదానవురు అయ్యి ఉ తే. అదియు నట్ల యగుచు నభిరామమూర్తియై, తనపసిండిజడలు దలఁగఁ ద్రోచి యానతార్ధ'మూర్తియై క్షేత్రము కునీ, శాన్యమున వసించుఁ జం ద్ర వేదన! టీక, ఆదియుద్" = ఆ గోపకన్యయురు; అభిరామమూర్తియై = మనోహరమైన దేహముకల దయి; తనపసిండిజడలు - తన జడగంటలు (జడ వేసికొనునప్పుడు ఉపయోగించునని ) కలఁగఁ ద్రోచి నిడిచి పెట్టి; ఆన తార్ధమూర్తియై – సగముశరీరమును పంచిన్నదై - వంగి యున్న దై క. ఆమహనీయ క్షేత్రశి,ఖామణిపై బివఁ బర్వె: గామిని ! నానా = - & a 138 మసించిన భూములను నిగిడి మదగజ, ఖైమి బహుళలవారిగహనభయదాకృతియై, టీశ. ఆ, మహ...... ... మణిపైగా ఆ క్షేత్ర రాజముగు నా పాండురుగ క్షే క్రము పై; నానా భూములను అన్ని భూముల (ప్రదేశముల) యందు; నిగిడి - చొచ్చి; మదగజ ఖైమి నీనుఁగులరును భయముకొల్పునది ఖైమినది; బహుళలహరి గహనభయదాకృతియై = ఎక్కువైన శ్రీవాహములను నడవిచే భయమును కల్గించు నా కారముకలదయి; పశ్విక్ వ్యాపించెను. నీ, జడధి చల్లిన గందవొడి నేత్రములఁ బడ్డగతిఁ దామరల పరాగంబు గ్రమః త్రముల్ తమయందు నిలుచున్న దొడ్డించుటలు వోలె కనూరు లెసఁగం బంకదంభమునఁ బాపముల నీటి పెద్దనవ్వుల లీల సేన 7 మలరఁ బెఱవాహినులమీఁదఁ బెరిగిన మత్సరావేశంబు లన గ్రాహవికృతుల తే. భానుభూమైక జనిభూమి ఖైమి నడచి, యమ్మహాక్షేత్ర మఁట డానీ యధిక భీతిఁ గిరిరుధ్ధగతి యైనకఁణి ఘూర్ణ, నంబు నొందుడు శ్రీజగన్నాథు: డెఱిఁగి, టీక. జడధి జలధి-సముద్రమః ; పరాగంబు = పుప్పొడి; తమయందు నిలుచున్న "శామున్న చోట్లయందు నిలువవలెనని బతిమాలఁగా. ఒడ్డించుటలు వోలె దాఁటిపోవుటలువలె, (ఒడ్డించుటలు చాఁగించుటలు అని పూర్వటీక.] ఊరులు - ఆల:30; ఎవంగర్" = ప్రకాశింపఁగా, సంకదంధమును"- బురదయొక్క ఔద్ధశ్యమున; నీటి పెద్దనవ్వుల లీల - నీటియొక్క అట్టహాసములవలె; ఘనము, అల ర" " నురుగు ప్రకాశింపఁగా; మత్సరావేశంబులు | ఈర్ష్య యొక్క ఆక్రమణములు ఈను కలుగుటలు; గ్రాహవికృతులు - జలచరముల వికారములు; ఆదరక్ వ్యాపించగా; భాను. భూమి = శివుని స్థానము జనస్థలముగాఁగలది - శివునివలన ఏర్పడినది. ["సూర్యునియొక్క (లేక) ప్రకాశములయొక్క ఆధిక్యమునకు ముఖ్యమయిన జన్మస్థానము' అని పూర్వటీశ.] నడచి = కదలి - ప్రయాణము చేసి; అధికభీతితో = మిక్కిలి భయముతో; చొరక = (క్షేత్రమును) ప్రవేశించక; గిరి రుద్ధగతియైనః రణిక్ = కొండచే అడ్డుకొనఁబడిందానికీతిని; మూర్ఖనంబుక్, ఒందుడుకో" = తిరిగుడుఁ బాటును (వెనుకకు మళ్లుటను) పొందఁగా; శ్రీ జగన్నాథుఁడు = విష్ణువు: ఎఱిగి తెలిసికొని; అలం. ఉపము. ఉ. వీటిఁ గుఱించి పల్కు విను మేటికి నీభయ మో శుభాంగి ! యె ప్పాట భవత్సమాన మగుపాటి సరిన్ని గరంబు లేదు; వాః - = పాటన మొప్ప మత్పదముపైఁ బ్రవహింపు పదాజ్ఞ నన్న న చ్పోట సపాటమై కడలిజోటియుఁ గొల్పె నిజ ప్రవాహమున్. - 185 1. చ. ట, ధాత్రి. 2. చంద్రవదన. 3. ఛ. దామెర, 4. క. తదిక 5. చ, గొరుగు, 6. చ• ములు. 7. క. మమర, చ మలర. 8. చ భౌమ,<noinclude><references/></noinclude> q3xvuvupdq5tf5uwpuho4hrdev2qmx5 104 212590 554813 2026-04-28T07:21:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '102 పాండురంగమాహాత్య్యము టీగ. ఎప్పాటక్ వీవిధమునను; ధవత్సమానమగుపాటి ఆ నీతోనరియగు ప్రమాణముగల; నరిన్ని కరంబు = నదీనమూహము; లేదు; మదాజ్ఞక్ ఆ నా ఆజ్ఞనలన; మశ్చదము పై నా అదుగు మయి; వాశి...' 554813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>102 పాండురంగమాహాత్య్యము టీగ. ఎప్పాటక్ వీవిధమునను; ధవత్సమానమగుపాటి ఆ నీతోనరియగు ప్రమాణముగల; నరిన్ని కరంబు = నదీనమూహము; లేదు; మదాజ్ఞక్ ఆ నా ఆజ్ఞనలన; మశ్చదము పై నా అదుగు మయి; వాశిపాటనము, ఒప్పక్ = జలసమృద్ధి ప్రకాశింపఁగా; సపాటమై = మట్టనుయి. కడలిజోటి యుజ్" = సముద్ర మునకు భార్యయగు క్షేమినది. ; నిజ ప్రవాహము శ్రీ = తన పారుదలను, అచ్చో టక్ ఆవిష్ణుపాదమున; కొల్పే వ్యాపింపఁ జేసెను. D . = తే. క్షేత్రమున భైమి శిల్పి పొల్చిన ప్ర దేశ, మున జనాభీష్టవము నాట్యమును జతురు ఖాది నేవ్యంబు నగు నృసింహాఖ్యవస్థ, మమకఁ ద్రింశద్ధను ప్రమాణమున మెఱసి, టీక. జనాభీష్టదము m జనులకోరికలను నెఱ వేర్చునది; ఆద్యమును మొదటిదియు- ప్రధానమైనదియు; చతుసేవ్యంబు = బ్రహ్మాదులచే సేవింపఁబడునదియు; త్రింక.. ప్రమాణమున" ఆ ముప్పది విండ్లలోఁతున; మెఱసి = ప్రకాశించి; అమరు = వెలయును. నీ ఉక్కుఁగంబము వచ్చి యుదయించె నేదేవుఁ డగణి ముద్భవ ^ మొందు నగ్నికరణి వాలారుగోరు ' పెజ్ గా లాము చేసి నీ జేజే హిరణ్యా సుజశుగమునకు భక్తినృద్ధుఁడుగాఁగఁ బాటించె నేవేల్పు ప్రహ్లాదుఁ గడు: బాలపండ్లనాఁడ నిజసింహతకుఁ దగ సుజనహృద్గుహలందుఁ క్రీడించి నే త్రిలోకి నియంత తే, యా నృహర్యక్షవర్యుండు యక్షపతి, ఖచరగంధర్వ కిన్నర గ్రామణీశి రోమణి 'నిఘృష్ట చరణసరోజాఁ డఁదు, నుండు ముప్పది రెండు బాహువులు గలిగి. టీక, ఉక్కుఁగంబము = ఉక్కుతోఁ జేయుఁబడిన లేదా - ఉక్కు వలెగట్టిదగు స్తంభమును; వచ్చి - చీల్చుకొని; ఏదేవుఁడు 300 - జ వాడి నినృసింహుఁడు; ఆరణి - నిప్పుకల్గించుకట్టెనుండి; ఉద్భవ మొందు = పుట్టునట్టి; అగ్నికరణి = అగ్నివలె; ఉదయించె = పుట్టెనో; వాలారుగోరు . మొనగల గోరిని; ఏకేజే ఆ ఏదేవుఁడు; హిర...... మునకుకో ఆ హిరణ్యకశిపుని ప్రాణ మను చేఁద పిల్లకు; పెన్ గాలాము, చేసి పెద్దగా రాముగా నొనరించినో; ఏవేల్సు - ఏదేవుఁడు; కడుకో", పాలపండ్లనాఁడ = మిక్కిలి చాలడంఠముల పిన్న వయస్సును; ప్రహ్లాదు; భక్తి వృద్ధుఁడు గాఁ భక్తిచే ముసలివాఁడగునట్లు; పాటించె ఆ కలిగించెనో - కూర్చినో, నిజసింహకకు తన సింహ శ్వమునకు; తగ" = రగునట్లు; సుజనహృడ్ల హలందు " - సుజములహృదయము లను సహలందు; ఏ త్రిలోకీ నియంత మూఁడులోకములను ఆజ్ఞాపించు వినిష్ణువు; శ్రీడించె ఆఁటలాడెనో, ఆనృహర్యక్ష చర్యుండు = ఆనృసింహ దేవుఁదు; యక్ష సరోజుఁడు యక్షులు, పక్షులు, ఖదరులు, గంధ ర్వులు, కిన్నరులు మొదలగు వారిక' శ్రీముల శిరస్సులందలి మణులచేత ఓజయఁబడిన పాదపద్మములు కలవాఁడు. ('భృష్టి = వెలుఁగులు గల' అని పూర్వటీక.] అలు. ఉపమ, రూపకము. " ఛా. ఆకుంభ ప్రభవుం డొకానొక తపం బత్యుగ్రతం జేసి ము నే న్నో కుంభస్తని! యాజలాంతరమునం దుస్సంగ నే దివ్యలిం [ గాకారంబున నిల్తు; నట్టిదె యగస్త్యా ఖ్యాక తీర్థంబు ద్వ్యాకో చాకృతి సప్తస పతిక రాయామావృతిం జెన్న గున్. 188 టీ`. ఆ కుంభ ప్రభవుండు ఆ యగస్త్యుఁడు ఓ కుంభస్తని ! = కడవలవంటి స్తనములుకల ఓ పార్వతీ! ఆ జలాంకరమునందు - ఆ నృసింహతీర్థ జలమధ్య ముఠ; ఉప్పంగఉందఁగా; 1. శ. దమనా. చ. దమునా. 2. క. త్రింశద్ధను. 3. చ. నందు. శ్రీ. చ. ముందు. 5. ఈ మేట్', శహిరణ్యాత. శ. 8. రీ. క.. మణీముృష్టిచరణ. చ. మణినిధుృష్టదరణ. ట. భృణీభుృష్టచరణ, 2.శ. భాహులనుహువులు, బావ. 8.క. నిల్పు. చ. నిల్లు. 9. చ ఖ్యాంక<noinclude><references/></noinclude> lqo6vnp60pjc0ogjl2oi0iopzc2wm4j 104 212591 554814 2026-04-28T07:21:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ద్వితీయా శ్వా స ము 103 ఏక్ = నేను; కాలు" = ధరింతును; అగస్త్యాఖ్యావతీర్థం = ఆగస్త్యతీర్థమను పేరుగల తీర్థము; తద్వ్యాళోచాకృతి ఆ దాని విస్తరించిన యాకారము; సప్తవృతిక్ డెబ్బదియేడు చ...' 554814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ద్వితీయా శ్వా స ము 103 ఏక్ = నేను; కాలు" = ధరింతును; అగస్త్యాఖ్యావతీర్థం = ఆగస్త్యతీర్థమను పేరుగల తీర్థము; తద్వ్యాళోచాకృతి ఆ దాని విస్తరించిన యాకారము; సప్తవృతిక్ డెబ్బదియేడు చేతుల విరివిగల యాపణముచేత; చెన్నగు జ ప్రకాశించును. మ, నవనీత ప్రియుఁ గొల్చి విఘ్నపతి తన్మం త్రాగతం దాల్చి యే అవధింలోని గణాధిపత్యపదనిం బ్రాపించి యద్ధాని చెం త వసింపంగఁ దదాహ్వయంబునన గాణాపత్య మౌనట్టి తీ ర్థవతంసంబు నగ_స్త్యతీర్థ మున కాద్యం బండ్రు విద్యాధికుల్. 183 టీక. విన్ను పతి. = గణాధిపతి; నవనీక ప్రియుక్ - శ్రీకృష్ణుని; కన్మం త్రాంగం, కాల్చి ఆతని మంత్రమున కంగమగుటను పొంది; అపధిం బోని - అంతము(హద్దు) లేని; గణాధిపత్య పదవికీ "on గణములకు అధిపతీయగుటకు; ప్రాపించి పొంది; ఆద్దెనిచెత ! ఆ తీర్ధము సమీపమున; కదాహ్వ యంబునన అతని పేరితో; ఆధ్యంలు = మొదటిపి - · ప్రధాన మైనది. నీ. నగపుత్రి ! యట్టి గాణాపత్యతీర్థంబునకు బూర్వమై మజ్జనం బొనర్చు వారికి మఱి వారివారికిని నవవర్గవర్ధంబు నిఁజాలు వారి గలిగి యచట సుకర్షణాహ్వయతీర్థ రాజంబు వెలయు; నచ్చో మున్ను హలధరుండు తీర్థయాత్ర యొనర్చు 'త్రిమటమై వచ్చి యవగాహవేళఁ బ్రత్యక్షమైన తే. పాండురంగాధిపతికృపఁ బడసి తద్వ, రాస్తి నిజనామ మ తీర్థ మధిగమింపఁ జేసి శార్తార్థ్యమును బొందె; శ్రీపఖుండు, నంద యంతర్హితుండయ్యె సద్భుతముగ, టీశ. నగపుత్తి! = పార్వతీ! పూర్వమై = తూర్పుననున్నది; వారివారికి" ఆ వారిబంధువు లకును; ఆపవర్గ వర్గంబుక్ = మోక్ష సమూహమును; వారి, గలిగి - నీరు కలిగి; హలధరుండు = బల రాముఁడు; త్రిమ్మట మైక్ = శ్రమతో; అవగాహవేళ" - స్నానసమయమున; తద్వరా ప్తిక్ =ఆతని వలని వరమును పొందుటవలన - అతనిదయవలన; నిజనామము - సంకర్షణరుకు తన పేరు; అధిగమించ జేసి; పొందఁ జేసి; కార్తార్థ్యముంబొంటె కృతార్థకను పొందెరు; శ్రీ సఖుందుకో" = విష్ణువును; అంద = అక్కడనే. = ళా. ఆ సంకర్షణతీర్థ రాజకన శాద్యంబై సమద్వేదని శ్శ్వాసంచై తనదైర్ఘ్యమంతయును బంచాశద్ధను రాయమై భాసిల్ల నిజవారి మజ్జదఖిల ప్రాణిక్సిత త్యాగ సన్నధ్ధ మనం బ్రసిద్ధి పదయు జాబాలితీర్థం బిలన్. = = 141 టీక. ఆ సంకర్ష ణతీర్ధ రాజమునకు ఆ, బలరాముని శీర్థమునకు; ఆద్యంబై - మొదటిదయి - తరువాతిదయి; ననుద్వేదనిశ్శ్వాసం బై - నమస్కరించు బ్రహ్మకలదయి; తన దైర్ఘ్యము, అంతయు కన పొడవంతయును; పంచాశద్ధము చేయమై ఏఁబకి విండ్ల కొలఁత గలదయి; భాసిల్లతో = ప్రకా శించఁగాః నిజా సన్నద్ధము - తన నీటియందు మునుఁగుచుండు సమస్త జీవులకోరికలకు నెఱవేర్చు నియమమునకు సిద్ధపడునది - తనలో మునుఁగు వారి కోరికలను నెఱు పేర్చునది; అన అనఁగా; ఇల= భూమిపై. క. ఆ తీర్థము సంతరమున, వృత్తసని! బ్రహ్మతీర్థ ఎభు వభినుతిసం పత్తి విలసిల్లు శతదో,ర్వృత్తాకృతి క్రొత్త దానివృత్తం బెల్లన్. 142 1. చ. తిమ్మట 2. క. వడసి. చ. బడసి. 3. చ. త్వద్య. 4. ఈ నిభవభి. 5. క. శాంత చ. క్రొత్త;<noinclude><references/></noinclude> espr8k7snsoe7qnr4fi4119ply7wm6r 104 212592 554815 2026-04-28T07:21:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '104 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీశ. వృత్తస్తని! = గుండ్రని స్తనములు కల పార్వతీ! అ తీర్థమునంకరమనజ్ ఆ జాబాలి తీర్థమునకు చేరువను; [అంతరమున = నడుమ - అని పూర్వటీక. అది సరికాదు.] బ్రహ్మతీర్థ వ...' 554815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>104 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీశ. వృత్తస్తని! = గుండ్రని స్తనములు కల పార్వతీ! అ తీర్థమునంకరమనజ్ ఆ జాబాలి తీర్థమునకు చేరువను; [అంతరమున = నడుమ - అని పూర్వటీక. అది సరికాదు.] బ్రహ్మతీర్థ విభువుగా తీర్థరాజమైన బ్రహ్మతీర్ధము; శతదోర్వ ృక్తాకృతి = నూఱు చేతులపై వారము కలది; దానివృత్తం చెల్లగా. దాని చరిత్ర మంతయునుః శ్రీశ వింతయయినది. ('వృత్తము = దీనితి' అని పూర్వపుటీక; అది సరికాదు.) క, అందు వసియించు యదుకుల, నందన సేవా విధాన నందన్మతియై కుందవిశదరదన! శతా, నందుఁడు 'వాణీ వధూ సరాథుం డగుచున్. 143 టిక, కుందవిశదరదన! = మల్లెలవలె చక్కని దంతములుశల పార్వతీ! శతానందుఁడు = బ్రహ్మః పాణీవధూననాథుండగుచున్ = సరస్వతీదేవితో కలిసినవాఁడగుచు; యదు......న్మతియై జ శ్రీకృష్ణుని సేవవలన సంతోషించు మనస్సుకలవాఁడై అలం, అనుప్రాసము. తే. దక్షి ణమున; . బ్రహ్మతీర్థంబునకు దండపాణియాళ్ల, కుల శిఖరిపుత్తి! దీపించుఁ గలశతీర్థ బార విడుపును మిగిలి, యదియ యమృతామహాదేవి శాస్పదంబు, టీక. కులశిఖరిపుత్రి ! . పార్వతీ! దందపాణియా యముని దిక్కున నీమచారలనిడుపునః" = అయిదు బారలపొడవున; దీను మిగిలించక్క ఁదనముకల్లి; ఆన్పదంబు = నివాసము తే. బ్రహ్మతీర్థంబుఁ, గల తీర్థంబుఁ బొగడ, నేక రెవ్వాగు చంద్రి కాగౌరమయ్యుం దత్పయోధార ముక్తినిథానమునకు, సంజసచ్ఛాయయై టద్భుతంబు, టీక. చంద్రి కాగౌరమయ్యుక్ = వెన్నెలవలె తెల్లనిదయి యున్నను; తశ్చయోధార ఆతీర్థముల నీటిధార; ముక్తివిధానమునకు = ముక్తి యను నిధికి; అంజనచ్ఛాయయై = కాటుక వంటి నల్లని కాంతికలదయి - కాటుకయైనదయి; తోఁచుట - కనఁబడుట; అద్భుతంబు - ఆశ్చర్యము, తెల్లగానుండు వయోధార ఆంజనచ్ఛాయ గలిగి నల్లగా నుండుట అద్భుతము; ఇట్లుండుట విరుద్ధము; ఆయినను ఆది ముక్తియను నిధిని కనిపెట్టుటకు కాటుక యగునని రూపింపఁబడుటచే మీఁది విరోధము అపొస్తమగుచున్నది. అలం, విరోధాభాసము. ఉ. తామరసాక్షి ! యందునకు దక్షిణదిక్కున సపదోరి తా యామ మయాతయానుగుణమై యెసఁగు చితృతీర్థ మచ్చట దా మొనరించు దానములుఁ దానములం 'గయఁ జేయు సబ్స్క్రియా స్తోమములై పితృప్రియముఁ జొన్న సుఖఃపుడు రెల్లవారలున్. 146 టీక. తామరసాక్షి! = తామరపువ్వులవంటి కన్నులు గల పార్వతీ! అందునకు - దానికి- ఆ కలశతీర్థమునకు; సప్తకోర్మితాయామము - ఏడు చేతుల పొడవుగలది; ఆయాశయామగుణమై। ఆభుక్తములగు - అభినవములైన గుణములు కలది; పితృతీర్థము; ఎరఁగు - ప్రకాశించును - ఉండును; తావములు" = స్నానములంను; వల్కియాస్తోమములై - ఉత్తమ కార్యముల గుంపులుగా అయ్యి సీతవ్రి యముడొ" = పితృదేవతలకు ప్రీతిని; చొన్పన్ = కలిగించఁగా, ఉ. దానికి దక్షిణాశ వసుధాధరవందన ! యొప్ప బ్రహ్మవి. ద్యానిధిసేవితంబు నవహ_సమితం బగు చక్రతీర్థ మ చ్పో సలవోకయుంబలె విశుద్ధజలంబులుఁ గ్రుంకి మాధవ ధ్యానమునేయు మౌనులకు సబ్రములే యపవర్గ దుర్గనుల్, 147 1. చ. వాగ్దేవతా, 2. చ, నేను ట. నీను. 3.5. పయోధర. చ. వియోధార, 44 చ. దగ<noinclude><references/></noinclude> 3o96mwp3gjx5zkr5y3jivtv0fn3cbrw 104 212593 554816 2026-04-28T07:21:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ద్వితీయా శ్వాస ము 105 "మముగ టీక. వసుధాధివనందన ! పార్వతీ! దక్షికాళ ఆ దక్షిణపుదిక్కు న; బ్రహ్మవిద్యానిధి నేని మహవిద్య (వేదాంకవిద్య) యం దాటితేణిన పండితులచే సేవింపఁబడినది; నవహస్త...' 554816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. ద్వితీయా శ్వాస ము 105 "మముగ టీక. వసుధాధివనందన ! పార్వతీ! దక్షికాళ ఆ దక్షిణపుదిక్కు న; బ్రహ్మవిద్యానిధి నేని మహవిద్య (వేదాంకవిద్య) యం దాటితేణిన పండితులచే సేవింపఁబడినది; నవహస్త మిఠంబు = తొమ్మిదిచేతుల నిడివి కలది; అచ్ఛోక్ =అక్కడ; ఆలవోశయంబలేక్ ఆ స్వేచ్ఛగా; క్రునికి జు స్నానము చేసి; మాధవధ్యానము - శ్రీకృష్ణుని ధ్యానమును; ఆపవర్గ దుర్గ ముల్ = ప్రవేశింపసాధ్యముకాని 'మోక్షములు: అబ్రములే! అవింకలంకావు; మోక్షములు సుగమములని భావము. క. చక్ర స్తని ! తజ్ఞలములఁ, జ, శ్రీలంకృత శిలానిచయ ముదయించు శక్ర ముఖాఖలో మఖభు, క్రము కొనియాడుఁ దత్ప్రశ స్థగుణంబుల్ , 148 టీక. చక్రస్తని! జక్క వలఁబోలు చన్నులు కల పార్వతీ! చక్రాలంకృతశిలానదయము చక్రముల చిహ్నములు కల రాళ్ల సమూహము; ఉదయించుకో పుట్టును; శుశ్రీచక్రము . ఇంద్రుఁడు మొదలు గాఁగల దేవతల సమూహము; తశశ సగుణంబుల్ చ క్ర తీర్థపు గొప్పగుణములను; కొనియాడున్. శా. ఆ తీర్థంబునకుం గృతాంతదేశ నాద్యం బార్తివైద్యంబు ల క్ష్మీతీర్థంబన నొక్కతీర్థము ప్రకాశించుగా రమాదేవి వీ తాతంకస్థితి నచ్చటం దపము చేయ నేర్చికా తొల్లి యా దై కేయారిభుజాంతరాళమణిసౌధం బెక్కెం బెనక్కు_వన్, 149 టీక- కృతాంతదిళ = దక్షిణదిక్కున; ఆద్యంబు = తరువాతిది; ఆర్తివైద్యంబు = మనో రోగమునకు ముందైనది; రమాదేవి - లక్ష్మీదేవి; వితాతంకస్థితితో" ఆ పోయిన సందేహము కలుగునట్లు = సందేహము పోవునట్లు; నేర్చి కా - నేర్చియేకదా - నేర్చు కొనుట చేతనేగదా! పెన్నక్కు ప మిక్కిలి ప్రేమతో; బై లేయా...... సౌధంబు = రాక్షసవిరోధియగు విష్ణుని వక్షఃస్థలమును మణులు తాఁపిన మేదరు: ఎక్కెన్. అలం. రూపకము. = . నీ, విధూతాఘుమైన లక్ష్మీతీర్థమునకు దక్షిణమునఁ గౌమోదకియును బద్మ మును శంఖమును జ క్రమును నిజనామచిహ్నములుగా వెలయు తీర్థములు పొలుచు మెజఁత ! యానాల్గు లక్ష్మీతీర్థమును గూడి శక్తిపంచక నామసం ప్రయుక్తిఁ దగ్గుత్తు వీనివిస్తారంబు పష్టిహ సప్రమాణంబునఁ జాలియుండుఁ అ. బడమపావనంబు పాతక్కరూల, నైకకర్మకంబు లోకనుతము -O తత్ప్రభావ మసురదమనున కీ యేను, ప్రాణధనము లగుచుఁ బ్రణుతి వడయు, టీక. ధూతామమైన = పాపములను నశింపఁజేయునట్టి; నిజనామచిహ్నములుగా తమ పేళ్లతోఁ గూడినవిగా; వెలయు ప్రకాశించు; పొలంచు = ఉండును; శక్తియుక్తి శక్తిచంచకము అను పేరుకలిగి; తళుకొూత్తుక్ - సొగసుమాఱును; విస్తారంబు నిడివి: షష్టి ణంబున = అఱువది చేతుల ప్రమాణమున; పరమపావనంబు = మిక్కిలి పవిత్రమైనది; పాఠక నిరూల పై కకర్మకంబు ఆ పాపములను నశింపఁజేయు ప్రధానమగు పని కలది; లోక నుకను కోతులచే కొనియాడఁబడునది; అనువదచుమును రాక్షసులను మర్దించు విష్ణువునకు; ఈ యేను = లక్ష్మీ కౌమోదకీ, పద్మ, శంఖ, చక్రతీర్థము లకు ఐదు తీర్థములును; ప్రణుతివడయు " = కొనియాడఁబడును. ఉ. ఆ మధు వైరిదిక్యతపై సలోన్నతమూర్తియై దశ 'వ్యామవిశాలమై పరమమై భువనత్రితయాభిగమ్యమై ఇంబును 1.5. మఘు. ఛ. మఖ. 2. చ. భూతా. 3. క. మున. ఈ ముసు. 4. క, అంబన, చ పాండురంగ 14<noinclude><references/></noinclude> idpgkal3vt9g9rtffoxea7tg7p4j9ho 104 212594 554817 2026-04-28T07:22:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '106 పాండురంగమాహాత్మ్యము యీ మును విన్న తీర్థముల కెక్కువ చూపుచుఁ బౌండరీక మ తెమ్మగుణాభిరామ మనఁగా వినఁగా గనఁగాఁ దగుం డగున్. a 161 టీక. అనుధు తనువై - ఆ విష్ణుని తీర్థ స్వరూపమయి; సకలోన...' 554817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>106 పాండురంగమాహాత్మ్యము యీ మును విన్న తీర్థముల కెక్కువ చూపుచుఁ బౌండరీక మ తెమ్మగుణాభిరామ మనఁగా వినఁగా గనఁగాఁ దగుం డగున్. a 161 టీక. అనుధు తనువై - ఆ విష్ణుని తీర్థ స్వరూపమయి; సకలోన్న తమూర్తియై అన్నిం టను గొప్పస్వరూపము కలదై; దళ వ్యామనిశాలమైనది బారల నిడివికలదై ; భువనత్రితయాభిగమ్యమైన మూఁడు లోకములను పొందఁదగినదయి; ఈ మును విన్న తీర్థములకు ముందు నీవు విన్న తీర్థములన్నింటికంటె ఎక్కువ = గొప్పతనమును; ఆడామగుణాభిరామము = తక్కువకాని గుణ ములచే ఇంపైన పి. . = 007+ నీ నిడువాలుగ నుచూపు నిగిడినచో నెల్ల బీ జెండ రేయెండఁ బెండ్లియాడ నిశ్శ్వాస వనంబు నెలకొన్న చో నెల్లం శ్రామిక్కు నెత్తావు లాముక వియఁ బొక్కటితమ్మిపుప్పొడి యొల్కుచో నెల్ల బ్రహాంకురంబులు పాదుకొనఁగ నడుగు లేఁజిగు రాశు లంటినచో నెల్ల వివిధత్మీ శ్రేణి వెల్లి వొడువ తే. బర్హ మణిబంధం మా వెల్చు వచ్చవెదురు, గ్రచ్చకాయలతిత్తియుఁ గంబుళ క్తి గలిగి విహరించుఁ బౌండరీశంబునందు, నందు లేఁబట్టి ప్రాలేయనగ ముపట్టి! 152 టీక. నిడువాలుగ నుచూపు జమిక్కిలి వాఁడియైన చూపు; నినచోక్, ఎల్లక్ వ్యాపించిన ప్రతిస్థలమునందును; బీరెండ = తీష్ణచుగు నెండ; రేయెండ" వెన్నెలను; పెండ్లియాడ కలిసికొనఁగా; (విష్ణువు సూర్యచంద్ర నేత్రుఁడగుటవలన ఆశని చూడ్కులు ప్రసరించినచో ఎఱ్ఱటెండ యు, వెన్నెలయు కలికొనినవని భావము.] నిశ్వాసవవనంబు - నిట్టూర్పు వాయువు; నెలకొన్న చోటు, ఎల్లక్ నిలిచిన - వ్యాపించిన ప్రదేశమంతయును; ప్రేమిక్కు వెళ్తావులు వేద వాసనలు ; ఆముకవియ ఎక్కువగా ఆచరించుకొనఁగా; [విష్ణువునకు వేదములే నిట్టూర్పు వాయువు లగుటవలన వాని వాసన నలు గడలను వ్యాపించినదని భావము.) పొక్కిటి చోటు, ఎల్ల - బొడ్డు తామరయొక్క పుప్పొడి వడిన ప్రదేశ మంశయును; బ్రహ్మంకు డంబులు = బ్రహ్మలయొక్క మొలకలు - పెక్కు మంది పిల్ల బ్రహ్మలను; వెల్లి కొదువు" వ్యాదించఁ జేయఁగా, ['ప్రవహించఁగా' అని శ. ఈ అనుసరించి పూర్వటీక.] [విష్ణువు నాభికమలమున బ్రహ్మపుట్టెను; కావున నాభికమలవుపుప్పొడి విడిచిన చోట్లకు పెక్కురు బ్రహ్మ సృష్టి జరుగుచున్నదని భావము. ] బర్హ మణిబంధము = జెమిలిపురి యను మణులు తాసిన నగ; ఆనెల్చు ఆలను త్రోలు; వచ్చ 'వెదురు - ఆపవచ్చని (పచ్చి) వెదురుగఱ్ఱ; కంబు, శక్తి శంఖరూపమగు ఆయుధని శేషము ; నందు లేదా బట్టి = నందుని ముద్దుకుమారుఁడగు కృష్ణుఁడు; ప్రాలేయనగమునట్టి! = పార్వతీ! వ, ఆఖలతీర్థరాజంబగు నమ్మహాతీర్థంబునకు జమందిక్కు నధిక్కృతావిముక్తంబగు ముక్తకేశితీర్థం బఖలార్థ ప్రదంబైయుండు. మున్నట్లు వెన్ను నివలను రదీర్ఘాధి పత్యంబును ముక్తిదాయిత్వంబునుం గాంచిన యముక్తకేశ,000 వచ్చోట నచ్చ వెన్నెలఁ జొచ్చెంబుచేసి యెసఁగునిసుక దిన్నెలపై నున్న యది యట్లగుటంజేసి, టీక, జముదిక్కునక్" = దక్షిణదిశను; ధిక్కృతావిముక్తంబు = (గొప్పదనమున) ఆవిముక్త క్షేత్రమును తిరస్కరించునది; అఖిలార్థ ప్రదంబై కోరిన కోరికలు నన్నింటిని నెఱవేర్చునడయి; "వెన్నునివలన`" = విష్ణువువలన; తీర్థాధిపత్యంబును తీర్థములకన్నింటికిని యాజమాన్యంబులు; ముక్తి 1. ట, మహిన్. 2, చ, చేరుడ, 3. క. వేల్పు,ఉ,చ, నాధికృతా. 5. v. దీర్ఘాపత్యం. ఈ - తీర్థాధిపత్యం. 6. చ. దుర్భంబు,<noinclude><references/></noinclude> do88iqi22hr4m0pkk4vkb2lkreykef3 104 212595 554818 2026-04-28T07:22:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము 107 “చాయిశ్వంబున = మోక్షము కొసంగుటకు; కాంచిన - పొందిన; అచ్చ వెన్నెల = పండువెన్నెలను; తొచ్చెంఖుచేసి . తిరస్క చెంచి; క, పులినోపరితలXక నా,తల దరిని శిథిల పసనధమ్మిల్ల...' 554818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము 107 “చాయిశ్వంబున = మోక్షము కొసంగుటకు; కాంచిన - పొందిన; అచ్చ వెన్నెల = పండువెన్నెలను; తొచ్చెంఖుచేసి . తిరస్క చెంచి; క, పులినోపరితలXక నా,తల దరిని శిథిల పసనధమ్మిల్ల మహో జ్జ్వలభూషణభూషిత =,శ్చ పదవీ ప్రద భజింపఁజను గుహజననీ! - 153 టీక, పులినోపరికలగతకా ఇరుకతిన్నెబయి నున్న దానిని; కలోదరిశో సూక్ష్మ మధ్యయగు స్త్రీని; శిథిలవనకధమ్మిల్లన్ = వీడిపోయిన కేశబంధము, పోక నుండియు కలదానిని; మహోజ్జ్వలభూషణ భూషిక = మిక్కిలి ప్రకాశించు నగల నలంకరించుకొన్న దానిని; నిశ్చలపదవీ ప్రమోద పదవి నిచ్చుదానిని - ముక్తకేశిని; గుహజనసే! - కుమారస్వామికి కల్లినగు పార్వతీ! శా. భక్తుఁ డెవ్వఁడు ముక్తకైశికః' బయఃపానంబు గావించి ని రుక్తక్లేశకు ముక్తకేశికఁ గరంబుల్ మోడ్చి సత్యామన స్ఫక్తు గగ్గొను, వాఁడు గన్నయదివో జన్మంబు మైదాల్చియు: ముక్తుం డాతఁడు భావికాలజననంబుల్ వానికిం బూజ్యముల్ . . టీక, ముక్తక ' = ముక్త కేశితీర్థమున, వయః పానంబు; గావించి - నీరు గ్రోలి; నిర్ముక్త ప్లేశకుకో" = క్షేశములను నశింపఁజేయునట్టి దానికి; కరంబుల్ మోడ్చి - చేతులు జోడించి - నమస్క రించి; సత్యానునస్సత్తుకో" = సత్యభామ ప్రియుఁడగు శ్రీకృష్ణుని, క కొనుకో - చూరునో; వాఁడు; కన్నయదివో = ఎత్తిన దేకదా ! దాల్చియు శరీరమును ధరించియున్నను; ఆశఁడు, ముక్తుండుణ అక్షడు మోక్షమును పొందినవాఁడేయగును; వానికిక్ = అట్టివానికి, భావికాలజనంబుల్ పునర్జన్మ ములు; భూజ్యముల్ = శూన్యములు - కలుగపని యర్థము, = చ, హరి మును సుగమాహ్వయ మహాసురు నాసుకవృత్తిః ద్రోచి 'వే కరురవడి వానిపై నడుగు లూఁదఁ దదంకము లెట్టిచోట గో చరమగుచూడ్కి కౌ స్థలముసన్నిధి పెన్నిధి; వానివేరిటం బకఁ గౌడు' తీర్థ మొప్పుఁ గలభాషిణి! యీషణ శోషణస్థితిన్. 13 156 టీక, హరిజకృష్ణుఁడు; మును= పూర్వము; సంగమాహ్వయమహాసురుకో" - సంగముఁడను పేరి గొప్ప రాముని; ఆసురవృత్తిక్, త్రోచి = క్రూరముగా పడద్రోసి; "పేరురవడితే మిక్కిలి వేగముగా; అడుగులు, ఊఁద = పాదములను మోపగా; చూడ్కికిక్ = చూపునకు; కదంకములు ఆ పాదముల చిహ్నములు; ఎట్టిచోటక్, గోచరమగు - కనఁబడునో, ఆ స్థలము సన్నిధి - ఆస్ధలము యొక్క సాన్నిధ్యమే; 'పెన్నిధి = పెద్దనిధియైనది; వాని పేరిటెక్, పరఁగెడు ఆ సంగమానురుని పేరిట నున్న; ఈషణశోషణస్థితి బ దారేషణ, ధనేషణ, పుత్రేక్షణ యను మూఁడు ఈషణకోరికలను నళించఁ జేయునట్టిరీతిని; ఒప్పుకో * ప్రకాశించును. క వితభూతల యగు/పు,ష్పావతి యను నేఱు గలియఁ బావనమై యో దేవీ! సంగమతీర్థం, బావిర్భూతాఖలాద్భతార్థత వెలయున్ . - 157 టీక. స్థానికభూశల = ఆవరింపఁబడిన భూప్రదేశము కలది భూమియందు వ్యాపించినది; కలియ" = తనతోఁజేరఁగా; పావనమై = పవిత్రమై; ఆవి ర్థతతో ఆ సమస్తములగు నద్భుతము లను పుట్టించురీతిని; వెలయు - " ప్రకాశించును. 1.శ. వయ చ. బయం. 2. శ. 8గరం. 3. క. మేఁ, ట, మై॥ 4.చ. సమరాము. 3.చ. వడి 6.చ. సన్నిధి 7. చ. గినతీ. 8. క. గలయ,<noinclude><references/></noinclude> aly8y63m0qfkiwqw3cyq1rc4lxlce4y 104 212596 554819 2026-04-28T07:22:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '103 పాండురంగమాహాత్మ్యము నీ ఆ తీర్థమునకు నాద్యము సోమతీర్థంబు సోమలో కావాససుఖకరంబు దానికి దేవతీర్థము పూర్వమై యుండు దేవతాభోగో చేష్ట 'మగుచు నందున కఁటమున్న యవతరించిన సూర్యతీర్...' 554819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>103 పాండురంగమాహాత్మ్యము నీ ఆ తీర్థమునకు నాద్యము సోమతీర్థంబు సోమలో కావాససుఖకరంబు దానికి దేవతీర్థము పూర్వమై యుండు దేవతాభోగో చేష్ట 'మగుచు నందున కఁటమున్న యవతరించిన సూర్యతీర్థంబు సౌరసిద్ధి పదంబు త తీర్థమునకుఁ బ్రాక్తనము సరస్వతీతీర్థంబు వార్మి యోద్దీనికంటు తే. వీన నాల్గింట నాడిన వీనిమహిమఁ బ్రస్తుతించిన దీని పైభవముఁ గొన్నల బ్రౌజ్యసాయుజ్య సామ్రాజ్యపూజ్య భూరి భోగములు పంచజరలకుఁ బొదలుఁ గొల్ల. = మొదటిని తరువాతిది; - సోమకరులు 158 చంద్రలోకమునందు సుఖనివాసమును కలుగఁజేయునది; పూర్వమై ముందున్నదై; దేవతాభోగోపదేష్టము - దేవభోగములను కలుగఁజేయునది; సౌరసిద్ధి ప్రదలు : సూర్యలోకని వాన సిద్ధి నిచ్చునది; ప్రాక్తరము - పురాతనము; వాఙ యోద్దీనకంబు = వాక్సిద్ధిని కలిగించునది; 'వాగ్రూపమై ప్రకాశించునది అని పూర్వటీక.) ఆడిన" ఆ స్నానము చేసినను; ప్రస్తుతించిన కొనియాసినరు; గన్నకో - కూచినను; మరజుల కుక్=మనుష్యులకు; ప్రాజ్య.. భోగములు గొప్పదైన భగవంతునితోడి కలలుక యనెడి రాజ్యము నలని పవిత్రమైన అధికభోగములు; కొల్ల - సద్బుద్ధిగా; పొడలం = కలుగును. శ్రద్ధర, పూర్వద్వాఃస్థ సితాంగిక్ భువనవినుత సంభోరుహభూణు రాణి 'బర్వేందుస్పర్ధవక్త్ర భగవతి నఖిల ప్రాణిధీమూర్తి వాణి దూర్వా పత్ర మల్లీ తులసిదళ శమీ ధూపదీపాడ తాఘా గుర్వాజ్య రథారల్ గొని కొలిచినచోఁ గోరు కోర్కుల్ ఫలించున్. 159 టీక. పూర్వద్వాస్థ * తూర్పువాకిట నున్న దానిని; సితాంగిజ్ ల తెల్లని దేహముల దానిని; భువనవిస్తుతం 'లోకము చేఁ గొనియాడఁబను దానిని; అంభోరుహభూణు రాణి - బ్రహ్మకు భార్యయైనదానిని; పర్వేందుస్పర్ధన స్త్రీ పున్నమనాఁటి చంద్రునితో సమనుగు ముఖము కల దానిని; భగవతి = పూజ్యారాలను; అఖిల ప్రాణిధీమూర్తిక్ సమస్త ప్రాణులకు బుద్ధి యగు దానిని; వాణి = సరస్వతిని; దూర్వాధారల్ దూర్వలు, శ్రీపత్రములు, మల్లెలు, తులసిదళములు, శమి దళములు, ధూపములు, దీపములు, అక్షతలు, అగురు, సే, పాలు; కొని చోక్ సేవించినయెడల. 15 పృథ్వి, తరణ్యయుత జిత్ప్రభాధగధగాయితాశాంతకుం డరణ్యదుృగ భూమి కావ్యథితదానవస్వాంతుఁ డా హిరణ్యకశిపు ద్రుహుం డెపుడు నుండు నచ్చో నమ చ్ఛరణ్యపదపదుఁడై చలదళాకృతి స్వీకృతిన్. గ్రహించి; కొలిచిన 160 టీశ, శర, .....కరుండు t పదివేవురు సూర్యులను మించిన గొప్పకాంతిచే ప్రశాశింపఁ చేయఁబడిన దిక్కుల మధ్య భాగము కలవాఁడు; ఆరణ్య, స్వాంతుఁడు - అరణ్యమృగము సింహము వేషమాన పీడించఁబడిన రాక్షసుఁడు (హిరణ్యకశిపుడు) కలవాఁడు; హిరణ్యకశిపుద్రు, హుందు ఆ హిరణ్యకశిపునకు శత్రువగు నరసింహుఁడు; నమ - = నమస్కరించువారికి రక్షణ 1. శ. యగురు, 2. చ. సిద్ధ. 3. చ. బొదిలే. ట. బొనఁగు. 4. చ. దూర్వల్లీ చక్ర పల్లీ, 5. ఇది చెదలు 161 చివరిటిషణకు 'చ' ప్రతిలో లేదు.<noinclude><references/></noinclude> qoshoj4wc13k316dpo7p7k3rabkzseq 104 212597 554820 2026-04-28T07:22:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వా స ము = 109 'మొనఁగు పాదపద్మములు కలవాఁడై; చలదళాకృతిస్వీకృతి = అశ్వత్థవృక్షా కారముయొక్క స్వీకార మున - రావిచెట్టుగా మాజీ; ఆచ్చోక్ అచ్చట; ఎప్పుడు, ఉండు. అలం. ఉపను. క. నీ వ...' 554820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వా స ము = 109 'మొనఁగు పాదపద్మములు కలవాఁడై; చలదళాకృతిస్వీకృతి = అశ్వత్థవృక్షా కారముయొక్క స్వీకార మున - రావిచెట్టుగా మాజీ; ఆచ్చోక్ అచ్చట; ఎప్పుడు, ఉండు. అలం. ఉపను. క. నీ వడిగినఁ జెప్పితి నో, దేవి! చతుర్ముఖముఖులకు: దెలియఁగ రా దీ దైవతతీర్థ క్షేత్రమ, హావిర్భావములు చింతితార్థప్రదముల్. టీక. చతుర్ముఖముఖులకుకో కోరికల నొపఁగునట్టివి, బ్రహ్మ మొదలకువారికిని; చింతితార్థప్రదముత్ ఉ. ఈచరితంబు విన్నఁ బఠియించిన వ్రాసినఁ బుత్ప్రపౌత్తల క్ష్మీచతురాంగ నాదికని శేషము లిమెయిఁ గాంచి మీఁదట జూచు నరుండు ప్రామునులు చూడని చక్కని యిక్క నిక్క'మో మేచక మేఘసుపకుప మేయశిరోజ! సరోజనృక్కృపన్. . === 161 కోరిన 162 టీక. పుత్ర విశేషములు - పుత్రులు, పొత్రులు, సంపదలు, చతురలగు స్త్రీలు మొద లగు భోగవి శేషములను; ఇమ్మైయి - ఈదేహమున - ఈజన్మమునందు; కాంచి పొంది; మీఁదట = తరువాత; ప్రామునులు, చూడని, చక్కని యిక్కకొ= తొల్లిటి మునులుకూడ చూడనట్టి గొప్పస్థానమును- ముక్తిని; సరోజదృక్కృప - శ్రీకృష్ణుందయవలక; నరుండు, చూచుకొ; మేదక..... శిరోజు ! = నల్లని మేఘముల సంపదతో పోల్పఁదగిన కేశములు కల పార్వతీ! అలం. ఉపను. క. అని శివుడు కుధరకన్యకు, వినిపించిన యట్టిసరణి వినిపించె మహా మునులకు నవుపమితతపో,ధనులకుఁ గథకుండు తత్రివిధ మేళనమున్, -టీక. డుథరకన్యకు = పార్వతికి; సరణి - పద్ధతిని; అనుపమికకపోధకులు లేని తపస్సే ధనముగాఁ గలవారికి; కథకుండు కథలు చెప్పు నూతుఁడు; తత్రితయ మేళనముక్" = దేవతాక్షే, త్రముల మూఁడిటి కలయికను; వినిపించె - తెలిపేరు. క. వినిపించిన విని శౌనక, ముని ప్రముఖనిఖిలమును లమోఘానందం 168 సాటి బును మనములఁ దాల్చిరి నెల, జోను నిజతను ఫలక వులకకులకు లనమునన్. 16 టీక, వినిపించినక్" ఆ తెలువఁగా; కొనక ముకులు కొనకుఁడు మొదలగు సమస్త ఋషులును; ఆ మోమానందమును = అధికమగు సంతోషమును; నెలకొను కలుగునట్టి; నిజ కలనమున సకల వంటి తమదేహములయందు గగుర్పాటుకూటమితోడి కూడికతో. శ, ఆశౌనకుండు మఱియు బి, లేళయతలిమోపధాన లీలాలోల స్వాతిశయుఁడు పరమపదబ, ద్ధాకుఁడునై రోమహర్షణాత్మజూఁ బలికెన్. 165 టీక, బిలేశయ......స్వాశయంఁడు = పాము పానుపు, దిండుగాఁగల విష్ణుని విలాసములందు ఆస క్తనుగు మనస్సు కలవాఁడు; పరమపవబద్ధాశుఁడు నై= మోక్షమునందును ఆస క్తికలవాఁడయి; రోమ హర్షణాక్ష్మ సూతునిఁగూర్చి, →చ, దమనిధి! విట్టలేశ్వరుఁడు దైవతరత్నము; ఖైమి తీర్థర త్నము నల పౌండరీకవసుధాతలమున్నది క్షేత్రరత్నమీ త్రిమణులు సూక్తిసూత్రఃవితతిం గుడి గ్రుచ్చితి మచ్చవో విధే య మగుచు సున్కి నక్షవలయాకృతి నీకృతి యొప్పు నెప్పుడున్. 166 1. ట, మా, 2, చ నివమునవా. టి. బరునయ మున 3. క. లలుకుతో, చ, బలీ కెర్, 3 చ.<noinclude><references/></noinclude> 99rae8xrj6ffuxhc3otlzr589k1e5tr 104 212598 554821 2026-04-28T07:22:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'tio పాండురంగమాహాత్మ్యము = టీక. దమనిధి ! = ఓమునీ! వైవశరత్నము = దేవతలలో శ్రీస్తుఁడు; పౌండరీకవసుధారలము, అన్నది పౌండరీకమను పేరుగల భూమి; త్రిమణులు మూఁడురశ్నములును; సూక్తిసూత్ర విక్...' 554821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>tio పాండురంగమాహాత్మ్యము = టీక. దమనిధి ! = ఓమునీ! వైవశరత్నము = దేవతలలో శ్రీస్తుఁడు; పౌండరీకవసుధారలము, అన్నది పౌండరీకమను పేరుగల భూమి; త్రిమణులు మూఁడురశ్నములును; సూక్తిసూత్ర విక్రతిక" ఆ మాట లను దాగములయందు; గుడి గ్రుచ్చితి - గుత్తిగాఁగుర్చితివి; మచ్చ వో విధేయము ఆగుచున్కిర్… ఆ మాచెవులకు పొందినని - (నచ్చినది) అగుచుండుట చే గ కృతి = ఈచరిత్రము ఆక్షవలయాకృతి, ఒప్పుకో జవరూలయొక్క ఆకారమును వహించుచున్నది. జపమాల మును లకు ముఖ్యము; అది శ్రవణాలంకారము కూడను.] క. చతురభవదుక్తిముకుర, ప్రతిఫలదఖ లేశ గుణపరం కలుషో త మగు సంతర్దృష్టి, సకతము వీక్షింపఁ దనివి సనదు = = 167 మహాత్మా! 'టీక. చతుర సంపద = నేర్పుగల నీమాట యము నద్దమున ప్రతిఫలించు సర్వేశ్వరుని గుణములసంపద; కలుపోక్షిత తమగు | పాపరహితమైన; అంతర్దృష్టి = లోపలి మాపుతో; సరకములు ఎల్లప్పుడు; వీక్షింప = చూచినను; తనివి, సనదు = తృప్తితీరదు. అలు. రూపకము. ఉ. హరి, యాద్యుం డఖిలాండ నాయకుఁడు నందాపత్య మేలయ్యెఁ! ద చ్చరితం చెయ్యది? రాధ యెవ్వరె తదిచ్ఛావృత్తి యేరీతిః శం కరుదేహంబున ఖైమి యొ ట్లొదవె? శ్రీ శాంతాంగజాతాక్షరో త్కరమే మంత్రరహస్య ! 7 మింతయును వక్కాణింపు మాకింపుగన్. - = . 163 - హారి విష్ణువు; ఆద్యుండు = (అందరికంటెను ముఖ్యుఁడు) మొదటివాఁడు; ఆఖ లాండ నాయకుఁడు = సమస్తలోకములకును అధిపతి; నందాపత్యము - నందునిబిడ్డ - శ్రీకృష్ణుఁడు, కదిచ్ఛావృత్తి ఆరాధయొక్క కోరిక; వీరీతికి ఎట్టిది? ఒదవికీ ఆ కలిగెను....తర్కము • శ్రీవిష్ణుని యంగమునుండి పుట్టిన యక్షరములపంక్తి; పక్కాణింపు = చెప్పుము. ఉ. నావుడు సూతుఁ డిట్లనియె నారద మౌనికి మున్ను మేచక శ్రీవుఁడు వుండరీకునిచరిత్రము దెల్పెఁ దదర్థవైభవం చే వినిపింతు మీరు వినుఁ డిందఱు సందియమెల్ల డిందల క్ష్మీనిభుదివ్యలీల cఱచేతఁ గనందగు దీన దీనుగన్. - 169 టీక, మేచక శ్రీవుఁడు = నీలకంఠుఁడు శివుఁడు; నందియ మెల్లక్ సందేహమంతయును; డింద" ఆ నశించఁగా; దీనికే ఈ నా • తెలియఁ జేయుచరిత్రమును వినుటవలన; దీనుగ - చక్కఁగా. క, అని సూతుడు వెండియు సర్జునసూకు విహారములు నిరూఢ్యాక్తుల వి న్నను వొప్పఁజెప్పఁదొడఁగె, మును వేదవ్యాసు' చనమున వినియునికిన్. టీ. . అర్జునసూతునిహారములు - అర్జునునకు సారథియైన శ్రీకృష్ణుని లీలలు; నిరూఢ క్తులక్ # ప్రౌఢపదములతో; విన్న సుపు, ఒప్పకో - నేర్పు ఏర్పడఁగా; వినియునికి వినియుండుటవల్ల. చ, ధనపతీమిత్రుఁ డట్లు ప్రమదా ప్రమదార్థముగా నుపన్యసిం చిన వచనామృతంబు శ్రుతిశీమలగా అడిగి బోధభూజునే చన మొనరించుట సఫలసంభ్రములై సమయూర రాజు వా హనముగ మౌను ಲದ್ಧಿಜಲ మాను భువంబులలీల వేఁగఁగన్, 171 టీక. భవవతీమిత్రుఁడు = కుబేరునికి మిత్రుఁడగు శివుఁడు; శ్రమదా ప్రమదార్థము గా తనభార్యకు (పార్వతికి) సంతోషము కలుగునట్లు; ఉపన్యసించిన ఆ వివరించిచెప్పఁగా; శ్రుతికీరులఁ 1.V. స్త్రీత ఈ. ఈ 2, ఈ యంత్ర. 3. చ.గాన్, 4. గాన్, 5. ఛ. వ్యాస. 6. కందిగి, ఈ. డిగి<noinclude><references/></noinclude> snu2m71o1y287ouve5ar2aguc9p5jk9 104 212599 554822 2026-04-28T07:23:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాస ము 1 111 172 గోళ్, డిగ్రీ = కర్ణప్ర దేశమార్గమున లోనికి దిగి; బోధభూజసేచనము, ఒనరించుట జ్ఞానమను వృక్షమును తడుపుట చేత; సఫలసంధ్రములై - తీరిన సందేహము కలవారయి; నమయూరరాజవాహ...' 554822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాస ము 1 111 172 గోళ్, డిగ్రీ = కర్ణప్ర దేశమార్గమున లోనికి దిగి; బోధభూజసేచనము, ఒనరించుట జ్ఞానమను వృక్షమును తడుపుట చేత; సఫలసంధ్రములై - తీరిన సందేహము కలవారయి; నమయూరరాజవాహనమునగ౯ = 'నెమలి వాహనముగాఁ గల కుమారస్వామితో కూడుకొన్నట్లుగా - కుమారస్వామితోఁ గూడ; అబ్ధి జలము, తను = సముద్రపునీటిని త్రాగు; మనంబులలీల" - మేఘములవలె; అలం. ఉపదం. సీ, జాలపాదము సంఫ్రిఁ గిలితంబగు సీతాబ్జముఖాతిఁ గుండె హస్తమునఁ గ్రాల బిరుదంబుఁ బొగడు,శ్రీశ్వరుశంఖ మనఁజాలి తన్నామముఖరతం ధర దనర్ప రజతా ద్రికూటగర్జత్కాళికాకృతి బృహదంసమున నిడ్డ మహతి పలుక నిగిడి సుషుమ్మ యీనిన పిల్ల వెలుఁగులవడు వున నెఱసంజజడలు నిక్కఁ తే. దెగిన చుక్క ధరణికి నేలెంచుకరణిఁ, దరణీజిత్ప్రభతో మేఘుపరణి డిగ్గి నందనీట శతానందనందనుండు, మజ్జనం బాడి బాలేందు మౌళిఁబాడి. టీక. జాల పాదమునంఘిక్ హంసపాదమునందు; కీలితంబగు = లగ్నమై యున్న; కంచె చామరము; సితాబ్దము భౌతికా - తెల్ల తామరవలె; శ్రీ లక్ ప్రకాళింకఁగా; (నారదుని యెఱ్ఱని చేతి యందు తెల్లని చానుగము కలదనియు, ఆది హంసపాదమున చిక్కు కొనియున్న తెల్ల తామరపూవువలె ప్రకాశించుచున్నదనియు భావము.] బిరుదంబుక్, పొగడు = సామర్థ్యమును, కొనియాడు; శ్రీశ్వరు శంఖము, ఆనఁజాలి = విష్ణుని పాంచజన్యమనఁదగి; తన్నామము ఖరకంధర ఆవిష్ణు నామస్మరణచేఁ బ్రతి ధ్వనించు కంఠము; (నారదుఁడు విష్ణు నామస్మరణ చేయుచుండఁగా ఆతని కంఠము పూరింపఁబడిన పాంచ జన్యమువలె ప్రకాశించుచున్నదని భావము.] రజతాద్రికూటగర్జత్కాలికాకృతిక్ = కైలాసపర్వతము చరియయందు ఉము దున్న కాఱుమబ్బు వలె; బృహదంసమును గొప్ప మూఁపుమయిని; ఇడ్డ ఉంచిన; మహతి, పలుక" = మహతీయను వీణ ధ్వనిచేయఁగా; [కారదుఁడు కైలాసమునలెదు, ఆతనిమూఁపు చరియవలెను, మేళవించిన వీణ, ఉఱుచుచున్న కాఱు మబ్బువలెను ఉన్న పని భావము.] నిగిడి - = - భించి; సుషుమ్న - సుషున్ను యను నాడి (నాడులు మూడు - అవి ఇడ, పింగళ, సుషున్ను అను నవి. సుషున్ను యిడా, పింగళల నడుము కుండునది.] ఈనిన - ప్రసవించిన; పిల్ల వెలుఁగుల పడువున కొ చిన్న కాంతులవలె; '840సంజజదలు | సంధ్యాకాలమువలె ఎఱ్ఱనైన జడలం; నిక్కర్ = వ్యాపించఁగా; నారదుని దేహము పై కలనుండి వ్రేలాడు జడలు సుషుమ్న నాడి పిల్లలను పెట్టినట్లు ఎఱ్ఱని శాంతులతో ప్రకాశించుచున్నపని యర్థము.] శరణిణిష్ప్రభతో సూర్యుని మిందు శాంతితో, మేముసరణి – మేఘమండలపు దారినుండి; శతానందనందనుఁడు = బ్రహ్మకుమారుఁడైన నారదుఁడు; నందనీట కనందానది జలమున; మజ్జనంబాడి - స్నానము చేసి బాలేందుమాళి ఆ చంద్ర శేఖరుఁడగు శివుని; పొగడి = కొనియాడి, అలం. ఉపమ, - చ. తటపుటబిల్వభూరుహవితానల తానవ పుష్పనిష్పత జ్జటిలమధూళి ధూళిభ వ సౌరభమార! భ్రమింపఁజొచ్చె నీ చ్చట వన దేవతో ద్ధత కుచద్వితయ శ్రితయ ముద్దను చ్ఛటలఁ ఒదటాలున వెడలు సారపుఁ దావుల లోని లాగుచున్". .......= 178 ఒడ్డులయందు (ప్రక్కలయందు) న్న మారేడు చెట్లగుంపు యొక్క తీగలనున్న పూవులనుండి రాలుచు, ధారారూపమగు తేనెతుంపుల పరిమళము; వన...... చ్ఛటలక్ = వనదేవతల నిక్కిన చనుగవలయందలి యష్ కర్షనముఁబోలిన కాంతులతో; (కర్పూరము, ఆగరు, కస్తూరి, కక్కోలములు కలిపి నూరిన అంగరాగము యష్ కర్దమము.] 'తటాలునకా, వెకలు . 1.శ.ఈ. వ్రేల. 2. ట. దటిల్లనస్. చ. దటాలనన్. 3. క. దావులు ద్రో. చ. దావులతో<noinclude><references/></noinclude> cu42az103o7an88ip7p47sj0lu09i5m 104 212600 554823 2026-04-28T07:23:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '112 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఆకస్తాత్తుగా వ్యాపించునట్టి; సారపు రావుల త్రోవలు గాఢమైన పరిమళములతోఁ గూడిన దారులందు; ఆగుచుకొ" = నిలుచుచు; శ్రమియింపజొచ్చెన్ = తిరుగఁజొచ్చినవి ! - ఔర ! = ఎ...' 554823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>112 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఆకస్తాత్తుగా వ్యాపించునట్టి; సారపు రావుల త్రోవలు గాఢమైన పరిమళములతోఁ గూడిన దారులందు; ఆగుచుకొ" = నిలుచుచు; శ్రమియింపజొచ్చెన్ = తిరుగఁజొచ్చినవి ! - ఔర ! = ఎంతఆశ్చర్యము! (అని నారదుఁ డనుకొనుచున్నాఁడు. ముందు అయిదు పద్యములును నారదకృశవర్ణనరూపము లే.] ఆలం. . B . తే. ఉచిత నేపథ్యయుతలయ్యు నురగసతులు, సిఘ్న నిజమౌళిమణీష్బు ణివిఘ్న లబ్ది నభికసంకేతములకు రేలరిగి యరిగి తిరుగు మొగ మైన చిక్కుల తెరువు లివిర ! టీక. ఉరగనీతులు - నాగయ్యవతులు; ఉచిత నేపధ్యయుక్తుల మ్యు అభిసరణమునకు అనుకూలవఁగు వేషముతోఁ గూడినవారయినను; రేలు = రాత్రులు; అభికసంకేతములకు" = ఠమ ప్రియు లేర్పఱచిన రహస్యస్థలమునకు; అరిగి, యరఁగి = పోయి, పోయి; నిన్ను లబ్ధిక్, (తము) తెలియఁజేయు శిరోమణిశ్యముల శాంతులవలన; ఆటంకము కలుగుటచే; తిరుగు మొగమైన వెనుకకు తిరిగిపోయిన; చిక్కుల తెరువులు చిక్కయినదారులు; ఇవిర! ఇవికదా! (ఇచట నిఘ్న స్వాధీనములైయుండెడి' అని పూర్వటీక, అది సరికాదు.] అలం. విదనము. ఉ. వ్యాళక రాళకుంభములు వచ్చుట ! గ్రుచ్చుటఁణో లెఁ బచ్చిము త్యాలు సభాగ్రథారలకు నాభరణాచరణం బొనర్ప నీ జైలుగృహస్థులఁ జ ల్పెడు నిద్దురలౌర ! గట్టురా చూలి వయా వావురము సూడుకుఁబట్టు మహో గ్రసింహముల్. 175 టీక. గట్టు,..... నావురమున్ = పార్వతీ దేవికి వాహనమగు సింహమును; సూడుకుఁట్టు విరోధించు; మహో గ్రసింహముల్ = మిక్కిలి భయంకరములగు సింహములు; వ్యాళకరాళకుంభములం దుష్ట గజములయొక్క విశాలములగు కుంభస్థలములను; వచ్చుట = చీల్పుట; గ్రుచ్చుటఁవోలె గ్రుచ్చుకొన్నట్లుగా; నఖాగ్ర ధారలకు గోటికొనల మొదలకు; ఆభరణాచరణంబు, ఒనర నగ యగుటను పొందింపఁగా; ల కలంబర్ = మంచుకొండ గుహల నెడు ఇండ్లయందు; నిద్దురలు, సక్సెడు " = నిద్దురపోవుచున్నవి ! ఔర! = ఎంశయాశ్చర్యము ! ఆల), ఉపమ, " సీ, కాఁబోలు నిని గణ గ్రారుణి కల్పితానల్పవిహార గేహాంగణములు కాఁబోలు నీవి చరతచరచారు సనీ సముదగ ళిత భూషా స్త్రజములు కాఁబోలు నిని దశన్యాంఘి విన్యాస ధన్యాసకృత్కే మాన్య గుహలు కాఁబోలు నివి మోదక ప్రియ ప్రబలడంత వ్రాల నిర్భిన్న థాతుఖనులు తే, తెలియఁ గాఁబోలు నీవి వహ్ని తిలకచలక, పర్ధనిర్దోష సుర సరిద్భహుళ లహరి గహనకుసుమాయమాన శీకరసి హత, శీతలతలో తద్రు పోతకములు . 176 జీక. గణ..... హాంగణములు - ప్రమథగణ శ్రేష్టులు ఎక్కువగా విహరించు నిండ్లముంగిళ్లు; చరణ్ . ప్రజములు గా తిరుగుచున్న గంధర్వ స్త్రీలరాయిడి వల్ల రాలిన అలంకారములగు హారములు; దక్ష.......గుహలు = పార్వతీదేవి అడుగులు పెట్టుటచేత కృతార్థములును, పెక్కుసారులు క్రీడించు టచే గౌరవించఁబడినవియు నగు గుహలం. (ఇచట పూర్వటీకలో 'ధన్యాపకృల్కే ఆను చెడ సళ్ళల్కేని ' అని విడఁదీసి 'ఒకానొకప్పుడు శ్రీడించెడి క్లామ్యమయిన గుహలు' అని అర్థము వ్రాయబడినది.] మోదక ఖనులు జనినాయకుని బలిష్ఠములగు దంతము లను సిఁటెలచే పొడువఁబడిన జేగురు మొద లగు వాని గనులు; (పూర్వటీశలో ఈపద్యము తొలి పాదమున 'గణ గ్రామణిగణాధిపతి' అని అర్థమూ వ్రాయఁబడినది; ఈ యర్థమునట గ్రహించిన నీ పాదము పునరు క ప్రాయమగును. ] వహ్ని .... చ. గ్రచ్చు. 2. ఈ వాత, పోక<noinclude><references/></noinclude> pp886yogg7gekcii52wxlr2zc0ng9mz 104 212601 554824 2026-04-28T07:23:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '== ద్వి తీయా శ్వాస -ము . 113 కములు-వహ్నితిలక ' అగ్ని తిలకముగాఁ గల శివునియొక్క; చల - కదలుచున్న; శవర్ధ = జటా జూటమునందలి; నిర్దోష. జ దోషము లేని - పవిత్రమైన; సురపరిత్ = గంగానదియొక్క; బహుళ ఎక...' 554824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>== ద్వి తీయా శ్వాస -ము . 113 కములు-వహ్నితిలక ' అగ్ని తిలకముగాఁ గల శివునియొక్క; చల - కదలుచున్న; శవర్ధ = జటా జూటమునందలి; నిర్దోష. జ దోషము లేని - పవిత్రమైన; సురపరిత్ = గంగానదియొక్క; బహుళ ఎక్కువైన; లహరి = ప్రవాహములనెడి; గహన = అడనియుదు. [ఇట ప్రాంతటీకలో 'ప్రవాహము నందలి అడవిలోని' అని కలదు.] కుసుమాయమాన - పూవులుగా చేయఁబడిన; శ్రీకర - తుంపరల యొక్క; నిసాక = పడుటచే; శీతల చల్లనైన; తల భూమియుదు; ఉత్థ = పుట్టిన; ద్రుపో తళములు - మొక్కలు. (శివుని జడలలోని గంగయొక్క కుందరలు పూలవలె నేలరాలగా, అచ్చటి భూమి చల్లబడెననియు, అచట చిన్న చిన్న మొక్కలు లేచినవనియు నభిప్రాయము.] అలు. ఉపమ. తే. రాజతాహార్యగో రాజ రాజమునకుఁ, జంద్ర శేఖరవరకకుచ్చారువునకు 2 . నీ సహా సింధు పుస్తకంఠరీము నిగిడి, డాలు దీపించెనిదె గంగడోలుఁబోలె. 177 టీక. రాజితా.. రాజమును కైలాసపర్వతము అను వృషభమునకు; చంద్ర చ్చారు. పునకు - శివుఁడను మూఁపుచే చక్క నగుదానికి; ఈ మహాసింధుపు - గొప్పనదియైన యీ గంగ; ఉపకంఠ సీతు" - కంఠసమీప ప్రదేశమున; నిగిడి వ్యాపించి; గంగడోలుఁబోలెడ్, డాలుదీపించెగా ప్రకాశిందెను. అలం, రూపకము, ఉపమ. ఉ. ఈ పృథివీధరంబున ని భేంద్ర తటోట్క ఉదాన థార లై ద్వీపవతీతరంగతట విస్ఫుట శైవలకంబళంబులై తాపసబాలిశా శ్రవణ ద త్తెయవాంకుర భూషణంబు లై రేపు దమంబు సేయు శబరీ కబరీ నిరిసనీలిమల్. 18 టీక. ఈ వృథిరీధరంబున " = ఈపర్వతముందు; శబరీ..... నీలిమల్ = బోయఁపడుచుల జుట్టుయందలి దట్టనుగు నలుపులు; ఇకేంద్ర... ధారలై = గొప్ప యేనుఁగుల చెక్కిళ్లయందలి గొప్ప- మదధారలగుచు; ద్వీపవతీ...కందళంబులై = గంగానదియొద్దున ప్రకాశించు నాచు మొలకలగు చును; తాసనభూషణంబులై మునికన్యల చెవులకుఁ బెట్టఁబడిన గడ్డి మొలకలను గలుగుచును; రేవులు వగలు; శ్రమంబుసే.యుక్ = చీఁకటిని కల్గించును. అలం. ఉల్లేఖము. క. ఇటు లనుచుఁ దోచి చని ముం దట ముని గనుఁగొనియె వేల్పుదళములు గొలువ ఘటపటుక ప్రముఖముహా జటిలులతో వచ్చు నాభుజగ భుగ్వాహున్. టీక. శ్రోచి = ముందుగా సాగి; వేల్పుదళములు - దేవసేనలు; కొలువī = 179 భుట. . . . . . జటిలులతో క్ = ఆగస్త్యుఁడు మొదలగు గొప్ప మునులతో ఁగూడ, ఆ భుజగ భుగ్వాహుక్= పాము లాహారముగాగల నెమలిని ఎక్కిన కుమారస్వామిని. మ. శని యేకారణ మేఁగుదెంచిరికొ యీ కాసూధరుం డీము సుల్ కనఁ జి త్ర్యంబకుఁ గంటిఁగంటి; స్వకృతస్కాందో క్రియం దావహి ల్లిన సందేహముఁ దండ్రి చేఁ దెలియ హాళిక వీరిఁ దోకొంచుఁ గ్రౌం చనగోద్భేదియు వచ్చె నిట్లగుటకు శంకింప నింకేటికిన్. 180 జీక. వికారణము = ఎందులకు; కానూధరుండు = కుమారస్వామి - శక్తిని ధరించినవాఁడు; ('కాసు' కుమారుని యాయుధము పేరు] కంటిఁగంటి చూచితి, చూచితిని - ఎఱిఁగితిని; 1. క. దిత. ఈ త్కట. 2. ట. తండము నిలుపన్. 3. క. రామాధరుం. ట. తారాసూదనం, ఉ.క. కంటి. పాండురంగ 15<noinclude><references/></noinclude> 3393xlblrkvlvf3zl3lnpq2mix8qvut 104 212602 554825 2026-04-28T07:23:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '114 పాండురంగమాహాత్మ్యము తెలిసికొను నాసక్తి వేత; వీరిక్ - ఈమునులను; స్వకృతస్కాందోక్తియందు" - తాను రచించిన స్కాందపురాణమునందు; ఆపహిల్లిన - కలిగిన తండ్రి చేశా ఆ తండ్రి వలన; తెలియం...' 554825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>114 పాండురంగమాహాత్మ్యము తెలిసికొను నాసక్తి వేత; వీరిక్ - ఈమునులను; స్వకృతస్కాందోక్తియందు" - తాను రచించిన స్కాందపురాణమునందు; ఆపహిల్లిన - కలిగిన తండ్రి చేశా ఆ తండ్రి వలన; తెలియం గోళి" తోకొందున్ = తోడు తెచ్చుకొనుచు; గ్రూచనగ్ళో రిజ్ స్వామియును 9. శ్రీ చ విదారకుఁడగు కుమార క. శరవణభవయుతు లగు నీ, పరమమునులు శ్రోతలఁట ! యపార ప్రజ్ఞా కరుఁడు నిశాకరశిశు శే,ఖరుఁడు హరుడు వక్తయఁట ! యగమ్యము గలదే 181 టీక. శరవణభవంతులగు కుమారస్వామితోఁ గూడియున్న; అపార ప్రక్షాకరుఁడు = అంతులేని ప్రతిభకు నిధి; నిశా......" .. శేఖరుఁడు = బాలచంద్రుఁడు తలమానికముగాఁ గలవాఁడు. హరుఁడు; వక్త = చెప్పువాడు; అగమ్యము = తెలియరానివి. = తే. అతిరహస్యంబు శుద్ధంబు నాజనంజ, వార్తిహరణంబు ను నెద్ది యడిగెనొక్కొ 1 కొదుకు సర్వజ్ఞువిజ్ఞాసకుశలు ధర్మ, మర్మ నిర్ణయవాఙ్మయమహితు- దండ్రి. 182 టీక, ఆజవంజవార్తిహరణంబు సంసారదుఃఖమును హరించునది; ధర్మ... మహితంతో ధర్మ రహస్యములను నిర్ణయించు జ్ఞానమున గొప్పవానిని; తండ్రి = శివుని. = మ, మును పుట్టెం బ్రకృతిం దచుంబును రజంబుకొ సత్త్వము న్నాఁగ; నం దుఃనిలింపారులు తామసాత్మకులు ; మర్త్యుల్ రాజసుల్; సాత్వికుల్ దనుజద్వేషణు; లందుఁ బూజ్యులు నితాంతఖ్యాతి నాని గల్ ఘనుఁ డందింద్రుఁ డతీంద్రు డీశుఁ డముకుల్ గా రెవ్వరు.) దత్సరుల్. 188 టీక మును = తొలుత; నిలింపారులు దేవశత్రువులు రాక్షసులు; తామసాత్మకులు తమోగుణ ప్రధానులు; మర్త్యుల్ మనుష్యులు; రాజనుల్ రజోగుణముకలవారు; సాత్త్వికుల్ సత్త్వగుణ ప్రధానులు; దనుజద్వేషణులు - రాక్షసులను ద్వేషించు దేవశలు; అందున్ = మువ్విధముల వారియందు; నిశాంతఖ్యాతి = గొప్పకీర్తియందు; నిర్జరుల్ m జీవతలు; ఘనుఁడు = గొప్పవాఁడు; ఆతీంద్రుఁడు = ఇంద్రుని మించినవాఁడు; ఈకుఁడుజు శివుఁడు; కత్సనుల్ జ అతనితో సమాన = ఉ. డక్కిన విష్ణుభక్తియు దృఢంపులిగక్తియుఁ గల్గు నమ్మకు ద్భ్కుటకు భజించు మతి పుట్టక కంపలఁబడ్డ కాకినై యక్కట! మోసపోయితిఁగదా ! పెను త్రిమ్మట నెంతవారికిగా దక్కునె! ముఖ్యసౌఖ్యము విశిష్టజనంబులో సఖ్య మందమిన్. = . 184 టీక. డక్కిన = దక్కిన - లభించిన; దృఢంపు విరక్తియం' దృఢమైన వైరాగ్యమును; అమ్మ రుద్భుళ్కటకు గాలి ఆహారముగా గల పాములు కడియములుగా కల శివుని; భజించు, మతి సేవించుబుద్ధి; కంపటఁబడ్డ కాకినై - అనావశ్యముగ త్రిమ్మరు వాఁడనయి; చెమ్మ త్రిమ్మట - పెద్ద త్రిప్పుటవలన - శ్రమవలన; ముఖ్య సౌఖ్యము - ప్రధానమగు సుఖము - భగవత్సేవ; విశిష్టజన సఖ్యము = గొప్పవారితోడీ తెలిమి; ఒండమిక్ = పొందకుండఁగ; అలం. అర్థాంతరన్యాసము, లలితము + శ్రద్ధర. ఐనం గానిము స న్నీయతిగురుఁడు విడం డా ప్తభృత్యుండుగా న నానాధీనంగా వైష్ణవసుఖదుఁడుగా ముత్కృపాపాత్రభూతుం I. చ. పరము. 2. క. నిలింపాదులుదాం. చ. నిలింపారులు, బాజానుజుల్. శ. 3. క. దు పేం ద్రు.చ. డతీంద్రుని ఉట. సఖ్యమంత్ దుహిస్<noinclude><references/></noinclude> duvjj4og564kcfb5oaebo1vqc6wpm2x 104 212603 554826 2026-04-28T07:23:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వా సము 115 విదండు = విడు డౌ సంచుం బ్రోచి గోప్యం బగునది తెలుపుగా బ్రార్థితుండై మురారి ధ్యానానూనాశయుల్ తుల్యదృశులు దమశిష్యాళి భావింతు రెండున్. 195 టీక. యతిగురుఁడు = యత...' 554826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వా సము 115 విదండు = విడు డౌ సంచుం బ్రోచి గోప్యం బగునది తెలుపుగా బ్రార్థితుండై మురారి ధ్యానానూనాశయుల్ తుల్యదృశులు దమశిష్యాళి భావింతు రెండున్. 195 టీక. యతిగురుఁడు = యతు (యోగులకు గురువైనవాఁడు - శివుఁడు; వఁడు; ఆ స్తభృత్యుండుగా ఆప్తుఁడగు సేవకునిగాను; వన్మానాధీ ముండుగాక్ గౌరవపాత్రుని గాను; 'వైష్ణవసుఖదుఁడు గాళ్ - విష్ణుభక్తులకు సుఖమును కలిగించువానినిగా; మక్క- సాపాత్ర భూతుండు = నేను దయశలఁవఁదగినవాఁడు; గోప్యంబగునది = రహస్యమైనదానిని; మురారిధ్యానా చూనాశయుల్ ఆ విష్ణుధ్యానముచే గొప్ప మనసుకలవారు; తుల్యదృకులు పక్ష పాఠములేక, నమ దృష్టికలవారు; భావింతురు ఆదరింతురు. అలం. అర్థాంతరన్యాసము. క, కావున శరణము వేఁడెద, నా వైష్ణనసార్వభౌము నడిగెడ నాకు గావలసిన యర్థము లా, దేవుండును దెలుపు: 'దేటతెల్లముగాఁగన్. టీక, వైష్ణవసార్వభౌము = విష్ణుభక్తులలో శ్రేష్ఠుని; తేట తెల్లముగాఁగళ్" = స్పష్టముగా- క. అని నిశ్చలతరనిశ్చయ, మున నారదుఁ డరిగే సురసమూహవాసం బునకుం గైలాసమునకు, ననుబింబితశాంభ వాట్టహాసంబునకున్ . 185 187 టీశ. నిశ్చలకరనిశ్చయమున = చలనములేని అభిప్రాయముతో; సురస సూహావాసం 0 నకు = దేవతల గుంపునకు నివాసమగు దానిం గూర్చి; అనుబిబిక.... హాసంబునకు " శివుని అట్టహాసము (పెద్దనవ్వు)ను బోలిన దానిం గూర్చి తెల్లనైన దానిని గూర్చి యనుట. అలం. ఉపను, నీ. నగధన్వివాహనం బగు గోవృషము అంకెలనఁ బోలు ఘంటామహాశ్వణములు హర శిరశ్శశి రేఖయపరావతారంబు లనఁబొల్పు సేవాగతాబ్జముఖులు కాద్ర వేయాశల్పకంఠమూలచ్ఛాయ లన బొల్పు నగరుధూపాయతంబు లీశానభూషణా హిస్ఫటా మణికాంతు లనఁబొల్బు రత్నదీపాంకురములు తే. ఖండ పరశుతను ప్ర భాఖండదుగ్ధ, జలధిజలశీ ; రము లనఁబొలుచు వేల్పు 3 టేలికలు చల్లువూవుదోయిళ్లు గెలు, నగము మునిముఖ్యునకుఁదృశానంద మొస:R. టీశ. నగధన్వివాహనంబగు - కొండ (మేరుపర్వతము) విల్లుగాఁ గల శివుని వాహనమైన; మంటామహాక్వణములు ఘంటా నాదములును; హరతారంబులు ఆ శివునికలమానికముగు చంద్ర కళయొక్క రూపాంతరములు; సేవాగ శాబ్జముఖులు = శివుని సేనింపవచ్చిన స్త్రీలును; కాద్ర "పోయా...... ర్భాయలు ఆ పాములు ఆధరణములుగాఁ గల శివుని కంఠకాంతులు; అగరుధూపాయ కంబులం 13 = ఎక్కువైన ధూపములును; ఈశాన... కాంతులు శివునినగలగు పాముపడగలయందలి మణుల కాంతులు; ఖండపరశు...... శ్రీకరములం. శివునిదేహకాంతి యను ఆఖండమగు పాలసముద్రపు నీటితుంబరలు; వేల్పుటేలికలు - దేవతా ప్రభువులు: పూవుదోయిళ్ళు = పుష్పాంజలులును; నగము = కైలాసపర్వతము; దృగానందము = కన్నులపండువును; ఒకఁ గె" = కలిగించెను. ఆలం. నీ, ఆండ నెత్తాన హైమసాలావళీ వేల్లితంబగు బలం వీడు గాంచె *నావీటి నడుచక్కి సభిరామ శుభవిభాధగధగాయిక మొక్క నగరు గాంచె నామహా ప్రాసాద మల్లనల్లన డాసి వాకిట నొక 76 సివదనుఁ గాంచె నాకపిలపనుచే ననుమతుండై చొచ్చి చని యొక్క ముత్యాలచవికఁ గాంచె 1. క. కేట. ఈ డేట, 2, 3. యుకంబు, 3. ట. చేరికలు. 4. చ. నగరు. 5. చ. మొద వె. 6. చ బత్తి, ఈ.ఈ. నిప్వేటి. 7.క. కీశ. చకడి 8. ట, లవదను చే<noinclude><references/></noinclude> mvrsiih9r9a7oap8f0ox5acvt9dp4cj 104 212604 554827 2026-04-28T07:23:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '116 = పాండురంగమాహాత్మ్యము కపిపదనుకో" - తే, నందు విధు శాంత వేదిఞభ్యంతరమున, ద్వీపీచరో పరిస్థ: దీని తొక్క కోటినిభ మైన యొక నిరాఘాటని "ఘ, నికుఁమ ప్రభఁ గాంచె నిర్నిమిషదృష్టి, 189 టీక. ఆకొ...' 554827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>116 = పాండురంగమాహాత్మ్యము కపిపదనుకో" - తే, నందు విధు శాంత వేదిఞభ్యంతరమున, ద్వీపీచరో పరిస్థ: దీని తొక్క కోటినిభ మైన యొక నిరాఘాటని "ఘ, నికుఁమ ప్రభఁ గాంచె నిర్నిమిషదృష్టి, 189 టీక. ఆకొండ నేత్తానః = ఆకై తాసమందలి విశాలముగు సమ ప్రదేశమున; హైముసాలావళీ వేల్లికఁలగు = బంగరు ప్రాకారములచే చుట్టుకొనఁబడిన; ('వేల్లితంబు = ప్రకాశించునది' అని పూర్వ టీక.] బలసీడు = గొప్పపట్టణమును; ఆవీటినడు చక్కి ఆపట్టణపుడుధ్యస్థలమున; అభిరామకుభ విభాధగధగాయితము = ఇంపై మేలయి కళకళమని ప్రకాశించు; నగరు = - సౌధము; ఆ మహాప్రాసాద ఆగొప్ప సౌధమును; అల్లనల్లనక్ మెల్లమెల్లఁగా; 'డాన్ సమీపించి; గజాన్యుని; కసిలపనుచేక్ = వినాయకునిచే; ముత్యాలచవికర్ = ముత్యాలమండపమునకు విధు... ...... కరమున = చలువరాతితిన్నినడుమును; ద్వీప సిధము పులితోలిపై కోటిసూర్య ప్రభలతో ప్రకాశించునది; నిరాఘాట ప్రభ మీరఁణాలనీ పియు, దోషము లేనిదియు, 'సాటి లేనిదియు నగు కాంతిని; న్నిమిషదృష్టి తెప్పపాటు లేని చూపుతో; కాంచెజ్ = చూపేరు. ఉ, కాంచీ విరించినందనుఁడు కన్నులు బిమ్మిటి నొంద డింది యొ క్కించుక కొంకుదేఱి కనియెగా దదుద గ్రామహో గ్రదీప్తిలోఁ బంచముఖు శిఖీక్షణవిభాసిలలాటు మరుజ్ఞురీధర సంచిక సత్కృపారసవశంవదు నాదిక పిక్ వృషాకపిస్. = 1 190 టీక. నిరించినందనుఁడు = బ్రహ్మకొడుకు - నారదుఁడు; బిమ్మిటికొంద = సంకోచము పొందగా - జిగేలుమనఁగా; డింది = తొట్రుపడినవాఁడై; కొంకుదేఱి - సంకోచము వీడి; తదుర్ర మహో గ్రదీ ప్తిలో " = మిక్కిలి భయంకరనుగు నా తేజస్సులో; పంచముఖుక్ = ఐదు ముఖములు కలవానిని; శిఖీ లలాటు నిప్పుకంటిచేఁ బ్రకాశించు నుదురు కలవానిని; చురుఙ్ఞు రీధరు ఆకాశగంగను దాల్చిన వానిని; సంచిత వశంవదుకో." = కూడఁ బెట్టిన కర్మము (పుణ్యము) నకు దయచే వశమగునానిని; ఆదిక - ప్రధాన చైతన్యమైన వానిని; వృషాకపిక్ - శివుని; కలియె . చ. విడువని వైరవృత్తిఁ దఱివేచి రతీశుఁడు చేతికృత్తి నే శిరసు గ్రుద్దిన నయ్యలుఁ గెల్లఁబోయి లో నడఁగ బహీఃస్థతత్ త్సరు'పదార్పిత సూకరదంష్ట్ర కైవడి జడముడిఁ జంద్ర రేఖ వెదచల్లఁగఁ జల్లని చిన్ని వెన్నెలల్. ఆలం +191 టీక. వైరవృత్తి - బాగ చే; తండ్రి - సమయము; రతీకుఁడు - మన్మథుఁడు; ఎక్కుడు, రధనంబున = ఎక్కువతొందరతో; అయ్యలుఁ గొల్ల ఆ యాయ ధము (కత్తి) అంతయును (పూర్తిగా); పోయి ఆ లోనికి చొచ్చి; లోక్, అడంగళ్ శిరస్సులో ఆణఁగిపోంగా; బహిః...... కైవడి!" ఆ బయట కానవచ్చుచున్న దాని కిడిగా, పందికోరవలెనున్న; వెదచల్లఁగర్ వ్యాధింపు జేయంగా, అలం. ఉపమ, F ఉ. కుంకుమపంకశోణ యగు కొండల మండలనాథుపట్టి వా మాంకము దానక్ ఘణ ఘణారవభూరికపాలమాలికా లంకృతు లోంకృతుల్ కొదువులా గడరూ దటవిద్రుమద్రుమ క్రేంకృతి శారి సారసపరీతను థానిధిరీతిఁ గ్రాలుచున్. 1, 5. సర్పిత, చుట, బేదార్చికు 192<noinclude><references/></noinclude> dq2nxwvzuh865w26t3jc9hykc12uyh1 104 212605 554828 2026-04-28T07:24:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వీ తీ యా శ్వా సము 117 => . కుంకును కంకశోభి, యగు కుంకుమకద్దమముచేఁ బ్రకాశించు; కొండలముండలనాథు -పార్వతి; వామాంకము, ఎడమతొడను; చేరఁగా; ......00 కృతులు = ముణఘుణమని ధ్వని చేయు పురుకలనగలు; ఓం...' 554828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వీ తీ యా శ్వా సము 117 => . కుంకును కంకశోభి, యగు కుంకుమకద్దమముచేఁ బ్రకాశించు; కొండలముండలనాథు -పార్వతి; వామాంకము, ఎడమతొడను; చేరఁగా; ......00 కృతులు = ముణఘుణమని ధ్వని చేయు పురుకలనగలు; ఓంకృతుల్ - ఓంకారములను; నొడుపులాగు। ఆదరణ - పలుకునట్లు ప్రకాశింపఁగా; తట సుధానిధిరీతితో ఆ ఒడ్డున నున్న పగడపు చెట్లపై శ్రీంకారములు చేయుచున్న చాతకపక్షులు గల పాలసముద్రమువలె; కాలుచు - ప్రకాశించుచు. (ఇచట పూర్వటీకలో "సారనపరీక్ష - తారురచేత చుట్టఁబడిన; సుధానిధిరీతి చంద్రు నివిధమును” ఆనియున్నది. అది సంగతముగా లేదు. ] శివుఁడు పాలసముద్రమువలెరు, పార్వతి కుంకుముకోణ యగు టచే పొగడపు మ్రానివలెను, పురుకలధ్వని చాతకముల క్రేంకారములవలెను ఉన్న నని అర్థము అలం. ఉపమా. చ, ఉమ 'పసుపాడి మోముతడి యొత్తిన హత్తిన తన్ని శాంకర క్కమలద ళాంజనాంకకటకంబుగ నింబగు చేలఁ గేలి వి భ్రరగతి: గప్పినాఁ డనఁగఁ బచ్చనినల్లని చారల మనో రమ ద్వీపిరాజిరత్నము యత్నము మీఱఁ బాల్చుచున్. నన్ = 198 టీక. ఉమ పార్వతీదేవి; పన్ను సాడి పసుపుపూసికొని, స్నానము చేసి; మేనికడి యొత్తి దేహము పైనుండు తడిని ఒత్తగాః హత్తిన : '= అంటుకొనిన; తన్ని శాంక కంబుగణా = ఆ పనపుగుఱుగులతోడి తామరలవంటి కన్నులయందలి కాటుకగుఱుతులకు మేలిమిగా; ఇంబగు - ఇం పైన; చేలక్" = వస్త్ర ముకు; కేలివిభ్రమగతి - ఆటయందలినిలా సపు కోరిక నేత; మనోరమదుగు మనోహరమైన; ద్వీపిరాడ జినరత్నము = మేలయిన పులిచర్మమును; అలం. ఉపమ, ఉత్ప్రేక్ష. ఉ. దండన మస్క్రీయాభిరతిఁ దండములై బలభిస్తుఖామరుల్ తండు సువర్ణ దండనుఁ ఖతాడనభిన్న కిరీటులయ్యుఁ బెజ్ జండితనంబున మిగుల సందడి సేయుచుఁ జొచ్చి రాఁ గృపం బండిన నిండుఁ జూపుపయిఁ బక్వఁగ వారల గారవించుచున్. టీక. దండనమసియాభిరతిజ్" - దండ ప్రణామము నాచరించుకోరికతో; కండములై గుంపుగాఁ గూడినవారై; బలభిస్త్మఖాసురుల్ = ఇంద్రుఁడాదిగాఁగల దేవతలు; తండు 194 లయ్యు" శివకింకరుఁడగు నంది యొక్క బంగారు బెత్తముచే; కొట్టుటవలన పడిన కిరీటములు కలవారైనను; వెజ్, చండితనంబునక్ … "పెద్ద మూర్ఖతచేత; కృప, పండిన నిండుఁ జూపు - దయ కలచూపు; బయిజ్, పర్వఁగతో N వారిపై, వ్యాపింకఁగా; గారవించుచు - గౌరవించుచు, తే. చరణఠోపకంఠ నిషణ్ణవృషభ, రాజకకుదర్పితాంఘ్ర సరోజుఁ డగుచు నిండుకొలువున్న దేవ తామండ లేశు, నీకు దగ్గఱి మ్రొక్కి యోగీశ్వరుండు, 195 టీక. చరణ...... సరోజుఁడు = పాదముల సమీపమునఁ గూర్చున్న నందీశ్వరుని మూఁపు పై కుందెఁబడిన పద్మములఁబోలు పాదములు కలవాఁడు; దేవతామండలేశుక్, దేవతలకు ప్రభువగు వానిని; దగ్గతి సమిపించి. = = క, కనదధర కాంతిపల్లవ,మును దశనద్యుతి లతాంతమునుగా వాక్పూ జన మొనరించెఁ బురారికిఁ, దనివిసనక మౌనికులవతంసుఁడు వేడ్కన్, 196 1. చ, ట, పన పాడి, 2. చ. రాజ. 3. 1. నిమ్మగు. చ. నింబగు. 4. గట్టినా.ట. గట్టినా, 5. ట. సనక మానితముఁడు,<noinclude><references/></noinclude> piilj0j5bvhh9i5r9oby7kf4sovswcr 104 212606 554829 2026-04-28T07:24:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '118 పాండురంగమాహాత్మ్యము జీక. కనదధరకాంతి = ప్రకాశించు పెదవిశాంతి; పల్లవమును = చిగురును; దశనద్యుత దంతకాంతి; లతాంశమును గాక్" జ పుష్పమును శాఁగా; వాక్పూజనము = స్తుతించుటయను పూజను; క...' 554829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>118 పాండురంగమాహాత్మ్యము జీక. కనదధరకాంతి = ప్రకాశించు పెదవిశాంతి; పల్లవమును = చిగురును; దశనద్యుత దంతకాంతి; లతాంశమును గాక్" జ పుష్పమును శాఁగా; వాక్పూజనము = స్తుతించుటయను పూజను; కనివి, చనక ఆ తృప్తితీఱక; ఒనరించె" = చేసెను. ఆలం. రూపకము. తే. కాళరాత్రీకుఁ డగు నీకుఁ గడిఁదితమము పుండరీకాయుఁ డగు నీకు భూరిరజము సత్కృపాంభోధి యగు నీకు సత్త్వదృతియు ననుగుణంబులు మూర్తిత్రయైకనిలయ ! - " = 197 టీక. మూర్తిత్రయైకనిలయ! ఆ సశ్వరజస్తమోగుణాత్మకములగు మూఁడుమూర్తులకును నిల యదువగు నో పరమేశ్వరుఁడా ! కాళరాత్రీశుఁడగు = దుర్గాదేవికిధర్తవగు; కడిదితమము = ఆసా ధ్యమగు - దట్టమైన, తమోగుణము; (రాత్రి పక్షమున చీకటి). పుండరీకాథుఁడగు = తామరపూవు తోసమానదుగు శాంతి గలః భూరిరజము ఎక్కువైన రజోగుణము (పూవుపష్మఁన పుప్పొడి); సక్కృపాఁ భోధియగు = గొప్పదయాసముద్రుఁడవగు; సత్త్వదృతియ = సత్త్వగుణము (సముద్ర పక్షమున జలచరములు) కలిగియుండుటయు; అనుగుణంబులు, యుక్తములు. ఆలం, శ్లేష, కావ్యలింగము, ఉ వేద వివాద గోష్టిఁబడి వృద్ధుల బుద్ధులఁ గొల్వవచ్చు శ్రీ గాదిలియై 'మెలంగఁ గలకాలను గ్రాలఁగవచ్చు. నిచ్చకుం భోదిడు నవ్య భవ్యసుఖముల్ మఖమూల్యము లొందవచ్చుఁ"గా కే దొంకేటికిం దొరకు నీవు విషాగ్నుల నాజ్ఞఁ బెట్టుటల్. 13 198 "పెద్దలను; టీక. వేదవివాదగోష్ఠిగా, వడి వేదచర్చలయందు మునిగి; వృద్ధులతో బుద్ధులక్" " మనస్సులందు; కొల్వవచ్చుకో" - జీవింపవచ్చును; [బ్రహ్మ వేదచర్చలందు మునిఁగి - కష్టము లేక యున్నాఁడని ధ్వని.] శ్రీ ఆ సంపదః గాదిలియై - ప్రేమగల బై; మెలంగళ్ = చరించగా; కల కాలము = శాశ్వతముగా; కాలంగవచ్చుకో - ప్రకాశింపవచ్చును. [విష్ణువు కష్ట వెంఱుఁగక కల శాలను శ్రీదేవితోఁ గూడి యున్నాఁడని ధ్వని.] ఇచ్చకుజ్, ప్రోదిడు = కోరికలను వృద్ధిపొందించి నెఱపేర్చు; [ప్రోది+యిదు - ప్రోదిడు - ఇకారసంధి.] నవ్యభివ్యను ఖముల్ క్రొత్తవైన లి సుఖములను; మఖమూల్యమఁలం = యజ్ఞములకు వెలలైనవానిని; (ఇంద్రుఁడు ఏకష్టములు లేక యజ్ఞ ముల నొనర్చి సమస్తభోగములను అనుభవించుచున్నాఁడని ధ్వని.] విపాగ్నులతో కాలకూటవిష. క్వాలలను; ఆనఁబెట్టుటల్ = విజృంభించకుండ ఆటంకపఱచుటలు, [కాలకూటాగ్నిని అడఁచి యాజ్ఞ పెట్టుట శివునకేగాని వేరొకరికి సాధ్యపడలేదని భావము.] . = 199 క. అని పలుకు సిద్ధసంయమిఁ, గనుఁగొని కృపమీఱ నీలకంఠుడు రా ర మని కూర్చుండుటకుం దగ, ననుజ్ఞఁ గావించె హాసపార్థాధరుఁడై . టీక. సిద్ధసంయమి" = సిద్ధముని యగు నారదుని; హాససార్థాధరుఁడై - చిఱునవ్వుతోడై పెదవీశలవాఁడై. క. కలహాశనముని చెన్నగు, నలికే క్షణం సవిధవసుధ నా సీనుండై పలిమలపురోధరిత్రిF, 'మొలచిన ప్రత్యంతకుధరమునకుఁ దరంబై, .. 200 1. క. నలం. ఛ. ట. వను. 2. క. గొల్పవచ్చు. చ. ట. గొల్వవచ్చు. 3. చ. ట. మెలంగు క,లం, చటకం, 5, క, కావలి చట, నాక్షం 6.. క. సాంబ్రాంచ. సార్థా<noinclude><references/></noinclude> k5pwi1nd5zzu6wshuwwtqpgr6kbowxe 104 212607 554830 2026-04-28T07:24:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీయా శ్వాస ము 119 టీక. కలహాశనముని = నారదుఁడు; ఆలికేక్షణం సవిధవసుధ - నొనటఁ గన్నుగల శివుని హిమాలయపు టెనటిభూమియందు; ప్రత్యంతకుధరము సమీప ప్రదేశమున; వలిములపురోధరిత్రి . నకు = దగ...' 554830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీయా శ్వాస ము 119 టీక. కలహాశనముని = నారదుఁడు; ఆలికేక్షణం సవిధవసుధ - నొనటఁ గన్నుగల శివుని హిమాలయపు టెనటిభూమియందు; ప్రత్యంతకుధరము సమీప ప్రదేశమున; వలిములపురోధరిత్రి . నకు = దగ్గఱి చిన్న కొండకు; కరంబై - సమానమై; చెన్నగు = ప్రకాశించెను. అలం. ఉపచు. చ, హరుకృప నిట్లు కల్గొని తదావనద తవిరీక్షణాబ్ధుఁడై సురముని పల్కు.. నో పురనిషూదన! నీయనుజీవి నేను మీఁ దరయక మోసపోయితి గుహాన్వితులై మును స్థిరమతి మీరు తత్త్వమును దెల్పెడుచో నిఁట నుండఁగల్గమిన్ . 201 టీ, హరుకృప = శివునిదయను; కగ్గొని = పొంది; తదాననద శనిరీష్ నాబ్జుఁడై శివునిముఖముపై నుంచిన పద్మములవంటి చూపులు కలవాఁడై; ఓపురని మాదన! = త్రిపురములను నశింపఁజేసిన యో హరుఁడా! మాయమజ్ విక్ మీసేవకుఁడైన వాఁడను; మీఁదు, అరయక ముందు గానక; గుహాన్వితులై = కుమారస్వామితో కలిసి వచ్చినవారై. . ఆ. సాధుజనులతోడి సంసర్గ మురివిన, హాని భయము క్లేశ మాపహిల్లు నెంతవారికైన నిధి నిక్క మనుమాట, నన్ను మోచివచ్చె నాగహార! 202 టీశ. సెంసర్గము = కూడియుండుటను; ఊరిపినజ్ విడిచినచో; ('విడిచినను' అని పూర్వటీక.] ఆవహి = కలుగును; నన్ను మోచి నన్ను వహించి - నేను కార్కాణముగ; నాగహార! m పాములు హారములుగాఁగల హరుఁడా! .. తే. దండితాంగ! నీదండ నుండియుండి, యిపుడు నేఁ జన్న యంతలో ఋషులు వచ్చి యెద్ధి ప్రార్థించిరో మీర లేవిధమున, నుత్తరం బిచ్చితిరో వారియు క్తులకును, టీశ. దండితానంగ! = శిక్షింపఁబడిన చున్మథుఁడు కల శివుఁడా! నీదండ - నీసమీపమందు. క. కాలీఁచవడఁ జరిఁపుడు, నీలోకమునందు నెల్ల నీహితబోధ శ్రీలాభబుద్ధి నెవ్వరుఁ, బోలకు తత్త్వంబుఁ దెలుపు పొలుపున నిన్నున్, 204 జీక. కాలు; ఈ చనడ = నిస్సత్త్వముకాఁగా - శక్తి లేనినికాగా; నీహితబోధ శ్రీరాధ బుద్ధిని = హితముఁ దెలిపి, 'మేలు పొందఁ జేయునట్టి నీ గొప్ప మేధయందును; పొలంపున పద్ధతియందురు, ఉ. కావునఁ గ్రౌంచభేదియు నగస్త్యుఁడు డక్కు మునుల్ త్రిలోకర పశబుద్ధి ని న్నడిగి కాంచీన యర్థము లానతిచ్చిన బ్రోవఁగఁ' బాడి; యట్లగుటఁ బోష్యులు శిష్యులు నైనవారలతో దేవరవంటివా 7రలఁతదీర్చి కృపారసదృష్టిఁ దెల్పరే?. a . క్రాంచభేదియం - కుమారస్వామియను; అర్థములు న్యాయము. అలఁకజ్, తీర్చి = శ్రమను పోఁగొట్టి. - విషయములను; పొడి క, అని పలికి యూరకుండిన, మునిముఖ్యుని వినయ వాక్యముల కలరి మనం బునఁ గృష్ణు నిలిపి పురమర్ధనుఁ డిట్లనుఁ దత్కథాకథనలాలసుడై. 205 206 టీశ. అలరి = సంతోషించి; పురమర్దనుఁడు = శివుఁడు; తత్కథాకథనలాలనుఁడై = ఆ విష్ణుని కథలను చొప్పుటయందు ఆసక్తికలవాడై. 1. చ. యుద, 2. చ ట. ముడిచిన, 3, ట. కేసి. 4. క. మిక. ట. యంత. 5. ట. కాలిచ్చి. 6. చ. రలంతే.<noinclude><references/></noinclude> jd71lmz857g5ntljaaksvlaakbfzkvm 104 212608 554831 2026-04-28T07:24:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '120 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ. విను మునినాథ ! నః ఋషులు వేఁడిన యర్థముబోధతీర్థ మ త్యనఘ మనంతపుణ్యఫలదాననిదాన మశ్వరంబు వి శ్వనుతము దీని పెంపు గనజాలరు తక్కినవార లెవ్వరు దనుజరిపు ప్ర...' 554831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>120 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ. విను మునినాథ ! నః ఋషులు వేఁడిన యర్థముబోధతీర్థ మ త్యనఘ మనంతపుణ్యఫలదాననిదాన మశ్వరంబు వి శ్వనుతము దీని పెంపు గనజాలరు తక్కినవార లెవ్వరు దనుజరిపు ప్ర సాదజనిత ప్రతిభానిధి నేన 'దక్కఁగన్, 2. A 207 టీక. ఆబోధతీర్థము ఎలుక లేని మాహాత్మ్యముకలది; అత్యగమము = మిక్కిలి పుణ్యమైనది; ఆనంత......నిదానము ఆ సాటి లేని పుణ్యఫలములనిచ్చుటకు మూల కారణము; అనశ్వరంబు నళింపంది - చెడనిది; విశ్వనుతము = లోకముచే కొనియాడఁబడినది; దనుజనిధిని = శ్రీ విష్ణువు యొక్క దయవలనఁ గలిగిన ప్రతిభకు నిధినైనవాఁడను. నీ తరి ద్రాడు. చంపు. బొరలంటి గాలిచే జడియుచందమున నందలు భ్రమింప సురలు బంతులుసాగిసుధ మిథఃస్పృహఁ ? ద్రాగు తీండ్రం దేఁటులు పూవుఁ దేనె లాన నా మహావిషమాను నామూర్తులను జంబుఫలములం దెల్ల చిల్కలు భుజింప నా శ్రీ తాభ్రము లభ్రమతిని గూఁకలు వెట్టు క్రియ మయూరంబులు కెరలి పలుక తే. నబ్ధి మధియింప నొక్కట నవతరిల్లు, నాఁటిసిరి వొల్చు చాడ్పున సవననర్తు లక్ష్మీఁ దిలకింప మదికి నుల్లసన మొసఁగు, మందరంబున ము న్నే సుమయును గూడి, టీ. తరి గ్రాడు సీ దంపుఁబొరలు - కవ్వపు శ్రాడయిన నాగరాజుయొక్క పొరలు; జడియు చందమున = చలించురీతిని; అంచలు హంసలు; సురలు - దేవతలు; బంతులుసాగి ఆ వరుసలు . తీర్చి; సుధ!" or ఆమృశముకు; నిధఃస్పృహ ఆ ఆన్యోన్యాస క్తితో; తీండ్ర = తీవ్ర వాంఛతో; (కేంట్లు ఒకదానికంటే నింకొక్కటి ముందుగాఁదేసే లాను చున్నవి; అట్లుండుట - ఒకరికంటె వేరొకరు ముందుగ నమృతపానముగోరు దేవతల చొరవ పాటుతో సమానముగనున్నదనుట.] ఆను = జంబుఫలములు" - "నేరేడు పండ్లను; ఆశ్రికాశ్రములు మేఘముల నా శ్రయించిన; అభ్రమతిని వేజే మబ్బులనుబుద్ధి:; కూఁశలు పెట్టుక్రియ ఉఱమురీతిని; శిరలి నిజృంభించి; పలుకం" = కేకలు "వేయఁగా; ఆర్థికా సముద్ర మును; ఒక్కటజ్ = ఒక్క సారిగా; అవతరిల్లు - పుట్టు; నవసవ ర్తులక్ష్మీ! కొంగ్రో కఋతుశోభను; ఉల్లసనము, ఒనఁగు = ఉల్లాసమును కలిగించు. . ఇందు మొదటి పాదమున శరత్కాలమును, ద్వితీయ పాదమున వసంతమును, తృతీయ, చతుర్థ పాదములందు వర్షర్తువును సూచింపఁబడుచున్నవి. అలం. ఉపమ. ఉ, లాలితలీల నైందవ శీలాస్థలి నాస్థలిగుర్పఁ గ్రాలు చో నా లలితాంగిఁ జూచి విను మద్రిజ! నా మదిఁ గూలము ద్రు జం జై లలి నిచ్చె నీహారము తోరముగాఁగ; వేఁడు మి "వ్వేళ పరంబు లిత్తు నిదె వేళము నావిని ' దేవి యిట్లనన్, టీక, లాలితలీలర్" ఆ ఒక్పిదమైన విలాసముతో; ఐందప శిలార్థలిక్ ఆస్థిలిగుర్స" కోరిక తీరిక లె త్తంగా; కూలముద్రుజంపై = గట్టులనోరయున్నదై విహారము నీవు నాతో విహరించురీతి; లలిక్" - ఇంపుగా; తోరముగాఁగ . వేళము = త్వరితముగా " 209 చంద్ర కాంత వేదిక యి; అధికమైనడయి; నీదగు - అధికము అగునట్లు; 1. క. నేను, చ. నేన, శ.ర. సీద్రంబుపొర. 2. చ. వు. 3.చ. (లేదు). ట. ఉ. చ జేళయ<noinclude><references/></noinclude> 9xa0tiyo73v7fg4kbytk2f6cf31308f 104 212609 554832 2026-04-28T07:24:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయా శ్వాస ము ఉ. సేవకకల్పభూరు'హము శిష్టసుధాంబుధి భక్తశిరోహణ శ్రావము దేవముఖ్యుఁ డనఁగాఁ దగువేల్ప ! యనల్పరక్తి నీ నేనకురాలి కిట్లు దయచేసిన యావర మిప్పు డొల్ల నేఁ గావలె నన...' 554832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయా శ్వాస ము ఉ. సేవకకల్పభూరు'హము శిష్టసుధాంబుధి భక్తశిరోహణ శ్రావము దేవముఖ్యుఁ డనఁగాఁ దగువేల్ప ! యనల్పరక్తి నీ నేనకురాలి కిట్లు దయచేసిన యావర మిప్పు డొల్ల నేఁ గావలె నన్ననాఁ డొసఁగఁ గాఁ దగు నాదగు విన్న పంబునన్. " 121 210 టీక. సేవకకల్పభూరుహము - సేవించువారిపాలిటి కల్పవృక్షము; శివసుధాంబుధి = శిష్టుల పాలి పాలసముద్రము; భ క్తరోహణ గ్రానము భక్తులపొలి రోహణ (రత్న) పర్వతము; "దేవముఖ్యుఁడు= ప్రధానదేవత; వేల్స! = ఓదేవుఁడా ! అనల్పరక్తి - ఎక్కువ ప్రేమతో; అలం, రూపకము. క. అని పలికి కొంత కాలము, చన నేఁ డుపవనవిహార సమయమునందు మును నాకడ నున్న వరము, కొని వేఁడె: గుమారజనని గురుతత్త్వనిధీ! టీక. కుమారజనని నిధియగు నారదుఁడా! 211 కుమారస్వామితల్లి పార్వతి; గురుతత్త్వనిధి గొప్పతత్త్వములకు సీ. కాశి గుహాటని గయ పసరు త్రంబు సైంధవంబును నైమిశంబు పుష్క రంబును దండ కారణ్యంబు 'చంపకారణ్యంబు గాంచనారణ్యకంబు కేదారమను మహాక్షేత్రంబు గంగ యమున సరస్వతి గూడి 'మొనసి మెలఁగు నెలవురు మొదలుగాఁగల క్షేత్రములు వేనవే లుర్విఁ బొగడొందు; వీనిలోనఁ తే. గాఁపురమునేయఁ గొన్నింటఁ గలుగు మేలు మహిమఁ గొన్నింటఁ జేకుఱు మై దొఱంగ నిట్టి క్షేత్రంబులకు నెక్కు 'మును పరం బిచ్చు నే క్షేత్రమఁ నికి నీకు? టీక, మొనసి = కలసి; మెలఁగు నెలవు = 212 ఉందు స్థానమును - త్రివేణీసంగముమును - ప్రయాగ యును; వేనవేలం = వేలకొలఁదిగ; మై, తొఱంగత్ = దేహమును విడువఁగా - మరణింవఁగా; వరంబు మోక్షమును; నీకు ఉనికి - నీకు, నివాసమై యుండునది. నీ నీరజగర్భుండు నీవు నింద్రుండు భాస్కరుఁడు చంద్రుఁడు బృహస్పతియు ద ముఖ్య ప్ర జేశసమూహంబు మన్వాదిచక్రవర్తులు మునుల్ సాధ్యసిద్ధ మనుజమహోరగదనుజ సరీసృప పశుకీట మృగపక్షి పరికరంబు స్థావరజంగమాత్మక మగు భౌతికం బెవ్వని చేఁ బుట్టు నెవ్వని కృప తే. నిలుచు నెవ్వని కినుకచే విలయ మొందు, నమ్మహాశక్తిసంపన్నుఁ డమ్మహాత్తుఁ డమహానందుఁ డెచోట నధివసించు, నెట్టివాఁ డమ్మహావిష్ణుఁ డిందుమకుట! 213 బ్రహ్మ; దక్ష సమూహంబు = దక్షుఁడు మొదలగు ప్రజా పతుల గుంపు; మహోరగ - నాగులు; సరీసృప జ పాములు; ఎవ్వనిచే జో - ఎవ్వనివలన; ఎవ్వని కినుకచేశా" = ఎవ్వనికోచమువలన; నిలయమొందుకొ - నశించునో; ఇందుకుకుట! = టముగాఁగల ప్రభూ! = = 1. చ. హవిశి. 2. క. రోహిణ. 3. క. వేల్పప. చ. వేల్పయ. 4.చ. చన్నకా. 5. చ. ముకు. 6.చ. యెనసి. 7.క. గన. ట॥ మాను. 8. చ. పితృమాతృ, పాండురంగ -16<noinclude><references/></noinclude> 7j9j2f08e2ntac32mwt6tftts04w90b 104 212610 554833 2026-04-28T07:25:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '122 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. గంగాదితీర్థమహిమ మహిం గాదను తీర్థ మెద్దికి మూఁడు 'మిథః సంగతి నెచ్చో నుండు న,నంగా హిత! దీని నెఱిఁగి యానతియీవే 214 టీక. గంగాదితీర్థ మహిమక్ = గంగాదికములుగ...' 554833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>122 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. గంగాదితీర్థమహిమ మహిం గాదను తీర్థ మెద్దికి మూఁడు 'మిథః సంగతి నెచ్చో నుండు న,నంగా హిత! దీని నెఱిఁగి యానతియీవే 214 టీక. గంగాదితీర్థ మహిమక్ = గంగాదికములుగు పుణ్య తీర్థముల మాహాత్మ్యమును; కొదను తిరస్కరించు - అతిశయించు; ఇమూఁడు = క్షేత్ర జవత తీర్థములు మూఁడును; మిధఃసంగతి = ఒకదానితో నింకొకటి కలసి; ఆనంగాహిత! = మన్మధునికి శత్రుఁడవగు నీశ్వరుఁడా! మ. అని దాతెయణి వేడ నుత్తరము నెయ్యం బొప్ప నీ నున్నయం త నగస్త్యాదులు గొల్వ వచ్చె శిఖిమీఁదం బొల్చి నేనాని; యే ననుప స్కందపురాణ మమునులకు వ్యాఖ్యాతముంజేయ ముఖ విజనీ వారల్ ' శ్రుతతీర్థులై యదియ గాంక్ష వేఁడఁ దాఁ గానమిన్, 4 215 టీశ. దాట్యణి = పార్వతి; శిఖమీఁదంటోల్చి - 'నెమిలి పైనెక్కి ప్రకాశించి; శ్రుకతీర్థు వినఁబడిన తీర్థములు కలవారై; అదియ - మీఁది తీర్థ, జైవత, క్షేత్రము లొక్క చొనుండు విషయ మునే; కాంక్షర్ ఐ ఆసక్తితో; తాన్, కానమిక్ తాను, చూడనందున - తనకు తెలియనందున. తే. వచ్చి శ్రీక్షేత్ర తీర్థదై పతచరిత్ర, రుస్తుఖ బుర మౌనీసమన్వితముగ = నెఱిఁగి వారలుఁ దా నిప్పు 'డిప్లై యరిగె,నంత నీ వేఁగుదెంచితి జతనూజ! టీక. మమ్ము ఖయిన = నావలన; మానిసమన్వికముగ మునులతోలగూడ; ఆజిశనూని నారదా! a ఉ. నావిని శంకరుం బలుకు నారదుఁ డో మనవారి భూరికా ర్యావహబుద్ధిఁబోలె భువనాళిని హాళిఁ జరింతు భ్రాంతియ క్షేత్రము కావిరివావిరిం దగిలి కాళుల దోవతి 217 దేవుఁడు తీర్థ మొక్కకడఁ దీవ్ర తర ప్రభ నిల్చు ఁ గనన్. టీక. మదనారి! = మన్మధుని శత్రువగు హరుఁడా! భూరి .... వోలెట్" " ఎక్కువ పనిని నెఱవేర్చుబుద్ధికలవానివలె; భువనాళినిక్ = లోకములను; హాళి - ఆసక్తితో; చరింతుకో తిరుగు దును; భ్రాంతీయక్ కాపరి = భ్రాంతియను నలుపు- చీఁకటి - అజ్ఞానము; నాటెరిక్ శ్రరుముతో; కాళ్లయందు; దోవతీయయ్యె" - అడ్డముగా పంచ ఆయ్యెను. కాళ్లలో కట్టుబట్ట వడి నట్లయ్యెను. నిష్ప్రయోజనముగాఁ దిరిగితి ననుట. అలం. లతికము, "కారుల = తే. క్షేత్రదైనతీర్థచారిత్ర మెపుడు గరళకంధర! యొక చోటఁ గలసి యునికి యానతి యొసంగి నన్నుఁ గృతార్థుఁ జేయు మనుడుఁ గలహాఁ బలుకు సమ్మనసిజారి. టీక. గరళకంధర! = శివుఁజూ! మనసికారికాళివుఁడు; కలహాసిక్ జనారదునిఁ గూర్చి; పలుపన్ చ. తనమది "వల్చు భామినికి దక్కిన నిక్కపుమోహిఁబోలె నే మనుజుఁడు బుద్ధి నీల్పు మురమర్దనదివ్యశ థానుభూతిపై ననిశము మతియుం డతఁడ యట్లగుట వినిపింతు నీకు నేఁ గని విని యున్న గోప్యము నగమ్యమునైన యదః ప్రపంచమున్ . 218 219 1. శ. నదా. చ. ట. మిధ. 2. శ. వ్యాఖ్యాన. చ. ట. వ్యాఖ్యాత. 3. క. చని. 4. చ. శ్రుతి. దీకట్లట్లు, చ, డిట్టె. 6.శ. ధావతి. చ. దోవతి. 7.వ. గల్పు, ట. 'గెల్చు. 8. క. యథః ట చ. యద<noinclude><references/></noinclude> qsix74zey2rj4mu77dkqeia4dy5pwms 104 212611 554834 2026-04-28T07:26:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వితీయాశ్వాసము 123 టీక. తనమది = తనమనస్సు; వల్చు - వలచు - ప్రేమించు; భామినికిక్ = స్త్రీః; నిక్కపు మోహిఁబ్రోటెక్ నిజముగాఁ మోహించువానినిబోలె; ముగ ముద్దను దివ్యకథానుభూత్నిక్ శ్ర...' 554834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వితీయాశ్వాసము 123 టీక. తనమది = తనమనస్సు; వల్చు - వలచు - ప్రేమించు; భామినికిక్ = స్త్రీః; నిక్కపు మోహిఁబ్రోటెక్ నిజముగాఁ మోహించువానినిబోలె; ముగ ముద్దను దివ్యకథానుభూత్నిక్ శ్రీకృష్ణుని దివ్యకథలను వినుటయందు; బుద్ధిక్; అనిశము ఎల్లపుడు; నిల్చు నిల్పునో; గోప్యము రహస్యమును; అగమ్యము = దుర్లభమైనదియు; ఆదఃప్రపంచము ఈ వృత్తాంతమును; 'అధః ప్రపంచము = కడచిన సమాచారమును' అని పూర్వటీశ.] ఈ ఉ. ఈ సముద్రగ్రతత్త్వపద మే నొకరుండ నెఱుంగుదుఁ సరో జాసనుఁ డొక్కరుం డెఱుఁగు సబ్ధతనూజ యొంక ర్తెఱుంగు న వ్వాసవుఁ డొక్కరుం డెఱుఁగు హఙ ' సుభోగితార్ ములాత్మఁ బ్రా గ్వాసనమై నెఱుంగుదురుగాని తదన్యు లెఱుంగ రెవ్వరున్. టీక, సరోజాసనుఁడు = బ్రహ్మ: అబ్ధిత a 220 ఇంద్రుఁడు; లక్ష్మీ దేవి; వాసవుఁడు = వాఙ్మను, భోగివ, తార్యులు సరస్వతి, మనువు, ఆదిశేషుఁడు, గరుత్మంతుఁడును; ప్రాగ్వా = తమ పూర్వజన్మ వాసన చేత; ఎఱుంగుదురు. తే. దాఁపఁదగువాని మిక్కిలి దాఁపఁగలిగి, క్షేత్రముల కెల్లఁ బరమమై కీర్తివడయు నిమ్మహాక్షేత్ర రాజంబు నెఱుఁగఁజాలు, ప్రాజ్ఞుఁ , ప్రాజ్ఞుఁ డగువాఁడు మునుఁగఁడు పాపజలధి. టీక- పరమమై = ఉత్తమ మై. క, పుడమికి విత స్తిమాత్రపుఁ, బొడువున నా క్షేత్ర రాజము విరాజిల్లు నడుమన జ్యోతిర్యాసము, నడువునఁ దేజోమయాభి వర్తితమూర్తిన్. = 982 టీక. పిత స్తిమాత్ర పుఁబొడువు పండ్రెండు ఎత్తు - జ్యోతిర్యాగము పడు = విమానముపలె; "లేజోమయాభివర్తికమూర్తి ప్రకాశించుచున్న రూపముతో, క. ఆ క్షేత్రమునకు సురస,ద్మశ్రీతి పాతాళముల సమంబై బుధలో కక్షేమంకర మగునది, యే క్షేత్రము గాక యుండు నిధ్ధవిభూతిన్. . 223 టీక. సురసద్మ, జీతి, పాతాళములర్ స్వర్గ, భూ, పాతాళలోకములలో; సమం సమాన మైన టై; ఇద్ధవిభూతి - ప్రకాశించు సైశ్వర్యమునందు; బుధలోక క్షేమంకరము = పండితనమూ హమునకు “మేలు కూర్చునది. క, ఏవంవిధబహుమహిమై, కావాసం బైన యమ్మహాక్షేత్రమునం దే వసియింపుడు విను వసు, దేవసుతార్చా విధేయఢీ యోగమునస్, టీక, ఏనం......వాసంబు - ఇట్టి వెక్కు మహిమలకు ముఖ్యమగు నునికిపట్టు; వీక్ నేను; పసుదేవ యోగమునక్ - శ్రీకృష్ణుని పూజించు బుద్ధితో; నీ, సహ్యపాదోద్భూతసరిదన్వయమునకు నేను ధాతయును లక్ష్మీశ్వరుండు నభిమానులముగాన నందుఁ గృష్ణుఁడు కృష్ణ బ్రహ్మ గౌతమి "నేను శైమిఁ యధివసింతుము దండకాటని మొదలు పంపుతుద గ్యాగల క్షేత్ర పటల మెల్ల నజునకు హరికి నాశాయ త్తమై హత్తు థైమి విష్ణు క్షేత్ర భూమిఁ బఱచి తే. వైష్ణవి యనంగఁదగు నందువలన నాదు క్షేత్రమున నిల్చి శైవినా ధాత్రి వెలయుఁ 1.చ.న. 2.1. వర్ణిక. ట, పత్తిక. 8. ఛ. ట, గాంచి, 224<noinclude><references/></noinclude> l3f2hz83yoenmujgo7uiwbshb3x4mv7 104 212612 554835 2026-04-28T07:26:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '124 పాండురంగమాహాత్మ్యము దామరససంభవ క్షేత్ర తలము నందు బ్రాహ్మియై యొప్పు నిప్పాట బ్రహ్మపుత్ర! = 225 సహ్యపర్వతముదగ్గఱి చిన్నకొండలందుఁ బుట్టిన నదుల సముదాయమునకు; ఆయ ర్ఘమై - స్వాధీ...' 554835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>124 పాండురంగమాహాత్మ్యము దామరససంభవ క్షేత్ర తలము నందు బ్రాహ్మియై యొప్పు నిప్పాట బ్రహ్మపుత్ర! = 225 సహ్యపర్వతముదగ్గఱి చిన్నకొండలందుఁ బుట్టిన నదుల సముదాయమునకు; ఆయ ర్ఘమై - స్వాధీనమై; హత్తుకొ = చేరును; వఱచి = పారికి; కామరస నందు బ్రహ్మ యుండు క్షేత్రమున; ఇప్పాట = ఈరీతిని; తే. పుణ్య గుణగణ్య పాత కారణ్య హేతి, బహుళపుణ్యద్విజ న జపిహితకూల దీపితాకృతి బుధలోక దీపకళిక, యఖిలలోక విపచ్చాంతి యా స్రవంతి. 226 టీక. పాత కారణ్య హేలి జ పాపములను నడవికి (ఖండించు) ఆయుధము గొడ్డలి: ('పాపములను అడవికి కొఱవి' అని పూర్వటీక.] బహుళ....కూల = ఎక్కువగా నుండు పుణ్యారు లగు బ్రాహ్మణులచేతను, ఉత్తమములగు సులచేతను కప్పఁబడిన (వ్యాపింపఁబడిన) ఒడ్డులు కలది; దీపితా కృతి = ప్రకాశించు నాకారము కలది; బుధబోధదీపకళిక - పండితుల తెలివికి శీవజ్వాల యైనది; ఆస్రవంతి = ఆయేఱు ఖైమినది; అజులలో కవివచ్ఛాంతి జనులందు పాపములను పోఁగొట్టునది; ఆలు, రూపకము; తే. నడచి భగవంతు త్రంబు నడుమఁ జొచ్చి విరజ యను సింధు వెచ్చోట విడిసియుండు నృహరి ప్రత్యక్షమై యుండు నెట్టిచోట నట్టిచోటను వైష్ణవి యనఁగఁ బరఁగు. టీ. సింధుపునది; విడిపియుండుకొ స్వామి. కృష్ణవేణి ప్రకాశించు నొంత మేర సంతమేర మదీయయై యతిశయిల్లు 227 ప్రవహించియుండునో; నృహరి నరసింహ ఖైమి; యట మున్న జలజసంభవునియరియ శాన మూర్తిత్రి తయమయా కారయయ్యె. టీక. కృష్ణ వేణి = ఒకనది, కృష్ణానది; ('నల్లనినీటిపాయ' అని పూర్వటీక.] సీ. చలిదిచిక్క పుజిల్లు సాలుముల్కా సుపై నొయ్యారముగఁ బింఛ మెయ్యం భాస్కరాంశులు దూఱి పాఱు వ్రేల్వీనుల వెలలేని మకరకుండలము లునిచి మోచేతి వంపుగా ముడిచి పట్టిన కేల వరదాభయంబు లావటము చేసి 228 జెరివి పొర లేని యరఁటుల నిరసించు మృదులో రుయమళమధ్యమున గోయష్టి నిలిపి తే, నిగమనూపురములు మ్రోయ నిరుకుళముగ, సిగ్గువాసిన కటి ప్రకాశింప నురము కెంపు లేయండఁ గ్రుక్కఁ జెక్కిళ్ల నగవు, మొలవ న తీర్థమున నిల్చి పొల్పుఁ క్తి. టీ, చనిది... కాన్నుపైజ్ - నగిషీ, పట్టుపరితనముగల చలిది చిక్క పుటల్లికమయి; ఒయ్యా రముగ : సొగరుగా; ఒయ్యక్ బాగుగా; చెరివి ఆ దోపి; ధాన్క రాంకులు - సూర్యకిరణములు; దూఱిపాఱు = (కన్నముల ద్వారమున) ప్రవేశించు-వ్యాపించు; వ్రేర్్పనుల" వ్రేలాడుచున్న దేవుల యందు; ముడిచి = వంచి; ఆపటము చేసి = పొందుకుంచి; పౌరలేని పొరలేవక నున్నగా నున్న; నిర 1. 1. వంటి. చ. నందు. 2, చ, నడుము. 3.చ. ట. నంఠ. 4. చ, చొకింత. . 5 చ. మయ్యె. 6. చ. సొమురుపై, - =<noinclude><references/></noinclude> 65k0ix9q9arqkdj8p9l6azr93ah27kd 104 212613 554836 2026-04-28T07:26:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వి తీ యా శ్వా స' ము 2 125 సించు = తిరస్కరించు; మృదులో రుయమళమధ్యమునిక్ - సుకుమారమైన రెండు తొడలనడుమను; గోయల్టీగా పశువులఁగాదు చేతికఱ్ఱును; నిగమనూపురములు. m వేదము లను కాలియం బెలు; ఇ...' 554836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వి తీ యా శ్వా స' ము 2 125 సించు = తిరస్కరించు; మృదులో రుయమళమధ్యమునిక్ - సుకుమారమైన రెండు తొడలనడుమను; గోయల్టీగా పశువులఁగాదు చేతికఱ్ఱును; నిగమనూపురములు. m వేదము లను కాలియం బెలు; ఇరు కుళముగ అడ్డములేక; సిగ్గువాసినకటి = దిన్స మొల; ఉరము కెంపు - పద్యస్థలముపై వ్రేలాడు మాణిక్యము; లేయెండ = ఉదయభానునిశాంతిని; చక్రి = విష్ణువు; పొల్చుకో ఆలం. స్వభావోక్తి, ఉపమ. . C ప్రకాశించును. తే. తీర్థహారంబునకు వాసు దేవుమూర్తి, నీలతర ళాకృతిస్ఫూర్తి నెలవుకొనఁగ నత్తోడవునకు సంగమాఖ్యాక తీర్థ, తలము దళ్ళుకొత్తు హత్తిన శొలికిఁబోలె, 230 జీళ. తీర్థహారంబును 'తీర్థము నెడి హారమునకు; వాసుదేవుమూర్తి శ్రీకృష్ణుని విగ్రహము; నీలకరళాకృతిస్ఫూర్తి = ' నాయకమణియగు నీలముయొక్క ప్రకాశముతో; నెలవు కొనంగళ్" = ఉండఁగా; అతొడవునకు = హారరూపమగు ఆ నగకు; సంగమాఖ్యాక తీర్థతలము సంగమమను తీర్థము; హలిన = చేరిన; తొలికిఁబోలెడ్, తళుకొత్తు = ప్రకాశించును. ఆలం. రూపకము, ఉపమ. చ, ఖరనఖరాగ్ర నిర్దళిత కర్బుర రాజభుజాంతరుండు శ్రీ నరహరి యుండు సంగమమునం జలమాడి నృసింహం నం మీపం కరుహయుగంబు గాంచి తనకల్గినమాత్రము దాన మిచ్చు నే నరుఁ డొక పూఁట వాఁడును గనంగలఁ డాది మవిష్ణుధిష్ణ్యమున్. ....... = 231 వాడిగోళ్ల కొనలచే భేదింపఁబడిన హిరణ్యకశిపుని రొమ్ముకల వాఁడు; శ్రీనరహరి = నృసింహస్వామి; ఉండు = నెలకొనియున్నట్టి; ఆదిమనిష్టుధిష్ట్యము - విరాట్పురుషుని స్థానమును - వైకుంఠమును; కొనంగలఁడు. క, కలుష ననప్లోషదవా, నలకీలావలయమైన నరహరి క్షేత్ర స్థలపుణ్యమహిను లెన్నినఁ, గలుగుఁ 'గురు క్షేత్ర ముఖ్య గమనఫలంబుల్. 232 టీక, కలుషవలయమైన = పాపములను అడవిని కాల్చునట్టి కార్చిచ్చు మంటలు ఆన రణము కలదైన; ఎన్నిన" - కొనియాడినచో; కురు... ఫలంబుల్ కురుక్షేత్రము మొదలగు ప్రధాన మే త్ర ములకు పెళ్లఁగాఁ గలుగు పుణ్యములు; కలుగున్". అపునరావృత్తి శాశ్వత విపుల సౌఖ్య సిద్ధి ప్రహ్లాదునికి దయచేసినట్టి యానృహర్యక్షవిభుక్షేత్ర మధిగమించు జనుఁడు పాపంబువలన మోచనముఁ గాంచు, జీక. ఆపున...... సిద్ధి . 238 పునర్జన్మ లేని శాశ్వత మోక్ష సిద్ధిని; నృహర్యక్ష విభుక్షేత్రము = నరసింహ క్షేత్రమును; అధిగమించు, జనుఁడు = చేరిన మనుష్ముఁడు; మోచనముఁగాంచుకో" విడుదలను పొందును - ముక్తుఁడనుగు. ""శా. ఆమే త్రస్థలి శవంచకమితం బైయుండుఁ దత్రత్యుల వీశ్రీంచుం దివినుండి వేల్పుగమి దిగ్వేదండకుండా కృతా రముర్రే తరదోశ్చతుష్టయులఁగా రాజీన రాజీవ స చ్చక్రూరమ్యులఁగా హిరణ్యయపటీసక్తోరులంగా మహీస్, 231 1. క. దేవ. ర. దేవు. 2. చ. కలికి. 3. చ. దవణ్ణష, ట, వనదోష దావా, 4. క. గును క్షేత్ర ట, గుఁగురు క్షేత్ర. 5. శ్రుతో.చ. 6.చ. పటా,<noinclude><references/></noinclude> gbbtnbhtad4o274glc4qnvdwx7c4egb 104 212614 554837 2026-04-28T07:26:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '126 పాండురంగమాహాత్మ్యము = ఐదు ఆ … ఆ నృసింహక్షేత్రపుపై శాల్యము; శ్రీశపంచకమితంబై శ్రీశములు కలబై; తత్రత్యులతో అచ్చటనుండువారిన; దివినుండి ఆ స్వర్గ మునుండి; వేల్పుగమి దేవతలసమూహ...' 554837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>126 పాండురంగమాహాత్మ్యము = ఐదు ఆ … ఆ నృసింహక్షేత్రపుపై శాల్యము; శ్రీశపంచకమితంబై శ్రీశములు కలబై; తత్రత్యులతో అచ్చటనుండువారిన; దివినుండి ఆ స్వర్గ మునుండి; వేల్పుగమి దేవతలసమూహము; ది గ్వేదండ... యలఁ గాజ్" దిగ్గజముల తొండములవలెనుండి,, తొందర పాటును, గొప్పతనమును గల నాల్గు చేతులుకలవారినిగాను; దిగ్గజముల తొండములకుఁ గలంగఁ జేయఁ బడిన పడిగల విశాలములయిన నాలుగు చేతులు కలవారినిగాను' అని పూర్వపుటీశ.] రాజీవ... ... రమ్యు లఁగాళ్ = తామరపూలవలెను, మత్స్యములవలెను సొగసైన చక్కని కన్నులు కలవారినిగాను; ('తామరలసం క్తికి ఉనికిపట్టులను కన్నులచేత అందగించువారిని గను' అని పూర్వటీక.] హిరణ్మయపటీ సత్తోరులంగా ఆ బంగారు (పచ్చని వస్త్రమును తొడలపై దాల్చిన వారిని గను; అనఁగా - 1 లనుగా నని అర్థము, మహిక్-భూమియందు (ఉన్న వారిని); వీక్షించున్. ఉ. వంచన యింత లేక బహువారము లెంతయుఁ గ్రూరచిత్తుఁడై పంచజనుండు పంచవిధపాతకముల్ మును చేసెనేనియు బంచత శ్రీనృసింహుకుడిభాగమునం గను పుణ్య మొక్కఁడు గాంచినఁ జాలు విష్ణుదపగామి యగు గుల కోటితోడు తన్, . ఇంత = కొంచెమైనను; బహువారములు - విష్ణుస్వరూపు 285 జనండు = మనుష్యుఁడు; పంచవిధ పాఠకముల్ = బ్రహ్మహత్య, దురాపానము, స్వర్ణ స్తేయమం, గురు తల్పగమనము, మీఁదివానిని చేసిన వారితో సహవాసము అను సైదు ఘోరపాపములను; పంచక = మరణమును; కను=పొందు; ఒక్కడు ఒక్కటియును; విష్ణువదగామి ॥ పైకుంఠమును పొందినవాఁడు. ఉ, దేవునివామభాగమున దేహము నూడ్చిన సార్వభౌముఁ డౌ దేవుని వెన్క 1 మేల్కొనని త్రేనుపు గైకొన నాక వాసియా దేవుని మ్రోల దంషీణపుదిక్కున నీల్లినయేని ముక్తుఁడౌఁ గావున మానవుం డెపుడుఁ గాఁపుర మాయెడఁ జేయఁగాఁదగున్, 236 టీక. వామభాగమునక్ ఎడదువైపు; ఊడ్చినర్ విడువఁగా; సార్వభౌముఁడు = చక్రవర్తి; వేల్కొనని త్రేనుపు - తిరిగి తెలివిరానిత్రే ంపు - మరణము; గైకొన - గ్రహించగా - పొందఁగా; నాకవాసియాజ్ స్వర్గ నివారిణి యగును; నీల్లినయేనిక్ మరణించినయెడల; ముక్తుఁడు= మోక్షమును పొందినవాఁదు. - A క, యతిపతి ! యేతత్ క్షేత్రో, ర్జితచరితం బ్రకటనంబు సేయఁగఁదగు న య్యితిహాస మొకటిగల దది, శ్రుతి వేయంబు విను మనుచు రుద్రుఁడు పల్కున్, టీక. యతివతీ! … గొచ్చమునీ! ఏకల్.....చరికగా - ఈ నృసింహ శే త్ర ముయొక్క గొప్పచరికము:ను - మాహాత్మ్యమును; ప్రకటనంబు = వెల్లడి' ఇతిహాసము = ఉదంతము - కథః శ్రు "పేయము = కర్ణామృతము. శా, ఆంభోరాశిగ భీర ! భీరహితచిత్తా 22 భోగ! భోగావలీ సంభారామరరాజ ! రాజకృతపూజా యోగ్య ! యోగ్యర్థిమి త్రాంభోజహి మథామ ! థామహితనిత్యావాసలక్ష్మీసము జ్జృంభాలంకృతవక్త్ర ! వక్త్ర భీముఖ శ్రీ మద్ద ణ ప్రాభవా ! 288 1. 1. మేల్కనినం డి. బేల్కొనని ప్రేమట. ట. మేల్కొనన. త్రే. 2. . సేయము చేయు, ఈ "సేయంబువిను- టా ప్రియముచేయు<noinclude><references/></noinclude> 2znva9htkxma0zhuzt1hrza080rfk55 104 212615 554838 2026-04-28T07:26:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ద్వీ తీ యా శ్వా స మం - 127 టీశ. ఇదిము క్తపదగ్రస్తము. 'అంభోరాళిగభీర! సముద్ర (మనసు) నాడా ! భీరహితచిత్తా౭౭.భోగ! = భయము లేని పరిపూర్ణమైన మనస్సుకలవాఁడా! భోగావళీనంభారామరరాజ!= భోగముల ననుభవ...' 554838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ద్వీ తీ యా శ్వా స మం - 127 టీశ. ఇదిము క్తపదగ్రస్తము. 'అంభోరాళిగభీర! సముద్ర (మనసు) నాడా ! భీరహితచిత్తా౭౭.భోగ! = భయము లేని పరిపూర్ణమైన మనస్సుకలవాఁడా! భోగావళీనంభారామరరాజ!= భోగముల ననుభవించుటలో నింద్రుఁడైనవాఁదా ; (ఈ పద్యము ముక్తవదన సమరి గమనించయో, యేమో టీకాకారులు 'భీరహితచిత్తా!' అనియం 'ఆభోగభోగావళీనం కోరామరరాజు అనియు పదచ్ఛే దముచేసి 'భీరహితచిత్తా!=భయములేని మనసుకలవాఁడా! ఆభోగ... రాజ విశేషములయిన భోగ ములను అనుభవించుటయందు ఇంద్రుఁడా!' అని యర్థ మిచ్చి యున్నారు. ] రాజ యోగ్య! రాజులు చేయు గౌరవమునకు తగినవాఁడా! యోగ్య... ధామ! యోగులు, యాచకులు, మిత్రులు ననెడి తామరలకు సూర్యుఁడా ! ధామ......వక్ర! = ఇంటికి మేలయి యెల్లప్పుడును వసించునట్టి లక్ష్మీ యొక్క విజృంభణముచే అలంకరింపఁబడిన ముఖము కలవాఁడా! · ! వక్త్రభి... ప్రాభవా!! అనుకూలమగు సంపద్గుణములతోడి అధికారము కలవాఁడా! . క. శఠమఠన వంశవర్ధన!, కఠినకు ఠారా గ్ర దళితగర్వితవిద్వి డ్జశరమునితుల్య !' నితరణ,పఠనక ళాభ్యా సవిభవ పారీణమతీ ! ! = వక్తలకు 299 టీక. కఠిన......వితరణ! = కఠోరమైన గండ్ర గొడ్డలి మొనచేత భేదింపఁబడిన గర్వించిన శత్రువుల కడుపులు గల మునియైన పరశురామునితోఁ బోల్పఁదగిన వాఁడా! వితరణముతీ త్యాగము వకించుటయను కళ నభ్యసించుటకు సంపదయం దాటి తేటిన మాలిని, కవిశుకసహకారా ! కల్పవృదావతారా! సవినయనిజమూర్తీ! సర్వది గ్రాహికీర్తి! భువనహిత చరి త్రా! పుణ్యదాక్షిణ్యమి త్రా! నవరసికవతంసా ! నవ్యసూ ప్రశంసా ! 240 టీక. కవి. ..... సహకారా ! కవులనెడి చిలుకలకు తీయమామిడిచెట్టయినవాఁడా! సవినయ నిజమూ ర్తీ! = వినయముతోకూడిన వాడా! సర్వ...కీర్తి! = అన్ని దిక్కులందును వ్యాపిం చిన కీర్తి కలవాఁడా! ('సర్వదిగ్భ్రాహికీ ర్తీ! - ఎల్లదిక్కులను గ్రహించునట్టి కీర్తి కలవాడా!' అని పూర్వటీక.] భువనహితచరిత్రా!జలోకమునకు హితవైన చరిత్ర ముకలవాఁడా! పుణ్యదాక్షిణ్యమి శ్రా! ('ధర్మము, మోమోటమి యనికి మిత్రులు కలవాఁడా!' అని పూర్వటీక.] న్యాయము, దయ అను మిత్రులు కలవాఁడా ! నవ...... వతంసా ! (తొమ్మిది రసములను గ్రహించు) నూతనరసికులలో శ్రేష్ఠుఁడగు వాఁడా; నవ్యనూ ప్రశంసా! = మ్యమైన మంచిమాటల పొగ డ్తశలవాఁడా! గద్యము. ఇది శ్రీపరమవద సనాథ నిరవధిక కృపాపరి పాకపరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవినాథ ప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత చరిత్రంబునందు ద్వితీయాశ్వాసము, టీక. ప్రథమాశ్వాన గద్యమునకువలెనే గ్రహించునది. ఇది శ్రీ గౌతమనగో శ్ర పవిత్ర బలు భూప నాచక సీతారామస్వామ్యవధానిసుపుత్ర సకలవిద్వ జ్ఞానవిధేయ వెంకటరమణ నామధేయ గ్రథిఠంబైన. పాండురంగ మాహాత్మ్య ఆశయందు ద్వితీయా శ్వాసము, 1. చ. గోత్ర. 2. 8. గ్రాహి. చ. గ్లాహి. 3. చ. ధ.<noinclude><references/></noinclude> gx2txkv3v46eylkpebz6vp8uhop6pek 104 212616 554839 2026-04-28T07:27:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ ర స్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము చరణ తృతీయాశ్వాసము రసరాగాభిరమ్యశం కావహదృ గౌర ! సమారాధితరఘు వీరా ! రామానుజయ్య వేదాద్రి శా ! టీక. శ్రీరమ్మ.......ర! = లక్ష్మీ దేవియొక్క- రమ్యములగు పా...' 554839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీ ర స్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము చరణ తృతీయాశ్వాసము రసరాగాభిరమ్యశం కావహదృ గౌర ! సమారాధితరఘు వీరా ! రామానుజయ్య వేదాద్రి శా ! టీక. శ్రీరమ్మ.......ర! = లక్ష్మీ దేవియొక్క- రమ్యములగు పాదములందలి లత్తుకయొక్క యెఱుపుయొక్క, చక్కఁదన మను శంకను పొందు కన్నులలోని ఎఱ్ఱజీలు కలవాఁడా! సమారాధికరము తీరా! = పూజింపఁబడిన శ్రీరాముఁడు కలవాఁడా! - శ్రీరాముని పూజించువాఁడా! వ, ఆకర్ణింపు మా యర్ణవతూణీరుండు వీణామునిం గనుంగొని యిట్లనియె. 1 2 టీక. ఆర్ణ పతూణీరుండు = సముద్రము ఆమ్మలపొదిగాఁగల శివుఁడు; వీణాముని" నారదుని. - ఉ. ప్రాసఁగు విత్తువంటి నెఱపాఱు కొలంబునఁబుట్టి వేదముల్ బోసినగాదె శాస్త్రములు పుట్టిన యిల్లు కళాకలాపముల్ చేసిన రచ్చ యంచు నఖిలంబుఁ దనుం గొనియాడ నొప్పు ను ద్భాసిత భాసితద్యుతి సభాపతిగా నొకఁ డాహితాగ్ని, = - టీశ. ప్రాసఁగువిత్తువంటి = రాజనపు పరివిత్తుఁబోలిన; నె00, పాలు కొలంబునన్ = ఉత్తమ బ్రాహ్మణ వంశమునందు; కళాకలాపముల్ = కళలసమూహములు; దాసిన - సమీపించిన వేరిన; కచ్చ - సభ్య ఆఖిలంబున్ = ఆందఱును; ఉద్భాసిత, భాసితద్యుతి - విజృంభించు (ప్రకాశించు) కాంతికి చంద్రుఁ డైనవాఁడు - చంద్రు నికాంతివంటి కాంతికలవాఁడు; ఆహితాగ్నియై - ఎల్లపుడురు అగ్నిహోత్ర ములఁ జేయువాఁడై, ఆలం, ఉచమ, రూపకము. వ, అతండు కళింగ దేశాభరణంబగు వీఠికాపురం బధిష్ఠించి సకలమహీ సుపర్వ శ్రేష్ఠుం డై వెలయునంత లేక. పీఠికాపురంబు, అధిష్ఠించి ఆ సిఠాపురమున నివసించి; సకల శ్రేష్టుండై - లందరిలోను ఉత్తముఁడై. తే. ఆ మహీసురులేదుకు నతులనిష్ఠ నింగివేల్పులు నేలకు, నేలవేల్పు కొలము నింగికిఁ దెచ్చుచుఁ గొలువఁ బుత్రుఁ డొక్కఁ డుదయించెఁ దత్కృపాభ్యుదయమహిమ, 1. ఈ ప్రొనుగుని త్త. 2. ట. సకలంబు. బ్రాహ్మణు<noinclude><references/></noinclude> oz7q2j18r9aql6gmc78h0vhkmqxu7vq 104 212617 554840 2026-04-28T07:27:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 129 టీశ. ఆతులనిష్ఠక్ = గొప్పనియమముతో; నింగి వేల్పుల = దేవతలను; నేలకు=భూమికిని; నేలవేల్పు కొలమున్ = బ్రాహ్మణుల గుంపురు; నింగికి = (సంతోషపెట్టి) ఆకాశమంగుడును; కొలువ= స...' 554840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 129 టీశ. ఆతులనిష్ఠక్ = గొప్పనియమముతో; నింగి వేల్పుల = దేవతలను; నేలకు=భూమికిని; నేలవేల్పు కొలమున్ = బ్రాహ్మణుల గుంపురు; నింగికి = (సంతోషపెట్టి) ఆకాశమంగుడును; కొలువ= సేవించఁగా, [ప్రభావతి గారి భార్య గొప్పపూజలను చేసి, దేవతలు భూమికి వచ్చునట్లు చేయును; బ్రాహ్మ ణులను సంతోష పెట్టి, వారు ఆనందమున నాకాళము నందుకొనునట్లు చేయనని భావము.] ఆ మహీసురు లేదుకుకో" = ఆ బ్రాహ్మణుని భార్యకు; శత్కృసాభ్యుదయ మహిమన్" ఆ నింగి, నేలవేల్పుల గొప్ప అది నిగమశర్మోపాఖ్యానము మ. కని తామానససూవసాయకుఁడు జీవత్తాతపాదుండు భూ జనసన్మాన్యవిశుద్ధవర్తను: డుదంచిత్త్యాగశీలుండు చం ద్రుని పెన్నుద్ది సమగ్ర కాంతి మహిమ నూనూఁగు మీసాల లే గొనబుం బ్రాయపుఁ దేజుకూన యతః డుత్కోచుండు వాచాలతన్. . 6 టీక. పనితా......కుఁడు = యువతుల మనస్సులకు (వాని నాకర్షించుటలో) మన్మథుడైన వాఁడు; జీవత్తాత పాదుండు = జీవించియున్న తండ్రికలవాఁడు; భూజళనుఁడు = గౌరవించఁబడిన పరిశుద్ధ స్వభావము కలవాఁడు; ఉదంచిత్త్యాగశీలుడు = గొప్ప విశరణబుద్ధికలవాఁడు; సమగ్ర శాంతి మహిమక్ = పరిపూర్ణమైన కాంతియుదు; చంద్రుని పెన్నుద్ది - చంద్రునికి సమానమైన వాఁడు; కొమరుం వ్రాయపుఁదేజుహన - యావనపు తేజస్సుకల చిన్నవాఁడు; నాచాలక = అధిక ప్రసంగమున; ఉత్కోచుండు = దిట్ట; ('ఉత్కోచుడు - అధికుఁడు' అని పూర్వటీ!). . వ, అజ్జగ తీసుపర్వసంధవుళకు బికృద త్తంబగు నిగమశరాభిధానంబు ప్రసిద్ధం చే యుండు . . టీక. ఆజ్ఞ......నకుకొ బ్రాహ్మణపుత్రునకు; ఒకృద త్తంబగు = తండ్రి పెట్టిన; నిగమ శరాభిధానంబు = నిగమశర్మయను పేరు. మనసుఁ దా = తే. అతఁ డనూచాన సంతతి ననతరిలియు, సగలనిగమశిఖా రహస్యములు గనియు * స్త్రీయపురుషార్థము'న కె తార్పే, దైవఘటనావళంబున నోవశీంద్ర ! టీక. అనూచాన సంకతి వేదాధ్యయన సంపన్నుల శిష్టవంశమున; ఆవకరిలియు పుట్టినను; సకల, .....ములు = సమస్త వేదాంకరహస్యములను; కనియుక్ = గ్రహించినను; దైవనిక్ = తనవిధికి లొంగియుండుటవలన; తా స్త్రీయపురుషార్థను కె మూఁడపపురుషార్థమగు కామమునో; మనసుక్", కార్చిక్" = చేర్చను. ఓ వశీంద్ర! ఇంద్రియని గ్రహము కల ఓ నారదమునీ! చ. తలగడు గంగమర్దనము ధాతఁటావరణంబు సంస్కృతో జ్జ్వలకలమాన్న భోజనము చందనచర్చ ప్రసూనదామకం బాబుల కపురంపు విద్య మును భూషణపఙ్కు లుకల్గి నిచ్చలు వులు గంగ బడ్డ ను ముత్యముఁబోలుచు వాలుచుం బురిన్. టీక. తలగడుగు = అభ్యంగస్నానము; అంగమర్దనము - శరీరమును మర్దింపించుకొనుట - శరీచ సంవాహనము; ధోకపటావరణంబు = మడుగువ స్త్ర ముకట్టుకొనుట; గంస్కృ భోజనము=పక్వము చేయఁబడి మిలమిలలాడు వరియన్నము; చందనచర్చ - గంధపుఁబూఁత; ప్రసూన దామకంబులు = పూల మాలలు; కపురంపునీడ్యమును కర్పూరపు తాంబూలమును; భూషణమక్తులు - నగలగుంపులు: పులం గడుగంగఁబడ్డ = (ముత్యముల పైనుండు) మురికి కడుగఁబడిన; మునుముత్యముఁబోలుచుకో" =స్వచ్ఛమైన * 1. చ. నక. 2. చ. తాపసేంద్ర. 3. క. బును. విద్యములు. శ. ఈ. 4 చ. తెలిము త్తెము. పొండురంగ 17<noinclude><references/></noinclude> 0jj22ftwwxjuc4vcn2xy7x1s8vxc9nb 104 212618 554841 2026-04-28T07:27:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 180 పాండురంగమాహాత్మ్యము ముక్యమువలెనుండి; పురికొ" = పట్టణమునందు; వాలుచుకో = మీదు - అతిశయించుచు; (ముందు పద్యమున కన్వయము.] సీ. కలదు లేదనువాదమున కోర్చి మీనుమీ, సమునంటి యొంటిజందెము...' 554841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>10 180 పాండురంగమాహాత్మ్యము ముక్యమువలెనుండి; పురికొ" = పట్టణమునందు; వాలుచుకో = మీదు - అతిశయించుచు; (ముందు పద్యమున కన్వయము.] సీ. కలదు లేదనువాదమున కోర్చి మీనుమీ, సమునంటి యొంటిజందెము మెఱవఁగ బహుసంకుపదవంశ పాణింధమంబైన, తాళిగోణపుఁజుంగు నేల జీరఁ గడ లేని వీడ్యంపుఁ గప్పు ఉందురుకావి, మోని పల్లొత్తుల ముసుగుదన్న సానతాఁడులుగల్గు సూనాస్త్రుశంఖంబుగతి సఖ రేఖాంక గళము దనక సిందూరపురంగుగల తే. సఖులు పరిహాసకులు వెంటఁజనఁగ యువతి, భుక్తనిరుక్తపరిధానయు క్తుఁ డగుచు నగరఘంటాపథంబున నగుచు దిరుగు, నొఱపుగల' ఠీవి జాతిక త్రొ పేజీవి. 10 టీక. బహు మం బైన - ఎక్కువైన జవ్వాదిబురడచే దట్టమైన; తాళిగోణపుఁజంగు. ప్రక్క గోచి యొక్క చెంగు; నేల, జీరకా నేలపై రాయుచుండఁగా; కడలేని ఆ హద్దుమీటిన; నీడ్యంపు = తాంబూలమువల్లకలిగిన; కప్పు - గారగల; చందురు కాని మోని పెనవి; పల్లొత్తుల = దంతక్షతములచేత; మునుగుటన్న ఆవరించబడఁగా; నూనాస్త్ర శంఖంబు Xతి" = మన్మఘనిశంఖమువలెకున్న; నఖరేఖాంక గళము - నఖక్షతములతో గూడిన మెడ; కవరు జ ప్రకాశింపగా; యువతి యుక్తుఁడు = యువతులను అనుభవించుటచే మలినమైన కట్టువస్త్రము కలనాఁడగుచు; జాతిమాత్రో జీవి = బ్రాహ్మణుఁడనని చెప్పికొని జీవించువాఁడు - నిగమశర్మ; ఒఱపుగల కీవిజ్ చక్కదనముతోడి దర్జాతో; నగుచున్; నగరకుంటావథంబులతో" s ఆట్టణములోని రాచబాట లందు; తిరుగున్, అలం. స్వభావోక్తి. - తే. భార్యపాలిండ్లు రిక్తకుంభములు; రోయి వెలఁదిచనుదోయి నిండుకుండలు; కులంబు తరుణిఫాలంబు చవితిచందురుఁడు; వేశ్య నుదురు వానికిఁ బ్రతిపదిందుండు నయ్యె. టీక. రోయివెలఁదిచనుదోయి - భోగమునడతి చనుగవ; కులంబులేరుణి ఫాలంబు చవితిచందురుఁడు = చూడఁదగనిది; 11 భార్యనుదురు; పరిశీలించి చూడఁదగినది. అలం. రూపకము. నీ, ఉష్ణని హోమాగ్ని యూఁద నొల్లఁడు గాని విహజ్వరార్తితో వెచ్చనూర్పు సంధ్యకుఁ బ్రార్థనాంజలి ఘటింపఁడం గానీ యెరఁగు నీర్ఘ్యాక పాయితల కర్థి లాగమవాదంబు లొఁగాదనఁడు గాని విటవాదములు తీర్చు వేగి లేచి కంబుళ్ళత్పాదోదకంబు గ్రోలఁడుగాని యావ తాధర శీధు వాని చొక్కుఁ తే. బుణ్యచిహ్నంబు లపఘనంబున ఘటింప, సిగ్గుపడుఁ గాని కరనఖశిఖర లసిత జాతనూత్న డ తాంకముఁల్ సమ్మతించు, నారజము మీరి యా దుర్విహారహారి. టీగ. విరహజ్వరా ర్తితోన్ = విరహవ్యధవలనఁగలిగిన జ్వరముచే; ప్రార్థనాంజలి = నమస్కార మును; ఘటింపఁడు = కూర్పఁడు; ఆర్థి = మక్కువతో; ఈర్ష్యాక మోయికలకు - (ఇతరవని తా సాంగత్యమును) ఓర్వలేక కన్ను రెడ్డి చేసిన స్త్రీలకు; ఎఱుఁగుల్ = నమస్కరించును; అగమవాదంబులు = వేదచర్చలు; వేగి, లేచి - తెల్లవారిణి, లేవఁగానే; విటవాదములు ఆ జమునకును కలిగిన కలహములను; కంబు... కంబుకో గతరాత్రిని విటులకును, చిటీ శంఖమునఁ బోయఁబడిన విష్ణు పాదతీర్థమును; R సిడ్యంబు 1.3. రంబున 2. చ. దీవి. 3. ట. ర్తితో, కర్త్యుడై, శ.రర్తితో, ఉట, యరుగు, 3. 'చ. లిఖన, కలిఖిత. శ.ర. లసిత.<noinclude><references/></noinclude> 6r2t4mbqm2jf6t3ss0pdgin6s514db8 104 212619 554842 2026-04-28T07:27:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము = 131 శ్రీలఁడు = త్రాగఁడు; యావళాధరశీధువు = యువతీసమూహము యొక్క మోది తేనెను; అని = శ్రాఁగి; చొక్కు = పరవశుఁడగును; అవమనంబున ఆ దేహమున; పుణ్యచిహ్నములు = తిరుమణి, తిరుచూర్ణ...' 554842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము = 131 శ్రీలఁడు = త్రాగఁడు; యావళాధరశీధువు = యువతీసమూహము యొక్క మోది తేనెను; అని = శ్రాఁగి; చొక్కు = పరవశుఁడగును; అవమనంబున ఆ దేహమున; పుణ్యచిహ్నములు = తిరుమణి, తిరుచూర్ణము మొదలగునవి; ఘటింప ధరించుటకు; కరముల్ = (యువతుల) చేతిగోళ్ల పొఁడి మొదలు గ్రుచ్చుటవలనఁగలిగిన ఒక గాయముల గుఱుతులను; ఆరజము మీఱ ఎక్కువ దుర్విలాసమున; ఆ దుర్విహారహారి చెడ్డనడతకల ఆ పోరికి; సమ్మతించుకో" అంగీకరించును. తే. నిగమశర్యాభిధానంబు నేతిబీర, కాయ మునుబోలె నయథార్థ గాధఁ దాల్ప వైదికాచారదూర ప్రవర్తనముల, వీట విహరించుచుండు నవ్వీటి ప్రోగు. టీక. నిగమశరాభిధానంబు = నిగమశర్మ [వేదవేత్త] యను పేరు; ఆయథార్థ గాధ", రాల్పర్ = అబద్ధపుకథ కాఁగా; వీటి ప్రోగు - కొల్లలరాశి మిక్కిలి దుర్వ్యసనము కలవాఁడు; వైదికా.....నముల " = వేదవిరుద్ధములగు నడతలతో; వీటక్ నగరమున; విహరించుకో=తిరుగు చలం, ఉపను. క. వెడవెడ దుర్వ్యవహారపు, నడవడి గడి దేఱి గురుజనము శిక్షింప గడుసువడి విప్రతనయుఁడు, సడి కోరిచి 'వంక పొరక చాటుగా మానెన్, 18 14 టీక. పెడవెడ = మందముగా కొంచెము కొంచెముగా; దుర్వ్యవహారపునడవడికి" - చెడ్డ నడకయందు; గడిదేఱి అటి తేటి: గురుజనము - పెద్దలు; గడుసుపడి - అసాధ్యుఁడయి - ధీరుఁడై - గదుసుమీఱి; వివ్రతనయుఁడు - ఆ బ్రాహ్మణపుత్రుఁడు - నిగమశర్మ; వంకపొరకచాటు=వంకర గడ్డిపోచచాటునుకూడ. తే. తాతముత్తాతతండ్రులతరతరంబు, చీరువ లె: గూడఁ బెట్టి యూర్జితము నేయు విత్త ముడివోయెఁ దత్కరాయత్త మగుచు, నురగదష్టుని మేని నెత్తురును బోలె. టీశ. కరకరంబు = క్రమక్రమముగా; ఊర్జితము సేయు = భద్ర పఱచఁబడినట్టి; విత్తము ధనము; తత్కరాయ త్తమగుచుకో - ఆకనిచేతికి చిక్కినదయి; ఉడివోయెజ్ = నశించెను. ఆలం. నీ, దిన వెచ్చమునకునై తన మేనఁ గలసొము కొదుకక బచ్చింటఁ గుదువ వైచు నీఁదు గీచినరీతి నించుకించుక చేరిగిలు బాడుఁ దల్లిపైఁగల పసిఁడి తండ్రికి నిడ్డ పత్రములు దొంగిలిపోయి పోయినంతకు నిచ్చి పొరయుఁ గొంత 'మిడకి నోర్చి మృత్యురూపములైన సాహులచే ఋణగ్రాహీ యగుచు తే, గుడ్డవృత్తులు, వృత్తులుఁ గొలుచు గుత్త, చీలు గ్రామాంశములు గాది నేల లెల్లఁ జనవరుల కమఁజూపు నిచ్ఛావిహార,శూర్తి వాఁడేమి కానున్న వాఁడొ మీఁద, 16 టీక. దిన వెచ్చ మునకు నే = ప్రతిజనమును చేయు చిల్లరకర్చునకుగాను; ('దిన'వెచ్చము' అనునది అనింద్య గ్రామ్యము) సొము = సగను; కొదుకక = సంకోచించక; ఖచ్చింటర్ కోమటింట; ('బచ్చునింట' ఆనుదానికి బదులు స్వతంత్ర ప్రయోగము. ] కుదువవైచు = తాకట్టు పెట్టును; ఇంచుకించుక చేరి = మెల్లమెల్లగా (తల్లిని) సమీపించి; శసిండిక్ - (సగలరూపముననున్న) బంగారమును; ఈఁ దుగీ చినరీతి ఈతచెట్టును (మద్యమునకై) గీచినట్లు (ఈఁతచెట్టును కట్టుకయి గీచినయెడల పెక్కురోజులకు కును కొంచెము కొంచెముగా నది వచ్చునని భావము.] గిలంబాడు ఆపహరించును; [ఇడట 'ఇందు గీసిన రీతి' అను ముద్రిక ప్ర తిపాఠమును, 'చిల్లగింజ రాచిన విధమున' అను దానిటీకయు అననుగతములు.] పోయి 1. 1. వంకపరశ. చ. వంగపౌరక. వంగ, శ.6.2. ట. విత్త ముద్రిత ప్రతి ఆథస్సూచిక. కొంత 3. క. మిచట మిడ, 4.చ. గుడ్డవుత్తులు వుత్తులు. 5. క. నాధి, చట. గాది,<noinclude><references/></noinclude> 5llmz491xdnfd4kakd94zligrmb7rks 104 212620 554843 2026-04-28T07:32:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '132 పాండురంగమాహాత్మ్యము = సంతకు" = చెలామణి ఆగునంతసొమునకు; పొరయం పొందును; మిండ వడ్డీకి = ఎక్కువవడ్డికి చ స్త్రీ వృద్ధికి; ఓర్చి = సహించి - అంగీకరించి; సాహుల చేజ్ సాహుకారులవలన; ఋణ గ...' 554843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>132 పాండురంగమాహాత్మ్యము = సంతకు" = చెలామణి ఆగునంతసొమునకు; పొరయం పొందును; మిండ వడ్డీకి = ఎక్కువవడ్డికి చ స్త్రీ వృద్ధికి; ఓర్చి = సహించి - అంగీకరించి; సాహుల చేజ్ సాహుకారులవలన; ఋణ గ్రాహీ యగుచుకో= అవ్వ తీసికొనిన వాఁడయి; గుడ్డవృత్తులు - వృత్తిసంజ్ఞలుగల పంటవేలు; వృత్తులు - వృత్తిసంజ్ఞ లుగల పొలములు; కొలంచు = ధాన్యము; గుత్తవేలం - గుత్తకు తీసికొని పంట చేలం; గ్రామాంశములు గ్రామము మొత్తముగా నిచ్చిన మాన్యములు; గాది నేలలు పాఠఱలు, ఎల్లక్ అన్నియును! ఇచ్ఛావిహార వర్తి = స్వేచ్ఛగా విహరించువాఁడు - నిగమశర్మ: చనిపరులకుకో - పరిచితులకు - మిత్రులకు; [ఈ పద్యమున 'గుడ్డవృత్తులు = చేని సేద్యపుఁబడులు' అనియు, 'చనవరులకు' ఆధికారులకు' అనియు ప్రాఁకటీశయందు అర్థము లియఁబడియున్నవి; అవి సరికావు.] క. అతఁడు కళింగోద్భవుఁడగు, కతముననో వ్రేలఁ జూపఁ గసుగందక యో గ్యతమస్వీకారమునకు, నితరుండై యుండి మునికులేశ్వర! వింటే, - 17 టీక. ఆఠఁడు నిగమశర్మ; కళింగోద్భవుఁడు - కళింగదేశముని పుట్టినాఁడు; వ్రేల, చూడజ్ = తన్నందఱును వ్రేలు పెట్టి చూపుచుండుగా; కనుగండక - కొంచెమైన'ను జంకక; యోగ్య తమస్వీకార * గొప్ప యోగ్యుల అంగీకారమునకు యోగ్యలకుర్యాదు; ఇశరుండై ఆమ్యుఁడై - తగనివాఁడై, కళింగ దేశస్థు ల నాచారపరులని ప్రాచీనులయోశయము. - ఇచట అర్థాంతరమును గ్రహింపవలసినది. కలింగము (పుచ్చ తీగనఁ బుట్టిన కాయ పుచ్చ కాయ - వ్రేలితో (జూసిన మఱిగిపోదు: (తక్కిన కాయలం తీగను వ్రేలాడుచుండఁగా; నానిని చూసిన యెడల ములిగిపోవును.] మఱియు పుచ్చకాయ నిషిద్ధవస్తువు కాని శిష్టులెవ్వరును దానిని ఆహారముగా రహింపరు. ఈపద్యమున నీ యర్థము ధ్వనితము. తే. పొందుఁబట్టుల నప్పులు పొడిచి పొడిచి, దొరతనంబుఁ గొట్టాలఁ దిరిసి తిరిసి నలఁగి శిశ్నో దరపరాయణత్వమునకు, బౌర మెఱుఁగక తిరుగు నా బ్రాహ్మణుండు. టీశ. పొందుఁజట్టుల" = దొరకినచోట్లలో; పొడిచి పొడిచి = తీసితీసి; దొరతనంబున" " దివాణమునందును; చుట్టాలక్ బంధువుల దగ్గఱను; తిలిసి తిరిసి బిచ్చమెత్తియెత్తి - యాచించి; బాధపడి; శ్నిదరపరాయణత్వమునకు - కూడు, హటములయెడుగల ఆసక్తికి; సారముణ హద్దును. . 19 చ, తన చెలులిండ్లయం దదవడ్రావుడు కావుచు నింటి కెన్నఁడు జనక దురోద రార్జితముఁ శౌర్యహృతం బనృతో పపన్న ముఠా జైనఁటి పిసాళి వెచ్చములఁ జేర్చుచుఁ దొల్లిటి వైభవంబు లె ల్ల నడఁగ సవ్వెడంగు కడు లాఘనవృత్తికిఁ జొచ్చి నిచ్చలున్. టీగ, శనిచెలులిండ్లయందు" - తనమిశ్రుల యిండ్లలో ('దెలుల యిండ్లయందు'' అని యుండ వలెను; ఇది స్వతంత్ర ప్రయోగము.] ఆదవ త్రావుడు = బిడ్డ త్రాగుడు - మురాదికము; త్రోవుచుక్; చనక = వెళ్లక; దురోదరార్జితము దొంగతనమువలన సంపాదింపఁబడినదియ; అన్నతో భదన్నమఁ" ఆ అబద్ధములాడి సంపాదించినడియు ఆ జూదమున నార్జించఁబడినదియ; కార్యహృతంబు నగు ధనమును; దెవంటి పిసాళివెచ్చములు, చేర్చుచున్" - వ్యర్థముగా, దొంగయెత్తులు వేయుచు చేయు కర్చుల కుపయోగించుచు; అడఁగక్ - నశింపఁగా; అవ్వెడంగు - వివేకము లేని యా నగదు శర్మ: నిచ్చలం - ఎల్లపుడుడు; తాధువవృత్తికి; చొచ్చి చులకఁదనమును (అవమానమును) పొందెను. ఇందు 'ఆడపత్రావుడు = స్థిరములేని త్రాగుట" అనియు, "లామనవృత్తికి - తక్కువన్యాసా రమునకు" అనియు పూర్వటీశయం దర్థమ లం ఈయఁబడినవి. కార-సూర్య. 4, చ, ట, చెలికా రునింర్ణనము<noinclude><references/></noinclude> p8zwbjeretttcqop4mlemd5svcyb4en 104 212621 554844 2026-04-28T07:33:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము క. మితి + గడచిన ఋణదాతలు, వెతపెట్టఁగ నూరు చొరకు వెలివెలిఁ దిరుగుకొ దతిఁ గూడు లేక యాఁకటఁ, గుతిలపడు నతండు ' గువ్వకుత్తుక తోడన్. . 133 20 టీశ. మితిగడచిన = పెట్టినగడువు కన్...' 554844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము క. మితి + గడచిన ఋణదాతలు, వెతపెట్టఁగ నూరు చొరకు వెలివెలిఁ దిరుగుకొ దతిఁ గూడు లేక యాఁకటఁ, గుతిలపడు నతండు ' గువ్వకుత్తుక తోడన్. . 133 20 టీశ. మితిగడచిన = పెట్టినగడువు కన్పిపోఁగా; వెత పెట్టఁగళ్ = బాధింపఁగా; చొరక = ప్రవేశించక; వెలివెలిదిరుగు - పైపైచోట్లనే తిరుగును; తతిక్" - సమయమునందు; ఆకండు; గువ్వ పుత్తుకతోదకతో డక్ గువ్వగొంతువంటి హీనస్వరముతో; కుతిలపడుకో బాధపడును. ఆలు. ఉపమ. క. వలువకు: గూటికినై నీచుల వేడం బోడచొరవఁజొచ్చు నతఁడు పూ వులు ముడిచిన యంగళ్లనే, కలకల నీడెల్ల నవ్వం గట్టెలు మోసెస్. టీక. పలుపసక్ = వస్త్ర మునకు; బోడ చొరవక్ = మొండి చొరవను; వీడెల్ల మంత్రయు; కలకల, నవ్వన్. ఆలం, లలికము. = 21 - పట్టణ తే. పదను దివిసిన కస్తూరి ప్రాంచి యలరు, పాయ త్రి బాతినకూడు నిర్వట్టు మడుగు గళితమణి యగు సొమ్మునై కానఁబడియె, దుర్విదగ్ధుండు గౌరవదూరుఁ డగుచు. జీశ. పదనుదినిసిన తడి యారిపోయిన వాసళపోయిన; ప్రాఁచియలకు వాడిపోయిన పాసిపోయినట్టి; కూడు=అన్నము; నీర్వట్టు = నీరుపట్టిపోయిన - నీరులేని; గళితమణి - రవలుజాఱిపోయిన; సొమ్మ - నగ; దుర్విదగ్ధుండు = పోకిరి; మర్యాదకు దూరమై - మర్యాద లేనివాఁడై; శానఁబడియె. అలం. పూవు; పాయఁ ఔలడిన మడుఁగు - చెఱువు; గౌరవదూరుఁడగు రు క - = -క, ఆలో నొకనాఁ డా దుశ్శీలరతునియక్క యోక్తు శిక్షించెద నీ బాలికు నని తనముగనికి, బాలురఁ గొనివచ్చె మాతృభవనంబునకున్. 28 టీక. దుశ్శీలరతుని = బిడ్డనడశయం దిష్టముకల నిగమశర్మ యొక్క; బాలిశుజొ" = మూర్ఖుని; మాతృధవనంబునకు = పుట్టినింటికి; వ. ఇట్లు పంచవ యోజనమాత్ర దూరంబగు తనయూరినుండి వచ్చి పితృభవనంబు చొచ్చి యచ్చటం గొన్ని పొద్దులు గడపి, కొడుకు చెడునడవడికి నడలుకడలిం బడి సుడివడియెడు తల్లిదండ్రులఁ దీండ్రగల వచనరచనా చమత్కారంబుల నుదారముదారోపణకరణోపచారంబులఁ గొంతంత వంతకుం దొలంగించుచు, మందిరముకుందా రాధనాతిథిసంతర్పణంబులు నేర్పునం బచరింపించుచు జన యిత్రీదర్శితంబగు మూల విత్తంబు నష్టావశిష్టం బగునది గుప్తంబు సేయుచుఁ బళుళిశుదాసదాసీజనంబులఁ దనవారింగా మెలఁగించి నలంకువలకుం దొలం గించుచు: బుస్తక భాండాగారంబు నిజభర్తృహంతరంబున నాళుళు క్షణి శిథిలబంధనయాచక ప్రముఖోపద్రవంబులవలనం బాంచి ప్రోచుచు, విగళిత సన్నాహం బగు గేహంబు యథాపూర్వనిర్వహణమనోహరంబుగా నను 'సంధించి చదువు, 'సంధ్య సాగించి నడపించుచు నిజానుజు దుర్వ్యసనంబువలన గాసీపీబొందని రాజానుగ్రహలబ్ధంబులగు నేక భోగ గ్రామంబు ఠిలా లాధీనంబు శ. 1.క.గు. 2. ట. దినిచిన 3.చ. వాటిన. ఉ. క. పంచయో, చ, పంచ షయో. 5.చ. (౦చి, లేదు.) 6. క. సంధింధించి. చ. సంధించి. 7. క. సంత. చ. సంధ్య. 8. నానే. 9. చ.<noinclude><references/></noinclude> 81qqoxri53291ffyvwbcjkcwb1hl1te 104 212622 554845 2026-04-28T07:33:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 పాండురంగమాహాత్మ్యము లుగా నొనరించుచుఁ దప్పిదారి మడిమట్ర చేమ చెట్లున్న పట్లరసి తనపట్టులం గాఁపుపెట్టుచు, గుట్టక నలంగియు నత్తమామలచి తంబువచ్చునట్లు భక్తిః క్తులు మెఱసి ప...' 554845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>184 పాండురంగమాహాత్మ్యము లుగా నొనరించుచుఁ దప్పిదారి మడిమట్ర చేమ చెట్లున్న పట్లరసి తనపట్టులం గాఁపుపెట్టుచు, గుట్టక నలంగియు నత్తమామలచి తంబువచ్చునట్లు భక్తిః క్తులు మెఱసి పాటులంబడు మఱందలి సౌందర్యంబు ననివార్యజృంభణంబగు యాన నారంభంబును, నవచంధ్రి కావైభవంబును, 'వసకేళీపలాశ దోహదంబు నగుటకు వగచి పగచి, తెగది కడుపు చుస్తులు చట్టఁ గన్నీ రుట్టిపడం బొట్టుపొర లగు చుండునంతం జుక్క తెగిపడిన చదువును 'నొక్కడనుండియో యాకస్మికంబుగ నింటికిఁ జలిది వంటకంబుఁ గుడువం జనుదెంచి తన్నుఁ గాంచి డెందంబునం గొంచి యుం బోరాక చేరి నమస్కరించి తలవంచికొనియున్న తమునిం గని కదిసి కొదమనెలవంకల వంకలొత్తుచు నెత్తురులు చిలుకుచుం గుక విషద బంధంబునుం బోలే వసకల ప్రవృత్తంబులయి మదోన్మ త్తమ తకాశినీదస్తంబులగు “శఖాంకంబుల కతనఁ గర్క శింబగు నతనిశరీరంబుఁ గౌఁగిలింప నగ్గలించి శంకించి యా సీమంతిని యొక్కింత రిఋజుస్వాంతయై యాదుర్విదగ్ధువిద స్థలాపంబు లొలయ నీకుంతవుం బెండ్లికొడుకవు గమ్ముని హేతు గర్భితంబుగా నాశీర్వదించి యతండు తనుకంబు గముకంబునం బోవ 7నుఁకించిన వానిసోఁకోర్వమి యెఱింగి తరంగితవినయ సౌహార్ద మార్దవమధురంబులగు మాటల తేఁటలం బందిరి వెట్టి యిందు బింబంబునుంబోని నిజనందనుఁ జిఱుతవాని మేనల్లుని నిందమని చంక కిచ్చి యెచ్చటి కేఁగెదవు మీ బావబంతి నారగింతువు గాక కాక పాకంబులు నిమిషంబులోనం గావింతు పని నిలిపి వెనుక దెప నెడగలసియున్న తత్కళత్రంబునకు నేత్రపజ్ఞ యొసంగుట యును, తొలఁగించుచు 24 టీక. వంద......దూరంబు = విచారు యోజనములు మాత్రము దూరము కలది; యోజన్ మనఁగా ఎనిమిది మైళ్లు - ఆమడు] ప్రొద్దులు - రోజులు; అరలుకడలితో" విచారసముద్రమునందు; సుడిబడియెడు తిరుగుడుపడుచున్న- కలఁతపడు; తీండ్ర - చొరవ - ధైర్యము; ఉదార...... చారంబుల మిక్కిలి సంతోషమును కలిగించు నుపచారములచేత; వంతకు" m విచారమునుండి; aboo...... ఇలవేల్పగు విష్ణుని పూజనము, ఆతిథి పూజలు; ప్రచరింపించుచు" చేయించుచు; జనయి. శ్రీ దర్శితంబు - తల్లిచే చూపఁబడినది; మూల విత్తము = (కర్చు చేయక) నిలువగా ఉంచిన సొమ్మ; నష్టావశిష్టంబు పోగా మిగిలినది; గుప్తంబు "చేయంచుకొ" = భ ద్ర వఱచుచు; మెలఁగించి - సంచరించునట్లుచేసి - తనవైపు త్రివ్వకొని; నలందువల కుక్" ఆ కష్టములనుండి; పుస్తక భాండాగారంబు = గ్రంథాలయమును; [భాండాగారంబు = బొక్క సము'అని పూర్వటీక.] నిజ. రంబున = తనభర్త స్వాధీనమున; ఆకు..... వలస . 8 = . చినిఁగిపోవుట, యాచకులు మొదలగు సుపద్రవములనుండి; పొంచి = కప్పించి; ప్రోదుచుజ్" " కాపొదుచు ['క్లో. అగ్నే రష్, జలాద్రష్, రక్ష మాం క్షథబంధనాత్ : పునశ్చయాచకా ద్రక్ష యాద కాంతం హి పుస్తకమ్మని పుస్తక ప్రార్ధన.] #6. తప్పిదారిన, తప్పిదారి శ. 8. 1. చ. నవశేసి కలాశి. 2. క. చుట్టి. చ. చుట్ట. 3. చ ఈలేదు: 4. 5. నఖాంకురంబ్లూ. 5. చ. గౌగిలించుచు. 6. చ. భుజస్వాంత. 7. చ॥ నూకించిన. 8. ఓ గాని<noinclude><references/></noinclude> b2n9e9ovvfgqrce7mnd44z080r73ay2 104 212623 554846 2026-04-28T07:33:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= - తృతీయా శ్వాస ము - 185 విహంగ == జాలిపోయిన - పోయినవస్తువులు కలిగిన; ('విరితనాన్నాహంబు = తోలఁ గిన ప్రయత్నముకలది - చక్కఁ బఱుపఁబడినది' అని పూర్వటీక; ఇది పొనఁగదు.] గేహంబు - ఇంటిని; యథాపూర...' 554846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= - తృతీయా శ్వాస ము - 185 విహంగ == జాలిపోయిన - పోయినవస్తువులు కలిగిన; ('విరితనాన్నాహంబు = తోలఁ గిన ప్రయత్నముకలది - చక్కఁ బఱుపఁబడినది' అని పూర్వటీక; ఇది పొనఁగదు.] గేహంబు - ఇంటిని; యథాపూర్వ...... రంబుగాక్ = పూర్వపురీతిని శోభావంతమైనట్లు; అనుసంధించి కూర్చి-చక్కఁ ఋఱచి; గాసింబోందని = పాడుకాని; ఏకభోగ గ్రామంబులర్ వేఱు వంతు దారులు లేక పూర్తిహక్కు గల గ్రామములను; కప్పి, దారి పొరపాటున (తమస్థలములనుండి) తప్పిపోయి; ఉన్న చెట్లు ఉన్న చోట్లరు; అరసి తెలిసికొని - అవి యితరులకు చెనకుండునట్లు చేసి; తనపట్టులు = తంబిడ్డలకు శాఁపుపెట్టుచుకొ" = కావలియుంచుచు; గుట్టు+ఈక - రహస్యమును బయట పెట్టక; నలుగియు శ్రీమపొందియును; మెఱసి = ప్రకాశింకఁ జేసి; పాటులంబడు = కష్టములపడుచున్న; అనివార్య జృంభణంబగు = అడ్డగింపరాని పొంగుగల దైన; యావనారంభంబురు = క్రొత్తయాననమును; వనచం శ్రీకావైభవంబునకు - ఆడవిఁగాచిన వెన్నెల శోభయగుదానిని; వన .... దోహదంబును అడం మొక్కలకు చేసిన దోహదక్రియయు; [కాలము కాని కాలమున చెట్లు చిగిర్చి, పుష్పించి, ఫలించుటకుఁ జేయు చికిత్సలకు దోహదములని "పేరు.] వగచి వగచి - మిక్కిలి విచారించి; తెరచి = కలఁతపడి; ('తెగించి' అని పూర్వటీక.] కడుపు దుమ్మలంచుట్ట = కడుపు, కలియ పెట్టగా; ఉట్టిపడుకొ" = కాఱఁగా; పొట్టపొరలు, అగుచుండునంత = సశటపడుచుండఁగా; పడినపడువున పడినరీతిగా; ఆకస్మికం బుగī = తటాలున; కొంచియున్ - సందేహించినను - జంశియు; పోరాక పోవుటకు సాధ్యపడక; కొదమ ......లొత్తుచుక్" = లేతచంద్రవంకలకు తవ్వులుదిద్దుచు - శతచం ద్ర వంకలతో సమానము లయి; ఏక విపదబంధంబు మరిబోలతో ఆ చెడ్డ కవుల పదముల కూర్పుల రీతి; అనగల ప్రవృత్తంబులయి = ఆంతటను ప్రచారము పొందని పై ఆదరమును పొందనిపయి; (నభక్షకముల పక్షమున పూర్తిగా గుండ్ర దనమును పొందనివి - అనఁగా వంకరైనవి) మదోన్మత్త ధరంబులు - శ్రీ వ్విన స్త్రీలచే కూర్పఁ (కలిగింప)బడినవి; నఖాంశంబులకతన - నఖక్షతములమూలమున; కర్మ శంబగు = కఠినమైన; ఆగ్గలించి = ప్రయత్నించి; సీమంతిని = ముత్తయి,నువ; ఋజుస్వాంతయై - సరిచేసికొన్న మనస్సు .. కలదై; దుర్విదగ్ధు = పోకిరిని; విదర్ధాలాపంబులు = నేర్పుమాటలు; ఒలయ ప్రకాశింగంగా హేరుగర్భితంబుగా!" అభిప్రాయముతోఁ గూడియుండునట్లు; తనుకంబుగ మకంబున = మోహము యొక్క తొందరపాటువలన; ఉంకించిన - ప్రయత్నింగా; వానిసోజోర్వమి = వాని ఆనిష్ట తను; కరంగితమధురంబులు పొంగుచున్న వినయ, స్నేహములతో; మృదుమధురములు; పందిరి పెట్టి = అల్లి; ఇందుబింబంబునంబోలి - చంద్రునివలె చక్కఁగా నున్న; నిజనందనుకో" = తన పుత్రుని; ఎడ, గలసియున్న దూరముగ నున్న; తత్కళత్రం క్రంబునకు = అతనిభార్యకు; నేత్ర సంజ్ఞ కన్ను లగ; ఒసంగుటయఁ" = చేయంగా, క. ఆపైఁదలి ప్రాణేశ్వరు, శ్రీపాదద్వయముఁ గడిగే శీతల వారికా వ్యావృత నిజనిశ్శ్వాసజ, తాపంబునఁ గొంతకొంత తప్తముగాఁగన్, . - 25 టీ. అందలి నా ఆ యిల్లాలు; శీతలవారితో ఆ చల్లనినీటితో; ప్రాణేశ్వరు శ్రీపాదద్వయ ముజ్" = భ ర్తయొక్క రెండు పాదములను; వ్యావృత, తావంబునక్ = వ్యాపింపఁ జేయఁబడిన తన నిట్టూర్పు గాలులవలని వేడిమిచేత; తక్తము శాఁగజ్ వేఁడియైనది కాఁగా, క. విను వేల్పునకును మెచ్చొల, యని బలువిందునకుఁబోలె నఖిలాన్నంబుల్ కనుగీటినంతలోననె, యనుజునకుఁ దద గ్ర జాత యమరించి తగన్, . 26 టీక. విను=వినుము; వేల్పునకురు దేవునకును; 'మెచ్చొలయని - మెప్పులేని - దేవునికంటెను గౌరవించఁదగిన; బలువిందునకుకొ, పోలెకొ" - గొప్ప చుట్టమునకువలె; అనుజునకుకో రమ్మునికి; తడ గ్ర శాత = అతనియక్క" .<noinclude><references/></noinclude> m5bwvfboshkicja1kzq97ejnn7bbwnf 104 212624 554847 2026-04-28T07:33:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 పాండురంగమాహాత్మ్యము తలగించితపరిజ్ఞానము గట్టఁగ నిచ్చి లెస్సఁగా నలకలయందుఁ గల్గు తడి యాఱిచి క్రొవ్విరు లా నటించి మై కులయజచర్పచేసి గృహమాధవదత్తమనోజ్ఞ భోజనం బు లొసఁగెఁ దల...' 554847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 పాండురంగమాహాత్మ్యము తలగించితపరిజ్ఞానము గట్టఁగ నిచ్చి లెస్సఁగా నలకలయందుఁ గల్గు తడి యాఱిచి క్రొవ్విరు లా నటించి మై కులయజచర్పచేసి గృహమాధవదత్తమనోజ్ఞ భోజనం బు లొసఁగెఁ దల్లి తండ్రి నిజపుత్రులు భగముఁ దో భుజింపఁగన్. 27 టీక క. కల గడిగించి అభ్యంజనము చేయి చి; ధాశపరిధానము" మునుఁగు కోవతిని; ఆలకల యందుర్ ద్రుకలయందు వ్విరులు = అప్పుడు పూచినపూలు; ఆవటించి - ధరింపఁ జేసి; మలయజచర్చ చేసి = చందనపు:బూఁత పూసి; గృహ భోజనంబులు - ఇల చిల్పగు విష్ణువు నకు నివేదించిన దృష్టాన్నములను; తోక నిగమశర్మతో కూడ; ఉ. ఇష్టములైన పంటకము లిట్లు భుజించి యతండు వార్చి సం తుష్టకు నస్కుఁడై తనదు తొయ్యలి వీడ్యముచుట్టి యీ మహా శిష్టుఁడుఁబోఁ దిన్నెవయి చిన్నగ నొప్పఁగఁ గూరుచున్న చోఁ 'బుష్టి సమ స్తముం గదపి పుచ్చి తదగ్రజ పూర్ణచిత్తయై. 28 టీక. వార్చి = ( భోజనానంతరము చేయు) నాచమనము చేసి; తనదుతొయ్యలి - శనభార్య; పుష్టీకా = ఉత్సాహముతో; ('నిండుకొన్న తనముచేత' అని పూర్వటీక] పూర్ణ చిత్తయై = నిండు మనస్సుకలదయి, ఆలం. స్వభావోక్తి. క. ఇంతలు సంతలు నగు తన,సంతానము చంట వెంట సందడిచేయ · బ్రాంతమున నిలిచి తమ్ముని, కుంతల బంధంబు విడిచి కుశలాశయయై, = టీక, ప్రాంతమునక్" " సమీపమున చేరువఁగా; కుంతలబంధంబు = జుట్టుముడిని; విడిచి విప్పి; సశలాశయయై సదభిప్రాయము- మంచిమనస్సు కలదయి. ఆలం. స్వభావోక్తి. తే, ఎలయు సీత్కారములతోడ నీళ్లు గ్రుక్కి * యంటునటులు పరికించి యంట్లుఁ బొడిచి గోరుముక్కల దిగదువ్వి తూరు పెత్తి నెఱులఁ గలగిన పేల నన్నింటిఁ దిగిచి. 29 30 టీక. ఎలయు = కలుగుచున్న; సీత్కారములతోడ - 'ఇన్”లను అనుకరణధ్వనులతో; ఈళ్లు - ఈళ్లను- "పిలపిల్లల; క్రుశ్క నొక్కి; అంటునంటులు అంటుకొనిపోయిన జుట్టుపాయ లను; పరికించి = శోధించి; అంట్లతో - అంటు పేలకు; గోరుముక్కులక్" ఆ కొనగోళ్లతో; దిగదువ్వి - క్రిందికి దువ్వి; తూరు పెత్తి మీఁదికి ఎత్తిపట్టి దులిపి, నిఱజుల - తలవెండ్రుకలయందు; తీగి తీసివేసెను.' అలం, స్వభావోక్తి = క, మెడమన్ను నలచి యలకులు, ముడిగొని నిజపాణిపద్మములు గరగరగా గడిగికొని తనకు మరదలు, విదె మొసఁగుచుఁ బసిమి పసిఁడినీవన వీవన్. 81 టీక. అలకలు = జట్టు; ముడిగొని చేతులను; గరగరగాజ్ = పరిశుభ్రముగా; పసిమికపిండిపీవనక్" ఆ పచ్చని బంగారుపననకఱ్ఱతో; అలం.. ముడివేసి, నిజపాణిపద్మములు = పద్మములనుబోలిన తన స్వభావోక్తి. 1. చ. తుష్టి, ట, దృష్టి, 2. చ. వచ్చి. * శ. 8. అంట్లునంట్లును, సూర్య. అంటుసొంటులు 3. క. బొడిజ. శ. ర. చి. డి. శ. ర. దిగిచి. శ. ఈ.. దినె<noinclude><references/></noinclude> i4nw4wrgdbkj97snx3sq6neynq3i125 104 212625 554848 2026-04-28T07:34:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 10 187 తే. చేటికానీత పీఠికాసీన యగుచుఁ, బద్మ కర్ణికఁ గొలువున్న పద్మవో లెఁ గుడివలన నింత ' యోరఁగాఁ గొమురు మెఱసి, బిడ్డ చను ద్రావ నిట్లను బిసరుహాక్షి. టీక- చేటికా.......సీ...' 554848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 10 187 తే. చేటికానీత పీఠికాసీన యగుచుఁ, బద్మ కర్ణికఁ గొలువున్న పద్మవో లెఁ గుడివలన నింత ' యోరఁగాఁ గొమురు మెఱసి, బిడ్డ చను ద్రావ నిట్లను బిసరుహాక్షి. టీక- చేటికా.......సీన జు దాసి తెచ్చిన సీఁటము కూర్చున్నది; పద్మ కర్ణిక తామరపూ దుద్దుపయి; పద్మవోలె = లక్ష్మీదేవివలె; కుడివలనకో" - కుడివైపు; బినరు హాష్ - తామరలవంటి కన్నులుకల ఆమె; కొనురు మెఱసి ఇంపుగులుకుదు; ఆలం. స్వభావోక్తి, ఉపమ. శా. ప్రారంభించిన వేదపాఠమునకు బ్రత్యూహ మౌనంచునో యేరా తముఁడ 1 నన్నుఁజూడఁ జనుదే వెన్నాళ్లనోయుండి చ తూరాజీవయుగంబు వాచె నీనుఁ గన్గోకున్కి మీ 'బావయు నీరాకల్ మదిఁ గోరుఁ జంద్రు పొదుపు నీరాకరంబుంబ లెన్ . 83 టీగ. ప్రత్యూహము విఘ్నము - ఆటంకము; చక్రూరాజీవయ గంబు = పద్మములబోలు కనుగవ; నీరాకల్ = నీవు వచ్చుటలకు; చంద్రు పొదుపు చంద్రోదయమును; నీరాకరంబుంబలెక్ సముద్ర ముపలె. (వీరాతముఁడ! ఎన్నాళ్లకోయుండి ఆసున విచట జాతీయములు.) అలం. ఉపము. శా. శ్రీలాలిత్యము నిత్యశుద్ధియు గుణో త్సేకంబునుం గల్గి యం ద్వేలస్ఫూర్తిఁ దలిక్సు తండ్రి యను నబ్ధం జం తోచిన బోలుంగాక; భవాదృశుం డితరుఁడై పుణ్యంబులం బాసినగా ల గ్రామఖనిం జనించునొకదా జాత్యల్పపాషాణముల్. సాల = 84 dr. శ్రీకాలిక్యము = చక్కని సౌభాగ్యము; గుణోత్సేకంబు = గుణముల సమృద్ధి; ఉద్వేల స్ఫూర్తిక్" ఎక్కువప్రకాశముతో - ఒద్దులకు ఆతిశ్రమించునో యనునట్లుగా; కలిర్చు = అతిశ యంచునట్టి; భవాదృశుండు = నీవంటివాఁడు; ఇకరుఁడై జమీఁది వానికంటె విభిన్న పద్ధతులు కలవాఁడై!- అక్రమప్రవృత్తి కలవాడై; సాలగ్రామఖనిక్ = సాలగ్రామములుండు గనియందు; కాత్యల్ప పాషాణముల్ = తక్కువజాతులవైన రాళ్ళు, అలం. నిదర్శన. B క. ఏ సముడు గడవఁగఁ శిద, త్సూనులు కసుగందుల లగ్రజండవు ప్లైనతఱి నెంత దుఃఖమొ, యీనీ ప్రోపాసపడెడు 'నీ గురువులకున్. 85 = టీక. అమ్మడుగడవఁగల్" = ఇతరుల సొత్తు కాంగా; తత్సూరులు వారిబిడ్డలు; అగ్రణాండవు పెద్దవాఁడవు; ఈ నీపోపు = నీ రక్షణమును; ఆసపడేడు - కోరునట్టి; ఈగురువులకు - ఈ నీ గురువులయిన తల్లిదండ్రులకు; ఎంత దుఃఖమ = ఎంత దుఃఖము కలుగునో అలో దింపుము. నీ. పరమేష్టి నుండి నీతరముదాఁక విశుద్ధతరమైన వంశంబుఁ దలఁపవైతి `తఱిఁ దక్కి యున్న యీ తల్లిదండ్రులఁ జాల పఱచపై సంతోషపఱచవైతి అగ్ని సాక్షి గఁ బెండ్లియాడిన యిల్లాలి నిల్లాలికాకార గొల్లవైతి ధర్మశాస్త్రార్థ విత్తముల విత్తములచే నలరించి విఖ్యాతి నంద వైతి తే. శీల మఖిలంబు నిది పిల్లి శీల మగుచుఁ, జదువు లినియెల్లఁ జిట్క లచదువు లనుచుఁ దోడివారలు నవ్వ నాతోడ! యేల, బేల వైతివి యీ గుణం బేల నీకు ? 36 టీశ. పరమేష్ఠీ నుండి బ్రహ్మ మొదలుకొని; నీకరము దాఁ కజ్ - నీపురుపాంతరమువఱకును; తలి, దశ్కేయున్న = (మరణ) సమయమునకు వళమైయున్న; పంచవై - అల్పుఁడవై - నీచుఁ 1. చ. వారగా 2. క. చంద్రు, 3.చ. భవ 4.క. నిరు. చ..నీ. 5. చ. శ్రీ . 6. చ. వహ్ని. -18<noinclude><references/></noinclude> 4i17thekd4ufzs4eoaj9u2too3qwue4 104 212626 554849 2026-04-28T07:34:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 పాండురంగమాహాత్మ్యము = డవై; ఇల్లాలిక్ = భార్యను; ఇల్లాలికాకారక్ = మనోజ్ఞమగు ఆకారముగల యీమెను; ఒల్లపై 8 గ్రహించవైతివి; ధర్మం. . . . . . ర్తములతో = ధర్మ శాస్త్రముల యద్ధముకు వివరించు మ...' 554849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>188 పాండురంగమాహాత్మ్యము = డవై; ఇల్లాలిక్ = భార్యను; ఇల్లాలికాకారక్ = మనోజ్ఞమగు ఆకారముగల యీమెను; ఒల్లపై 8 గ్రహించవైతివి; ధర్మం. . . . . . ర్తములతో = ధర్మ శాస్త్రముల యద్ధముకు వివరించు మణితులను; విత్త ముల చేజ్" ఆ ధనములచే; అలరించి = సంతోష పెట్టి; చిల్కల చదువులు అర్థజ్ఞానము లేని చదువులు; పిల్లిశీలము n కపటమైన నడక; నాతోద! - నాతమ్ముఁడా! బేలపు = మూడుఁడవు, వ, అని తదీయదురాచరణస్మరణసంత స్వాంతమై యక్కంఠీర సమధ్య యమర్షి త్కంఠ కలకంఠకులకంఠపాఠలీలా పహంబగు నెలుం గు చెలంగం గలంగి కుంఠిత ప్రబోధుండగు నా ళుంకుం గెరలి పలికియు నలుక మగిడించి యుదంచిత ప్రయోజనఘటనాపారవశ్యంబున సామరస్యంబు మీఱ నిట్లనియె. 87 టీక. ఠదీయ......స్వాంతయై - అతని చెడ్డనడతలను కలఁచుటవలన సంతావమును పొందిన మనస్సు కలదయి; అక్కంఠీరవముధ్య = సింహమునడుమువంటి నడుము గల యామె; అమర్షి, వహంబగు = కోపమున గట్టిగా నఱచుటచే, కోకిలల కాకలీధ్వని సతిశ్రమించియున్న; ఎలుంగు = కంఠ స్వరము; కలంగి = కలఁతపడి; కుంతికర్రలోధుడగు = వ్యర్థమైన యుపదేశముకల; ('కుంఠిత భ్రజో ధుండు = మొక్కపోయిన 'తెలివిగలవాఁడు' అని పూర్వటీక.] శుంకునిక్ = మూఢుని; కెరలిజో పలిశీనను; అలుక, ముగిడించి కోపమును; కాంతించఁ జేసి; ఉదంచిత... పశ్యంబునన్ = మేలైన ప్రయోజనమును కూర్చు వరవశత్వమున; సామరస్యంబు, మీఱక్" inr ఆను కూల్యము ప్రకాశింపఁగా కోపించి; పలికియుక్" చ, పడఁబడఁ బాఱుచుగా వడుకుపట్టిన తల్లిని దండ్రి నేలలో వెడలని తముఁ గుఱ్ఱల నవీనకులాంగన నోరు లేని యీ తొడుకుల బంటుఁబై ద విడఁ ద్రోనక ప్రోవఁగ నెందు నీక పా ల్పడినది; కర్ణు నౌఁదలనే భారతసంహిత నిల్చు చాడ్పునన్, . = 88 టీశ, వడఁబడఁ బాఱుచుకో" = మిక్కిలి శ్రములను పొందుచు; నేలలోజ్, పెదలని భూమిపై నడుగు పెట్టి తిరుగని - మిక్కిలి పసివాండ్రయిన; నవీన కులాంగన క్రొత్తగాఁ గాఁపురమునకు వచ్చిన భార్యను, తొడుకుల ' ఆవులను; బంటుకో - సేవకుని; వైఁదఱో - పనులకుఱ్ఱ వానిని; విడఁ ద్రోవక = త్రోసివేయక విడువక; కర్ణున్యాదలనె - కర్ణునితలపైనే. అలం. ఉపమ. ఉ. నాదుసహోదరుండు సుజన స్తవనీయనయ ప్రసక్తి బ్ర హాదులు మెచ్చఁ డే నతని యజ్ఞమునం గడుఁ బూజ్యురాలనై వేది యలంకరింతు పని వేవురిముందర నాడుకొందు నీ వేదియు లేక సర్వగుణహీనుఁడ వౌఁట యెఱుంగఁ దమ్మఁ డా ! . ... 39 సత్పురుషులయ్యే టీక, నాదునహోదరుండు = నాసోదరుఁడు; సుజన ప్రవక్తికా గొనియాడఁబడు నీతీపద్ధతియందు; వేది - యజ్ఞ వేదికను; ఆడుకొందు చెప్పుకొనుచున్నాను; శా. వీరావేశము దాల్చి సర్వధనముఁల్ వెచ్చింతుగా ' కేమి ము శ్కారుం బండు నఖండ నేతువృతముల్ కాశ్మీరఖండంపుఁ"గే దారంబుల్ తెగనమ్మఁగాఁజను నిర్దారుండవే 'వెన్క నె -వ్వారు లేరె సహోదరాదులు 1 కులధ్వంసంబు నీ కర్హమే ! 40 1.చ. ట. నహంబగు. 2. శ. కుంకుని. చ. శుంఠం. 3. చ. నేలతో, 4. క, వేవురిలోపల, సేపురిముందర. 3. శ. యెన్న (డెన్న)<noinclude><references/></noinclude> 8a50k3ma7qsp3ru7fldo6mytqkq718x 104 212627 554850 2026-04-28T07:34:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స తృతీయా శ్వా స ము " - 139 టీక. వీరావేశము ఎక్కువ పౌరుషమును (నేజ్ యెక్కువగా వెచ్చ చేయుదునను గొప్ప తనమును, పేరుసుపొందు సహంకారమును] వెచ్చింతుగా కేమి వెచ్చము చేసినది యటుండనిమ్ము; [చ...' 554850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స తృతీయా శ్వా స ము " - 139 టీక. వీరావేశము ఎక్కువ పౌరుషమును (నేజ్ యెక్కువగా వెచ్చ చేయుదునను గొప్ప తనమును, పేరుసుపొందు సహంకారమును] వెచ్చింతుగా కేమి వెచ్చము చేసినది యటుండనిమ్ము; [చరా స్త్రీని ఖర్చుచేసినఁ జేయుదువుగాక !] ముక్కారు, పండు - మూడు పంటలు పండుచున్న; తృతము - ఎడతెగకపొయి పంటకాలువలు కలసి; కాశ్మీరఖండంపు గేదారంబుల్ . కాశ్మీరదేశపుపొలములం-బాగుగా ఫలించు "మేలిరకపుపొలములు; నిర్దారుండవే? - భార్య లేనివాఁడవా? - బ్రహ్మచారివా? ఆర్హ మే! = తగునా? ఉ, కామవికార మాత్మ నవగాఢత దాల్చినయేని నిర్భర శ్రీమెఱయంగ రూపగుణశీలకులోన్నతి గల్గు వి ప్రక న్యామణుల సహస్ర మయిన వరియించి రమింపరాదె యే గృహస్థులు? -రమించుట . కులాంగనాతతిన్. 41 టీక. ఆత్మక్ = మనస్సులో; నవగాఢక - క్రొత్తదగు అతిశయమును; నిర్భరశ్రీ = గొప్ప శోభ. (“నిండి(సంబద”అని పూర్వటీక.) రూప......న్నతి = గొప్పచక్కదనము, గుణము కులము, శీలము; ఏమీ గృహస్థులు మునులే ? సంసారులు మునులు కారనుట; కులాంగనాతతికి" - ధర్మ పత్నులసమూహమును; రమించుట - కూడుట; ఎగ్గె = తప్పుకాదు. శా, లోలత్వంబున మత్తకాశినులు కిల్లుం బొల్లునుం బెల్లంగా నేలా? వెచ్చము నేయ నెవ్వలన మన్నీలాధ్యులుం జాలరే! కోలాభో2జనీయంచు వేడ నిను వీడ్కో లాభమో తండ్రి! దు శ్శీలాగారము వారయావతము నిస్సీ! మేటి పాటించునే!' టీక. లోలత్వంబునన్ . - . 42 చాపల్యమువలన; మత్తకాశినులకు - (భోగపు) స్త్రీలకు; ఇల్లు = స్థిరా స్త్రీయు; పొల్లును = చరాస్తియును; చెల్లంగా నేలా? - ఎందులకు నాళము కావలెను? ఎవ్వలని ఎచ్చోనయినను; మన్నీలు రాజులు - జమీందారులు; అధ్యులు - ధనవంతు లును; చాలా రే! = తగరే! (వారును గెలయాంధ్ర కీరీతిని ఖర్చుచేయ సాధ్యముకాదే!] 'కొలాభో జని'యంచుకో'' - (ఇట్లు ఖర్చు పెట్టుటవలన నీకేమికాభము కల్గినది? అనిపల్కుచు; వేడకొ, నినుజ్" " నిన్ను, ప్రార్థించంగా; వీడ్కోక్, లాభము వారిని విడిచిపెట్టఁగా లాధనుగును; దుశ్శీలా గారము" - చెడునడతకు నిలయమైనదానిని; వారయావశము" వారవనితల గుంపును; మేటి = ఉత్తముఁడు; పాటించునే - లెక్కింపఁడు.. . (ఇందు ‘కొలంబో, జనియించు” ఆను పాఠము గ్రహించఁబడి ప్రాఁశటీకలో 'కోలంబు = ఆట' ఆను నర్థము వ్రాయఁబడినది; ఆది ఉచికము కాదు.] నీ, నర్మగర్భోక్తులు నక్కటక్కులు వింత నయగారములు బహునాటకములు పిలుపిచ్చ విద్యలు. క వన్నియలును బెలుచఁదనంబులు వ్రేలడములు వక్ర భావంబులు వలకారిబాగులు వలసి యెల్లములును పట్టిపసలు కేరడంబులు సాళగింపులు కిల్బిషా క్రీ డసంబులు నడకించువగలు తే. బాసపోసనములు విడంబములు భ్రమలు, లేని మచ్చిక లిని యాదియైన వివిధ దుర్గుణంబుల ప్రోవులు ద్రోహమతులు, వారకాంతలఁ దడవిన వచ్చుఁ గీడు 48 1. క. మునులై, చ. ట. మునులే. 2.క. కోలం భోజనియించు. చ. కోలా భోజనియంచు. 3. v. "వేడినను, చ॥ వెండినిను. 4. చ, ట, యెల్లంబులు<noinclude><references/></noinclude> 86zb1xfwojgcrpxllnxtnusegzlqyqr 104 212628 554851 2026-04-28T07:34:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '140 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. నర్మగర్భోక్తులు = అర్ధాంతరములతో గూడిన చమత్కారపుమాటలు; నక్క టక్కులు, అతివినయములు; నింకనయగారములు = వింతలైన కపటపు మెత్తదనను.లు; బహునాటకములు వివిధ మ...' 554851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>140 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. నర్మగర్భోక్తులు = అర్ధాంతరములతో గూడిన చమత్కారపుమాటలు; నక్క టక్కులు, అతివినయములు; నింకనయగారములు = వింతలైన కపటపు మెత్తదనను.లు; బహునాటకములు వివిధ ములగు నటనలు; పిలుపిచ్ఛలిద్యలు = నీచపుపనులు; పీఁకవన్నియలును = పైమెఱుఁగులును; పెలుచఁ దనంబులు కఠినత్వములు; - 'బెఁఱటుదనములు; శ్రీలడములు - ప్రేలుటలు; వక్రభావంబులు। వంకరతలఁపులు; వలకారిబాగులు పలికించు నేర్పులు; వలసియెల్లను. లుకు = ఆ పేక్షలు; కేరడంబులు = సరిహాసములు; పాశగింపులు - కలగలుపుదనములు; కిల్బిషా క్రీడనంబులం తప్పుడు అటలు; అదకించు, నగలు - పంచించుకులుకులు; బొనపోసనములు - పొందికగల (ప్రెసె అంఁగు మాటలు; విడంబములు = మోసములు, బ్రతులు - భ్రాంతులు; లేని మచ్చికలు ఆ కపటపు .. ప్రేమలు; ఇవి, యాదియైన = ఈ మొదలయిన; కడవినక్ = తాఁఠినను; కీడు; వచ్చున్ = కలుగును. చ, 'విడు మిఁకనైన నిట్టి యవివేకము, మామకబుద్ధి పద్ధతి నడువుము; నీకుఁ గావలనైనా హరికౌస్తుభమైనఁ దెచ్చెద గడుసరి యచ్చకూళ పలుగాకుల వీడుము చేయి మీఁదుగా పూర్ణ కాముఁడవు నాయను జన్ముఁడ విట్లు నేయుదే! F = 44 టీక. అవివేకము = తెలివి లేమి; మామకబుద్ధి పద్ధతిక్ నా హితముగ నునరించి; హరికొస్తుధ మైనక్ - విష్ణువు ధరించిన కొస్తుభమణినైనను - అసాధ్యమగువస్తువునైనను; గడుసరి = = అసాధ్యులయి; అచ్చమాళళలుగాకులతో అచ్చపుఁగుచ్చికము గల దుస్టులకు; కేయి మీఁదుగా (పైచేయుండు) నట్లు గొప్పగా; పూర్ణ కాముఁదవుల కోరికలు నెఱ వేటిన వాఁడవు; నాయనుజన్ముఁడవు = నాతమ్ముఁడవు. తే, అక్క యీరీతి నయము ప్రియంబుఁ గలుగ, నానతిచ్చిన సద్బుద్ధి యాదరించెం జాలదినములనుండియు మైనపడిన, బడుగు గావున వాఁ డన్న పానకాండ. 45 టీక. 'మైలపడిన = ఆశుచిగా నున్న; బడుగు - చిక్కినవాఁడు; అన్న పానకాండ" ఇకూడు సైని, నీటి పైనిగల ఆశచే. . నీ, రాజాలయమునకు రాకపోకలు నేయు మాసినచదువులు మరలఁ జదువు నిన్నాళ్ల నెచ్చెలు లెదురైనఁ దలవంచుఁ గులవధూరత్నంబుఁ గుప్తరించు నాచార్యజనముఁ బ్రత్యహము సంభావించు నర్బావళికి సుపహాన మిచ్చు సర్పించుఁ గృతప వేళాగతాతిథికోటిఁ బసినేదు దర్శించుఁ బై రుపచ్చఁ. తే, దండ్రి యుద్దమనీయంబుఁ దానె యుదుక్కున త్తికాభ ర్తతో నవ్వు నల్పసరణి గ్రామ కార్యంబుఁ దీర్చు సంగడికివచ్చి, తేనెపూసినకత్తి ధాత్రీ సుకుండు. = 46 జిక, రాజాలయమునకు దివాణమునకు; చూసిన - మఱచిన; కులవధూరత్నంబు ధర్మపత్నిని; కుస్తరించు = ఉఱడించును; ఆచార్యజనము = గురుజనులను; ప్రత్యహము ప్రతిదినమును; సంభావించుకో - గౌరవించును; అర్చావళికి " దేవతావిగ్రహములకు; ఉపహారము నైవేద్యమును; కుతపవేళా శాతిథికోటి = ఆవరాష్ట్రసమయమున వచ్చిన యతిథిబృందమును; పనీక్ కుసులమందను; ఏదు = కాపాడును; దర్శించుకో" - గమనించును; ఉద్గమనీయంబుక్" = ధోవతిని అత్తికా భ ర్తతో " = అక్క పెనిమిటితో; ఆల్ప కరణిలో - మెల్లఁగా; అంగడికి" - రచ్చపట్టునక్కు గ్రామకార్యంబుక్" = తీర్పుచెప్పుట మొదలగు పనిని; తేనెపూసిన కత్తి - మేకవన్నెపులి కపటనటనా నటుఁడు); ధాత్రీ సురుండు = బ్రాహ్మణుఁడు. అలం. స్వభావోక్తి, రూపకము, వ; అతం డొక్కనాఁడు, 1. వ లో ఈ పద్యములేదు. 2. శ. కులవధూ. 3.1. ప్రత్యహము, 4. కుతువేరా.<noinclude><references/></noinclude> e7qbb66jb44sc2agowml5drj2mwfrgr 104 212629 554852 2026-04-28T07:35:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము = 141 నీ, గోమేధికోపలాంకుర మానితంబులు పుష్యరాగచ్ఛటాపుంభితములు వైదూర్యసః ధానవర్ణ నీయంబులు హరినీలశీలనాభ్యంచితములు కురువింద సందర్భ గురుతరంబులు చతుర్విధవ జదళస...' 554852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము = 141 నీ, గోమేధికోపలాంకుర మానితంబులు పుష్యరాగచ్ఛటాపుంభితములు వైదూర్యసః ధానవర్ణ నీయంబులు హరినీలశీలనాభ్యంచితములు కురువింద సందర్భ గురుతరంబులు చతుర్విధవ జదళసమావేల్లితములు మహనీయతర హరిన్మ ణిపరీతంబులు నకలుషస్థూలమౌక్తికయంతములు తే, పద్మరాగపరీ:ంభ భాస్వరములు, దంతవిద్రు మకృతసముద్గక భృతములు మాతృభూషలు న త్తిశామండనములు, నిజయు సతి దాల్చుసొములన్ని యుహరించి, టీక. గోమేధి......ఠంబులు = గోమేధిక మాణిక్యముల పొళ్ళు కూర్చఁబడినవియు; పుష్య .... .... కములు | పుష్పరాగముల సమూహముచే పొదుగఁబడినవియ; వైదూర్యనంబులు = వైడూర్యములకూర్పుచే బాగయినవి; హరి శములు = ఇంద్రనీలములు చెక్కఁబడుటచే మిక్కిలి మనవియు; కురువింద.....బులు = కరువు గొప్పవైనవియు; చతు... తములు - నాల్గు రకముల వజ్రదళములచే బాగుగా ప్రకాశించుననియం; మహ... తంబులు = గొప్పవచ్చలచే పొదుగఁబడినవియు; ఆకలువ, యుతములు = దోషము లేని మంచిముత్యములతో కూడినవియ:; పద్మరాగములు = పద్మరాగములు పొడుగుటచే ప్రకాశించుఁరియు; దంశ... ములు = దంతముతోను, పగడములతోను తయారు చేయఁబడిన బరణులందుంచఁబడినవి; ఆత్తికామండన ములం అక్కనగలు; (ఈపద్యమున నవ రత్నములవర్ణ నయుఁ గలదు.) క. ఒకనాటి రాత్రి పడు పడు, కకుఁ జెప్పక యిల్లు నికరము తన తగుతోడుగ, నొకరుఁడుఁ బే రడవిత్రోవ నూడనివాడెన్, | పండుకొన్న; గాఢక మోనికరమ - కాజు గ్రమ్మినచీఁకటియే; తనతగుతోడుగ - తనకుఁదగిన సాయము కాఁగా; "పేడరవిత్రో వర్క్ శాఱడవిదారిని; ఊడనిబాడెక్ = పోయెను. టీక. కుడు - వెడలి గాఢతరతమో 49 సీ, విశోకించు వృద్ధభూసురుఁ డాత దితృద త్త దర్భముద్రికకుఁ జిత్తంబుగలఁగి నత్తగా రిచ్చిన హరిసుకర్శనపు చేరునకు ముత్తయిదువ వనటఁబొందుఁ క్రొత్తగాఁ జేయించుకొన్న ముక్క రకునై యడలు దుర్వారయై యాఁడుబిడ్డ జామాత 'వెతఁబొందు వ్యామోహియై నవ గ్రహకర్ణ వేష్టన భ్రంశమునకు దుర్భుద్ధి సర్వధనములు వద్దురాచారశీలుఁ డూచ ముట్టుగ నిలుదోఁచి యుతికి చనుట యెఱుఁగరోగాక 'యవ్వేళ యెఱుకగల దె! - 50 ముద్రికకు - ఈ టీక. వృద్ధభూసురుఁడు = ముసలి బ్రాహ్మణుఁడు - తండ్రి: ఆక్ష్మ తండ్రిగారిచలన ఈయఁబడిన దర్భ ముడియంగరమునకు; కలఁగి = కలఁకపడి; ముత్తయిదువ = తల్లి; వనటక్ mr దుఃఖమును! దుర్వారయై - ఇతరులచే సూచార్పరానిదయి; ఆఁడుబిడ్డ - పుత్రికః అడలు = విచారించును. కామాక అల్లుఁడు; వ్యామోహియై (ఆ నగపైని) మమతకలవాఁడై ; నవమునకు | నవగ్రహముల చెవిపోగు పోవుటకయి; వెశఁబొందు = విచారమును పొందును; దురాంతి = చెడ్డభౌతి; దురాచారశీలఁఁడు = చెడ్డనడకకు అలవాటుపడినవారు; ఊచముట్టుగ = కొంచెమైనను మిగులకుండ - పూర్తిగా; అవ్వేళ పోయేకాలను; ఎఱుక గల జ? తెలియదా? 1.చ. ట. పుష్పరాగ. 2. క. దగు. చ.శ.6.3. చ. శోకించ. 4.క. గలగ. టి. శ. ర గలఁగే. 5.చ. గా. శ.ర. కొన్ని శ.ర. 6.. యెవ్వేళ. చ. యెవ్వేళ. "<noinclude><references/></noinclude> o194t392thfrwabp8y70umjn522wgpy 104 212630 554853 2026-04-28T07:35:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '142 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ, మోవఁ దరంబుకాని ధనము బెనుమోపుగ వాఁ డమర్చి యే త్రోవయుగానీ పేరడవి దూఱి 'హఁటాహుటి నొక్కరుండు లోఁ జావున శింగవించి వెలుచం జనుచుండఁగ నొక్కనాఁటి సం ధ్యా...' 554853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>142 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ, మోవఁ దరంబుకాని ధనము బెనుమోపుగ వాఁ డమర్చి యే త్రోవయుగానీ పేరడవి దూఱి 'హఁటాహుటి నొక్కరుండు లోఁ జావున శింగవించి వెలుచం జనుచుండఁగ నొక్కనాఁటి సం ధ్యావసరంబునం దొక పురాంతిక ఘోరవనాంతరస్థలిన్ . = = 51 టీశ. మోపఁదరఁబుకాని నా మోయుటకు సాధ్యపడని; పెనుపోపుగ= పెద్దమూటగా; అమర్చి కూర్చి - కట్టి; ఏ క్రోవయంగ్", కానీ = దారియు, తెన్నును లేని; పేరడవి పెద్ద యదవిని; హుటాహుటి = మిక్కిలివేగముగా; లోక్ = మనస్సులో, అంగవించి = సిద్ధపడి; సాహ సించి - పెలుదఱో" = అతిశయముతో; పురాంతికస్థలి పట్టణమునకు సమీపముననున్న శాఱడనిలో, (మీఁది పద్యమున సమన్వయము.] . ఉ. కరుణాదూరులు చోరు లంధతను సాకారుల్ పదార్థాహృతి. త్వరితాంతఃకరణుల్ దురాసదులు విశ్వ ద్రోహు లుద్భాహులై తెరువొక్కుమ్మడిఁ గ్రమి'తో మఁగల సందీప్తాశుగ శ్రేణి నే సిరి థాత్రీ సురసూనుఁ గార్ముక వాళ్ల ష్టాతులై యీసుసన్. 52 టీక. కరుణాదూరులు దయలేనివారు; చోరులు - దొంగలు, అంధకమసాకారుల్ = కాఱు చీఁకటివలె నల్లనైనవారు; పదార్థాకరణుల్ = వస్తువులను అపహరించుటయందు తొందరపడు మనస్సుకలవారు; దురాసదులు - ఆసాధ్యులు; విశ్వద్రోహులు - ప్రపంచమునకు ద్రోహముచేయు వారు; ఉద్భాహులై = చేతులెత్తినవారై; ఒక్కుమ్మడిక్ ఒక్క పెట్టున; తెరువు - మార్గమును; క్రమ్మి = ఆక్రమించి; తొ మంగల = బొమ్మ పగులునట్లుగా - గుండె బ్రద్దలగునట్లు; సందీప్తారుగ శ్రేణి - ప్రకాశించు బాణముల సమూహముచే; తనునన్"-కోపముతో; కారు కరవ్యాష్ణాతులై =ధనుష్టం కారముచే కూడిన (మార్జోగిన) దిక్కులు కలవారై; ధాత్రీ సురమాను - బ్రాహ్మణుని; విసిరికొట్టిరి. క. కాయంబునఁ బెద పెదపలు, గాయంబులు నేనెఁగాని కడువాడిమి॰మై నాయము లమ్మహీసురు, నాయములు దాఁకవయ్యే నాయుర్మహిమన్. జీక. శాయంబునకొ" 2 6 P 58 మ దేహము పైని; పెద గాయంబులు = చాల పెద్ద పెద్ద గాయములు; ఆ, యములు = ఆబాణములు; ఆయుర్మహిమక్ = ఆయుస్సుండుటవలన; ఆయమ్మలు స్థానములను; తాఁడవయ్యెన్. క. ఒక నెత్తురుబొట్టున కూ,రక యసురులు వేవు కొడియు క్రమమున దొంగల్ ఒకనిళ్లు లా పతితుని దోఁచికొని రయం బడరఁ జనిరి చెట్టుకొకరుఁడై. 54 టీ, ఊరక = విడుపక; అసురులు రాక్షసులు; 'జీవురు - "వేయిమంది; ఓడియు శ్రమ మును క్రమ్ము డిరీతిని; ఒక నిభులు బకాసురునివంటి వారు; పతితు- భ్రష్టుని; రయంబు, అడరజ్"= గముగా; చెట్టుకొకరుఁడై = చెట్టున కొక పిట్టంగా చెల్లాచెదరై ; చనికి - పోయిరి. ఆలం. ఉగపను, క, కాఁపుకొడు కొక్కరుం డా, కాపురుషుం దెచ్చె నింటికడ కనుకంపా టోపోద్దీపితబుద్ధిఁ ద,దాపద్వినివారణ క్రియాభిముఖుండై. 55 జీక. కాఁపుకొడుకు = శూద్రుఁడు; కాపురుషు" ఆ చెడ్డవానిని - నీచుని; అనుశంసా.... బుద్ధి = ఎక్కువ దయచేఁ ప్రకాశించు బుద్ధితో; తదావ... ముఖుండై అతని (బ్రాహ్మణుని) పదను తొలఁగించునట్టి సనియం దానక్తుఁడయి. . 1. చ గాచి, 2. శ. ర. కంగవించి. వ. కర్మనించి. 3. జొమ్మగల. 4. చ. రహళ్లిష్టాతులై,5 ఈ. కున్. లీ. ఛ. ట, పెట్టొకరుండై.<noinclude><references/></noinclude> 1115a1yvudnp0le0xww1pgg93giebuq 104 212631 554854 2026-04-28T07:35:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 143 సీ. పితృపరిత్యాగ వర్ధితకిల్బిషమువోవ నొత్తుకై వడి వ్రేళ్ల నెత్తురొత్తి కూరు ప్రాణములు మేల్కొలుపుచాడ్పున గంట్ల కాకినీ కాండంబు సణపి చూచి సమయంబుగా దాని శమన...' 554854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 143 సీ. పితృపరిత్యాగ వర్ధితకిల్బిషమువోవ నొత్తుకై వడి వ్రేళ్ల నెత్తురొత్తి కూరు ప్రాణములు మేల్కొలుపుచాడ్పున గంట్ల కాకినీ కాండంబు సణపి చూచి సమయంబుగా దాని శమనుదూతలఁ ద్రోయుజూడ 'మైనాటు సస్త్రములు వెఱికి సతయాళువగు బొంది పడకుండుటకు 'గండ్రపురు లిచ్చుగతిఁ జాల పొత్తు లునిచి `తే. వట్టికూడును "వేన్నీళ్లు పెట్టి యొఱ్ఱ, గలుగు వీడ్యంబు లిప్పించి శివలఁతియైన వెజ్జు నేచరించి యరయించె విప్రసుతునిఁ, * గంట వత్తిడుకొని సైరిక ప్రభుండు. టీక. పికృశిల్బిషము = తండ్రిని విడుచుటవలన వృద్ధిపొందిన పాపము; కూర్కు ప్రాణ ములక్ = నింద్రించుచున్న (పోవనున్న) జీవములను; కాకినీ కాండంబులో పెరుగుతో ఁటకూర కాడ లను; ('వత్తుల సమూహమును' పూర్వటీక.] సణిపి - చొప్పించి; సమయంబు = ప్రాణములను కొని పోవుటకుఁ దగిన యదను; శమమదూకలక్ = యమకింకరులను; మై,నాటు - దేహమున నాటుకొని యున్న; ఆస్త్రములు = బాణములను; పెరికి = ఊడ దీసి; దశయాళువు = పడుటకు సిద్ధమయినది; బొంది - శరీరము; గండ్రపురులు ఊఁఠజోలలు; గాయపడినవారికి జేయునొక ఉపచారము; పొత్తులు = పొత్తిగుడ్డలు; వట్టి కూడును వ్యంజనములు లేని యన్నమును; ఒట్టగలుగు = కారమైన; వలఁతి = సమర్థుఁడు; వెజ్జుకో = వైద్యుని; ఎవరించి = హెచ్చరించి; సైరిక ప్రభుండు = కాఁపు పెద్ద; కంట, వత్తిడుకొని = మిక్కిలి జాగరూకతతో; విప్రభుతుని బ్రాహ్మణుమారుని; అరయించి = చూచునట్లు చేసెను. . B = = క. నిరనీలసంచారస్థల, మరయిక సుస్నేహపూరమాయుఃస్థితి యా = యిఱు దెఱగు బలిమి దుర్దశఁ, బొరయక దీపముపగిది భూసురుఁ డెసఁగెన్. 57 టీక. నిరనిలనంచారస్థలము = గాలిలేనిచోటు; అరయిక = భద్రముగాఁ జూచుట; సుస్నేహ పూరము = పూర్తియగునక్కు వ, మంచినూనె నిండుగా నుండుట; ఆయుస్థితి = ఆయుర్దాయపుటునికి, నిలిచియుండుట; ఇఱం టెఱఁగుబలిమిక్ రెండువిధములగు బలములచే; అనఁగా దైవ, పౌరుష ప్రయత్నములం. రెండింటిచేతను; [ఇంట నిరనిలకం చారస్థలము, నాయు స్థితియు నైవబలములు; ఆరయి కయు, సుస్నేహపూరమును మనుషులములు.) దుర్దశ = చెడ్డస్థితిని; పొరయక = పొందక; భూసురుఁడు - బ్రాహ్మణుఁడు; ఎసఁ గె" = : ప్రకాశించేను. [ఇచట ప్రాంతటీకలో 'సుస్నేహపూరము (మొదటియందలి) మంచి చమురు యొక్క సమృద్ధి' అని వ్రాయఁబడినది. అది యుక్తముగాఁ గానరాదు. అలం. లేదు ఉపరు. ఉ. తాన ప్రసంగముల్ దిగిచి తత్సరణిళా దన పెంపు పెద్ద గాఁ బూని వచించు నక్కపటపూరుషు నిక్కమ నమ్మె నెమ్మదిగా జానపదా గ్ర గామి తనజాతియు నాతియుఁ గూడి దేవునిం గా నీజదేశికో త్తమునిఁ గాఁ బరమాప్తునిగాఁ దలంచుచున్, 58 టీక. జానపదా గ్ర గామి = పల్లెపట్టులం దుండువారిలో ముఖ్యుఁడు - కాపు పెద్ద; తాన ప్రసంగ ముల్ అధిక ప్రసంగము; తిగిచి విడిచిపెట్టి- అనంగా తా నా • బ్రాహ్మణునితో ఎక్కువ మాటలాడక; తత్పరణి = అధిక ర సంగ పద్ధతిని; తన పెంపు ఆ తా నాతనిని రక్షించి, పెంచుట; పెద్ద గార్, పూని గొప్పగా గ్రహించి; వచించు = మాటాడునట్టి; అక్కడటపూరుషు= ఆ కుచ్చికపువానిని; 1. క.నెత్తుకైవడి. చ. కొత్తు కైవడి. 2. చ. జాట 3 క. మైనాటుకక్త్రములు, చ. మైనాటు వస్త్రములు, ట. మైనాదున వస్త్ర ములం. ఉ. చ ఖండ, 5. చ. వేనీరు. 6. చ. వలఁకులైన. 7. 1. కంట 8. దీనికము- చ. 9. చ. పరమాత్మునిగా.<noinclude><references/></noinclude> ghik7lzad98lncytzb0kgczyzietry1 104 212632 554855 2026-04-28T07:35:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '144 = పాండురంగమాహాత్మ్యము 23 = తనశూద్ర కులమును; నాతియఁ భార్యయును; చెనది - నిందుమనమునః తన జాతీయు నిజదేశికో త్తమునిగాక్" = తమ గురువువలెను; సరహప్తురిగా ప్రాణమిత్రునివలెను; నమ్మెక్....' 554855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>144 = పాండురంగమాహాత్మ్యము 23 = తనశూద్ర కులమును; నాతియఁ భార్యయును; చెనది - నిందుమనమునః తన జాతీయు నిజదేశికో త్తమునిగాక్" = తమ గురువువలెను; సరహప్తురిగా ప్రాణమిత్రునివలెను; నమ్మెక్. క. తలలోపల నాలుక పూసలలో దారంటు పొలఁజల్లిన నీరుం . బరే వెలి యెఱుగక మనసులు, గలసి యభేనమునఁ గాపుకడ నతఁ డుండెన్. టీక. పాలస్, చల్లిన = పాలతో ఁలగలిసిన; వెలి, యెఱు:గక = ఎరుసు లేక; అలం. మా కోపము, క. కల దా శూద్రవసతి శశికల దా ననఁజాలు నొక వికారపు గోడల్ చలదాలోలకటాం,చలదామనిబద్ధత రుణజనఖ జనయై, 60 జీక. ఆ, హద్రవసతిక్" = ఆశాఁపుటింటియందు; తాక్ జ తాను; శశికలయనXఁణాలు చంద్ర శశయనఁదగిన; చల ...... .. జనయై - చలించుచు, అంకటను తిరుగుతున్న కడకంటిచూపుల యురి త్రాళ్ల చేఁ గట్టివేయబడిన యువకులనెడి కాటుకపిట్టలు కలదై; అలం, గూపకము, ఉ. ఇంటను వడ్డమాఁక యొక యింతయు లేక చరించువానిఁ జే వంటినఁ గందు కెందళుకు లంగమునం గలవాని మిక్కిలిం గంటికి నించువాని: టెలికన్నుల వానిఁ బసా బంటది గోరుఁ జారుకుచపంజరకీరముగా రచింపఁగన్. 61 టీశ, అడ్డము = ఎదురు; ఆక ఆ ' ఆటంకము; చేనంటిని చేతితోఁ బాఁకినను; కందు ఎఱ్ఱఁబడిపోవు; ఇందళుకులు - ఎఱ్ఱని (చక్కని) కాంతులు; కంటికి, ఇందు వానికి నచ్చిన వానిని; తెలికన్నులవానికి ఆ అందమై, విప్పారిన కన్నులు కలవానిని; పిసాళిబావనిక్ - పంచకుఁ డగు బ్రాహణుని; మంటది = కాఁపువడఁతి; చారుకుచ వందర శీరము గాజ్" = చక్కని చన్నులను మంజ రమునకుఁ జిలుకయైయైనవానినిగా; రచింపఁగళ్ - చేయుటకు; కోరుకో; [కీరము" ఇ చిలుకను' అని పూర్వటీక.] అలం, రూపకము. సీ, పలుని కాకంబుల కలగల్పు చూపుల రాకపోకలు బయల్ ప్రాక: జేయుఁ దమకంబు గమకంబు: దత్తకంబును హత్తి మనసు సాఁగిన పజ్జఁ జొనుపు: గోర్కి కుదురుపాలిండ్ల పై ఁ గొంగుజూఱఁగఁ గొప్పునీడ నూజక నవ్వు వెళ్లినవ్వు నేరాలిపట్టి బిట్టెత్తి చెక్కిలి నొవ్వఁ గఱచి వాఁ జేర్చినఁ గౌఁగిలించు తే. 'దండసకి మెడఁ బుంజాలదండఁ బెట్టుఁ, దిట్టు మెట్టెలు బిగురించు దెగి కళాదు వనీత చిన్నారిపొన్నారి వయసువాని, విప్రనందనుఁ గన్నంత వెకలి యగుచు,62 B టీక. వలు...... పోకలు జ ఎక్కువ వికారములకలుపుగోలుతనము కలిగిన చూపుల యొక్క రాకపోకలను - [ప్రసారోపసంహారములను]. బయల్ - బయట; ప్రాకఁజేయం = వ్యాపించఁ చేయును - అనఁగా వికారపుఁజూపులను ప్రసరింపఁజేయుందురు, చూపులను మరలించుకొనుచుండును; కంబుకంబు మోహముయొక్క అధిక్యమును; తత్తరంబురు తొందరపాటును; హత్తి. పొంది; సాఁగిన పజ్జ వెళ్లిన వైపున; చొదుపుగా వ్యాగింయఁజేయును; విరానివట్టికో - తోడి కోడలిబిడ్డను; బిట్టు - మిక్కిలిగా; ఎత్తి - మీఁదికెత్తి; చెక్కిలినొవ్వర్ , = వాని బుగ్గనొచ్చునట్లు; దండనకీ మెదక్" ఆ దగ్గఱనుండు వెలికత్తె మెడలో; పుంజాలదండ, పెట్టుకో ఒకవిధమగు కంఠమాల ముంచుకు తెగి సాహసించి; కళాదుకో కమసాలిని; చిన్నారి పొన్నారినయను వాని మంచి వయసుకలవానిని; విప్ర నందనుకో" " బ్రాహ్మణపుత్రుని; వెకలి = ఆసక్తురాలు - మదనవి కారముకలది. 1. క. ఇంటికి. చ. ఇంట(రు) 2. క. నిచే. 3.క. గోరుచారు. శ్రీ, క. గౌరవించఁగన్. 5. క. రంబులుగల, 6.చ, చూపులు, 7. చ. ట. దండనబి.<noinclude><references/></noinclude> qjcumq1t474782h89h1rmpzqmsqrno7 104 212633 554856 2026-04-28T07:35:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము క. దుర్గ లితాల నిర్లజ్ఞస్వాంత కాంత నేరుపు మెఱచుగా జెర్లాటమాడు. మోహము, లేళ్లయి వర్దిల్ల నమ్మహీసురుతోడన్ . 145 63 టీక. దుర్ణలితా......స్వాంత = దుష్టమయిన ఒయ్యారముతోడి మ...' 554856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము క. దుర్గ లితాల నిర్లజ్ఞస్వాంత కాంత నేరుపు మెఱచుగా జెర్లాటమాడు. మోహము, లేళ్లయి వర్దిల్ల నమ్మహీసురుతోడన్ . 145 63 టీక. దుర్ణలితా......స్వాంత = దుష్టమయిన ఒయ్యారముతోడి మన్మథోద్రేకము చేశ సిగ్గు లేని మనస్సుగలది; మోహములు - వలపులు; ఏర్లయి, వర్తిల్లక్ - వీర్లగా ప్రవహింపఃగాః చెర్లాట మాడుకో" n ఎక్కువ పరిహాసపుటాట లాడును. తే. దృష్టిపాతంబు నొడిని మైఁ దెరలఁ బెట్టు, ఫాలపట్టిక గనుపట్ట బాల చేల నిష్క్రియ: దలఁగట్టి యొక మూల కొఱగు నేల, గ్రుడ్ల నీకుట్టఁబఱచినకొంగు నిరాఁద. జీక. దృష్టి పాఠంబు, నొడిని = దృష్టి కొట్టినదని చెప్పి; మైక్ దేహమును; తెరల: బెట్టు త్రాఁగఁజేయునట్టి; ఫాలపట్టిక = నుదుటిభాగము; కనుపట్ట = కనఁబడఁగా; చేలక్ = వస్త్రముతో; ఇతీయన్ = బికము; శ్రర్ణనీరు కన్నీరు; ఉట్ట = కాణ:గా; నేలకొ; ఒఱగుతో ఆ కండు కొనును. . ఉ. తేలె.కు కన్నదోయి వడ దే తెడు ముద్దుమొగంబు సారెం వ్రాలెడు గొప్పుకొప్పు వనివాడెడు నన్ను వకౌను కాఁకలం దూలెడు లేఁత్రమేను నయి తొట్రి సమ్మగ నాలి నాలిబా గా లఘు వర్తముం డరని యంగజ బాధిత గాఁ దలంచుచున్. . 65 టీశ. ఆ, లఘునర్తనుఁడు = ఆ, చెడునడతగల నిగమశర్మ: రేలెడుకన్నుదోయి - తేలిపోవు రెండు కన్నులును; వడచే ఔడు బదలికపడుచున్న; సా మాటిమాటికిని; డైబ్రాలేడు = చేతికి వ్రాలిపోవుచున్న - విడిపోవుచున్న; వసివాడెడు నన్ను వకొను = మిక్కిలివాడిపోయిన సన్నని నడుము; కాఁకల = తాపముల చేత; ఆమగవాలి, నాలి చాగు జీవన్భర్తృక యగు (మగఁడు జీవించియున్న) ఆ కాఁపుపడఁతియొక్క కుచ్చికపుబాగును; అరసి = చూచి; అంగజబాధిత గాళ్ = మన్మథవికారమును పొందినదానినిగా; కలంచుచుకో" ఊహించును. క, ఎవ్వనికి వలచెకొకో యీ, జవ్వని యని రవ్వ మీఱు సరసోక్తులు లే నవ్వులు ముడిచిన పువ్వుల, రువ్వులుఁ దనయందె సమధిరూఢము లగుటన్. 66 టీక. ఎవ్వనికి = ఎవ్వనిఁగూర్చి; రవ్వమాఱు = పోకిరితనముగల; ముడిచినపువ్వుల రువ్వులు (తలలో) ముడుచుకొన్న పువ్వులను విసకుటలు; తనయు విషయమున; సమధిరూఢములు, అగు టక్ = భాగుగా ఎక్కినవి = అన్వయించునవి ఆగుటవలన; [ముందు పద్యములో అన్వయము.] మ. బళిరా! తేరకుఁ దేవ దక్కె నిటు లీ బంగారుకుం డంచుఁ జం కలు దాటించుచుఁ గెంపుమోవి దొడుకంగా గుబ్బపాలిండ్లు బి. ట్టలమంగా ముఃఖగంధపారణము నేయంగాఁ గటీనీరు ను తలపత్రాలి ఘటింపఁగాఁ దివురు మిత్రద్రోహి మోహాంధతన్, ఆ - 67 టీక. లేరు లేరదక్కె!" = మిక్కిలి సులభముగా (కష్టములేక ) చిక్కినది; శాటించుచు (ఆనందమున); ఎగురవేయుచు; కెంపు మోనిక్ - ఎఱ్ఱని పెదవిని; తొడుకం గా = (దంతములతో) ఒడిసి పట్టుటకును; చిట్టు ఎక్కువఁగా - గాఢముగా; ఆలమంగాద్ = కౌఁగిలించుటకును; [ఆక్ర మింపను - పట్టను' అని పూర్వటీక.] ముఖణము, చేయంగార్ - ముఖమునుండి వెలువడు సువాసనను, వాసనచూచుటకును; కటీసీమక్ =పిరుదుల పైని; ఉత్పలపత్రాలిక్ నితంబరీమయందుంచు 1. క. నిర్లజ్జా. చ. శ. ఈ. నిర్లజ్ఞ. 2. చ. బెట్టు. క. జట్టు శ.ర. మెడఁఋణాలదండ పెట్టు 3.చ. గలదె శ్రీ. చ. రవ్వలు, చిక్కె. శ. 8. 5. 6. చక్రంబు పాండురంగ 19<noinclude><references/></noinclude> i5uyg1o9p7n7h8fempzbbi05twy4l6a 104 212634 554857 2026-04-28T07:36:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '146 పాండురంగమాహాత్మ్యము కుముదపత్రము' లను 'పేరిటి నఖక్షతములను; ఘటింపఁగా కూర్చుటకు- ఉంచుటకు; తివురుగా యత్నించును. ఉబలాటపడును. - సీ. తలపుండ్లు గడిగించి తను బ్రతికించెఁగా యడవిఁ జ...' 554857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>146 పాండురంగమాహాత్మ్యము కుముదపత్రము' లను 'పేరిటి నఖక్షతములను; ఘటింపఁగా కూర్చుటకు- ఉంచుటకు; తివురుగా యత్నించును. ఉబలాటపడును. - సీ. తలపుండ్లు గడిగించి తను బ్రతికించెఁగా యడవిఁ జో రాహతుండైనఁ దెచ్చి కన్న బిడ్డలకన్న గౌరవంబునఁ జనవిచ్చెఁగా నిచ్చలు నింటిలోన గ్రాసవాసః క్లేశ కళలత్వ మడంచి యనురక్తిఁ బెనిచెంగా యన దినంబు గురువుగా వేల్పుగాఁ గూర్చుచుట్టంబుగా భావించి కొలిచెగా భక్తియుక్తి తే. నెవ్వఁ డా' రెడ్డియింటికి నెగ్గు చాలఁ, జేయం గుడినుండి గుడి తాళ్లు దీయుకరణిఁ గపటనటనానటుఁడు త్రాటిఁగట్టుబోయ, కాయజ మేయసాయ శాఘాతభీతి. 68 టీక. చోరాహశుండు = దొంగలచేఁగొట్టఁబడినవాఁడు; గారవంబున - (ఎక్కువ) గౌర పముతో; చనవు = పరిచయమును; గ్రాసత్వము అన్న, వస్త్రములకయిన కష్టమనెడి నీచ త్వమును; ఆడంచి = పోఁగొట్టి - కూడు, గుడ్డలిచ్చి; అనురక్తి = ప్రేమతో ; తూర్చుచుట్టంబుగా ప్రియమైన బంధువుగా; భావించి; భక్తియుక్తిక్ - భక్తితోఁగూడుకొనునట్లు; ఎగ్గు = హాని అభ కారమును; కబటనన నానటుఁడు - కపటములను నటించుటయందు నేర్పరి; టిగట్టుబోయ = చెడ్డ బ్రాహ్మణుఁడు ( శ్రాటిగట్టు = యజ్ఞానపీఠధారి - పాలుఁడు) కాయ భీతితో ఆ మన్మథుని ఎదురు లేని బాణములు పడుటయను భయమువలన; అలం. ఉపమ, లలితము. . . - చ, కరఁగిన డెండముల్ విసువు గాళ్లనీ కోర్కులు పారవశ్యమకా బొరసిన కొట్టచూపులు గుమఁర్కొను ముత్బులకాంకు రావళుల్ చిరి”గిన సిగ్గులుం గలిగి చీఁకటివేకటి రేలఁ జాల వ్రా లిరి తలిరాకుబోఁడియు నళీ కవిశిష్టుఁడు దుష్టచేష్టలన్, - . 5 69 • హద్దు టీక. కరఁగిన = ద్రవించిన - మెత్తపడిన; డెందముల్ - మనస్సులు; ఏడుపు, గానని ఆ లేని ఎడతెగని; పొరసిన పొందిన; నిట్టచూపులు కదలికలేని చూపులు - ఒకరినొకరు చూచు. కొనుటలు; గుముర్కొను - దట్టమైన; ముత్బులకాంకురావకుల్ ఆనందమువలనఁ గలుగు గగురుపాటు మొలకల గుంపులం; - సంతోషపుజలదంపులు; చెరిగిన పోయిన; చీఁకటి వేకటి రేలర్ చీఁకటితో నిండిన రాత్రులయందు; కలిరాకుబోఁడియఁ కో=చిగురుబోఁడియు - సుందరియు; ఆశీకవిశిష్టుఁడుక్ కనటపు యోగ్యతకలవాఁడును - నిగమశర్మయు; దుష్టచేష్టులు - చెడునడకలతో - కూడికలతో వ్రాలిరి 2. జగిరి - పరవళకఁ బొందిరి. క. మతిఁ బాప మనక ప్రాణ,చ్యుతీకరమగు తెగువ కతఁడు చొరఁబడె 'నర'కే సతి కో దోషో మరణే,సతికిం భయ' మన్న చదువు చదువంబోలున్. 70 టీగ. మతి ఆ మనసులో; ప్రాణచ్యుకరము = ప్రాణాపాయమును కలిగించునది; తెగువకు * సాహసమునకు; చొరబడెను - సిద్ధపడెను; నరళి సతి తో దోష నరక మునకు సిద్ధబడఁగా - అంతకుఁ కాని కప్పేమున్నది? మరణే సతి కిం భయమ్ చావునకుఁ దెగింపఁగా అంతకంటే భయమేమున్నది? చదువం బోలుకొ" ఆ చదివి యుండవచ్చును. ఉ. అద్దమరేయిదాఁక పొల మారని మారశిలీముఖాహతి నిద్దుర గాచియున్న మగని జలిలి జంత య 1. ఛ. జష్టి 2. చ. క్రాన్లకోయు ట. కాళ్ళదీయు, 3. ట. మయ, 4.చ. ట. ప్రకటికేల 5. చ. వ్రాలిరి. క. వాలికి.<noinclude><references/></noinclude> gzc7fkxqaea7bujylw26nu019kiqa1b 104 212635 554858 2026-04-28T07:36:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము ముద్దియ నేననేయ దొక ముచ్చట యాడదు మూఁగఁబోలె నే సుద్దియు లేక కన్మొగిచి చూచు మనోగతిఁ దోఁచు చెల్వునిస్. 147 71 టీక, అద్దమరేయిదాఁక = సగమురాత్రి వఱకును; పొలము, ఆరసి = పొల...' 554858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము ముద్దియ నేననేయ దొక ముచ్చట యాడదు మూఁగఁబోలె నే సుద్దియు లేక కన్మొగిచి చూచు మనోగతిఁ దోఁచు చెల్వునిస్. 147 71 టీక, అద్దమరేయిదాఁక = సగమురాత్రి వఱకును; పొలము, ఆరసి = పొలముపనులు చూచి కొని; మారళిలీముఖాహతి = మన్మధుని బాణమః లవలని దెబ్బలవలన- కామోద్రేకమువలన; మగ నిక్ జ భ ర్తనుగూర్చి - అతనికొఱకయి; జిగ నీలిపిసాళింత = మాయలాడి యగు ధూర్తురాలు; (ఆగు) ఏసుద్దియుక్" = ఏమంచిమాటయును; కన్మొగిచి - కన్నులుమాసి; మనోగతికో, తోఁడు = మనస్సులో కన్పించు; చెల్వునిక్ = ప్రియుని - నిగమశర్మను; చూచుకో. నీ, పొన్నాకు' పైఁ దేసి సన్న చెంద్రిక మోవి మాధుర్య శిమనక 'వేమాఱుఁ బొగడి యామని బుగ బుగ లంగ చంపక దామగంధం బనక పెక్కు గతుల నెన్ని పడనున్న పండ్లసంపద పెంపు పాలిండ్లబీరం బనక సారె సారెఁ దలంచి తెలి నభ్రచ్ఛాయ వలమానక చభర ప్రకటనం బనక మాటికిని మెచ్చి తే. దినదినంబును గసికాటు జనకువలన, దప్పితీఱని తమకంబు చెప్పరంబం బాప సరుకట్టి జారుఁ డక్కా (పుసతిని, నెత్తుకొనిపోవ నిందందు నెడరు వేచె. 72 - 5 టీశ, నన్న... మాధుర్యము = సన్న నై యెఱ్ఱగ నున్న పెదవియందలి తీపి; పొన్నాకువయిపడిన తేనె వంటిది అస్థిరమైనది; అనేక = అని తలఁపక; వేమాఱు - పెక్కుసారులు; అంగచంపక దామగంధంబు శరీరమను సంపంగిపూలదండయొక్క సువాసన; ఆమనిబుగ బుగ, యనిక వసంశర్తువుయొక్క పరి మళముయొక్క ప్యాసనమని కలంబిక - అస్థిరమనుకొనిక; పెక్కు గతులక్ అనేకవిధముల; ఎన్ని కొనియాడి; పాలిండ్లబీరంబు = స్తనముల బిగువు; పడనున్న పెంపు - పడిపోవుటకు సిద్ధముగా నున్న పండ్లయొక్క సౌందర్యము - ఆనిత్యము; సారెసారె = మాటిమాటికిని; కలఁచి జ కొనియాడి; వలమాన కచధర ప్రకటనంబు = గుండ్రముగా చుట్టబడుచున్న- సిగ చుట్టఁబడుచున్న కొప్పును ప్రశా శించఁ జేయుట; తెలియజ్ = ఆలోచించగా; ఆర్ద్రచ్ఛాయ = మేనుకాంతి కొలఁదికాలముండునది; కనీకాటువెనకువలను = తగిలీతగలని కాటువలన - తృప్తితీరనిరతివలన; దప్పి తీఱని = దాహము తీఱని - తనివితీరని; తనకంబు = మోహమును; దెప్పరంబు, పాప - శక్యమగునట్లుగా - కృప్తితీఱు నట్లుగా; సమకట్టి = సిద్ధపడి; జారుఁడు - అంకుల్యాడు - నిగమశర్మ; ఎడరు - యుక్తసమయమును; * ఎదురుచూడను. ఈ పద్యమునందు మోది తేనెకును మకరందమునకును, దేహమునకును-సంపంగి వూపునకును; పాలిండ్లకును - పండ్లకును, కేశభారమునకు - మేఘమునకును సామ్యములు చూపఁబడినవి. ఉపమ వ్యంగ్యము. = - క. ఆ తఱి నన్న గరీపతి, జాతర పాటించెఁ బశువిసర మనితరసా థ్యాతతవారామయనిర్ఘాతాహతిఁ దూల గాలిగంగల కెల్లన్. . 78 హతిజ్= తూల" = టీశ. తన్న గరీపతి = ఆపట్టణపు రాజు; పశువినరము - పశువులగుంపు; ఆనికర ఇతరమార్గములచే సాధించరాని ఎక్కువైన, గాలిసోకుడు రోగము అను పిడుగు దెబ్బ దే; ఎగిరిపోఁగా - నళించఁగా; గాలిగంగలకుర్, ఎల్ల గాలిరూపున నున్న చంద్ర దేవతల కన్నింటి కిని; జాకర, చాటింటెక్ - పండుగను చాటించెను. నీ, గోర్వెచ్చ 'చమురంటుకొనిరి మస్తకములు జలకమాడిరి నిజామి ళి త వారిఁ గట్టిరి చిఱుతచౌకముల ంబుట్టముల్ కాటుక దీర్చిరి కన్ను గవల 1. క. పైతేసి. 2. శ. చంద్రిక. 3. చమునక. 4. చ. బురక. 5. చ. చెరుకు. శ. ఈ కాటుఁ నారు. 6. క. పాఱుఁడతి, చ క్కా పునతిని. *ళ.. చాటించి, 7. చ. ట. తెలియంటి.<noinclude><references/></noinclude> 1qiomxjx00qm4twjkyqmvztkwsn17ue 104 212636 554859 2026-04-28T07:36:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '148 పాండురంగమాహాత్మ్యము = 74 దిద్దిరి సిందూరతిలకంబు బటువుగా నిక్కు గొప్పుల విరుల్ గ్రుక్కి ఆర్థి నింబప్రసూనమాల్యంబులు పై చిరి చిట్టి బొట్టు ధరించి కొట్టునట్టు తే, తరుణధావన...' 554859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>148 పాండురంగమాహాత్మ్యము = 74 దిద్దిరి సిందూరతిలకంబు బటువుగా నిక్కు గొప్పుల విరుల్ గ్రుక్కి ఆర్థి నింబప్రసూనమాల్యంబులు పై చిరి చిట్టి బొట్టు ధరించి కొట్టునట్టు తే, తరుణధావన ధ గ ధ గద్దశనమణుల, హత్తుకొలిపిరి లేత+వీడ్యముల డాలు పర్వదినములఁ బాద:ర ప్రమద లుదిత, నియమసం భావనాసంభవిఛృతబుద్ధి. '= ఆ పండుగురోజులలో; పామగ ప్రమదలు - పల్లెటూరి కాఁపుపడఁతులు; 426...... m ఆ యా నియమములను ఆదరించు ప్రయన్నమునఁగల శ్రద్ధతో; గోర్వెచ్చ చమురు గోరువెచ్చనిన నేను; మస్తకములతో, అంటుకొనిరి = తలయంటుకొనిరి; నిశ్రా మిళిత వారిక్ "నా పసుపుకలిపిన నీటిలో; జలకమాడిరి - స్నానము చేసిరి; ఎఱుకుతాముల బుట్టముల్ చిన్న చిన్న గదులు గల కోకలను; బటువుగా ఆ గుండ్రముగా; దిద్ది - తీర్చిది; ఆర్థికా - ప్రీతితో క్రుక్కిరి = ముడిచిరి; నింబ ప్రవాళమాల్యంబులు - నచిగుళ్ల మాలికలను; 'పై చిరి = జేసికొనిరి - ధరించిరి; ఇట్టునట్టు!" = వ్యత్యస్తముగా - అనాదరముగా; చిట్టిబొట్టు - చిన్న మంగళసూత్రపు సొమ్మును; (ఇచట పూర్వటీకాకారులు 'చిట్టిపొట్టి' అను పాఠమును గ్రహిణని "చిన్న చిన్న సొమ్మలను ' అని అర్థమును వ్రాసిరి.) కరుణ మణులక్ - అత్తగా (అప్పుడే) తోముటచే దగదగలాడు. ముత్యాలవఁటి పలువరుసను; (ఇదట 'సమయమునందుఁ దోముకోఁబడిన దగదగ ప్రకాశించెడి రశ్న ములవంటి పండ్లయందు" అని పూర్వటీకా కారులు అర్థమును వ్రాసేరి. అది సరికాదు.] లేఁకపద్యముల డాలఁ" = లేఁక తాంబూలపు రాగమును; హత్తుకొనిసిరి - తూర్చిరి. అలం. స్వభావోక్తి- క. ఎట్లైతనపుఁ గయిసే తల, రద్దులు శినడచిరి పురస్సరద్భార్యముగా గుడ్డంబుచక్కిఁ గట్టం, బడ్డ మహాశక్తి దివ్యభవంబునకున్. = - 29 టీశ. ఎట్లైతనపుఁగయి సేఁకలక్ - మోటుతన పుటలం కారములతో; పురస్సర ద్భార్యము గాక్" " ముందు నడచుచున్న భార్యలు కలుగునట్లుగా తమ భార్యలు ముందుగా నడువఁగా వారివెంట నేనుటు గుడ్డంబుచక్కి (ఊరిపొలిమేరను) - ఊరిపొలమువైపు; కట్టుబడ్డ - కట్టఁబడిన; మహా...... నకు = గ్రామదేవతగుడికి; రద్దులు = రెడ్లు; నడచిరి. .... వ, ఆవహోత్సర మజప్రధాన మగుట విబుధ్ సభంబోలి యు “మహాసురోద్ధారం బును, తమో వికృతివి ధేయం బగుట విధుబింబంటునుంబోలియుఁ దారావియోగ మఃదితంబును, బహుళధ్వనిపరీతం బగుట సత్కవిత్వంబునుంబోలియు నసాధు వర్ణ సంబౌధబంధురంబు నయ్యె నయ్యెడ. = 76 EST. ఆమ్మవళోత్సవంబు = ఆ గ్రామదేవత పండుగు; ఆజప్రధానంబగుట మీఁక(వేటు) ప్రధానముగాఁ గల దగుటచే - అని ఉత్సవడమునను; బ్రహ్మ ప్రధానముగాఁ గల దగుటచే నని విబుధనభపడమనను అర్థము, విబుధసభంబోలియ = జీవఁభవలె నున్నను; మహాసరి ద్ధారంబును గొప్ప మద్యములనుద్ధరించుదని యుత్సపసక్షమున సర్థమ; జీవనభపక్షమున 'గొప్ప రాక్షసుల శుద్ధ రించున'దని విరోధము; వీలయన దేవను రాక్షనుల నుద్ధరించుట అసంభవము. 'మహాసుర + ఉద్గారం బును” అను పదవిభాగమువలన ‘గొప్ప దేవతల నుద్ధరించునది' అని యర్థమును గ్రహించిన మీఁది వితో ధము ఆపొస్తరుగును. ఇచట 'అజ్ఞప్రధానంబు, మహాసరోద్ధారంబు' అను రెండు పదములును ఉత్సవ దేవనధలు రెండిటికిని సామ్యమును కల్గించుచున్నవి. ఇందు మొదటిది కేవల శ్లేషమూలకము ; రెండవ విశేషణము విరోధముతోఁ గూడినది; ఇదే తక్కిన విశేషణములయెడను విరోధ్య ఠదాభాసములను తెలియనది. 1. ట, బొట్ట. క. పొట్టి, 1 శ. ర, విద్యము. 2. ఈ గడిచిరి. 8. క. సభయం. చ. ట. సభం ఈ. ఈ. చారు టా కారం ఏ. క. బయ్యె. చ. ట. బుకయ్యే<noinclude><references/></noinclude> 6n2zhh45ljkx5pa10cbdh00j6llyfxp 104 212637 554860 2026-04-28T07:36:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయా ళ్వా స ము = 149 - (ఇచట పూర్వటీక'లో 'మహాసురోభారంబు = అధికమైన కల్లుచేత హెచ్చినది, గొప్ప యను రులచేత దొడ్డది' అని మాత్రము తెలుపఁబడినది.] మోనికృతిని ధేయంబగుట = తమోగుణ వికార మున కు...' 554860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయా ళ్వా స ము = 149 - (ఇచట పూర్వటీక'లో 'మహాసురోభారంబు = అధికమైన కల్లుచేత హెచ్చినది, గొప్ప యను రులచేత దొడ్డది' అని మాత్రము తెలుపఁబడినది.] మోనికృతిని ధేయంబగుట = తమోగుణ వికార మున కునికిపట్టగుటచేతకు- అని మహోత్సవపక్షమునను, చీకటిమాఱిపోవుటకు లొంగినదగుటచేత . (చీఁకటిని నశింపజేయఁన దగుటచేతనని ఒధుబింబపక్షమునను అర్థము, విధుబింబంబుంలియు చంద్రబింబమువలె నుండియు; తారావియోగముదితంబును = కనుగుడ్లయెడఁబాటుచేత సంతోషించు నది - అనఁగా (మద్యపానమున కన్నులు తేలవేయుటచేత సంతోషించునదని మహోత్సవకుడ మున వర్థము: చంద్రబింబపక్షమున 'తారయొక్క వియోగముచేత సంతసించునదని విరోధము; విలయన చంద్రుఁడు శారయొక్క కూడిక వలన సంతసించునుగాని, వియోగమువలన సంతసించఁడు; 'తారా+ అవియోగముసికంబురు' అను పదవిభాగమువలన 'తారయొక్క ఆవియోగము (కూడిక) వలన సంతసించు నది'అని యర్థమును గ్రహించిన మీఁది విరోధము నశించును. ఇచటకు వెనుకటివలెనే 'తమోవికృతి విధేయంబు, తారానియోగముదితంబు' ఆకు రెండు సాధారణధర్మ బోధక విశేషణములందును మొదటిపి శ్లేషమూలకము; రెండవది విరోధవిశిష్టశ్లేషమూలకము. (ఇచట పూర్వటీశలో 'తమోతికృతివిధేయంబు = తమోగుణవికారమునకు ఉనికినట్టయినది; చీకటినికారముచేత లోకుపైనది; తారావియోగమునితంబు = కంటి గ్రుడ్లయెడఁబాటుచేత సంతోషించినది - అనంగా కన్నులు తేలవేయుటచేత సంతోషించినది; తారయెడఁబాటు చేత సంతో షించినది' అని కలదు. ఇది అసంపూర్ణము.] బహుళధ్వనిపరీతంబగుట = గొప్ప ధ్వని చేత ఆవరింపఁబడినదగుటచేత నని మహోత్సవపక్షము నేను, "పెక్కు ధ్వనిరూడ (ఉ త్తకు) కావ్యములతో గూడినదగుట చేతనని సక్క విశ్వంబుపతమునను అర్థము. సత్కవిశ్వంబునుంబోలి యు - సక్కవిత్వమును పోలియున్నప్పటికిని; అసాధువర్ణనం బాధ బంధురం బురు - నీచజాతుల ప్రజల యొటిపిడిచేత ఒప్పిదమైనదని మహోత్సవపక్షమున నర్థము. నక్కవిత్వ పక్షమున 'తప్పుటక్కరములు ఇఱుకుకొనుటచే (చేరుటచే) చక్కనిదని విరోధము; ఏలయన మంచి కవిశ్వమునందు కప్పుటక్క అము లుండ నేఅపు; కప్పుటక్షరములను బాధించుటచే చేరకుండఁ జేయంటదే చక్కనిదని యర్థమును చెప్పినచో మీఁది విరోధము పోవురు. సంబ ధశబ్దమునకు మీఁది 'రెండర్థములురు కలవు. [ఇచట వెనుకటి టీకలో సక్క విశ్వపక్షమున అసాధు వర్ణ సంబాధబంధురంబకదానికి 'తప్పు అక్షరములు నింపుచేత ఒప్పిదమైనది ' అని మాత్ర మర్థము చెప్పఁబడి వున్నది.] అలం. శ్లేష, విరోధా భాసము. సీ. అంభోధరము క్రింద ససియాడు నై రావతీయుఁబోలె సిడి వ్రేలె: దెఱవయోర్తు చెందమ్మి కొలని రంజిల్లునంచయు బోరె నిప్పుటేట నటించే నెలఁతయోర్తు తొలఁసంజయెండ వ ర్తిలు జుక్క వయుఁబోలె నీఁగెఁ బందిరి 'గుండమింతి యోర్తు జలపై నిక్కు కలువ మొగ్గయుఁబోలె ననఁటాకు 'సరించె నతివ యోర్తు తే. కాంత యొక్కర్తు మూఁపునఁ గండ పలిచ్చె మాఱుగా పిలిచ్చె నొక సుధామధురవాణి లలన యొక్కరు నోరి తాళంబు లిచ్చి శక్తిజాతరఁ దనుభక్తిశక్తు లెసఁగ. 77 5. క. జరించె. చ. నటి.జి. 6. ఛ. కొండనెల్త. 7.క. నెక్కు చ, ట, నిక్కు. 8. చ.ట, వల్లించి. 1. చ. గండమించి. 2. చ. ట. మాఱుగావించె. 3. క. సద్భక్తి. చ. ట. తమభక్తి. క. ఘోర, శ. ర, దార,<noinclude><references/></noinclude> dz78k5hvlgszxcy8et6xakjd0cmbrgd 104 212638 554861 2026-04-28T07:37:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '150 . పాండురంగమాహాత్మ్యము => టీక. అంభోధదరము క్రింద = మబ్బు క్రింద; అసియాడు చలించుచున్న; ఐరావతి యునుబో రెక్ 'మెఱుపువలె; తెఱవ, యోక్తు ఆ ఒక స్త్రీ; సిడిబ్రే టెక్ = సిడి మ్రానియందు వ్రే...' 554861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>150 . పాండురంగమాహాత్మ్యము => టీక. అంభోధదరము క్రింద = మబ్బు క్రింద; అసియాడు చలించుచున్న; ఐరావతి యునుబో రెక్ 'మెఱుపువలె; తెఱవ, యోక్తు ఆ ఒక స్త్రీ; సిడిబ్రే టెక్ = సిడి మ్రానియందు వ్రేలా డెను; చందమ్మికొలనక్" = ఎఱ్ఱతామరల చెఱువున; రంజిల్లు = ప్రకాశించునట్టి; అంచయుఁబో లెజె హంసవలె; నిప్పుటేటర్ = నిర్వుల యేటి(ప్రవాహముర) యందు; నెలఁక, యోర్తు = ఒక యాఁడుడి; నటీవెక్" ఆ నాట్యము చేసెను; తొలువంజయెందరో ఆ ప్రాతఃకాలపు లేఁతయెండయందు; వర్తిcom ఉండు; జక్కపయునుటో లెక్ - చక్రవాక పక్షివలె; పందిరి గుండము" ఆ పందిరిలోని నిప్పుగుండమును; ఇంతి; యోర్తు; ఈగెన్ - ప్రవేశించెను. = = . జలనీలి పై = పొందినయి; నిక్కు విజృంభించి నిలుచు; అవఁటాకు - అరఁటియాఁకు పయి; నర్తించే నాట్యమాడెను. మూఁపురఁ గండలు = (తన మ్రొక్కు బడి ననుసరించి) భుజము మీఁదిభాగములోని కండలను; సుధామధురవాణి - అమృతము వలె మధురములగు మాటలు కల స్త్రీ; మారుఁగాలు = (నాట్యమున) ఇంకొకరి కాలికి బదులు కాలు ఇచ్చుట; లలన = స్త్రీః శ క్తికాకరణ = గ్రామదేవతపండుగున; ఎనఁగకో - ప్రకాళింకఁగా వానికి తగినట్లు. ఆలం. ఉపమ. క. బత్తులు నునువాకత్తుల, మొత్తి పశుసమజముండములు చండములౌ నెత్తురు థాక లు చారవి,పత్తిమిరనవారుణ ప్రభలు ప్రబలం'గాన్. 78 టేక, బత్తులు భక్తులు; శ. ఈ లో కముసాలులని అర్థమీయఁబడినది.] చండములౌ ఆ భయంకరములగు; ఘోర... ప్రభలు భయంకరములగు ఆపనలను చీకట్లకు సూర్య శాంతు లైనవి; (ఇట పూర్వటీకలో 'భయంకరమయిన యాపత్కాలమునందలి శనియగు ఎఱ్ఱనిశాంతులు' అని అర్థ వియఁబడినది. ఇది సరికాదు నెత్తురు ధారలు, ప్రబలంగర్ వ్యాధినఁగాః పశునమః ముండములు - పశువులగుంపుల కలలకు; నునువాకత్తులతో = మిక్కిలివాడియైన కత్తులతో; 'మొత్తిరి . నఱికిరి. అలం. రూపకము. తే. పెలుచఁ గలుచొక్కు చెలువలతలకు నెక్కఁ దోన దిక్కులతల కెక్కఁ దొడఁగెఁ దమము దేనిగుడిలోన నొక్కొక్క దివియ దోఁపఁ దోన నొక్కొక్క చుక్క యుఁ దోఁచె మింట. 79 టీశ. 'పెలుచకొ" = అధికముగా; కలుచొక్కు కల్లు త్రాగుటవలనియత్తు; చెలువలతలకు "" స్త్రీలతలలకు; తోనికొ =దానితో కూడు వెంటనే; తమము- దీఁకటి; దిక్కులతలకుక్, ఎక్క=దిక్కుల వ్యాపించెను; దివియు దీవము; మింటక్ ఆ ఆకాశమున; తోఁచెక్ - కన్పించెను. అలం. సహోక్తి. క. ఎడ రగుట దెలిసి పాఱుం, బొడవఁడు గొని చనియె మాఱు భూమికి నఁట సం . బొమ్మ ను పెండ్లాడెడు, వడువునఁ గసుగాఁపు పూడు వయసు మిటారిస్ 80 టీక. ఎదరు • మంచినమయము తరుణమః; పాఱుంజోడు పఁడు - దుష్ట బ్రాహ్మణుఁడు - నిగమశర్మ; ఆఁటర్" = అచ్చట; సందడితో పసిదియు, పూవువలె మనోజ్ఞమైన వయసు కలదియు నైన కారపుపడుచును; బొమ్మను; పెండ్లాడెడివడుపు సమ్మర్దమునందు; కనుగాఁపుఁ బూనవయసు మిటారికో నథ్ = బెండ్లియాడినరీతిని - ఆనాయాసముగా ఆఱచురలేక; కొని - తీసికొని; మాఱు భూమికి" " దేశాంతరమునకు; వీఁగె. (ఇచట పూర్వటీకలో 'పాణం బొడువఁడు - దుష్ట్బ బ్రాహ్మణుఁడు అని అర్థము ఈయఁబడినది; మణుల 'బొమ్మఁడు = బ్రాహ్మణుఁడు అను నర్థమును అందు కలదు; ఈరీతి టీశయందు పౌనరుక్త్వ దోమకు కలుగుట స్పష్టము.] 1. క. Xన్. ఈ గాస్. 2. ట. బోడవంబు. బొమ్మఁ. క. బొమ్మను ట, 8. చ. బిన్న,<noinclude><references/></noinclude> ggw3obilseim42czzeqa1dhoobkblwp 104 212639 554862 2026-04-28T07:37:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము కాపుగోడలు కంచంత కాఁపురంబుఁ బాలవంటి కులంబుఁ *గాడ్పఱచి యుతికె మగని నటు పెట్టి రెండవముగని వెంట; సువిదలకు బుద్ధి పెడతల నుండుఁగాదె! 37 161 టీక. కాంపుఁగోడలం కాఁపుటిం...' 554862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము కాపుగోడలు కంచంత కాఁపురంబుఁ బాలవంటి కులంబుఁ *గాడ్పఱచి యుతికె మగని నటు పెట్టి రెండవముగని వెంట; సువిదలకు బుద్ధి పెడతల నుండుఁగాదె! 37 161 టీక. కాంపుఁగోడలం కాఁపుటింటికోడలు -కాఁప్పుడుదు; కంచంఠ కాపురంబును 'కంచి' అనుపట్టణమంత పెద్ద)సంసారమును; [కంచి+అంత = కంచంత; ఇశ్వసంధి) పాలవంటికులంబు పాలవలె స్వచ్ఛమైన జాతిని; కాడ్బఱిచి = నెఱిచి; ఆటుపెట్టి = త్రోసి; రెండవమగని వెంట = ఉపపతీ (అంకుమగని) వెంట; ఉండి కెక్ పాలిపోయెను. ఉవిదలకు • స్త్రీలకు; పెడతల = తల వెనుక ప్రక్కను తల్లక్రిందుగ; ఆలం, అర్థాంతరన్యాసము, - ఉ. ఆకుకుఱుంగు 'పిందె యటు అంతిపురంబునఁబోలె యున్న రా కాకుము దప్రియాస్య భయగాఢతరత్వర నేగుఁగాని లో నాఁకలి దప్పియు రవికరార్తియు నెన్నదు; మన్మథాస్త్రకీ లాకులత స్తచిత్తలకు లక్ష్యమె తక్కిననొప్పు లెవ్వియున్. . 82 టీక, ఆశ్రమఱంగుపించెయయి ఆకుమఱఁగుననున్న పింటివలె పెద్దలచే సంరక్షించఁబడి; అంతి పురంబునఁబోలెడ్ = అంఠఃపురమునందున్న రీతిని; రాకాకుముదయాస్య - పున్న రుకాఁటి చంద్రుని వలె చక్కనైన ముఖముకల స్త్రీ; భయ కాఢకరశ్వర = (తమవారు వెదకి పట్టుకొందురేమోయను) భయముచేత మిక్కిలి హెచ్చయిన వేగిరపాటు చేశ; ఎఁగు : పోవును; లోక్ మనసులో; రవిక రార్తియుకో ఆ ఎదకాకువలని బాధశు; ఎన్నదు = లెక్కింపదు; మన్మథాలకు మన్మథుని బాణములవలని మంటలచేత కలఁతపడి, తపించునట్టి మనస్సు కలవారికి; లక్ష్యమె= లెక్క కురావు. అలం. అర్ధాంతరణ్యానము, ఉపమ. నీ. కఠినకండీ వాక్షతనఖక్షతజర త్క రిశికళ్ళు క్తిశర్కరింతలము a 7లా చాంతజంతుకంఠాసృగుగ్ర వ్యాఘ్ర ముఖగుహా భాం కారముఖరితంబు లశ్వద్విషద్విషాణా గ్రనిగ్రహ వహత్ప్రస్తర ప్రసవసౌరభమయంబు లజ్ఞాతరవికరవ్యాపారభూరుహచ్ఛాయానపాయాతిశైత్యఖనులు . తే. గహన ఘంటాపథంబులు గడచి నడచి, యొక్క పక్కణ మీక్షించి యూరడిల్లి యవరవర్ణస్ను షయు బ్రాహ్మణాధముండు, బోయకులమునఁ గలసిరి పొలుపుదక్కి టీ కఠిన కలములు - కఠిన - వాఁడియైన; కంఠీరవాష్ తనఖ - సింహముల యొక్క 'మొక్కవోని గోళ్లవలని; త = గాయములు కల - దెబ్బతినిన; జరత్కరి ముసలియేనుఁగులయొక్క; శిరళ్ళు క్తి = కపాలభాగములచేత; శార్క రిలతలములు = గులక రాళ్లుగలపై నట్లు చేయఁబడిన చోటులు గలవియు; [ఈ పద్యమున ఎత్తుగీతములోలగల 'గగనమంటాపథంబులు' అనుదానికి ఇది విశేషణము. • తక్కిన సీవపాదములు మూఁడును ఇట్లే యని గ్రహింపఁదగినది.] (పూర్వటీకలో ఇచ్చట “ఈ = తలల యందలి శుక్తి = ము త్తెపుఁజిప్పల చేత; కార్కరిల - గులకగలవియయిన' అని యర్థము వ్రాయఁ బడినది. గజములకుంభస్థలములందు ముత్తెములుండుట కవిసమయసిద్ధము అందుకోకు ముత్తెపుఁ జిప్పలుకూడ ఉండని లేదు ఉండవు కూడ.] 1.చ. కులము గాడు. శ.ర. గిర్పఱచి. 2. చ. నుఱకె. 3. చ. కట. ఉ.చ. ఉందె, 5.చ. ట, యటు. క. యయి. 6. క. బును. చట. బునఁ 7. చ లాశాంక. '<noinclude><references/></noinclude> s3t0n5l4ch5yokzvwptedfkn58xo757 104 212640 554863 2026-04-28T07:37:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '152 పాండురంగ మాహా ము సింహములు నీనుఁగుల కుంభస్థలములను బ్రద్దలుకొట్టగా వాని తలయెముకలభాగములు నేలపై బడి శంకరణార్హపలె కాలికి గ్రుచ్చుకొనుచున్నవని భావము. org ఆచాంకముఖులయిలు ఆచా...' 554863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>152 పాండురంగ మాహా ము సింహములు నీనుఁగుల కుంభస్థలములను బ్రద్దలుకొట్టగా వాని తలయెముకలభాగములు నేలపై బడి శంకరణార్హపలె కాలికి గ్రుచ్చుకొనుచున్నవని భావము. org ఆచాంకముఖులయిలు ఆచాంత - పీల్చఁబడిన; జంతుకంఠాసృక్ -జంతువుల కంఠము లందలిర క్తము కలవైన; ఉగ్ర = భయంకరములైన; వ్యాపు = పులుల యొక్క; ఋఖగుహా = గుహ వంటి ముఖమునలని ('ముఖగుహా = నోళ్ళవలన వెడలెడి' అని పూర్వటీక] భాంకార - చొల్బరింతల క; ముఖరితంబులు ప్రతిధ్వనించునట్లు చేయఁబడిరనియును; అశ్వమయంబులు ద్విషత్ = అడవిదున్నలయొక్క; విమోణాగ్ర = కొన్ముల మొరలచేత; నిగ్రహ = పొడుచుటచేక; వహత్ = వహించుచున్న - పొందుచున్న; త్తర ప్రనవ సౌరభమయంబులు - జాలిపువ్వుల పరిమళ ముతోఁలగూడినవియును; అజ్ఞాతఖములు - అజ్ఞాత = తెలియఁబడని; రనికరవ్యాపార సూర్య కిరణములపని (ఎండ) కల ఎండ చొచ్చుటకును సాధ్యపడని; భూరుహ - చెట్లయొక్క; ఛాయా. నీడచేత; ఆనపాయ, అతి శైత్యఖములు అపాయము లేని ఎక్కు పచల్లదనమునకు గనులై నవియు; (ఆగు నట్టి] గగనఘంటాపథంబులు - అడవి మార్గములను; కడచి దాఁటి; ఒక్క చక్కణమురళ్ ఒక్క బోయపల్లెను; ఈక్షించి = చూచి; ఊరడిల్లి - శాంతిని బొంది; ఆవరవర్ణన్ను షయుక్ = కారపుకోడ లును; పొలుపు దక్కి = ఒప్పిదమును విడిచి ఆలం. ఉదా త్తము. - . తే. ఎన్ని జన్మంబు లేనియుఁ జన్న పిదపఁ, గాని ప్రాపింపరాని ధరానిలింప - జాతి గడెలోన నప్పావజాతి తో ఱగి, కల్లు పెల్లాను; వేటాడు; 'గఱచు నెఱది. టీక, చన్న పదవఁ గాని - = ఎత్తినకరు వాతంగాని; ప్రాణింపరాని = పొందరాని; ధరానిలించ జాతి = బ్రాహ్మణకులమును; అప్పాడజాతి పాపాత్తుడగు నిగమశర్మ; గడెలోనక్" గడియలో. నిముసములో; తొఱఁగి = విడిచి; పెల్లు, అనుకో" - అధికముగా త్రాగురు; కఱదుజ్", ఎఱచిక్ మాంసము కొఱుకురు తినును. ('గురును - మేర" అని పూర్వటీక.] క. స్వభ్రూణానిలసౌరభ, మాఘ్రాణింపఁగ మదాగులా భేటగతి = 'వ్యాఘ్రాధికభయదాటని, శీఘ్రగతిగా మెలగు నసతి చెలువుఁడుఁ దానున్, టీక. ఆసతి = దుర్వినీతురాలైన కాఁపుపడుచు; స్వమాకానిల' సౌరభము - (చెలుపుఁడు) తన యూర్పు గాలి వదళమును; ఆఘ్రాణింపఁగ ర్ = వాసన చూడఁగా - అనుభవింపఁగా; నుదాకులా భేట రతిజ్ - ముత్తునేఁ గూడిన వేఁటకమకముచే; శిభుగలి " - వేగముగ; చెలువుఁడు, తాను, వ్యాఘ్రాదికభయదాటఓకే - పెద్దపులులు మున్నగువానిచే మిక్కిలి భయంకరమగు నడవియందు; "మెలఁగు" - తిరుగును. మ. గతి దుధ్య స్తన కుంతల స్తబక తెగగ్వదుర్వార యీ . సతిచే మాసమే యూనమయ్య నిఁక విస్సాగంపుఁ బ్రాణంబు దా ల్చు తగుల్ గాదని రోనీ యా వృషలివాలుందూపు: కొమ్మంట కా కాహుతీయా బర్హిమృగేంద్ర కుంభిచ మరియూథంబు నేణంబులున్ 19 86 దుర్వార నడక, నడుము, కుచములు, జుట్టు, చూపులు అనువాని (చక్కఁ దనము)చే నగు గర్వముసలన అడ్డరానిది (ఎక్కువ గర్వించునది) అగు; ఈ పతిచే - ఈ స్త్రీ వలనఁ మానమె = మనమర్యాదయే; ఊనమయ్యె తగ్గిపోయినది - నశించినది; నిస్సారంపుఁ బ్రాణంబు సౌరములేని జీవమును; తాల్పు కగుర్ - ధరించుకోరిక; కాదు - తగదు; రోసి - వివరించి; బర్హ యూధంబు = నెమలి, సింహము, ఏనుగు (కుంభస్థలముకలది), చమరీమృగముల గుంపురు; ఏణంబు . 1. చ. నడె. 2. 1. వెల్లాను శ్రీ.. గరుసుకోరని. చట. కలచు నెఱచి, 4. క. దిక. ఈ ధిక. 5. 5. స్పారంబు, ఈ ఓ స్పారంపు,<noinclude><references/></noinclude> o16jchxnmrsq3vh3f6crm64xbos4i3g 104 212641 554864 2026-04-28T07:37:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వా స ము 158 జింకలును; ఆ వృషలివాలుం దూపుఁ గ్రామ్మంటకు - అూద్ర స్త్రీ యొక్క వాణియైన బాణ ములవలని అగ్నిజ్వాలలకు; ఆహుతి యా = కాలిపోవును - చనిపోవును. 'ఆ శూద్ర స్త్రీ యొక్క యవయవ...' 554864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వా స ము 158 జింకలును; ఆ వృషలివాలుం దూపుఁ గ్రామ్మంటకు - అూద్ర స్త్రీ యొక్క వాణియైన బాణ ములవలని అగ్నిజ్వాలలకు; ఆహుతి యా = కాలిపోవును - చనిపోవును. 'ఆ శూద్ర స్త్రీ యొక్క యవయవము లిదివఱకే తమ మానమును హరించిన; ఇంకవ్యర్థములగు ప్రాణములుండి మాత్ర మేమి ప్రయోజనమని తలంచి యడవిమృగములు ఆమెబాణముల కెఱ యగు చున్నవని భావము. ఆమెనడక నెనులినడకను, నడుము సింహమునడుమును, స్తనములు కరికు భీములను, కేశ పాశము చమరీమృగ వాలమును, చూపులు లేఁడిచూపులను బోలి యున్నవని కవి వర్ణనము. ఆమె వానిని వేఁటాడుచున్నదనియు నర్థము. అలం. ఉపమ, శ్రమము. సీ. జళుకులువార లెస్సగ దంచి వెదురు బియ్యమును బువ్వులవలె నలఁతిలోని వార్చి డించిన క్రొత్త వంటకం బతిమాత్ర గౌతశ రావపాత్రమునఁ జూల వడ్డించి సలువ న్నె వన్యామిషంబులు చుట్టువారఁగ నుంచి చొక్కటముగఁ గాచిన గురునెయ్యి చేచాఁచఁ జాలినంతయుఁ గుమ్మరించి తత్తత్రపూర తే. మొక యలాబుళలాటు ఖండో దరమున, బూన్చి యటు డించి తానును బొత్తుగలసి సామిదష్టాన్న కబళముల్ సామి'కొసఁగు, నగుచుఁ జవు లెచ్చరించుచు ని గురుఁబోఁడి. e టీక. జళుకులు వాఱ = మెఱుఁగులు కల్లునట్లు - తెల్లనగునట్లుగా; ('జుకులు - పొట్టు' అని పూర్వటీక. ఈ టీకకు 'సి. జరుకులు వాటి వార్చి, ఇక్కడ జరుకులు అనఁగా పొట్టు అని తోంచెడి పాండు. 3. ఆ.' అను శబ్దరత్నాకరము ఆధారమై యుండవలెను.] అలఁతిలోవిక్ ఆ చిన్న కుండయందు; వార్చి వండి, గంజి వార్చి; డించిన - దింపిన - - సిద్ధముచేసిన; అతిమాత్ర ధాశకరావపాత్ర మునక్ = బాగుగా తోమఁబడిన మూఁకుటియందు; వలువ న్నె వన్యామిషంబులు = పెక్కువిధముల అడవిమృగముల మాంసములను; చుట్టువాఱఁగత్ = చుట్టును ఉండునట్లు; చొక్కటముగ" = స్వచ్ఛ ముగ - బాగుగ ; గురు నెయ్యి - గవయమృగ సంబంధమగు నేయి; (అవును బోలియున్న యడవిమృగము గవయము.] కుమ్మరించి - పోసి; తత్తత్ర పూరము ఆగవయమృగముమజ్జిగను; ఆలాబళలాటు ఖండోదరమున!" = పెట్టిసొరకాయచిప్పలో; పూన్చి - నిడారఁబోసి; ఆటు డించి = ఒక ప్రక్క నుంచి; పొత్తుఁగలసి = బంతికలగూర్చుండి; ఇగురుఁబోఁడి - చిగురువంటి దేహము కల శాంపుపడఁతి; నవ్వుచు ప; చవులు, ఎచ్చరించుచుకొ ఆ. యా రుచులను తెలియఁకెప్పుడు లేక పంచు; మినష్టాన్న కబళముల్ - సగము కొఱికిన యన్నపుఁ బిడుచలను; సామికి భర్తకు- నిగమశర్మకు; ఒసఁగుతో" " ఇచ్చురు. ఆలం. స్వభావోక్తి. నగుచుకో - థా.కాపుం గెంజిగురాఁకుఁబోడి పరలోకం బంత ప్రాణింపుడు వ్యాపాదంబున నాతఁ డొండుగడ రూపాజీవ రాజాననం దాపింఛచ్ఛదగుచ్ఛసచ్ఛని మదాంధ బంధుర శ్రోణి నీ ణాపాణింధమపాణి నొక్క ప్లవకవ్యంగూడి శ్రీడింపగన్. = 83 జీక. అంక" ఆ పదవ; శాఁపు గెంజిగురాకుఁబోఁడి - కాంపుపడ్వతి; పరలోకంబు, ప్రాపిం పుడుకో - మరణించగా; వ్యాపారంబునన్ = ద్రోహచింతతో 'మోసముచేక; ఆకఁడు జ ఆ నిగమ శర్మ: ఒండుకడ" - పేజీ కచోట; రూపాజీవన్ బోగముదానిని; రాజానన" = చంద్ర ముని; [పూర్వటీకలో 'రూపాణీవరాజావనకొ = బోగముదానికి' అని యున్నది. ఆ యర్ధము 'రూపాజీవ' పదమునకి చెప్పఁదగియఁన్నది; 'రాజాననక్' అనునది విశేషణము.] తాకించచ్ఛదగుచ్ఛవచ్చని చీఁకటి మ్రానియాకుల గుర్తులతో సమానదుగు (నల్లని) శాంతి కలదానిని; మదాంధన్ - వ్విన 1. చ. కొనఁగ. పాండురంగ 20<noinclude><references/></noinclude> oa407v55f00ei02x3yzpn94eafd8q2q 104 212642 554865 2026-04-28T07:37:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '154 పాండురంగమాహాత్మ్యము దానిని; బంధుర శ్రోణి = చక్కని పిరుదులు గలదానిని; నీతాపాణింధమజ్" - వీణను వాయించు దానిని; ప్లవకస్యī = మాలపడుచును; శ్రీ డింపఁగళా - రమించగా, వ, అపవిత్రంబగు పు...' 554865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>154 పాండురంగమాహాత్మ్యము దానిని; బంధుర శ్రోణి = చక్కని పిరుదులు గలదానిని; నీతాపాణింధమజ్" - వీణను వాయించు దానిని; ప్లవకస్యī = మాలపడుచును; శ్రీ డింపఁగళా - రమించగా, వ, అపవిత్రంబగు పుత్ర లాభంబు దత్క శత్రంబు' నందు సంభవించె నిట్లా నష్టపూర్వ *ద్విజనుడు కష్టమార్గంబున నెలసి నెలఁతయుం 'దానును బాలుమాలి మృణాళనాళ వేళలంబగు 'ఫణాధరపరివృఢ ఫణాఫల తల్లితుంబున నంట లంబడు నెడనెడం చెక్కు పాతకంబు లుపార్జించుచు వర్తించి నర్తించి యొక్క నాఁ డొక్క గుండును గుర్కు_రకుమారయుగళంబుఁ, గుపితశరభనిభం బగుదాని గళగళాయ మాస గళనిగళనియమితంబుగఁ గేలం గిలించి యొంటిపాటున వేఁటపైఁ గల తివుట నూటాడుచు సమీ పాటవీమధ్యంబుఁ జొచ్చి యాస్ఫోటించి ఒక్క 7 సేనరక రిదిక్కులు పరిభ్రమించి యదభ్ర మదలి భ్ర శుభూయిష్ఠ బుల గుమృగంబులు గఁజూచి యేచి కన్ని చ్చకు వచ్చునక్కు న జుగులు చేరడించక కావడించి ప్రొద్దస్తమించునంతకు నిజనికాంతంబునకుఁ బఱ తెంచునప్పుడు, 89 తక్కంబునందు = ఆ భార్యయందు - మాలవడుచునందు; సంభవించెన్ = కలి "గెను; నష్టపూర్వద్విజనుండు = ఇదినఱకే నశించిపోయిన బ్రాహ్మణుఁడు; కష్టమార్గంబున, ఎలసి చెడునదకఁ బ్ర వేశించి; గెలఁతయు భార్యము; పాలుమాలి = లెక్క సేయక; మృణాళవాళ్ళ పేర జంబు, అగు ఆ తామరతూఁటిలోని దారమువలె సుకుమారమైన; ఫణాధరపరివృఢ - నాగరాజు యొక్క; ఫణాఫలకతలిమంబునక్" == బల్లపరుపుగానుండు పడగయను కల్పమున; అంటసి లంబడ అంటుకొను నట్లు పడురీతిని - తము అధఃపాతాళమునకు అణచివేయటకుఁ జాలునట్లుగా; ఎడ నెడ - నదుకు నడుము; పాతకంబులు = ఘోరపాపములను; ఉపార్జించుచు ఆ సంపాదించుచు; కుర్కు రకుమార యుగళంబు" ఆ ప్రక్క పిల్లలజంటను; కుపితశరధనిధంబు = కోపించిన శరభమృగముల కీడైనబానిని; Xళ...... తంబుగు=గళగళమని ధ్వనిచేయు మెడ గొలుసులచేఁ గట్టఁబడినదానినిగా; కేలం గీలించి, చేతిలో పట్టుకొని; ఒంటిపాటున" వీకాంకముగా - రహస్యముగా; తివుట పట్టుదలతో; ఊటాడుచుకొ" = సంచరించుచు; సమీపాటవీమధ్యంబునన్ = దగ్గర అనున్న ఆడవినడుమను; చొచ్చిజ ప్రవేశించి; ఆస్ఫోటించి భుజములు చచి; పిక్క నెదరక పిక్కల బలము తగ్గకుండఁగా; పరి భ్రమించి = తిరిగి; ఆదభోమదని భ్రమభూయిష్ట ంబులగు = ఎక్కువ మదవిభ్రాంతి కలవైన - మిక్కిలి మదించిన. ('మిక్కుటమయిన త్రిప్పుటచే నిండుకొన్నవి - మిక్కిలి త్రిప్పుటచేత అలసినవి అని పూర్వ టీక.] 'తెగఁజూచి ఆ చంపి; వీచి - విజృంభించి; కన్నిచ్చక, వచ్చు - కంటికి నచ్చిన; పెక్కు నంజుడులు = చాల మాంసములను; చేవడించక - తగ్గించక - ఎక్కువగాఁదీసి; కావడించి చేసి - కావడిలోనుంచి, 'మోసికొనుచు; ప్రొద్దు, ఆస్తమించునంతకు సూర్యాస్తమయమగుసరికి; . . నిజనికాంతంబున - శనయింటికి; పరతెంచునప్పుడు - రాంగా- మాలిని కుపితశమన చదుః క్రూరదు ర్వారకీలా స్థపుటితే మగు వహ్నిస్ దద్దివాకీర్తియిల్. మ్ర పడి మధుపానం బజాయాతనూజా తపరిజనయుతంబై దైవదు ర్భావదృష్టిన్. ఆ కావడి 90 1. క. నందును, చ. ట. నందు. "ద్విజుండు. శ. ర, 2. చ. నష్ట. 3. చ. నెలయ. 4. చ. వాస్తును మోదం. 4. నెలయందును మోపంజాలు. 3. చ. ఫణి, 6.క. గేల, చ. గేలం, 7.చ. (శిథిలము) 8. చ. రిక్కక. ట. పెక్కునిక్కలు. 9. ట, వచ్చి. శ. ఈ. శ్రావణించక<noinclude><references/></noinclude> cf2k6ewyljeguthqlqd6d81jbb3h8a7 104 212643 554866 2026-04-28T07:37:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయా శ్వాస ము 155 ....... • స్థాపుటికము, అగు - కోపించిన యమునికన్నులవలని (కన్నులనుండి పుట్టి తీష్ణమై, అడ్డులేనినగు మంటలచే ఆక్రమించఁబడిన జైన; తద్దివాకీ ర్తియిల్ = ఆ మాలవానియిల్లు;...' 554866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయా శ్వాస ము 155 ....... • స్థాపుటికము, అగు - కోపించిన యమునికన్నులవలని (కన్నులనుండి పుట్టి తీష్ణమై, అడ్డులేనినగు మంటలచే ఆక్రమించఁబడిన జైన; తద్దివాకీ ర్తియిల్ = ఆ మాలవానియిల్లు; దైవ దుర్భానదృష్టి - దైవము యొక్క శెడ్డచూపులే; మధుయుతంబై కల్లు త్రాగుటచే మత్తు గొన్న భార్య, పుత్రులు, సేవకులతోఁగూడ; మ్రుష్టి, నడియెన్ = కాలి, పడిపోయెను - నశించెను. చ, తనగృహ మిల్లవత్యపశుదార ధనాదులతోడ ' మగ్గఁగాఁ గని వెఱగంది కంది కనుఁ గ్రంతల ముంత బఁ బోసి నట్లు బో రనఁ గడుఁ బాష్పపూరములు గ్రమ్మఁగ నేడ్పుచు మూర్ఛనోయి య ల్లనఁ దెలినె వినిందితకులవ్యవహర్త మనోబలంబునన్ . - 91 టీక. తనగృహము = శనయిల్లు; ఇట్లు = ఈరీతిని; ఆవశ్యపకందారు ధనాదులతో డ౯ | బిడ్డలు, పశువులు, భార్య, ధనము మొదలగు వానితోలూడ; మగ్గంగా = కాలిపోఁగా; కవి = భూచి; వెఱగు, అంది = ఆశ్చర్యపడి; కంది = పరితపించి; వినింపికకులవ్యవహర్త = నిందించబడిన కులాచారములు కలవాఁడు - చెడిపోయిన వాఁడు - సోమశర్మ: కనుగ్రంతల కన్ను లరం ధ్రముల (కన్నుల) నుండి; ముంతల, పోసినట్లు ముంకలతోఁ గ్రుమ్మరించినట్లు; బోరనక్ = కడు = ఎక్కు_డఁగా; బాష్పపూరములు - కన్నీటిధారలు; శ్రమఁగ | వ్యాధికఁగా; మనో బలంబునన్ ధైర్యము లిమిని; అల్ల మెల్లగా తెలిసి తెలివొందెను. f. ఇలఁ జదికిలఁబడి పలువుఱు, తలోదోర్చచు వికృతమగు పదనమున లాలా జలములు తీగెలు సాఁగఁగఁ, బలుకు నతం డాలిఁగఱిచి పరిచితరక్తిన్. 92 టీ. ఇల = భూమిపయి; పలుకులు - పెక్కుసారులు; తల, దోర్పుచు = కల వ్రేల వేయుచు; వికృతమగు = వికారముగనున్న; పదనమున" . నోటినుండి; లాలాజలములు = చొంగ నీళ్లు; అతండు నిగమశర్మ; పరిచికరక్తి - ఎక్కువ ప్రేమతో; అలిగురించి భార్యను గురించి - భార్యను దలంచి; పలుకు ఉ. ఎల్లరు నెల్లచో ధనము లిచ్చి మృగాదులఁ గొండ్రుగాని యో పల్లవపాణి ! యేఁ బరమపావనవంశము నిచ్చి కొంటి నీ నల్లనిరూపు నిక్కమని నమ్మి ; ధ్రువం బదిగాక నేడు వి ద్యుల్లతికాధి శాభినయధూర్వహమాట యెఱుంగ నింతయున్. 93 టీక. ఎల్లరు అందఱును; మృగాథులతో = స్త్రీలను; కొండ్రుగాని కొందురుగాని - గ్రహింతురు గాని; ఓ పల్లవపాణి ! ఆ చిగురువంటి సున్నితమగు ) చేయగల ఓ ప్రియురాలా ! పరమ పావన వంశము మిక్కిలి పవిత్రమగు బ్రాహ్మణజాతిని; ఇచ్చి; నిక్కమని, నమ్మి=నిజమని (శాశ్వతమని) నమి; కొంటికొ; అది = : అరూపు; ధ్రువంబుగాక = శాశ్వతమైనదికాక; విద్యు నహము, ఔట మెఱుపు తీగకంటె ఎక్కువైన అభినయభారమును వహించినది మెఱుపు మెఱసినంతలో నశించునది . . యగుననుటను; ఇంతయుక్ = కొంచెమైనను; ఎఱుంగన్. - ఉ. సన్నపుసిబ్బెముల్ గలుగు చన్నులఁ బయ్యెద కొంగు వాలఁగా గిన్నెరవీణె మోసి శ్రుతి గీల్కొన సారెలు చక్క నొత్తియు ద్యన్న ఖర ప్రమాణములఁ దండ్రులు మీటుచు నాలపించు • నీ తిన్ననియెల్లు నా చెవులఁ దేనియ లొల్కు చావుల్ దలంచెదన్. 1.చ నట్లు. 2. చ. నట్లుగా. 3. చ. కెల, 4. చ.ట. దార్చుచు. 5. ఛ. వాలుగా. 94<noinclude><references/></noinclude> sxd1n1pr8x18urgevv7hl96a6vwp7qx 104 212644 554867 2026-04-28T07:38:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '156 పాండురంగమాహాత్మ్య | టీక. నన్నపునీ బ్బెముల్ జ చిన్న (నల్లని) మచ్చలు - చూచుకములు) కల; చన్నులకో ఆ ర్తనములనయి; వాలఁగాజ్ = కాఱంగా; కిన్నెరుడూ - (మేలు జాతి వీణను) - ఒకవిధమైన వీణను; శ్రు...' 554867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>156 పాండురంగమాహాత్మ్య | టీక. నన్నపునీ బ్బెముల్ జ చిన్న (నల్లని) మచ్చలు - చూచుకములు) కల; చన్నులకో ఆ ర్తనములనయి; వాలఁగాజ్ = కాఱంగా; కిన్నెరుడూ - (మేలు జాతి వీణను) - ఒకవిధమైన వీణను; శ్రుతి, గీల్కొని = స్వరము కూడఁగా; పాటలు, చక్క; ఒత్తి - వీణమెట్లను బాగుగా నొక్కి; ఉద్యన్న ఖర ప్రమాణముల ఎత్తుబడిన కొనగోళ్ల దేశ; తంత్రు లుజవీణ తీగలను; అలసించువారిలోనన చేయు; నీ తిన్ననియెల్లు - నీ మధురమైన కంఠధ్వని; తేనియలోల్కు చచ్బల్' తేనెలుకారు రుచు లను; కలంచెదన్. ఆలం. స్వభావోక్తి. ఉ. ఈకడజాతినాతి కిహిహీ ! మహీదేవుడు చిక్కి సంచు న రాకకుఁ జోకకు జనపరంపర కంపగు చూడ్కి జూచి యం బూకృత మాచరించుటకు దలంకఁ 'గలంకము క్తచం ద్రాకృతిఁ బొల్చు నీ నుఃఖమునం దగృశస్థితి: గాంచి మించుటన్. = 95 ఈ " - ఈ మాలనడంచునకు; మహిదేవుఁడు - బ్రాహ్మణుఁడు; చిక్కి దొఱకెను; రాఁకకుక్, పోకకు - నా రాకపోకలకు; జనవరు వరణ జనులగుంపు; వెండుగు చూడ్కి ఎఱ్ఱనైన చూపుతో - కోపముతో; అంబూకృతము, ఆచరించుటనుకో" = ఉమ్మి వేయుటకు; కలంకముక్త చంద్రాకృతి = మచ్చలేని చంద్రునిమాపున; పొల్చు = ప్రకాశించు; అమృతస్థితి" = అమృక ముండుటను; శాంచి = చూచి; మించుట అతిశయించుట చే; బుద్ధికొ, తలంక' ఇ' నమ్మి నుండి చలించను. (స్త్రీయందుఁగల మోహముచే నన్నెవ్వరేమి నిందించినను, నన్ను జూచి యుమివైచి నను గూడ లెక్కచేయనైతినని నిగమశర్మ మాలవడఁలిండలఁచి దురపిల్లుచున్నాఁడు.] ఉ. పుత్రులు లేరె యెవ్వరికి భూమి మదన్వయ* కుల్ భవ త్పుత్తులవంటివారు మును పుట్టరు గాక తదాస్య శాంతి త గౌత్ర వివృద్ధి తద్భుజయుగస్ఫురణంబు తదు. లక్ష్మీ త స్నేత్ర సరోజుప త్ర రమణీయక చూపఱఁ జొక్కతి జేయవే! 96 టీశ. భూమిక్" = ప్రపంచమున; ఎవ్వరితిగా, పుత్రులు లేరి? మదన్వయవర్ధకుల్ = నావంశ మును వృద్ధిపొందించువారు - నావంశమును నిలుపువారు; భవత్పుత్తులవఁటివారు నీపుత్రులఁబోలిన వారు; తదాన్య శాంతి - వారి ముఖకాంతి; తద్దె శ్ర వివృద్ధి జ వారినేహముల పుష్టి; తద్భుజయంగ స్ఫూర ణంబు = రెండు భుజములయొక్క నిజృంభణము; లేదు లక్ష్మి - వారి మాటల సొంపు; తన్నే త్ర సరోజు పత్ర రమణీయత = తామరపూవులవంటి వారి కన్నుల చక్కఁదనము; చూపఱక్ = చూచు వారిని; చొక్కఁజేయవే? = పరవశులనుగాఁ జేయబా? - క. అని తనయాలినిఁ దనయా, లిని గని మఱి కాని కుడవలే: గూడు జలం, బును ద్రావ లే ననుచు నన,శనమున నతఁ టీక, అని ఇట్లు విచారించి; కన, యాలినిక్ హమును; కని, మఱిజాని - చూచిన తరువాతఁ గాని; - తిండిలేకయే; అతఁడు = నిగమశర్మ: యందు; వీఁగఁజొచ్చెన్ = పోసాగెను. డేఁగఁ జొచ్చి జనరహితమహిన్. 97 తన భార్యను; తనయాలిని - తనయుల సమూ కూడు, కుదువరేజ్ తిండి తినలేను; ఆన జనరహితమహిజ్ నునుష్యలు లేని భూమి క. కాఁగలపుణ్యుఁడు దుఃఖపు, వ్రేగు వహించుట నెపోలె విషమాటవిలోఁ దూఁగుచుఁ దూలుచు నీరము, లీఁగుచుఁ దలవాంచి యురక యేఁగుచునుండెన్. * శ. ఈ. సూర్య. నా. 1. క. కలుశ. 2. v. వర్ధనుల్, వ. వర్థపర్. 3.చ. చేయడే క. ఈనయా, 5.చ. దూరుచు, 6. ర. బడు.<noinclude><references/></noinclude> 404oqfwin49rjvep8c7mscwj3gfrgsi 104 212645 554868 2026-04-28T07:38:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. తృతీయా యా శ్వాస ము 157 టీక. కాలగలపుణ్యఁడు = ముందు పుణ్యాత్తుఁడు కాఁబోవువాఁడు; దుఃఖపు బ్రేగు - దుఃఖము యొక్క బరువును; సహించుటవోలేకా ఆ సహించియుండురీతిని; (నిగమశర్మ] నిమమాటని లోక్...' 554868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. తృతీయా యా శ్వాస ము 157 టీక. కాలగలపుణ్యఁడు = ముందు పుణ్యాత్తుఁడు కాఁబోవువాఁడు; దుఃఖపు బ్రేగు - దుఃఖము యొక్క బరువును; సహించుటవోలేకా ఆ సహించియుండురీతిని; (నిగమశర్మ] నిమమాటని లోక్" ఇ కాఱవిడలో; తూఁగుచుకో ఊఁగులాడుచు; తూలుచుకొ తూలిపడుచు; కరములు, ఈ గుచుకో ఆ పొదలలోదూరుచును; కలవాంచి - శలను పంచుకొని, ఉరక - ఊరకయే - పని లేకయే; వీఁగుచునుండె - పోవుచుండెను. కాలం. ఉపమ, స్వభావోj, తే, నీచమగుమేరు పాఱంగవైచుకకణి: బడి సరోరుహనేత్రు నపారకరుణ నధమలోకంబువిడిచియవ్యమరపథము:, జూచుటకు బో లెఁదను తాన లేచునతఁడు. టీక. పాఱుగ పై చుకరణి - పారవేయునట్లుగా; అశఁడు = నిగమశర్మ: పది నేల పైఁబడి; సరోరుహ నేత్రున పారికరుణ - అంతము లేనిదైన విష్ణురిదయచే; అథమ లోకంబుక్" ఆ నరకలోక మును; విడిచి; అయ్యమరవకము జ ఆ శ్రీవైకుంఠమును; చూచుటకుఁబోలెడ్ - చూచుటకో యనునట్లుగా; తను తాన, లేదు = తనుకట తానే మఱల లేచును. నిగమశర్మ నేలపైఁ బడుట - అతఁడు నీచ దేహమును నేలపై పాఱవేయునట్లును, ఆతఁడు తిరిగి లేచుట విష్ణునిదయవలన అధములోకమును విడిచి, వైకుంఠమును జేరఁజూడఁదలఁచినట్లును ఉత్ప్రే క్షింపఁబడినవి, ఆలం, ఉత్ప్రేడ.. వ. ఇట్లసుద్దిష్ట ప్ర యోజనుండై బహు యోజనంబులు నిర్భోజనుండు నిరంబు భజనుం డునై యాకుజనుండు పెక్కు దినంబు లా క్రాంతమహాగహనవిహరణుండై యె చ్చోట నిళ్లటపతి వర్షక వాటపుటవి ఘటనపటుచటుల ఘటనఖరముఖరత్నాభర ణాయమాన త్రిభువనభరణుండగు నృసింహుం దుపసంహృతవైకుంఠ నగరనివా సుండై విజయంచేసియుండు నప్పుణ్యపు దేశంబుం బ్ర వేశించి, . 100 టీక. అనుర్దిష్ట ప్రయోజనుం డై ఎట్టి ప్రయోజనమును ఉద్దేశించనివాడై; నిర్భోజ నుండుకొ" ఆ తిండిలేనివాఁడును; నిరంబు భజనుండు సై నీరుత్రాగనివాఁడునయి; ఆ, కుజనుండు ఆ దురాత్ముఁడు; ఆక్రాంతమహాగ్రహనవిహరణుండై - పొందిన గొప్పయడవుల విహారములు కలవాఁడై - పెక్కు కాఱడవులను తిరిగినవాఁడై; ఎచ్చోటకా = విశేక్రమునందు; నిశాట...... భరణుండు- నిశాటపతి = రాక్షసుని (హిరణ్యకశిపుని) యొక్క; వదశిక వాటపుట = తలుపువంటి బొమ్మ యొక్క; విఘటన = భేదించుటయందు; పటు = సమర్థమైన; చటుల = మనోహరముగా; ఘంట . కూర్చుటయందు (తగిన); నఖరముఖ కొనగోళ్లే; రత్నాభరణాయమాన రత్నము లయలంకారములుగాఁ గల; త్రిభువన 3 ముల్లోకములను రక్షించువాఁడు; అగు - ఆయన ఉప పైకుంఠమును విడిచినవాఁడై ; విజయంచేసియుండు = వేంచేసియున్నాఁడో; అప్పుణ్య ప్రదేశంబు = ఆనరసింహ "శేక్రమును" భరణుండు = - ఉ. చేరువ చేరువై కడుఁ బచేమమై తను డాయు పూర్వసం స్కారతపఃఫలంబున భజద్వృజనావళినాశకృన్నృకం తీరవ దేవ నిత్యసఃనీకృతసంగమతీర్థ రాజు వారి ర్ధారల నాడి తత్పరమథామపతి బలుమాఱుఁ జూచుచుకో. 101 టీక. 'చేరువచేరుపై - మిక్కిలి సమిపించినదై; కడు ఆ మిక్కిలి; పదేళినమై - పరి విశ్వమైనదై; తను, బాయం తన్ను చేరుచున్న; పూర్వసంస్కారశవఃఫలంబున B వెనుకటి జన్మ మునఁ జేసికొన్న తపస్సుయొక్క ఫలముచేత; భజల్ వార్థారలక్-భజల్ సేవించువారియొక్క; 1. ట. భోజనుండు. 2. క. యచ్చోట, ఈ. యెచ్చోట. 3. చ. భవధ్వ.<noinclude><references/></noinclude> r9dc7e7wpcgtoxoscodrroiymnl3qbc 104 212646 554869 2026-04-28T07:38:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '158 పాండురంగమాహాత్మ్యము వృజినావళినాశకృత్ = పాపసమూహములను నశింపఁ జేయునట్టి; నృకంఠీరవదేవ ॥ శ్రీనృసింహ స్వామికి; నిశ్యనదనీకృత = స్థిరనివాసముగాఁ జేయఁబడిన; సంగమతీర్థ రాజవార్థా...' 554869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>158 పాండురంగమాహాత్మ్యము వృజినావళినాశకృత్ = పాపసమూహములను నశింపఁ జేయునట్టి; నృకంఠీరవదేవ ॥ శ్రీనృసింహ స్వామికి; నిశ్యనదనీకృత = స్థిరనివాసముగాఁ జేయఁబడిన; సంగమతీర్థ రాజవార్థారల సంగమతీర్థ జలములందు; ఆది = స్నానముచేసి; [కర్త నిగమశర్మ] శత్పరకు ధామవతి" పైకుంఠ ప్రభువును నరసింహస్వామిని; పలుమాఱు - | పెక్కుసారులు; చూచుచుకో. సీ. ఒకయింత తెప్ప వేయక మాచుఁ బెఱ వారిఁ దలకోట్టుకొని దుఃఖజలధిమునుఁగు 'బిలము తెఱవుమంచు బృథివిలో, జొరఁ బాఱుసమధిక సుభోద్భవముగమించుఁ 8రియువాఁడునుబోలె దెసలకుఁ జెయిచాంచుఁ దొరఁగున సాంబుధి దొప్పదోఁగు హా! పోయి తే యనియఱచు భార్యగుణించి 'బహుని ధై రాసక్తి భాంతిఁ బొందుఁ తే. జేరఁగారాని దర్శశస్థితి వహించు, బాడబ స్ఫూర్తి లోఁగొన్న పగిదినుండు దానవారాతి కాఁబూని తదవతార, దశకమును మున్నె తాల్చినా ధరణిసురుఁడు. టీక. ఈ పద్యమునందు నిగమశర్మ శిష్టలు భగవంతుని పది యవతారములతోఁ బోల్పఁబడినవి, ధరణిసురుఁదు - బ్రాహ్మణుఁడు - నిగమశర్మ; దానవారాతి, కాబూని =। (తాను) నిస్టువు కాఁదలఁచి. తాను విష్ణుసారూప్యమును పొందఁదలఁచి; మున్నె = ముందుగానే; తడవతారదశకమును ఆ దేవుని పది యవతారములను; తాల్చెనా - ధరించెనో యమనట్లు; పెళ్లి వారి ఇతరులను; ఒకయింత - కొంచె మైనను; తెప్ప వేయకచూచుకొ జెప్పచాల్పక చూచుచుండురు; [ఇట మత్స్యావతారము సూచి తము; చేఁన తెప్ప వేయక చూచుట సహజము.) తలకొట్టుకొని, దుఃఖజలధి దుః ఖసముర్ర ము నందు; మానులగు; (ఇందు కూర్మావతారము కాననగు. ఆది కూర్మము సముద్రమున మునిఁగియుండుట సాజము.] విలో I బిలము ఆ రంధ్రమును; తెఱువును - తెఱుచుకొనుము; అంచుకో" - అని పల్కుచు; వృథి భూమిలో; చొఱఁబాటంతో ప్రవేశింపబూనును; [వరాహవతార మిచట ఊహ్యము; వరాహము భూమిలోచొచ్చుట ప్రసిద్ధమా.] సమధిక స్తంభోద్భవము - మిక్కిలియెక్కువైన కొయ్య బాఱినస్థితిని; గమించుజ్" - పొందును. ఇదట నరసింహావతారము సూచికము. నరసింహస్వామి స్తంభమునుండి పుట్టుట ప్రసిద్ధము.] తిరియువాఁడునుబోలె - బిచ్చమెత్తువానికితిని; జనలకు నలుప్రక్కలకును; చెయిచాచుకో" చేతులుచాచును. (ఇఁట వామనావతార మూహ్యము, వామనుఁడు తిరికమెత్తుట ప్రసిద్ధము .] తొరఁగు న స్రాంబుధిక్ కాఱడున్న కన్నీటి సముద్రమున; తొప్పఁ దోఁగుకో" = ఎక్కువగా మునులగును; [పరశురామావతారపక్షమున నిచట ' ప్రవహించుచున్న రక్త మ ణద్రమున బాగుగ మునుఁగునని యుద్ధము; ఆస్త్రమునకు రక్తమనియు నర్థము.] . (నిగమశర్మ) భార్య గుఱించి హాకీ పోయితే! అని యంచును; విష్ణువు శ్రీరామావకారణాల మునను సీకనుగూర్చి యట్లే య చెనూ . బహువిధై రాసక్తి" = పెక్కు విధములుగ దప్పి చే; కాంతినొందుకో - విశ్రాంతిని పొందును. (బలరామావతారపక్షమున 'వెక్కు రకముల ముద్యములం దాసక్తి కలుగుటచే మత్తుపొందు'నని యర్థము.) (ఇర = కల్లు, జలము.] చేరఁగారాని ఆ సమీపించంగా "లేని; దర్శనస్థితికి చూపుయొక్క యునికిని చూపు చెడిపోవుటకు; వహించుకో - పొందును. (బౌద్ధావతారపక్షమున 'దగ్గఱకుఁ లేదఁగారాని మంతముయొక్క (బౌద్ధమతముయొక్క) స్థితిని పొందునని యర్థము. దర్శనము - చూపు, శాస్త్రము] బాడబ స్ఫూర్తి ఇ బడబాగ్ని యొక్క తోఁదికను; లోక్ ఉదరములో; కొన్న నదితో. గ్రహిం చినరీతిని; ఉండుకొ - బడబాగ్ని కడుపులోఁ ప్రవేశించినరీతిని ఆందోళనపడును. కల్కి నక్షమున "శుణ్ణముయొక్క స్వరూపమును సహించిననుట. బాడలము - బడబాన్ని, గుఱ్ఱము.] అలం. రత్నావళి, ఈ. క. బిలముఎ దు, ట, బిలమా! 5. 6. తిరియు కె. విశ్రాంతి. 1. ఈ. థైరాస క్రీ<noinclude><references/></noinclude> lqilw82dmtqrlp44dryr9732iik7lwu 104 212647 554870 2026-04-28T07:38:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 159 క. ఉడుగని పస్తులఁ జెవులను, గడియలుగడ మేను వడఁకఁ గాలము గడవం బడ బుడమి వేలుపు వడి, చెడి పుడమింబడియె; 'విగతజీవుఁడు నయ్యెన్. 103 - ఉడుకనివస్తులు ఆ ఎడతెగని ఉపవాసములచే;...' 554870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 159 క. ఉడుగని పస్తులఁ జెవులను, గడియలుగడ మేను వడఁకఁ గాలము గడవం బడ బుడమి వేలుపు వడి, చెడి పుడమింబడియె; 'విగతజీవుఁడు నయ్యెన్. 103 - ఉడుకనివస్తులు ఆ ఎడతెగని ఉపవాసములచే; గడియలువడన్ = వినివించకపొంగా; కాలము = రోజులు; కదవంబడమిక్ కడనకపోఁగా; పుడమి వేలుపు - బ్రాహ్మణుఁడు - నిగమశర్మ; ఉ. ఈ విధ మైనయయ్యధము హీనపుమే నపుడెక్కెఁ గాళమూ కావలి దావకీలలగు "వల్కలు ముంగల మొల్కలెత్త దం తావళజాలసీలకుగు దండధ రాసుచ రా గ్ర ణీబలం బావలఁ ద్రోవలాఁచి వెస యాతనవుందను వాఁగి 'రేగఁగన్. 104 టీక, శాకఘుకావలి ఆ కాకులయొక్కయు, గుడ్లగూబల యొక్క యు గుంపు; దాపశీలలగు దావాగ్ని జ్వాలలకు దావాగ్నిశ్వాలలకు బోలినవైన ఎఱ్ఱనిపైన; అల్కలు అలుకలు- కోపములు; ముంగలక్" - ముందుట; మొల్కలెత్తక్ - అంకురింపఁగా; దంతావళజాలనీలమగు - విరుఁగు రెండువలే నల్లనైన; దండ,,... బలంబు = యమునియొక్క భట శ్రేష్ఠుల కుంపు; శ్రీవలు, అచి = దారులందు అడ్డగించి; యాతనపడనుపు = యాతనాదేహము; ఊగి నిలిపి; రేంగగళా : విజృంభిఃగా; నీ లలనాజనోష్ణలాలాజలో విలముగఁ గోర్రె మద్యము పేరికులము నెల్ల వావివర్తనలలో వావంత దలఁడుక కన్నిచ్చవడ రేఁఁ గామవికృతి . జనులు పుశ్వఁగఁదిట్ట సడికోర్చి యార్జించెఁ బశ్యతోహరవృత్తిఁ బసిఁడి ప్రోగు కన్న పెట్టియుఁ ద్రోవగాచి కొట్టియుఁ జంపె లెక్కకు మిగులు భూలేఖవరుల తే. మఱియు నీ రీతిఁ గ్రూరుల మైత్రి వడసె నితరపాతకములు చేసి నిన్ని యేని వీనిఁ బొదువుడు కట్టుఁడు వ్రేయుఁ డనుచు జమునిదూతలు బాధింప జడిసి యతఁడు. 105 టీక. లలగా....... ముగ౯- = స్త్రీ జనము యొక్క పెనవి చొంగతో "గూడునట్లుగా; మద్యము పేరి కులము నెల్ల రకరకములగు మద్యములనన్నింటిని; [వీఁడు కర్త.] కోరిన్; వావివర్తనలరావు వాని వరుసలరీతిని; అవంత=(ఆవ+అంత) కొంచెమైనను; కామవికృతి మన్మథవికారమున; కన్ని చ్చ వడ = తనకంటికివచ్చునట్లు—తనకంటికి నచ్చిన స్త్రీనిపొంది; రేచెక్ =నిజృంభించేరు.జరులు- ప్రజలః; పువ్వఁగF, తిట్టక్" = తన్ను పురుగులు కాఱునట్లు తిట్టఁగా; నడివి, ఓర్చి= ఆవమానమును సహించి; వశ్యతోహర వృత్తి = చూచుచుండఁగా దొంగిలించు పద్ధతిని - బందిపోటు దొంగ తనపు పద్ధతిని; పసిఁడి ప్రోగు . బంగారపు ప్రో కలను; ఆర్జించె సంపాదించెను; కన్న పెట్టియం (కన్నము 'ము' లోపము) ఇండ్లకు కన్నములు వేసియు; లెక్కకుమిగులు - లెక్కించుటకు ఎక్కువైన లెక్కలేనంత మందినీ; భూరేఖవరుల" = బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులను; చంపెజ్ ; ఇశరపాతకములు - శక్కిన మహాపాపములను; జమునిదూఠలు జ యమభటులు; ఆకఁడు = నిగమశర్మ; జడిపి క, ఆక్రోశం బొనరించె ది, గ్రామన్నాదముగ విశంకటగతి నూ - త్న క్రమమగు నా మొఱ విని,ష క్రోథాక్రమణనిపుణసంభ్రమ మడరన్, - 106 టీక. దిశా గ్రామున్నాదముగ = దిక్కులందు వ్యాపించు ధ్వనికలుగునట్లుగా దిక్కులు ప్రతిధ్వవింపఁగా; ఆక్రోశంబు, ఒనరింటి = మొఱపెట్టెపు; విశంకటగతి గొప్ప రీతిని; నూన్న 1. చ..జీవుండయ్యెక్”, 2. క. వాల్కలు. చ. టి. నల్కలు. 3. క. న్వితముగ. చ. విలముగ. 4. చ, నావంత. 5. చ. ప్రోవ.<noinclude><references/></noinclude> 61ivkqji2vwyp03ikry2ays5a6popbi 104 212648 554871 2026-04-28T07:38:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '160 పాండురంగమాహాత్మ్యము క్రమముగు = వింతరీతినున్న; ఆ మొఱక్ = ఆ యా గ్రందనమును; సక్రోగ్రధమము, ఆడరకొ శోషముతోఁగూడ ఆశ్రమించుకొను తొందరపాటు అతిశయించఁగా. మ. అమరద్రోహివిరోధి మున్న చట...' 554871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>160 పాండురంగమాహాత్మ్యము క్రమముగు = వింతరీతినున్న; ఆ మొఱక్ = ఆ యా గ్రందనమును; సక్రోగ్రధమము, ఆడరకొ శోషముతోఁగూడ ఆశ్రమించుకొను తొందరపాటు అతిశయించఁగా. మ. అమరద్రోహివిరోధి మున్న చట రకార్థంబుగా నిడ్డ చ క్రము విశ్రాంతి వహించి భాస్కరసహసక్రూరమై వచ్చి య య్యమదూతావళీ హావళిం దెగల వి ప్రాధీనబంధ ప్రతా సము ఖండించె నఖండితార శిఖరన్నాహంబు దిగ్భ్రాహిగన్. = 107 టీక. ఆమరద్రోహిబిరోధి దేవతలకు శత్రువులగు రాక్షసులకు విరోధియైన విష్ణువు; మున్ను = పూర్వము; ఆచట" - అనృసింహ క్షేత్రస్థలమున; రక్షార్థంబుగా = జాఁపుదలగా; ఇద్ద= ఉంచిన; చక్రము = సుదర్శన నాయుధము; విశ్రాంతి, వహించి - విక్రమించి; భాస్కరసహస్ర క్రూరమై = వేయిమంది సూర్యులవలె తీష్టమైనదై, వచ్చి; అయ్యమడూ తావళి వళి = ఆ యరు భటుల యువద్రవముకూడ; తెరలతో - తొలఁగఁగాః సన్నాహంబు = (శన) ప్రయత్నము; దిగ్గా హిగ = దిక్కులను వ్యాపించునట్లు - ప్రసిద్ధమగునట్లు; ఆఖండి కాశిఖ = మొక్కవోని యంచు చేత; విప్రాధీనబంధ ప్ర కాసము = బ్రాహ్మణునికి గట్టఁబడిన కట్టుల గుంపురు; ఖండించే కొ" - కోసివేసెను. క. నీకులుసు గాందిశీకులు, నైకాలానుగులు గునుక నపు డరుదెంచె శ్రీకాముక పారిషదా, నీకములు సుదర్శనాసి నీరజములతోన్, . - - 103 టీక. కాలానుగులు యమభటులు; సీకులు చెదరిపోయినవారును; ['శీకులు హింస కలవారు' అని టీక. కాందిశీకులునై - భయపడినవారు నయి; కునుకేజ్ -కరలిపోఁగా - జాంకిపోఁగా; శ్రీకాముక పారిషదానీకములు - విష్ణుదూతల సమూహములు; సుదర్శ నాసినీరజములతో =సుదర్శనము, నందకము, పాంచజన్యములతోఁగూడ; ఆవుడు; అరుదెంచె - వచ్చెను ('సుదర్శనాదినీరజ ములతో" = సుదర్శనచక్ర ము ము లోనగు వానితోను, శంఖములతోను, అని పూర్వటీక.] క. అరుదెంచి జముపురికిఁ జను, తెరువున మరలించి తెల్లదీవి తెరువున హరిభృత్యులు నడపించిరి,గరుడాంచితయానమున నిగమశర్యాఖ్యున్. = 109 టీక, హరిధృత్యులు విష్ణుదూతలు; అరుదెంచి ఆ పచ్చి; జముపురికికో = యమునిపట్టణ మునకు; చన్ను తెరువునక్ - పోవుదారినుండి; మరలించి | తప్పించి; తెల్లదీవి తెరువున" = శ్వేపద్వీపము దారిని; నిగమశరాఖ్యుక్, గరుడాంచితయానమున = గురుకవాహనముపై కూర్చుండఁ బెట్టి);) నడిపించిరి. నీ, ఉత్తాలఫణిభుగ్గరుత్తాలవ్యం కానిలా శాంతఘర్యాంబు వయ్యె మేను ప్రత్యగ్ర ముత్తాతన శ్రీ భవచ్చేష వారి తాతపమయ్యెఁ జూరుమౌళి సూత్ర సతీశదో ర్వేత్ర దత్తా వశాళామరంబయ్యెఁ గటాక్ష,విహృతి భృగుభరద్వాజ ప్రభృతి కృతస్వస్తివాగ్భరముఖరములయ్యెఁ బార్శ్వతము తే. లరుణకిరణసహస్రాభ మభ్రగంబు, నగు విమానంబుపై నెక్కి నిగమశర్మ తీండ్రఁ బుందే ముకోదండుతండ్రి ఁబోలి, పరమ థామంబునకుఁ బోవు పథమునందు. టీక. నిగమశర్మ; ఆరుణకిరణసహస్రాభము = వేయిమంది సూర్యుల కాంతిగలదియు; అగ్ర గంబు = ఆకాశముపైఁ బోవునదియు; ఆగు; విమానంబు వైశ్; ఎక్కి తీంద్ర = లేజస్సు చేశ; పుండ్రే మకోదండుతండ్రి ఁబోలి చెఱకు విల్కాఁడగు మన్మథునికి తండ్రియగు విష్ణువువలె భామంబునకు = పై కుంఠమును; పోపు పథమునందు జపోవు దారిలో; మేను అతని దేహము; ఉత్తాల 1.చ. శిక. 2. 8. శీకులును. 3. క. నాడి, చ, నాని, ట, కాళి,<noinclude><references/></noinclude> nskxtgq5epi9ptxfe1r0ua63c0u7nop 104 212649 554872 2026-04-28T07:39:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చారుమాళి - - తృతీయాశ్వాస ము . = . 161 ణువు ఉత్తాల ఉన్నతమైన; ఫణిభుక్ - గరుత్మంతునియొక్క గరుత్తాలవృంత డెక్క లకు విననకఱ్ఱలవలని; అనిల - గాలిచేక; ఆళాకాంతమరాంబువు బాగుగా శమించిన (పోయిన) చ...' 554872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చారుమాళి - - తృతీయాశ్వాస ము . = . 161 ణువు ఉత్తాల ఉన్నతమైన; ఫణిభుక్ - గరుత్మంతునియొక్క గరుత్తాలవృంత డెక్క లకు విననకఱ్ఱలవలని; అనిల - గాలిచేక; ఆళాకాంతమరాంబువు బాగుగా శమించిన (పోయిన) చెమటనీరు కలది; అయ్యె; గరుడుఁడు అతనికి చెమటపోవునట్లు చెక్కలతో విసరుచుండెనని భావము. చక్కని శిచస్సు; ప్రత్యం తపము, అయ్యె - ప్రత్యగ్ర - క్రొత్త; ముక్తాత పత్రీభవత్ = ముత్యాల గొడుగుగా అగుచున్న శేష = ఆదిశేషునిచే; వారితాకడము = పోగొట్టఁ బడిన ఎండగలది; అయ్యేరు; శేషుఁడు నిగమశర్మకు ముత్యాల గొడుగుగా జడగను విప్పి, ఆశనికి ఎండ తగులకుండునట్లు జీనెనని భావము. కటాక్షవిహృతి = కడకంటి చూపులనిహారము; సూత్రవతీ..... మరంబు, అయ్యెక్-సూత్రవతీశ = సూత్రవతీదేవికర్తయగు వివ్వక్సేనునియొక్క; దోర్వేత్ర - చేతి యందలి బెత్తముచే; దత్తావకాశంబు = ఇవ్వఁబడిన ఎడముకల దేవతలుకలది; అయ్యెను; నిగమశర్మ దారి చేయవలెనని శ్రీఁగంటితో సూచింపఁగా విష్వక్సేశుఁడు దేవకలందఱిని తొలఁగించి దేవునియొద్దకుఁ బోవుటకు అతనికి దారి చేసెనని భావము. పార్శ్వకలములు = తన ప్రక్కభాగములు; భృగు ముఖరములు, అయ్యె ధృగుభరద్వాజ ప్రకృతి - భృగువు, భరద్వాజుడు మొదలగు మునులచే; కృత = 'చేయఁబడిన; స్వస్తివాళ్ళరముఖరములు = వ్వక్తివచనములచేఁ బ్రతిధ్వనించినవి, అయ్యెను. ఇతని ప్రక్కలఁ జేరి భృగువు మొదలగు ముకులు స్వస్తిచెప్పుచుండిరని భావము. కాగా నిగమ శర్మ భగవత్సారూప్యమును పొందెనని తాత్పర్యము. " సీ. ఆజానుదీర్ఘంబులై హరిన్మణీమయ స్తంభంబులకుఁ గులస్వాము లగుచు దివ్యగంధముల నుద్ధేకించి విద్యుదంకుర రేఖలకు జోడుకోడె లగుచుఁ దలచుట్టుఁదిరిగి రాఁ గలిగి పాండురపద్మ పత్రంబులకుఁ బ్రాణబంధు లగుచు సకలంబు వెలిగింపఁజాలి బాలార్క బింబములకు ననుబింబంక్తు లగుచు తే. నాల్గు చేతులుఁ గాంచిన నలీనమాలి కలు వెడఁదకన్ను లాస్య ప్రభలు తెలంగం గుముదుఁ డను పేరఁ బరమేశుఁ గొలిచి నిలిచి యున్నవాఁ డాతః డిప్పుడు నో మునీంద్ర ! 111 టీక. ఈ పద్యమున నీనపాదములు నాలుగింటికిని ఎత్తుగీతలోని మొదటి రెండు పాదములకును క్రమనమః్వయ సంబంధము; ఆజానుదీర్ఘంబులై - మోకాలివఱకును వ్రేలుదున్న వై; హరి లకు పచ్చలు శాదిన స్తంభములకు; కులస్వాములు, అగుచుక్ మాతృకలగుచు - వానిని పోలుచునున్న; - 'నాల్గు చేతులు;' దివ్యగంధములు = గొప్ప పరిమళములచే; ఉద్రేకించి = విజృంభించి; విద్యుదంకురశేఖ లకు = మొలక మెఱుపులకాంతులకు; జోడుకోడెల గుచుకో = సమానమగుచున్న; 'శాంచననలీన మాలికలు" ఆ బంగారుకములముల మాలికలంచు; తల చుట్టుకో, తిరిగి రాలగలిగి = (చెవులను దాటుకొని) తలవెనుకకుఁబోయి మఱలరాఁగలిగి - మిక్కిలి విశాలముల యి; పొండురపద్మపత్ర యిజులకు తెల్ల తామర రేకులకు; ప్రాణబుధులగుచుఁ = దగ్గఱిచుట్టముఁలగుచు సమానములగుచు నున్న; 'ఇడఁద కన్నులు' is విశాల నేత్రములును; సకలంబు = ప్రపంచమునంతటిని; వెలిగింపఁజాలి - వెలుతురుతో నిండునట్లు చేయఁగల్గి; బాలార్క బింబములకు లేఁతనూర్యుని బింబములకు; అనుబింబం క్తులు, అగుచు = ప్రతిబింజములసమూహము లగుచు - వానితో సమానములగుచున్న; ఆస్య ప్రభలు=ముఖము యొక్క 'కౌంతులుకు; వెలులగళ్ ప్రకాశించఁగా; అతఁడు । = ఆ నిగమర్మ: ఇప్పుడు; కుముదుఁ డను "పేరు"; పరమేశుజ్" - విష్ణుని; కొలిచి నిలిచి, యున్న వాఁదు. - నిగమశర్మ బాహువులు పచ్చలు తాపిన స్తంభముల పరిదిని, ధరించిన బంగరుపూలమాలలు మెఱఱబ పులరీతిని, విశాలనేత్రములు తెల్లతామరపూవు రేకులవలెను, ముఖము లేక సూర్యునిమిజమువలెను ఉన్న పనిభావము. ఆలం, క్రమము, ఉపమ,<noinclude><references/></noinclude> acl5ef9qxq758tse6en1vjovrcy585i 104 212650 554873 2026-04-28T07:39:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '162 పాండురంగమాహాత్మ్యము తే పుండరీకుడు శంఖకర్ణుండు వామ నుండు కుముదాతుఁడును విజయుండు జయుఁడు సర్పనేత్రుండు నను పార్శ్వచరులలోన హరికిఁ గుముదుండు మాననీయత వహించు, టీక, పార్శ్వచ...' 554873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>162 పాండురంగమాహాత్మ్యము తే పుండరీకుడు శంఖకర్ణుండు వామ నుండు కుముదాతుఁడును విజయుండు జయుఁడు సర్పనేత్రుండు నను పార్శ్వచరులలోన హరికిఁ గుముదుండు మాననీయత వహించు, టీక, పార్శ్వచరులలోని" - సేవకులలో; మాసనీయత, (ఎక్కువగా) పొందును. 112 వహించుకో" = గౌరవముకు క. అమృతమయమూర్తి బుధహిత, విమల విభోద్భాసి మసృణవిలసనశుభల త్యమహితవతుఁడు విధుఁ డఁట, కుముదానంద ప్రదానకుశలుఁడు కాఁడే! 118- టీ. ఈ పద్యమున విష్ణువునకును, చంద్రునికిని సేవ చెప్పఁబడుచున్న = 3 = 5 విష్ణుపక్షమున - అమృతమయమూర్తి - జలరూపదేహము కలవాఁడు. లేక మృతి గానని రూపు కలవాఁడు; బుధహికవిమలవిభోద్భాసి= విద్వాంసులకు మేలుకూర్చు నిర్మలమగు విశేష శాంతితో, శించువాఁడు; మనృణ..... వక్షుఁడు - మెఱుఁగులుదేఱు ప్రకాశముకల్లి శుభకరముగు శ్రీవత్సాంక ముచే గొప్పదగు తొము కలవాఁడు; విధుఁడఁట! దేవుఁడఁటి! కుముదానంద ద ప్రదానకుశలుఁదు - తుమందుఁ డను పార్శ్వవర్తికి ఆనందమునిచ్చుటలో నేర్పరి; చంద్రు నిషక్షమున అమృతమయమూర్తి • అమృతము చేఁ జేయఁబడిన దేహముకలవాఁడు; బుధ ద్భాసి - బుధునకు మేలుగూర్పు నిర్మలనుగు కాంతితో - వెన్నెలతోఁ బ్రకాశించువాఁడు; మన్బణ పథంఁడు = దట్టముగానుండి ప్రకాశించు చక్కని మచ్చతోఁ కూడిన నడిమి ప్రదేశము కలవాఁడు; విధుఁడు = చంద్రుఁడు; కుముదా ....... కుశలుఁడు = కలుపలకు ఆనందము నిచ్చుటలో నేర్పరి. ఇట పూర్వటీకలో 'బుధ. జుఁడు' అని ఏకవదముగా గ్రహింపఁబడి 'బుధ - పెద్దలకు, దేవతలకు; హిత - మేలైన; విమల | నిర్మలమైన; విభా ఆ విశేష శాంతిచేత, ఉద్భాసిక( 1 ) = ప్రకాశించునట్టి; మసృణ - మెఱుఁగులుదేరునట్టి; విలసన ప్రకాశముగల; లక్ష్మీ చిహ్న ముచేత; మహిత = పూజ్యమయిన; పక్షుఁడు m టొమ్ముకలవాఁడు' ని యర్థ మాయఁబడినది.] అలం. శ్లేషము. శా. ఏవం భూతమహా ప్ర భావనిధి లోకేశుం జితక్లేశు మం దావిర్భావహసై కమాత్రదళితోద్య దైత్య గర్వాంధకా రావేశం నర కేసరి గొలిచి నిత్యప్రీతి నున్నారు వా దేవీ వల్లభ ముఖ్యనిర్జరులు తత్ క్షేత్రాధికారంబునన్. 114 టీక. వింధూరమహా ప్ర భావనిధి ఇట్టి గొప్ప ప్రభావములకు ఉనికిపట్టగువానిని; టిక శు = జయింపఁబడిన కష్టములు కలవానిని; ముందా... రాజేరుక్ కొంచెముగా పుట్టుచున్న నవ్వుచేతనే (కేవలమైన చిఱునవ్వుచ్కేనే ఆయాన మించుకంతయును లేకయే.) భేదించబడిన గర్వించిన రాక్షసులపైన అహంకారపుటావేశము గలవానిని; నరకేసరి - నృసింహ దేవుని; వాగ్దేవీ వల్లభము ఖ్యనిర్జరులు = బ్రహ్మ మొదలుగాఁగల దేవతలు. కా క. ఆ నెలవుల నర్ధనిశల, వీనులకుం దోఁచు సేచి విధినందన! వై మానిక నాయకకృతఘం, టానాదము నృహరిబి శువు రగవుంబోలెన్. 115 టీక- ఆ, నెలవున = అచ్చోట- ఆక్షేత్రమున; అర్ధనిశలతో" = ఆర్ధ రాత్రు లందు; ఏచి ఆ అతిశయించి, విధిననందన! ఆ నారదుఁడా! నృహరిబిగువునగవుంటోలెన్ = నరసింహుని అట్టహాసము 1. చ. శంకు. 2, చ. సర్వ 3. చ. దివో. 4. చ. హనైక.<noinclude><references/></noinclude> 7xgthqxkc6x4ee79jltxxt1vohrcyqe 104 212651 554874 2026-04-28T07:39:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 168 వలె; వైమానిక.....నాదము - ఇంద్రునిచే చేయబడిన మంటాధ్వని; వీసులకుక్, తోఁచుకో" - వినబడురూ ఆలం. ఉపను. క. ఆ క్షేత్రంబున సృహరికి, దక్షిణ దిశ నే వసింతుఁ దత్పరమతి నీ యక్షుల...' 554874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 168 వలె; వైమానిక.....నాదము - ఇంద్రునిచే చేయబడిన మంటాధ్వని; వీసులకుక్, తోఁచుకో" - వినబడురూ ఆలం. ఉపను. క. ఆ క్షేత్రంబున సృహరికి, దక్షిణ దిశ నే వసింతుఁ దత్పరమతి నీ యక్షులతో నీప్రమథా, ధ్యక్షులతో నీ నగేశ్వరాత్మజతోడన్. 116 టీక. ఆ క్షేత్రం; సృహరికి; దక్షిణదిశక్: కత్పరమతి = మిక్కిలి ఆసక్తితో; ఈ ప్రమధాధ్యదులతో జ్ - ఈ ప్రమథగణములతోను; ఈ నాగేశ్వరాత్మజతోడ = ఈపార్వతి తోను గూడ, క, మాతృవధను పితృవఢమును, భాతృ ధము గురువధంబుఁ బ్రకటించియు నో ధాతృసుతః యీ సురపుర, నేతృతఁ దెలివొందు నెట్టి నీచుఁడు నచటన్. టీక. ఓ భాకృరుత! = ఓ నారదుఁడా! ప్రకటించియఁజ్ చేసినను; ఆచటర్; తల్లి = మరణించి; సురపురి నేకృక, తెలివొందున్ = : ఇంద్ర పదవిని బొందును. . క. శావున నరులకుఁ దత్ క్షే, శ్రావాస మొనర్ప నైహికాను ష్మికముల్ వలతుచుక్కొను, నావుడు నా మృడుగుఱించి నారదుఁ డనియెన్, టీక'. ఐహికాముష్మీకముల్ = ఈ లోకపు సుఖములు, పరలోకసుఖములును; దేవలఁ తులగుచు!" = చేతికిఁజిక్కి, పశములయి; కక్కొచ్చు పూనుకొనుడు - కల్గును. క, దేవ! భవత్కృప నరమృగ, దేవమహా క్షేత్రమహిమః తెలిసితి వస్మ ద్భావము ప్రమోద మేదుక, భావముఁ గైకొనియెఁ జనియె భ్రమమూ దమమున్, టీక. ధవత్కృష నీదయవలన తెలిసి తెలిసికొంటిని; ఆన్మ ద్భావము నాయాత్మః ప్రమోద మేదురభావము - ఆనందముచే గొప్పదగు సభిప్రాయమును; క్రమము భ్రాంతీయు; తమము = అజ్ఞానమును; చనియెజ్ ఆ నళించెను - - B శ. దైవము 'క్షేత్రము తీర్థము, నా వాచంయములు గుహుఁడు నడిగిన మీూరల్ భావించి తెలుపు తత్త్వము, రవీనులఁ జొనుపు మనువు ననుఁ బురవై రీ! 120 టీక. ఆ వాదంయములు - ఆ ముక్కులును; గుహుఁడు - కుమారస్వామియును; మనుపు రక్షింపుము; పురవైరి! - త్రిపురశత్రువవగు శివుఁడా! తే. అనుడు నుడురాజ ఒకుటుఁ డిట్లను నృసింహ, తీర్థమునకు భిదేళిమదిక్కునందు సిద్ధమానవవినంత ప్రసిద్ధి వెలయు, నాద్యమై ఘర్మవీ రామహా స్ర వంతి. . 121 "టీక, ఉడురాజుకుటుఁదు చంద్ర శేఖరుఁడు; భిదేళిమదిక్కు నందు ఎదుటిదైన దిక్కు నందు - ఎదురుగా; ముర్మవీరామహా స్రవంతి - ధర్మవీర యను గొప్ప నది; ఆద్యమై ప్రధానమై సిద్ధమానవవినుశ ప్ర సిద్ధికొ" = సిద్ధులచేతను, మనుష్యుల చేతను కొనియాడఁబడు ప్రసిద్ధితో; వెలయం ప్రకాశించును. తే, తీర్థసార్ఖావతంస మ తీర్థ మభిమ జంద్ర భాగాఖ్య నందు నందుఁ దప మాచరించి మున్నింద్రుఁ డొందె సమరతతిలోన 'రుంద్రభో గాతిశయము. 122 1. శ. తత్పర. 2. క. ప్రకటిం. 3. చ. యిలిగి పుష్కుర, 4. 1. తీర్థము. శ్రము ద. మేత్రము ము, 5. ఛ. సార్థ. 6. చ, సతి, 7. చ. రుద్ర<noinclude><references/></noinclude> t0d4jxw2ev6unu2vcgt2ckvu47ctqdm 104 212652 554875 2026-04-28T07:39:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '164 పాండురంగమాహాత్మ్యము జీక. తీర్థ సార్ధావతంసము = తీర్థముల గుంపునకు ప్రధానము; అయిన; అ తీర్థము; అభిముశార్థడ 'ఆ కోరిన కోరికలను ఇచ్చు సంపదలచే; చంద్ర భాగాఖ్యర్", అందుక్" - చంద్ర భాగ య...' 554875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>164 పాండురంగమాహాత్మ్యము జీక. తీర్థ సార్ధావతంసము = తీర్థముల గుంపునకు ప్రధానము; అయిన; అ తీర్థము; అభిముశార్థడ 'ఆ కోరిన కోరికలను ఇచ్చు సంపదలచే; చంద్ర భాగాఖ్యర్", అందుక్" - చంద్ర భాగ యము "పేరు పొందును; అమరతతిలోనన్ దేవశల గుంపులో; రుంద్ర భోగాతిశయము = విశేషానుగు భోగములను; దిండెజ్ = పొందెను ఉ. తైర్థికు లర్థిఁ గొల్వఁదగుడానికి యోజనమాత్ర భూస్థలిశా తీర్థపదాస్పదం బఖిలదివ్య మతివ్యవహార యోగ్య మి పార్థసమర్థనక్షమమునై తమము విరియించుఁ బాతకా నర్థము పౌండరీక మనునర్థము దూపి, తరోష పోషణా! " 128 టీక. తైర్థికులం ఆ తీర్థయా శ్రావరులు; ఆర్థిక్ = ప్రీతితో; కొల్వఁదగు ఆ సేవింపఁదగిన; దానికిī = ఆ తీర్థమునకు; తీర్థపదాస్పదంబు = తీర్థ మను పేరు ఉంచుకొన: దగినది - నిజమైన తీర్థ మగునది; ఆఖిలదివ్యము = అన్నింటికన్నను శ్రేష్ఠము; అతివ్యవహారయోగ్యము ఉపయోగించుటకు మిక్కిలి తగినది; ఇష్టార్థనమర్థ నక్షమము = కోరిన కోరికలను నెఱ వేర్చుటకు మిక్కిలి తగినది; పాఠశా అర్థము నా గొప్ప పాపముఁలను నశింపఁ జేయునది; పౌండరీకమను నర్థము = పౌండరీకమను పేరుగల వస్తువు - తీర్థము; తమముకొ" = అజ్ఞానమును; నిరియించుకో … పోగొట్టును; [అర్థము, కామమును విరియించు ననఁగా – వస్తయథారజ్ఞానము తద్విషయశమగు నజ్ఞానమును నశింపఁ జేయు నను విశేషార్థము ఇచట వ్యక్తమగును.] దూషితరోషపోషణా ! అ దూషింపఁబడిన కోపముకలవారిని - (శాంతము కలవారిని) పోషించువాఁడా! (పూర్వటీక'లో 'దూషి శరోషభూషణా! = దూషింపఁబడిన కోపముగల వారికి ఆలం కారమైన వాఁడా! - కోపము నణంచినవారి నేలువాఁడా!' అని కలదు.] ళా, నక్షత్రంబులకు పాధిపతికి నాకు ద్రియామాచరా ధ్యత ద్వేషికి భానుపుత్రికి మరుత్కల్లోలినీ వేణికిగా బక్ష్మీ శ్రేణికిఁ బడి వల్లభునకు గా భాసిల్లు వాసి సమ క్షేత్రంబులలో సనూనమగు నేతత్ క్షేత్ర మీడింపఁగన్, 124 టీశ, అనూనమగు = తక్కువకాని - గొప్పదైన; ఈక్షింపఁగళ్" = చూడఁగా; క్షపాధిపతికిక్ ఆ చంద్రునికిని; త్రియామా ద్వేషిక = రాత్రించరులగు రాక్షసుల ప్రభువును ద్వేషించు విష్ణునకును; భానుపుత్రి లీజ్" - యమునకును; మరుక్కల్లోలినీ వేణికిక్ గంగానదికిని; పక్షి వల్లభునకు = గరుడునకును; వాపిక్ =వాసియును- అధిక్యము కూడ; భాసిల్లుక్ - ప్రకాశించుననుట, = క. ఇదమిత్థ 'మ్మని యేసును,మది మితినేయంగ నేర మౌనీశ్వర ! త ద్విదిత ప్రభావ మోపిన విధమున వినిపింతు నీకు విను దృఢబుద్ధిన్. 125 టీక, ఇదమిత్థమని = ఇది యిట్టిదని - దీని రూపిట్టిదని; మితి వేయంగ నేఅక్" = ప్రమాణమును చెప్ప లేను; ఓపినవిధమున " * (నాకు) శక్తమగునట్లు - తెలిసినంతవఱకును. = తే. జముని చెలియలు నిరరశైవలినియు, బెఱసి మెఱసిన సడు దక్కిఁ బేరు గ్రుచ్చి ఋషులు తెల్చిన తీర్థము లెల్లఁ బౌండ, రాకపోడశకళఁ బోలలేక జడియు - 126 టీక. జముని చెలియలు - యముని చెల్లెలు - యమునానదియును; నిర్జర శైవలినియు గంగానదియును; బెఱసి = కూడి; మెఱసిన - ప్రకాశించిన; నడుచక్కి మధ్యభాగమున; పేరు 1. చతనమున్, 2.5. భూషణా! చ. భీషణా ట. పోషణా ! 3. క. దానన్. చ, ట, వాటిన్ 4. బ5.చయండు.<noinclude><references/></noinclude> rumk9dk12yapk34ls592ao3ozigalfx 104 212653 554876 2026-04-28T07:39:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయా శ్వాస ము 165 పచ్చి = దండగాఁగూర్చి; ('"పేరుచెప్పి 'యని పూర్వటీక.] పౌండరీక షోడశకళ" = పౌండరీక తీర్థ మంగ. . యొక్క పదాఱనవంతు శాంతిని; జడియక్ తొలఁగును - ఓడిపోవురు. జీక. పౌండరీకము = 127 న...' 554876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయా శ్వాస ము 165 పచ్చి = దండగాఁగూర్చి; ('"పేరుచెప్పి 'యని పూర్వటీక.] పౌండరీక షోడశకళ" = పౌండరీక తీర్థ మంగ. . యొక్క పదాఱనవంతు శాంతిని; జడియక్ తొలఁగును - ఓడిపోవురు. జీక. పౌండరీకము = 127 నీ, పాతక వ్రాత భూజాతజాతానలం బాశ్రీ తాభీష్ట పాశావసరము విరాట్పర్యం విహరణస్థానంబు నిఖలపుణ్య క్షేత్రమఃఖముకురము నమదస్మదాదినానానుకు న్నాథంబు వర్ణి తాభిలపుణ్యపై జననము దైత్యభిన్న గరయాత్రాపక స్థానంబు వాఙ్మనసా మేయ వై భవంబు ఆ. శివంకు వామదేవ వాల్మీకి ఐరతంతు, గర్గగాధిపుత్ర గౌతమాత్రి జహ్ను జామదగ్ని జాబాలి జై మిని, ప్రియకరంబు పౌండరీక వనఘ! పౌండరీక మేత్రము; పాకక... శానలంబు పాపములగుంపునకు చెట్లుండి పుట్టిన యగ్ని - కారుచిచ్చు; ఆశ్రితాభీష్ట పా కాక నరము ఆ శ్రీయించిన వారికోరికలకు పంటకాలము; విషథిరాట్పర్యంకవిహరణస్థానంబు - సముద్ర కల్పుఁడగు విష్ణువునకు విహరించుచోటు; నిఖిలముకురము = సమస్తపుణ్యస్థలమ:ల ముఖములకును (దాని బాగోగులు చూచుచుటకుఁదగిన) అద్దము; సమత్ ......రాథంబు = నమస్కారముచేయుచున్న మావంటి దేవ శ్రేష్ఠులు కలది; వర్ణి తా ఖిలపుణ్య వై జననము = కొనియాడఁబడిన సమస్తపుణ్యములను పుట్టించు (కలుగఁజేయు) నది; దైత్య.... పరస్థానంబు = విష్ణునగరమునకు (వైకుంఠమునకు పోవుయాత్రకు పరస్థానమైనది (మజిలీయైనది.) వాఙ్మనసా వేయవై భవబం - మాటలకు, మనస్సునకు ఆగోచరనుగు వైభవము కలది; వంకు క్రియకరంబు = బంళువు మొదలగు మునుల కందఱికిని స్త్రీతిని కలిగించునది; అలం. రూపకము, ఈ శ్రద్ధర. కననీ గొడ్రాలు బిడ్డ గగనకుసుమము గల్గనీ రాయి మాటల్ విననీ ముక్తుండు వెండి విపులఁ బొడనునీ వింటివా పాండురంగా వనిఁ శౌనఃపున్య జన్యవ్యవహృతిఁ గన నేవంక దుష్పంక శంకల్ . = " - = వనరాశిం జొచ్చు నేర్లెవడి* సెడి యడఁగు వారిజ భ్రూణసూతీ! 128 టీక. గొడ్రాలు - సంధ్య; వెండికా' ('యు'లోపము) = వెండియును - మూల; విపుల = భూమిపై; పొడమనీ పుట్టనిమ్ము; పౌనఃపున్య జన్మ వ్యవహృతిక్ = మరల మరలఁ బుట్టుటచేత అచట పునర్జన్మ ములను ఎత్తుటచేక; ఏవంశ = ఎవ్విధమునను; దుష్పంకశంకర్ = పాపములనెడి సందేహ ములు; కనవు చూడవు ఉండవు; అవి వనరాశి - సముద్రమును; చొచ్చు = ప్రవేశించు నట్టి; +వడిసెడి ఆ పడిచెడి - వేగముచెడి; ]'నడినడి - వేగముచెడి' అని పూర్వటీక.] అడుగు; వారిబ భ్రూణసూతీ! = కనులగర్భుఁడుగు బ్రహ్మ యొక్క పుత్రుఁడవగు నారదుఁడా! 'కననీ, కల్లనీ' ఇత్యాదు లందు ఇమునకు ఈశారాదేశము. తే. శ్రీతిఁ గురుతే, త్రముఖమహాతే త్రతలము లందుఁ జేయ ననశ్వరం బగుచు నిగుడు దురితిఁ గిట్టి నిజశక్తిఁ దునుము గాన, మేటి యాక్షేత్ర మొక పరిపాటి గాదు. 129 టీక. కురుక్షేత్ర ...... లందుకొ కురుక్షేత్రము మొదలగు గొప్ప క్షేత్రములందు; ఆనశ్వరంబు = స్థిరమైనది; నిగుడు - వ్యాపించునట్టి; దురితకలి పాదములగుంపురు; శెట్టి తాఁక్తి; తునుముకో" ఆ సంహరించుము; ఒక పరిపాటి ఆ ఒక సాధారణమైనది. 1. చ. న్నాదులు. 2. క. వాజ్ఞానం చ. నాఙ్మన. 3. క. తే. ఉ. చ. హీనపుణ్య జన్య వ్యవహృ 8. క. నడి,<noinclude><references/></noinclude> 3oe1a9e7ytr8yuhay6w3tz4rrzi416t 104 212654 554877 2026-04-28T07:40:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. దాన స్నాననిధనవాః, పానాదులు 'నెట్టి యెట్టి ఫః ములు 'వెఱచో నౌ నవి సకలముఁ జేకుఱు, మానవులకు నందు నిమిషమా త్రమునందున్, 150 టీక. దాన......దులక్" = దానము, స్నానము, మ...' 554877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. దాన స్నాననిధనవాః, పానాదులు 'నెట్టి యెట్టి ఫః ములు 'వెఱచో నౌ నవి సకలముఁ జేకుఱు, మానవులకు నందు నిమిషమా త్రమునందున్, 150 టీక. దాన......దులక్" = దానము, స్నానము, మరణము, నీరు త్రాగుట మొదలగు వానిని; ఎట్టియెట్టి ఫలములు - ఏయేరీతిఫలములు; వెఱచోకో" తక్కిన చోట్లయందు. శా. భర్మ న్దేయము బ్రహ్మహత్యము సురాపానం బగమ్యారహః కర్మంబు: గృహదాహ ధేనువధ వాక్పారుష్యముల్ మున్ను గా దుర్మార్గుల్ పచరించునుష్కృతతతులో దూల ఒమృగేంద్ర ధ్వనిశా మార్మోముల్ విడులేటిమూఁకలనఁ దన్నా మంబు వ్యా వాక్రుచ్చినన్. = = = . 181 టీక. ధర్మ స్త్రీయము = బంగారును దొంగిలించుట; బ్రహ్మహత్యయును - బ్రాహ్మణుని చంపుట యును; ఆగమ్యారహకర్మంబు = పొందరాని స్త్రీలను సంగమించుటయును; గృహముల్ ఇల్లుకాల్చుట, గోవధము, తిట్టుట; మున్ను గాళ్ = మొదలైన; పచరించు జరపు చేయనట్టి; దుష్కృతకతుల్ = పాపపుంజములు; తన్నారుంబు = పౌండరీకమే క్రము పేరు; వాక్రుచ్చిన = పలుగఁగా; మృగేంద్ర ధ్వనితో = సింహగర్జనచే; మార్మోముల్, పడు = వెనుకకుఁఔలిపోవు; 'లేటి మూఁళలు, ఆసక్ జింకల గుంపులో నునట్లు; తూలుక్ = చెదరిపోవును - నశించును. నీ, ఉరసీజాదృతవీణ సరసిజాసను రాణీ పూర్వ కోటిగ మహాద్భుత చరిత్ర గజవైరివాహ దుర్గాదేవి పశ్చిమ కోటిగ ల సక డసీమ' లస్తక ఆలం. భువననాయకిగాఁగఁ బొగడొంది యోజనార్ధము విస్తృతియుఁ దదరంబు నిడుపు గలిగిన తత్ క్షేత్ర కార్ముకంబు ధరించి జగ దేక ధన్వి శ్రీ శార్ ఙ్గపాణి తే. తీర్థశరములు దొడివి యుదీర్ఘ కలుష, విషమలక్ష్య పరంపరల్ విఱుఁగ నేయుఁ గాన 'నదియ శరణ్యమై శిలీను మిగులు, నైహికాముష్మికాకాంతులగు జనులకు, P - = • మహాద్భుతచరిత్ర = మిక్కిలి యాశ్చర్యకరమగు చరిత్ర కలదియం; ఉరసి దృతవీణ స్తనములచే గౌరవింపఁబడిన - (స్తనముల కానించుకొన్న) వీణకలదియు నగు); సరసిజాసను రాణి - బ్రహ్మభార్య - సరస్వతి; పూర్వకోటి (' = వింటియొక్క మొదటి చివఱగను; గజవైరివాహ సింహము వాహనముగాఁ గలదైన; దుర్గాదేవి = పార్వ తీ దేవి; చక డ సీనున్ = వింటినడుమైన లోపలి ప్రదేశమునందు; భుసననాయకి గాఁగత్ = లోకమునకు నాయకురాలుగా; యోజనార్ధము = వాలుగు సైళ్లు; విస్తృతీయంక్" " పొడవును; తదర్ధంబు | ఆ అందులో నగము; నిడుపు - వైశాల్యమును; క్షేత్ర కార్ముకంబు = క్షేత్రమను వింటిని; జగ దేశధ్వని = లోకములన్నింట సాటిలేని విలుకాఁడైన; శ్రీకార్ వాణి - శ్రీవిష్ణువు; తీర్థకరములు - తీర్థ మను బాణములను; తోడివి = ములు : జలములనెడి బాణములు' అని పూర్వటీక• ] విషములక్ష్యపరంపరల్" | లైన లక్ష్యముల సమూహములను; విలుఁగ నేయ" పడ-గొట్టును; ఐహికాముష్మికాంతులు. ఈ లోకముసుఖములను, పరలోకముఖములను గోరువారు; శరణ్యమై = దిక్కయి; నీను మిగులం ప్రసిద్ధి ప్కను. అలం. రూపము. . . సంధించి; ('శర మిక్కిలి అసాధ్యము 1. 1. జేయ పెట్టి, చ, సెట్టియెట్టి, 2. చ. మృగాం, 4.చ. కోటియం. 5. ట, కోటిగా. 1. ఛ. యది. 2. 1. దీమ. వీశ.. పేను,<noinclude><references/></noinclude> kxm3vxv6pa3cfqfpbdto4hbebk02kvc 104 212655 554878 2026-04-28T07:40:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 167 తే. ఆత్మ నామరసచ్చతురక్షరముల యందుఁ బురుషార్థములు నాల్గు ననఁగి వెనఁగి తలలు ముదిరిన దురితదంతావళముల:, బౌండరీకంబు హరిలీలఁ జెండి వైచు. 138 టీక. ఆత్మ కామనవచ్చతురక్...' 554878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 167 తే. ఆత్మ నామరసచ్చతురక్షరముల యందుఁ బురుషార్థములు నాల్గు ననఁగి వెనఁగి తలలు ముదిరిన దురితదంతావళముల:, బౌండరీకంబు హరిలీలఁ జెండి వైచు. 138 టీక. ఆత్మ కామనవచ్చతురక్షరములయందు - తన పేరనున్న నాల్గక్షరములందురు; పురు మార్థములు = ధర్మార్థకామ మోక్షములు; ఆరఁగి పెరఁగి = కలసిమెలిసియుండి; కలలు మందిపిన బలిసిన కలలు కల - వ్వయున్న; దురితదం తావళముల పాపములకు వీరుఁగులకు; హరిలీలక్ సింహమురీతిని; చెండిపై చు - నటీకిపై చును. అలం. రూపకము, ఉపమ శా.ఆ క్షేత్రంబున నుండు నట్టనడు చ యక్ష కేళీకతుం డజనుం డనాదినిధనుం "డత్మకమో మయుం డీతో మాత్రకృతాఖలుండు నవశక్తీశుండు కృష్ణుండు ప్ర త్యక్షంబై యనుడు!" నరునుని యుమా ప్రాణేశంతో నిట్లనున్. 134 టీశ. యక్షావళీరతుడు కుబేరాడనును నాట యాడుటయం దాసక్తికలవాఁడు; ఆదో భ్యుండు = కలంచుటకు సాధ్యపడనివాఁడు; అజరుడు = ముదిమి లేనివాఁడు; అనాదినిధనుండు = పుట్టువు, చావు లేనివాఁడు; అక్షామరక్షా మయుండు - తక్కువ కాని కఱవులేని రక్షణస్వరూపుడు; ఈక్షామా శ్రీకృశాఖలుండు = చూపుమాత్రము చేతనే సమస్తమును సృజించువాఁడు చూపుచేతనే శమ స్త్రీలోకములను కలుగఁ జేయువాఁడు; నవశ కుడు - తొమ్మండుగురుళ క్తులకును భర్త (ఇచ్ఛా శక్తి, జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, ప్రభుత్వశక్తి, ఉత్సాహశక్తి; మంత్రశక్తిః సశ్వశక్తి, రజళ్ళక్తి, తము శక్తి అని శక్తులు తొమ్మిది] మరుచ్ముని - దేవముని = నారదుఁడు. వి క. అద్భుత మయ్యెడు నిఖిలజ, గద్భరితుఁడు యోగిహృదయగమ్యుం డచ్చో సుద్భవ మొందుట కీ కథ, సద్భుద్రా! గొడువు సుప్తనన్నత ననుడున్, జీక. శద్భద్రా ! మంచి మేలుకలవాఁడా ! - శుభముల నొసఁగువాఁడా ! ఉ. ఆపురవైరి పల్కు_ఁ గలహాశిఁ గు ళయపాత్ర! విస్తు ముఖ ద్వాపర ముజ్జగిల్లుకఱి దాంతుడు శాంతుఁడు హృద్విపక్షశి విష్ణుసంభృతభక్తియునై జనించి ని ప్పాపుఁడు వుండరీకుఁడను బ్రాహ్మణుఁ డొక్కరు: డక్క జంబుగన్. = - 135 185 టీక. పురవైరి - త్రిపురసంహారి శివుఁడు; కలహాళిక్షా - జగడమే తిండిగా కల నారదుని గూర్చి; టోశయపౌత్ర ! = పద్మమునకు మరుమఁడైనవాఁడా! [పద్మమునకు బ్రహ్మ పుత్రుఁడు - ఆ బ్రహ్మకు పుత్రుఁడు నారదుఁడు.) ఉజ్జగిల్లుతఱి = తొలఁగునట్టి సమయమునందు - ముగియునప్పుడు; దాంతుఁడు = మనోనిగ్రహముకలవాఁడు; శాంతుఁడు = ఇంద్రియనిగ్రహము కలవాఁడు; హృద్విపక్ష శిక్షా పటుశక్తి = హృదయములోని శత్రువులగు కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యము లను శిక్షించుట (ఆణంచుట) యందు దృఢమైన శక్తికలవాఁడు; విష్ణువదనంధృతభక్తియు - విష్ణువు పాదములందు పూర్ణమైన భక్తికలవాఁడును; అక్క జంబుగ = ఆశ్చర్యముగా. నీ, పాతకంబులఁ బంచబంగాళముగ జేయుఁ గనుగొన్న మాత్ర మోక్షంబు నొసఁగు . *మునుణ్ణుపుష్క రంబునకు నల్మణుపంపకు నిది యనఁదగుఁ * బ్రకటమహిమ బిందుసరః ప్రతిబింబమై పర్వి స్వన్గద్వారమునుకంటెఁ గరము మేటి యగుఁ జంద్ర భాగామహాపుష్కరిణితటంబునఁ జూతఖర్జూర పనసజంబు 1. చ. రక్షామయుం డవ్యయం. 2. చ. వద. 3. క. వంద. Tళ. ర.ర్గు. 4. ర దంగు+ 1.5. F<noinclude><references/></noinclude> mv7pq7qv6hydadv9h9rlo6sznbhudq8 104 212656 554879 2026-04-28T07:40:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '168 పాండురంగమాహాత్మ్యము తే. కాంచనయుతంబు నృత్యచ్ఛిఖండికూజ, దిష్టపరిపుష్ట గాయదళీంద్ర జుష్ట మలసక ల్హారపవనన మాగ్ర దళము, నైన యాశ్రమ మమరించి యందు నతఁడు. పంచ బంగాళ మగ చీలికలయి పొయ...' 554879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>168 పాండురంగమాహాత్మ్యము తే. కాంచనయుతంబు నృత్యచ్ఛిఖండికూజ, దిష్టపరిపుష్ట గాయదళీంద్ర జుష్ట మలసక ల్హారపవనన మాగ్ర దళము, నైన యాశ్రమ మమరించి యందు నతఁడు. పంచ బంగాళ మగ చీలికలయి పొయినట్లు = . టీక. పాతకంబుల = పాపములను; చెల్లాచెదరుగునట్లు మాన్యముగా ముమ్ముళ్లు = మూఁడంతలు; నల్మణ్ణు - నాలుగంతలు; బిందుబరు ప్రతిబింబిందువరస్సునకు సమానమై; సర్వ = వ్యాపించి; చూత, ఖర్జూర, పవన, జంబు, కాంచనయంఠంబు = మామిడి, ఖర్జూరము, పనస, నేరేడు, సంపంగులతో, కూడినది; నృత్యచ్ఛిఖండి నాట్యము చేయుచున్న సమర్లు కలది; కుజదిష్ట పరపున - కూయుచున్న ఇష్ట మైన కోయిలలు కలది; గాయదళీం ద్రజుష్టము = పాడుచున్న గండుకు మైదలచే సేవింపఁబడినది; అలసకలారణవనన మార దళము = మెల్లని సౌగంధికములమీఁది గాలిచేత వంగిన మీఁదియాఁకులుకలదియును; అమరించి ఏర్పఱచి; అందు; అతఁడు; ముందు పద్యమున నన్వయము. అలం. ఉదాత్తము. నీ నిండు మనంబున నుండు నారాయణుం డెఱిఁగించెనో నీట వఱలు నునికి నొసలిలోపలిచక్కి నేసఁగు చంద్రుఁడు దిద్దెనోమింట వ్రే లేదు దీమసంబు మూలాల వాలస్థలీ లేలిహానంబు గొలిపెనో పవనంబుఁ గ్రోలు నేర్పు కమలంబు 'లిరుమూఁడు కఱపెనో సూర్యావలోకనంబున కాత్మలోఁగని ధృతి తే, యనఁగఁ దత్తతియలయందు నలఁత లేక, భూరి కై వల్య సామ్రాజ్య భోగకాంక్ష బాఢనిష్ఠానురక్తిఁ దగం బొనర్చుఁ, గుదిసి ముల్లోకములును గగ్గోలుపడఁగ. 188 · టీక. నీట, నలుసునికి = నీటిలో ఉండుబెద్ధతిని; లోపలి చక్కిలో ప్రదేశము నందు; ఎసఁగు చంద్రుడు = ఉండెడు చంద్రుఁదు; దిజైనో = నేర్పెనో; దీమనంబుక్" = ఉపాయమును; [నోనలు చంద్రునివలెనున్నదనుట] మూలాల వాలస్థలీ, లేలిహాసంబు = మూలముయొక్క పాదున నుండెడి పాము; లిపెనో సరిచటిచునో - శోధించినో, లు - పీల్చునట్టి; ఇరుమూఁడు = అఱుఁ [మూలాధార, స్వాధిష్ఠాన, మణిపూరక, ఆజాహక - విశుద్ధ - ఆజ్ఞలు.] కఱపె - బోధించెనో; సూర్యావలోకనంబునకుకొ" = సూర్యుని చూచుటకు: లోఁగని = తగ్గని; ధృతి = దైర్యమును; ఆలఁత = ఆలయఁట; భూరి కై వల్యసామ్రాజ్యభోగ శాంక్షన్ = గొప్ప సామ్రాజ్యము - . - " చాఢునిస్థానురక్తి = దృఢమైన నియమమునందలి యాసక్తితో; కుదిసి = కలఁకనొందఁగా; తపంబు; ఒనర్చు = చేయును. ఆలం. ఉత్ప్రేక్ష . . ననుభవించు కోరికతో; అణఁగ; గగ్గోలుపడఁగజ్ ఆ తే, భక్తిసంయు క్తి యను పోతపాల నొయ్యఁ, చెట్టుకట్టుచు మునిశాఖ నిట్టచూప నిజమనోమార్గసంవసన్నీ లవర్ణ, కైతవంబున లోఁజేగ గలయనూరె = 189 టీక, పోఁతపాలతో" = పోసిన పాలతో; ఒయ్య = తిన్నగా; చెట్టుకట్టుచుకో - చెట్టుగా నేర్పడుడు - వృద్ధిపొందుచు; మునిశాఖ = మునియనెడి వృక్షము; నిట్టచూపక్ నిక్కును చూడఁగా; నిజమనోమార్గ సంవసన్నీ లవర్ణ తపంబునన్ తనమునోమార్గమున నివసించుచున్న విష్ణుదేవుడను మిష, చేత; లోఁజేవగలయ" ఆ లోపలి, చేవ, (సారము) వ్యాపించఁగ; ఊరేను. - అధికమయ్యెను; అలం. రూపకము, అసహ్నుతి. తే. పుండరీశాఖ్యుఁ డగుటనో పుండరీక, నేత్రభృంగంబు తనలోన నెలవుకొనఁగ సురేంద్రుండు తప మిట్లుచేయుచున్న, కాలమున 'నేఁ'గె ధర విష్ణుఁ గనుగొనంగ కేశ, ర, లోనుండు, శిళ. ర. యిట. 1. చ. లీముడు. 2. చ. సెట్టు, 3. చ. శేష.<noinclude><references/></noinclude> j921pc2u4mghknwrcebq5q7rihg31io 104 212657 554880 2026-04-28T07:40:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాస ము 169 టీక' ఆగుటనో = ఆగుటకఁ గాఁబోలు; పుడరీశనేత్రభృంగంబు = తామరపూవులవంటి కన్నులు కల భగవంతుఁడ నెకి తుమైన; తనుకోనక్; సెలవుకొనఁగ తనహృదయమున నివసింపఁగా; క్షితిసురేంద్ర...' 554880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాస ము 169 టీక' ఆగుటనో = ఆగుటకఁ గాఁబోలు; పుడరీశనేత్రభృంగంబు = తామరపూవులవంటి కన్నులు కల భగవంతుఁడ నెకి తుమైన; తనుకోనక్; సెలవుకొనఁగ తనహృదయమున నివసింపఁగా; క్షితిసురేంద్రుఁడు = బ్రాహ్మణుఁడు; ధర భూమి (కర్తృభవము ) అలు. ఉత్ప్రేక్ష `తే, డెందమునఁ బుట్టు నలఁత ముకుందువలనఁ దీర్ప నూహించి చను మహీదేవి కొసఁ గెం 2గలశపాథోనిధానంబు కన్ను శిగవల తెలివి లలితంపు నమృతవర్తియునుబోలె. . శ్రీమ 141 - టీక. మహీదేనికికొ" = భూదేవికి; డెందమునక్ = మనస్సునందు; ఆలఁజే = ఆయాసమును; కలశపాథోనిధాన౦ ణ పాలసముద్రము; లలికంపునమృతవక్తియుకుబో లెక్=అమృ తమమురుగు (పోయిన దృష్టినిచ్చు) కాటుకవలె; కన్ను గపల తెలివికొ = చూపుకు; ఒ6: గెజౌ° ఇచ్చెను. అలం. ఉపను. నీ నీరజోదర యోగనిద్రావరణసీమ చతురంబు సీతసామజ ప్రభునకుఁ రిబాసలు బ్భాబ్ద ప్ర పాకల్పనము సూతికానికేతనము పుష్కరసదనకుఁ గామధు క్సందాననీమధ్య దేశంబు గసపతి దేవతావిసరమునకు గోత్రభిల్లోకచకోరదృద్ధో గ్రాంలు మందురాస్థాన మమర్త్యహరికి = = తే, 'గాయమానంబు బŪ'గృహాంగణవసుధకు, సకలవాహినులకు జనాంతికపదంబు సారలోహాకరము భూద్రవైరిబద్ధ, బుద్ధిఁ జొరఁ బొంచియున్న దంభోళి కబ్ధి. 142 టీశ. అబ్ధి = సముద్రము - క్షీరాబ్ధి; నీరజోదర యోగనిద్రావరణసీమ = పద్మము గర్భమందుఁ గల విష్ణువు యోగనిద్ర నావరించు చోటు; - [విష్ణువు పరుండుచోటనుట]; సీతసొమజ ప్రభునకు - తెల్లయేనుఁగైన ఐరావతమునకు; చతురంబు - గజశాల; [ఐరావశము పుట్టిన చోటనుట.] పానలుబ్ధాబ్ధి ప్రపాకల్పనము = దప్పిగొన్న మేఘములు చలివేంద్ర యైనది; [మేఘములు సముద్ర జలమును త్రాగు ననుట] పుష్కరవదనకు" వద్మాసన యగు లక్ష్మీకి, సూతికానికేతనము = పురిటిల్లు - పుట్టుచోటు; [లక్ష్మీ పాలసముద్రమునఁ బుట్టినదనుట.] కామధు పందానినీమధ్య దేశంబు = కామధేనువునకు గోశాల యందలి మధ్యభాగము; [కామధేనువు పుట్టుచోటనుట.] (ఇచట పూర్వటీ'లో 'సందాననీ - దామైన టిదైన!' అనువ్రాఁత కలదు; అది తప్పు; నందానని యనంగా గోవులశాల) దేవతావిసరమునకు" దేవతలగుంపురకు; రసవతి = వంటయిల్లు; [దేవతలు అచటనే తన కాహారమగు నమృతముకు సంపాదించి రచుట.) (ఇచట పూర్వటీక'లో 'రసవతి - రసముకలది' అని కలదు; అది తప్పు.] గోత్రభిల్లోకచకోర దృగ్గోత్రంబు = : ఇంద్రలోకములోని స్త్రీలకు మళము స్థానము: [అప్సరసలలో నొక జాలి శ్రీరోదధినుండి పుట్టినదనుట.] అమర్త్యహరిక్ - దేవతల యశ్వమునకు - ఉచ్చైశ్రవమునకు; మందురాస్థానము =అశ్వశాల; [ఉడై ్చళ్ళకు ము పుట్టినచోటనుట.] బలిగృహాణ వసుధకు బలియింటి ముంగిటికి; కాయమానంబు నందిరి. [సముద్రమును వేశించి పోయినఁ బాతాళము కనఁబడుననుట) సకలవాహినులకు" = నదులన్నింటికి; జనాంతికపదంబు = ఏకాంత భూమి-అంతఃపురము; [నదులన్నీ యం దీనికి భార్యలనుట.] (పూర్వటీకలో 'జనాంతికపదంబు = రచ్చపట్టు' అని కలదు. ] భూథ్ర వెరిబద్ధబుద్ధి = కొండలశత్రు వగు నింద్రు నియెడ లగ్నమైన బుద్ధితో; చొరగా ఆలోఁబ్రవేశించుటకు; పొంచియున్న = . - 1. చ. బట్టు. 2. క. కలశ. 3. చ. ట. గవకు.. చ. కంబు. 5. చ. పరక, ట. వరక. 6.చ. పాలన ద్ధార్థ. 7. ట. సంధాన. 8. క. కాయమానంబు, 22<noinclude><references/></noinclude> 000a0t79o8ohjg3t6nqdr0oeh7aowmq 104 212658 554881 2026-04-28T07:41:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '170 పాండురంగమాహాత్మ్యము నక్కియున్న; దంభోళికిన్" = సత్రాయుధమునకు; సారలోహారరము బలమైన యినుపకలుపు, [వజ్రము తనలోఁ బ్రవేశించఁబోఁగా నిది పోనీయదనుట.] అలం రూపకము. చ, అమితపిశాచభర్త త్ర...' 554881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>170 పాండురంగమాహాత్మ్యము నక్కియున్న; దంభోళికిన్" = సత్రాయుధమునకు; సారలోహారరము బలమైన యినుపకలుపు, [వజ్రము తనలోఁ బ్రవేశించఁబోఁగా నిది పోనీయదనుట.] అలం రూపకము. చ, అమితపిశాచభర్త త్రిపురాంతకుఁ జొందిన రాజశేఖర త్వముఁ బెనుగొల్లఁ డచ్యుతుఁడు బాలుచు శ్రీపతిభావము మీరు తమనులు "కూటివేద లటుగాక సదా యమృతాన్న భోజుడౌ క్రమము సుధాబ్ధిపుణ్యమునఁ గల్గిన వంచు నుతించు లోకముల్, . 149 టీశ. అమితపిశాచభ ర్త = సమస్తభూతములకును నాయకుఁడైన; త్రిపురాంతకుఁడు = శివుఁడు; ఒందిన = పొందిన; రాజశేఖరత్వము - చంద్ర చూడుఁడగుటయును; పెరుగొల్లఁడు' = గొల్ల పెద్ద యైన; శ్రీపతి భావము = లక్ష్మీవల్లభుఁడగుటయు; మరుక్కముసులు - దేవతలు, వాయుభుక్కులు; కూటి పేదలటుగాక - తిండికి లేకః సదా - ఎల్లపుడును; అమృతాన్న భోజుఠా, క్రమము అన్బు తమును భుజించురీతియును; సుధాబ్ధి పుణ్యము = పాలకడలి యుండుటఁబట్టియే; లోకముల్ నుతించుకొ". (పాలసముద్ర మునఁ జంద్రుఁడు పుట్టుబట్టియే అతనిని శివుఁడు శిరోభూషణముగా ధరించారు; లక్ష్మీ కలుగఁబట్టియే విష్ణు నొక యింటివాఁ డయ్యెను; అమృతము పుట్టుటచేతనే దేవతలు కడుపునిండుగ నింక తిని బ్రతుకుచున్నారని భావము. ] ఉ. ధేనుగజాశ్వరత్న సుదతీ ప్ర ముఖాఖలవస్తుకోటి వై మానికభర్త ము కొనియు మచ్చరమారఁ బయోధిలోఁతు గై కోణి నేస కొల్పెనో బలు' మొగుళ్ల విపుష్టక రీష పిండ రే భానీఛవృత్తి న త్తెఱ:గుగాకఁట నీరవి ద్రావ నేటికిన్, = - 144 టీశ'. 'వై మానికభర్త = విమానముల పైఁ దిరుగు దేవకలకు ప్రభునగు నింద్రుఁడు; ధేను... .. కోటిక్ - కామధేనువు, ఐరావతము, ఉడై శ్రవము, చింతామణి, అప్పరసలు "మొదలగు వస్తు పుల సమూహమును; మం" - మునుపు; కొనియంత్ - గ్రహించియు; రుచ్చరమారక్ = బాగ విజృం భింపఁగా; వరిధిలోఁతుక్"; కై = గ్రహించుటకు; విష్ణుష్టకరీష పిండ రేఖానిధవృత్తిక్=మిక్కిలి కాల్చబడిన ఎండు పేడ పీడుకలవిధమున నున్న; బలం మొగుళ్ల = గొప్ప మేఘములను; ఎగగొల్పెనో ప్రేరేపించెనో, యేమో! ఆత్తెఱఁగుగాక ఆ విధమే కానిచో; అవి - మేఘములు; ఆఁ ఆ సము ద్రమున; నీరు; శ్రావానీటికి౯ ? అలం. ఉత్ప్రేక్ష, ఉచదు. . శా. అంతర్మగ్న దిగంతదంతికట నిర్యజ్ఞాన ధారాదు రా క్రాంతంబుల్ నిజవేగభగ్నవపురుగ గ్రహముల్ మేఘ షాంతేవాసి విశంకటధ్వనులు నాగావాసగాహుల్ వయ స్సంతానంబులు గ్రాలుఁ బాలకదలి జాగ్రత్ప్రచారంబులై • - = 145 టీక. అంతర్మ న్న .......గ్రాంతంబుల్ - అంతర గ్న = లోపలిభాగమున మున్దియున్న; దిగంత దంతి = దిగ్గజముల యొక్క; కట గండస్థలములనుండి; నిర్యణ్ = కారుచున్న; దానధారాయు రా ప్రాంతంబుల్ = మదజల ప్రవాహములనే ఆక్రమింపఁబడినవి - వానిమీద జల ప్రవాహములతోఁ గూడి నెవి; ('ఝరణ నెలయేళ్ల చేకో' అని పూర్వటీక] నిజ... గ్రాహముల్ తన వేగముచేత పగిలిన దేహ ములుగల తిమింగలములు కలవి; మేఘు ధ్వనులు ఉములకు శివ్యప్రాయములైన గొప్ప హోరు ధ్వనులు కలవి; నాగావానగాహుల్ పాతాళమువఱకును వ్యాపించునవి; ఆగు; వయస్సంతానంబులు 1. చ. నొందిన 2. చ.ట. కూటిబీద, 3. ఈ లట శ్రీ, చ, వచ్చు. 5. చ. ట. ముగు ల్లమి 6. క. కల. చూ కట. 7. 1. పాలకడలి. =<noinclude><references/></noinclude> 1onerr6txkwn48eivojrpqjk82nxkz5 104 212659 554882 2026-04-28T07:41:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 171 జలముల గుంపులు: [జలచరముల సమూహములు' అని పూర్వటీక.] జాగ్ర శచారంబులై - ఎక్కువ వ్యాప్తి కలపై పాలకడలి = పాలసముద్రమున; లుక్ - ప్రకాశించును. అలం. ఉదాత్తము. శా. మాణిక్యంబ...' 554882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 171 జలముల గుంపులు: [జలచరముల సమూహములు' అని పూర్వటీక.] జాగ్ర శచారంబులై - ఎక్కువ వ్యాప్తి కలపై పాలకడలి = పాలసముద్రమున; లుక్ - ప్రకాశించును. అలం. ఉదాత్తము. శా. మాణిక్యంబులు మున్ను గా నీళ్లుడు భామ్యద్భంగ సత్వంబు ల &ణశ్రీ గెరల౯ జలద్విపకరచ్ఛిన్న ప్రవాళము శ్రేణీగర్వము డిగ్గి యా ర్వదవ సం శీర్ణంబులై కానన జోణుల వో లెఁ దలిర్చు నిచ్చలు సుధాకూ పారపారస్థులుల్, 146 టీ. మున్ను జ్ = మొదలుకొని - దానితోగూడ; నిగుడు = వ్యాపించునట్టి; భాన్యు ద్భంగ సశ్వంబులు = ఆలలయందుఁ దిరుగుచున్న జలచరములు; అక్షీణశ్రీ = ఎక్కువైన శోభతో; కెరలరేఁగఁగా; జల...... ... గర్వము - నీటియేనుఁగుల తొండములచేఁ బెల్లగింపబడిన జగడపుఁ పెట్ల యాద్ధక్యము; డిగ్గి = జాతి - నశించి; ఔర్వదవసంకీర్ణంబులై - బడబాగ్నియను కాఱుచిచ్చుతోఁ గూడి; కానన శ్రేణుల్ వోలెక్ అడవికుక్తులవలె; సుధాకూ పారపారస్థులుల్ పాలసముద్ర పు టొడ్లు; నిచ్చలఁక్ = ఎల్లపుడును; తలిర్చుకో - ప్రకాశించును. . [అడని అంటుకొనినప్పుడు జంతువులు దారి తెలియక తిరుగుచుండును; చిచ్చు వ్యాపించును. ఆ రీతినే పాలసంద్రపుబొడ్డు అలలలోఁ దిరుగుచున్న జలచరములతో కూడి నీటియెనుఁగులు పెల్లగించి విసరిన జగడపు (ఎఱ్ఱని) మాఁకులతో ని డియున్ననని భావము; కార్చిచ్చువలె నిచటి బడబాగ్నియుఁ గలదు.] ఆలం, ఉపదు. క, తరుణ ప్రవాళళోణో,దరతలమై శంఖచక్ర ధరమై వరపు ష్కరపుష్కలమై హరికర, సకసీరుహ మనఁగఁ గలశజలనిధి చెలఁగున్. .. 4 147 టీక. ఈ పద్యమున పాలసముద్రము విష్ణుని చేతితోఁ బోల్పఁబడుచున్నది. విష్ణువు వక్షమున - తరుణ తలమై లేఁతపగడమువలె ఎఱ్ఱునైన లోపలిభాగము (ఆఱచేయి) కలదై శంఖచక్ర ధర్మమై; వరపుష్కరపుష్కలమై - శ్రేష్ఠమగు తామరపూవువలె చక్కనిదై; చెలంగుళ్; కలశజలనిధి పక్షమున - తరుణ...... తలపై = లేఁతపగడముల ఒక ఎఱ్ఱని గర్భప్ర దేశముకల వై; శంఖద్ర శ్రీ ధర్మమై శంఖములు, నుడిగుండములు కలదైః వర...... పుష్కలమై ఉత్తమజలము చేత నిండిన పై; [పూర్వ టీకలో నిటఁ గొన్నిపదములకు మాత్రమర్థము ఈయఁబడినది; అదియును పాలనము ద్ర పక్షమునిస్తే] తే. నూన్న వీచుల సముపోఢరత్న పుష్ప, నికర నిబిరీస మగునీరు నించి తెచ్చి యబ్ధి 'వేలాసమాభ్యాగతాతు రాచ, లార్థులకు సర్థిఁ బాదార్థ్య మాచరించు. = టీక. అబ్ధి = సముద్రము; నూన్న పీచులర్ = క్తయలలచే ['అలలయందు' అని పూర్వ టీక.) సమఁపోఢ, . . . . . నిబిరీరసము = మీఁదికి లేవనెత్తిన రక్షములనెడి పుష్పములతో నిండినది; ("నముపోఢ = మంచి పండు పోఁకవఁటి' అని పూర్వటీక.] వేలా...... అర్థులకు ఒడ్డునకు వచ్చిన ఆతురులగు (క్రమపడిన) కొండ లను అతిథులకు; ఆర్థిక్ - ప్రీతితో; పాదార్థ్యము = పాదపూజ నమును; ఆచరించుకో నా చేయును. [ఇచట ఆలలు చేతులు; రత్నములు పూవులు; కొండలు అతిథులు.) అలం, రూపకము. తే. వార్ధి నావర్త గర్త ప్రవర్తులగుచు, ముదరర శ్నాంశువులు గ్రము త్రిదశు లమర తరులు నఱకంగఁ దనూలతలములమృత, నేకమున వెండి చిగిరించు 'చిగురు లనఁగ. '= సముద్రమునందు; ఉదరరశ్నాంశువులు లోపలనున్న రన్నముల శాంతులు వార్ధిక్ [కర్మృవదము.] ఆవర్తగర్త ప్రవర్తులు, ఆగంచుకో జ నుడులను గోతులయందు తిరుగుచు; ('ఆవర్త . 1. చ. రేలా, 2. చ, నిగురించు, 3. చూ చినుకు. =<noinclude><references/></noinclude> edpjx4r8dnwzh65bg4gzr3kry4xqtcn 104 212660 554883 2026-04-28T07:41:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '172 పాండురంగమాహాత్మ్య ము గ ర్త = సుళ్ల బడి బొక్కలయందు' అని పూర్వటీక.] త్రిదశులు = దేవతలు; అమురతరులు - కల్ప వృక్షములను; నఱకంగర్"; తన్మూల కలములు ఆచెట్ల మొదళ్ళు; అమృత నీకనుఁ న = అమృతము...' 554883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>172 పాండురంగమాహాత్మ్య ము గ ర్త = సుళ్ల బడి బొక్కలయందు' అని పూర్వటీక.] త్రిదశులు = దేవతలు; అమురతరులు - కల్ప వృక్షములను; నఱకంగర్"; తన్మూల కలములు ఆచెట్ల మొదళ్ళు; అమృత నీకనుఁ న = అమృతముతో తడుపుటచేత; వెండి = మణల: చిగురులనఁగ = చిగుళ్లో యనునట్లు; క్రమంక్ = వ్యాపించును. . (పూర్వము దేవతలు పారిజాతవృక్షములను నఖికి తీసికొనిపోఁగా మొదళ్లు మాత్రము గోతులలో నుండినవి; వాన్నిపై అమృతము చిలుకరించబడుటచే నవి చిగిర్చినట్లు సముద్రములోని రత్నముల కాంతులు కన్పించుచున్నవి. అని భావము ] అలం. ఉత్ప్రేక్ష, వ, ఇ ట్లగణితగుణాభిరామంబగు నమ్మిన థామంబు సంగ్రామాభిరుండకు శూరం డునుంబోలెఁ చెను వాలుగంటలం గనుపట్టి కుశలభటవిముక్తంబగు విశిఖం బునుంబోలె నెల్లకందునలనుమీఱి, పాటల స్ఫురితంబగు జరఠవిలోచనంబునుం బోలె నీరు పావలం బొదువుట కలిగి, పేదవడిన పుడమి వేలుపుందో లె బలియింటి వాకిట నడంగి, వీరభద్ర గదావిదారితంబగు పూషాక్కు వదనగహ్వరంబునుం బోలెఁ బలువరస బిగి దెరల నొరలి, మలింగ కుల కన్యక యుంబోలె బలుకు నిలుకడ దాల్చి, విభావరీవిరామ సమయంబునుంబో లె వెల్ల దీవియల మించుటకు X ఆయై, మఱియు నొక్కొక్క చోటఁ గుముదోదర విశదంబులు, నొక్కొక్క గుడ నీలోత్పలమాలికామేచకంబులు, నొక్కొక్కకడ శుకరిచంచూపుట పాట ఓంబులు, నొక్కొక్కచక్కి తు క్తిశబలోదరంబులు, నరుణోపలపట్టంబులం బొట్ట పెంచుచు నిట్టలంబుగ మిట్టించు వేలానిలసముద్భూత నూతః శ్రీకరనికరం బులవలన నలిన భవాండంబునకుఁ గర్పూరకరండ భావంబు నుత్పాదించుచు సుత్తాలకాల స్కంధపలాశకులాసితద్యుతికూలం షంబులగు బాలనై వాలవల్లీమ తల్లికల నంబిల్లికొను నుల్లోల ప్రవాళ శాఖా శిఖలవలన నుద వాసళ్లే శంబున 10నుడ్డు కుడిచి వెలుపటికిం బుట మెగయుచు, నుద్దామధూ మధోరణీ వ్యా జంబునం దలలు వీడ 12నీ డాడం బొడసూపు నిబిడబడ బానల కీలాకలాపంబులశంక సంకురి తంబునేయుచు, సలిలకరటి చటులతరరదన శిఖర 13 విఘట్టితగర్భగిరిగై రికసం క్రమ ణారుణంబులగు మృదుసముదితతరంగ కిశోరంబుల చేతఁ 'బిహితావకాశంబై, లక్ష్మి నారాయణశరీరారూఢ విసృమర మసృణరజో రంజితంబును, 15 దదీయనిలుంఠ నావి ర్భూత 188 డాపీడనంబు నగు తలిమఁబువిలసనంబు వశీకరించుచు, సాత్త్వికు క్రియ విధుః జృంభణముదితంబుఁ 17 బంట కారుపగిదిం బ్రసన్న 8శకంబును, సత్యలోకంబు నాకృతిం గమల భూయిష్ఠంబును, వివిధ మణికిరణ పుంజరంజితో ర్మికంబును, 10బర బ్రహ్మఁబు విధంబున సహార్యపదంబునై యెదవు నాఱవకడలి పుడమిముద్దియకుఁ దద్దయుఁ బ్రియంబు పుట్టించె ని త్తెఱంగున. 150 1. చ. లో శ లేదు. 2. క. పాటలస్ఫురికంటై. చ. ఫలస్ఫుటితంబై. 3.చ. నీరు. 4.చ. ట, లో క లేదు. 5. చ. తెల్లదీవియర్. ట. దినియల. 6. చ. చందు. 7. క. మాడ్తారు క్తి. చ. శుక్తి. 8. క. శబరో, చ, శలలో, 9. చ. కంద. 10. చనుండు. * లికిం. శ. ర. 11. చ. విడ. 12. చ నిడాడు. 13. చ. విభుటిత, 14. శ. దిహితా. చూ చిహితా. 15. క. తదీయ. 16. 6. ప్రాణా. చ ట, బీడా. 17 క. భుట. 18. శ. శరీరంబు, భ. ట. శరంబు. 19. చ. ట. గమక. 20, క. బర,<noinclude><references/></noinclude> qhym53wchdg5kohxfov2vilkq1xbog2 104 212661 554884 2026-04-28T07:41:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. . = . తృతీయా శ్వాస ము = 173 టీక. అగణిత...... రామంబు = లెక్కలేని గుణములచే మనోహరమైనది; మినధామంబు సముద్రము; సంగ్రామాభీరుండగు = యుద్ధమున 'వెరదినియని; పెనుబాలు గంటులం గనుపట్టి - (కూర పక్షమున...' 554884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. . = . తృతీయా శ్వాస ము = 173 టీక. అగణిత...... రామంబు = లెక్కలేని గుణములచే మనోహరమైనది; మినధామంబు సముద్రము; సంగ్రామాభీరుండగు = యుద్ధమున 'వెరదినియని; పెనుబాలు గంటులం గనుపట్టి - (కూర పక్షమున) పెద్దకత్తులవలని గాయంబులవేఁజూపట్టి; (సముద్ర నక్షమున) పెద్దలైన వాలుగలను చేపట సంబంధముచేఁ జూపట్టి; కుశలముక్తంబగు . నేర్పరి యగు భటునిచే విడుపఁబడిన; విశిఖంబురం బాణము పగిది; ఎల్ల, కందునలకు - (బాణపక్షమున) అన్ని జాడలను- గుఱులను, (సముద్ర పక్షమున) అన్ని చోట్లను; మిూటి దాటి; [కందువలకు జాడల చేతను, సంకేతస్థలములచేతరు' అని పూర్వటీక.] పాటల... ... బై = లేఁతయెఱ్ఱకాంతి గలిగినదై ; (సముద్ర పక్షమున) ఎఱ్ఱచేఁపలుగలదై; జతవిలోచనంబుకంబో ముసలివానికంటివలె; నీరు పావలంబొదువుట గలిగి = పక్షమున నీరు, కంటిపాపలము వ్యాపించుట గలిగి, (సముద్ర పక్షమున) నీటిబిడ్డలను పెంచుటకల్గి; (పాటల స్ఫురికంబు = పండఁ బాఱుటను తోఁపించునది' అని పూర్వటీక.] పుడమి వేలుపుఁబోలెడ్ = బ్రాహ్మణుని రీతిని; బలియింటివాకిట నడుగి - (బ్రాహ్మణ పక్షమున) అధికారము కలవాని యింటిముంగిట నిలిచి, (సముద్ర పక్షమున) బలిచ క్ర వ ర్తియింటి (పాతాళపు) వాకిట నుండి; వీరభద్రజగు = వీరభద్రుని (చేతిలోని) గదచే చీల్చఁబడిన; పూషార్కు, బోరెక్ = పూషార్కుని గుహవంటి నోటిరీతిని; వలువరుస బిగి దారల నొరలి - (భూపార్క పక్షమున) వండ్లవరుస బిగువువదలఁగా, (సముద్ర పక్షమున) అనేకములగు వరుసల బిగువుతోడి కెరటములతో ధ్వనించి; మతంగ కుల కన్యకాంబో లెక్" = మాలపడుచు రీతిని; పలుకందగు నిలుకడ దాల్చి = (గుడుచుకుక్షమున) నిందించదగు నిలకడను బొంది, (సముద్ర పక్షమున) చెప్పఁదగిన (కొనియాడఁదగిన) నిలుకడఁజొంది; విభావరీ విరామ సమయంబునం బోలెన్ = తెల్లవాఱుజాము పగిదిని; వెల్లదీవియలర్, మించుటకు, గుఱియై= (కాల పక్షమున) తెల్లఁ బాఱిన దీప ములచే ఆతిశయించుటకు లక్ష్యమయి, (సముద్ర పక్షమున) శ్వేకద్వీపములచే మించుటకు లక్ష్యమై; ['శ్వేతద్వీపమును ఆక్రమింపఁ జేయంటకు' అని పూర్వటీక.] కుముకో ...లురు తెల్లగలువలో పలి భాగముపలె మిక్కిలి తెల్లవియు; నీలోత్పలలును - నల్లకలువలగుంపువలె నల్లనివియును; శుక ......00106=> చిలుకముక్కు వలె రేతయెఱుపురంగు కలవియు; ఒక్కొక్క చక్క ఒక్కొక్క చోట; ముక్తా......బులు - మంచిముత్యములవలె చిత్ర వర్ణములుగల లోపలిభాగములు కలవియు; ('శబరోదరంబులు = చేఁపకడుపులు, నీటి లోపలిభాగములు' అని పూర్వటీక.] [ఈ పైనల్నియును ముందు రాఁబోవు శరంగకి కోరముల విశేషణములు] ఆరుణోపల పట్టంబుల = కెంపుల పలకలపయి; పొట్ట పెందుచుకో" ఆ దేహమును పెంచుచు; ఇట్టలుగల్ - అధికముగా; మిట్టిందు = పైకెగయు; వేలా ......sex. ఒడ్డునందలి గాలినుండి పుట్టిన త్తతుంపుకులవలన; నలినభవాండంబునకు - బ్రహ్మాండమునకు; కర్పూరకరండ భావంబుక్ - కర్పూరపుబరిగె యగుటకును; ఉత్పాదించుచుకో : కలిగించుచు; [అలలుఎఱ్ఱని కెంపుపలశకుఁదగిలి మీఁదికి లేవఁగా, ఒడ్డునుండి వీచిన గాలి ఆ యలలపై వ్యాపించి నీటితుంబరల నెగఁజిమ్మఁగా, ఆ తుంపరలు కర్పూరమువలెను, శెంపుపలక భరణివలెను. ఉన్న దని భావము.] ఉత్తాల.. షంబులగు = పొడవైన చీఁకటిమాని యాకుల నల్లని కాంతిచే ఒడ్డు కొరయఁచున్నవై; బాల... మతల్లికనద్ = ప్రశస్తమైన లేఁతనాచు తీగలతో; అల్లిబిల్లికొను పెనఁగొను; ఉల్లోల ప్రవాళశాఖాశిఖలవలన = మిక్కిలి ఎక్కువగాఁ దిరుగుచున్న జగడపుఁదీగల కొనలవలన; ('ఉల్లోల = పెద్దయలలలోని 'అని పూర్వటీక.] ఉదనాసకేశంబున అనీళ్లయందే నివసించుట వలని శ్రమచేక; ఉడ్డుకుడిచి = ఊపిరి త్రిప్పలేక - తికమకకాడి; పుటమెగయంచుకో | ఉద్దాన వ్యాజంబున = పెద్దపొగవరుసయను మిషదే; ఈడాడు" ఇక్కడక్కడ; పొడ చూపు = కన్పించు; నిబిడ... శంకర్ = దట్టమైన బడబాగ్ని జ్వాలలగుం కను సందేహమును; అంకు రికరాలు, సేయంచుకొ" " కలిగించుచు; (అంకురితము మొలచినది' అని పూర్వటీక.] (నల్లనిపొంచి తీగలు ఎఱ్ఱని జగడపు మ్రాని కొమ్మలకుఁ జుట్టుకొనఁగా, ఆకొమ్మలు మిక్కిలి యెక్కువగాఁ గదలాడు . . . = = " చాఁటుచు;<noinclude><references/></noinclude> iioh45k54y8ho54mdgrg0v0gel9orlb 104 212662 554885 2026-04-28T07:41:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '174 పాండురంగమాహాత్మ్యము చున్నవి; అట్లుండుట - నీటిలో నివసింపలేక బడబాగ్ని బయటికి రాఁ బ్రయత్నించుచున్నట్లున్నది. పాంచీ తీగలు పొగలపలెను, ప్రవాళశాఖలు అగ్ని జ్వాలలవలెను ఉన్నవన...' 554885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>174 పాండురంగమాహాత్మ్యము చున్నవి; అట్లుండుట - నీటిలో నివసింపలేక బడబాగ్ని బయటికి రాఁ బ్రయత్నించుచున్నట్లున్నది. పాంచీ తీగలు పొగలపలెను, ప్రవాళశాఖలు అగ్ని జ్వాలలవలెను ఉన్నవని భావము. ] సలిల = . ఆరుణంబులు, ఆగు, నలిలకరటి - నీటియేనుఁగులయొక్క; చటులకర మిక్కిలివాడియైన; రదనశిఖర = దంశముల కొనలచే; విభుట్టికగర్భ = భేదింపఁబడిన లోపలిభాగములు గల; గిరి కొండలయందలి; గైరిక = జేగురు మట్టియొక్క; సంక్రమణ=అంటుకొనుటచే; అరుణంబులు, ఆగు. - ఎఱ్ఱవైన; కరంగకికోరంబుల చేర పిల్లయలలచేత; వీసాతావకాశంబై - కప్పఁబడిన యెడము కలదై - అంతటను వ్యాపించినదయి; లక్ష్మీ ...... రంజితంబును = లక్ష్మీనారాయణుల శరీరములందు వూయఁబడిన దట్టముగు కుంకుమపుప్పొడి చే ఎఱ్ఱనైనదియును; తదీయ పీడనంబు నగు - వారి పొరలికవలనఁ బుట్టిన బాధయే అలంకారముగ గలిగినది యగు; కలిమకలంబువిలసనంబుక్" పడక యొక్క ప్రకాశమును; వశీకరించుచు = వళ పఱచుచు - తాను పదక'గా నేర్పడుచు; [పాలసముద్రము విష్ణుని పాన్పనుట] సాత్త్విళు క్రియ = సత్త్వగుణముకలవానివలె; విధువిజృంభణముది కంబును = (సాత్త్వికపక్షమున) విష్ణుని విజృంభణము వలన సంతోషించినది, (సముద్ర పక్షమున) చంద్రోదయమువలన సంతసించినది; వంట కారు పది ఆ శరత్కాలమున లె; ప్రసన్న శరంబును - (కాలపక్షమున) వికసించిన అల్లుకలది, (న. పష్ మున) నిర్మల మగు జలముశది; ('ప్రనన్న శరీరము = తేటపాటిన దేహముకలది' అని పూర్వటీక.] సత్యలోకంబు నాకృతికా" = సత్యలోకముఁవలె; కమలభూయిష్టంబునకు - (సత్యలోక పక్షమున) బ్రహ్మకు ఇష్టమయినది. (సముద్ర భట్ మున) ఎక్కువనీరు కలది; ["కమలముల చేత అతిశయించినది" అని పూర్వటీక. విలాసినీకరంబు కరణి అనిలాసముగల స్త్రీ చేలివలె; వివిధ... ...కంబును (కరపక్ష మున) వివిధములగు మణుల కాంతిసమూ హముచే ప్రకాశించు ముద్రికలుకలది, (సముద్ర పక్షమున) వివిధములగు రత్నముల శాంతిసమూహమున రంజించు అలలుకలది; పరబ్రహ్మంబు విధంబునన్ - పరమాత్మవలె; ఆహార్యపదంబునై - (బ్రహ్మపష్ మున) చలించనిస్థితి కలది, (సముద్ర పట మున) కొండలకు స్థానమైనదియునయి ఒదవు కలుగు ఉండు; అఱస కడలి - లవణేషును రానర్పిద్దధి, రజలార్ణ పమాలలో ఆఱనదగు పాలసంద్రము; పుడమి ముద్దియడ భూదేవికి; కద్దయుజ్" = మిక్కిలి. ఉ. ఎన్నఁగ నింత రత్నచయ మింత గభీరిమ యింత దానసం పన్నత యింతశుద్ధి యని బ్రహ్మయం నోరు మెదల్పలేని య త్యున్నతిఁ గన్న పన్లడలి నర్థితమై వె దీని చెన్న గు వెన్నెలయేటిలోనఁ బ్రభవించిన కప్రవుఁగొండ కై వడిన్. రత్నమ . - . 151 రత్నములగుంపు; గభీరిమ లోతు; దానసంపన్నత = వదాన్యక త్యాగము; నోరు, 'మెదల్చ లేని = వర్ణింపజాలని; అభ్యున్నతి గొప్పతనమును; పెన్గడలికా పెద్దదైన - పాలసముద్రమున; ఉర్థితమై - లేచిన్నదై'- పుట్టిన డై; తెలిదీవి శ్వేతద్వీపము; చెన్న గుణా ప్రకాశించును, అలం, ఉదాత్తము, ఉపమ. ఠా, ధూతాతంక మవేతపంకము బుధస్తుత్యంబు నిత్యంబు వి ఖ్యాతం బాతపశీత వాతసహసొం బ్రానంద యోగీంద్ర సం కేతం బాతతభూతి భూతిలక లక్ష్మీ కారి రంబు శ్వేతద్వీపము దీపితంబగు జగత్సేవ్యైకభవ్యోన్నతిన్. 152 టీ. ధూతాకంకము = పోయిన భయముకలది; అపేతనంకము = పోయిన పాపములు కలసి, ఆతక,..... సంకేకంబు = ఎక్కువయైన చలిని, గాలిని సహింపఁజేసి, ఎల్లపుడును ఆనందము కల్గిన యోగీంద్రులు చేరఁదగిన చోటు; ('సంకేతము - గుఱుతుకలది' అని పూర్వటీశ.] అకతభూతి= ఎక్కువ 1. వ. కోరంబు.<noinclude><references/></noinclude> ed1f0odhpvy9fqqyudcnlvao9hzshpn 104 212663 554886 2026-04-28T07:42:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 175 సంభదశలది; భూతిలకలక్ష్మీ కారి=భూమికి తిలకముయొక్క సంపదకు కూర్చునది - భూమి యరు వడఁతికి తిలక మైనది; తోరంబు = గొప్పది; జగత్సేవ్యైకభవ్యోన్నతి = లోకముచే సేవింపఁదగ...' 554886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 175 సంభదశలది; భూతిలకలక్ష్మీ కారి=భూమికి తిలకముయొక్క సంపదకు కూర్చునది - భూమి యరు వడఁతికి తిలక మైనది; తోరంబు = గొప్పది; జగత్సేవ్యైకభవ్యోన్నతి = లోకముచే సేవింపఁదగిన మిక్కిలి గొప్ప గౌరవముతో; శ్వేతద్వీపము, దీపితంబగు = ప్రకాశించును. అలం. పరికరము, రూపకము . ఆ, వణఁడుగుబ్బలికిని వైడూర్యశృంగంబు, మొలచినట్లు మిన్ను మోచియున్న తెల్ల దీనియందు దీపించు వైకుంఠ, పురము కనకవప్రపరివృతంబు. . 158 టీక, వణకుగుబ్బలికిని = హిమాలయమునకు; మిన్ను మోచియున్న ఆకాశమునంటియున్న; శ్వేతద్వీపమున; కనకవక్ర పరివృతంబు = బంగరు ప్రాకారముతో గూడినదైన. తెల్లని మంచుకొండ పచ్చనిపై డూప్యశిఖరమున్నట్లు, తెల్లని శ్వేతద్వీపమునఁ బచ్చని బంగారు కోటగోడలుకల టైకుంఠనగర మున్నదని యర్థము. ఆలు. ఉపరు. ఉ. సారసువర్ణ నీరమయసాలవిశాలము నీలవర్ణసం చారచమత్త్రియాచకణశాలియునై పురి చెన్నగు మహా మేరువుకొఁగిటం బొలుపుమీఱి మహోత్కటకూటసంచర ద్వారణరాజమై సొబగు దాల్సిన రోహణశైలమో యనన్. 154 టీక. సార... విశాలము చక్కని బంగారు నీటిపూఁత గల ప్రాకారముచేత విశాలమైనది; నీలవర్ణ . ., శాలియు నై, విష్ణుదేవునియొక్క సంచారముచే చచుత్కారము కలుగునదియునైన; పురిజవైకుంఠము; పొలుపుమిటీ చక్కదనము మీణి; మహోత్కట రాజమై = మిక్కిలిఎత్తయిన శిఖరములముఁ సంచరించు గొప్పయేనుఁగుగలవై; సొలగుదాల్చిన - అందగించిన; రోహణ శైలమో యనక్=రోహ ణాద్రియో అనునట్లు చెన్నగు = ప్రకాశించును. (ఇదట సొలము మెరుపువలెను, పురము రోహణము వలెను, విష్ణువు గజమువలెను ఉన్నట్లు వర్ణింపఁబడినది.] అలం. ఉత్ప్రేక్ష, నీ. విక్రమా ముఠా దవిలి వీడిన పద్మజాండఖండములీల నలరుఁ గోట . . పలుమాఱు గమఠాధిపతి పూని డించు మందరములఖాతి సౌధములు వెలయు నిజవిహారార్థంబు నృహరియై హరిచేయు వసతులో యనఁ గేలిచనము లెసఁగు శాంబరీమత్స్య సంచారోచి తావరశరధుల క్రియఁ బద్మసరసు లమరు తే. నఖిలభువనాంతరాళపురాధిదేవ, తావితానంబు తత్సేవకై శిచరించు సరణిఁ జూపట్టుదురు శరత్సమయపూర్ణ, రాజవదనలు వైకుంఠ రాజధాని. 165 టీక. 'వైకుంఠ రాజధాని" - వైకుంఠ నగరమునందు; కోట; ముక్" - పూర్వము; తెవిక్ర మాంఘిక్ = త్రివిక్ర మస్వామియగు విష్ణునియొక్క పాదమును; వీడిన= జారిపడిన; పద్మకాండఖండము లీల = బ్రహ్మందగోళవుతుకుకవలె; అంరుక్ - ప్రకాశించును పలుమాలు పెక్కు సార్లు అనేక యుగాంతరములయందు; కమఠాధిపతి ఆదికూర్మము; పూని - ప్రయత్నించి; డిందు - తనపైనుండి దించునట్టి; మందరముల భౌతిక మందరపర్వతములరీతిని; సౌధములు మేడలు; వెలయు. నృహరియై = నరసింహుఁడై; హరి = విష్ణువు; నిజవిహారార్థంబు = తాను విలాసమున సంచరించుట కొఱకు; చేయు వనతులో = చేయునట్టి నివాసములో యసురీతిని; కేళివనములు = ఉద్యానములు; శాంబరీ.......క్రియక్ = మాయా మత్స్యమగు మత్స్యావతారవిష్ణుని సంచారమునకుఁ దగిన వేఱు సముద్ర ములరీతిని; పద్మ సరసులు - పద్మ కటాకములు; ఎసఁగు - ప్రకాశించును. అభి వితా నంబు = సమస్తలోకములలోని పురములలోని అధిదేవతల గుంపులు; కల్సేవరై - విష్ణుని సేవించుటకు; 1. శ. కదిలి, 2. క. పద్మ. 3. ట, వసించు, . . - = .<noinclude><references/></noinclude> cpy6t2mswut7b67ee0r5sdhqeh8r7h7 104 212664 554887 2026-04-28T07:42:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '176 చరించున రతి - పాండురంగమాహాత్మ్యము . తిరుగుదుండునట్లు; శరత్. . . . . వదనలు - శరత్కాలపు సంపూర్ణ చంద్రు లవంటి ' ముఖములు కల స్త్రీలు; చూపట్టుదురు. ఆలం. ఉదాత్తము, ఉపను, ఉత్ప్రేక్ష, నీ, జ...' 554887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>176 చరించున రతి - పాండురంగమాహాత్మ్యము . తిరుగుదుండునట్లు; శరత్. . . . . వదనలు - శరత్కాలపు సంపూర్ణ చంద్రు లవంటి ' ముఖములు కల స్త్రీలు; చూపట్టుదురు. ఆలం. ఉదాత్తము, ఉపను, ఉత్ప్రేక్ష, నీ, జలధి నీ చీ వాత్యఁ జలిదాఁకెఁగా యని యక్కున సంవంద యలమి యలమి ప్రామఱియా కొత్తిరాయిడిఁ బొందెఁగా యని సన్న పొత్తుల నునిచి యునిచి వాపోయి వాపోయి వసివాడి యాఁకటఁ బెగడే: గా యని యుగ్గు వెట్టి పెట్టి పెనుఁజిఁకటులు గ్రము పెళ్లి బైట వసియించి వెఱఁగా యని పుల్ల నిఱిచి విఱిచి తే, మంచి లక్షణముల పుట్టుకుచ్చవాఁడు నేత్రములు విప్పనట్టి యీ * నెత్రు గందు 'వరద నేతెంచె నెవ్వారివాఁడొ యనుచు విలయహరిఁ దెచ్చి పెనుతు రవ్వీటిషతులు. . 156 టీక. అవ్వీటినతులు = ఆ పట్టణము (వైకుంఠము లోని స్త్రీలు; మంచి... వాఁడు - శుభలక్షణ ములతో గూడిన (శ్రీవత్సమను) పుట్టుమచ్చ కలవాఁడు; నేత్రములు విప్పనట్టి కన్నులయినను తెరవ నట్టి; ఈ నెర్రు గందుల ఈ పుట్టుగుడ్డు; వరద = వరదలో - ప్రవాహమునఁగొట్టుకొని; ఎవ్వారి వాఁడొ ! పావ, మెవ్వరిపిల్లవాఁడో!; అని; విలయహరికొ - ప్రళయకాలమందలి విష్ణువుడు; తెచ్చి: జలధివీచీ వాక్య = సముద్రపు కెరటములమీఁది చలిగాలిచే; చలిదాఁకెఁగా యని; అక్కున తొమ్మనకొ; అందంద = మఱిమఱి; ఆలమియలమి=అదిమియరిమి; (ఆ వెచ్చదనము చేఁ జలి పోవునని భావము) ప్రామఱియాకు, ఒత్తి = ప్రాతదైన శయ్య యగు వటపత్రము మృదు దేహమున కొత్తు కొని; రాయిణిఁబొందెఁగా, యని = ఒరసికొనిపోయెనని; సన్నపొత్తులు" - మెత్తని పొత్తిగుడ్డలపము: ఉనిచియునిచి ఉంచియుంచి; వాపోయి వాపోయి - మిక్కిలివిడ్చి; పసివాణి మిక్కిలి యలసిపోయి; ఆఁకట బెగడెఁగా, యనిజ ఆఁకలిచే బెంగటిల్లైనని; ఉగ్గు - బిడ్డలకుఁబోయు చనుబాలు కలిసిన ఆముదము, నేయి మొదలగునది; పెశుఁణీఁకటులు గ్రమ్మ - గాఢాంధకారములు వ్యాపించు; పెకౌబైటకొ" = బట్ట బయట; నెఱవెఁగా యని - జడుకుకొబెనని; పుల్ల విరిచి, విరిచి ఆ దృష్టితీసి, తీసి; పెరుతురు పెంచుదురు. ప్రళయకాలమఁనందును బైకుంఠనగరమున పెట్టి యిక్కట్టును లేదనియు, నందలి జనులు అపుడును సుఖముగ నుందురనియు భావము. అలం. స్వభావోక్తి, ఉదాత్తమం॥ వ, మఱియు నప్పురంబు పలుదెరలు తిరిగివచ్చుట నాఖేటస్థలంబును, నర్తన ప్రదేశం బునుం బోలె; లెస్స వారిం గలిగి గజగ్రహణసంవిధానంబును, సుజనునింబో లెఁ; చెక్కుపట్టులఁ గనుపట్టి కురువిందమంది కంబును, కశ్యపమునీశ్వరునింబోలె ; హరికి గిరిగుహయును ; మాధవునకు నుఁవనవి శేషంబును; జక్రికి శ్రీఖండతరుకోట రంబునై యడరం బుడమినిడువాలు గంటి తడవు మెచ్చుచుం జొచ్చి వియచ్చర సంబాధబంధురంబు నిసర్లశృంగార తతంబునగు రాజమార్గంబునం జని చని ముందట (నేత్రపన్ని హితజగత్రయంబునుంబోలె బహువిధజన్యార్ణంబై యుదీర్ణ వైభవంబున వర్ణింపఁదగి బృందారకద్విరదంబుచందంబున వలభిదారూడో పరి భాగంబును ; జాంగలక్షే త్రంబు వైచిత్రి యవనికామహి తంబును ; నాటక సంభా నంబు కైవడి శుద్ధమి శ్ర విష్కంభసంభృతంబును; దధీచిశరీరంబుకరణీ సురభిగోము * నేత్రుకందు. శ.ర. 1. క. వఱల. చ. ట. వరద. 2. చ. బోరి, 3.క. చక్రికి, చ. ఇది మొదలు 'రాజమార్గంబునం’వఱకు లేదు. 4.చ. ముస్తాల.<noinclude><references/></noinclude> kco2m7x5tx9t7e2jffym4lanmvurclr 104 212665 554888 2026-04-28T07:42:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 177 ఖావిధంబునై యొప్పు 'గూఢపా తల్పు దివ్యభవనంబు దఱిసి విరసజనహృదయం బులం' దగులుపడని బ్రహ్మవిద్యయుంబోలె న జిహప్రకారంబున సప్తశణ్యాంత రంబు లతిక్రమించి ముందట. D 157 ట...' 554888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 177 ఖావిధంబునై యొప్పు 'గూఢపా తల్పు దివ్యభవనంబు దఱిసి విరసజనహృదయం బులం' దగులుపడని బ్రహ్మవిద్యయుంబోలె న జిహప్రకారంబున సప్తశణ్యాంత రంబు లతిక్రమించి ముందట. D 157 టీక. (బి) కలుజరలు, తిరిగివచ్చుటల్ పెక్కు అడ్డములుదాఁటి వచ్చుటచే; అభేటస్థలంబును వేటాడుచోటుకు (పురపక్షమున తెవులు గా అడ్డుకులులు, 1; నర్తన ప్ర దేశంబునుంలో నాట్యరంగము [ఈ యర్థమున తెo on తెఱచీర] ఈజోల్; (a) లెప్స వారిగలిగి (పట్టణపట్, మున) మంచినీటిని గలిగి; గజగ్రహణన విధానంబుచు= నిరఁగులను పట్టుకొను పద్ధతిని (ఈయెడ లెస్స వారి మంచిగొయ్యి గజ బంధనస్థానము); సుజనునింబోలెడ్ - మంచివానిని [ఇయ్యెడ మంచివారిక్ = మంచిమనస్సుకలజనులను జోలి; (పూర్వటీకలో నిచ్చట 'సంవిధానము - కబళము, మంచియాజ్ఞ గలది' అని యున్నది. అనఁగా సేమో తెలియలేదు.) (3) పెక్కు పట్టులం గకు బెట్టి (నగరపక్షమున) చాలా నివాసస్థానములతో - ఇండ్లతో కనఁబడి; కురువిందము కరంబును = అద్దపుటింటిని (ఈపక్షమున పెక్కు పట్టులనఁగా నలు తావులయందు; కశ్యభమునీశ్వరుని (ఈపట్టున పెక్కు పట్టులం గనుకట్టుట యనంగా పెక్కు విధముల బంధుత్వమును కలిగియుండుట - ప్రపంచములోని జీవజాలము లన్నింటికిని కశ్యపుఁడే మూలపురుషుఁ డనుట) బోలియు. (ఇ:శమిఁద వచ్చు మూడు పోలికలు విరోధమూలకములు.) . (i) హరిక్జ్" = విష్ణునకు; గిరిగుహ్యండ్=కొండగుహాయైనదీయఁ; (ఇవి విరోధము; దానిని పోగొట్టుటకు హరిశబ్దమునకు సింహ మను నర్థము గ్రాహ్యము.] (ii) మాధవునకు లక్ష్మీకభర్ణయగు విష్ణువునకు; ఉపవనంబును = ఉద్యానవనమైన యఁ; (ఇది విరోధము; దానింజోగొట్టుటకు మాధవ శబ్దమునకు 'వసంఠర్తువు” అను నర్థము గ్రాహ్యము] ( iii) చక్రి కి - చక్రాయం: ధముగల విష్ణునకు; శ్రీ ఖండకరుకోటరంబును = చందనవృక్షపు తొజ్జయైనదియు; (ఇది విరోధము; దానిలజోగొట్టుటకు 'చక్రి ' 'పాము' అను నర్థము గ్రాహ్యము.] ఆదర - ప్రకాశింవఁగా; పుడమినీడు నాలుగంటి భూమి యను పొడపు జాలిక కన్ను లు గల భద్వతి; తడవు - చాలసేపు; చొచ్చి = ప్రవేశించి; వియచ్చరసంబాధ బంధురంబు - జీవకల సమర్ధముచే మనోహరమైనదియు; వివర్లశృంగారతరంగితంబు నగు - స్వభావ సిద్ధమగు నలంకారములచే నింపుగొల్పునదియునైన; నేత్ర.. బుకంబోలెట్ - కన్నులయెదుట నుంచఁ బడిన మూఁడు లోకములు వలె, నాయకుఁడు లేని ముల్లోకములవలెననియు; బహువిధజనాకీర్ణంబై అనేకవిధములుగా నున్న జరులతో నిండియున్న వై; [విష్ణు సేవార్థము ముల్లోకముల జనులును వచ్చిరచుట.] ఉదీర్ణపై భవంబున" గొప్పఐశ్వర్యముతో; [ఇఁకమీఁది నాల్గు పోలికలు శ్లేషమూలకములు. బృందార కద్విరదంబుచందంబునన్ = ఐరావతముపగిది; వలభిదారూడో పరిభాగంబును - ఇంద్రునిచే [వ-బలకు అభేదమును గ్రహింపవలెను.) అధిష్ఠింపఁబడిన వీపు కలది; విష్ణునిభవనము (వలభి+దారు+ఊఢ+ఊపరి భాగంబు =) ముంజూరుపట్టెన ఉంచఁబడిన మీఁదిభాగము కలసి; లాంగల క్షేత్రంబునై చిత్రి మెట్టపొలమువిధమున; యవనికామహితంబును = (యవ+నికామ+హితంబును) యవధాన్యముచే మిక్కిలి హితమైనది, లేదా బ్రహదర్భచే గొప్పదైనదియు; (భవనపక్షమున) యవనికలచే (తెఱలచే) అలంకరించబడినది; ('యనని శామహికంబు - ఓమముచేత పూజ్యమయినది, తెరచీర చేశదొడ్డది' అని పూర్వ టీక. ' నాటక సంవిధానంబు కై వడి జునాటక రచనముపగిది; శుద్ధ సంభృతంబును శుద్ధ విష్కంధము, మిశ్ర విష్కంధములతోఁ గూడినదియు; (భవనపక్షమున) శుద్ధముగాను (ప్రత్యేకముగాను) మిశ్రము గాను (పేజొకదానితోఁగలసియు) నున్న గడెమ్రానిచేగూర్పఁబడినది. దధీచి శరీరంబుకరణి - దధీచి మహర్షి దేహమువలె; సురభిగోముఖాసిద్ధంబునై = మనోహరమగు సురభిగో ముఖాదులచే చూడఁబడిన కై, (భవనసక్షమున) మంచి వాసనగల ద్రవ్యముచే అలుకఁబడినది. గూఢపా కల్పు - పాము పడకగాలగల 1. క. గూఢపొదశల్పు, చ. గూఢపాకల్పు, 2. క. జిహ్వా. చ. జిహ్మ. పొందురంగ-28 = =<noinclude><references/></noinclude> cv06xxtkvzpf7rjk7rtlpwaujdddkyk 104 212666 554889 2026-04-28T07:42:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '178 పాండురంగనూ హాత్మ్యము # . వంకర విష్ణునియొక్క; ఈలిసి = సమీపించి; విరసజనహృదయంబుల = చెడ్డమను ష్యులమనస్సులందు; తగులు వడని = అంటని; బ్రహవిద్యయుంబో లెక్= పరమాత్మ జ్ఞానమువలె; ఆజిహగ్...' 554889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>178 పాండురంగనూ హాత్మ్యము # . వంకర విష్ణునియొక్క; ఈలిసి = సమీపించి; విరసజనహృదయంబుల = చెడ్డమను ష్యులమనస్సులందు; తగులు వడని = అంటని; బ్రహవిద్యయుంబో లెక్= పరమాత్మ జ్ఞానమువలె; ఆజిహగ్ర కారంబున లేనిరీతిని తిన్నని నడకతో; సప్తకక్ష్యాంతరంబులు = వీడు లోపలినగళ్లను; అతిక్రమించి దాటి. సీ, సః సుధాపరీఖాంబునివహ ముబ్బెడుచోట మెఱుఁగుఁబుత్తడికోట మించుచోట నిగిడి యీఁగుల కెంపు నెలకట్టుగలచోటఁ గల్వకానికి కారు గ్రము చోటఁ నలరు ముమొనలకట్టావు లూరెడు చోటఁ గెలకులతోలఁకులు దొలఁకుచోట గంధర్వ గాంధర్వ గంధ మింపగుచోట గరుడ కేతనములు గ్రాలు చోటు తే, బరకుయోగిన రేణ్యు నిర్భరసమాధి, సౌఖ్యసంపన నిరపాయసం ప్రదాయ సిద్ధిఁ శిదిలకించుచోట న శేషభవన, వివిధధర్మంబు లావిర్భవించుచోట . = 159 టీక. నవనివహము = అత్తదైనయమృతపుటగ డ్తలోని జలప్రవాహము; మెఱఁగుఁ బత్తడికోట = కళకళలాడు బంగారు కోట; నిగిడి ఆ నిజృంభించి; ఈ గుల కెంపు నెలకట్టు = చింతా మణితోఁజేయఁబడిన కట్టడపుఁబని; కల్వకావిరి = కలువలనల్లని కాంతి; కారు గ్రముచోటక్ దట్టముగా వ్యాపించుచోట; అలరుము మొనలకట్టావులు - పూవులయ గ్ర భాగముల నుండి పెద్ద శ్వాసములు (సరి మళయుక్త వాయువులు) ఊరెడుచోట = ఎడ తెగక పుట్టుస్థలమున; కెలఁణులకొలఁకులు = ప్రక్క నున్న చెఱువులు; తొలఁకుచోటక్ తోనుకుచున్న నీటితో నిండి యందమైన) చోట; గంధర్వ ...... గంధము = గంధర్వుల పాటలయొక్క అతిశయము; ('గాంధర్వగంధము = పాటలవలని వాసన' అని పూర్వటీక.] క్రౌలుచోట ప్రకాశించుచోట; వరము. సమాధి - గొప్ప యోగీశ్వరుని హెచ్చగు యోగనిష్ఠయొక్క; సౌఖ్యసంపద; నిరపాయసిద్ధిక్ = అపాయము లేనట్టి సిద్ధిని; తిలకించు చోటక్ = కనుగొనుచోట, ['తులకించు - ప్రకాశించు' అని పూర్వటీక.] ఆశేష ధర్మంబులంగా సన్న స్తలోకముల ధర్మములన్నియును; ఆవిర్భవించు చోట = (పుట్టు) ఉత్పత్తియగుచోట-('పై కుంఠ మున) ముందు పద్యమున అన్వయము. అలం. ఉదాత్తము. క. బహుయోజనవి స్తీర్ణము, బహునారీజనయుతంబు బహువిధమహిమా వహము నగు నొక్కకేళి, గృహమున నాస చకోరకితమానసుఁడై . జీశ, కేళీగృహమునక్" = విలాసమందిరమున; ఆనందమాననుఁడై చిగురిత్తిన మనస్సుకలవాఁడై (కర్త - విష్ణువు) మ, కలదో కంకణఝంకృతంబుల మరుత్కన్యల్ సుధాబిందు పి చ్ఛీలనీహారమయూఖ బింబసదృశస్విన్నా నన శ్రేణి వ స్త్రీల నొయ్యెయ్యన నూ,ప నూఁగు ఫణృంభోళిక లచ్చిని కట్టువు జనలు మున్నోరుగు మజ్ డాబేసీ యుల్లానీయై. - 159 సంతోషము . 160 టీక. మరుక్కన్యలు = దేవతా స్త్రీలు; సుధా శ్రేణి - సుభాబిందుసిచ్ఛిల = అమృక బిందువులచే పేరుకొనిన; నీహారమయూఖమిబ చంద్రబింబముతో; సదృశ - పోలియున్న; స్విన్నానన శ్రేణిజచేమటపట్టిన ముఖముల సమూహము; వర్తిలక్ ప్రవర్తిల్లఁగా - ఉండఁగా; కలదోకి కంకణఝంకృతంబుల = చేతులయందలి కంకణముల గలగలమను మధుర ధ్వనులతో; ఒయ్యొయ్యని "మెల్లఁగా; ఊరన్"; ఊఁగు - ఊఁగుచున్నట్టి; ఫణితృభోళిక పాము ఆము నుయ్యాలయందు; . 1.చ. గాంధమండగు 2. క. దులకించు. చ. ట. దిలకించు. 3. చ. సింఛ. ఉ. ఈ టి. యూయ 5. చ. ట్టువుం, 6. చ. ట. పొల్ప.. 7. చ. సెపెరుగు.<noinclude><references/></noinclude> 95zko00gdyltnzo5d4hvp8sfnr1fjle 104 212667 554890 2026-04-28T07:42:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వా స ము 179 లచ్చి......బోలు ఆ లక్ష్మీ దేవియొక్క ఎత్తయిన (ఉన్నతమైన) స్తనద్వయమువలెకున్న; మున్నొరగు ముందుంచుకొను దిండును; ముక్, డా, చేసి - ముందు భాగమున దగ్గఱగా (ఆధారముగా) నుండ...' 554890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వా స ము 179 లచ్చి......బోలు ఆ లక్ష్మీ దేవియొక్క ఎత్తయిన (ఉన్నతమైన) స్తనద్వయమువలెకున్న; మున్నొరగు ముందుంచుకొను దిండును; ముక్, డా, చేసి - ముందు భాగమున దగ్గఱగా (ఆధారముగా) నుండుకొని; ఉల్లాసియై = సంతోషించువాఁడై - ఆనందించునాఁడై. [జీవశాస్త్రీలు సర్పపుటుయ్యాల రూపంగా అందు విష్ణువు ముందఱి పండుకు ముందుంచి దాని నానుకొని సంతోషమున నున్నాఁడని భావము.] అలు, స్వభావోక్తి, ఉపను. క. దీపించువానిఁ ద్రి భువన, దీపకుఁ డగువానిఁ జంద్ర దినకరమయు నీ పాతజళితనిజభ, క్తా" ద్వౌంత ప్రవాహుఁ డనఁదగువానిన్, టీక. దీపించువానికా = ప్రకాశించువానిని; త్రిభువనదీపకుఁడు . lel = ముల్లోకములకు ప్రకా శింపఁ జేయువాఁడు; చంద్ర... ప్రవాహుడు - చంద్ర దిశకరమయ = చంద్ర, సూర్చులకూపున నన్న; బీక్షా = చూపులయొక్క; పాక = (వ్యావనమ.న) పడుటవలన; దళిక = ఛేదించఁబడిన; భక్తా పద్ధ్వాంత ప్రవాహుఁడు = భక్తుల యాపద లవ చీఁకటియంజలు గలవాఁడు. ఆలం, రూపము, తే. నగపు నురువులు మణిపూరసలినహంసీ = గ్రాహములు నేత్ర కుముదరుచియుఁ గలుగు తను కాంతి కాళిందిఁ గన్న తరుణ తరణియును బోని యుకముకత్నంబువాని. 162 -టీక. ]ఈ పద్యమున శ్రీవిష్ణుని నల్లని దేహము యమునానదిగా వర్ణింపఁబడుచున్నది. ]ఈజీవుని తనుకాంతి యను కాళిందికి (యమునకు)] నగపు గురువులు - తెల్లనినవ్వులే నురుగులు; మణిపూరవళిన హంసి = మణులప్రవాహము లే (గుంపులే) పద్మ ములుసు, హంసలును; కుండల గ్రా హములు = (శివుల నలంకరించిన) మకరకుండలములే మొదళ్ళు; నేత్ర కుముదరుచియ = కన్నులే కలుకల కాంతికలవి; (ఇది) కలుగు, తను కాంతి కాళింది; కన్న; కరుణకరణీయునుబోని లేఁతసూర్యునివలెనున్న; ఉరము రత్నంబువానిక్" = నక్షఃస్థలమునందలి కాస్తుభమణిక్యముకలవానిని - శ్రీవిష్ణుని. ఇందు మణిపూరకమును పద్మమునకు శ్రీకృష్ణుఁడు హంసయగుటయు, కుండలియు సూచితములు.] [ముందుపద్యములో అన్వ యము) ఆలం. రూపకము, ఉపమ, - తే. పుండరీకతపోజాతభువనవీడ, విన్నపమునేయు సజనంసవీధిఁ గేలు - సాచి 'హేమాద్రి *కంద శాస్త్రక్తమేఘ, మాలికంబగు గగనంబుఁ బోలువాని, 163 టీ ఫండరీ పీడశా పుండరీకుని తపస్సు వలనఁగలిగిన ప్రపంచ బాధశు; విన్న పము చేయునజునంసవీథితో" = మనవి చేయుచున్న బ్రహ్మభుజముపై; కేలుసాచి చేయివేసి; "హేమాద్రి ... . . . మాలికంబగు నేరువుపర్వతపు చరియపై వ్యాపించిన మేఘముక్తులు గల; గగనంబుఁ బోలుజ'నిక్' = ఆకాశమువలె నున్న వానిని; [ముందు పద్యముతో సమన్వయము] [విష్ణువు ఆకాశమువలెన్సు అతని బాహువు మేమముల వరుసపలెను, బ్రహ్మమేరువువలెను ఉన్నట్లు వర్ణితము.] ఆలం. ఉపమ, లలితలక్ష్మీ నం కూరలాల సమునఁ, గ, మ, కల్హారదళ గంధ గౌరవమున నతులనై పథ్యరత్న చం ద్రాతపమున, నొప్పువిజన నునునేసకొప్పువాని. 164 టీక, లలిత,,, లాలనమునథ్ లక్ష్మీ దేవి చక్కని కొనగోళ్లతో దువ్వుట చేతను; కమ్రు..... గౌరవమున = మనోజ్ఞమగు కల్హార (ఎఱుపుకలిసిన తెలుపురంగు కలిగి మిక్కిలివరిమళముతో మిడి యున్న కలువల)ముల రేకులయొక్క ఎక్కువ పరిమళములోను; అతులతమున - బాగుగా => 1. క. కుంతల చ. కుండల. 2. చ. శమన, *క. గ్రంధరాసక్త. శ.ర. 3. క. కుడ చ, కూర,<noinclude><references/></noinclude> gbm3doi0b15qdmq8oaab0dlmc2vomnb 104 212668 554891 2026-04-28T07:42:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '180 పాండురంగమాహాత్మ్యము నలంకరించఁబడిన రత్నములవలని వెన్నెల (వెన్నెలవంటి శాంతి)తోను; ఒప్పుమాంటిన బాగుగానున్న; నును సేసకొవ్వువానిక్" … చిన్న కొండెగగలవానిని; మీఁది సన్యముతో న...' 554891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>180 పాండురంగమాహాత్మ్యము నలంకరించఁబడిన రత్నములవలని వెన్నెల (వెన్నెలవంటి శాంతి)తోను; ఒప్పుమాంటిన బాగుగానున్న; నును సేసకొవ్వువానిక్" … చిన్న కొండెగగలవానిని; మీఁది సన్యముతో నన్వయము, (విష్ణునితలను లక్ష్మీదేవి బాగుగా దువ్వినాట్టు వేసి, అందు కల్హారదళములను, రత్నములను ఆలంక రించినదని భావము.] తే. ఊరయుగళంబుమీఁదఁ జెల్వారు నడిమి, తానవంబు నెపంబున దనుజనదన నిర్మిత స్తంభసంభవనిజపురాణ, పురుష హరిలీలఁ దెలిపెడు పొలుపువాని, 165 టీక. ఊరుయుగళంబుమీఁద రెండుతొడల పైని; చెల్వారు ఆ ప్రకాశించు; నడిమి తాన వంబు నెపంబునకొ" = మధ్యముయొక్క సన్నదన మను మిషచే; దనుజ... లీల = రాక్షసుఁడగు హిరణ్యకశిపుని యింటి స్తంభమునుండి పుట్టిన తన పూర్వపు గాథ - (నృసింహావతార చరిత్రము) విలాస మును; తెలిపెడు పొలుపువానిక్ తెలుపుచున్న అందము కలవానిని; మీఁది పద్యముతో ఆన్వయము, [విష్ణునియూరువులు సంధములవలెను, నడుము సింహపునడు మురీతిని ఉన్నవనుట. ఆలం, అపహ్నుతి. తే. అభినవాయాతుఁ దనపుత్రు నజునిఁ గాంచి సంతసంబున నాభివేశంతజలజ ముంబ్బి వెలి గ్రాయు పుప్పొడి యెఱవు నెఱపు హళఁదిపుట్టంబు కటిసీమ "నలరువాని, = = 166 టీక. అభిన వాయాతుకొ" on అప్పుడే వచ్చిన; 'అభినవాయాతు" - క్రొత్తగా వచ్చిన వానిని' అని పూర్వటీక.) అజుని - బ్రహ్మను; నాభివేశంతజలజము - (కర్త) నాభియను మదుగు నందలి తామరపూవు; ఉబ్బి = పొంగి; వెలిగ్రాయు - వెడలఁ గ్రక్కునట్టి; పుప్పొడియెఱపుక్ పుప్పొడియందమును; నెఱపు - వ్యాపింపఁజేయునట్టి; హళఁదిపుట్టంబు - పసుపువ న్నెబట్ట; [ముందున కన్వయము.] విష్ణువు పుప్పొడివలె పచ్చనైన వస్త్రమును ధరించెనని భావము. ఆలం. ఉపమ. తే. అడుగుడుగులఁ బొడము చిహ్నంపుమీల, మేనిచిప్పలు వోలె నానానిలింప కనకకోటీర హీరా గ్రఘర్షణమున, మెఱుఁగువచ్చిన నఖపంక్తి మించువాని. 187 జీక. ఆడుగునడుగుల ఆఱపాదములందు; పొడము - పుట్టిన ఉన్న; చిహ్నంపుమీల మేని చిప్పలు వోలెజ్ = చిహ్నములుగా నున్న మత్స్యముల వీఁపులవలె [ఉపమేయము నఖవంక్తి.]; దానా... ముర్ష ణమున = వివిధదేవకలయొక్క బంగారు కిరీటములందలి = - యెరపిడిచేత; మెఱుఁగువచ్చిన; సఖసంతా గోళ్లచే; మించువానికి అతీశయించువానిని [ముందున కన్వయము.] ఆలం. ఉపను, ఉదాత్తమం. తే. ఆద్యుఁ బ్రణవస్వరూపు వేదాంతవేద్యు, మోతవిద్యోపదేష్ట నిరుక్తజనను విష్ణుఁ బ్రభవిష్ణు నిత్యవర్ధిష్ణుఁ గాంచి, మ్రొక్కె నారీజనోచితంబుగ ధరిత్రి. 168 అద్య - మూలపురుషుని; = ఓం కారస్వరూపుని; వేదాంత "వేద్యుక్" = ఉపనిషత్తులచే నెఱఱుఁగఁడగు వానిని; మోక్షవిద్యోపదేష్టకో" = ముక్తిఱకగు విద్యను బోధించువానిని; నిర్ముక్తజనను విడువఁబడిన పుట్టుక కలవానిని - జన్మ రహితుని; ప్రభవిష్ణు ప్రభువును; సర్వవర్ధిష్ణు - అంతటను వృద్ధిపొందు (పెరుగు) వానిని; విష్ణు - సర్వవ్యాపకుఁడగు భగవంతుని; ధరిత్రి = భూమి (శర్తృపదము) నారీజనోచితంబుగ = స్త్రీలకుఁదగినరీతిగా; మ్రొక్కెన్. అలం. పరికరము. 1. ట. హరిది, 2. 6. నమరు. చ. నలరు. =<noinclude><references/></noinclude> 4zoahbafo09ch48uvnca34ylmr4746s 104 212669 554892 2026-04-28T08:00:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 181 క. మ్రొక్కి 'వినిపించిం దనమది, నెక్కొను నెగులెల్ల నేలనెలఁతుక కన్నీ రొక్కొక్కబొట్టు మెఱుఁగుఁ, జెక్కుల విడిగజాఱఁ గోరఁజిమ్మంచు హరికిన్, 169 టీక. నేల నెలఁతుకు భూ...' 554892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 181 క. మ్రొక్కి 'వినిపించిం దనమది, నెక్కొను నెగులెల్ల నేలనెలఁతుక కన్నీ రొక్కొక్కబొట్టు మెఱుఁగుఁ, జెక్కుల విడిగజాఱఁ గోరఁజిమ్మంచు హరికిన్, 169 టీక. నేల నెలఁతుకు భూదేవి; తనమని కరమనస్సులో; న్కెను - పాదుకొనియున్న: నెగులెల్ల = దుఃఖమునంకటిని. క. బలువ్రేగునొప్పి నిమై, నిల పలికిన పలుకుకతన హృదయముగలఁ గె నఖినోదరునకు విలయా, నలయాతాయాతచలిత నీకధివోలెన్. 170 టీశ. బలువ్రేగునొడిక్ = అధిక భారమునగు బాధచే; ఇమై = యుక్తమై - స్పష్టమై ఇల పలికిన పలుకు కత భూవేసి పలికిన మాటలవలన; నలినోవరునకు - పద్మనాభుడగు విష్ణునకు; నీకథినోలెజ్ = ప్రళయకాలము గాలి యొక్క రాకపోకల (ప్రసారణములన) వలన చలించు సముద్రమువలె, హృదయము; కలఁగెజ్ కలఁకపడెను. అలం. ఉపమ, విలయా...... ఇవ్విధంబున నమ్మదు ముథనుండు వసుంధరమీఁదంగల కనికరంబునం దరంగితం బగు సంతరంగంబు తదభిరక్షణంబున కభిముఖంబుఁ గావించి యటమున్న యకాండ ప్రళయంబగు పుండరీకుతపోదహనంబు దురవగాహంబును, ద్రి భువన 'దాహదోహళంబు నగునని విన్న పంబునేసి డానీయున్న బిరించిం గించిత్ప్రహ సీతాననుండై కనుంగొనుచు. 171 టీ. . అమ్మధుమధనుండు = మధురాక్షసుని చంపిన ఆ విష్ణువు; తరంగితంబగు - పొంగిపొరలిన; అంతరంగంబు = మనస్సు; అభిముఖంబు = ఎదురైనది - అనుకూలమైనది; ఆఁటమున్న - అంతకుఁ బూర్వమే; ఆకాండ ప్రళయంబగు = కాలము కాని కాలమునఁబుట్టిన ప్రళయమైన; దురవగాహంబును = తెలిసికొన నసాధ్యమును; శ్రీ భువనదాహదోహళంబును = ముల్లోకములను గాల్ప సమర్థమైనదియు; కించిత్ప్రహసీతాననుం డై = చిరునవ్వుతో ఁ గూడిన ముఖము కలవాఁడై. = సీ. ళాంబరీకచ్ఛ వేళ్వరకంఠసందీప్తతాపింఛవల్లీ మతల్లి యనఁగఁ బవనపారణపతి స్ఫాటిక స్తంభజంభద్విషణ ణీ సాలభంజి యనఁగ సవనవ రాహదంష్ట్రాఖని త్రస్తోత కనకాక్ష ఘనకాల ఖండ మనఁగఁ గకుబంతకరివరస్కంధసింధుద్వీప సాంసారికాసితహంసి యనఁగ - తే. భూరిభూభృచ్ఛిభోద్యన్మయూరి యనఁగ, నృశుభగీరథభరతాది నృపభుజాగ్ర ఘటిత కాలాగ రుస్థానకం బనంగఁ, దగువసుంధరఁ గృపబల్కు దైత్య దేని. 172 టీక, శాంబరీ, మతల్లి - శాంబరీకళ్ళ పేశ్వర - కపటకూర్మముయొక్క కూర్మరూపుడగు విష్ణునియొక్క; కంఠ = మెడపై; సందీప్త = ప్రకాశించునట్టి; తాపింఛ వల్లీమతల్లి - చీఁకటి మాని చెమ్మ: సాలభంజిక - పవన పారణవతి - గాలియే ఆహారముగాఁ గల పాములకు రాజైన ఆనంతుడను; స్ఫాటిక స్తంభ = స్ఫటికమయమగు స్తంధమునందలి; జంభద్విమణ ణి సాలభంజిక - ఇంద్ర నీలములతో చెక్కిన బొమ్మ; [సాలభంజిక - పుత్తడిబొమ్మ' అని పూర్వటీక) ననన ఖండము - సవనవరాహ యజ్ఞ వరాహమూర్తియొక్క; దంష్ట్రా ఖని శ్రీ = కోరయను గొడ్డలిచేక; ప్రోత = గ్రుచ్చబడిన; కనకాష్ మన కాలఖండము = హిరణ్యాయని తారిజము; కకుబత చివ నుండు గొప్ప గజముల యొక్క - దిగ్గ జముల యొక్క; స్కంధ = 1.క. నిన్నుతిం చ వినిపించి. 2. క. దిగ. చ. డిగ. 3. 5. ట. కండ. " దిక్కుల హంపి కకులం శకరివరది స్కంధ భాగముల రెడి; సింధుద్వీప చ. గొవ్వి 4. ట. దోహలంబు,<noinclude><references/></noinclude> nofofl56qijwdqj9pve47q8zfuhpsht 104 212670 554893 2026-04-28T08:00:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '182 పాండురంగమాహాత్మ్యము వీఁటిదిల్బబయందలి; సాంసారి కాసికహందీ పురముగా నున్న నల్లని యాఁడుహంసః భూరిభూభృత్పి భోద్యన యూరి=గొప్ప పర్వతముల శిఖరములపైఁ దిరుగు నాఁడు నెనులి; [విస్త...' 554893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>182 పాండురంగమాహాత్మ్యము వీఁటిదిల్బబయందలి; సాంసారి కాసికహందీ పురముగా నున్న నల్లని యాఁడుహంసః భూరిభూభృత్పి భోద్యన యూరి=గొప్ప పర్వతముల శిఖరములపైఁ దిరుగు నాఁడు నెనులి; [విస్తారమయిన కొండల రెడీ శిఖలం పుట్టుచున్న అఁడు నెమలి' అని పూర్వటీక. ఇది అననుగుణము] నృగుస్థానకంబు నృగుఁడు, భగీరథుఁడు' భరతుఁడు మొదలగు రాజులమూఁపులనయి నున్న నల్లని యగురు మొదలగు వాని భూఁత; (ఇవి * యన్నియు భూమికి విశేషణములు.) వసుంధర భూమిని గూర్చి; దైత్య భేది విష్ణువు. ఆలం, ఉత్ప్రేడ. శా, ఓ యంభోరుహపత్ర నేత్ర ! మది నీయు ద్వేగము మాను డై తేయ ప్రాయనృపాన్వవాయములు మర్ధింతు భవద్భారముఁకో బాయం ద్రోయుదఃఁ జేయుదు సుఖులగా మద్భక్తియు కొత్తుల మాయమానుషమూర్తినై పొడమి నానావి క్రమ క్రీడలన్, " 178 ఓ అంభోరుహవత్ర క్షేత్ర ! = తామరపూవు రేకులవంటి కన్నులుకల ఓ భూదేవీ! మది" మనస్సులో; ఈయుద్వేగముతో" ఈ యలజడిని; జేయ ప్రాయనృ సాన్వ నాయములకొ" = రాక్షన సమానులగు రాజులవంశములను; మర్దింతు సంహరింతును; భవద్భారము నీలరువును; ప్రాయం పోఁగొట్టుదును; మాయామానుషమూర్తినై 'మాయవలన మనుష్యుడనుగా; పొడమి = పుట్టి, = = శిఖరములనెడి; నీ క్రూరాసిధారావిదారితద్విపకుంభకూటము కాముక్తిగోస్తనములఁ బటుగ దాపాతనిర్భగ్న సై ంధవశింత్య్ర వద స్ర కుంకుమ స్థానకముల శరలూనరథ కేతు 'సౌవర్ణకింకిణీకుసుమగుచ్చచ్ఛటాగుంభనముల ముసలమద్దితపదాతిసహ ప్రభూషా నవీన రజ పటీ వేల్లనముల తే. విజయలక్ష్మికి నైపథ్య విధవ మొసఁగి, చటుల రోషకస్థాయి తాళయనిరోధి యూథమథన క్రియా హేతు యుద్ధ కేళిఁ, దేలి నీకిత్తు నానందమే లతాంగి ! 174 టీక- క్రూరాని... గోస్తనముల క్రూరాసిధారా - వాడియైనక త్తియంచుచే; నిదారిక నఱకఁబడిన; ద్వివ ఏనుఁగులయొక్క; కుంభ కుంభస్థలముల యొక్క కూట ముక్తారుణ్ణి = ముత్యముల చిప్పల చేనైన; గోర్తనముల '= నలుబదిపేటల ముత్యాలహారముల చేతను; ఓటు. స్థానకములకొనటుగదా పాఠ బలిష్ఠముగు గద దెబ్బచే; నిర్భిన్న = పగులఁగొట్టంబడిన; సైంధనశిరః = గుఱ్ఱముల తలలనుండి; ప్రవత్' కాశించున్న; ఆగ్ర రక్తమును; కుంకుమ స్థానకము కుంకుమపుఁబూఁతలచేతను; శరగుంభనములర్, శరలున ఆ బాణములచేఁ కొట్టబడిన; రథ కేతుసౌవర్ణకింకిణీ జ రథముల జెండాలకుఁగల బంగారు చిఱుగంటల నెడి; కుసుమగుచ్ఛచ్ఛటా గంభ నములతో" = పూలగుత్తుల గుంపుల తూర్పులచేతను; ముసల .. వేల్లనములు - ముసలమర్దిక జమునల మను నాయుధములచే మర్దింపబడిన; పదాతిసహస్ర = వేల కొలఁది నున్న భటులకు; భూమి నగయైన; నవీనరజః = క్రొత్తమము అనెడి; పూవేల్లనములకా మేలిమునుఁగులచేతను; వైవిధ్యవిధ చము = అలంకారసంపదను; ఒసఁగి = ఇచ్చి; చోటులు...... కేళిక్షా - చలించుచున్న రోషమునే శత్రువులగుంపుయొక్క సంహారమునకు కారణమైన యుద్ధవిహారమున; లతాంగి!; ఏ = నేను; . నీకు; ఆనందమిత్తుకో" = సంతోషమును గలంగఁ జేయుదును. శత్రువులను సంహరించి నీ బరువు తగ్గించెదననుట,] 05- - . . . = = .1. చ. ద్భాగమున్. 2. చ, స్థానకములు. 3. చ. పటా, 4.క. మోలతాంగి చ॥ మే<noinclude><references/></noinclude> 72ymcabtdtlsh895e99zojzle4kkd1o 104 212671 554894 2026-04-28T08:01:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 188 వ, మత్కృతంబులు, రుదీయరచితంబులు నగు నగణితాహవ క్రీడనంబుల సక్రోధ విరోధివధం 'జొనరించి తదీయ కంఠనాళక రాళరుధిరథారాసారంబులు నీకుం దాపోపశమనం బాపాదించెదం బాపకారి...' 554894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 188 వ, మత్కృతంబులు, రుదీయరచితంబులు నగు నగణితాహవ క్రీడనంబుల సక్రోధ విరోధివధం 'జొనరించి తదీయ కంఠనాళక రాళరుధిరథారాసారంబులు నీకుం దాపోపశమనం బాపాదించెదం బాపకారి నిరసనంబు నాకు నవశ్యకృత్యం బగుట యెఱుంగ! యుత్తరంబగు భవద్భాకంబు తొలఁగించుటయ కాదు సముత్పా దిత త్రిభువనోపప్ల వంబగు పుండరీక తపోదహనవిహారంబు వారించు తలంపు నున్న యది యిన్న లువ యిప్పు డిట మున్న తన్నిమిత్తం బని పనివిన్న వాడ, యెన్నిక దినంబుల నిన్నియు శభోదక్కంబు లయ్యెడు నని పుడమిఁడఁతియడ లుడిపి సగౌరవంబుగా వీడుకొలిపి యప్పరమపురుషుం డంతజ్ఞానంబు నొందె; శతా నందుండును సానందంబుగ యథాస్థానంబునకుం జనియె నిట్లు. = 175 టీక. మక్కృతంబులు = నాచేఁ జేయఁబడినవి; ; మదీయ రచితంబులు నా చేఁదొలుత కల్పించు బడినవి; ఆహవ క్రీ డనంబులన్ = యుద్ధపుటాటలందు; నక్షో ధనిరోధివధంబు ఆ కోపముతోఁగూడిన శత్రువుల సంహారమును; ఒనరించి = చేసి; కశీయ.సారంబులన్ = వారిగొంతు శ్రీ పులందలి భయంకరమై ఎడతెగని రక్తధారలచే; తాపోపశమరంబు జనీ తాపము వేడిమి) చల్లారుటను; అపా - - కలిగించు కలుగఁ జేసెదరు; పాపకారినిరననంబు = దుష్టజన ళి క్షణము; ఆవశ్యకర్తవ్యంబు = ప్రధా నముగాఁ జేయఁదగినది; ఉ త్తరంబగు - మిక్కిలి అధికమైన; భవద్భారంబు = నీబరువును; సముత్పాదిత శ్రీభుషనోపర్ణవంబగు = పుట్టింపఁబడిన ముల్లోకముల యుపద్రవము కల; పుండరీకతపోదహనవిహారంబు= పుండరీకమహర్షి తపస్సువలనఁ గల్గిన చిచ్చు యొక్క వ్యాప్తిని; వారించు = పోగొట్టు; ఇన్నలువ నాలుగు మోములు గల యీ బ్రహ్మః పనివిన్నవాఁడు = ఆజ్ఞానువర్తియై యున్నవాఁడు; ఎన్ని కఠినంబు లక్ లెక్క పెట్టఁదగిన రోజులలో కొలఁదిదినములలోనే; శుభోదర్కంబులు = నవి సానుకూలములు; పుడమిపడఁ తియడలు = భూదేవి దుఃఖముకు; ఉడిపి - పోగొట్టి: వీడు కొలిపి ఆ పంప్కి అప్పరమపురుషుండు - ఆవిష్ణువు; శతానందుండును - బ్రహ్మయును. ఆ, పుండరీకుతపము భూదేవీభారంబు, ఫలము నందఁ జేయఁ దొలఁగఁ ద్రోయఁ గోరి మర్త్యుఁడయ్యె శౌరీ ; పరార్థమై, పురుషవరులు వికృతి: బొరయు టొప్పు, టీక. శౌరి జ విష్ణుపు; మర్త్యుఁడు = మనుష్యుఁడు; పరార్థమై = ఇతరులకొఱకు; పురుష పరులు = మహాతులు; వికృతిక్ వికారమును మార్పును; పొరయుట = - = తగును. అలం. శ్రమము, అర్థాంతరన్యాసము. - అ శ్రీకృష్ణావతారచరిత్రము పొందుట; ఒప్పుకో = సీ. వసుమతీ భారని ర్వాణోద్యక్తుడు వర్ధితయాదవాన్వయన యోధి దేవకీవసుదేవ శేవధి నందమందిర రసాలా వసపరభృతంబు పూతనా ప్రాణసంఘాత వాతూలాహి శకటాంగవిఘటనచటులబుద్ధి సమదతృణావర్తసంచర్తసమవర్తి పాతికార్జున పాదపద్వయుండు' తే. వత్సహృత్సాయకం బభివ్యధితబకుఁడు, మర్ది తాముండు కాళియమాన భేది నిష్టురానిలపొరణనైష్ఠికుండు, కృష్ణుఁ డాశ్రితలోక వర్ధిష్ణుఁ డలరు. 177 1. చ, బాధ. 2. శార. 3. క. యుత్తరం. చ. యుత్తరంగం. ట. యంకరంగం. 4.క. పరమ చ. యవ్సరము. 3. క. పౌరయు, 6. చ. సొరసా,<noinclude><references/></noinclude> g94k3nb5wpjodimx3del48zmiulqrlp 104 212672 554895 2026-04-28T08:01:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '184 = పాండురంగమాహాత్మ్యము . - టీశ. పసుమతీ...... ద్యక్తుండు భూభారమును తగ్గించుటయెడఁ బ్రయత్నించువాఁడు। వర్ధిక.....వయోధి = యాదవుల వంశ మను సముద్రమును వృద్ధిఁబొందించువాఁడు యాదవవంశ మను...' 554895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>184 = పాండురంగమాహాత్మ్యము . - టీశ. పసుమతీ...... ద్యక్తుండు భూభారమును తగ్గించుటయెడఁ బ్రయత్నించువాఁడు। వర్ధిక.....వయోధి = యాదవుల వంశ మను సముద్రమును వృద్ధిఁబొందించువాఁడు యాదవవంశ మను సముద్రమునకు చంద్రుఁడైనవాఁడు; దేవకీవసు దేవ వధి - దేవకీనను దేవులకు (తల్లిదండ్రులకు) నిధి యైనవాఁడు; నంద... పరధృకంబు నందుని యిట్లను తీయమామిడిచెట్టున నివసించు కోకిలము - భూతనా...... లాహి = పూతన (అను రాక్షసి) యొక్క ప్రాణవాయువులకు పాము; శకటాంగ... ...800 = శకటాసురుని దేహముకు విరుచుటయందు కదలాడు బుద్ధికలవాఁడు - శకటాసురుని సంహరించినవాఁడు; సమద సమవర్తి m మదించిన తృణావర్తుఁడను రాక్షసునికి ప్రళయమునందలి యముఁడైనవాఁడు; పాతీశా...... .. ద్వయండు పడఁగొట్టఁబడిన రెండు తెల్లమద్దిచెట్లు కలవాడు. వత్సహృత్సాయకంబు = వత్సాసురుని హృదయమునకు బాణమైనవాఁదు; అభివ్యధితటకుఁడు = బకా సురుని బాధించి (చంపి)నవాఁడు; మర్దితాముండు - అఘాసురుని చంపినవాఁడు; కాళియమాన భేది = కాళియుఁడను పాము గర్వము నడఁచినవాఁడు; నిష్టురా నైష్ఠికుండు = క్రూరమైన దవానల మును భక్షించునట్టి నియమము కలవాఁడు - ఆశ్రితలో కవర్ధిష్ణుఁడు = తన్నా శ్రయించిన ప్రజలకు వృద్ధిని కలుగఁ జేయువాఁడైన కృష్ణుఁడు - కృష్ణావతారము; అలరు ప్రకాశించును. ఆలరి, . నీ కనుగట్టి గాంగేయ 'గర్భ డాఁ గురుమూత లాడించె వత్సాపహరణ వేళ నాలమందలఁ బ్రోవ శైలి మెత్తెడి పూన్కి.. గేలిమై కందుక క్రీడ సలీ వెం బాటించెఁ గంబాలయాఁట రాస క్రీడ నాభీకభీరుమధ్యాంకపాళి వెలయించె యక్షవిహరణం బలకాధి రాజకింకర శిరోరత్న రాజిఁ తే. దన్ను బిల్లాడె సంగుష్ఠ దళిత సర్ప, తను సుదర్శన నామవిద్యాధి రేంద్ర కఠినజరగచ్ఛలమున సగ్రజుఁడుఁ దాను, నందసూనుండు బృందావనంబునందు, టీక. నందసూనుఁడు = సందుని (పెంపుడు కొడుకైన శ్రీకృష్ణుఁడు; వత్సాసహరణ వేళ దూడలను ఆపహరించుకొని పోయినపుడు; కనుకట్టి - ఇంద్ర కాలవిద్య నుపయోగించి మాయచేసి; గాంగేయగర్భు = హిరణ్యగర్భుఁడగు బ్రహ్మను; డాఁగురుమూఁత లాడించె" M కన్నులుకప్పి ఆడు ఆటను ఆడించెను. (బ్రహ్మ యొకప్పుడు శ్రీకృష్ణునిఁ బరీక్షింపఁగోరి, మందలోని గోవత్సముల నన్నింటిని మాయముచేసిను; అపుడు శ్రీకృష్ణుఁడు తానే గోవులుగను, వత్సములు గను మాఱి బ్రహ్మను విశ్రాంతుని చేసెను.) ఆలమందలల - గోగణమును; తైలము = గోవర్ధన పర్వతమును; కేలిమై విలా సముగా; కందుకశ్రీ డసల్ఫేజ్ = బంతియాఁట యాడెకు బంతివలె నా కొండను సునాయాసముగ నెత్తెననుట. శ్రీకృష్ణుఁడు తన పూజ నాటంక పఱచెనని కోపించి దేవేంద్రుఁడు గొప్ప వానలను కురి పించి గొల్లలను బాధింపఁగా కృష్ణుఁడు గోవర్ధన పర్వతము నెత్తి, దానిక్రింద వా రందఱును సుఖముగా మండునట్లు చేసి వానిని రక్షించెను + ] రాస క్రీడ - రాస క్రీడయందు; అభీర ధీరుమధ్యాంక సా?! గొల్లపడుచుల కౌగిలింతలయందు; కంబాలయాఁటక్" ఆ స్తంభములనడుమ నాడు నాఁటను; పాటిం శి ఆ జరి పేరు ఈయాఁటయందు స్తంభములను గౌఁగిలించుకొనుట యుండుట నీకఁడు గోపస్త్రీల కౌగిళ్లఁ జేలియాడెనని గ్రాహ్యము. అలకా...... రాజీక్ - అలకాధిపతియగు చేరుని సేవకుని శిరస్సునందలి రత్నములచే; యథావనిహరణంబుక్, వెలయించె కో ఆ కుబేరాక్షమను బాఁడెను; నందనూనుండు - కృష్ణుఁడు - తానును, అగ్రజుఁడు = బలరాముఁడును; బృందావనంబు నందుజ్; అంగుష్ఠ . . . . . . శనుకో" an కాలిబొటన వ్రేలితోఁ జిమ్మఁగొట్టఁబడిన పాము దేహము కల వాఁడైన; కఠినజతరచ్ఛలమున" - కఠినమైన దేహము మిషతో తన్ను బిల్లాడి తన్ను బిళ్లయను నాఁట నాడెను (తను పైకివచ్చిన సుదర్శనుని సంహరించెననుట.] = 1. ట. గర్భుడు గడమూశ. 2. చ. నక్షాష్. 3. చ. రేంద్రు).<noinclude><references/></noinclude> 0yqdz1rng8gaqrtsmdlennx31blzfpp 104 212673 554896 2026-04-28T08:01:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 185 ఈ మీఁదఁ జెప్పఁబడిన దొంగిలి మూఁత, బంతియాఁట, స్తంభాలయాఁట, సొగటాలయాఁటి, తన్ను బిళ్లాఁట పిల్లలు చిన్న తనమున నాఁడునట్టివి. ఈ శ్రీ రాధా జేపీ చరిత్రము వ. ఇవ్విధంబు...' 554896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 185 ఈ మీఁదఁ జెప్పఁబడిన దొంగిలి మూఁత, బంతియాఁట, స్తంభాలయాఁట, సొగటాలయాఁటి, తన్ను బిళ్లాఁట పిల్లలు చిన్న తనమున నాఁడునట్టివి. ఈ శ్రీ రాధా జేపీ చరిత్రము వ. ఇవ్విధంబున నమ్మడు కైటభవిరోధి మాయామానుషవిగ్రహంబు నంగీకరించియు నమానుషంబులగు విక్రమ శేషంబులం బ్రవర్తించుచుండె నంత నఁట మున్న యవ్వెన్నునకు మనః శ్రీణనంబుఁ గావి: పం దలంచి విరించి నిఖిలభువనమోహిని యగు నొక్కశ క్తిం 'బుట్టించుటయు నమ్మత్తకాశిని తదా దేశంబున నందు శివ అంది యగు శతగోపుం డను గోపాలునడం గూరిమిపుత్రియై పెరుగుచుండె నంత దం తావళమరాళశిఖావళగమనంబులు గమకంబు గమకుం దోడ నగుచు నిగుడు నడ వదులం ఔడంగారి బంగారంపు మెట్టకెందములకు నెత్తుకుంబొత్తు చుట్టంబులనం జూపట్టు చిగురుటడుగులును; దారలో గాక వంబును, ముత్తి మంబులో గ్రాం పళు కును, జంద్ర మండలఁబు సఖుడలారణ్యంబును నేవగించు చరణ నఖరముకురం బులును; మకరధ్వజశరధిశాలిగన గోవుచ్ఛ కాహళా సందర్భంబుల సౌభాగ్యంబు నావరించుచిఱుతొడలును ; 8వలు పతనంబులు సలపందనంబులు నిద్దంపుఁదనంబులు తద్దయుం Kలిగి కరికరాకారంబులై కంథనిభంబులై కనకకదళీ మృదులంబులునైన పెందొడలుకు; కరటి? 8 ఠివంటును కథాంగకదూ ధురంధరంబును 10 బులిన ఘనంబు నగు జఘనంబును;"నావర్తవర్తులంబును, నితాంత పున్నాగలతాంత కాంతంబును నతిగఁభీ గంబునగు నాభిసవరంబును; నసితబిలేశయ జాలకంబునకు నేలికయై, చలిచీమచాలునకుం బోలికయై, శ్రీవాలపల్లికిం దల్లియై చెలువారు నూఁ గారును; 15 నా గడపలం గడచి వైచి వీచీ రేఖలం బోఁ ద్రోచి కుసుమనా కాచుకేళాకుళం గల జాళు వ్యాసోపానః బులఁ బ్రతిఘటించు త్రికళి 147 విభాగంబునఁ; 18గమలకోరక కనకకలశకరికుంభ ప్రముఖంబులగు సుమా ద్రవ్యంబుల క్రొవ్వడంచి పంచాశించి పిక్కటిల్లి పెరిగి నిక్కి కక్కసించి కవజక్క వలఁ చెక్కు వలలం బెట్టుచుఁ జూపట్టి దోర్మూలకూలంకషంబులగు కులికుచంబులును, బ్ల క్షకల్లచపల్లభంబును 2జవేట పుటపరిస్ఫుటంబును నగు వేదీమధ్య విభమధ్యను; ఫణిఫణాఫలశ భాసురంబు లును "దాంబూలీవళతరుణంబులునునై నిగనింత గడుం దెగడు శరమూ లంబులురు ; గందర27 కళల చెన్నునం బూవు ఒత్తుల యెత్తున సోగతీగల బాగున 1. చ. వెన్నునకు 2. కబుత్తెంచు. చ. బుట్టించు. 8. చ. నురంది. శ్రీ. క. గౌరవ, చ, గౌరవ, 5. చ. త్తళుకు. 6. క. చంద్ర. 7.క. నఖ. చ. నఖన. 8. చ. లో ఇది మొదలు 'తొడలును, పఱకు లేదు. 9. క. నిద్దంపు. 10. క. పులిన. 11. క. ఆర్హర్త. 12. చ. 'పున్నాగలతాంక లేదు. 13. క. అసిత 14.టి. కాలకం. క. బాలి. 15. క. అగడవు. చ. నాగ డపు, గదియనైచి). శ.ర, 16. క. సోబనంబు. చ. సోపానంబు. ట. శోభనంబు . . సోపనం, సూర్య. 17.శ. విభాగంబులుకు. చ. భాగంబును 18.8. కమల. 19.చ.లకు. 20. క. విచారించి, చ, ట, పచారించి. 21.8. చెట్టు, 22. క. ప్లవ. 23. క. చపేట. 21. క. తాంబూలీ. 25. చ. ట. అగటుం. 26. క. కందర్ప, 27. కళల చట. కళల, క. పాండురంగ 24<noinclude><references/></noinclude> afczcquv5o4dfzhtolvefwcy6c8frcb 104 212674 554897 2026-04-28T08:01:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '186 పాండురంగమాహాత్మ్యము 7 వాలారు జంబులును ; గలువ జేకుల చెలువున జోకమీఱు కొనగోరులును; 'బవడంపు జివురులపగిదిఁ గల రక్తాంగుళి ప్రవాళంబులునుం గలిగి నెత్తు రుట్టిపడు కరతలంబులును ; '...' 554897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>186 పాండురంగమాహాత్మ్యము 7 వాలారు జంబులును ; గలువ జేకుల చెలువున జోకమీఱు కొనగోరులును; 'బవడంపు జివురులపగిదిఁ గల రక్తాంగుళి ప్రవాళంబులునుం గలిగి నెత్తు రుట్టిపడు కరతలంబులును ; 'గంబు బిబ్బో కాపహంబును గ్రముకో ఫల కమనీయంబును గోమలాంశుమత్ఫలాముకుళ మోహనంబు నగు కంధరాభోగం బును ; సమిశ్ర 'టఫలద్వయశోభాద్వైతనిబిడం బగు చిబుకంబును ; 10జ క్కెఱి ల ధిక్కరించి తేనె బంబోనాడి చెఱకు సంబులు నిరసించుచు మధురిము ననరు నధర బంధుజీవ ప్ర సూనంబును; మొల్లల నుల్లసంబాడి యాణిముత్తియంబుల ను తరించి సుధాబిందువులఁ బలువరుసల సరసంబులాడు పలువరుసయః; సంధ్యారాగరంజికం బగు కళారాజ రేఖపొత్తు వడయు నుత్తరోష్టపుటంబును; బరిస్ఫుటనాసికా సుగంధనిశ్శ్వాసధారాధోరణీనిశిత మార్గంబు నుంబోని యయ్యూర్టో వబింబ మార్గంబునుంబోని యయ్యూర్ట్వోష్ణబింబ ఫలంబుమీఁది నిన్న భావంబును; సూనసాయకు దోనివిల్లును 14 బల్లవకరవాలు లాంగలాయుధంబును సామివికసిత చంపకకోరకంబును నువ్వుఁ బువ్వును నవ్వుచు నివ్వటిల్లు నుల్లక్షిత వాసి కాశిఖరంబును; 16 సీతిమయూఖ రేఖా సఖంబగు నొసలును; నింబకిసలయంబుల 17కవినయం బొందించు ముక్కును; నరంటి 18 మొక్క మొదలి యాకు డెక్కల నెక్క సక్కెంబు సేయుచుఁ గాయజు సింగిణులవంగడంబగు నెల వంక కన్నుబొమలమలును 20జఠోరంబుల ప్రకారంబును జేరలతీరును సావ సంబుల దారసంబును మీలమేలును 'మెఱపులయొఱవును మరుతూపులతోవురు నుత్ఫలంబులయొప్పును "గైరవంబుల గౌరవంబును నేణ నేత్రంబులపై చిత్రియు విస్తూ త్రితంబులు గావించి మించి శ్రవణపుటకూపపతయాళువులగు విలోల విలోచనంబులును; దర్పణంబులదర్పంబును సరోజంబుల యోజయు సుధాకల శంబులవిలసనంబును నంబు రుబింబంబు మదంబునుం బోషించియు న శేషకళా కలాపపాణింధ మస్వర భాస్వరంబగు వదనవలయంబును ; శ్రీ కారంబులజోకయుఁ దొమ్మిదింటి లెక్కల యొమ్మిక యు మోదుగు విరులసిరులును 27 సరించి వాసినడ యు శ్రుతిళష్కులికలును; నిష్కలంకంబులై నిబిడంబులై నిద్దంబులై నీరంధ్రం బులై నీలంపు గుంపుల సొంపు లామతించు మంచి నెఱుకురులునుం గలిగి వలరాజు నెత్త పలక తమకునం గనుపట్టు వీఁపున నేపారి యా పారిజాతామోద మేదుర విలాసంబుల 294-సిల్లు వెండియు, 179 1. చ. భుజ. 2. భుజు, 3. క. కలువ. ఉ. క. భవడు. 3. క. కంబు. 6.చ. బింబోళా 7. క. క్రముక . 8. క. తరు,చ. ఫల. 9. క. కోమలాం. 10. క. చక్కె0. 11. చ. నించుచు 12. నరనంచాడు. చ. ట. నరసంబులాడు. 13. 1. వరి. 14. శ. పల్లన. 15. చ. చర్చక. 16.ఈ. శీత. 17. చ. ట. కవనలం. 18. ట. మొగ్గ. 19 చ. సింగిణివంగడం. 20. క. చకోరం. 21. చ. ట. గౌరవంబును. 22. శ. తైరవం. 23. చ. గారణంబును. 24. క. మించు, చ ట మించి 25. చ. మహంబుము. ట, బింబంబుము. క. బింబంబులను. 26.చ. లను 27. బ్పోన, 28.చ. రో, 'లేదు, * శ. ఈ ఠనుకు. సూర్య. తళుకు. 29.. భాసిల్లె. చ. భాసిల్లు,<noinclude><references/></noinclude> rqqv18w680wl80livuhvyvhjov4zeey 104 212675 554898 2026-04-28T08:02:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అలంకారము; నిగుడు . = తృతీయాశ్వాసము 187 - అమ్మకు కైటభవిరోధి = మధు, కైటభు లను రాక్షసులకు నగవాఁడగు విష్ణువు; మాయా మానుషవిగ్రహంబుక్ = మాయచేనైన మశువ్యశరీరమును; అమానుషంబులగు = మనుష్యు...' 554898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అలంకారము; నిగుడు . = తృతీయాశ్వాసము 187 - అమ్మకు కైటభవిరోధి = మధు, కైటభు లను రాక్షసులకు నగవాఁడగు విష్ణువు; మాయా మానుషవిగ్రహంబుక్ = మాయచేనైన మశువ్యశరీరమును; అమానుషంబులగు = మనుష్యుల కతీతము లగు; అఃటమున్న = అంశకుఁబూర్వమే - అతని యమానుష చర్యలకు ముందుగనే; అవ్వెన్ష్నునకు = ఆ విష్ణువునకు; మనః ప్రీణనఁబు ఆ మనస్సంతోషమును; విరించి = బ్రహ్మ; నిఖిలభువన మోహినీ సమ స్త లోకములు మోహించఁజేయునది; శక్తి = స్త్రీ జీవతను; ఆమ్మత్తకాశిని = ఆ యు త్తముకనిక; లేదా దేశంబునన్ = ఆ బ్రహ్మయాజ్ఞవలన; [ఇఃక్రమీఁద రాఢయొక్క యవయవములు వర్ణింపఁబడును.] దుతానిళ.......మకఁబు = విరుఁగులయు, హంసలయ్య, నేమిళ్లయు నదకల మనోజ్ఞక; తొడవు - వ్యాపించు; నడవనులన్ = గమనములచే; బెడంగారి జ అందము నిచ్చి; బంగా రంపు మెట్ట కందమ్మలను" = నేల పైఁబట్టిన బంగారు పద్మములకు; నెత్తురు బొత్తుచుట్టుబు లనికో" = రక్త సంబంధముగల, మిక్కిలిడగ్గఱి (సోదర సంబంను ఆంధువులా! యమరీతిని; కరుటడుగులురు చిగుళ్లు వంటి పాదములును; రాధిక పాదములు చిగుళ్లవలెను బంగారుపద ములపలెకు ఉన్న పనియు, అమెనడక గజాదుల నిడశతోఁబోలి యన్నదరియు భావము] తారల వారమంబుకు కథ క్రములు గొప్పకన మును; ఏవగించు = అసహ్యపడు- తిరస్కరించు; చరణన ఖరముకురంబులును అద్దములవంటి (నిగనిగ లాడు] కాలివ్రేళ్లురు; (ఆమెకాలివ్రేళ్లు చుక్కలను, ముత్యములకు, చంద్రబింబమును, అద్దమును పోలీ యున్నవని భావము.] మశర... సౌభాగ్యంబుక్", మకరధ్వజశరధి = మున్మథుని యము పొది; శాలిగర్భ = చరిఫొట్ట; గోపుర్భ, ఆవుతోఁగ; కాహళా - కా; వీనిసందర్భణుల కూర్పుల యొక్క సౌభాగ్యంబుకో చక్కఁదనమును; ఆపరించు ఆక్రమించుకొన్న; చిఱుతోడలుచు = పిక్కలును; [రాధిక పిక్కలు దున్మథుని యములపొది మొదలగువానివలెనున్న వంట] వలఁడతనంబులఁక్ జలావుగా నుండుటలురు, నలవందనము లున్ = నిద్దంపుఁదనములు - నున్నగానుండుటలును; కద్దయున్ = మిక్కిలి, కరికరాకారంబులై / వినఃఁగుతొండములవలె నున్న వేయి; కర్భనిధంబులై - మనికట్టు మొదలు చిటికెన వేలి మొదటి దాఁకఁంగల చేతి వెలుపలిభాగముతో సమానములయి; కనకకదళీమృదులంబులునైన బంగరుటనఁటిబోదెలవ లె మృదువులైన; పెందొడలును - తొడలును; [ఆమెతొడలు లావై, ఇంపై, నునుపుగలపై, వినుఁగు తొండములను, బంగారుటనఁటిబోదెలను పోలుచున్నవని భావము.] కరటిశిరః క ఠినంబును వినుఁగు కలపలె కఠినముగ నున్నదియును; రథాంగరమాధురంధరంబును చక్ర మువంటి చక్కదనము కలదియును; పులినమునంబును = ఇసుకతిన్నెవలె పెద్దదియు; జఘనంబును ఆ పిఱుదును; [ఆమెపిరుదులు చక్రమువలె గుండ్రనై, ఇనుక తిన్నెలవలె పెద్దవై, వినుఁగు తలలవలె గట్టిపై యున్న ననుట.] ఆవర్తవర్తులంబునుజునుడి వలె గుండ్రమైనదియు; నితాంతపున్నాగల శాంత కాంతంబును = లోతో త్తరమైన పొన్న పువ్వువలె మనో -హరమైనదియును; ('పున్నాగలతాంత శాంతంబు = పువ్వువంటి మనోజ్ఞత కలది' అని పూర్వటీక.] అతి గంభీంబు = మిక్కిలి లో తైనది; నాభిసరోవరంబును = సరస్సువంటి బొడ్డును; (రాధిక నాభి సరస్సు వలే లోఁతయి, సుడివలె గుండ్రనయి, పొన్నపువ్వువలె మనోజ్ఞమై యున్నదనుట.] అసికబిలేశయజాల కంబునకు" = నల్లని త్రాచుపాముపిల్లకు ఏలికయై = పాలకమయి - • సమానమై; చలిచీమలబారునకు; శైవాలపల్లికి నాంచు తీగకు; తల్లియై = సమానమై; [ఆమె నూఁగారు నల్ల త్రాచుపిల్లవలెను, చలిచీమలబారువలెను, న్యాచు తీగవలెను అందముగా నున్నదనుట] ఆగడ వలక్, గడచివైచి - దొంతిమబ్బులను త్రోసిపుచ్చి తిరస్కరించి - (వానితో సమానమై]; వీచీ రేఖ ల కలలవరుసలను; పోఁ ద్రోచి తిరస్కరించి - సామ్యమును పొంది; కుసుమ కారాము కేళాకూళిం గల = మన్మథుని శ్రీడాసరస్సునందుఁగల; కాళు వాసోపానంబుల బంగారు మెట్లను; ప్రతిఘటించు ఎదిరించు - పోలు; త్రివళీ విభాగంబును - కడుపుమీఁది మూఁడు మడతలును; [రాధాదేవివళ్ళి శ్ర యము దొంతి మేథుములను, ఆలలను, శ్రీ దాసరస్సునకుఁగల బంగారుమెట్లకు పోలి యున్నదని భావము.) కమల..... ప్రముఖంబులు, అగ తామర మొగ్గలు, బంగారుకలకములు, ఏనుఁగు కుంభస్థలములు . = . 33 . - P చలిచీమలచాలు<noinclude><references/></noinclude> p18n7jg1xd1m42aoau5gyqldsqz52ta 104 212676 554899 2026-04-28T08:02:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '188 = పాండురంగనూహాత్మ్యము = = . = = మొదలగు; ఉపభూద్రవ్యంబుల క్రొవ్వు = సరిపోల్చు వస్తువుల గర్వమును; ['పచారించి వ్యాపించి ' అని పూర్వటీక.) సంచారించి ఆ కుదురునిండి నెలవుకొని; పిక్కటిల్...' 554899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>188 = పాండురంగనూహాత్మ్యము = = . = = మొదలగు; ఉపభూద్రవ్యంబుల క్రొవ్వు = సరిపోల్చు వస్తువుల గర్వమును; ['పచారించి వ్యాపించి ' అని పూర్వటీక.) సంచారించి ఆ కుదురునిండి నెలవుకొని; పిక్కటిల్లి - కదిపి; కక్కసించి = బాధించి; కబ్ జక్కవలర్ = చక్ర నాశపషీద్వంద్వమును; పెక్కు నలలజ్, పెట్టుచుక్= చాల' వలలలో చిక్కుకొను నట్లు చేయుచు - బాధించుదు; మాపట్టు - కినఁబడు; దోర్మూలకూల లకషంబులగు - చంకల వఱకును వ్యాప్తి బియున్న; లికుచకుచంబులును - గజనిమ్మ సుడమటి స్తనములును; [రాధ స్తనదులు తామర మొగ్గలు, బంగరుకుండలు, వీనుఁగు కుంభములు, చక్ర నాశములు, నిమ్మకుడ్లు అనువానిని పోలి కుదురు నిండి దంగలవలకు వ్యాపించి వ్యామ గ్రాహ్యములై సున్న పనుట.] ఫ్లష్ వల్ల పవల్లభంబురు = జువ్విచిగురు వలె మనోహరమును; చూపేటపుటపరిస్ఫుటంబుకు - చాఁచిన వ్రేళ్లుగల అఱచేతిలో భాగముపలె ప్రశా శించునదియును; పదీమధ్య నిభమధ్యంబును = యజ్ఞ వేదిక యొక్క నడిమి భాగముతో సమమగు నడుమును; ఫణిఫణాఫలక భానురంబులును - పలకవంటి పాముపడగలవలె ప్రకాశించునవియఁను; తాంబూలీదళ కరుణంబులును - లేతమల పాకులవలె లేఁశనియు అందమైనవియు; నిగనిగని - నిగనిగలాడు; పసిండి తగదు = బంగారు రేకును; తెగడు - తిరస్కరించు - పోలిన; కరమూలంబులును - కక్ష (చంక లుసు; (ఆమెకక్షలు పాముపడగలవలెను, తమలపాకులరీతిని, బంగారు రేకులవలెను ప్రకాశించుచున్న వనుట.] కందర్పక శలదెన్నునక్ = మన్మథునికొరడాలరీతిని; పూవుటెత్తులయెత్తున = పూలసరములవిధమునను; బుజ, గలిగిన - పట్రువకనము కలిగిన; జోకమీజు = ఎక్కువ అందముగానుండు; వాలారుంగొనగోరు లంకు వాఁడియైనకొనలుగల గోళ్లును; రక్తాంగుళి ప్రవాళంబులును - ఎఱ్ఱనివ్రే ర్లను చిగుళ్లు, నెత్తు పట్టి పదు = నెత్తురు గ్రక్కు చున్న- ఎఱ్ఱనైన; కరకలంబులును - అఱచేతులును; కంబుబిబ్బో కావహంబును । శంఖమునకు అనాదరము కలిగించునదియును - శంఖమురు తిరస్కరించున వేయును; ['శంఖమునకు అంద మును గలిగించునదియును” అని పూర్వటీక.] క్రముక ఫలకమనీయంబును = పోక కాయవలె అందమైనది యును; ['క్రమఃకతుకమనీయంబు=పోఁక మ్రానిమనోహరక్వము కలది అనిప్రాః కటీక] కోమలాంశుమత లాముకుళ మోహనంబు = మృదువైన యరఁటి మొగ్గవలె చక్కనైనదియును; కంధరాభోగంబురు, మెడ యొక్క పరిపూర్ణ కయును; సమిత్ర నిబిడంబు, ఆగు = కలిసి - చేరియున్న రెండు మల్లికండ్ల చక్కఁదనముచే దట్టమైనదగు; చిబుకంబును - గడ్డంబును; మధురిమక్, అమరు = తియ్యదనము కల; అధరబంధుజీవ ప్రసూనంఖును - మంకెనపువ్వువంటి పెదవియును; మొల్లలక్ - మల్లెపువ్వులను; ఉల్లనం బాడి పరిహసించి; ఆణిముత్తియంబులను గుండ్ర నిముత్యములను; ఉత్తరించి ఆ దాటి-మిత; సుభా బిందువుల = అమృతపుఁజినుకులను; పలువరసులక్ = అనేకములగు బావ: మామ, మొదలగు వాపుల చేత; పలువరుసయు దంతపంక్తియును; సంధ్యారాగరంజితంబగు - సాయంకాలపు టెఱ్ఱని కాంతిచే రంగువూయఁబడిన; కళారాజశిఖపొత్తు - కళామాత్ర పు రూపుగల చంద్రుని స్నేహమును - చంద్రుని పోలికను; వడయు = పొందు; ఉత్తరోష్ణపుటంబును = మీఁది పెదవియఁను; పరిస్ఫుట మార్గం బునుంబోని = స్పష్టముగ నున్న ముక్కు నుండి వచ్చు సువాసనతోడి యూర్పుల వ్యాపనమునకు సమర్థ మైన దారివలెశనః ('మంచివాననతోడి యూర్పుల ప్రసరణముయొక్క అడ్డములేని చుఱకుగల దారి'అని పూర్వటీక.) ఆయ్యూర్టోష్ణబింబఫలంబుమీఁది - దొండపండు వలెనున్న ఆ మీఁది పెదవి పై నున్న; నిర్ను భావంబును = పల్లమును; సూనసాయకు దోనివిల్లును = మన్మధుని అల్పమైన ధనుస్సును; పల్లవకరవాలు m చిగురు కత్తిగాఁ గల మన్మథునియొక్క; లాంగలాయంంధంబును = పుష్పాయుధంబును; సౌమినిక సీత చంపకకోరకంబుకు - నగమునిచ్చిన సంపంగి మొగ్గను ; నివ్వటిల్లు – ఆతిశయించు; ఉల్లక్షిత నాసి కాశిఖరంబును = మీఁదికి నిక్కిన ముక్కు మొనయును; సీతమయూఖ రేఖాసఖంబు = చంద్ర రేఖతో సమానమైనది; నింబనలయంబులకు" - వేపచిగుళ్లకు; ఆజనయంబు - త్రోసివేయంట. తిరస్కారము; ఎక్కఎనక్కెంబు సేయుచుకో - పరిహసించుచు; కాయజు సింగిణులవంగడంబు = మన్మ ఘని మీడ్ల సంళము; నెలవంకకన్నుబొములతో దులును = చంద్ర వంశలవలెనున్న కన్నుబొదుల చివలు; = . = = -<noinclude><references/></noinclude> hiy8as6s17nbkv2j3vpwbfwujwwswha 104 212677 554900 2026-04-28T08:02:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సారసంబుల జారసంబురు బాంబుల దర్భంబును = తృతీయాశ్వాసము 199 సారసపక్షుల అతిశయమును - గొప్పతనమును; మెఱుపులయొఱపుడు మెఱ . పుల యందమును; మరుతూపులకోపుడు - మన్మ క బాణములు విధముము; వీణక్షేత...' 554900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సారసంబుల జారసంబురు బాంబుల దర్భంబును = తృతీయాశ్వాసము 199 సారసపక్షుల అతిశయమును - గొప్పతనమును; మెఱుపులయొఱపుడు మెఱ . పుల యందమును; మరుతూపులకోపుడు - మన్మ క బాణములు విధముము; వీణక్షేత్రంబుల వైచిత్రి యుగా జింకకన్నులచ కుక్కృతియును; విసూత్రికుఖులు సూత్రములు లేనివి విఘటికములైనది - ఒక ఏర్పాటు లేనిః; శ్రవణపుటకూడ పల్లెయాశువులగు - చెవులకు నూఁతులందు వడు స్వభావముకల; దర అడ్డముల గర్వమును, ఓజయఁ విధమును; సుధాకలశంబుల = అమృక కొండ ముల; విలసనంబును=చక్కఁ డనమూరు; పెనవులందు సుధ యుండుటచే ముఖము అమృతకలశముతోఁ బోల్పఁబడెను.) అంబుకు హవి, బంబునంబును = చంద్ర బిజముగర్వమును; అశేష భాస్వరం లగు = సమస్తకళాసమూహముకు అలసించు వాక్యము యొక్క స్వరము దే ప్రకాశించునట్టి; "పాణింద మము : ఊఁదుతిత్తి" అని పూర్వటీః.] వవనవలయంబును - గుండ్రనిముఖమును; జోళ - విధము; ఆ అందమును; పోసరించి = పోకరించి అతికయించి; వాసవదయం = అందము పొందిన; శ్రుతిశష్కులికలుకు - చక్కిలములవంటి చెవులుకు; నిష్కలంకంబులై = లోభము లేనిపై; నిబిడంబులై = నింపుకలిగిన వై; సిద్ధంబులై = మురుపుగలపయి; నీరధంబులై = నందు లేనిపై ; సేలుపు గుంపులసొంపులు = ఇంద్ర నీలముల మొత్తముల యుదములకు; ఆనుతించు = పూజించునట్టి.పోలునట్టి; నెలకీ కురులుకొ - నొక్కులుగల జుట్టును; వలరాజు నెక్తవలక కలకునతో మన్మథుని సౌగటాల జిలక పారిజాతా మోద పారిశాశము విధమున; వీఁపునర్ వీఁపుతోను; విపారి = అతిశయించి; ఆ వంటి పరిమళముగల యా రాధిక; మేదురవిలాసంబుల = అతిశయించిన విలాసములతో; భాసిల్లెజ్ = ప్రకాశించెను. ఇచట 'ఆమోద మేదుర పరిమళాతిశయముయొక్క ' అని పూర్వటీక. అది అననుగుణము.] ఆ, వివిధయువతికోటి నేనుఱు సృజియించి, యవ్వధూటిఁజేయ నిజుఁడు తలంచి కేలుదోయిఁ గడుగ వ్రేళులతుద నంటు, జలకణంబులేమొ సతి'నఖాళీ. 180 జీక. అజుఁడు - బ్రహ్మ; వేమఱు = పెక్కు సారులు; వివిధ యువతితోటి = పెక్కరకముల స్త్రీలగుంపును; సృజియించి = సృష్టిచేసి (ఆమీఁదనే; అవ్వధూటిక్గా ఆ రాధాదేనివి; కేలు దోయిక్ ఆ రెండు చేతులను; సతినఖాళి - రాధ వ్రేగోడ్లు; అలం. ఉత్ప్రేక్ష, - తే, అంబుజానన మెదొడ లకఁటు లగుట, వానఁ గలిగిన లావణ్య సూనభరము వలనిపై రేకు 'లొక రెండు వ్రాలి బోర, గిలఁబడినరీతి గాళ్లు లలరు సతికి, 181 టీక, అంబుజానన పెందొడలు = రాధాదేవియొక్క ఊరువులు; ఆరంటులగుట = అరఁటి బోదెలగుటచేత; వాన = వానినుండి; కల్గిన - పుట్టిన, లావణ్య సూనధరమునలని పై రేకులు = లావణ్య మను పూగుత్తియందలి దళములు; మీఁగాళులు = పాదములమీఁదిభాగములు. [ఇచట 'వానఁగలిగిన' అనుటఁబట్టి వానవలన అరఁటులు పుష్పించు నను నర్థమును ధ్వనితమగుచున్నది.] అలం, ఉపమ, రూపమ 182 చూపులు కల రాధ క. మదిరా జంఘ లంగజ, గదబగు నూహింపఁగావు కాహళు లైన గన్నదుకువడక రిగీ పెట్టక, పదను దివిని రాగిదేణి పలుకకయున్నే. టీక, మదిరాక్షి జుఘులు - మదమును కలిగించు - మోహినంఁ జేయం యొక్క దిక్కలు; అంగజుగదలు, అగుకో - మన్మథుని గదలయి యుందును; ఊహించ చిందఁగా; కాహళులు, కావు ... బాకాలు కాఁజాలవు; ఐనక్ - బాకాలయి యుండినయెడ; ఆదుకు 1. ట. సఖాళి. 2. క. దాన.చ. వాన. 3.చ. నూయి 4. చ.ట. లైతే, లలియేనడుగు. శ.ర. 5.చ. వదుకు, 6. చ. ని. టగ్గి పెట్టడ. පත්<noinclude><references/></noinclude> jrrwcxwsw3hmjejkp5glyiwg88pewit 104 212678 554901 2026-04-28T08:03:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '190 పాండురంగమాహాత్మ్యము . నడక = ఆతుకులు లేక; గిపెట్టక - ధ్వనిచేయక; పదను దీవిసి = పరిపాకదశను సారమును ఆకర్షించి; రాగ దేఱి = ఎఱ పెక్కి, అనురాగమును పొంది; పలుకకయున్నే - (స్వరములను) పలుక...' 554901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>190 పాండురంగమాహాత్మ్యము . నడక = ఆతుకులు లేక; గిపెట్టక - ధ్వనిచేయక; పదను దీవిసి = పరిపాకదశను సారమును ఆకర్షించి; రాగ దేఱి = ఎఱ పెక్కి, అనురాగమును పొంది; పలుకకయున్నే - (స్వరములను) పలుకకుండునా? కాహళులు పదనన పడుటకు ఆతుకులు పడును - గీమనును; రాగిదేఱునట్లు చేయఁబడును. ఈ రాధికజంఘులకు అతుకులు లేవు; ఇది గీపెట్టవు. అయినను పరిపాశదశను పొంది, ఆకర్షణీయములై యున్నవని భావము. అలం. రూపకము, వ్యతిరేకము. తే, కరికరంబులు త్వదోషకల్మషంబు, నవరయి: పంగ సతియూరులై పొడమియుఁ ఋష్క రంబుల తగులంబు బూనెఁ ' జరణ, దంభ మునఁ, బూర్వ వాసన తలఁగు చెట్లు! = టీక. కరికరంగా లం = ఏనుఁగుతొండములు; క్వర్దోషకల ముబుక్ - చర్మ మునందలి కాశిన్య మను పాపమును (లేక - చర్మమునందలి దోషమైన సలుపును); ఆపనయించంగ = పోగొట్టు కొనుటకలు; సతియూరులై = రాధయొక్క తొడలయి; పొడమియుక్ = పుట్టియును; చరణదంభము నజ్ ఆ పాదములను సమున; పుష్క రంబుల తగులంబున్ = పుష్కరములతోడి (తామరపూవుల తోడి) సంబంధమును పొంచెనని యూరు పక్షమునను, తొండము చివఱఁగల యంగముల యొక్క సంబంధ మునని తొండముల పక్షమునసను అర్థము: పూ = పొందెను - వహించెను. పూర్వవాదన వెనుకటి జన్మపూవాసన; తలఁగుట, ఎట్లు? = ఎట్లు తొలఁగిపోఁగలదు? అలం. విషమము. అర్థాంకరన్యాసము. తే. చిపరుహాననకటిసీమ వృథివి యగుట నిక్క; కుటు గాక యున్నఁ బై నెలవుకొనునే? కాంచియును మధ్య మాయయుఁ గమ్రనాభి లక్ష్మీయును ద్వారావతియు సలక్షణముగ, 184 టీశ. బినరుహాననకటిసీమ = పద్మముఖియైన రాధయొక్క మొల; వృథివి = భూమి; దాని పైభాగమునందు; కాంచియును (భూమిపమున) కంచియను పట్టణమును, (కటిభష్ మున) మెల సూలును; మధ్యమాయయఁక్ (భూ, ప,) మధ్యమున హరిద్వారక్షేత్రమును, (క. స.) మాయయైన ఆకాశరూపమైన నడుమును; కద్ర నాభి లక్ష్మియును = (భూ. ప.) చక్కని నడిమిభాగపు శోభ యును, (క. జ.) చక్కని బొడ్డుయొక్క అందమును; ద్వారపతియుక్= (భూ. స.) ద్వారశయను పట్టణమును, (క. వ.); ద్వారముకలరియు సలక్షణముగళ్ - బాగుగ; సెలవుకొనుని > స్థిరమయి యఁండునా? ఆలం. రూపకము, కావ్యలింగము. . తే. సకియనాభియముననుండి జవ్వనంపు, బాలకృష్ణుండు వెడలింప బయలుపడిన కాళీయఫణీంద్రుఁ డేమొ రోమాళి మధ్య, విష్ణుపదమున ఒకణఁగినవిధముగలిగె. టీగ. వెడలింబర్" ఐ ఠంటిమి వేయఁగా; బయలుపడిన - బయటకు వెడలిన; కాళీయఫణీంద్రు జీవె! కాళియుఁడను పామోయేమో ! రోమాళి నూఁగారు; మధ్యవిష్ణు పదమునకు = నడుము ఆను నాకాశమునకు; విష్ణువుయొక్క పాదములకు; అణఁగినవిధము - లొంగినరీతి - నమస్కరించు పద్ధ తియ; కలి"K" ఏర్పడెను. అలం, రూపకము, ఉత్ప్రేక్ష ఖా. మానవతీలలామతనుమధ్యమ ను గజవైరి కుల్కి త ద్యానపరున్మదావళము యావన పుంబొదరిల్లు దూఱఁ బైఁ గానఁగవచ్చుకుంభములు కాపుగదా కుచకుంభయుగ్మకం! దౌ; నటులైన వల్ల భోనభాంకుశ రేఖలు గల్గు మీఁదటన్, 186 1. క. చరణ. స్థానఁదలఁగుఁ సూర్య.2. చ. నడిగి. డ. కడగిన. 3. క. గా. చ. ట. బై. 4. చ. నఖాంకుర. క. గల్గి. క. నణగి ట. సఖాంకుళయోగ్యత గల్లు, 5. క. మీటగున్. చ• ట. మీఁడటన్<noinclude><references/></noinclude> kc3nf39crp04utuvl63ryfcxx1jkqm7 104 212679 554902 2026-04-28T08:03:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 17 . 191 శటీ. మానవతీలలామతనుమధ్యమమ రాధికయొక్క సూక్ష్మమైన (నన్నని) ఆను; గజవై రికి = సింహమునకు; [మధ్యమునకు సింహసామ్యము కవిసమయసిద్ధము.] ఉల్కి = భయ పడి; తద్యానమురున్న దావ...' 554902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 17 . 191 శటీ. మానవతీలలామతనుమధ్యమమ రాధికయొక్క సూక్ష్మమైన (నన్నని) ఆను; గజవై రికి = సింహమునకు; [మధ్యమునకు సింహసామ్యము కవిసమయసిద్ధము.] ఉల్కి = భయ పడి; తద్యానమురున్న దావళము = ఆమె గమన (నడక) మరు దేవతలయేరుగు ఐరావతము, యావ నపుంబొదరిల్లు ఆ యావనకు నెడి పొదకుటింటిని; దూఱ- ప్రవేశింపఁగా-అందు దాఁగుకొనఁగా; కుచ కుంభయుగ్మ కంబుకంధము: వంటి స్తనములు; పైశాఖ (ఆమీదగా) అమీఁదుగా-ఆయటికి; కానఁగవచ్చు. కనఁబడుచున్న; కుంభములు, కాపుగదా! - (వీరుఁగు) ముభస్థలము లేమో! ఔక్ = ఆగురు- అవి కుంభస్థలములే; ఆటులైనర్ అట్లగుటవలని; మీరడట - ముస్త్ములదు; వల్లభశఖాంకుళ రేఖలు ప్రియునియొక్క గోళ్ల కెకి యుపశముల చిహ్నములు - నఖక్షతములు; కల్లుక్; ఆలు, రూపకము. కే. వజలు లావణ్య వారిధివలన నిగుడు, నీచిలతికలు కాంజోలు వెలఁదికేలు విపులకంకణమంగుళివిద్రుమంబు, మత్స్య రేఖాంకితము నగు మహిమశలిమీ, 137 టీశ. వెలఁది కేలు = రాధయొక్క హస్తములు; వకలు = ప్రకాశించు; లావణ్య వారిధివలన = తళుకుదనమను సముద్రమునుండి, నిగుడు - వ్యాపీచు - పుట్టు; వీచిలతికలు, కాఁటోలుక్ = తీగల వంటి ఆలలు కాఁబోలుకు; విపులకంకణము ఆ విస్తారముగు జలకణము; గొప్పదైన తికడియమును; అంగుళీవిద్రు మంబు - వ్రే ళ్లను పగడములును; ('విద్రుముబు - చిగురు, పగదము' అని పూర్వటీక. ఇంట చిగురు ఆప్రసక్తము.) మహిమ, కలిగి; మక్స్యరేఖావితము చేపలచాలు (వరుస)తో గూడినది, చేఁప రేఖలతో గూడినదియును. అగు; అలు. ఉత్ప్రేక్ష, ఉడదు. తే, ముదితకరమూలముల యొప్పు మ్రుచ్చిలించి యీకయుండిన నొక్కొ, నాళీక భవుఁడు t 1ఫణిగణంబులఁ దద్భోగపద్మరాగ యోగమున తాలు మోపించుచున్న వాఁడు. . 198 టీ. ముదితకరమూలములయొవ్వజ్ - రాధయొక్క చంశల చక్కదనమును; ముచ్చి లించి - (కర్త - ఫణిగణము) దొంగిలించి; ఈయకుండిననొక్కొ! = . ఈయకపోవుటచేకఁగాబోలును; నాళీకధవుఁడు = బ్రహ్మ; ఫణిగణంబుల = పాముల గుంపుల చేత; తద్భోగ పద్మరాగయోగమున = వాని పడగలయందు మణులు కూర్చుటచేత; తాలు - జాళ్లకు; మోసించుచున్న వాడు = మోగు నట్లు చేయుచున్నాఁడు. దొంగలకు జాళ్లు మోయునట్టి శిక్ష ప్రసిద్ధము. ఆలు. ఉత్ప్రేక్ష, లోకోక్తి. ఆ, కంబుపాణి తనకు; గాంతుఁడు గాఁగల్లు, టెఱిఁగి కఁఠకంబు నింతి బాల్చె నొక్కొ! యొప్పుగా దె యుత్తమసతులకుఁ, బతులు పూనినట్టి వ్రతము దాల్ప. 189 టీక. కంబుపాణి = శంఖము చేతియందుఁ గల విష్ణువు; కాంతుండు భర్త; కాగల్గుట కాఁబోవుటను; ఇంతి = స్త్రీ - రాధః కంఠకంబు = శంఖమువంటి కంఠమును; కాల్చేనొక్కొ!. కలిగియుండెనా యేమి? అలం. అర్థాంతరన్యాసము, ఉత్ప్రేక్ష. తే. సోదబిం బాస్య దశనవాసోమతల్లి, యొప్పు: జంద్రిక నెఱడాలు గుప్పళించి x జిలుగుఁబలుచనివాసోని శేషములకు: జెర్నొసఁగుఁగా దె యెటువంటి 'వన్నె కలిమి. టీశ. సోమ.....మతల్లి = రాధయొక్క మేలైన పెదవి; చంద్రికనిబడాలు యొక్క చక్కనికాంతిని - కుసుంభా వర్ణమును; గుప్పళించి - పుట్టించి; ఒప్పు" = వెలయును; వాసోవి శేషములకు" = వస్త్రములకు; పన్నెకలిమి = రంగుయొక్క సంపదయం; చెన్ను = శాంతిని; b - వెన్నెల 1. చ. క. ఫణంబులు, 2. చ. వదన. శ.ర. కొప్పు. 3. చ. నాలు. శ్రీ. క. కన్నె. చ. వన్నె,<noinclude><references/></noinclude> fh2309lhhc7dzu2p2l5kxxo06pr6er4 104 212680 554903 2026-04-28T08:03:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '192 పాండురంగమాహాత్మ్యము * నూకనసంపద' అని పూర్వటీక.] అలం. ఒనఁగుఁగాదె! = కలుగఁజేయును. గదా! ['కన్నెకలిమి దృష్టాంతము. నానిచి - పూఁజీ నెయందు నాన వేసి; చక్కెర మొలకలను; సుధాశాద తే, అలరుఁదేన...' 554903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>192 పాండురంగమాహాత్మ్యము * నూకనసంపద' అని పూర్వటీక.] అలం. ఒనఁగుఁగాదె! = కలుగఁజేయును. గదా! ['కన్నెకలిమి దృష్టాంతము. నానిచి - పూఁజీ నెయందు నాన వేసి; చక్కెర మొలకలను; సుధాశాద తే, అలరుఁదేనియ నానిచి మొలకగట్టి, శర్క రాబీజములు సుధాశాదభూమి భావజుఁడు విత్త మొలచిన పైరు ' నెఱ పె, రదవికాసంబు పూఁబోఁడి పెదవిపదవి, టీక. భావజుఁడు = మన్మథుఁడు; అలరుఁదేనియన్, (అట్లు నానవేసిన మొలకలెత్తుట సులభము.] శర్మ రాబీజములు : భూమిజ్ = అద్భుతముచే పదను చేసిన నేలవయి; విక్తక్ నాటంగా; పైరు - వంటయే; రదవిలా సంబు = దంతముల శోధము; పూఁబోఁడి పెదవినదవి = రాధయొక్క పెదవియొక్క సౌభాగ్యమును; నెఱ పెక్" వ్యాపించఁజేసెను. అలం. ప్రౌ T తే, దాడిమీబీజ రాజి కెందళుకు మొల్ల, మొగ్గలపిసాళమును ముత్తెముల సుపాణి తమ్మిపూవింటఁ గొలువున్న నెమ్మి వడయు, దంతురాలక సుస్నిగ్ధదంతపంక్తి. టీక. దంతు......వంక్తి = నొక్కులతోకూడిన ముంగురులు కల రాధయొక్క పలు వరుస; దాడిమీబీజరాజి కెందుకు - దానిమ్మగింజల యెఱ్ఱని కాంతియు; మొల్ల మొగ్గల పిసాళమును మల్లె మొగ్గల కాంతియు; ముత్తెములను పాణి = ముత్యముల స్వచ్ఛమైన మెఱుఁగును; తమ్మిపూవింటకొలు వున్న నెమ్మి సద్మమను సద్మమున కింజల్కముల చక్కఁదనమును; పదయం n పొందును. [రాధ దంశములు దానిమ్మగింజలయు, మల్లెలయు, ముల్తియములయు పద్మములకింజల్క ముల ముక్యములయు కాంతివలెను ఉన్న పనుట.] అలం. ఉపమ. తే. క్షీరకంఠంబు * లని బ్రహ్మవారువముల గెంటసం బాడు నడగల్లు కిసలయోపి సుస్వరము లెక్క గనునోటు! సూడ నిత్య పల్లవ గ్రాహి పాండిత్య పరభృతములు. 198 టీక. బ్రహ్మ వారువముల" = బ్రహ్మకు వాహనములైన హంసలను; క్షీరకంఠంబులని ఇంశను పాలు త్రాగుచున్నదని - జసీవని - నేర్పు లేనివని; [హంసములు శ్రీరమును త్రాగునవనుట ప్రసిద్ధము.) గెంటనంబాడు = పరిహాసము చేయునట్టి - అతిక్రమించునట్టి; నడగల్లు = నడక కలిగిన; కిసలయోష్ఠి సుస్వరము = చిగురువంటి పెదవిగల ఆ రాధాదేవియొక్క చక్కని గొంతుక; చూడజ్" ఇ එත් చింపఁగా; నిత్య తముల ఎల్లపుడును పూర్తిగాఁగాక, చివణ నందుకొను పాండిత్యముగల కోకిలములను; [కోకిలములు ఎల్లపుడుకు పల్లవములను (చిగుళ్లకు) గ్రహించి (తిని పొండిత్యమును పొందుచుండుట ప్రసిద్ధముకదా !] లెక్క వేయునోటు! లెక్క చేయునా? చేయదు. . [రాధికనడక హంసనదశను, స్వరము శోశిలస్వరమును అతిక్రమించి యున్నవని భావము.] (ఇచట 'ఓటు = ఓటమి - అపజయము; పల్లవ గ్రాహి - చిగుళ్లను గ్రహించునది - విటులను గ్రహించు నది' అని పూర్వటీక. అది అననుగుణము.] క. వదనారవిందదళమున, మృదుగతిఁ జను మందహాసమిషచంద్రిక ల వృదదంతావళగమనకు, నుదధి శయన దృక్ చకోరియుగహర్షదమఁల్, 19 *శ. ర. ములు 1. చ ల (ర) - - టి. బీర. శ. పేర, 'వెద శ.ర. నెఱపై, రద 2.క. ముత్యముల చ. ముత్తెములు, 3. క. పుద్వింట. చ. ట. పూరింట, క. సూపి..బరధృతములు.<noinclude><references/></noinclude> m28c4acvbm4orctm6luglg0pz0d4pcz 104 212681 554904 2026-04-28T08:04:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయాశ్వాసము 198 టీక. వదనారవిందదళమున = ముఖమనెడి తామరపూవు తేకుపయి; మృదుగతికా . మెల్లగా; చను - నడుచు - వ్యాపించునట్టి; మందహాసమిషచంద్రికలు - చిఱునవ్వులు నెడి సేవము గల వెన్నెలలు; ఉ...' 554904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయాశ్వాసము 198 టీక. వదనారవిందదళమున = ముఖమనెడి తామరపూవు తేకుపయి; మృదుగతికా . మెల్లగా; చను - నడుచు - వ్యాపించునట్టి; మందహాసమిషచంద్రికలు - చిఱునవ్వులు నెడి సేవము గల వెన్నెలలు; ఉద...... హర్షదముల్ = విష్ణుని రెండు కన్నులు అను చకోరములకు సంతోషమును కలిగించునవయి; అమ్మడవంతావళమనకు = గజయాన యగు నా రాధకు; [ఆనురునని శేషము.] అలం. ఉపమ, రూపకము, అసహ్నుతి. తే యువమనోజాంగల క్షేత్ర ' మొత్తరించి గరుసువడ దున్ను మదనలాంగలికు హలము కామినీమణీముక్కలుగాక యున్న నాసికాభరణపు: గఱ్ఱు నాటునోటు, 195 జిక. యువ....... .. క్షేత్రము : ము = యువసల మనస్సు గాడు మెరక నేలకు; ఒత్తరించి ఆ శ్రమించి - (మొక్కలు మొదలగువానిని కొట్టివేసి) సరిచేసి; గరుసుపడన్ = ఆనుకూలమగునట్లు - మెత్తపడఁగా ఆనుట; దున్ను = దున్నునట్టి; మదరలాంగలికు హలము = మన్మథుఁడకు కర్ష కని నాఁగలియే; కామినీ మణిముక్కు = రాధికముక్కు; నానీ కాధరణపుఁగఱ్ఱు - అడ్డగయను నాఁగటినక్కురు; నాఁటునోటు? నాఁటునాయేమి? అలం. రూపకము, కావ్యలింగము. . క. బిసకుహరజమునఁ 'బైకం, దునిమిన ధగధగ వెలుంగు నుడు రాజు క్రియ కిసలయపాణిముఖాంబుజ, మసమాయుధు 'సౌధకుంభ మై జృంభించున్. 196 టీక. చివరుహరజమున కో" " తామరపుప్పొడితో; పైకందు - పైనున్న నలుపుకు (మచ్చను); ఉసిమిన = (తోమి) తుడువఁగా; ఉడురాజు క్రియ - చంద్రు నివలె: కేసలయ పాణిము ఖాం బుజము m రాధముఖపద్మము; ఆసమా కుంభమై - మన్మథుని భవనమునిఁది కలశమయి; జృంభించు = విజృంభించును - ప్రకాశించుకు. అలం. ఉపమ. . = క ఆవృత్తోన్మీలిత రా, జీవములకు మరుపతాకజీవంబులకు జీవం జీవంబుల శా, జీవంబులు తెలువకన్ను సిరుల మెఱుంగుల్. 197 r. Sout...... Box == : రాధికన్నులకాంతులు; అవృల్లో స్త్రీలికరాజీవములకు వర్తులమయి, విరిసిన తామరపూవులకు; మరుపతాకజీవంబులకు ఆ మన్మథుని ధ్వజములగు చేయ లకును; జీవంజీవంబులకు చకోరములకును; ఆజీవంబులు . బ్రతుకు తెఱువులయినవి ఆశ్ర యి దగినవి. అలం. ఉమ. తే. ' వాసుదేవ నానాశ క్తివైభవంబు రుక్మిణీసత్యభామలో రూప రేఖ యిదియె వహియించునని నల్వ యిచిన పదునొ కొంటి లెక్కనఁ గనుబొమ్మ లువిద కమరు. = 193 టీక, వాసుదేవ...... వైభవంబుతో భగవంతుని తొమ్మిదిశక్తుల సంపదలును - (శక్తులు 9. ఇచ్ఛాశక్తి, జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, ఉత్సాహశక్తి, ప్రభుత్వశక్తి, మంత్రశక్తి, సత్త్వశక్తి, రజశ్శక్తి, తమశ్శక్తి] ఇదియె = ఈ లెక్క యే; నల్వ - బ్రహ్మః ఇడిన ఉంచిన ఏర్పణ చిన; పదుకొంటి = ఏకాదశ (౧౧) సంఖ్య యనునట్లు; ఉందుకుకో = రాధకు; ఆమరుస్. ఆలం. 1. ట, శ.ర. మొత్తరించి. 2.చ. ట.కీర్తి. 8. దగదగ. శ్రీ. శ. బివరుహ, ట|శ. ర. కిసలయ 5.శ. యువ. చ. యుథు, 6. క. తోరిలులిక. చ.తోస్త్రీలిక. 7.క. వాసు దేవాదినవ చ. వాసుదేవ "నానా. ట, వామదేవ్యాది. 8. చ. రూపు. 9. చ. వసియించు. 10. చ. పదని. పాండురంగ 25<noinclude><references/></noinclude> 76nbao6e82z5uan7kdcxmlxbbbqdoww 104 212682 554905 2026-04-28T08:04:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '194 పాండురంగమాహాత్మ్య ము మ, పడఁతి'ముఖాంశునిష్కములు భాసురవర్ణ లలాటపత్రకం D5 20ǝbex గైకొనియె నిందుఁడు న్నడో; జలజాత చుప్పు జతనంబుగఁ దీర్ప నిబల్మి నొక్కొ రడుసున నీట నెండ నిల నాఁగిన ద...' 554905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>194 పాండురంగమాహాత్మ్య ము మ, పడఁతి'ముఖాంశునిష్కములు భాసురవర్ణ లలాటపత్రకం D5 20ǝbex గైకొనియె నిందుఁడు న్నడో; జలజాత చుప్పు జతనంబుగఁ దీర్ప నిబల్మి నొక్కొ రడుసున నీట నెండ నిల నాఁగిన దూఁగిన నోర్చుచుండుటల్. 199 టీక. జలజాశము H పద్మము; ఎన్నఁడో - ఎప్పుడో - చాలకాలము క్రిందటనే; పడతి ముఖాంశునిష్కములు రాధముఖకాంతుల నేడు నాణెములను; ఇందుఁడు = చంద్రుఁదును; అద్దము, సాక్షి గాఁగ; భానురపత్రకంబు, ఇడి ప్రకాశించు వర్ణములు కల [వర్ణములు, అక్షరములు (పత్రకపక్షమున) (చందనాదికముల పూఁకలు అని లలాటా పక్షమున అర్థములు.] ముదురు అను పత్రమును, వ్రాసి; ఋణలీలక్ = ఆప్వుగా; కొనియెజ్ తీసికొనెను; అప్పు - ఆ యవ్వను; ప్రయత్నముతో ప్రయత్నించి; తీర్పనిబల్మి నొక్కొ ! = తీర్చకపోవుటచేతనైన బల వంతముచేఁగాఁబోలు! పేరడునునన్ = పెద్దబురదలోను; నీట; ఎండక్; అఁగినక్ = (బురదయందు) ఆఁటంకవఱచినను - నిలిపినను; దోఁగిన" - (నీటియందు) ముంచినను; ఓర్చుచుండుటర్ సహించు టలు; (ఇట్టినన్నియును అవ్వతీర్చని వారికి జేయు శిక్షలని గ్రాహ్యము.] ఆలం. రూపకము, ఉత్ప్రేక్ష, తే, సితకరశ్రీఁ బయోగుహ శ్రీని జేయుఁ, గాంతి మొగ మరి శ్రుతిపుటకై తనమున నలువ వ్రాసిన శ్రీకారములయుగంబు, వర్ణనాతీతరుచి మించు కర్ణ యుగళి. 200 టీక, శాంతమొగము = రాధముఖము; సీతకరశ్రీశా ఆ చంద్రుని 'శ్రీ'ని - శోధను; పయో రుహ శ్రీని = పద్మముల' శ్రీ'ని సౌగనును; చేయును+అని; నలువ బ్రహ్మః శ్రుతిపుటకైకవమున కర్ణ ములను నేపమున; వ్రాసిన; శ్రీ కారములయుగంబు = (రెండు ప్రక్కల) రెండు శ్రీకారములుగా; కర్ణయుగళి; వర్ణ నాతీతమయి = వర్ణింప ససాధ్యమయి; ఒవ్వుక్ = ప్రకాశించును అలం, ఉత్ప్రేక్ష, నీ ముఖమంబురుహమని ముమ్మకంబుగ నప్పలించు తేనియు దిండి 'లెంక లనఁగ నాననచంద్రుని యంకకర్దమ మొకకడ కోసరించిన పొడ వనంగ నధరసుధాపూరితాస్య హేమకలశి మూసిన నీలంపుమూఁకు డనఁగ వదనపద్మనిధిపై వ్రాలిన యువమనో మోహాంధకారసమూహ మనఁగఁ ఆ. గఱకుఁదనముఁ జాలఁ దఱచుఁదనంబును, నెరులసిరులు గలిగి విరుల పేరి కీర్తి బుగులుకొనఁగఁ గిసలయాధర గొప్ప, కొప్పుకప్పు మీ యొప్పుటొప్పు = అంబురుహము, అని పద్మమని; ముమ్మరంబుగన్ = దట్టముగా; అప్పళించు = కప్పు నట్టి; లేనియదిండిలెంగలు = ఈ మైదబంట్లు; ఆనన... .. కర్దమము - ముఖచంద్రుని మచ్చయను బురదను; ఓపరించిన = త్రోసివేసిన; పొడవు = రూపు; ఆధర.... కలశి = పెదవియందలి అమృతము గల ముఖ నును బంగారుచెంబును; వదనపద్మ నిధిపై ముఖమును పద్మ రూపని శేసముయిు; యువ, .. సమూహము యువకుల మనస్సులోని ప్రేమరూపమగు సజ్ఞానపుగుంపు; కఱకుఁదనము గఠినత్వ మును; ఈఱచుఁదనంబును = దట్టముగా నుండుటయు; నెరులసిరులు - 'వెండ్రు కలసంపదలంచు; వీరుల పేరికీర్తి - పూవులనెడి కీర్తి కీర్తివలె తెల్లనైన పూలు; బుగులు కొనఁగ వ్యాపించగా; కవ్వమాకాణిజ నలుపును అతిశయించి. అలం, ఉత్ప్రేక్ష. . క, వలరాజు కేలివాలుం, బలకయు బలె నలరు వేణి పాణింధమమై లలితాంగి వెన్ను పట్టియ, తళతళ మను కుందనంపుఁ దగు దెగడున్. 202 1.చ. ముఖంబు తుమ్ము... 2. చ. ముఖమని 3.చ దండి లేగలనఁగ. శ్రీ. శ.ర. లేకలనఁ 5. చ. బులుగు. 6.చ. యిప్పుడొవ్వు, క. ధళధళ.. ర. కథకళ. 7. 6. భగ.<noinclude><references/></noinclude> pu499kcfl0ztza44adaee74kj3irc21 104 212683 554906 2026-04-28T08:04:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'తృతీయా ళ్వా స ము - 195 టీక. 'వేణి రాధజుట్టు; పలరాజు కేలివాలు బలకయుఁబలే మన్మథుని చేతిలోని కత్తి, డాలు వలె; కుందనంపుఁదగదుకో నా బంగరు రేసరు; తెగడు తిరస్కరించుకు. ఆలం. ఉదను. శాఈధారళా...' 554906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తృతీయా ళ్వా స ము - 195 టీక. 'వేణి రాధజుట్టు; పలరాజు కేలివాలు బలకయుఁబలే మన్మథుని చేతిలోని కత్తి, డాలు వలె; కుందనంపుఁదగదుకో నా బంగరు రేసరు; తెగడు తిరస్కరించుకు. ఆలం. ఉదను. శాఈధారళా భువనైకమోహన: ళాహేలావిలాసంబుల రాధాకన్యక ధన్యకాంతిఁ దన కాకళా వయ్వకా రతికా గోధుగ్బాల దివ్యమూర్తి యగు శ్రీగోవిందుఁ డంభోజినీ మాధుర్యంబున 1 గ్గలించు నళిసమ్రాడాకృతు గైకొనున్ , జీక. ఈ ధారణ ఈఃధముగ; భువనైక..... వికానంబుల = = 203 ణ లోకములను మోహిందు - జేయు కళావిలాసములచే; కశరీరకా = ప్రకాశింపుగా; తద్వశాశారతి" ఆమెయెడఁగల కోరిక యందలి ఆసక్తి చే; గోధ్బులక విష్యమూర్తి గొల్లపిల్లవానిరూపున అవకరించినవాఁడు - కృష్ణుఁడు; అంభోజినీమాధుర్యంబునకున్ = పద్మముకరందమునిని; ఆగ్గలించు = ఉత్సహించునట్టి; ఆశిసమా కృతి = శు మైదరాజునాకారమును; కైకొను = గ్రహించును. అలం. ఉపము క, ఆ రాధామాధవులకుఁ, గోఁక లన్యోవ్యహృదయతోటకముల నం కూరితము లయ్యె దినమఃఖ, వారిజగర్భముల నబ్బు వాసనల క్రి యస్. 204 టీక, ఆన్యోన్యహృదయశోటరముల ఆ పరస్పరమును చెట్టుతొఱ్ఱలవంటి మనస్సులలో; అంకూరితములు = పుట్టినవి; దినము ఖ వారిజగర్భములు - ప్రాతఃకాలమునందలి పద్మముల గర్భము లందు; ఉబ్బు = పొంగు; వాసనల శ్రీయన్ పరిమళములవలె. కాలం. ఉపమ. శా. చాణక్య 2 ప్రతి భావ భావ! సుషమానిర్వస్వపుష్పా స్త్ర! శ్రీ వాణీనిత్యనివాస నేత్ర ముఖ ! సేవాసావధానాఖల క్షోణీనాథః చమూపనందన! భుజాకోదండలం కారి! య ఉణోదర్క జితార్క! సూనృతలతాశృంగార వైత్రాగమా ! . 205 dr. • చాణక్యప్రతిభావభాష! - చాణక్యనితో సమమగు స్వభావము కలవాఁడా! సుషమా సర్వస్వప్పు, స్త్ర ! ఆ పరిపూర్ణ మగు శోభకు మన్మథుఁడై నవాడా! శ్రీవాణి నిత్యనివాస నేత్రముఖ సంపదయు, సరస్వతియు నెల్లప్పుడును నెలకొనియుండు నేత్రములు, నోరు కలవాఁడా! కన్నులందు సిరియు, నోట విద్యయు కలవాఁడవరుట. ] సేవా ...... నాక! సేవించుటకు వచ్చిన నమ స్తభూపాలు రుపు కలవాఁడా! చమూపనందన! - సేనాధ్యక్షునికిఁ బుత్రుఁడవైనవాఁడా! భుజశోదండలు కారి! భుజశక్తిచే శ్రీరాముఁడైనవాఁడా! ఆర్షణో దర్క ఆ తార్క! = తక్కువ కాని ఫలములచే జయింపఁబడిన యింద్రుఁడు కలవాఁడా; [ఆటణోదర్క! = తక్కు నకాని భవిష్యత్ఫలములు కలవాఁడా! జితార్క! = (తేజన్సు చేత) జయించఁబడిన సూర్యుఁడు కలవాఁడా!' అని పూర్వటీశ.] సూనృత ... ...గమా! = సత్యమను లకకు శృంగారమైన వసంతర్తూవయిన వాఁడా! . శ. సకలాస్థానసరోవర, నిక రమరాళాయమాన! నిజకీ_ ముకుర ప్రతిఫలితదయా, సుకృతవితరణ ప్ర తాపశుభముఖ్యగుణా! 206 టీక. సోకలా......మరాళాయమాన! = సమస్తములగు నాస్థానములను సరోవరములకును హంస యగువాఁడా! నిజ. గుణా! = స్వకీయమగు కీర్తియొక్క విశేష శాంతి యను అద్దమునందు ప్రతిబింబించు దయ, సుకృతము, త్యాగము, ప్రతాపము మొదలగు ప్రధానములైన శుభగుణములు కలవాఁడా! ఆలం, రూపకము. 1. ర. భారతి. 2. క. ప్రతిశ. చ. ప్రతిభావ<noinclude><references/></noinclude> s4ktwz6ndmylju2qmxssgeoi6lzrsfv 104 212684 554907 2026-04-28T08:04:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '195 పాండురంగమాహాత్మ్యము మాలిని, వితరణరణద తేగా! 'వేదపద్యాసపతే! చతురమతివి శేషా ! సారసంగీతపోషా ! క్రతుభు గధిపభోగా! కార్యదత్తానురాగా ! ప్రతిభయభుజగర్వా! భక్తికాభ్యాసశర్వా ! . 207 టీక....' 554907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>195 పాండురంగమాహాత్మ్యము మాలిని, వితరణరణద తేగా! 'వేదపద్యాసపతే! చతురమతివి శేషా ! సారసంగీతపోషా ! క్రతుభు గధిపభోగా! కార్యదత్తానురాగా ! ప్రతిభయభుజగర్వా! భక్తికాభ్యాసశర్వా ! . 207 టీక. వికరణరణదక్షా ! = త్యాగమునను, యుద్ధమునను సమర్థుఁడగువాఁడా! వేదవద్యాన జగొ! = వేదమార్గమునకు మిత్రుడగువాఁడా! శ్రతుభుగధివభోగా! = ఇంద్ర భోగము కలవాఁడా! ప్రతి గర్వా! - శత్రువులకు భయము గొల్పు భుజదర్పము కలవాఁడా! భక్తి కాభ్యాసశర్వా! సేవకుల తరఖీతున శివుఁడైనవాఁడా! గద్యము. ఇది శ్రీమత్పరమపదసనాథ నిరవధికకృపాపరిపాక పరిచితే సరసకవిత్యానాథ రామకృష్ణకవి ప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము. టీక. ప్రథమాశ్వానపు గద్యమునకువ లె నే. ఇది శ్రీ గౌకమనగో శ్ర పవిత్ర బులుమాప నాచుక సీతారామస్వామ్యవధానినుపుత్ర విద్వజ్జన విధేయ వేంకటరమణ నామ ధేయ గ్రథితంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యటీకయందుఁ దృతీయాశ్వాసము, 1. ట, వేదవేద్యా. 2. 1. Xధిప చ. గధిక. 8.1. శ్రీవరకు చ. శ్రీమత్పరమ.<noinclude><references/></noinclude> bsapqvtjqwbfjm1ppzhv67qzqpz498b 104 212685 554908 2026-04-28T08:05:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ రస్తు పాండురంగ మాహాత్మ్యము చతుర్థాశ్వాసము ద్యుతి సువర్ణ రేఖా విద్యోతిత సదన శికమ! నిద్వజనీక ప్రద్యోతను సుత! గుణళత వేద్యా ! రామానుజేంద్రు వేదా శ్రీ శా! టీక. శ్రీద్యుతి........' 554908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీ రస్తు పాండురంగ మాహాత్మ్యము చతుర్థాశ్వాసము ద్యుతి సువర్ణ రేఖా విద్యోతిత సదన శికమ! నిద్వజనీక ప్రద్యోతను సుత! గుణళత వేద్యా ! రామానుజేంద్రు వేదా శ్రీ శా! టీక. శ్రీద్యుతి...... నికష! సంపదయొక్క శాంతి యను లంగారుగీటుచే ప్రకాశింపఁజేయఁ బడిన సౌధ మను గీటుతాయి కలవాఁడా! (గీటురాయి బంగారపు గీటుచే ప్రకాశించునట్లు నీ సౌధము సంపదలతోఁ శ్రీకాశించుచున్నదనుట.] ['నికష సానరాయియైన' అని పూర్వటీక.) విద్వ ...... సుతః ॥ పండితసమూహమునకు (దానముచే సూర్యపుత్రుఁడగు కర్ణుఁడైనవాడా! గుణళకవేద్యా! = వందల కొలఁది గుణములచే తెలియఁదగినవాడా! శతాధిక గుణములు కలవాఁడా! అలం. రూపకము. = వ, ఆకర్ణింపు మా శిలింపనదీకిరీటుండు హాటక గర్భసంభవునితో నిట్లనియె శినట్లు దిన దిన ప్రవర్ధమానంబగు పనురాగంబు చిగురుఁ గొమ్మయ: నుం జేగయై గొనసాగు చునికిం దనికి రాధ మాధవుం దనకు సధినాథుంగాఁ గోరి గోవర్ధనాచలసమీప వర్తి యగు ఋణవిమోచనతీర్థంబునం దపంబు సేయంగడంగి. జీక. నిలింప...టుండు = గంగానది కిరీటముగాఁగల శివుఁడు; హాటకగర్భసంభవునితో నారదునితో; దినదిన ప్రవర్థమానంబు రోజురోజునకు వృద్ధిపొందునది; చిగురుం బొమ్మయునుం జేగయై= లేత - క్రొత్తదయినను సారవంతమయి; కొనసాగుచునికి =విజృంభించుచుండుటకు; తనికి = చి ('ప్రకాశించి'యని పూర్వటీక.] మాధవు = శ్రీకృష్ణుని; అధినాథుఁగాళ్ = భర్తఁగా; కడంగి = ప్రారంభించి. నీ, ననల క్రొండొడిమ యొ త్తినఁ గంటగిలు మస్తకం బెట్టులో ర్చెనో కఱకుజడలు కస్తూరితిలకంబు 'గాలివాటిన నేర్చు నొస లెట్లు ననిజనో భసితమునకు వజ్రాలనూలు నోర్వని కటీతటి యెట్లు తాళెనో పటు దర్భదామశాంచి జిలుగుదువ్వలు వింత °బెళకిన గురుదాల్చు తను వెట్టు లోర్చెనో థాతువస్త్ర తే. భరణమున కంచు జనము లచ్చెరువు నొందఁ గొమ్ము గావించెఁ దప మట్టి క్రూరనిష్ఠం గడలి కంపించు క్రియ జగం బడలి 'వణఁకఁ దత్సమయజాత హేమంత తరుణవాత్య. 2 1. క. జేంద్ర. చ. కేంద్రు 2. ట. ఉనుదిన, 3. క. గొమ్మనం. 4. చ. తొడమె. బెట్లు మోచెనో, శర5.న. గాలంపా· 6.వ. వెళకిన. 7.చ. ట. ద్రాలు. 8. క. కదలి. 9. ఛట వణ 8<noinclude><references/></noinclude> p2kgmc2vlbhtgxt97roq7wyobmi00gp 104 212686 554909 2026-04-28T08:05:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '198 = పాండురంగమాహాత్మ్యము . . నవల పూవుల లేఁకతొడను; ఒత్తిన = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు నుస్తకంబు బాధపొందు తల; కణకుజడలకో - మోటుగానుండు జడలకు; గాలివాటినిక్ తడియిగిరిపోఁగా; వీరు ముందునట్...' 554909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>198 = పాండురంగమాహాత్మ్యము . . నవల పూవుల లేఁకతొడను; ఒత్తిన = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు నుస్తకంబు బాధపొందు తల; కణకుజడలకో - మోటుగానుండు జడలకు; గాలివాటినిక్ తడియిగిరిపోఁగా; వీరు ముందునట్టి; భసికమునకు విభూతికి; ననిచెనో - ఇష్టపడెనో వృ వర్రాలనూలు వజ్రాలుతాపిన మొల బ్రాటినిగూడ; ఓర్వని - సహింపలేని; కటీతటి - మొల; నటుదర్భదామ కొంచిక్ = బిలుసైన దర్భ త్రాటి మొలనూలిని; తాకెనో = సహించెనో? తెలుగుదువ్వలున - సన్ననిచీర; ఇంక ఇ కొంచెము; బెళికినī" = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్ర భరణమునకు ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; ఆచ్చెరువునొంద = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ - స్త్రీ - రాధః తత్సమయ...... వాత్యేక్ " = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమం కర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించు క్రియ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; ఆడలి = భయపడి; ఆట్టి క్రూరనిష్ఠ "జమీందిరీతిని కఠినము నియమమున; కోపము, కావించెజ్ జతపస్సు చేసెను. అలం, విషమము. శా. తత్తాదృఙ దజృంభమాణ తరుణీ తారుణ్య సంపద ళా ప్రోత్తుంగ స్తన'ని స్త్రీలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నో చంట 3జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశో గ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపఁగన్. = . టీక. ఠత్తాదృజ్ ...... కవదంబుల్-కత్తాదృఙ్మద సాటిలేని పొంశముచే; జృంభమాణ నిజృంభించుచున్న; ('తాదృఙ దజ్జృంభమాణ - దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వ టీశ.] తరుణీ - యువతులయొక్క కారుణ్య సంపద్ద శా - యావన సంపద చే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్న కములైన; స్తన ==కుచముల పైని; నీ సబోమ్మ కవచంబుల్ = గుండ్ర ఁదనముగలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఇవికలను;-సొముపక్షమున 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుట = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్లు - (అంతసమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకుక్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు అధికమైన; సీతుకందువ చలికాలము; నిస్త్రీంశో గ్ర సంపాతమై - గట్టి కత్తి వేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించున్నదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉజ్వేగము, ఒందింపగళ్ ఆందోళనమును కల్గించఁగా. భయముతో. = "ఇంతకుఁర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువ తుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలనుగుటఁ జలిచే యువకులు వెచ్చని ఆవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగన భాగ్యము దొఱక లేదు" అని భావము. ఆఁడు పాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి వెనఁటి యందుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము, అలం. కావ్యలింగము, శ్లేషము, తే, చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి, గాన రారూపువోలె నక్కడిఁది చలికి నించుకంతయుఁ గంపింప దినముకొనుచు, ముజ్జగంబులు పచరింప మూటి లెక్క. చంద్రబిం బింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కాన స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచుకో" చలిఁగొనుచు; ముజ్జ Xoxo ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపజొ మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని వరుండఁగా; రారూపునోజ జాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయుక్ కొంచెమైనను; కంపించదు చలించదు. ఆలం, ఉపమ, రూపకము. . " —1, క. నిస్తులోష్ణ, చ. ట. నిస్తులోమ్మ. 2. క. చుటల్. 3. 6. చిత్తా. నీ రూపువోలె, శ.ర రూపుఁబోలె. క.<noinclude><references/></noinclude> 7dxm2s2pr82tadyyrkubatloxawypdv 104 212687 554910 2026-04-28T08:05:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము తే. పాకదంబునఁ దోఁచిన వసిఁడితీగ, పగిది రాజిల్లె రాధ చంపక' సవర్ణ వర్ణ దుగుమేను కుముదధకళ తుపాక, పటల కంచుక వేల్ల నఘ టనకలిమి. 199 టీక, చంక సవర్ణ వర్ణము సంపంగిపూవుతో స...' 554910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము తే. పాకదంబునఁ దోఁచిన వసిఁడితీగ, పగిది రాజిల్లె రాధ చంపక' సవర్ణ వర్ణ దుగుమేను కుముదధకళ తుపాక, పటల కంచుక వేల్ల నఘ టనకలిమి. 199 టీక, చంక సవర్ణ వర్ణము సంపంగిపూవుతో సమాన కాంతి గలది; మేమ శరీరము; కుమున... కలిమిక్ ఆ తెల్లకలువవలె తెల్లనైన మంచుకమూహ మను అధికను ధరించిన శోభ చే; రాధ రాధాదేవి; పారదంబుసకొ ఆ సాదరసమునందు; తోఁచిన - ముంచిక; పసి:డితీగల బంగారు తీగవలె; రాజిల్లె = ప్రకాశించేరు. కాలు, ఉపమ, కూరకము. తే, నవ్యకాలాగరూవ్వ ర్తనముల సతుల, చన్నుఁ గొండల "సూషాగ్ని సంభవించె మతి కమ గ్రులు ధూమానుమానకలన, నగ్ని సాధింతు రచలంబులందు నెవుడు. టీక. నవ్యకాలాగ రూద్వర్తనములు - క్రొత్తకస్తూరి భూమాత వలన; ('ఉవ్వర్తనము జనలఁగు' అని పూర్వటీక.] నరులదత్నుఁ గొండల ఆ కొండలఁటోలు స్త్రీలచన్నులమీఁక; ఊస్తాన్ని వేడిమియను నగ్ని; సంభవించి = కలిగేరు ; మతిసమ గ్రులు = బుద్ధిమతులు - విష్తులు; మానుమానకలన పొగయొక్క అనుమానమువలన; ఆచలంబులందు = కొండలపయి; అగ్నిన్ = అగ్నిని; సాధింతురు= నిశ్చయింతురుకదా! పర్వతముపయి వ్యాపించియున్న పొగరు చూచి తార్కికులు ఆ సర్వతముమయి అగ్ని యున్నదని నిశ్చయితురు. అట్లు నిశ్చయించుటయే అశుమితి; అగ్ని లేనిచోట ఉందని ధూమము అక్కడ ఉండుటవలన పర్వతముపయి అగ్ని యుడితీరుననియే వారి యూహ. ఆ సిద్ధాంతము రాధవిషయమున రూపకమూలమున సిద్ధింపబడినది. ఇచట కాలాగరు ధూమముగాను, ఆమె స్తనములు కొండలుగను, వేఁడిమి అగ్ని గాను రూపింపఁబడినవి. అలం. రూపకము. తే. సుకులు కళలెల్లఁ గ్రోలిన సోము తనుపు, కప్పురము శ్రుమ్మరించిన నక వి పువ్వుఁడేనియ చసిన యంభోరుహంబు, ననఁగ మంచింకి బ్రహ్మాండ మగ లె. జలికి. టీశ. సురలు - : దేవతలు; కళలెల్ల ఆ సమస్తకళలకు; స్త్రీలిన సీల్చివేసిన ('త్రిరి - త్రాగి: అని పూర్వటీక.] సోముతనుపు = చంద్రబిలము; కప్పురము సమరించిన = ఎక్కువగా ఒలఁకఁబోసిన; కనకవి. 1 బంగారు బరణి; (మిశ్ర సమాసము] చేసిన పోయిన; అంభోరుహంబుకొ" = తామర పువ్వును; ఆనంగళ్ = అనునట్లుగా; మంచు; ఇంకి; బ్రహ్మండము - ప్రపంచము; చలిని చలి కాలమున; ఆగరెజ్ = భేసిల్లెను. ఆలు. ఉత్ప్రేక్ష క. 'అగరుఁ గుంకుమపువ్వును, దొగరుం జేలలును తుః ద్రోవంగలవే! పొగలేని మురురంబులు, మగువలో పాలిండ్లు భోగమహనీయంబుల్, = టీక. ఆగలు = అగరును;|తొగడంజేలలుకు = ఎఱ్ఱని చీకలుచు; సీతు = చలిని; త్రోవ గలవే! = పోఁగొట్టఁగలవా? పొగలేని, ముర్మురంబులుజ్" పొగ లేనట్టి ఊక కుంపట్లును; మగువల పాలిండ్లు; భోగమహనీయ బుల్ = (చలికాలమున) అనుభవింపఁదగినవి. 'హసుతీం చ హనుతించ హసంతీం వాదులోచనాం, హేమస్తే యే నా నేనుతే తే నరా దైవవంచితాః' అని అభియుక్తోక్తి. క. పైఁగురియు మంచు”తువ్వర, వానలచేఁ దడిసి కమలవనలక్ష్మీ హరి ధ్యాన నిమీలితలోచన, యా నలరాభావధూటి కడగల మయ్యెన్. = 10 టీక- కమలవనలక్ష్మి ' కొలఁకులలోని) తామరసంపదః మండుతువ్వర వాసుల చేజ్ మందు బిందువులవర్ష ముచే; తడిపి - (తడిసి మూసికొనిపోయి, హరిలోచనయా చ . విష్ణుధ్యానమున 1. క. సువర్ణ, చ ట.సస్ట్ల. 2. సుష్టుగ్ని. చ. ట. సూస్తాగ్ని, 3. ద. కనప ట. కనర. ఉ. క. భోరుహంబోయన, చ, ట, భోరుహంబునన. 3. క. ఆగలు. చ. అగరం. 6. క. పాలిండ్లు, చూ పా లిండ్ల. 7. చ. తుంపర. ట. తుప్పర, శ.ర. మంచుఁదువ్వర<noinclude><references/></noinclude> nup911t8y7vsfjityvu80s27var1875 104 212688 554911 2026-04-28T08:05:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '200 పాండురంగమాహాత్మ్యము = కన్నులుమూసికొనియున్న రాధాపధూటికిక్ రాధాదేవికి; అనుగలము, అయ్యె" సమాన మయ్యెను - ఆమెను పోలియుండెము. ('అనుగలము - అనుకూలము' అని పూర్వటీక.] అలం. ఉపము. శే. కాలు...' 554911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>200 పాండురంగమాహాత్మ్యము = కన్నులుమూసికొనియున్న రాధాపధూటికిక్ రాధాదేవికి; అనుగలము, అయ్యె" సమాన మయ్యెను - ఆమెను పోలియుండెము. ('అనుగలము - అనుకూలము' అని పూర్వటీక.] అలం. ఉపము. శే. కాలుఁగాలును గేలును 'గేలు మోవి, మోవియును దార్చి భోగిసమూహ నుమ రె; నూహ నేయంగ భోగిసమూహమునకుఁ, బొసఁగ మసకంపుఁ బెనకున లెసఁగుఁ గాదె, = కార్చి దగ్గరగా కూర్చి చేర్చి; భోగిసమూహము జ యువతీయ వశుల గుంపు; భోగి సమూహమునకు" -పాముల గుంపునకు; మనకంపుఁ బెనకువలు సంభోగమునందలి యిచ్ఛచే "పెనలు లాటలు; ఎనఁగుఁగాదె! ఆ కలుగును గదా! అలం. అనుప్రాసము శ్లేషము. 12 హృదయమునకు; క. శ్యామలకాలాగురు నన, ధూకు మెరకు సుఖ మొనర్పఁ దోరవుఁగన్నుల్ వే మొగుచుకరణి సౌధ, స్తోమ మమరెఁ గప్పఁబడిన సోరణగండ్లన్. టీక. శ్యాముల...... ధూమము ఆ నల్లని కస్తూరి ధూరపుఁబొగ; ఎదకు" = తోరపుకన్నుల్ = విశాల నేత్రములను; వే - వేగముగా; మొగుచుకరణిజ్" = = (సుఖపారవశ్యమున) మూయ:రీతిని; కప్పఁబడిన = మూయఁబడిన; సోరణగండ్లన్ = గవాక్షముల చేశ; సౌఢస్తోమము = మేడల వరుస; అమరెక్" ఒప్పెడు. ఆలు. ఉత్ప్రేక్ష, - క. అంత వసంతము జిత హే, ముంతము దీపించె మత్తమధురకకలభా క్రాంత మురుపుష్పరసవే,శంతము సకల ద్రువులఁ 'బిపాళము "బెలఁగన్, 18 ము - గెలువఁబడిన చలికాలముకలది - · చలికాలమును త్రోసి, వచ్చినది; మత్త.... భ్రాంతము = మదించిన కొదమకు వెదలచే ఆక్రమింపఁబడినది; ఉరుపుష్పరసవేశంతము - అధికమైన పూవుఁదే సెనడియలుకలది; ఆగు - వసంతము వనంతర్తువు; సకల ద్రుపుల ములందును; పిసాళము - వికాసము; చెలఁగ అతిశయించఁగా; దీపించెక్ ఉ. కెంజిగురాకు డాలు దులకించిన థాతుపటంబు చాయఁ జే యం 'జదు కెక్కు. పుప్పొడుల వంటిన తేఁటులు భూతిభృఙ్ఞటా పుంజముఁబోలఁగా నిపినభూములలో మధులక్ష్మి పొల్చె నీ లాంజనవర్లుఁ గోరి తప మ ట్లొనరించు మృగాడికై వడిన్. ఆన్ని వృక్ష ప్రకాశించెను. 14 టీక. కెంజిగురాకుడాలు ఎఱ్ఱని లేఁజిగురు కాంతి; తులకించిన ధాతుపటంబు చాయిస్", చేయజ్ ఇ ప్రకాశించిన కొనిబట్ట కాంతిని పొందఁగా; చదుకెక్కు = రాలిన; ('బురదలు చేఱునట్టి' అని పూర్వటీక.) పుప్పొడులక్", అంటిన = పుప్పొళ్లను తాకిన - తమపైఁ బుప్పొడిని అంటించుకొన్న; తేఁటులు • తు మైదల ; భూతికృజ్జటాపుంజముక్, పోలఁ గాన్ జబూడిద పూసికొనిన జడల గుంపువలె నుండఁగా; మధు లక్ష్మీ=ననంతగోళ; విపిన భూములలో అడవి నేలలందు; నీలాంజనవర్ణుక్, కోరి - నల్లని కాటుకన్న కల - కృష్ణుని; మృగాలి, _ పడి" - రాధాదేవివలె; పొల్చెక్ - ప్రకాశించెను. వానిని - వసంతోశోధకు కెంజిగురాకు కాంతి శావిదభ్రముపలెను, పుప్పొడియంటిన తుమైదలు విభూతి పూసికొన్న జడలవలెరు ఉందుటవల్ల ఆ వసంతలక్ష్మి తపస్సు చేయుచున్న రాధతోఁబోలు చున్న దని భావము. అలం, ఉపదు. క, ఆవిర్భవించె నీల, గ్రీవాలిక కీలికీల కేవలసఖమై పూవులకా రుడివోదం, గా వేసవి హాసనిపుల ఖరకర మగుచున్. 15 1. చ. ల సారము. 2. ట. చెలఁగున్. 3. చ. చేతఁజాయం, 4. చ. ట. చదురెక్కు.. 5. చ లేఁటుల, 6. క. బోలెవర్తినీ.<noinclude><references/></noinclude> ou839v2dna4e7m16l61elh0yf75o7lu 104 212689 554912 2026-04-28T08:05:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము . 201 టీక. వూపులకారు II వసంతఋతువు; ఉడిపోవం గాళ్ ఉడిగిపోగా పోగా; నీల .... సఖమై = శివునినొసటి యగ్నిజ్వాలలకు ముఖ్యమి శ్రమయి - వానితో సమానమయి; హాసవిపుల ఖరకర మగుచు = అనందము...' 554912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము . 201 టీక. వూపులకారు II వసంతఋతువు; ఉడిపోవం గాళ్ ఉడిగిపోగా పోగా; నీల .... సఖమై = శివునినొసటి యగ్నిజ్వాలలకు ముఖ్యమి శ్రమయి - వానితో సమానమయి; హాసవిపుల ఖరకర మగుచు = అనందముచే అతిశయించిన సూర్యుఁడు కలవై; వేసవి; ఆవిర్భవింద్ - వచ్చెరు. 'వ, అప్పు డప్పుటు గభస్తి హ స్త్రీయుంబో లెఁ బస్మినీ ప్రమోదానహకర ప్రబాకుండై, దవదహనంబు కురుమహీ విభుడునుంబోలె స్వగోత్ర నిర్భేదననిపుణంబై, మల్లి యలపెల్లు కన్నడకవితావిజ్ఞానంబునుంబోలె షటదవృత్తవిలాసభాసురంబై, సర సులు సవసులుంబోలె వనితావికమహనీయంబులై రహీనహించె, అంచలంచలఁ జంచలాచకలంబులుకు, విపులంబులు నగు పడమటిపవనంబులు పొరుగుల 'యువ వనంబులం చెరుగు కరువలివాగువంబులకు గమనాధ్యయన గురువులుఁబోలె వడి మెఱసి సుడిసి, యసిత యగు వసుధఁగాఁడి, నెఱియలు వాటీనం దదుదకః స్ఫురి శాంత్రలతానుతల్లి కల వెల్లనం బాతాళ వ్యాళంబులు గానవచ్చె. పెచ్చు పెరుగు ఖరకరకకనిపాతంబుల నాత కంబులగు నెలవులం దొరఁగి శివర:గు వెలఁది వెన్నెలల నీక్వట్టు వెన్ని లపిట్టలు పొట్టలు నిండ నాస్వాదించి ఒక క్కె సజవ్వనులు మద్వంపుమచ్చికల నిచ్చలుఁ గ్రీడింప నా శ్రీ డావతుల యతులనాభీవిరరంబుల నింకినవియుంబో లె నదులయుదకంబు లింకె. విచికిలమాలి కాలంకృతమౌళీ భాగు లును, నా రంజిత థాతుపట పరభాగులు నగు భోగుల బాగున గ్రుడ్డు మోచు నెఱచీమలచాలు చెమయి ములం గుముకందొడంగె. 10 వ్యావహారిక సత్యంబు ప్రకటించు ప్రపంచంబుచేత వంచితులగు నెఱుక లేని కఱటులకరణి హరిణంబులు మరీచిశావీచి కాపాననివేశంబులై దిశలఁ బరిభ్రమించె, ముంచుకొను సంపెగల సౌరభంబుసకుం దాళని రోలంబులలీల వియోగి లోకంబులు విషయవిము 13ఖంబు లయ్యె. ఇసుక 14మెదువునెలవులం బల్నిన పసుపుటాఁకుంజప్పకంబుల లోనం గుప్పళించిన కప్పురంబుతోడి కుకు వేరుపరిమళం 6బులును, జాజివిరులవల పురు, వట్టి వేళ్ల వాసనలుఁగల ప్రపాపాలికా కఘనవర్జితంబులగు కలశోదకంబులు తోలి గేద దేఱి తెరువరులు తాలవృంతానిలంబు" బలుపు కొలిపి మున్ను పరిశీ ణంబులగు ప్రాణకువనంబులం 18 బోసరింకుం జేసిరి; తత్కాలంబున, . . పోలిక 16 టీక. పటుగభస్తి = వాఁడికిరణములు గల సూర్యుఁడు; హస్తీయునిబోలెక్ వడ్డ్మీనీ...... ప్రచారుండై = పద్మలతకు సంతోషము కలుగఁజేయు కిరణముల వ్యావనముకలవాఁడై; [వినుఁగు వస్త్ర్మానికి (ఆఁడుయేనుఁగురకు) సవితనమును కలిగించు తుండ ప్రసరణము కలదని క్లిష్టమగు నర్థము. ఈ యర్థము పూర్వటీకలో లేదు.] దవదహనంబు – కాఱుచిచ్చు; కురుమహీ విభుందునుంబోలెడ్ దుర్యోధనునివలె; స్వగోత్ర నిర్భేదననిపుణంబై - తనదగు వనమును ( తానా శ్ర యించిన వనమును) 1.చ. యువవనంబులును పొరు. ట. లో ఈ పదములేదు. *క. పెల్లునం. 2. చ. సతవం. 3. `చ. వరుగు. 4.క. వెన్నెల. చ. వెన్నెలల. 5. చ. కక్కన. 6. క. పటల. చ. పట. 7. చ. మ్రోచు. ట నోచు- 8. చ. చెమ్మల, 9. చ.. 10. చ. వ్యాపహా. 11. ట. తాళక. 12. చ. లోకంబు' 13. ఖంబయ్యె. 14. చ. మెదవు. శ.ర. మెదువు. 15.చ. కును. 16. చ. బురు బాదిరి, ఓ. బుబొ దిరి. 17. చ. పవర్ణి. 18. చ. బొనరిం. పాండురంగ 26<noinclude><references/></noinclude> 2ijy7aeu4491sz9m60nl8ms86nx0h8m 104 212690 554913 2026-04-28T08:06:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '202 పాండురంగమాహాత్మ్యము = = . దహించుటయందు నేర్పుకలదై; దుర్యోధనుఁడు స్వగోత్ర తన వంశపువారిని - (సోదరులను) నశించేం జేయుటయందు నేర్పు కలవాఁడని క్లిష్టార్థము. మల్లియల వెల్లు = మల్లె...' 554913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>202 పాండురంగమాహాత్మ్యము = = . దహించుటయందు నేర్పుకలదై; దుర్యోధనుఁడు స్వగోత్ర తన వంశపువారిని - (సోదరులను) నశించేం జేయుటయందు నేర్పు కలవాఁడని క్లిష్టార్థము. మల్లియల వెల్లు = మల్లెపూలసంపద; కన్నడకవితావిశా నంబునుఁబోలెజ్" = కన్నడభాషయందలి కవిశ్వపు పరంపరవలె; పట్పడవృత్తవిలాసభానురంబై = ఈమె దల యునికివలని విలాసముచేత ప్రకాశించునదై; శన్నడకవిత షట్పదము అను వృత్తముయొక్క విలా సమున ప్రకాశించునదని పార్థ ము. సరసులు = చెఱువులు; సరసులుం బోలె రసికుల పగిది; పరికా విహారమహనీయంబులై = స్త్రీలవిహారము చేత గొప్పవయి; రసికుల పక్షమున - స్త్రీలతోడి విహారముచే గొప్ప వారనుట; రహిష్", వహించె" బొగుమీలేవు. అంచలంచల ప్రతిపార్శ్వమునను; చంచలాబీ వలంబులును ఆ 'మెఱుపులవలెఁ జలించునవియు; విపులంబులు ఎక్కువై నవియును; అగు; పొరుగుల యువదనంబుల = ప్రక్క నుందు ఉద్యానవనములందు; కరువలివారువంబులకు - గాలికి వాహ నములైన జిశలకు; గనుబాధ్యయన గురువులుంబో లైక్ = నడకను నేర్పు గురువులవలె; వడి మెఱసి "వేగముగలిగి; సుడిసి - చుట్టిచుట్టివీఁచి; ఆసిశయగు - నల్లనైన; వమధు = భూమిపైనీ; కాఁడి నాఁటి; నెఱియలు వాటినకో" = బీటలువడఁగా; తదుద... పిల్లను ఆ దానికడుపులో (లోపలిభాగమున) ప్రకాళిుచునట్టి పెద్ద ప్రేగుల యాధిక్యమో (సంపదయో) యనునట్లు; పాతాళ వ్యాళంబుల = పాతాళ లోకములోని పాములు; (పెల్లునుకొ" = అతిశయము చేక' అని పూర్వటీక.] పెచ్చు పెరుగు = మిక్కిలి ఎక్కువైన; ఖరకరకరని పాకంబుల సూర్యుని (వాఁడి) కిరణములవలన; ఆత ప్తంబులగు బాగుగా తపించ: జేయఁబడిన; సెలవుల = చోట్లయందు; తొరఁగి - ప్రవహించి; జరఁగు = ఒక్పిదమైన; నెలఁది వెన్నెలల = స్వచ్ఛములగు చంద్ర కాంతులను - (అందలి మంచును; నీర్వట్టు - దప్పిగొన్న; వెన్నెలపిట్టలు = చకోరపక్షలు; ఆస్వాదించే - త్రాగేను. రక్కె నజవ్వనులు - రాక్షనయువతులు; దువ్వంపుమచ్చికలక్" = ఎక్కువ వేడుకలతో; క్రీడించక్ - జలక్రీడ లాడఁగా; ఆర్ద్రణావతుల, అతుల నాళీవివరంబులక్ ఇఆ స్త్రీల లోఁ తైన నాభీరంధములందు; ఇంకినవియుంబో లేజ్ = ఇంకినవో యను = = = నట్లు; విచికిల......భాగులును - మల్లెపూలమాలలచే అలంకరింపఁబడిన సిగలు కలవారును; ఆరంజిత ధాతుపటపరభాగులును - అంతట ఎఱ్ఱుదైన బట్టలచే ప్రకాశించువారును; భోగుల బాగునఔ" నిలాన పురుషులరీలి; ఎఱచీమలచాలు= ఎఱ్ఱ చీమలబారు; చెమ్మయిమ్ములన్ = దెనుగల చోట్లయందు; వ్యావ... ... సత్యత్వంబు = లేని యథార్థమును - మోసపుసంగతులను; ప్రకటించు = వెల్లడించు; వంచితులు = మోసగింపఁబడినవారు; ఎఱుక లేని = జ్ఞానములేని; కఱటులకరణి - మూఢులరీతిని; హరిణంబులు = జింకలు; మరీ...... శంబులై ఆ ఎండమావుల ప్రవాహమును త్రాంగ నివ్చగించిన పై; దిశలక్" దిక్కు లందు; పరిభ్రమింటె తిరిగెను. ముంచుకొను - దట్టమై వ్యాపించు; సౌరభం న - సువాస నకు; తాళని = సహించలేని; రోలంబంబుల లీల కొ" - ఈ మెదల సగిదిని; వియోగి లోకంబులు = విరహుల గుంపులు; విషయవిము ఖంబులయ్యె = భోగముల కిష్టపడని పయ్యెను; ఇనుక వెదువు సెలవులతో" - ఇను కచే మెత్తనైన నేలలందు; పన్నిన వేసిన; పసుపుటా కుంజప్పరంబులలో పచ్చని పందిళ్లయందు; గుప్పశించిన = చల్లిన; ('నిండించిన' అని పూర్వటీక.) వలపును = వాసనయం; ప్రపాతంబులగు చలిది పందిరులందుండుపడుచుల అవయవములనుండి; (చేతులనుండి) నిడుపఁబడినవైన; 'దేహములనుండి' అని పూర్వటీక.] లి = త్రాగి; తెరువరులు బాటసారులు; తాలవృంతానిలంబులు నీవనల గాలులవలన; బలుపులిసి = వృద్ధిపొందఁ జేసి; మున్ను - శ్రీమతీర్చుకొనుటకు) పూర్వము; పరిక్షీణంబు లగు = ఋణములైయున్న; ప్రాణవవనంబుల = ప్రాణవాయువులను; పోసరింభఁ జేసిరి విజృంభించం చేసిరి తెప్పరిలఁ జేసిరి, . =<noinclude><references/></noinclude> 7pzg8vasxpen07j5100x4d9q6lepzd3 104 212691 554914 2026-04-28T08:06:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 208 -17 క. ఆ పద్మిని దినకరకక, తాపమునకు నోర్చి ఘోరతపమొన శ్రీపతి యడుగులగొడుగుల, ప్రాపొద వికవారిఁ దాశభక మేలంటుక్ ? . పక్ష్మిని పర్మినీజాతి స్త్రీయగు రాధ, తామర తీగయున...' 554914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 208 -17 క. ఆ పద్మిని దినకరకక, తాపమునకు నోర్చి ఘోరతపమొన శ్రీపతి యడుగులగొడుగుల, ప్రాపొద వికవారిఁ దాశభక మేలంటుక్ ? . పక్ష్మిని పర్మినీజాతి స్త్రీయగు రాధ, తామర తీగయును; దినకరకరతావము నక్క సూర్యుని కిరణములవేఁడిమికి; శ్రీజాతి స్రావు- శ్రీవిష్ణువు యొక్క పాదము లను గొడుగుల యాత్ర యము; ఒదనిన వారిక్ కలిగినవారిని; వీల, అంటుకో? = అంటుకొనదు. తే. ఇట్టు లత్యు గ్రమగు గ్రీష్మ కాలవశనుఁవఁ దని దాన దీలుపడియె పెచ్చు వెకు గెది ఈ హెచ్చి పేప్పటెల్ల సగ్గుట యని లోకోక్తి చాటుగాదె. టీక. ఇట్టులు - ఈరీతిని; అత్యుగ్ర మగు = = 18 మిక్కిలి భయంకరమగు; క్రిష్ణము = వేసవి; ఏస రేఁగి = మిగుల విజృంభించి: తమవారు కనుక తానే; శీలుఁడియెుక్ - క్షీణించారు; (డీలు పడియె' అని పూర్వటీక.) "పేర్చుట - అతిశయించుట; క్రగ్గుటకె - తగ్గుట, ఆలు. అర్ధాంక వ్యాసము. D క. దీపముడుగఁ జీశటియును, గోక ముడు కొంతగుణముఁ గోల్కొను క్రియ నా టోపోద్భట మగు వేసలి, కైపు సడిల: ద్యో గారు కాలము దళమై. - 19 టీక. దీపము, ఉడుగర్ = దీప మారిపోఁగా; ఉడుగ = నశింవగా; కెల్కొసు క్రియ వర్ధిల్లునట్లు; ఆటోపోద్భటము = మిక్కిలి ఆర్భాటము కలవి: 'నేనని కైపు- వేసవి విజృంభణము; పడిలక్ = తగ్గిపోఁగా; కారుకాలము = వర్ష కాలము; దళమై = దట్టమై; తోఁచెక్ - వచ్చెరు. అలం, ఉపను, క. ఆకాశతత్త్వతిను:డగు, కాకోల గ్రీవుకఁఠ కాళీమ యనఁగాఁ గోకిలనీలము జలధిక,పాకము పర్యాయవృద్ధిః బ్రబలఁ దోడం గెన్ . 50 టీక. ఆకాశ ...... తనుఁడు = ఆకాశశ శ్వదేహుఁడు; కాశీల శ్రీపుకంఠకాళిమ - గరళము కంఠమునందుఁ గల శివుని కంఠముయొక్క నలుపు; కోకిలనీలము - శోయిలవలె నల్లనైనది; జలధర పాశము = పిల్ల మేఘము; పర్యాయవృద్ధిక్ = క్రమ క్రమాభివృద్ధిచే; ప్రబలఁ దొడంగె = పెరుఁగ సాగెను. అలం. ఉత్ప్రేక్ష, ఉపమ, సీ. ధళుఢళుక్క న నింగిఁ దాటించెఁ బలుమారు 7 నీరాళ్లు గొందిఁ గన్నియ మెఱుంగు పౌలస్త్యపవనసంపాత శాతః ప్రీతి నివిరిన మ్యాకులు కెలమి వచ్చెఁ బ్రథమోదబిందుసంభారంబు మందునూనియ యయ్యెఁ బగిలిన నేల మేని కుఱుము మంతురసానియునుబోలె గనుపించెఁ దోరంపునుణుల విదూరభూమిఁ తే. గెరలి సకిలించె షణులు మఱువమావు, పరిమళము చూచెఁ గరి శుష్క పల్వలంబు గడిమి చిగిరించె 1° గ్రాజవంగడము ననిచె,నఖిలహితమైన మేఘోదయంబునందు. 8. DORE= ఆకాశమున; నీరాళ్ల గొంది" - ఈశాన్యదిగ్భాగమున; అని. సూర్య. ని] కన్నియలుంగు = త్తమెఱుపు; తాటించె - శాఁకునట్లు (కొట్టునట్లు) చేసెను; పౌల న్య...... ప్రీతికా = ఉ త్తరపుగాలి సోఁకుటవలనఁ బుట్టిన ప్రీతి చేక; ఇదిరిన మాఁకులకు ఎండిపోయిన చెట్లకు; ఎలమి = విశానము; వచ్చెక్ కలిగెను; ప్రథమోదబిందు సంభారంబు = తొలుకరివాన చిను . = 1. చ. ట. చున్. 2. చ. ట. నయేని. 3.ట. మెనగ రేగి. 4.చ. ట. హెచ్చి. 5. క. మణగ. చ. ముడుగ, 6.చ. సడలి. 7. ట. నీరార. 8. చ. స్ఫూర్తి. 9. ట. మఱుక. 10. భ క్రజ . or<noinclude><references/></noinclude> enl243dfjfc3qdubd29p2if56p1l83e 104 212692 554915 2026-04-28T08:06:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '204 పాండురంగమాహాత్మ్యము కుల సమూహము; మంతురసానియును బోలెట్ ఇ మంత్రసానివలె; తోరంపురుణులవిదూరభూమిజ్ .. పెద్ద మణులుగల విదూరపర్వత శ్రీ దేశమున; కనుపించి; కెరలి - విజృంభించి; వణ్మఖు...' 554915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>204 పాండురంగమాహాత్మ్యము కుల సమూహము; మంతురసానియును బోలెట్ ఇ మంత్రసానివలె; తోరంపురుణులవిదూరభూమిజ్ .. పెద్ద మణులుగల విదూరపర్వత శ్రీ దేశమున; కనుపించి; కెరలి - విజృంభించి; వణ్మఖు మనమావు = కుమారస్వామియొక్క మూఁగ గుఱ్ఱమయిన నెమలి: శుష్క పల్వలంబు - ఎండిపోయిన బురదగుంటు రాజనంగడము = గ్రాజజాతిచెటవంశము; ననిజద్ = పూచెను; మేఘోదయంబునందుజ్" కాలమున, ఆలం, స్వభావోక్తి. *. తే. కారుచిచ్చను భృగు రాము కారణమునఁ, బెటిలి నిర్వంశమైన భూభృత్కులంబు క్షేత్రముల వంశవృద్ధి రాజిల్లె మఱియు, జలధరోదయని ప్ర ప్రసాదలబ్ధి. 12 టీక. కారుచిచ్చు = దావాగ్ని; భృగు రాము కారణమునక్ పరశురామునికతమున; పెటిలి కాలి, బ్రద్దలయి; నిర్వంశ మైన, భూభృక్కులంబు క్షేత్రముల (దావాగ్నిపక్షమున) వెదురులు నశించిన కొండలగుంపులపొలములందు; (పరశురామ వక్షమున; వంశములు నశించిన రాజుల భార్యల యందు; మఱియు మఱ్ఱల - తిరిగి; జలధరోదయని ప్ర ప్రసాదలబ్ధి = వానకాల మను బ్రహ్మ ణుల యనుగ్రహమును పొందుటవలన; వంశవృద్ధి = (కాలపడమున) వెదుళ్ల సమృద్ధి, (బ్రాహ్మణగద్ మున) రాజవంశపువృద్ధి; రాజిల్లైక్ - ప్రకాశించేను. అలం. రూపకము, శ్లేష. తే, 'ప్రబలువడగండ్లు నింద్ర గోపములు జంబు ఫలములును బొల్చెఁ బచ్చిక పట్టులందు వనధినీరాన దొరలు నమ్మణుల నెల్ల నంబుదంబులు వెలి గ్రాస్ నఱుగకనఁగ. = - .. 2 23 టీ. ప్రజలు ఎక్కువైన; ఇంద్రగోపములు - ఆరుద్ర పురుగులు; జంబుఫలములుజ్" = నేరేడుపండ్లును; పచ్చికపట్టులందుకో - పచ్చని పచ్చిక బయళ్లయందు; అంబుదములు కా మేఘములు, వనధినీరు = సముద్రపునీటిని; ఆనజ్ త్రాంగంగా; దొరలు, నమ్మణుల నెల్ల" - (నీటితో) కలిసి యున్న తెల్లని, ఎఱ్ఱని, నల్లనిమాణిక్యముల నన్నింటిని; ('తెరలు = బయలు వెడలు' అని పూర్వటీక.) అరుగళ; వెలిగ్రా సెననఁగ " = "వెడలఁ గ్రక్కినవో అనునట్లుగా; పొల్చెక్ ఇడి చ్పెను. అలం. ఉలేడ. తే. మోవి చెలువంబు గేదంగిపూవుజేరు, సోయగము నూ పుఁగన్నుల సొబగుఁ జికుర బర్హి బర్హా ప్రభయుఁ జూపి ప్రతిఘటించె, నంబుధర కాల సౌభాగ్య మంబుజాయ్. . = టీక. అంబుధరశాల సౌభాగ్యము వర్ష కాలపుశోభ; మోవిచెలువంబు" "మోవియను చెట్టు సౌరును, పెదవిసారును; దంగిపూవు తేకుసోయగము!" = మొగలిజేకనందమున; ఊఁపుఁగన్నుల సౌగుర్" = చలించుచున్న నేత్రములచక్కదనమును; [ఇచట పూర్వటీశలో 'చలింపఁ జేయఁబడునట్టి నెమలిపురికన్నుల యొక్క యందము' అని అర్థాంతరమును వ్రాయఁబడినది. అది ప్రకృతాననుగుణముగ తోఁచుచున్నది.] చికురబర్హి బర్హ,ప్రభయంతో కేశములవంటి నెమలిపించావు కాంతిని; నెను కించెను వంటి చికురములకాంతిని; చూసి; అంబుజాక్షి" రాధాదేవిని; ప్రతిఘటించి ఇచటఁగల మూఁడు పోలికలలోను మొదటిది శ్లేషరూపము; రెండవది వ్యస్తము; మూఁడవది నమ స్తమయి రూపకోపములతో క్లిష్టము. క. సలిలంపువృద్ధజలధర,ములు పూనిన యూ:తల మొత్తముల క్రియ దొలు వానకాళు లెసఁ, గలహంసకులంబు లెల్లఁ గలఁకంబడఁగన్. - = ఎదురుకొనెను . 25 టీగ. సలిలంపువృద్ధజలధరములు - నీటితో నిండిన కారుమబ్బులు; పూనిన పట్టుకొనిన; (ముపలికనమున నడంచుట కొనుకూలముగా ధరించిన ఊకకోల మొత్తముల క్రియ =ఆధారరూ కుము 1. చ. ప్రజల 2.క. ధరలు, చ ట. దొరలు.<noinclude><references/></noinclude> 8yce5g498c1t8tru1x2icy0icm3sydy 104 212693 554916 2026-04-28T08:06:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 205 లగు కఱ్ఱలవలె; కలహంసకులంబు లెల్లర్ - హంసల మొత్తము లన్నియు; కలఁగంబడఁగ - లెదరు పాటు పొందఁగా; తొలువానకారులు - తొలుకరి వానచినుకుల ధారలు; ఎవఁగెకౌ" = ప్రకాశించెను. క...' 554916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 205 లగు కఱ్ఱలవలె; కలహంసకులంబు లెల్లర్ - హంసల మొత్తము లన్నియు; కలఁగంబడఁగ - లెదరు పాటు పొందఁగా; తొలువానకారులు - తొలుకరి వానచినుకుల ధారలు; ఎవఁగెకౌ" = ప్రకాశించెను. కాలం. ఉపను. ఆదిగా శా. అది గ్రారము ఆర్పి రాల 'బలి ఘోషాడంబకంబుల్ వియో గిదోహం బొనరింప వారినిధి కెంగే లంటగా వాహినుల్ భద్రేభ ప్రతిమానమూర్తి యగుచుగా 3 బాథోధన శ్రేణి కుం భద్రోణంబులు గుమ్మరించె విమలాంభఃపూరథారావళిన్. 2 26 టీక. సాఖోధరశ్రేణి = మేఘముల గుంపు; భద్రేభ ప్రతిమానమూర్తి, యగుచున్ = - భద్ర జాలి (గొప్పు) గజమును పోలిరదగుచు; ఆ శ్రీశ్రావములు = కొండలతాళ్లు; ఉర్విన్ ఆ భూమి పై; రాలక్ = దొర్లిపడఁగా; బలిఘోడంబరంబుల్ గొప్పబలము కల ఉఱముల ఆర్భాటములు; యోగి = విరహులస కష్టమును; ఒకరించజ్ కలిగింపఁగా; వాహినుల్ ఆ నదులఃః జారినిధి 1 కెంగేలు - సముద్ర ప్రుహస్తమును; అంటఁగా = Xలిసికొనఁగా; విమలాంభః పూరధారావళి = - అనఁగా వదులు సముద్రముతో ల ఎక్కువగా పెడలఁ నిర్మలజల ప్రవాహపూరమును; కుంభద్రోణంబులు - కుండలు, తూములునుగా - కడవలతోఁ గ్రు * గ్రమ్మరించినట్లుగా; కుమ్మరించె శ్రీక్కెను. ఆలం. స్వభావోక్తి, ఉపమ . క. పాపట తెఱువున డిగి నా సాపుటముక్తాఫల ప్ర చారం బై రా ధాపృథువతో రుహముల, పై పైఁ బ్రథమోదబిందుకుటలము నిగిడెన్, 27 = టీక. ప్రథ మోదబిందుపటలము = తొలుకరి మొదటి వాన చినుకుల గుంపు; పాపట తెఱవున, సీమంతమార్గమున; డిగి = దిగి - కాటి; నాసాపుటముక్తావల ప్రచారం బై = ముక్కు చివటి, ముత్యముల వలె నున్నదయి; రాధాపృథ వక్షోరుహముల పైపైజ్" = రాధాదేవియొక్క పెద్ద స్తనములమీఁదు మీఁదుగా; గిడె - వ్యాపించెను. ఈ వర్ణనమునకుఁ గాళిదాసమహాకవి కుమారసంభవమున కూర్చిన "స్థితాః క్షణం పక్షను తాడి తాధరాః, పయోధరో ల్సేధనిపాతచూర్ణి తాః; వళిమతస్యాఃస్థలితాః ప్రపేదిరే, చిరేణ నాభిం ప్రథ మోదబిందవ!” అను ప్రసిద్ధశ్లోక మాధారముగాఁ గన్పడుచున్నది. అయినను ఆ వర్ణన మిందు చాల వఱకు మాఱినది. పాపట తెఱుపనుటచే సీమంతము, ఒక మార్గమును పోలియున్నదనియు, ముక్కు కొనకు జాలిన నీటిబిందువు ముక్యమువలె నున్నదనుటయు, ఉన్నతములగు స్తనముల పై పైఁబడుటయు రమణీ యములగు కల్పనములు, అలు. స్వభావోక్తి, ఉపమ. నీ. పెరిగి సూచీముఖా భేద్యంబులగు సంధకార ధారాచ్ఛటల్ గాఱుకొనినఁ గరజ్వ రాపాదకంబులై దంభోళి గంభీరరవములు గడలుకొనిన ముజ్జగంబుల ముచ్చముణిగింపఁగాఁజాలు నీఁద గాడుపులు బిట్టెదురుకొనిన దుర్ధమకర్దమ స్తోమసంఛన్న భూముల సోనవానలు ముంచుకొనినఁ తే. ఖైదర ఆకాలఁ గన్ను వచ్చినవిధాన, నాథసంకేతములు కేఁగు నడికి రేలు కాయసంభవబాధానహాయ మగుచు, స్వైరిణికోటి నిర్భయస్వైరథాటి. 28 టీక. పెరిగి = దట్టములై; సూచీముఖా భేద్యంబులు సూది మొన చేతఁగూడ భేదింపరానిని సూది మొన మోపుటకును నందు లేనివి; అంధ కారధరాచ్ఛటల్ - చీఁకటుల డెవల గుంపులు; కారుకొనిన : 1. క. లల. చ. ట. లలి. 2. చ. ట, బునొనర్ప 3. శ. పాథో. 4. చ. ట. ములు. 3. చ కటుకాళ్ల, ('లే, లో ౧, పాదములు వ్యవ్యస్తములు.) . "<noinclude><references/></noinclude> 82ky9gunq4975k3lyokctyoguutbm88 104 212694 554917 2026-04-28T08:06:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '206 పాండురంగమాహాత్మ్యము = వ్యాపించినను సరే; దంభోళిగంభీరరసములు - గొప్పదిడుగుల ధ్వనులు; [వజ్రాయుధము యొక్క వెలితిలేని ధ్వనులు' అని పూర్వటీక.] కర్ణ జ్వ రాపాదకంబులై - చెవులకు బాధను...' 554917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>206 పాండురంగమాహాత్మ్యము = వ్యాపించినను సరే; దంభోళిగంభీరరసములు - గొప్పదిడుగుల ధ్వనులు; [వజ్రాయుధము యొక్క వెలితిలేని ధ్వనులు' అని పూర్వటీక.] కర్ణ జ్వ రాపాదకంబులై - చెవులకు బాధను కలిగించునపై చెవులు బద్దలు చేయనవై; కదలుకొని సర్ దిక్కులన్నిట వ్యాపించినను సరే; ముజ్జగంబులు-మూడు లోకములను; ముచ్చముడిగింపఁగాఁణాలు - మిక్కిలి ముడుఁగుకొనునట్లు (చలికి కాళ్లు దగ్గఱగా ముడుచు కొనునట్లు) చేయునట్టి; ఈందగాడుపులు; - చలిగాలులు, బిట్టు - వేగముగా; ఎదురుకొనినిక్ ఎదురుగా వీచి, బాధించినను సరే; సోనవానలు ముసురు వానలం; దురమ భూములలో ఎక్కు జైన బురదగుంపులచే కప్పఁబడిన నేలలపయి; ఎక్కువగా వ్యాపించి పను సౌరీ; బెదరక జ జడియక; ఆఱకాలర్, కన్ను వచ్చిన విధాన = ఆఱకాలిలో కన్ను ఉన్నట్లుగా దారికప్పిపోతుండునట్లు; నడికిరేలు = ఆర్ధ రాత్రులందు; స్వైరిణికోటి = కులటలగుంపు - (ఇది కర్తృ పదము) కాయ......సహాయము = మన్మథ బాధయే సహాయముగాఁగలది; అగుదు; నిర్భయస్వైర ధాటి!" = భయము లేని స్వేచ్ఛాగమనమునః నాధసంతములకు- స్త్రీయులు ఉన్న తావులకు; వీఁగున్, అలం. విశేషోక్తి, లోకోక్తి " = = క. త్రిదశగురు ప్రతిమానులు, నీది పగలిది రాత్రి యనుచు నేఱుపఱుపలే రుదళితహరినీలమణి, చ్ఛదనీలము మొగులు సూర్యచంద్రుల మ్రింగన్. 29 టీక, దళిత,..... నీలము = కోఁతకోయఁబడిన ఇంద్ర నీలమణి కాంతివంటి కాంతి కల్గిన దయిన; మొగులు మేఘము; మ్రింగర్" = కప్పి వేయఁగా; త్రిదశగురు ప్రతిమానులుకో (బుద్ధియందు) బృహస్పతితో సమానులును; వేఱువంగలేరు - నిర్ణ యింపలేరైరి. అలం. ఉపమ, క. తరణిలయానంతరమున, గర మరురు దిగంతములను ఖద్యోతంబుల్ మరలఁగఁ దైజససృష్టి &ఁ బరమాణుచయంబు గూడఁ బడుచందమునన్... జీక. శరణిలయానంతరమున సూర్యాస్తమయమునకుఁ దరువాత; ఖద్యోకంబుల్ । మిఱుఁగురుబురుగులు; మరలఁగ = తిరిగియు; తైజససృష్టికి - తేజస్వినృజింపఁబడుటకు; వరమాణు చయంబు = లేజవరమాణుపుంజము; కూడఁబడుచందమున దగ్గ ఆ దగ్గఱగాఁ జేరుచున్నట్లుగా; దిక్కులకొనలందు; కరము మిక్కిలి; అమరుక్ = ఉండును - . 30 " రకాశించును పింఛంబుగాని దిగంతములను ఆలం, ఉత్ప్రేక్ష, నీ. ఇంద్ర చాపంబు గా దిది మౌళిత'లమున సవరించు బర్హిపి భిదుర ఘోషంబు గా దిది పాంచజన్య సంజాతగంభీరఘోషంబుగాని యా శ్రయించిన బలా కావళి గా దిది హరియుక్తాహారయష్టి గాని యిది కోల మెఱుఁగుగా దుదిరిబంగారంపుఁబసిమి గ్రమైడు పచ్చనట్టుగాని తే. వృష్టిగా కరుణాంబువృష్టిగాని, నీలమేఘంబు గా దిది నీలవర్ణుఁ దౌర! నామ్రోలఁ బ్రత్యక్ష మయ్యె ననుచు, హర్ష పులకితతనువయ్యె నవ్వధూటి. = తీక. రాధాజీని సదా విష్ణుధ్యానకశ్పరయై యుండుటచే వర్ష కాలపు విలసనములన్నియు నామెకు విష్ణువిలాసములుగానే కన్పడినట్లిందు వర్ణింపబడుచున్నది. ఇంద్రచాపలు - ఇంద్ర ధనుస్సు; మాళికల మున" నా శిరస్సుపై; నవరించు = అలంకరించిన; బర్హిపింఛంబు - సెమిలిపించెము; భిదురఘోషంబు- దిగుడు చప్పుడు; పొంద...... ... ఘోషంబు - పాంచజన్యమను పేరిటి శంఖమునుండి పుట్టిన గొప్ప ధ్వని; బకావళి = కొంగలగుంపు; హారముక్తాహారయష్టి - మనోహరమైన ముత్యాలహారము యొక్క పేట; కోల' మెఱుఁగు to సంకరలేని వెంఱుపు; ఉదిరి బంగారంపుఁబసిమి - మేలిమి బంగారపు కాంతి; క్రజ్ఞడు . 1. ఛ. కటమున. 2. చ. మాతంబు.<noinclude><references/></noinclude> orrvi9qzmdn9alnxlkh23nwg0z895up 104 212695 554918 2026-04-28T08:06:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= చతుర్థాశ్వాసము 207 వ్యాపించునట్టి; వృష్టి = వర్షము; కరుణాంబువృష్టి - దయయను వర్షము; అవ్వధూటి - ఆస్త్రీ - రాధాజేని; హర్షవులకికకరుపు = సంతోషమున గగుర్పాటు పొందిన దేహము కలసి. అలం. ఆవ...' 554918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= చతుర్థాశ్వాసము 207 వ్యాపించునట్టి; వృష్టి = వర్షము; కరుణాంబువృష్టి - దయయను వర్షము; అవ్వధూటి - ఆస్త్రీ - రాధాజేని; హర్షవులకికకరుపు = సంతోషమున గగుర్పాటు పొందిన దేహము కలసి. అలం. ఆవహ్నుతి, వ. ఇట్ల నవకత ధ్యాన థారాష్ట్ర వాహనున్న హృదయ యగు నా గగనావలగ్నకు నిఖిలజగద్వలయంబును విష్ణుమయంబై తోఁడా; నంత భక్తవత్సలుం డగు శ్రీవత్సవముండు. 32 టీక, అనవరత హృదయ | = ఎడతెగని ధ్యానమను ప్రవాహమున మునిగిన మనస్చుకలది; గగనావలన్న" = ఆకాశమువంటి (శూన్యమగు) నడుము గల రాధాదేవికి; నిఖిల జగద్వలయంబు ను | నను స్తభూమండలమును; శ్రీవత్సవకుండు = శ్రీ వత్సరుకు మచ్చ బొమ్మర కలవాఁడు -, శ్రీకృష్ణుఁడు. సీ. ఆరచంద్రులోని చిహ్నాం శకంబునుబోలె నుగుటఁ గస్తురిబొట్టు పదనుకొన: గ గగనంబుసండలి ఖరమరీచియుఁబోలె నురమునఁ గౌస్తుభం బొఱవుమీఱ సురభూజశాఖలఁ జుట్టు తేటులుఁబోలేని గేలఁ బచ్చలకడియాలు మెఱయఁ గొదక సం పెఁగ మొగ్గతుది జొన్న విరి బోలె ముక్కున ముంగఱము త్తెమమక తే. నీలగిరిఁ గప్పు వెన్నెలనిగ్గు బోలె, నవకరుగు మేన హరిచందనంబు వొదువ వివిధమణిభూషణ ప్రభల్ వెలయ ఫలిత, కల్పతకులీల రాధయగ్రమున నిలిచి. టీ. ఆరచంద్రులోని చంద్రవంకలోని; చిహ్నాంళకంబుసుబోలి - చిన్న మచ్చవలె; వదను కొనఁగర్ - చెను గిల్లఁగా; కృష్ణునినుదురు చంద్ర వంకవలెను, అందలి నల్లని కస్తురిబొట్టు మచ్చవలెను ఉన్న పనియు, చంద్రు నీబోనీ యమృతమువలన మచ్చ చెమ్మగిల్లినట్లు, చెమర్చుటచే కస్తురి బొట్టు చెమ్మ గిల్లినదనియు భావము ఖరమరీచియుఁబోరెక్ = సూర్యునివలె; ఒకపుమాజిక్ = అందగింపఁగా; [గగనవశములకును, సూర్య స్తుభములకును సామ్యము.] సురభూజశాఖలర్ కల్పవృక్షపుఁ గొమ్మలను; చుట్టు = చుట్టుకొనియున్న; కేల = హస్తములందు; (బాహువులు శాఖలవలెను, గరుడపచ్చల కడియాలు తు మొదలవలెను గలవరుట;) కొదముళం పెరగ మొగ్గతువతో - లేఁతసంపగి మొగ్గ చిన; ముంగర ముత్తెము నాసామణియైన ముత్యము: (ముక్కు సంపెగ మొగ్గపలెను, ముత్యము పొన్న పువ్వువలెను ఉన్న పనీ భావము.) కప్పు - ఆక్రమించిన; వెన్నెలనిళ్లు వోలె - కేంటవెన్నెలవలె; నవకమగు = మృదువైనః యేన శరీరమున; హరిచందనంబు ఆ పచ్చని గంధము; పొదువ - శ్రమంగా; ఫలికకల్పతరు - పండిన కల్పవృక్షముసలె, కుండిన కల్పవృక్షము న రంగురంగుల పండ్లుండు కుటు] రాధ యగ్ర ముక్ = రాధయెదుట. ఆలం ఉచదు. = . . ఉ. శ్రీదర గృపారసము చిల్కఁ దపోయినలజాయమానహృ లేకము మానిపించి తనకేలను గేలేమలించి నిర్భరా హ్లావ మెలర్ప నయ్యువతి సధ్ధశరీరము నట్లు ప్రోచెన య్యాదవ రాజ సంశమణి యద్రిజ నేలిన కూలిపోలికన్. 84 టీక. శ్రీ, తనరక = శోభ, ప్రకాశింకఁగా; కృపారసము = దయ; చిల్క ప్రసరింపఁగా; అయ్యాదవరాజవంశమణి = యాదవరాజులలో శ్రేష్ఠుఁడయిన శ్రీకృష్ణుఁడు; తపోజనల... భేదము అగ్నివంటి తపస్సువలన కలిగిన శరీరాయాసమును; మానిపించి = పోగొట్టి; తనకేలను తనచేతితో; కేత్, కెమలించి = రాధచేతిని కదలించి; నిర్భరాహ్లాదము అంతములేని సొంతనము; ఎలర్పణ్ ఆతిశయింపఁగా; అయ్యవతి = ఆరాధను; అర్థ శరీరమునట్లక్ ఆ కనదేహములోని సగభాగమునట్లు = 1. 1. అంశంబురం. చ. అంఠకంబురు 2. చ. బచ్చని, 3.చ. తుది. 4. . ముత్య, చ.<noinclude><references/></noinclude> 6na40yp29iedlnz1jtyozou3lhhvvuj 104 212696 554919 2026-04-28T08:07:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '208 పాండురంగమాహాత్మ్యము (భార్యనుగాఁ చేసికొని); అది = పార్వతీ దేవిని; కూలిపోలిక - శివునివలె; ప్రాజెక్ కాపాడెను - బాధలేకుండ రక్షించెను. ఆలం. ఉపమ, క. రాధాసంగమ ముదితుని, మాధవుఁ గని యో...' 554919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>208 పాండురంగమాహాత్మ్యము (భార్యనుగాఁ చేసికొని); అది = పార్వతీ దేవిని; కూలిపోలిక - శివునివలె; ప్రాజెక్ కాపాడెను - బాధలేకుండ రక్షించెను. ఆలం. ఉపమ, క. రాధాసంగమ ముదితుని, మాధవుఁ గని యోటుపడినమాడ్కిఁ దెరలెశం సాధరము తనదువర్ణము, బాధిత మగునేని వెలుకఁ బాఱు ఘనుండున్. 85 టీక. రాధాసంగమముదితుని " - రాధ చేరిక చే సంతోషించినవానిని; మాధవు!" = శ్రీకృష్ణుని; ఓటువడినమాడ్కిక్" = జయింపఁబడినట్లు; శంపాధరము - మేమము; తెరక్ = కలఁకపడెను; తన దువర్ణము = కనరంగు, కనజాతీయు; మునండుకో - మేఘమును, గొప్పవాఁడును కూడ; వెలంకఁ బాబు వెలవెలపోవును; (భువుఁడు వెలివేయఁబడుననియు గ్రాహ్యము.) జాతి భ్రష్టుఁడు వెలివేయఁ బదుట ఆచారసిద్ధము. (శరద్వర్ణనము.] ['తెరలేక చలించెను' అని పూర్వటీక.] ఆలం, ఉత్ప్రేక్ష, శ్లేష క. నీలాంజనవర్ణుఁడు రా, ధాలీలావతిఁ బెనంగి తన రెడు కరణిగా గాలము శరత్సమాగమ, హేలా సౌభాగ్యమహిమ సేపు వహించెన్. - 86 టీక. నీలాంజనవర్ణుఁడు = నల్ల కాటుక కాంతి కల శ్రీకృష్ణుఁడు; వెనఁగి = కలసి మెలసి; తనరిడు కతనణ్ = అతిశయించునట్లుగా; కాలము - ఆ సమయము: శరత్... మహిమతో - - శరత్కాలపురావ యొక్క విలాసపుగొప్పతనము చే; వీపు = ఆధిక్యమును; వహించె = పొందెను. ఆలం. ఉపమ. నీ కలఁకనీ రెంతయు గతకల్మషముఁజేనె, గతకాఫలము: రీతిఁ గలళసూతి పాపట దీర్చె భూభాగంబు నాళ్యాన, శాదంబు శకటౌఘచక్ర ధార శిఖ తాండవము *కళాసిగఁ జేసి సడలించెం గఱకుటీఁకలవేరి కానెబిగువు లుడిగిన జడివాన లుదయించె వెండియుఁ గరిఘటాదవృష్టి కేతనమున తే. జెల్లు శోభిల్లె మంకెన లుల్లసిల్లెఁ, గాలకంధర వాహంబు గజ్జ ర్వే గె ముదితో శతగోపకన్య కావదన తులిత, లలితరుచిఁ బొళ్చె రాకాకళాధరుండు. 37, టీక. కల నూతి = ఆగస్త్యుఁడు; కలఁకనీరు - బురదనీటిని; కథ కాఫలమురీతి = ఇందుగు వలె; గతకల్మషముకొ" ఆ మురికి లేని దానిని పరిశుద్ధమైనదానినిగా; ఆళ్యానశాదయి = ఎండిన బురదగల; భూభాగంబుకొ" = భూమిని; శకట్థుచక్ర ధార బండ్లచక్ర ముల అంచులు; పాపటదీర్చె = పాపట వీరుపదునట్లుచేసిను- (ఎండిన బురద నేలలపయి బండ్ల వరుసగా నడువఁగా, చక్రముల చాళ్లు ఏర్పడెననుట.) శిp = Wమిని; తాండవము" - నృత్యమును; కళాసిగఁజేసి - అలసిపోవునట్టు - విపరీత ముగఁ జేసి; గఱరుటీఁకల పేరికా నె బిగువులు - బిలును 'వెండ్రుకలకు దట్టిబిగువు; నడలించెక్" = 100 విడిదెరు-రాల్చెను. (ఇచట'కళాసిక' అను పాశము ప్రకారము 'కళాసికఁ జేసి = నాట్య క్రియ అని పూర్వటీకయందును, 'కళాసిక శాండ వాదులచినఱఁ గావించు కృత్యవిశేషము? అని కొంత సందిగ్ధ ముగ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువునను అర్థ వియఁబడినది. కాని శిఖ కళాసిXక్షా తాండవము, చేసి, కఱకు బిగువులు, సదల్చెక్' అని యుండుటచే మీఁది యర్థము అనుగుణములు శావని తెలియకపోదు.] ఉడిగిన = ఆగిపోయిన; కఠినమున ఏరుఁగు గుంపులయొక్క మదవర్షపున మున; వెండియుఁ" = మఱల; ఉదయించే ఆ పుట్టెను - ప్రారంభమయ్యెను. కాలకంధరవాహంబుగ జ్జ" నీలకంఠుని వాహననుగు వృషభము యొక్క మదము; రేఁ గేజ్ - విజృంభించెను. రాకాకళాధరుండు సంపూర్ణ చంద్రుఁడు; ముదిత రుచికో సంతోషించిన రాధాదేవి ముఖకాంతితో సమానమగు కాంతితో; పొల్చెక్" ఆ ప్రకాశించెను. అలం. ఉపమ, స్వభావోక్తి, . 1. క. తిని పెనఁగి చ. తినండి. 2. చ. నాస్యవస్యాదం. క. కళాసిక సూర్య. కళానిక. చ. కళాసిగ 3. చ. 37. 4. చ. శక.<noinclude><references/></noinclude> k0ubwaiy4ht959xlf886x27cdcae1na 104 212697 554920 2026-04-28T08:07:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము క, చను మొలకలు గల కన్యా, జనములఁ 'బురుడించెఁ బద్మసరసీ రేఖల్ ననవిలుతు మిట్టకోలలు, వనరుహముకుళములు గానవచ్చుటకతనన్, 209 88 టీశ. ననవిలుతు మిట్టకోలలు = పూవులు విండ్లుగా...' 554920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము క, చను మొలకలు గల కన్యా, జనములఁ 'బురుడించెఁ బద్మసరసీ రేఖల్ ననవిలుతు మిట్టకోలలు, వనరుహముకుళములు గానవచ్చుటకతనన్, 209 88 టీశ. ననవిలుతు మిట్టకోలలు = పూవులు విండ్లుగాఁ గల మన్మథుని మిట్టకోలలయిన; [చిన కొంచెము గుండ్రముగా, మొద్దుగా నుండు బాణములు మిట్టకోలలు; ఇచట పూర్వటీకా కారులు 'మిట్ట= తీర్ణము' 'మిట్టకోల' అను శబ్దరత్నాకరము ననుసరించి 'కఱకు బాణములు' అను నర్థమును గ్రహించిరి. ఆది సరికాదు.) పనరుహముకుళములు = తామర మొగ్గలు; కానవచ్చుటకకన కనఁబడుటచేత; = తామరకొలఁకులు; చరు మొలకలు, గల - మొలక చర్నులు కల; పురుణించె - అనుకరించేను పోలెను. ఆలం, ఉపదు. చన్నులకు మిట్టకోలలతోడి సామ్యము ప్రథమాశ్వాసమునను చెప్పఁబడి(ప. 126; యున్నది. క. అలరాధికాధరాధర, దళమున యదుభర్త నిరుచు దంతక్షత ఖలువో లెఁ క్రొత్త మంకెన, యలరులపైఁ దేఁటు లన రె నా సమయమునన్.89 భీక, ఆల = ప్రసిద్ధమైన; రాధికాధరాధరదళములు - రాధ యొక్క క్రింది పెదవిపయి; యదుభ ర్త = శ్రీకృష్ణుఁడు; నినుచు = నిపు- ఉంచు; దశశత రేఖలు వోలె శా జ వంటి కాటుల చిహ్నములపలెం కెనయలకుల పై అప్పుడు పూచిన మంకెనపూలనయి; కేఁటులు। తుమ్మెదలు; అమన్ ఆలం. ఉపమ. - క్రాఁగిపోవఁ తే. పాంచజన్యంబు రాధికాచంచలాక్షి, కంధరకునోడి యెదటనో దద్దతధ్వని తద్భక్తదాయ యనియొ, చేరె వృషభంబుకంఠకుటీ వాటి. జీక. పాంచజన్యంబు జ విష్ణువు శంఖము; రాధికాచంచలాక్షి కంధరకు కొ . 40 రాభయొక్క మెడకు; క్రౌఁగిపోవక్ = త్రాగగా నశించిపోఁగా; ('త్రాంగి = తపించి' అని పూర్వటీక.] తద్గతధ్వని= పాంచజన్యపుధ్వని; తద్భరవాయ యరియొ = రాధధర్తయగు కృష్ణుని శత్రువగు కారణముచేతనో ఏమో; వృషభంబుకంఠ కుటీర వాటి = వృషభముయొక్క కంఠమురు గుడిసెరాటున; చేరిక్ = దాగు కొనెను. రాధకంఠము ఆకారమున పాంచజన్యము నోడించుటచే ఆ రెండిటికిని శత్రు శ్వము ఏర్పడెను. కావున రాధమగఁడగు కృష్ణుఁడును శత్రు వయ్యెను. అందువలన శంఖముయొక్క ధ్వనియు కృష్ణునకు బాగయగుటచే అతని శత్రువు వృషధమును శరణుజొచ్చెను. (కృష్ణునకు వృషభానురుఁడు పోవాడఁగుట ప్రసిద్ధము.] రాధ మెడ పొంచజన్యమువలె నున్నదనియు, ఆ శరత్కాలములోని యెద్దులఱు కెలు పొంచ జన్యధ్వనిని పోలుచున్న ననియు తాక్పర్యము. పగవాడిన దాయ, ఆ పగవానికి వాఁడగు వానిని ఆశ్రయించుట రాజనీతి, శత్రువుయొక్క శత్రువు మిత్రుఁడగునుకదా ! శే. పుండరీకుని రక్షింప భూమిభార, నణ: ప నవనీతలంబున నవతరిలిన యల్లునిగణించి వచ్చు దుగ్ధాబ్ధి యనఁగఁ, జం ద్రి కాపాండు 'జలధర చ్ఛాయవొడ లె. టీశ. అవనీశలంబునక్" = భూమిపై; అవతరిలిన పుట్టిన; అల్లుని గురించి - అల్లుఁడగు విష్ణువు కొఱకయి; దుగ్ధాబ్ధియనఁగళ్ = పాలసముద్ర మో యనట్లు; చంద్రికా శ్ఛాయ = వెన్నెల వలె తెల్లనైన మేఘములకాంతి; పొదలె = వ్యాపించెను. శరదృతువున మేఘములు వెల్లనగుట స్వభావము. ఆలు, ఉత్ప్రేక్ష. 1. చ. బురణించె. 2. చ. సరసిజ 3. చ. దళమున. శ. దళముల. ఉ. క. నిరించు. చ. నినుచు . 5. శ. ఖలుబోలె. 6.చ. కందరకు. పాండురంగ-27<noinclude><references/></noinclude> slr5t1pc1l7p8mdsomvg0l4ou41k1hr 104 212698 554921 2026-04-28T08:07:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '210 పాండురంగమాహాత్మ్యము = నీ, కలుగకుండిన నేమి కడిమిపువ్వులతావి ననిచిన మరువ 'మెంతటికి నోప? దొదనకుండిన నేమి మదకేకినటనంబు చాలదె యంచల సంభ్రమంబు ? 1మెఱనకుండిన నేమి మెఱుఁగులపొలప మ...' 554921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>210 పాండురంగమాహాత్మ్యము = నీ, కలుగకుండిన నేమి కడిమిపువ్వులతావి ననిచిన మరువ 'మెంతటికి నోప? దొదనకుండిన నేమి మదకేకినటనంబు చాలదె యంచల సంభ్రమంబు ? 1మెఱనకుండిన నేమి మెఱుఁగులపొలప మేతన్యాత్రము లె శావిధళధళములు? సుడియకుండిన నేమి సోనవానల వెల్లు గజదానవృష్టికిఁ గడమ కలదె తే, కారుకాలానఁ గలిగిన గౌరవంబు, చౌళయై తోఁచె శరదృతు సౌష్ఠవమున 2 నురిలి తొల్లిటి యధికారి యోసరిలిన, వెనుక యధికారియని కావె విభవకళలు, టీక. పనిచిన ఆ చిగిరించిన; ఎంకటిఫిక్ దేనికి? ఓపదు? తగదు? మద కేకినటనంబు మధిం చిన నెమళ్ళనాట్యము; ఒదవకుండిన, ఏమి? = కలుగకపోయిన (నష్టము) ఏమి? మెఱుఁగులపొల సము = 'మెఱుపుల కాంతి; కాలిథళథళములు శాలిధాన్యపుఁ జేల కళకళశాంతులు; ఏతన్మాత్రము లే . సామాన్యమైనవా? (సాటిలేనివని భావము.) సోనవానల వెల్లు జల్లు వానల మొత్తము: సుడియకుండిన నేమి? = చుట్టిచుట్టి రాకున్న ఏమి నష్టము? గజదానవృష్టికి జవినుఁగుల మదజలవర్ష మునకు; కడప, కలపె n హద్దు లేదు. శరసమునకై శరత్కాలపు సంపదవలన; కారుకాలానికొ" - వర్ష ర్తువున; గౌరవంబు = గొప్పతనము; చౌకయై - తేలికయై; తోలిచేజ్; విలయన - శరదృతువు ధర్మములను కలిగియుండియు, వర్షకాలపు ధర్మములకుగూడ చూపజాలియుండుటచే ఈ ఋతువు ముందు వర్షర్తువు తీసికట్టయ్యెనని భావము. ఉరిలి (తనయధికారముకు) విడిచి; ఓసరిలిన = తప్పు కొన్నచో - (అధికారమును విడిచి) పోఁగా; విభవకళలు ఐశ్వర్యపుకళలు - అధికారములు; వెనుకయధి కారియనికావొ ! ఆశని క్రింద నుండిన అధికారి వేకదా! పెద్దయధికారి యొకఁడు విశ్రాంతిదీసికొని వివ రింపఁగా అటు పైనీ అధికారమంతయును క్రిందియధికారిదే కదా ! అలం. విభావన, అర్థాంతరన్యాసము. ఉ, పాఁడియుఁ బంటయుం గలిగి సుకవిహీనమనోహరాంబువుల్ = 8వేఁడినచోట నెల్లఁ బ్రభవింపఁగ, భానుఁడు శీతఖానుఁడుగా గాఁడిన మేఘ కాళిమని కారము దూరమునకు నెంతయు నాఁడెముచూ పి శారదదినంబులు నిర్మిలమౌక్తికాకృతిన్. . టీక'. 'వంక విహీనమనోహరాంబువుల్ = బురద లేని స్వచ్ఛజలములు; "వేఁడినచోట నెల్లర్ ఐ కోరిన స్థలములన్నింటను; ప్రభవింపఁగ = పుట్టఁగా - కలుగఁగా - ఊరఁగా; భానుఁడుకో " సూర్యుఁడును; శీఠభానుఁడు - చంద్రుఁడును; కాఁడిన నాఁటుకొన్న; మేఘ కాళిమవికారము. మేము -> యొక్క వికారపు నల్ల రూపును; శారదదినంబలం శరత్కాలపురోజులు; నిర్మలమా క్తికాకృతి - స్వచ్ఛములగు ముత్యములవలె - నిర్మమాలయి యనుట; నాఁడెము నూవెజ్ గొప్పతనమును చూపెరు; [ముద్రిక ప్రతిలో ఇట 'బడిన నెల్లచోట' అను పాఠము కలదు; టీకాక ర్తలు 'చేఁడిన" - కోరినను." అని అర్థమును వ్రాసిరి.] నీ, రక్షగట్టిరి మహీరమణు లశ్వములకు భూరినీ రాజనపూర్వకముగ ఫలక గ్రహణముఁ జౌపదముల గరిమంబుఁ బరఁగె బాలకులకు గురువులిండ్ల దుమికి చిచ్చఱతోరణములు దూఱినవారు దూఱరైరి కృతాంతుతోరణములు -భుజియించెఁ బ్రజ భుజాభోజనంబులు సిగ బంటి గాఁ దొలు క్రొత్తవంటకములు తే. నఖిలదిర్ణయకాండఁ బుష్పాయుధుండు, వెలిగుడారంబులో వచ్చి విడిదిచేసె మురళీ మ్రోయించెఁ ద్రి భువనమోహనముగ, రాధ కింపుగ నాదినారాయణుండు. 1, ఛ. ట. మఖన, 2. ఛ. సురివి. 3. క. నెల్లచోట, చట. చోట నెల్ల, 4. క.తొలి. చతొలు<noinclude><references/></noinclude> n8yabuvrebx3zcy1i1igu1mevzj1byv 104 212699 554922 2026-04-28T08:07:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. చతుర్థాశ్వాస ము 2 = 211 - జీశ. మహీరమణులు - రాజులు; భూరి కముగ గొప్పహారతులిచ్చుటతోఁగూడ - తొలుక హారతుల నిచ్చి; రక్షగట్టిరి - రక్షణమునకైన మూలికాదికమును కట్టిరి; గురువులిండ్ల = గురు ఫు...' 554922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>. చతుర్థాశ్వాస ము 2 = 211 - జీశ. మహీరమణులు - రాజులు; భూరి కముగ గొప్పహారతులిచ్చుటతోఁగూడ - తొలుక హారతుల నిచ్చి; రక్షగట్టిరి - రక్షణమునకైన మూలికాదికమును కట్టిరి; గురువులిండ్ల = గురు ఫుల గృహములందు; ఫలకగ్రహణముక్=కలకలు పట్టుకొనుటయు; చౌవదములగరిమంబ= (గీతికల) గిలకలపద్యములు గొప్పశనమును; వరఁగె = జరిగెను; ["ద్రౌపదముల = చిందులు త్రొక్కుటల యొక్క ” అని పూర్వటీక.) దుమికి = గంతులు వేసి; చిచ్చఱతోరణములు జ్వాలాతోరణములను; (ఎండుటరఁటియాకులు మొదలగు వానిని తోరణములుగఁ గట్టి, వానికి నిప్పు అంటించి, అవి జ్వలించు చున్నపుడు వాని క్రిందినుండి పోవుట పపయోగించు తోరణములు; ఈ యుత్సవము కార్తిక పూర్ణిమ నాఁడు. శరవృతువున, వచ్చును. ] [ 'చిర్చఱతోరణములు - నిప్పుగుండములచాళ్లు" అని పూర్వటీక.] కృతాంతుతోరణములు m యమునిచే ఏర్పజనఁబడిన దుర్గమములగు తోరణములను; దూరరైరి ప్ర వేశింపరైరి; ఈ లోకముఁన జ్వాలాతోరణముల క్రిందనుండి పోవు వారికి యమలోకమన తోరణ ములను దూరు బాధ లేదని భావము. ప్రజ జనము; భుజాభోజనంబులు = విందుభోజనములుగా . తేరగా వచ్చిన భోజనములుగా; తొలు క్రొత్త వంటకముల = అప్పటికప్పుడు శయారయిన ఆహార వస్తువులను; సిగబంటిగా " = తలమునుఁగు - సమృద్ధిగా; భుజియించె; [ఈ 'భుజాభోజనములు' 'భుగా భోజనములు'గా వాడుకలో నున్నది.) పుష్పాయఁధుండు = మన్మథుఁడు; అఖిల దిర్ణయకాండ | అన్నిదిక్కులను జయించు కోరికతో వచ్చి; వెలిగుడారంబులో బయటి (పొలిమేర పన్నిన గుడారములో; విడిది చేసి " బసచేసెను రాధకు సమీపముననే పొంచి యుండెననుట; ఆదినారా యణుండు = విష్ణుపు; త్రిభువన మోహనముగ = ముల్లోకములు పరవశము లగునట్లు; మురళిక్" = పిల్లన గ్రోవిని; మ్రోయించె - ప్రత్యక్షమై యామెకోరిక నీడేర్చిననుట. ఆలం. స్వభావోక్తి, ఉదాత్తము. . వ, ఇట్లు నిజజలనిన జ్జజ్జంతుజులంబులకు ఋణత్రయమోచన హేతువగు నా ఋణ విమోచనతీర్థంబునం దీపంబు సేసి రాధ కృతార్థ యయ్యె, నయ్యాదవకి 'శోరుం డును గృశోదరీసహాయుండై మాయాశబలితుండగు జీనపురుషుని పరుసున వివిధభోగపరాయణుండై 'ప్రవర్తించుచుండె నయ్యెడఁ బుండరీకుని ప్రకారం బాకర్ణింపుము, 45 టీక. నిజ...... కాలంబులకున్ = తన నీటియందు మునిగిన ప్రాణులకు; ఋణత్రయవిమోచన హేతువగు దేశఋణము, ఋషి ఋణము, పికృఋణము అను ముత్తెఱఁగుల ఋణములను తీర్చుకొనుటకు కారణమైన; [జస, పూజా, హోమాదులవలన దేవఋణమును, వేదాధ్యయనమువలన ఋషిఋణమును, పుత్ర సంతానమువలన పిశౄణమును తీర్చవలెనని పెద్దలందరు.] అయ్యాదవకిశోరంబును ఆ గోవ బాలకుఁడగు కృష్ణుఁదును; కృకోదరీసహాయుండై = ఆ రాధతోఁగూడి; మాయాశబలితుడగు మాయచే ఆవరింపబడిన; జీవవురు షునిపరుసునక్ - జీవాత్మ విధమున; వివిధభోగపరాయణుండై = అనేకములగు భోగముల ననుభవించువాఁడై . = 10 . 46 క. ఉపమింపఁగ రాని తప, స్తపమునఁ గడువాఁడి మీఱు ధరణీసుమన నుడు మకాసం, చెవుడుసు నుడివోనితావి నింపునహీంపన్. టీక. ఉచమించఁగరాని = సాటి లేని; తపనపమున = కపన్స రెడి వేసంగియందు; వాఁడి మీటు = విజృంభించుచున్న; ధరణీసుమన స్తవనుఁడు - బ్రాహ్మణుఁడైన (పుండరీకుఁడను) సూర్యుఁడు; 1. కె. కోరంబును. చ. కిశోరుండును. 2. చ. వరుసన. 3. క. వరంగు. ఈ ట. ప్రవర్తించు, శ్రీ చ ధారుణి .<noinclude><references/></noinclude> ok4rke7zrslwzng9zsulw1e59slhmf5 104 212700 554923 2026-04-28T08:07:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '213 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఎపుడును = ఎల్లపుడును; ఊడిలోని తావిక్ మానని - విడువని పరిమళము చేతను, పరమాత్మసాక్షాత్కార రూపపరిమళముచేతను; కనులవికానంబు = తామరపూవులు వికసించుట, హృత్క కు...' 554923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>213 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఎపుడును = ఎల్లపుడును; ఊడిలోని తావిక్ మానని - విడువని పరిమళము చేతను, పరమాత్మసాక్షాత్కార రూపపరిమళముచేతను; కనులవికానంబు = తామరపూవులు వికసించుట, హృత్క కులము వికసించుట యును. ఆలం, శ్లేష క. ఆద్యశివాధిష్ఠితమై, యుద్యజ్యోతిర్విలాసయుక్తమై స్వశిరః పద్యోద్భవమై కడు నన, పద్యమునే దశశ తార పనజమునందున్. = . 47 టీక. ఆద్యశివాధిష్ఠితమై = పరమాత్మకు ఉనికినట్టయి; ఉద్యత్...... యంతమై ఆ బయలు దేఱుచున్న శాంతుల విభాసముతో కూడిన దై; ["ఉద్యత్ = వెలుఁగుచున్న ” అని పూర్వటీక.] స్వశిరః .... వమై = తన శిరోమార్గమునందు పుట్టినదయి; కడ - మిక్కిలి; ఆనపద్యమునో దోషరహికమును అయిన; దళనందుకో - సహస్ర దళపద్మమునందు; అలం. పరికరము. చ, జొటజొట ధారగా వడియుచుం గడలెత్తు సుధారసంబు గ్రుం గుటగుట నప్పటప్పటికిఁ గ్రోలుచు నాలుగు రెండు మూలల గుటిలత దాల్చు భోగిని గగుర్పొడవించుచు దక్షిణ శ్రవ 35- 2 రంబునఁ జొక్కుచు మబ్బ గ్రక్కు చుకా 09 టీక. ధారగాళ్ = ప్రవాహముగా; వడియుచు = కారుచు; కడలెత్తు = పొంగుచున్న; సుధారసంబు = అమృకరణమును; [క్రుంగుటగుట యనునది త్రాగుటయందలి అనుకరణము. ] స్త్రీలు త్రాగుచు; నాలుగు రెండు మూలల ఎనిమిది దిక్కులను; కుటిలశఁదాల్చు = వంగియుండు- తిరుగుచుండు; భోగిని ఆ కుండలిని; దక్షిణనక్, కొక్కు చుకో - కుడి చెవినుండి వ్యాపించు మేఘధ్వనికిఁ బరవశమగుచు; మబ్బులగక్కు చుకొ - చైతన్యముకప్పుచు. ఉ. విచ్చిన కమ్మదములకు విందులు పెట్టు వెడందకన్నులు = బచ్చనిపట్టుఁ జేరురముఁ బ్రాకిన మచ్చయుఁ బీలి నెట్టెనుఁ క్ బచ్చిక ఛాయయం జిఱుత పాయము గల్గు వెలుంగు నిచ్చలో రచ్చ యొనర్ప నందలి పరాకునఁ దేలుచు వేడ్క నేలుచున్. . = . టీక. విచ్చిన విప్పిన; కన్నుదమ్ములకు పద్మములఁబోలు కన్నులకు; విందులు పెట్టు ఆ ఆనందమును కలుగఁ జేయు; నిడందకన్నులు - విశాల నేత్రములును; పచ్చనిపట్టుజ్ = పీశాం బరమును; "పేరరము" = విశాల పక్షముము; ప్రాశిన వ్యాపించిన; మచ్చయున్ = శ్రీవత్సాంక మును; పీలిగిట్టెముక్" = పికిలిపిట్టయిఁకలకల సాగయును; వచ్చిక ఛాయయు ఆ పచ్చికవలె శ్యామల మైన రంగును; వెలుంగు" ఆ శాంతి-దివ్యజ్యోతియు; ఇచ్చలో మనస్సునందు; రచ్చయొనర కొలువు తీర్చియుండఁగా - భగవంతుఁడు మనస్సున తోంచగా; అందలివరాకునన్ - అందలి ఆసక్తి యందు; తత్పరత్వమునందు; అలం. పర్యాయోక్తము. చ. గురుజనభక్తియుం గపటగోపకుమార పదాబ్జభక్తియు దారులు గఁ భూరుహవితానము 'లీనముగాఁ జెలంగు భా స్వరతర యోగ సింధువున సౌఖ్యము నొందుచుఁ దిద్బిసాంకు రా హరణ మొనర్చి భూమిసురహంసము చాలఁ బ్రశంస నొందఁగన్. . 50 టీగ. కచట......స క్తియన్ = శ్రీకృష్ణావతారమెత్తిన భగవంతుని పాదములయెడఁ గల ఆస క్తీయును; దరులుగతో" - ఒద్దులుగను; [ఇచట పూర్వటీకలో 'కరలఁగళ్' చలించఁగా' అని 1. చ. ప్రద్యుద్భవమై, 2. చ. ట. క్రగ్గుటుకున, 3. చ. ట. ప్రక్కుచున్. 4. ట. ప్రాయ ము, 5, చ, కునూరు, 6. క. దరలఁగ. చ. శ. 6. ట, దరులుగ, 7 వినీలమ్ము<noinclude><references/></noinclude> 4psob0qrebuniq7un96i2j9vtrhvcwv 104 212701 554924 2026-04-28T08:08:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- చతుర్థాశ్వాసము 218 మిక్కిలి యున్నది; అది తప్పు. పాపభూరుహవితానము పాపములనెడి వృక్షముల గుంపు; లీనముగా జమునిఁగి పోవునట్లుగా నశించునట్లుగా; చెలంగు - ప్రకాశించు; భాస్వరతరయోగ సిం...' 554924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- చతుర్థాశ్వాసము 218 మిక్కిలి యున్నది; అది తప్పు. పాపభూరుహవితానము పాపములనెడి వృక్షముల గుంపు; లీనముగా జమునిఁగి పోవునట్లుగా నశించునట్లుగా; చెలంగు - ప్రకాశించు; భాస్వరతరయోగ సింధువున ప్రకాశించు యోగమును నదియందు; చిబ్బసొంతరాహరణము, ఒనర్చి - జ్ఞాననునెడి తామరతూండ్ల అంకురములను తిని; భూమిసురహంసము - బ్రాహ్మణుఁడను (పుండరీకుడను) హంసము; అలం. రూపకము. నీ. తన మొగంబులు ప్రాతలను కు మానికముల గము లుద్భవిల్లెడు కనులు గాఁగఁ దన కమండలువారి దనుజారి పాదార్థ్య కలవరించుట కూట చెలమగాఁగఁ జనమరి నెద్దిదోఁచిన నది యొక్కొక్క రూపాంతరంబునఁ బోదిపడయఁ దన కట్టునజినరత్నము సృష్టివీక్షకై 'కట్టినయదివోఁ గప్పు చేర తే. వీఁచు వీవన చేబూని వెనుకఁ దనకు చనుదోయి యొకగుగాఁజేసి పలుకుఁ జైలు కొలువంగఁ దొలుకారు కలఁకపులుఁగు మావురావుత్తు నిలిచె బ్రాహ్మణుని మ్రోల. 51 టీవి. ప్రాతగములు - వేదముల నెడి రత్నముల గుంపులు; ఉద్భవిల్లెదు = పుట్టునట్టి; కమండలువారి = కమండలములోని జలము; దనుకారి పాదార్థ్యము = విష్ణువునకు కాట్లు కడుగుటను; అలవరించుటకు " " కూర్చుటకు; తనమడికొ" = తనమనస్సునందు; ఎద్ది, తోఁచిన - ఏది (చేయం టకు) తోఁచినను; ఆది = అయ్యది; ఒక్కొక్కరూపాంతరంబున ఆ వేఱువేఱు రూపున; ప్రోది, పడయజ్" = రక్షణను పొందఁగా; తనకట్టున జనరక్నము. = తాను కట్టుకొన్న శ్రేష్ఠమయిన చర్మము; సృష్టి, దీక్ష సృష్టి చేయవలెనను దీక్ష ఱకయి; కప్పుడే ఆ నలుపెక్కఁగా దీక్షావస్త్రము చాల రోజులవఱకును విడువరాని దగుటచే అది ములకికలదయి నలుపెక్కినదనుట; పిఱగుగాఁజేసి ఆ అనుకొ"నుదిండుగాఁ జేసి; పలుకుఁ జేలువ ఆ సరస్వతీదేవి; తొలంకారు...... రాహుత్తు = వర్షాకాలమున కలఁఠపొందు భషీయగు హంస వాహనముగాఁగల బ్రహ్మ. అలం. ఉదాత్తము, పర్యాయోక్తము. చ. నిలిచి నిలింకులో కతటినీ తటనీరజ హేమ నీరజో జ్జ్వలబిసనాళఖాదనమువంకన పొంశము విరాఱు క్రొవ్వునకా గళము గదల్పలేని తురగంబుఁ దటాలున డిగ్గి నమ్రతా కలితశరీరం దిగిచి కౌఁగిట జేరి చెఁ బుండరీకునిన్. - - 52 టీక. నిలింప సంకన నిలించలోక కటినీ ఆ స్వర్గంగానది యొక్క; కట - ఒడ్డ నీరజ నీటిలోయిట్టిన; హేమనీరజ = స్వర్ణకమలములయొక్క; ఉజ్జ్వల - మిక్కిలి ప్రకాశించు; బివనాళఖాదనమువంక = కాదురతూండ్లకాఁడలను తినుటయందే; పొంకముమోలు అతిశయించు; క్రొవ్వున" = మదముచే; గళముతో మెడను; తురగంబుక్ వాహనమైన హంసనుండి; సమ్రశా కలికశరీరునికొ ఐ వినయముతోఁ గూడిన పంచఁబడిన దేహముకల, పుండరీకునిక్; తిగిచి కౌఁగిట్", చేరిచెక్" = కౌగిలించెను. అలం. ఉదాత్తము. " ఉ. చేరిచి నేమమే! సీతకు శేళయలోచనగోచ రాత్మ ! నీ వారికి నీకు నన్న విని వారిరుహాసనుఁ బల్కు నమ్మహో దారుఁ డ మేయభ ద్ర సముదాయ నిదానము నీవు వచ్చుట సారసగర్భ ! యింకఁ గొనసాఁగుఁజుమీ కుశలంబు 'మా దెసన్. 58 1.చ. కూటు. 2. 6. కప్పి, చ. కట్టి, 3. శ. ఈ కలుగు. 4. క. మీరు. చ. మీఱు. 5.క. నిదానము, ద. నిజానమ. 6. చ, మీదినన్.<noinclude><references/></noinclude> 78t6xflwuydrmxn87kagcait7zq9sqt 104 212702 554925 2026-04-28T08:08:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '214 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. సిఠ......రాత ! = తెల్లదామరలవంటికన్నులుగల విష్ణువు గోచరముగు మనస్సుకల పుండరీకుఁడా! వారిరుహాసనుకో - 'బ్రహ్మనుగూర్చి; సారసగర్భ! = ఓబ్రహ్మ ! అమేయభద్ర సముదా...' 554925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>214 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. సిఠ......రాత ! = తెల్లదామరలవంటికన్నులుగల విష్ణువు గోచరముగు మనస్సుకల పుండరీకుఁడా! వారిరుహాసనుకో - 'బ్రహ్మనుగూర్చి; సారసగర్భ! = ఓబ్రహ్మ ! అమేయభద్ర సముదాయ నిదానము ఆ సాటిలేని శుభములు గుంపునకు మూల కారణమైన వాఁడవు. క. అని పరమాసర మిడి "తా, ననిమిషు లర్పించి నట్ల యర్చించే జగ జ్జననస్థితిలయకారణ, జని సజని సుజనమతి రజని రజనీశున్. జని 54 టీక. పరమాసనము, ఇడి గొప్ప ఆసనమును వేసి; కాను - పుండరీకుఁడు; అనిమిషులు తెప్పపాటు లేని దేవతలు; అర్పించినట్లు - పూజించువిధమున - గొప్పగా; జగత్ లోకములఉత్పత్తి, స్థితి, లయములకు కారణమగు నానిని; సుజన... రజనీశు = మంచి వారిమనస్సు ఆనెడి రాత్రికి చంద్రుఁడైనవానిని; అజునిక్ = బ్రహ్మను; [ముందు పద్యముతో సమన్వయము.] ఆలం. పరికరము. క. అర్పించి నిలిచి చేతులు, గూర్చి పురఃస్థలికిఁ జాఁచి గోవిందకుదా ఔర్చారని పాక విధుఁ డ,నర్చిత తదితరుఁడు, తిసు రాగ్రణి పల్కున్, 55 జీక. చేతులు కూర్చి= చేతులు జోడించి; పురఃస్థలికి ముందునకు; గోవింద విధుఁడు శ్రీవిష్ణుపాదారవింద పూజయను రస పాశమునకు చంద్రుడైనవాఁడు; ఆనర్సితతదితరుఁడు = పూజించని యితరులు కలవాఁడు - ఇకరదేవతలను పూజింపనినాఁడు; శ్రీతిసురాగ్రణి - బ్రాహ్మణుఁడు - పుండరీ కుఁడు. అలం. రూపకము, పరికరము. . నీ. విజ్ఞానవంద్యుఁ డీవిశ్వనిరాత యాత్మారాముఁ డీత్రిలోకాధి కారి భ్రూమధ్య జనితరు ద్రుం డీమహామతి యజ్ఞత చర్యుఁ డీ ప్రాజ్ఞతముఁడు సర్వావయవజ ప్రజా ప్రజాం డివేల్పు ముఖ్యాత్తుఁ డీత్రయీమూలభూతి దదిక ప్రజోద్భవ హేతు నీయయ్య కరైకసాక్షి పనిర్మలుండు తే. శాశ్వతుం డితఁ డద్భుతైశ్వర్యుఁ డితఁడు శాంతుఁ డీతఁడు వాజ్ఞ్మనఃశాంతుఁ డితఁడు ననఁగ వెలుగొందు నీవు నా కతిథి వైతి నేను 'జలి మేనఁ జేసిన డెట్టి నో మొ ! .. = a . 56 టీశ. విజ్ఞానవంద్యుఁడు-విజ్ఞాన ని శేషజ్ఞానము కలుగుటచే కలవాఁడగుటచే); వంద్యుఁడు=నను స్కరించఁదగినవాఁడు; విశ్వనిర్మాత - లోకసృష్టికర్త; త్రిలోకాధికారి - ముల్లోకములకును ప్రభువు ; ఆత్మారాముఁడు = ఆత్మయందు శ్రీడించి ఆనందించువాఁడు; మహామతి * గొప్పబుద్ధికలవాఁడు; భూమధ్య జనికరుద్రుండు కనుబొమలనడుముపుట్టిన శివుఁడు కలవాఁడు; ప్రాజ్ఞుతముఁడు = ప్రాజ్ఞులలో శ్రీముఁడు; అజ్ఞాతచర్యుఁడు = తెలియరాని చిత్రచర్యకలవాఁడు; వేల్పు - దేవత; సర్వా..... వ్రజుండు = (తనయొక్క) అన్ని ఆవయవములనుండియు పుట్టిన ప్రజల సమూహము కలవాఁడు; ముఖ్యాత్త్యుఁడు = ప్రధానమైనవాఁదు; త్రయామూలభూతి - వేదములకు మూలకారణము; దక్షాదిక ప్రజోద్భవ హేతువు - దత్తుఁడు మొదలగు ప్రజాపతుల పుట్టుకకు కారణమైనవాఁడు; కర్షికసాక్షి : (మనముచేయు)కర్మలకు ముఖ్యసాక్షి; వార్త్మనఃశాంతుఁడు = సరస్వతీదేవికి భర్త. మ, ఆరుణావిష్కృతి భాస్కరోదయముఁ బద్మామోద మంభోరుహా కరముఠా వేలుపునీల్ ప్రవర్షణము నోంకారంబు మంత్రాక్షర 1. కన్నమి. 2. క. నట్టుల, చ ట. నట్లయ. 8. శ, పాన, చ, ట, పాక. . క. ..<noinclude><references/></noinclude> 5tyi3sa1ilqaq223tc33opd2cu5pi0f 104 212703 554926 2026-04-28T08:08:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము స్ఫురణంబు" బ్రకటింపఁగా మొదల సుద్భూతంబు లై నట్టు శ్రీ శ్వరుఁ డేతెంచుటకు ద్వారాగమ మహా ! సంసూచకం బయ్యెడున్. 215 57 టీక, ఆరుణానిష్కృతి = ఆనూరునిపొడుపు; భాన్క రోదయము =...' 554926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము స్ఫురణంబు" బ్రకటింపఁగా మొదల సుద్భూతంబు లై నట్టు శ్రీ శ్వరుఁ డేతెంచుటకు ద్వారాగమ మహా ! సంసూచకం బయ్యెడున్. 215 57 టీక, ఆరుణానిష్కృతి = ఆనూరునిపొడుపు; భాన్క రోదయము = సూర్యోదయమును; పద్మా మోదము = తామరలపరిమళము; అంభోరుహారము = పద్మ సరస్సును; వేలుపుబిల్ - ఇంద్రధనుస్సు ప్రవర్షణముల్ = ఎక్కువవర్షమును; ప్రకటింపఁగాళా - తెలియఁ జేయుటకు; ఉద్భూతంబులు, ఐనట్టు = పుట్టినట్లు; త్వరామమము - నీరాశః శ్రీశ్వరుఁడు - విష్ణువు; నీతెంచుటకు " … ఆహా! = ఎంకనంతోషము! సమాచశంబు, అయ్యెడున్ = తెలియఁజేయునువైయున్నది. అలం మాలోపను. E ఉత్వాదృశులందు నందకము దాలుచు నేల్పు వసించు నట్టు ల ర్చాకుల నూఁదియుండఁ డని యాడుద; రట్ల పంట సమస్తవ స్తూదయ హేతుభూతి వెలుఁ గొందెడు మీరీట కిట్లు వచ్చుట శ్రీకయితాగమంబు కడు. జేరునయా నని నిశ్చయించితీశ్. వచ్చుటకు; 5,8 టీక. త్వాద్భకులందు?" = నీవంటి వారియందు; నందకము దాలుచు వేలుపు * నందకమును పేరిటి కత్తిని ధరించు విష్ణువు; ఆర్చాదులకో - పూజమొదలగువానియందు; ఊది = పూని; ఆడుదురు కలుకుదురు. సమస్తవస్తూదయ హేతుభూతి అన్ని పదార్థముల అభ్యుదయమునకును కారణభూతుఁ డైనవాఁడవు - బ్రహ్మవు; క్రీడయి తాగమంబు - శ్రీవిష్ణు దేవుని రాక. క. నావినీ నగు మొగమున న, దేవజ్యేష్ఠుండు వాసుదేవ ప్రియు సం భావించి సజలజలధర,రావనిభగభీర కంధరాధ్వనిః బలుకున్. = = = 59 టీక. 'దేవజ్యేష్ఠుండు = దేవతలకు పెద్ద - బ్రహ్మ: వాసుదేవశ్రీయు - విష్ణుభక్తుని - పుండ రీకుని; సంభావించి = గౌరవించి; నజల... --ధ్వనిక్: సబలజలధర నీటితో గూడిన సమముయొక్క; రావ = ధ్వనితో; నిభ సమానమైన; గభీకకంధరాధ్వని = గంభీరమైన కంఠస్వరముతో, అలం, ఉపమ చ, ఒసఁగెద వేఁడు నీకు వరమో పరమభ్రత ! యెద్దియేనియు కొ మసలక యన్న నన్న యసనున్వితుఁ డిట్లను గట్టి బిసరుహగర్భ ! దుర్భవని భేనను పైఁ దలఁపుం దదీయసం గసుఖ మఖుడధర్మ పరికర్మము: గూర్మి నొసంగు నా కొగిస్, . 60 బాగుగా - ప్రీతితో. టీక. పరమప్రత! ఆ గొప్ప నియమముగలవాఁడా! (పుండరీకుఁడా!) మసలక - అలసి ఐక; అన్న యసమన్వితుఁడు = ఆ నీతిమార్గ యు క్తుఁడుగు వుండరీకుఁడు; చివరుహగర్భ! = బ్రహ్మ! దుర్భమని భే దన్నుపైక్=చెడ్డవైన పుట్టుకలకు నశింప జేయు విష్ణువువ 200; తదీయసంగసుఖము - ఆశ్రనిం జేరుటవలనఁ గల్లు సుఖమును; అఖండధర్మ పరికర్షము అడ్డులేని ధర్మ మార్గప్రవ ర్తనమును; ఒగి చ. అనవుడు నట్ల యిచ్చి కమలాసనుఁ డా శ్రమశాలి: బల్కు మునివర ! నీవు సేయుతపముగా జపము బెర రేఁప నెల్లి నేఁ టన భవద గ్ర వీథికిఁ గడారపటు, డిటు వచ్చు; మున్నె యా యన నిను నేలినాఁడు చరితార్థుఁడ వీవు చతుర్థ సంపదన్. 61 1. క. లీ. చ. ట. శ్రీ. 2. 5. ముహా, చ• మహా॥ 3. చ. దాల్చుచు. .చ. నట్ల. 5.క. కంధర. చ. ట. కంధరా. 6. క. నీకు వేడు. చ. వేడునీకు. 7. చ. లేనియన్. 8. చ. డద్దను,<noinclude><references/></noinclude> oc5f4xycnfyewfm4yh9nt0fccvkitky 104 212704 554927 2026-04-28T08:08:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '216 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. కమలాసనుఁడు = = - శాంతగుణముచే ఒప్వు మునిని పుండరీకునిఁ - గూర్చి; "పెరరేపజ్" = ప్రేరేపింపఁగా - ప్రోత్సహించగా; కడారంటుండు. కపిలవర్ణ ముగల వస్త్రమును ధరిం...' 554927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>216 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. కమలాసనుఁడు = = - శాంతగుణముచే ఒప్వు మునిని పుండరీకునిఁ - గూర్చి; "పెరరేపజ్" = ప్రేరేపింపఁగా - ప్రోత్సహించగా; కడారంటుండు. కపిలవర్ణ ముగల వస్త్రమును ధరించిన వాఁదు - పీతాంబరుఁడు - విష్ణువు; ఎల్లి, నేఁటన - నేఁడు రేఁపులలో; భవదగ్ర వీథికి జూ. నీయెదుటికి; ఈవు = నీవు; దగ్గుర్థ సంపద = మోక్ష సంపద దేశ చరితార్థుఁడవు కృతాఁదపడమయితిఖి, క. నీ యీ తే. త్రము నోముని, నాయక ! దేవర్షి 'నరగణ ప్రార్థితని శేయసవదాన్య మగు నని, పోయెఁ బయోజాతసూతి; పోయిన నతఁడున్', 62 టీశ. దేవర్షి ......వదాన్యము = దేవతలు, మునులు, నరులు మొదలగు వారి సమూహముచే కోరఁబడిన శుభముల నొసఁగునది; ప్రయోజాతసూతి - కమలోద్భవుఁడు - బ్రహ్మ ఉ. థాతఁ దలంచి మ్రొక్కి యవదాతసరోజదళాక్షుఁ గాంచు లో బ్రాఁతి ' పెనంచి యన్న లువపల్కులు సత్యములొక్కొ వాక్కథా ' ప్రోత ముకుందుఁ డెందు ననుబోటికి దక్కు నెకి దక్క కేమి? భ కాతురతాపహారి దనుజారి యనా వినమే బుద్ధి క్తులన్. a 63 టీకా, భారత్ - బ్రహ్మను; ఆపదాతనరోజదళాక్షు - తెల్ల దామరలవంటి కన్నులుగల విష్ణుని; కాంచు = చూచునట్టి; లో బ్రాఁతి = మనస్సులోని ఆసక్తిని; పెనంచి = వెనచుకొని - ఆతిశయించు జేసికొని - విష్ణుఁడు ఆతురత ఎక్కువ కాం గా - అని భావము: అన్న లంబవల్కులు = ఆ బ్రహ్మమాటలు; వాక్కథా ప్రో,ఈ వాక్కులచేతను, కథలచేతను కూర్పఁబడిన నాఁడు - కొనియాడఁబడిన వాఁడు; ముకుం దుఁడు = మోక్షదాశ; దనుజారిణరాక్షసులకు శత్రువగు విష్ణువు; భక్తాతురతాపహారి= భ క్తులయొక్కయు, విషన్ను లయొక్కయు బాధరు పోఁగొట్టువాఁడు. శ్రీంది పద్యముతో సమన్వయము.] అలం. అనుప్రాసము. నీ, అవ చూడ బర్హి బర్హమున నొండొంటి 'సిక్కము లంటి చల్లి చిక్క ము దలిర్పఁ బంటకా ర్వెలిదమ్మి ఉంట గంటసమాడు వెడఁదకన్నుల కాంతి బెల్లి వొడువ మెఱుఁగుఁజెక్కులమీఁద మిట్టించి మొసలివాగడమద్దికాయల కళుకు లమర వక్షఃస్థలమున శ్రీవత్సకౌస్తుభవైజయంతు లిందిరతోడి వంతు వడయ తే. నిన్ను నాభియుఁ ద్రివళి 10 ఎల్లితజఠరము కరకలితచి త్రభవ శంఖములు సమర 11 మన సన్సీయ నే ప్రొద్దు మలయుచున్న ధూ ర్తబాలుఁడు నామ్రాజఁ దోఁచునొక్కొ ! టీగ. . . - 64 నాగయందలి నెమిలిగింఛమున; ఒండొంటి... లంటి ఒక దానియల్లిక నింకొకటి చిక్కుకొని; అమరశా - అమరియుండంగా తగినట్లుండగా, వంట కార్వెలిదమ్మి జంట = శరత్కాలమునందలి మేడైన తెల్లతామరలకు; గెంటనమాడు = తిరస్కరించు; బెదఁద = విశాలమైన; వెల్లి వొడువ ఆ వ్యాపించగా; మిట్టించి - మీఁది కెగిరి - విజృంభించి; "మొసలివాడ మద్దికాయలకసకులు = మకరకుండలముల తళుకులు; ఇందిరతోదక్ - లక్ష్మీ దేవితోఁగూడ; వంతు పడయ " వంతు వేసికొనఁగా - లక్ష్మీతోఁబాటు అదియును విపక్షఃస్థలమున ఉండఁగా; నిన్ను నాభియున్ = లోతైన బొడ్డును; త్రి పళివల్లికజతరము - మూఁడు మడతలతో నుకూడిన కడుపు; కర... శంఖములు = చేతిలోని రంగులనంచియు, శంఖమును; మలయుచున్న తోంచుచున్న- తిరుగుచున్న; ధూర్త చాలుండు అల్లరిపిల్ల వాఁడైన శ్రీకృష్ణుఁడు. అలం, స్వభావోక్తి, ఉదాత్తము, - 1. చ. సుర. 2. క. గాంచి. చ. ట. గాంచు. 3. చ. ట. ఔనంచి. 4. చ. పోరు. 5. చట నంద. 6. చ. సిద్ధము. 7. ట. దఁటు, 8. చ. లోలేదు. 9. క. తళుకు. చ. కళుకు. 10. చ. వర్ధిత. 11. క. హననంబున. చ. ట. మన్మ నర్సీమ్,<noinclude><references/></noinclude> s0mk836ib4nog8u60rq8w3r2hu20pm3 104 212705 554928 2026-04-28T08:08:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాస స ము క, అని యీగతి మీమాంసా, వని మానసమృగముఁ ద్రిప్పు వైష్ణవరత్నం బునకు నిజదక్షిణేక్షణ, పనజచ్చక మదరె శుభనివహపిళునంబై . 217 65 టీశ. ఈగతి = ఈరీతిని; మానసమృగముజ్ మునస్సరు...' 554928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాస స ము క, అని యీగతి మీమాంసా, వని మానసమృగముఁ ద్రిప్పు వైష్ణవరత్నం బునకు నిజదక్షిణేక్షణ, పనజచ్చక మదరె శుభనివహపిళునంబై . 217 65 టీశ. ఈగతి = ఈరీతిని; మానసమృగముజ్ మునస్సరు జింకను; మీమాంసాదనిక్" = సందేహమును అడవియందు; నిజ. చ్ఛనము = తామరపూవు రేకువంటి తన కుడికన్ను; శుభనివహసి కునం బై =శుధసమూహమునకు సూదకమై; అదరి; కుడికన్న దరుట మగవారికి శుభసూచకమని సంప్ర చాయసిద్ధమగు సిద్ధాంతము. తే. నాఁడు మఱునాఁడు నవ్వి ప్రనందనుండు, థాతమాటలచందంబు దానవారి తనకడకు వచ్చు రాములు దలంచి తలఁచి, ముచ్చటలయేటితకఁగలమునిఁగి మునిఁగి. టీక. ఆవ్వి ప్ర నందముడు = ఆ బ్రాహ్మణకుమారుఁడు - పుండరీకుఁడు; దానవారి = రాక్షసులకు శత్రువగు విష్ణువు. అలం. రూపకము. వ. మూఁడవనాఁడు యథాకాల ప్రబుద్ధుండై పూర్వా త్రికసిద్ధాశ్రమంబున బద్ద పద్మాపరాసీయుండై . 76 టీక. యథాకాల ప్రబుద్ధుండై = యుక్తకాలమున మేల్కొన్న వాఁడై; బద్ధపద్మాసనానీయుండై ఆ పద్మాననబంధము చేసికొని కూర్చున్న వాఁడై. క. కరివదన దేవతామిళ,ద కుణాభ చతుర్దశాఢ్య వాదిమసాంతా క్షగయుత మగు నాధారాం, బుకు హంబునఁ గలుగు వలపు బుగులుకొనంగన్, 63 టీక. కరి... యశము - కరివదన దేవతామిళత్ - విఘ్నేశ్వరుఁడు దేవతగాఁగలదియు; అరు ణాధ = ఎఱ్ఱరి కాంతి గలదియు; చతుర్దధ్య నాలుగు టేపలు కలసియు; వాదిను, సాంతాక్షర యంతము ప్రకారము మొదలు సకారమువఱకుఁగల అక్షరములు - వశషస-ఆరు నక్షరములు కలది; అగు; ఆధారాంబురుహంబునకో మూకాధారకమలమునందు; కలుగు వలపు ఉన్న పరిమళము; బుగులు కొనంగళ్ నిండుకొనఁగా. . క. "పూనఁ దటిత్ప్రభ పద్దళ, మై నలువ వసింప బాది లాంతాక్షరసం ఛానస్ఫుట దగు స్వాధి, స్థానాబ్దమునందు వెడల సత్సౌరభముల్. - 69 టీక. కటిత్ప్రభ = మెఱుపుయొక్క కాంతివంటి కాంతితో; వద్దళమై = అఱ తేకులుకలదయి; నలువ వసించకో" = బ్రహ్మ అధిష్టాన దేవత కాగా; బాధికాం తావరణం ధానస్ఫుటముల మొడలుకొని ల పఱకుఁగల—(బధమయుల - ఆను) నక్షరముల కూర్పుచే ప్రకాశించునది; స్వాధిష్ఠానాజ్ఞమునందు స్వాధిష్ఠానపద్మ ముకుండి; సత్సౌరధముల్ = మంచిపరిమళములు; వెడలర్" బయట వ్యాపింపఁగా. క. డాగ్యము ఫాంతిమమును నీ,ల ద్యుతియుఁ బురాణపురుషలాలితము సుధీ వేద్యము నగు దశపత్ర సముద్యన్మణిపూరకమున మొలవఁగః దావుల్. . 70 టీక, డాద్యము = రకారము 'మొనటఁగలది; ఫాంతికము = వకారము చివఱఁగలది అనఁగా; ద ఢ ణ త థ ద ధ న ప ఫ అని నక్షరములు కలది; నీలద్యుతియున్ = నల్లని శాంతియు; పురాణ పురుషలాలితము = విష్ణుదేవతచే లాలింపఁబడినది - ఇంపైనది; విష్ణు వధిదేవత యగుటచే చక్కనిదనుట. సుధీ వేద్యము = పండితులచేఁ దెలియఁదగినది; దళపత్ర సముద్యన్మ ణిపూరకమున ఆ పనిలేకులచే వెలుగు మణిపూరక కమలమునందు; కావుల్ - పరిమళములు; మొలవఁగళా' - ' = పుట్టఁగా, క. శైవము ద్వాదశదళ రే,ఖావళికకఠంబు కన్స్ట్రకనకచ్ఛాయా శ్రీనహము నా ననాహత, మేవేళం జెడని గంధ మిగురొ త్తింపన్. 1. 'వారి' అని ఒక ప్రతిపాఠమని శ.ర.2.చ. ఊన. పాండురంగ 28 = 71<noinclude><references/></noinclude> cs26obrcup2q779vmg9psu98ygz35vx 104 212706 554929 2026-04-28T08:09:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '218 = పాండురంగమాహాత్మ్య ము . = టీక. శైవము ఆ శివుఃడు దేవకళాః గలది ము : ద్వాదశ... కులు - మన తేసుచేశ జుట్టఁబడిన క మొదలు క వణస:గల - క ఖ గ ఘ ఙ చ ఛ జ ఝ ఞ ట ఠ - 96 మడక్షరములు కలపి; శమకనక ఛ్ఛాయా శ్రీ వహమ...' 554929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>218 = పాండురంగమాహాత్మ్య ము . = టీక. శైవము ఆ శివుఃడు దేవకళాః గలది ము : ద్వాదశ... కులు - మన తేసుచేశ జుట్టఁబడిన క మొదలు క వణస:గల - క ఖ గ ఘ ఙ చ ఛ జ ఝ ఞ ట ఠ - 96 మడక్షరములు కలపి; శమకనక ఛ్ఛాయా శ్రీ వహము - ప్రకాశించు బంగారువన్నెకలిమిరి నహించినది - బంగారు పన్నెకలిగి ప్రకాశించునది; అనాహకము అనాహతకమలము; ఏవేళ = ఎల్లప్పుడును; చెడని గంధము జచెడిపోని గొప్పమమళమురు; ఇగుకొల్తించ= చిగుర్చునట్లు చేయఁగా - అతిశయింపఁ జేయఁ గా. క. పదియాఱు జేకులందును, బదియాఱు పొరంబు లుండఁ బరమజ్యోతి ష్పదమై సురముని వశత, బొదలు విశుద్ధమునఁ బొంకముగఁ బరిమళముల్ .72 టీశ. ప్రనీయాఱుసొరుబులు - స్వరములగు పదునాఱచ్చులుకు - ఆ - ఆ - ఇ - ఈ - ఉ - ఊ - ఋ - ౠ - ఇ - పూ - వి - ఐ - ఓ - ఔ అం అః అనునవి; వరమజ్యోతిష్పదమై = గొప్ప స్థానమై; నురమునిచళత = నార కుఁడు అధిదేవతగాఁ గలదగుటచేత; విశుద్ధమున విశుద్ధ కమలమునందు; పొంకమునక్ పొందికగానుండఁగా; - పొందికకాగా, క. దళయుగమున హంక్షంబులు, పొలుపొందఁ జిదంశ మగుచు భూరిమణివిభా వలిఁ దగు నాజ్ఞాపురమునఁ, గలవాసన లేని రేఁగి కదలుకొనంగన్. = 73 టీకా, దళయుగమునక్ ఇ రెండు ణేశులందు; ('రెండు చేపలచేత' అని పూర్వటీక.] పొలు పొంద = ప్రకాశింపఁగా; చిదంశమగుదుకో ఆ జ్ఞానాంశమైనదగుచు; భూరిమణివిభావళికొ" = ఎక్కు. వైన మణుల కాంతివుక్తులచే; తగు - తగియున్న; ఆజ్ఞాపురమున - ఆజ్ఞాచక్రమయిన కమలము నందు; వాసనలు = పరిమళములు; మీస రేఁగి - మిక్కిలీ రేఁగి; కడలుకొనంగళ్ వ్యాపించఁగా. ఉ. ఇంతకు సూర్ధ్వమై శిరసు నిక్క నధోముఖమూర్తిఁ బొల్చి య త్యంతవికాసకాలియయి 'యాద్యశివాశ్రయమై సహ్మ స్రవ త్రాంతరచిత్సు ధారసమహాఝరదుర్దిన మాచరించు న దొంత పువ్వునం గలుగు తోరపుఁగంపులు పెంపుమీఱఁగన్, = - 74 టీ. ఇంతకుకో, ఊర్ధ్వమై = ఈ యాఱుకనులములకును మీఁదుగానుండి; శిరసునిక్క శిరస్సను స్థానమున - శిరోభాగమున; ఆధోముఖమూర్తిక్ = క్రిందుగా నుండుముఖముగలరూపుతో.. తల క్రిందుగా; పొల్చి ప్రకాశించి; అత్యంతవి కానశాలి, యయి మిక్కిలి ప్రకాశించుచున్నదయి; ఆద్యశివా శ్రయమై = మొదటివాఁడైన మూలపురుషుఁడైన భగవంతునికి (పరమాత్మకు) నివాసమయి; సహస్ర దుర్దినము- సహస్రపత్ర - వేయిజేకులు గల సహస్రారకనులము యొక్క; అంతర = లోపలనున్న; చిత్సుధారస మహాఝరజ్ఞానామృతరసము యొక్క గొప్ప ప్రవాహముచే; దుర్దినము (మేఘములుకప్పిన) వర్షాకాలపుదినమును; ఆచరించు - చేయు - కలిగించు; అద్దింకరపువ్వున = సహస్రారమున; తోరపుఁగంపులం = ఎక్కువైన పరిమళములు. = మీఁదియాఱు కమలములకును మీఁదుగా శిరోభాగమున సహస్రారపద్మ మున్నదనియు, అది మాత్మకు కు నివాసమనియు అందుండి చిదానందామృతము వెల్లువలయి పాఱుచుండుననియం, అట్టి పద్మము పరిమళములు నలుగడల వ్యాపించుననియు భావము, చ. కనదరుణ ప్ర భావిభ:గర్వ మఖర్వముగా నొనర్చుచుం "దనువు తళుక్కున" "మెఱవఁ దత్సర నీరుహపంక్తి వేరి ని చ్చెన వడి నెక్కి, నిక్కి నిజజిహ్వికఁ జాఁచి లలాట మధ్య సం జనిత సుధామయూఖసుధ సర్పపు రంద్రిక క్రోలి సోలఁగన్. 1.చ. యాద్యుఁ, 75<noinclude><references/></noinclude> mwey8iyo7xcwv3xuq9tiia761zr5qzv 104 212707 554930 2026-04-28T08:09:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 219 టీక. కనద... గర్వము = ప్రకాశించు ఎఱ్ఱని కాంతి సంపదయొక్క ఆతిశయమును; ఆఖర్వముగాజ్" = ఎక్కువగా (తక్కువగాని దానినిగా); ఒనర్చుచు = చేయుదును; తత్సరసీరుహ ముక్తి పేరి నిచ...' 554930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 219 టీక. కనద... గర్వము = ప్రకాశించు ఎఱ్ఱని కాంతి సంపదయొక్క ఆతిశయమును; ఆఖర్వముగాజ్" = ఎక్కువగా (తక్కువగాని దానినిగా); ఒనర్చుచు = చేయుదును; తత్సరసీరుహ ముక్తి పేరి నిచ్చెన = మీఁది కమలముల సమూహమనెడి నిచ్చెనను; నిజజిహ్వికర్ తననాలంకను; లలాట...... సుధ" = నొనటి మధ్యమునఁ (సహస్రారమున) బుట్టిన చంద్రునియందలి అమృతమును; సర్పపురం ధ్రిక = ఉత్తమజాతి నాగుఁ బాము; త్రోలి = త్రాగి; సోలగణా B కె. హృన్మణీ సూత్రాకృతి యగు, చినూర్తిఁ బురాణపురుషు 'శేషావాసం గనొగిచి లోనిచూపున, సనాన్యుఁ డతండు చూచు సమయమునందున్. 76 టీక. సన్మాన్యుఁడు = గొప్ప వారిచే పూజింపఁదగిన వాఁడు; అతఁడు = పుండరీకఁడు); హృన్మణి సూత్రాకృతి = హృదయమును ముణియందు సూత్రముయొక్క ఆకారముకలవానిని - సూత్రమైన దానిని; చినూర్తిశా = జ్ఞానస్వరూపుని; పురాణపురుషున్ మిక్కిలి ప్రాచీశుఁడైన పురుషుని - ఆదిపురుషుని; శేషావాసున్ = శేషున్నిపై నుండు వానిని - శేషకల్పమున శయనించువానిని; కన్మొగిచి = కన్నుమూసి; లోనిచూపునితో" = ఆంకర్ద ృష్టితో. = - TO దండకము. కడి:ది యసురు ధేనుకు ధేనుకుత్కీల దంభోళి సంస్తంభిదో స్తంభ సంభూత శౌర్యాగ్ని చేఁ బ్రాంచి గోలోకముం గాచి గోవర్ధనతో ణి భృత్కందర క్షోణి. గ్రీడించు విన్నాణి - పెన్నాటకంబైన కాల్లన్నులు గల్గు పెందళు 4నల్గడం జిల్కు నెమోముజాబిల్లి శోభిల్ల, సుత్ఫుల్ల గల్లద్వయి హ త్తి మత్తిల్లి వర్తించుచు మాకరాశార రేఖాభిరామంబులౌ కుండలంబుల్ సమగ్ర ప్రభా మండలంబుల్ చలింపజ్, నిలింపాళంగా సాకృతిక మాసరంబైన మాయూర పింఛంబుతో నైక్యముం బొందు చిక్కంబుచే గొప్పయై కొప్పు గన్పట్టఁ, గన్ప ట్టఁగా రాని వేడ్కర్ మహా ఫాలపట్టంబు పై నెట్టుకో నిగమ కమలగంథముల్ సంధిలం జేయు నాసాపుటి ప్రస్ఫుటస్ఫూర్తి వర్తింప దృవ్యర్ధనుస్సంపదల్ పెంపుమీఱంగ, రంగద్రుని శాశ్వరస్కంధ బంధుత్వగంధంబు రూపించు మూఁపుల్ పురాయిప, నింపారు రేఖ త్రయీ మైత్రి నేత్ర ప్రియం బిచ్చు గఁబు పాకంబుపాకంబునఁ బంధురంబై వలత్కంధరం బొప్పఁ, గప్పెక్కు నీలం పుఁగంబంబులంబోలు బల్లేలు లీలావిభూషావళిం జూల భాసిల్ల, నుల్లోక సౌందర్య ధుర్యస్థితి విస్తృతంజా నురన్సీ జీమూతమై హారవర్షిపలశ్రేణి రాణించు మించుం బురాణింపఁగాఁ జేయు నచ్చోన యం చ్చూన భానుచ్ఛవిం దుచ్ఛముం జేసి కంజాత వాసాం ఫ్రీకంజాతలా టెంక శంకావహంబైన పంకేజ రాగం బిగుర్భంగ, శ్రీచరణీయుగళహాటకంబై కనోస్థెటకోద్యత్తులో కోటు లూటాడుచుకొ జాటు వాచాట 10జూటి ముప్పేటగాఁ జుట్టిన దీఁగ చుట్టుల్ గటిక్ సంఘటిల్ల, దటిల్లేఖ లేఖర్షభుం జేరి రంజిల్లునా సుల్లలత్కాంతిగోయష్టి యుత్కృష్టమై హెచ్చుగా నిచ్చకు వచ్చుచు గ్రుచ్చకాయల్ కరాధిష్ఠితాజండపండంబు 1. ట. చింతింపుచుఁదా. 2. క. యసురు. చ. ట. యసుర. 3.ద వస్తార. ట. స్పస్తంభ. 4.చ. ట, కల్గడం, క. నల్గడల్, 5,చ. గోరి. 6. క. లో మొదటి 'పాకంబు' లేదు. చ. ట. లలో ఉన్నది, 7. శ. జాను, చ, ట, భాను. 3. చ. యుగళి. 9. చ. ధాటతో, 10. చ. జటూ<noinclude><references/></noinclude> a7u840tnu2whe50hymlwaes95o89usd 104 212708 554931 2026-04-28T08:09:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '220 పాండురంగమాహాత్మ్యము లోనాఁ గడు జి త్ర భ స్త్రంబున నిల్పినం బొల్పుగాఁ గల్పక స్వచ్ఛ గుచ్ఛంబు సత్యార్థమై నిత్యముం క్రొత్తగాఁ బూనియున్నాఁడన భవ్యశంఖంబు సవ్యాగ హస్తంబునం ది...' 554931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>220 పాండురంగమాహాత్మ్యము లోనాఁ గడు జి త్ర భ స్త్రంబున నిల్పినం బొల్పుగాఁ గల్పక స్వచ్ఛ గుచ్ఛంబు సత్యార్థమై నిత్యముం క్రొత్తగాఁ బూనియున్నాఁడన భవ్యశంఖంబు సవ్యాగ హస్తంబునం దిముగా దివ్యభూషావిశేషార్భటుల్ గ్రమ్మ, లేఁ దెమ్మెరల్ గ్రమఁగా నమ్రదిక్పాలక మ్రస్తుతులో స్వస్థలం బంటఁగా, నంటఁగా 'రాశ 'రాజా' సుధాభాను భానూజ్జ్వలజ్వాల కీలాకుల ప్రౌఢ రీఢా కృదారూఢగాఢత్విడౌధంబు మోఘంబుగా 'మేఘవీధిం ధరాధోజగద్ధోరణి ఆదరణల్ గట్ట, యాదవ రమణుండు నాభిసంజాతకంజాతజాతుం డఖండా, ప్రిపీఠిభవద్విశ్వవిశ్వంభరా భాగుఁ డాభోగపద్భోగి భోగాసనం డాసవామోదమాధుర్యధుర్యాసు స్త్రీ కపోలద్వయీ పత్ర రేఖాపకార క్రియా క్రూరచ క్రాంకుఁ డోంకార సర్వస్వనిర్వా హకుం దుర్విచే దుర్వహాంగ ప్రభాగుర్వి చే నోషధుల్ గన్న పృథ్వాఖ్యపృథ్వీశ ముఖ్యుండు పుట్టాడ్రేంచుకోదండల భు: డంచదర స్మేర సారుం డుదారుండు 7 దారోత్తమల్ నీలయ బాల లక్ష్మియ సత్యలా జీ శిరోరత్నము భూమియ భౌమయకా ప్రేమఁ గామించి వెన్నాడఁగా మించి పంచాట్టుఁ డయ్యుం గడుం బ్రోడలౌ బోడలుం జూడఁగా లేని పెన్నిక్క నిక్కంబ యావి ష్కృతం జూపి దీపించి యుండన్, = . = = . - = 77 ధేనుకుఁడనువానిని; . = టీక. కడిందియసురుకో ఆ అసాధ్యుఁడైన రాక్షసుఁడగు; ధేనుకు ధేను...... కార్యాగ్ని చే, ధేనుకుత్కీలదంభోళి - గోవర్ధని పర్వతమను పిడుగును; నం స్తంభి అడ్డు కొను - పడకుండఁ జేయు; దోః స్తంభ స్తంభములఁబోలు భుజములనుండి; సంభూత - పుట్టిన శౌర్యాగ్నినేన్ = పరాక్రమమను అగ్ని చే; బ్రాంచీ = దహించి - అనఁగా ధేనుకాసురుని సంహరించి [ ధేనుకుత్కీల = గోవర్ధన పర్వతము చేత, అని పూర్వటీక] గోలోక ముంగాచి = గోవులగుంపును రక్షించి; గోవర్ధనతోణితో = గోవర్ధన పర్వతపు గుహా ప్రదేశమున; శ్రీడించు = ఆటలాడు; విన్నాణి = 'నేర్పరి - శ్రీకృష్ణుఁడు; పెన్నాటకంబైన - మిక్కిలి చలించుచున్న నటించుచున్న; కాల్లన్నుల కల్గు = ప్రకాశించుకన్ను లనుండి వెలువడు; పెళాదక్కులతో ఎక్కువైన శాంతులను; నల్గడన్ నాల్గుదిక్కులను; చిల్కు = చిమ్మఁ జేయు - ప్రసరింపఁ జేయు; మోమురాజిల్లి = ముఖచంద్రుఁడు; శోభిల్ల = ప్రకాశించఁగా; ఉత్భుల్లగల్లద్వయిళ్ - ప్రకాశించు రెండు చెక్కిళ్ళయందును; హత్తి = అంటుకొని; మత్తిల్లి = మదించి; మకరాజార రేఖాభిరామంబురా - మొసలియొక్క రూపమువంటి రూపముచే ఇంపయిన పైన; సమగ్ర ప్రభామండలంబుల్ = నిండు వెలుఁగుల సముదాయము కలవి; చలిం K" = కదలాడఁగా; నిలింపారు వాహకృతి - ఇంద్ర ధనుస్సు యొక్క ఆకారమున; మాసరంబైన- ఆతిశయించి యున్న; మా యూరసించంబుతో క్ నెమలిపింఛముతో '(నెమలిపించిన కృష్ణునికి శిరో ఒలంకారమనుట); ఐక్యముంబొందు - కలిసియుండు = కూడియుండు; కొప్పు - జుట్టు; కన్పట్టగా కాని ఆ చూడగా రాని - హద్దుమీటిన; పేర్కక్ - మక్కువతో; మహాపాల పట్టంబు పై విశాల మగు నుదుటిపయి; పెట్టకోర్; నిగమకముగంధముల్ - వేదములను పద్మముల పరిమళములను; సంధిలం జేయు కలిగించు - వ్యాపింపఁ జేయు; నాసాపుటికా - జాపికయందు; ప్రస్ఫుటస్ఫూర్తి - మిక్కిలినుటనుగు ప్రకాశము; దృష్యడల్ గొప్పవైన విండ్లశోధలు: పెంపుమాఱంగళ్" ఆలీ' 1. క. నిల్చినం. చ. 2. నిల్పినం. ట. చ. బొల్పుగా, 3. చ. లీఢా. 4. చ.ఖనిరి. లీ. చ ఫ్రీ థరాకో, 6. ఈ దోరణుల్. 7. చ. రోత్తముల్'. . - =<noinclude><references/></noinclude> siu57thyprn228mut2dprvjk1ktsys4 104 212709 554932 2026-04-28T08:09:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 221 శయింపఁగా; రంగద్రు చిక్" = నాట్యము చేయు శాంతితో - తోలుకాడు కాంతితో; కాక్వరస్కంధ బంధుశ్వగంధంబుక్ = ఎద్దుమూఁపురము బంధుత్వనాసనను - ఎద్దుమూఁపురపుఁబోలికను. ('కాక్...' 554932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 221 శయింపఁగా; రంగద్రు చిక్" = నాట్యము చేయు శాంతితో - తోలుకాడు కాంతితో; కాక్వరస్కంధ బంధుశ్వగంధంబుక్ = ఎద్దుమూఁపురము బంధుత్వనాసనను - ఎద్దుమూఁపురపుఁబోలికను. ('కాక్వర... ... గంధంబునక్ - ఎద్దుమూ: పురముశుబోలి నిక్కు గల గర్వమును' అని పూర్వటీక.] రూపించు = ప్రకాశింపఁజేయు; మూఁపుల్ = భుజములు; పురాయింపు = వర్ధిల్లఁగా - విజృంభిసఃగా; ఇంపారు రేఖత్రయీ మైత్రిక = చక్కవైన మూఁడుగీతలకూడికవే: కంబుకంబుక . 03 - చిన్న = శంఖమువిధమున; బంధురులై నిమ్నోన్నకములు కలదై - ఓప్పిదమై; వలక్కంధరులు, ఒప్పుకొ గుండ్రని మెడ ప్రకాశింపఁగా; కప్పెక్కు - నల్లని; నీలంపుఁ గంబంబులంబోలు స్తంభములవలె నున్న; బ ల్గేలు = గొప్ప చేతులు; లీలాని భూమావళి = విలాసార్థమయిన నగలసమూహ ముచే; చాలక్" = ఎక్కువఁగా; భాసిల్లక్ - ప్రకాళింవఁగా; ఉల్లోక సౌందర్యధుర్యస్థితి లోకా తీశమయిన (గొప్ప) సౌందర్యముకు వహించుస్థితితో; విస్తృతం = విశాలనుయిన; ఉరస్సీను : పక్షఃస్థలను; జీమూతమై = మేఘమై; హారవర్ష వల శ్రేణి= ముత్యాలహారము లను వడగండ్లు; రాణించు మించుకో" IN ప్రకాశించు మెఱుపురు; పురాణింపగాఁజేయు - వృద్ధిపొందఁకేగేయునట్టి; ఆచ్చోన ఆప్రదేశముననే - పక్షమునందే; ఉచ్ఛూన భానుచ్ఛనిక్ (దట్టమయిన) సూర్యకాంతిని; తుచ్ఛముం జేసి - అణఁగఁ ద్రొక్కి - తిరస్కరించి; కంజాతవహంబు = లక్ష్మీ దేవియొక్క అత్తుక గుఱుతు లనెడి సందేహమును కలిగించునది; వంకేజరాగంబు = పద్మరాగము - కౌస్తుభమణి ఇగురంగ చిగిరించఁగా - ప్రకాశించగా; [విష్ణువునక్షముమీఁది కొస్తుభమాణిక్యము ఎఱ్ఱనిదగుటచే - లక్ష్మీదేవి ఆతనిని పాదముతో తాఁకుటవలన ఆ పాదమండలి లత్తుక గుఱుతు ఆచట అంటుకొన్నట్టున్నదని వర్ణితము.) వరణ యుగళపోటకం బై పొదనులకుఁ ద్రి శూలమై అనఁగా -బంధించున్నదై కనద్ధాటకోద్యత్తుగా కోటులు ప్రకా శించు బంగారుమయముగు అందియలు; ఊటాడుచు ఒకదలాడుచు; చాటు వాబాటకక్, బాటి చాటు గర్భోక్తులను పలికి-చమత్కారయుక్తముగా మాట నేర్పును వెల్లడించి; ముప్పేట గా మూఁడు "పేట లుగా-మూఁడు చుట్టు వచ్చునట్లుగా; కటి" మొలయందు; సంఘటిల్లకో కూర్పఁబడఁగా - ఉండఁగా; [ఇచట “బాటు - చాటించు; వాచాటకర్ ఇమాటకారితనమును" ఆని పూర్వటీక.] కటిల్లేఖ మెఱుపు తీగ; లేఖర్షభుని చేరి = ఇంద్రునిజేరి; రంజిల్లునాక్ - ప్రకాశించునోయమనట్లు; ఉల్లసత్కాంతి : తళతళ మను శాంతు లీనుచున్నది; గోయట్టి = ఆవులను తోలెడి కఱ్ఱ; ఇచ్చకుకో", వచ్చుచుకో " మనస్సు నాకర్షించుచు; కరా......లోనాజ్ చేతియందుంచుకొనఁబడిన బ్రహ్మాండగోళముల సమూహములో యనునట్లు; చిత్రఛ స్త్రంబునక్ - రంగురంగుల నంచియందు; బొల్పుగా క్= అందముగా; కల్పకస్వచ్ఛ గుచ్ఛంబు = "సారిజాకపుఁ బూగుత్తి; సత్యార్థమై సత్యభామకిచ్చుటకొఱకు; భవ్యశంఖంబు = గొప్ప శంఖము - పాంచజన్యము; నవ్యాగ్రహ స్తంబునందు - ఎడమయఱచేతియందు; ఇమ్మగా భద్రముగా ఉండఁగా; దివ్య టుల్ = గొప్పుగొప్ప నగల ఆర్భాటములు; క్రమ్ముకో - వ్యాపింపఁగా; 'లేఁజమైరల్ = లేఁతవాయువులు; నమ్ర స్తుత = వినతులగు దిక్పాలకులపొగడ్తలు; స్వస్థలంబు = స్వర్గమును; అంటఁగా అంటుకొనఁగా - స్వర్గమున వ్యాపింపఁగా; రాజా...... మంబు - రాకాసుధాభాను - నిండు చంద్రు నియొక్క; భాను కిరణములనుండి; ఉజ్జ్వలజ్వాల, ప్రకాశించుచున్న జ్వాల యొక్క; శీలాకుల - మంటలచేత కలఁతనొంది; ప్రౌఢరీడాకృత్ = ఎక్కువ ఆవమానకఱచుచున; ఆరూఢ = మీదికిలేచుచున్న; గాఢత్విడేమంబు : = అధిక శాంతిసమూహము; మోఘుంబుగా ఆ వ్యర్థమగునట్లః; మేఘువీథికా గగనమార్గమునందును; ధరాధోజ ధోరణిగా, క్రిందిలోకమునందును; యాదవరముణుండు యాదవులకు ప్రభువగు శ్రీకృష్ణుఁడు; నాభి...... జాతుండు = నాభికమలమున పుట్టిన బ్రహ్మకలవాఁడు; అఖండాం. భాగుఁడు = (తనకు) గొప్ప పాదపీఠముగాఁ జేయఁబడిన సమస్తభూభాగములను కలవాడు; ఆభోగవద్యోగి భోగాసనుండు = పరి పూర్ణమైన శేషునిదేహము పీఠముగాఁ గలవాఁడు; ["అభోగవత్ పరిపూర్ణత్వమునంటి" అని పూర్వ = = . . - -<noinclude><references/></noinclude> 501ic12h5jkq7v215xu7lxjf9m0arkb 104 212710 554933 2026-04-28T08:09:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పాండురంగమాహాత్మ్యము = - = - తియ్య జీక.) అసవా...... చ క్రాంతుఁడు = ఆసవామోద = మద్యపరిమళము యొక్క; మాధుర్య = దనమును; ధుర్య సహించిన; ఆతుర స్త్రీ = రాక్షస స్త్రీల యొక్క; కపోలద్వయీ - రెండుచెక్క...' 554933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పాండురంగమాహాత్మ్యము = - = - తియ్య జీక.) అసవా...... చ క్రాంతుఁడు = ఆసవామోద = మద్యపరిమళము యొక్క; మాధుర్య = దనమును; ధుర్య సహించిన; ఆతుర స్త్రీ = రాక్షస స్త్రీల యొక్క; కపోలద్వయీ - రెండుచెక్కిళ్ళ యందలి; పత్ర రేఖా = మరికలకు; అపకార క్రియా = అపకారము చేయుటయందు; క్రూర = గఠిన మైన; చక్రాంకుఁడు = చక్రాయుధము చిహ్నముగాఁగలవాఁడు, దుర్వ .... గుర్విచేక్" - మోయ - రాని దేహము శాంతిచే బరువైన; ఉర్విచేశా భూమివలన; కన్న = కనఁ చేసిన - సంపాదించిన; వృథ్వాఖ్య సృథ్వీశముఖ్యుండు - పృధువను పేరుగల రాజురూపమునఁ బుట్టినవాఁడు; పుండ్రే కోదండల ఔభుఁడు = లక్షమంది మన్మథులకు పోలినవాఁడు; అంచద్దరస్మేరసౌరుండు = ఒప్పిదమైన చిరునవ్వుసారము కలవాఁడు; దారో త్తముల్ = ఉత్తమభార్యలం; పదలాలా శిరోరత్నము శ్రేష్ఠురాలయిన ఉవిదయు; సంచాట్టుఁడు = ఐదేండ్ల వయసువాఁడు; ప్రోతలు = ప్రౌధులు; బోడలం= మునులు; పెన్నిక్క= గొప్ప ఆశ్రయము - ఆశ్రయమైనవాఁడు ఆవిష్కృతి, చూసి ప్రత్యక్షమయి, క. కనుదెఱచి తనదు'లోనం, గనుని తేజము మ్రోలఁ గాంచి కమలాసనుఁ డా డిసెయట్ల నిక్క మయ్యెస్, విన; గన నిది క్రొత్త యనుచు మె సర్థికుఁడై, 78 టీక. తనదులోనజొ" = తనహృదయమునందు; మ్రోల = ఎదుటను; మేనక్" = వేగముగా; ఉస్థితుఁడై = లేచినవాఁడై, సి. చామరధ్వజశంఖ చాసప్రముఖ చిహ్నలలితపదారణాలంకృతమహి దళితో పరిత్వగుజ్జ్వలదంశు త్ఫలా స్తంభాభిరామో కుదండయుగళు పరదానము ద్రాబ్జభరణభూషితకటిన్య కుంచితసమున్నతభుజాూఢ్యు సింహానలగ్నలక్ష్మీపరిహాసి తోయజగర్భ గర్భణృత్తావలగ్ను తే. జలదసంకాశు నిర్వీడజఘన దేశంఁ, గోటికందర్పలా వణ్య గుణశరణ్యు విష్ణు నిజభ_క్తవర్ధిష్ణు: గృష్ణుఁ గాంచి, పఱచె సాక్రోశుఁ డగుచు నా బ్రాహ్మణుండు, టీక, చామర...... మహిజ్ = చామరము, కేతువు, శంఖము, విల్లు మొదలగు చిహ్నములు కల పాదములుంచుటచే - (అట్టి పాదములతో నడచుటచే వానిచే) అలంకరింపఁబడిన భూమికలవానిని; దళితో యు దళిత = ఒలంపఁబడిన; ఉపరిక్వక్ = మీఁదితోలు కలదగుటవలన; ఉజ్జ్వ లల్ ప్రకాశించుచున్న; అంశుమక్కలా సంధ ఆ ఆరఁటికంబములవలె; అభిరామ మనోహరమైన ఊరుదండయుగళు = దండన్యులవంటి రెండు తొడలును కలవానిని; వర... భుజాూఢ్యుక్" - వర దాసముద్రాక్షధరణ = వరము, దానము, ముద్ర, పద్మము అను వానిని ధరించుటచే; భూషిత = ఆలంక రింపఁబడి; కటిన్య స్త = 'మొలయందుంచఁబడినదయి; కుంచిత - వంపఁబడిన; సమున్న కభుజడ్యుక్: మిక్కిలీ పొడవైన భుజములు కలవానిని శ్రీకృష్ణుఁడు వరాదు లనుద్ధరించి, ఒయ్యారముగ మొలవయి చేతులు వేసికొన్నాడని భావము.] సింహాచలగ్ను సింహావలగ్న లక్ష్మీ పరిహాసి - సింహము నడుమునందమును నవ్వుచున్నదయి; తోయజగర్భగర్భ = బ్రహ్మకుపుట్టువు కారణనయి; వృత్త = వర్తుల మైన గుండ్రమైన ఆవలగ్ను నడుముకల వానిని; జలదనం కాశు మేఘమువంటివానిని - మేఘ శ్యాముని; నిర్వీరఃజఘన దేశం - సిగ్గు లేని కటికలవానిని - దిగంబరుని; కోటికందర్ప లావణ్య కోటిమంది మన థులచక్కఁదనము కలవానిని; గుణశరణ్యుత్ = గొప్పగుణములు కలవానిని; విష్ణు సర్వవ్యాపకుని; నిజభ క్తవర్ధిష్ణు = తనభ క్తులను వృద్ధిపొందించువానిని; ఆ బ్రాహ్మణుండు = ఆ పుండరీ కుఁడు; సాకుఁడగుచు" - (రక్షణకొఱకు) అఱచుచున్న వాఁడగురు; పఱచె" పరుగిడిపోయెను. (ఇట 'సాక్రోశుఁడు = లిట్టుటతో కూడినవాఁడు' అని 'వెనుకటి వ్యాఖ్య కలదు. ఆది అత్యంతానను గుణము.) అలం. ఉదా ర్థము, ఉపమ, - . = 1. ట. లోలన్. 2. క. జమా, 3.చ. తోషిత. =<noinclude><references/></noinclude> 6wpp2cg2693l1rl7xa9npjan0v332vw 104 212711 554934 2026-04-28T08:09:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాస ము చ, పఱచిన దేవకీసుతుఁడు పక్కున నవ్వినఁ గ్రమ్మఱిల్లి మైఁ దఱచుగ రోమహర్షణ ముదంచితభ క్తిభగాలసత్వ మే ర్పఱచుచుఁ గోలొగిడ్చి శిపలుపల్కుల తళ్కు లసన్న వెన్నెల బఱపు...' 554934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాస ము చ, పఱచిన దేవకీసుతుఁడు పక్కున నవ్వినఁ గ్రమ్మఱిల్లి మైఁ దఱచుగ రోమహర్షణ ముదంచితభ క్తిభగాలసత్వ మే ర్పఱచుచుఁ గోలొగిడ్చి శిపలుపల్కుల తళ్కు లసన్న వెన్నెల బఱపురుఁ బ్రస్తుతించె ముని బంధవిభంజను భ క్తరంజనున్. చిక. 223 80 టీశ. క్రమ్మఱిల్లి = మరలివచ్చి; మై - దేహమున; రోమహర్ష ణము = గగుర్పాటు; ఉదం సత్వము = ఎక్కు మయిన ధగ్యతిశయమువలని కలంతోపాటు పలుపల్కుల తక్కుల ఎక్కువమాటలకాంతులచే; ['తక్కుల - కళకళలాడుచున్న' అని పూర్వటీక.] వర్న వెన్నెలర్ సన్నని వెన్నెలలవంటి కాంతులను; పఱుపుడుకా " వ్యాసివఁ జేయుచు; బంధవిభంజన్ సంసారబంధ ములను నశింప జేయువానిని; భక్తిరంజరుక్ = భక్తులకు సంతోషపఱచువానిని - శ్రీకృష్ణుని; ముని = మునియైన పుడరీకుఁడు; ప్రస్తుతించె కొనియాడెను. a మాలిని, విధి శివ సనకాదుల్ వేదముల్ గూడి నిన్నో మధుమథన ! యితం డిమాడ్కి వాఁ డంచు నెన్న విధుకు అయినచోట నేర్చునే గాఢమోహాం బుధి వడిఁ బడుచు న్నా బోఁటి నీవాట మెన్నన్, . 81 టీ. మధురధన! = మధుపను రాక్షసుని సంహరించినవాఁడా! ఇమ్మడ్కి వాఁడు = ఈరీతి నుండువాఁడు; ఎన్నక్ = గుర్తెఱుఁగుటకు; విధురులు = వికలత్వమునొందినవారు - నిష్ప్రయోజకులు; గాఢ మోహాంబుఫిక్ - దట్టమైన అజ్ఞానసాగరమున; నీ వాటము జనీ మహిమను; నాబోఁటీ - నావంటి వాఁడు; నేర్చునే! అలం. అర్థాపత్తి, = తరల. హరిహయోసలభూధరాకృతి నంద మొందినయట్టి నీ యురుభృగు స్తుతిపాత్రము గటకోజ్జ్వలంబు నభౌఘన త్న రుచిమిత్రము నైన పాదమునం జనించిన గంగ ని త్యవతిఁ బూని తలంకుఁ దాపనిదాఘవృత్తినివృత్తికిన్. 82 M టీక, హరి, ......ృతికా" - ఇంద్ర నీలమణిర్వతా కారముగ; ఉరుధృగుస్తుతి పాత్ర మంగా గొప్పచరియలనేఁ గొనియాడఁదగినది, గొప్ప వాఁడగు భృగుమహర్షి చేఁ గొనియాడఁబడినది నుము; కట కోజ్జ్వలంబు | = కొండమీఁది చదరపు నేల నేఁజ్ఞ, కాళించునది, కడియముచేఁ బ్ర కాశించునదియును; నభౌఖురన్నరుచిరంబుక్ = గోళ్ల వంటిరత్న ములపొందిక కలదియు గోళ్లనెడి రత్నములపొందికకలదియు; జనించిన - పుట్టిన; శావ ...... నివృత్తికికొ తాపత్రయము నెడి వేసవి కాలపుఁ బ్రవర్తనను పోవుటకయి:; తలంతున్", [వేసవి తాపము పోవుటకు వర్ష మావశ్యకము; ఆ వర్ష మునకు సహాయకారణ మయినది పర్వతము; శాన తద్ధ్యాకమిట శ్లేషచే సమర్థి తము; తాపత్రయ నాశనమునకు విష్ణు పాద భజనమే శరణ్యమని భావము.] అలం. శ్లేమ రూపకము. . భుజంగ ప్రయాతము.— స్ఫురన్నా భిగ ర్త ప్రభూతాంబుజాతో, దరక్షోణిలో “వేల్పు తాత” విధాకళా నిరాతంకస గ్లైకనిర్ణేతఁ గంటకొ, హరీ! శాతకుం దాతవై యుంట యొప్పున్. 83 టీశ, స్ఫురత్ ......జోతిలో - ప్రకాశించు నాభియు గోతియందు పుట్టిన తామరపూవు గర్భభాగమునందు; వేల్పు కాక - దేవకలకు శాశ అయిన వానిని; విధాత - బ్రహ్మను; నిరా... 1. చ. ప్రమ్మీపల్లిపై 2. చ. ట. పలుబల్కు 8. చ. నఘోను, =<noinclude><references/></noinclude> hehi0r9pt1fmt0ryo1a1sf4lucfeguq 104 212712 554935 2026-04-28T08:10:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '224 పొందురంగమాహాత్మ్యము ...నిర్ధేక" = అడ్డులేనివృత్తికి నిర్ణాయసఁడైనవానిని; కంట ఆకనుటచే - పుట్టించుటచే; తారక తండ్రిః; బ్రహ్మకు; తాతవై - తండ్రి, మయి; అలు, కావ్యలింగము. స్రగ్విణి నీ...' 554935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>224 పొందురంగమాహాత్మ్యము ...నిర్ధేక" = అడ్డులేనివృత్తికి నిర్ణాయసఁడైనవానిని; కంట ఆకనుటచే - పుట్టించుటచే; తారక తండ్రిః; బ్రహ్మకు; తాతవై - తండ్రి, మయి; అలు, కావ్యలింగము. స్రగ్విణి నీతిమై వైన్యభూ నేతపై రత్నస, భూతదివ్యౌ షధి గ్రామముల్ భూకహృ త్ప్రతిఁ గన్పట్టవే స్ఫీతహర్హోత్కట, భూతథాత్రి గనిగా బూతనాథూతనా! 84 . => టీక. వైన్యభూనేకపై = వేపండురా జుయొక్క పుత్రుఁ డగు పృథుచక్రవర్తినయి; ("వైవ్య భూసేక=పై న్యుఁడురాజు-సృథుచక్రవర్తి అని పూర్వటీశ] రత్న సంఘాతది బ్యాషధి గ్రానుముల ర ములసమూహములు, ఓషధుల సమూహములను; భూకహృతీతి - ప్రాణుల మనస్సులకు సంతోషము కలుగునట్లుగా; స్పీకహర్ణోత్కట = ఆధికసంతోషమున మనించినదానిని; భూతధాత్రీ గని భూమియను ఆవును; కన్పట్టవే! కనుపడునట్లు చేయలేదా! పూతనామాక నా? = పూకనయను రాక్షసీని చంపినవాఁడా! పూర్వము పృథుచక్రవర్తి భూమిని గోవుగాను, హిమవంఠమును దూడగారు, మేరువును (పాలు)పిదుకు గొల్ల వానిని గాను జేసి, రత్నములకు, ఓషధలను వీరిశించెనని గాథ. ఆ చక్రవర్తి 'వేముని 29 కొడుకు; భగవంతుని అవతారము.] లయగ్రాహి ఆగమసముద్ధరణ రాగరసలంపట సుథాగమనియానుక! రసాగరిమకారీ ! భోగపద వీనిహిత భాగనత ! భూగగన భాగ పరిపూర్ణ పర భాగవపుర గ్రా ! త్యాగగుణధుర్య! మునియాగపరిరక్షక! హలాగతసమిద్విజయః సౌగతమతాల్లో ద్యోగ|కలిశాలకలుషాగకులిశాంక !కొనసాగినకృషన్ మనువు యోగిహిత మమున్, = టీక. ఆగదు...... లంపట! వేదముల నుద్ధరించుటయందలి ప్రేమ యను రసమున (నీరమున) తగిలియున్న వాఁడా! (ఇందు మత్స్యావతారము సూచికము.] సుధాగమనియామక! అమృత ని నియమించినవాఁడా-కూక్ష్మమూర్తీ! (ఇందు కూర్మావతారము గోచరించుచున్నది.] రసాగరిమ శారీ! = భూమికి గొప్పతనమును కలిగించినవాఁడా? ఆపన్ననుగు భూమిని రక్షించినవాఁడా! [ఇట వరాహాన తారము గ్రాహ్యము] భోగ వదదీనిహితభాగవత! ఐశ్వర్యమార్గ మున ఉంచఁబడిన (గొప్ప భోగముల నొసంగిన) గొప్పభక్తుఁడు (ప్రహ్లాదుఁడు కలవాఁదా! [ఇట నృసింహావతారము ఊహ్యము.] భూ... నపుర గ్రా! ఆ భూమ్యాకాశములు నిండిన మహోత్కృష్టమైన పాదములు కలవాఁడా! [ఇందు వాళుగా పతార మూహ్యము.] (ఇచట పూర్వటీకలో “వపుర గ్రా = దేహముకొన గలవాఁడా!" అని యున్నది.] త్యాగగుణధుర్య! = గొప్పగా దానము చేయు గుణముచే పేరు పడినవాఁడా! [ఇందు వరకు రామావ కారము సూచితము. పరశురాముఁడు రాజులను చంపి సంపాదించిన భూమిని కశ్యపునకు దానము చేసిననుట.] ముని... రక్షక! ఆ మునియైన విశ్వామిత్రుని యాగమును రక్షించినవాఁడా! [ఇట రాకమాన తారము స్పష్టీకృతము.] హలాగే తనమిద్విజయ! = నాగఁటివలన వచ్చిన యుద్ధవిజయము కలవాడా! [ఇందు అల రామాపతారము స్పష్టము; అతనికి హలము ఆయుధము. సౌగతమతారోద్యోగ ! - బౌద్ధమక మునకుఁడుగిసిన ప్రయత్నము! (ఇచట బౌద్ధావతారము గ్రాహ్యము.] కలిశాంక కలిశాలమునందలి పాదముల గెడి పర్వతములకు వక్రాయుధమైనవాడా! [ఇందు కల్క్యవతారము సూచికము; ఇట్టి పద్యమున దశావతారములుకు వర్ణితములు.) మనుపు - రక్షింపుము. ఆలం. రూపకము! 1. మధ. క. వద్ది. చ. 2. చ. గన్పట్టి.<noinclude><references/></noinclude> q8i0t8duku9b4scoep3k1pzb4ad773l 104 212713 554936 2026-04-28T08:10:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము మ, రవిథామంబులు సిద్ధమంత్రములు చంద్ర జ్యోత్స్నికల్ సన్మణి ప్రవర శ్రేణులు భన్య భేషజతతులో పాథోధరంబుల్ సుధీ భవనిస్తారక! నేను మిచ్చి జగమున్ బాలించు మర్యాద నీ...' 554936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము మ, రవిథామంబులు సిద్ధమంత్రములు చంద్ర జ్యోత్స్నికల్ సన్మణి ప్రవర శ్రేణులు భన్య భేషజతతులో పాథోధరంబుల్ సుధీ భవనిస్తారక! నేను మిచ్చి జగమున్ బాలించు మర్యాద నీ కారంబు ల ల శేషలోకహితచ ర్యాధుక్యసంచారముల్, . . 225 86 టీశ. ఈ పద్యమునం దవతారంబుల యాక్కృష్ట్యము రూపక మూలమున రూపింపఁబడు చున్నది. రవిధామంబులు = సూర్యుని తేజస్యులు; చంద్ర జ్యోత్స్నికల్ చంద్రుని వెన్నెలలు; సన్మణి ప్రవర శ్రేణులు ఆ ఉత్తమమాణిక్యముల (చింతామణుల) గుంపులు: భవ్య భేషజతతుల్ = గొప్పకుందుల సమూహములు; పాథోధరుబుల్ నీటిని ధరించు మేనుములు; సుధీభవనిస్తారక! విద్వాంసులను (తత్త్వవేత్తలకు) జన్మమునుండి తప్పించి కాపాడువాఁడా! అశేష సంచారముల్ = సమస్తజీవుల మేలికొరకు ప్రవర్తించునట్టివైన; [ఈ పదముకు సూర్యకాంతులు మొదలగువాని కన్నింటికిని విశేషణ ముగా గ్రహింపనగురు.) నియవతారుబులు; నేనమిచ్చి; మర్యాదన్ - మర్యాదతో; జగమున్; పాలించున్. అలం. రూపకము, ఉ. అంజనపుంజనవ్యతరమై తగు నీ తీరు మేనికప్పుక ల్మిం జులుకంగఁ జేకుఱుఁజమీ కమలేక్షణ! సూక్ష్మదృక్కు 'లౌ కంజభవాదీవృద్ధులకు గాఢత రాక్షరలక్ష్మి నియందుఁ గా నం జరుఁగాదె కప్పుకతన మును దోపని యక్షరస్థితుల్. - 87 టిక. అంజన శరమై కాటుకకుప్పవలె మనోజ్ఞమయి; తిరు... కలికా శుభప్రద దేహమునలుపుకోవలన; చులుకంగ = సులభముగా; సూక్ష్మదృక్కులు సూక్ష్మదృష్టి కలవారు - - బుద్ధి మంతులు; కంజి వృద్ధులకు - బ్రహ్మ మొదలగు పెద్దలకు; గాఢ లక్ష్మీ = ఉత్కృష్ట మును నాశము లేనిదియు నగు (మోక్ష) సంపద; చేకురుఁజుమీ! - కలుగునుగదా! కొవ్వుకతనజ్ - నలుపువలన నల్లనిరంగు పూయంటవలన; మును, దోవని = పూర్వము (మొదట) కనఁబడని; అక్షర స్థితుల్ = ఆక్షరములపోలికలు; ఎందున్; కానంజనుఁగాదె! ఆ శనవీలగునుగదా! [(తాళ్ళప త్ర ములపయి వ్రాయఁబడిన యక్క రములపోలిక తొలుత తెలియకపోఁగా, దానిపై నల్లనిరంగు పూయుదురు; అపుడు అక్షరములన్నియు స్పష్టముగా కన్పడురు.] ఆలం, దృష్టాంతము. క. కమిచి యణు రేణుతృణశా,ష్ఠములం బరిపూర్ణవృత్తి సమకూరిన నీ యమిత మహామహిమాబ్ధికిఁ, గమలభవ ప్రముఖు లెన్నఁగా బుద్బుదముల్. 89 dr. 120- గ్రహించి - లోవలనణఁచుకొని; ఆణు ములక్ - ఆణువులు, రేణం పులు, గడ్డి, కఱ్ఱ, మొదలగు వానివలన; సమకూరిన = ఏర్పడిన; అమితమహానుహి మాబ్ధికి ఆ హద్దులేని మాహాత్మ్య మను సముద్ర మునకు; కమలభవ ప్రముఖులు, ఎల్ల = బ్రహ్మ మొదలగు దేవత లందఱును; ఎన్నఁగాక్ = లెక్కించఁగా; బుద్బుదముల్ = నీటిబుగ్గలు. అలం. రూపకము. పృథ్వి, జగత్పతి ! భరత్పదాబ్జయుగ భక్తిసంయు క్తి ‘లో, గగుర్పొడువ సన్యథా గతి యెఱుంగ కెవ్వాఁడు నీ యగణ్య గుణకీర్తనం బధిగమించుట మించినే, నగాధభవసాగరం బతఁడు దాఁటు నొక్కెత్తుసన్. 89 1. శ. తాలంజ. 2. చ, యంద. 3. క. కూరెను- చ, ట, కూరిన, ఉ. క. తో,చ. టీ లో, పాండురంగ 2 9<noinclude><references/></noinclude> foon91xr3slt5zo7fxmqu1a6zj0ul13 104 212714 554937 2026-04-28T08:10:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '226 = పాండురంగమాహాత్మ్యము - టీక. జగత్పతి! = లోక ప్రభువగు విష్ణువా! భవత్....... సంయు క్తి = నీరెండు పాదకముల భక్తియుక్తి; లోక్ హృదయములో; అన్యభాగతివేతేదిక్కు; ఎఱంగళ - తెలిసికొనక - ఠలంపక; ఆ...' 554937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>226 = పాండురంగమాహాత్మ్యము - టీక. జగత్పతి! = లోక ప్రభువగు విష్ణువా! భవత్....... సంయు క్తి = నీరెండు పాదకముల భక్తియుక్తి; లోక్ హృదయములో; అన్యభాగతివేతేదిక్కు; ఎఱంగళ - తెలిసికొనక - ఠలంపక; ఆగణ్యగుణకీర్తనంబు = లెక్కింపరాని గుణముల స్తుతిని; అధిగమించుట - పఠించుటచే, మించెనేజ్ = మించినట్లయితే; ఓ క్కెత్తునక్ - ఒక్క సారిగా; అగాధభవసాగరంబు = లోఁ తైన సంసార సముద్రమును, దాఁటుస్, అలం. రూపకము. . క. భవదం దూరునకుఁ బుణ్యవసతి సులభంచె? వెఱకు నవ్యభవంబుల్ సవరింప; యుష్మతర్చా, ప్రవణరుతిం జేయు శివను శిఖరమధామపతీ! - $0 టీక. పరమ థామసతీ! = పరమపదమగు వైకుంఠమునకు ప్రభువా! భవదండ్రి దూరునకుకొ నీ పాదములకు దూరమైనవానికి నిన్ను కొలువనివానికి; అన్యభవంబుల్ = వేఱుజన్మములు- పునర్జన్మ ములం; సవరింపన్ = ఎత్తుటకు; వెఱుకు భయపడుచున్నాను; ననుక్ = నన్ను; యుమ్మ. మతి నీపూజయం దాసక్తమైన బుద్ధి కలవానినిగా; చేయు - చేయుము. [ములోపము. ] క. జయ విజయపూర్వవిభవ! విజయ జయకల్పన ధురీణ! సమదదనుజరా డ్జయ! సంరక్షితభుననా!, జయ జయ! సగుణా! గుణాత్మ! జయ శారద రా! 91 విజయమును జీశ. విజయపూర్వవిధవ ! = విజయము పూర్వముగా (ముందుగా) గల సంపదకలవాఁణా ! స్త్రీ కెచ్చట విజయము కలిగినను తోడనే సంపదయు లభించుననుట.] జయ ! జయముపొందుము; జియ కల్పనధురీణ! = జయము కూర్చుటయందు బాధ్యత వహించువాఁడా! విజయ! పొందుము; సమద ...... జయ ! మదించిన రాక్షసరాజులను జయించినవాఁడా! సంరం తభువనా ! రక్షింపఁబడిన లోకములు కలవాఁడా! - సుగుణా! గుణనిశిష్టుఁడా ! శారధరా ! - శార్ణమను విల్లు ధరించినవాఁడా ! = సీ. నడతు నీషేత్రంబునకుఁ; జెయి చాచి యర్చింతు నీ సమిన సేవకులను; మ్రొక్కుదు నీపాదములకు; ఉహ్వా వీధి నీనామములు 'పక్కణింతు నేపుడు; నర్పింతు నీ సేవకై సర్వదేహంబుఁ; జింతింతు నీలీలఁ జిత్తసరణిఁ; దనివోక నీచక్కఁదనము సంవీక్షింతు; నీయవధానంబు నేమి విందు; తే. బ్రహ్మరుద్రాదులకుఁ గానఁబడని నీవు, నేడు నా మ్రోల నిలిచితి నీలవర్ణ! వర్ణ నాతీతము తాగ్భవ ప్రవృత్త, పుణ్యపరిపాక మేరికిఁ బొగడఁదరమె ! = 92 టీక. పక్కణింతును = పలుకుదును; చిత్తసరణి - మనోమార్గమునందు; తనివోక = కనిపి తీరక = తృప్తితీరక; నీయవధానంబుతో నీ హెచ్చరికను - నిన్ను గూర్చిన స్త్రీ సంగమును; వర్ణనా.... పరిపాకము = వర్ణించనలవికాని నాపూర్వజన్మకృత పుణ్యముల పంట. ఉ. నిత్యస్ఫూర్తిసనాథులైరి విధికంఠకాలముఖ్యుల్ కృత శ్రీ త్యానంద ! రియనాదిమూర్తినగు నీ చేఁ దత్సనాథత్వసం పత్త్యావిష్కృతి నాకునం గలుగుఁ దతాయుండనే కాన, 9నీ మృత్యు క్రూరభయంబుఁ బాసితిని సంపదన్. జ 93 1. క. నయ్య. చ. సన్య. 2.క. నన్ను. చ. ట.నను. 3. క. బరధామ. చ॥ వరమధామ ట, రంధాము. శ్రీ. క. పూర్ణ పార్శ్వ. చ. పూర్యవిభవ. 3. చలన. 6.చ. ములక. 7. వకాణింతు • శ. ఈ నక్కణింతు. 8. ఛ. యనాథ- 9. చ, ట, యీ,<noinclude><references/></noinclude> i3clqg2jhe95epksnopfcp6qkbycn8h 104 212715 554950 2026-04-28T08:57:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212716 554951 2026-04-28T08:57:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 554951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212717 554954 2026-04-28T09:27:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 227 టీక. కృకషీత్యానంద ! = చేయఁబడిన భూమ్యానందము కలవాఁణా ! భూప్రజలకు ఆనంద మును కల్గించువాఁడా ! అనాదిమూర్తివగు ఆదివేని స్వరూపముగల అనాదివగు; న్వీనీవలన; విధి ముఖ్యు...' 554954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 227 టీక. కృకషీత్యానంద ! = చేయఁబడిన భూమ్యానందము కలవాఁణా ! భూప్రజలకు ఆనంద మును కల్గించువాఁడా ! అనాదిమూర్తివగు ఆదివేని స్వరూపముగల అనాదివగు; న్వీనీవలన; విధి ముఖ్యుల్ = బ్రహ్మ, శివుఁడు మొదలగు దేవతలు; నిక్యస్ఫూర్తిననాథులు, ఐరి = కాళ్వత మైన స్ఫురణతోఁ గూడినవారు - ఎల్లపుడును ఉండువారు - అయిరి; తతా యుందనే, కాన=(నేనును) వారిమటివాఁడనే యగుటచే వారివలెనే నేనును నీభక్తుఁడ నగుటచే; కల్.... ఆవిష్కృతి - నిత్యస్ఫూర్తితోఁ గూడుట యను సంభవ ఆవిష్కరించుట; ('ఆ కూడుకొన్న తనపు కలిమియొక్క `నెలయుట' అని పూర్వటీక.] కలుగున్. మ, అని లోకత్రయమోహనుండుగు రమాప్రాణేశు నెమోమునం దన చూడ్కుల్ నిగుడంగ భూమిసుకరత్నం బూరకున్నంత నే మునుగా ధాతృసమన్వితాఖలమరుస్తుఖ్యుల్ దగ మ్రొక్కి మో డ్పునకే లింపుగ నమునీశ్వరు గుణంబుల్ సారె గీర్తించినన్. = - 94 టీక. లోగత్రయ మోహనుండు = ముల్లోకములను మోహింపఁజేయువాఁడు ముల్లోకములను చక్కనివాఁడు; రమాప్రాణేశుఁడు విష్ణువు; ఊరకున్నంతనే - ఊరకయుండఁగా, నేన్, మురుగాజ్" = నేనాదిగా; ధాకృ......ముఖ్యుల్ - బ్రహ్మతో ఁ గూడి వచ్చిన దేవముఖ్యులు; ఇంపుగ కొ" = ఇంపుగా నుండఁగా; సారె - మాటిమాటికిని క. విని ముగ్ధ హాసరుచిరా, ననుఁడై తనచుట్టునున్న నానామన రా జనీకాయముతోఁ బలుకు, దనుజారి మహీసు కాస్యద త్తేక్షణుడై, టీశ. దనుజారి ఆ రాక్షసులకు వైరియగు విష్ణువు; ముగ్ధనకుఁడై చిరునవ్వు చేఁ జక్కని ముఖముకలవాఁడై; మహీక్షణుఁడై - బ్రాహ్మణుఁడైన పుండరీకుని ముఖము సయి ఉంచిన చూపు కలవాఁడై; నానా... నికాయముతో = అనేకులైన దేవతా శ్రేష్ఠులసమూహముతో, నీ, దాంతుండు సత్య సం థాధురంధరుఁడు మద్భక్తుండు పితృహితోద్యముఁడునైన యిద్ధరామరసూతి కీప్సితం బొసఁగ నే వచ్చుచో మీరెల్ల వారు నితని కర్మిలీ సాహాయ్య మాచరించుటకునై యేతెంచినారు; నా కెవ్వ లేని హితులు వారలకును లెల్ల మాయని శానఁ బరతాపతప్తులు పరము దేశ తే, ముదితు లస్మత్ప్రశంసాభిముఖులునైన, వారు నాభ క్తులగువారు; వారియందుఁ శ్రీతిగలవారి నే నుద్ధరింతుఁ గీడు, వలన, వారలకంటే నవశ్య ”డుగంట. . 96 టీక. దాంతుండు = ఇంద్రియనిగ్రహము కలవాఁడు; సత్యసంధానురంధరుఁడు - సత్యవాది; పితృహిణోద్యముఁడు = తండ్రికి హితమైన ప్రయత్నముకలవాఁడు; ధరామరసూతికి = బ్రాహ్మణ పుత్రునకు; ఆర్మిలితో = ప్రీతితో; వర్మ తాపతప్తులు = ఇతరుల బాధచే బాధపడువారు; వరము దేశముదితులు = ఇతరులనంతో వమున సంతసించువారు. క, సద్భక్తసేవ చేతః, మద్భావము తుష్టిఁగన్న మాడ్కిఁ దరుశిలా ద్యుద్భూత ప్రతిమార్చల, ముద్భరితము గాదు నిక్కముగఁ దలపోయన్, 97 టీక. మద్భావము = నామనస్సు; తరుర్బలమ్రాను, తాయి మొదలగు వానినుండి ఏర్పడిన విగ్రహముల పూజల చేశ; ముద్భరితము సంతోషముతో గూడినది. . 1. చ. ట. యే. 2. చ. నందా॥ 3. చ.గు. శ్రీ. చ. హార్య. 5. క.పర. 6. ట, లేక, 7. ట, మగుదూ.<noinclude><references/></noinclude> lvb9y45xqrrfw9pdcul36yv4i1tzyr9 104 212718 554955 2026-04-28T09:29:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '228 పాండురంగమాహాత్మ్యము మ. 'వలనా యేటికి నాశ్రయించి మనఁగా వానీరము నీరము ? దలవెతే పచరింప నేటికి సమిద్దానంబు దానంబు? న చలమా యేటికి నెత్తిగొట్టుకొనఁగా సన్న్యాసము న్యాసము ? గలిఁ ద...' 554955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>228 పాండురంగమాహాత్మ్యము మ. 'వలనా యేటికి నాశ్రయించి మనఁగా వానీరము నీరము ? దలవెతే పచరింప నేటికి సమిద్దానంబు దానంబు? న చలమా యేటికి నెత్తిగొట్టుకొనఁగా సన్న్యాసము న్యాసము ? గలిఁ దేఁజాలు మదీయభ క్తి రుచి భక్త శ్రేణిక శ్రాంతమున్, - టీక. వానీరము = నీటి బ్రా బ్బలి చెట్టును; నీరము = . 98 = నీటిని; కలపెట్టే - పిచ్చియా? న రించళై, నీటికిక్? = చేయనేలకి సమిద్దానంబు – సమిధలనిచ్చుట - హోమము; ఆచ్చలమా? - చెట్టు దలయా! సన్న్యాసము లౌకికసంబంధములకు పూర్తిగ విడుచుట; ఖ్యానము అంగన్యాసా దికము; ఆగ్రాంతము = ఎల్లపుడును; కలిక్ కలికాలమందు; మదీయభ క్తి = నాయెడఁగల భక్తి; రుచి = తేజస్సును; తేఁజాలున్' కలిగింపఁగలుగును. . సర్వధర్మ రహీన్ ప్రచారకుఁడైన, నాత్మ మద్భక్తి గలదేని యతఁడ చూవె నాకు నత్యంతహితుఁడు సుశ్లోకరతుఁమం, నిఖిల ధర్మప్రవర్తననిశ్చితుండు, 99 టీక. ఆక్మర్ = మనస్సున; సుల్లోశరతుఁడు = మంచికీర్తియం దానక్తుఁడు; నిఖిల, 11 నిశ్చితుండు = నమ స్తధర్మములను నెఱువేర్చుటలో నిశ్చయముకలవాఁడు. . ఆ, అస్మదంక థారి యగు భక్తవరు మేరు, నాకుఁ గూర్చినట్లు నాకులార! వదలకే వసించు వైకు: ఠనగరంబు, నందుఁ గొలుకు దంతరంగమునకు, 100 టీక. నాకుకార ! దేవకలారా ! అస్తదంశధారి - నా చిహ్నములగు శంఖచక్రాదులను ధరించిన వాఁడు; కూర్చినట్లు = ఇష్టపడునట్లు; కొలుగదు - సరిపడదు. క. నాయందు భక్తు. డుందుగా, బాయక యే సధివసితు భక్తునియందుగా మాయిరువురకుం గలుగు, గాయప్రాణానుకూల్య కౌశల్యంబుల్. 101 టీ, సాయక = విడువక; కాయ.... .. .. కౌశల్యంబుల్ = దేహమునకు, ప్రాణమునకును గల్గు ఆ. మహితపుణ్యులైన మద్భక్తవరులకుఁ, గానివాఁడు నాకుఁ గానివాఁడు భాగవతుల నన్ను భావించి యొకటిగాఁ, గన్న వాఁడు నన్ను గన్న వాఁడు. 02 టీశ, భాగవతులతో" భ క్తులను; ఒకటిగా - భేదము లేనట్లుగా. క. మీయెడ మద్భక్తిగుణో, చాయముఁ గనుగొంటి నేను సత్యంబు బహూ పాయంబుల మద్భక్తుని, కై యిట కేతెంచుట" వియచ్చరులారా ! టీ. వియచ్చరులారా! దేవతలారా! మల్...... రాయము యొక్క ఆధిక్యమును. మ. సురకర్మంది హిరణ్య దైత్యసుతు వ్యాస శౌనకు శ్రీపరా శరు రుక్తాంగదు సంబరీషు సరమాజానిక్ వసిష్ఠు బురం దరపుత్రు శుకు దాల్భ్యు భీష్మ వెఱుగొందం జేయు మద్భక్తిత తరుఁ డీపుణ్యుఁడు పుండరీకుడి తనిఖీ 'బాలింతు మేలీవులన్ . 103 భక్తి 104 1. చ.రమేశు. 2. క. యొకటి, చ ట, యొకటి. 3. చ. యేతెందు. 4. క, భావింతు చ. ట చాలింతు.<noinclude><references/></noinclude> oroku50obll7k2p7fyznk79oul3lysn 104 212719 554956 2026-04-28T09:29:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 229 టీక, సురకర్మంది౯" = నారదుని; హిరణ్య వైశ్యసుతు = ప్రహ్లాదుని; సరమాకానిక్' = విభీషణుని; పురందరపుత్రు= = అర్జునుని; వెఱఁగు, ఒందుజేయు = ఆశ్చర్యపడునట్లు చేయు - వారి కం...' 554956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 229 టీక, సురకర్మంది౯" = నారదుని; హిరణ్య వైశ్యసుతు = ప్రహ్లాదుని; సరమాకానిక్' = విభీషణుని; పురందరపుత్రు= = అర్జునుని; వెఱఁగు, ఒందుజేయు = ఆశ్చర్యపడునట్లు చేయు - వారి కంటె గొప్పభ క్తినిజూపు; మేలీవుల గొప్పవరములచేతను. ఈపద్యమునకు 'ప్రహ్లాద నారద పరాశర పుండరీక, వ్యాసాంబరీష కుక కొనక భీష్మ దాల్భ్యాక్; రుక్షాంగ దార్జున వసిష్ఠ, విభీషణాదేశ్, పుణ్యా నియాజ్ పరమభాగవతా స్మరామి' అను శ్లోకము మూలము. ఆ. వినుఁడు మీకు నేని గనరాని 'యీప్సితం, బీతపస్వినరుని కిత్తు నేడ దెస్ది వే:డె భక్తు: డద్దియ యొక: గంగఁ, గట్టిన్వాడ: గేల: గంకణంబు. టీ. ఈప్సితంబు ఆ ఆభీష్టము - కోరిక. క. అని దేవకీకుమారుఁడు, ముని వదనము: జూచిపలుకు మోదాం బుదగ శనమునః బ్రసాదసాగర; జనితధ్వని యనఁగ నిగుడు సరసారభటివ్. 105 106 టీశ. మోదాంబుదగర్జనమునన్ = సంతోష మేఘుముయొక్క ఉఱమువలన; ప్రసాద్...... ధ్వని = అమ్మ గ్రృహ మరు సముద్ర మున పుట్టిన ధ్వని; సరసారభటి = చక్కని వాక్పద్ధతితో; పలుకున్ ఉడు. అలం. = ఉ. నీ పితృభక్తి నీతపము నీవనిశంబు నొనర్చునర్చ యు ద్దీపితహర్షుఁజేసె జగతీసు వందన ! నన్ను, నీకు నా రూపము భక్తిమత్సదనతోహణశైలము చాల దక్కఁ గాం మోసే పరిపూర్తిగా వర మొసగెద వేఁడు యథారుది ప్రథన్. 107 టీక. ఆనిగంబు\" = ఎల్లపుడురు; ఉద్దీపిక హర్డు - ఎక్కువ సంతోషముకలవానిని; భక్తి మత్సదనరోహణరైలము = భక్తికలవారి (భక్తుల) ఇండ్లలోని రోహణ (రత్నములుగల) పర్వతము; శాంఔపరిపూర్తి ఆ కోరిక నెఱు వేఱుట; కాన్ - అగునట్లు; యథారు చిద్రథ గుణముల రూపకము. నీకోరికకు అను క, భాగ్యనునై యిహపరపరి, భో గ్యార్థమనై యగణ్యపుణ్యమనై జై రాగ్యజ్ఞానోన్నతులగు, యోగ్యతములపాల వాలియుండుదుఁ జుమీ ! 108 టీక. భాగ్యమనై - సంపదనయి, ఇహ....ర్థమనై ఈ లోకమునను, పరలోకమునను కూడ అనుభవింపఁదగిన వస్తువునయి; ఆగణ్య పుణ్యమనై - లెక్క లేని పుణ్యస్వరూపము కలవాఁడనయి; వైరాగ్యం......న్నతులు = వైరాగ్యముచేతను, జ్ఞానము చేతను గొప్పవారు; వాలి - వంగి; ప్రేమ గలిగి; ఉండుదుక్ ఉందును. a వ. విశేషించి నీయెడం బ్రసన్నుండనై యున్న వాఁడ; నభీష్ట నృష్టి ఘనాఘనంబగు మదీయకుృణాగుణంబునకు భాజనంబ వైతివి; జగజ్జాలంబున వస్తుజాలంబు నీకు దుర్లభంబు లేదని పలుకు యదువల్ల భువలనం బ్రబోధితుండై. 109 టీక• ప్రసన్నుండ నేనై = అనుగ్ర హించినవాఁడనయి; ఆభీష్ట మనంబు కోరికలను వర్ష మునకు వర్షాకాలపు మేమము; మదీయమృణా గుణంబునకు = నాయొక్క దయాగుణమునకు; భోజనం బవు = పాత్రమవు; ప్రబోధితుండై = మెలఁడువ పొందింపఁబడినవాఁడు - ప్రోత్సహింపఁబడిన వాఁడు; ఆలం, రూపకము. 1. క. యీహి, చ, ట, యీప్సి. 2. చ. దక్కె, 3.క. ప్రభ. చ. టీ. ప్రథన్.<noinclude><references/></noinclude> i9o4f34y48dfyksospzk0gmopgab4yh 104 212720 554957 2026-04-28T09:29:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '230 పాండురంగమాహాత్మ్యము నీ పుండరీకుఁడు పల్కు 'బుద్బుదాభములైన సీకులు నిశా గామింప, జేరి కల్ప విటపిఁ గుల్మాషముల్ వేఁడు వెళ్లిగలాఁడె? నిఖిలదుర్ల భుఁడగు నీవు నన్నుఁ గరుణింతు, వ...' 554957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>230 పాండురంగమాహాత్మ్యము నీ పుండరీకుఁడు పల్కు 'బుద్బుదాభములైన సీకులు నిశా గామింప, జేరి కల్ప విటపిఁ గుల్మాషముల్ వేఁడు వెళ్లిగలాఁడె? నిఖిలదుర్ల భుఁడగు నీవు నన్నుఁ గరుణింతు, వరమిత్తు', గాతు, నీడేరుకు నని యున్ని భయ మేది 1 యద్భుతార్థ .. మర్థింతు, నీవుకున్నయట్ల య్మున్నా మచిన్నా రైతన్మహాక్షేత్రతీర్థ " = నాప్రార్ధన తే, మధ్యతలమున నిలువు నామనవి జేరి, సకలజనులకు మోక్ష రాజ్యము నోసఁగుచు, నిదియ నాకోర్కె జగ దేశ హితము నిజయ, దీనినిఱిన సిరియెల్ల దేవదేవ! 110 టీక. బుద్బుదాధములు = నీటిబుగ్గలవంటివి; పేరులు - సంపదలనుః కామినర్ కోరఁగా; కల్పవిటరితో" = కల్పవృక్ష మును; కుల్మాషముర్ గుగ్గిళ్లను; కలాఁడె? = ఉండునా? నిఖిలదుర్లభుఁడు అందరికికిని లభించని వాఁడవు; ఆస్మత్ తలమున = నాపేతో చిహ్నితములైన (నా పేరుగల) యీ శే క్రముయొక్కయు తీర్థము యొక్క యు మధ్య ప్రదేశమునందు; నామనవిఁ జేసి m వలర్క మీడిన అతిశయించిన; ఒల్లు = అంగీకరింషను. వ, అనీ వెండియు నతండు బాసలాతిశయంబునఁ జర్విత చర్వణంబుగా సర్వసుసర్వ దుష్ప్రపం'బగు నీ రూపంబు కృపాపరతంత్రం బగుచు నాకు నగపడుటకు భూత ప్రాతంబులు ప్రభూతాద్భుతర సమసృణమాససంబు లగుచు నున్నయని, భవదీయంబగు నకారణ సుకృతిత్వంబునకు నియంతయుం గలండె? యుత్తరం గంబగు సంసారతరంగమాలి మురుంగుచు బొనుంగుపడి యనంగీకృత విజ్ఞాన జ్ఞానవిలాసులై దోసంబులం జేసిన కరువులనందగు నలసులకు వెల సులభంబు నధిక ఫలంబునగు యుష్మదర్శనంబు భవభయకర్శనంబు నుపసర్ల జలద వర్గ స్పర్శనంబు సప్తవర్ణదర్శన నిదర్శనంబు నగు గాక ! ఏతత్ క్ష త్రంబు నీయాజ్ఞన శేష క్షేత్ర విశేషోత్తంసం బగుంగాక ! ఈ తీర్థంబు నస్మన్నా మాంకిత సమర్ధనంబున నుత్తమం బగుంగాతమని, = చెప్పినదానినే మఱలఁ జెప్పునట్లుగా; సర్వను పర్వదుపా టీక. చర్వితచర్వణంబుగా పంబు = సము స్తదేవశలకును పొందరానిది; భూతవ్రాతంబులు సంబులు - = 111 దోష జీవరాసులు; ప్రభూత....మాన ఎక్కువ ఆశ్చర్యముచే చిక్కనైన మనస్సుకలవి; సుకృతిత్వంబునకు. మేలుచేయు పద్ధతికి; నియంత = నియమించువాఁడు - ఆజ్ఞాపించువాఁడు; ఉ త్తరంగంజగు - సైకిలేచు (విజృంభించు) అలలు గల; సంసారకరంగమాలిక్ సంసారసాగరమున; పొనుంగుపడి - తేజస్సుచెడి; అవంగీ....... కలాములై ఆగ్రహింపని (ఎఱుఁగని) విజ్ఞాన జ్ఞానముల లీలలు కలవారయి; దోసంబులక్ ములతో - పాపములతో; కరువులు = పోతపోయు అచ్చులు; భయభయకర్శనంబు = పునర్జన్మ ధేయ మును క్షీణింవఁ జేయఁనది; ఉపసర్గ జలదవర్గ స్పర్శనంబు = ఉభద్ర పములను మేఘముల గుంపునకు గాలియగు నది; అపవర్గ దర్శననిదర్శనంబు = మోక్ష దర్శనమునకు తార్కాణమైనది; అశేష క్షేత్ర విశేషోత్తంనంబు = గొప్పమే. త్రము లన్నిటియందును ఉత్తమమైనది; అస్మ న్నా మాంకిత సమర్ధనంబునక్ = నా పేరిచే చిహ్నికమగునట్లు నెఱవేర్చుట (చేయఁట) చేత. = ఉ, ఆనతమౌళియై 'యిటులఁ బ్రార్థననేయు మునీంద్రు, శాంబరీ మానుష వేష ధారి దయమానమనఃస్థితి బిగ్గ నవ్వుచు = 1. బ 2. సుకృతత్వ, చ. ట. సుకృతిత్వ. 3. చ. సంబులై, 4.చ. నంబున, 3. చ. సంజరు 6. ద ట. యని 7.1. యటలు, చట. యిటులు. 8.చ.బి.<noinclude><references/></noinclude> m4dexukrvb93zir59pm2qymn5k0so1t 104 212721 554958 2026-04-28T09:29:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము వీనులఁ దాఁకు గన్గడల వేమఱు చూచుచుఁ బల్కుఁ జిల్కు పూర దేనియ సోన వెల్లువలఁ దెప్పలఁ దేలెడు మేలిపల్కులన్. . 281 112 టీక. అనతమాళియై వంచిన తల కలవాఁడై; శాంబరీమానుషవేషధా...' 554958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము వీనులఁ దాఁకు గన్గడల వేమఱు చూచుచుఁ బల్కుఁ జిల్కు పూర దేనియ సోన వెల్లువలఁ దెప్పలఁ దేలెడు మేలిపల్కులన్. . 281 112 టీక. అనతమాళియై వంచిన తల కలవాఁడై; శాంబరీమానుషవేషధారి మాయామానుష విగ్రహమును ధరించినవాఁడు - శ్రీకృష్ణుఁడు; దయమానమనఃస్థితి = దయ కలంచిన మనో వ్యాపా రమున; బిగ్గర్ గట్టిఁగా; చిల్కు..... ..... వెల్లువలతో = కారుచున్న పూవుఁదోస వాన వలని ప్రజా హములందు; తెప్పలఁజేలెడు ఓలలాడెకి; మేలిక్కులు - మంచిమాటలతో; పల్కు. - . సీ. అతిదుర్లభంబు వేఁడితి దుర్లభు:డవైన 'యే నీకుఁ దక్కుట మౌనివర్య! త్వతియార్థముగ నీ స్థలమునః బరివారయు క్తుడనై నిల్చి యున్న నన్ను సేవించువారెల్లఁ జినపుణ్యవంతులు నిహపరసుఖలాభ హృష్టదుతులు కలికాలకల కళకూటాటోపకాలకఁకులు గళితఛవులు తే. నయ్యెదరు; సర్వదివ్యో తమాస దాజ్ఞ C బూని 'యీ క్షేత్రమును దీర్ఘమును సమస్త భువనవర్ణి తనిఖ్యాతిఁ బొదలు గాత * మెల్ల పుణ్యస్థలములకు నెక్కు డగుచు. 118 టీక. దుర్లభుఁడు = లభింపనివాఁడను; దక్కుట - అధీముఁ డనగుటచే; ఇహ .. మతులు- ఈలో కప్పుడు ఖములతోను, పరలోకముఖములతోను సంతోషించిన మనస్సు కలవారు;కలి... కంకులు కలికాలమునందలి పాపము లనెడి విమసమూహముల యొక్క విజృంభణమునకు శివులైనవారు- కలికాల పాపములను నశింపఁజేయువారు; గళికరవులు = నశించిరజన్మ కలవారు - జన్మ రహితులు; ఎల్ల పుణ్యస్థలములకుక్=అన్ని పుణ్యస్థలములకంటె; ఎక్కుడు గొప్పది; పొదలు: గాక! = ప్రసిద్ధమగుఁగాత! క. త్వన్నాముచిహ్నితంబగు, నిన్నేలయె తెల్ల దీవి; యేనుంగుటకు . మన్నించి భ క్తవాంఛా,భ్యున్నతు లొసఁగుటయె నాకు యుక్త వ్రతమున్. 114 టీక. ఇన్నేలయె = ఈ క్షేత్ర మే; తెల్లడివి = శ్వేతద్వీపము; మన్నించి = గౌరవించి; యు క్త వ్రతముక్ తగిన నియమముకూడ. = . సీ. విను థాతృసుత! యప్పు డనిమిషం లనురారి కృపకు నచ్చెరువంది కేలు మొగిచి 'పరమేశ ! యో భక్తపరతంత్ర ! భావానువర్తి | పరబ్రహ్మ! వరద! నిన్ను ను చేతిమణిఁ జేసి యవని వారలకెల్ల నవవర్గ మొసఁగు నీయయ్య సీట్లు వోలు విశ్రాణనసాలంబు యాచక శాంతమాత్రా ప్తికారణంబు తే. " నీ కె తగు నీతనికే తగు నిఖిలగమ్య యంగఁ బూజించి పొగడువడయ' నని ముర ద్వేషిఁ, బుండరీకుని బొగడుచు: జనిరి సమ్మర్దముగఁ నిజస్థానములకు, 6 115 1.క. నేచ. ట. యే. 2. చ. కలిక. 3. చ.యా, ఉ. యెల్ల. 5. చ. ట. ముల్. 6.చ. యెట్లు, 7. చ. నీక, 8, చ. నీక. 9. సదన. ట.<noinclude><references/></noinclude> 1ys54q1633uxh5e6b0g1lqmgfpm0arj 104 212722 554959 2026-04-28T09:30:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '232 పాండురంగమాహాత్మ్యము . టీక, ధాకృణుత! = నారదుఁడా! ఆవవర్గము మోక్షము; విశ్రాణకరాలయియి మ్రాపతల్సరృక్షము; యాచక కారణులు యాచకులు కోరినకోరికలకు మాత్రము ఇచ్చు నది - ఆధికముగా ఈయనిని;...' 554959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>232 పాండురంగమాహాత్మ్యము . టీక, ధాకృణుత! = నారదుఁడా! ఆవవర్గము మోక్షము; విశ్రాణకరాలయియి మ్రాపతల్సరృక్షము; యాచక కారణులు యాచకులు కోరినకోరికలకు మాత్రము ఇచ్చు నది - ఆధికముగా ఈయనిని; మురద్వేషిక్ - విష్ణుని. అలు. విరోధాధానము. ఆ పొగడి రఖిలమునులు జగము లానంది దె, నాఁట పాట చూసి రమకరముణు లా దినంబు నుదిన మయ్యు దుర్దినమయ్యె, విబుధతరులతొంతవృష్టి గురియ, 116 టీక. అమరరుణులు = అప్సరసలు; సుదినము = మంచివినము - మచిరోజు; దుగ్గినము చెడ్డరోజు, మేనుములు కప్పుటచే చీఁకటియైన రోజు; విధ వృష్టి - కల్పవృక్షపు పూలవాన నీ శిఖిపింఛథాలియై చేదోయి కటి నిల్పి హరితీర్థమునఁ బశ్చిమాభిముఖు:డు క్షేత్రంబునందుఁ బ్రాద్దిగభిముఖుుడునై రెండు మూర్తులు దాల్సుచుండు; నతని పదపీఠమై యొప్ప ఫణిభ ర్త; రమ గొల్పు శ్రీ యన శ్రీ యన రెండుగడలఁ జామరహ స్తలై ; ఛందోమయాకృతి ఖగలోకనాథం: డగ్రమున 'వెలయు; తే, దక్షిణంబున సనక ప్రధానమునులుఁ, దాను బొగడుచు సేవించు: దమ్మిచూలి; యేసు రుద్రులు' సేవింతు మెడమవలన;, వెనుక నుండుదు రింద్రాది విబుధవరులు. టీక. శిజపింఛధారియై . = 15 = నెమిలిపురిని (కలపై ధరించినవాఁడై; చేదోయి = రెండు చేతులు; ప్రాద్దిగ భీముఖ్యుడు తూర్పుదిక్కునకు ఎదురుగా ఉన్న వాఁడు; ఫణికర్త సర్వరాజు- శేషుఁడు; రమ - లక్ష్మీదేవి; రెండుగడ - రెండు దిక్కులందును; ఛందోమయాకృతి = పేద స్వరూపముతో; ఖగలోక బాథుఁడు = గరుడుఁడు; అగ్రమున ఎదుట; తమ్మిచూలి - బ్రహ్మ వ. వత్సా! శ్రీవత్సలాంఛనుభ క్తవత్సలత్వంబు నీవు నెఱింగినయదియక దా! నిను మ త్తెఱంగున మెఱుంగు టొల్లియ గొల్ల దొర కరకలిత చిత్ర రిభ స్త్రజలజ శు_క్తియు, విరచిత వినత ముక్తియుఁ, గుటిలతో మలవినీలకుంతలనికరుండును, నపరిమితకరుణా కరుండును,గటితటఘటితదోః స్తంభయుగళుండును, జటులని శాట' గళనిగళుండు ను,మకరకుండలమం 1తకపోలఫలకుండును, యదుకులతిలకుండును, ముల్ల కారిశిక్య సఖ్యాభిరామమృదులో పద్వయుండును, సద్వయుండును, బుండరీక ప్రభృతి మునిజన సేవ్యమానుండును, ననూనుండురు, నఖండ జ్ఞానానందై కవిగ్రహం డును, విగళితజగన్ని గ్రహుండునునై; పంచాబ్దంబును, బంచశరసహస్రాతి ఛాయి విలసనసర సంబును, నిచ్ఛాదిగంబరంబును జైన ప్రాయంబును, నవరత్న సానుప్రాయంబును, బాహ్యాభ్యంతరిక ద్వా రాష్ట్రక విసృష్టంబు, సదభ్రంబు, నభ్రం కషంబును నగు మహా ప్రాసాదంబునందు వాసన వైశ్రవణి వరుణ వైవస్వత ప్రముఖ మఖభుగలఘుకిరీటమణిగణ సృణిమంజరీంజరీకృతంబగు శేషపీఠంబు నధిష్టించి, చరణద్వయాంత రాళో పలాలితగోయష్టి లతామతల్లియై భువనత్రితయ కామితకల్ప వల్లియునైన తన యాకృతి యవికృతభావంబునం బ్రభవింపఁ దక్షేత్ర తీర్థ మధ్యం ల నంగీకృతాఖ్యా నీనుండై వాసు దేవాది వ్యూహంబులు, జ్ఞాన క్రియాదిశ క్తులు, 1. చ. ట. మయ్యె. 2. చ. రుద్ర. 3. చ. భస్మజల 4. చ. యుక్తి. 5.చ.. 6. చ 7.క. డుడై. చ. డునవై. 8. క. ముర. 9. చ. రాంతక. 10. క. లోవరుణ' లేదు. బుల<noinclude><references/></noinclude> 7kalo8kxap5rquulyczocvbetvqbzpv 104 212723 554960 2026-04-28T09:30:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 288 వసురు ద్రాది త్యాదిమరుద్వి శేషంబులు, న శేషనిగమంబులు, సఖల సిద్ధాంతంబులు, సదు సతీర్థసార్థంబులు, సకలమంత్ర రహస్యంబులు, సర్వ గాంధర్వసర్వస్వంబులు, విశ్వ విశ్వ...' 554960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 288 వసురు ద్రాది త్యాదిమరుద్వి శేషంబులు, న శేషనిగమంబులు, సఖల సిద్ధాంతంబులు, సదు సతీర్థసార్థంబులు, సకలమంత్ర రహస్యంబులు, సర్వ గాంధర్వసర్వస్వంబులు, విశ్వ విశ్వాధి కైశ్వర్యంబులు, ససశ్వర సంపదలం బొదలి సేవింపఁ బెంపు మెఱసి యుండె నని వెండియుఁ గుండలీకుండలుం డిట్లనియె. ......= = 118 టీక, శ్రీవత్సలాంఛనుఁడు - విష్ణువు; మెఱుగు దొర = మెఱయుచున్న వస్త్రమును ధరించిన గొల్లరాజు - శ్రీకృష్ణుఁడు; కర. శుక్తియుక్తా = చేతియం దున్న విచిత్రమైన వంచియు శంఖమును కలవాఁడును; విరచితవినశము క్తియున్ - కూర్చఁబడిన నమ్రుల మోక్షము కలవాఁడును; కుటిల మంగినవియు, మృదువైనవియు, నల్లనివియు నగు కలవెండ్రుకలు కలవాఁడును; కటి.యుగగకుండును - మొలపై నుంచిన స్తంభములవంటి రెండు భుజములు కలవాఁడును; చటుల ..... నిగళుండును - క్రూరులైన రాక్షసుల మెడలకు సంకెల అయినవాఁడుకు; తుల్లకా... +++ ద్వయుండురు చిన్న చిక్కపు కూడికలే (జూలెనంచిని కట్టుకొనుటచే ఇవయిన మెత్తని రెండు తొడలును కలవాఁడును; ఆవ్వయుండును - కనకు రెండవని లేనివాఁడును; అనూరుండును = తక్కువ కానివాఁడును - గొప్పనాఁడుకు; అఖండ విగ్రహుండును - శాశ్వతజ్ఞానానంద స్వరూపుఁడును; విగళికజగన్ని గ్రహుండును : = నశింపఁజేయఁబడిన లోకభయము కలవాడును; పంచాబ్దకబురు ఐదేండ్ల వయస్సు కలదియు; పంచ, సరగంబును = వేయిమంది మన్మథుల నతిక్రమించిన చక్కఁదన ముచే ఇంపైనదియును; ఇచ్ఛాదిగంబరంబును = కోరి వస్త్రమును విడిచినదియః ; ప్రాయంబు = వయస్సు; నవ...... ప్రాయంబును = నవరత్న ముల ప్రోఁగు అను కొండళు చరియవంటిదియు; బాహ్యవిసృ - = . = బయటను, లోపలను ఎనిమిది ద్వారములచే విడువఁబడినదియు- (ద్వారాష్ట కవిశిష్టంబు - అని యుండునేమో !) - ఎనిమిది ద్వారములు కలసియు; అడభ్రంబుక్ = గొప్పదియు; అభ్రంక షంబున్ = ఆకాశము నంటుచున్నదియు; మహాప్రాసాదంబునందుకో = గొప్ప సౌధమునందు; వాసవ ...పింజరీకృతంబు - వాసవ = ఇంద్రుఁడు; వైశ్రవణ - కుబేరుఁడు; వైవస్వత - యముఁడు; శ్రీముఖ మొదలైన; మఖభుక్ = దేవతలయొక్క; ఆలఘుకిరీట = గొప్ప శిరీటములందలి; మణి గణ - మణుల సమూహము యొక్క; మృణిమంజరీ పింజరీకృతంబు = శాంతిసమూహముచే ఎఱుపుకలిసిన బినువువన్నె కలదిగాఁ జేయఁబడినది; చరణ....మతల్లియై - రెండుకాళ్ల నడుమ నికి కించిన సన్ననిగొప్ప నెలకోల (పశువులను త్రోరెడీ కఱ్ఱ) కలవాఁడయి; భువన, పల్లియుజ్" మూఁడు లోకములకు కోరిన కోరికల నిచ్చుటకు కల్పవృక్షమును; ఆకృతి = ఆకారము; ఆవికృతిభావంబున, వికారము లేనట్లు - సహజముగా; అంగీకృతాధ్యానీనుండై = అంగీకరింపఁబడిన దీనికి కలనాఁడై - స్థిర ముగా కూర్చున్నవాఁడై ; వ్యూహములు = గుంపులు; మరుద్వి శేషంబులు = దేవతలు; ఆగేవనిగ మంబులు = సమస్త వేదములు; సార్థంబులు సమూహములు; సర్వ... సర్వస్వంబులు = సమస్త సంగీత సంపదలు; ఆనశ్వరసంపదలు నాకములేని (స్థిరమైన) సంపదలు; కుండలికుండలుండు = పాము కుండల ముగాఁ గల శివుఁడు. క. నారద! ధృత హేమరసా, సారచ్చురితంబు విష్ణుసదనం బది వే దీరచితారాత్రి కతతి, భూరమణీమణికిరీటముం 'బురుడించున్ . 119 టీక, ధృత......ద్భురితంబు = ధరింపఁబడిన బంగారురస ప్రవాహముచే పూయఁబడినది - బంగారుపూత కలదనుట; విష్ణుసదనంబు = విష్ణునియిల్లు - దేవాలయము: వేధీరచితారాత్రి కఠితి = 7. క. శుద్ధాంత. చ. ట. సిద్ధాంక. 1. క. గంధర్వశ్వరసారణ్యం. చ. ట. గాంధర్వసర్వస్వం. 2. ట. పుండరీకుం. 3. చ. బురణించున్. పాండురంగ 80<noinclude><references/></noinclude> enn1dolohtqdekgos4tkmlcly3qqoar 104 212724 554961 2026-04-28T09:30:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 పాండురంగమాహాత్మ్యము తిన్నె పైఁగూర్పఁబడిన హారతులగుంపుకలది; భూ.. కిరీటము = భూమియను స్త్రీ యొక్క మణింట మును; పురుడించుకో m అనుకరించును. అలం, ఉపదు. A క. అల తీర్థస్థలి శేత్రస్థలి...' 554961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>284 పాండురంగమాహాత్మ్యము తిన్నె పైఁగూర్పఁబడిన హారతులగుంపుకలది; భూ.. కిరీటము = భూమియను స్త్రీ యొక్క మణింట మును; పురుడించుకో m అనుకరించును. అలం, ఉపదు. A క. అల తీర్థస్థలి శేత్రస్థలి లీలావి గ్రహ ద్వితీయయతుఁడై భా సిలు పౌండరీకవల్లభుఁ, దలఁచినఁ గనుగొన్నఁ గరగతము లిహపరముల్. = 120 టీక. పౌండరీక వల్లను " పుండరీకుని మేక్రమునకు ప్రభువగు శ్రీవిష్ణుని; కరగక్రములు చేతికి చిక్కినది. టీకా. అత్యుత్త = క, వినఁబడఁడు చెవులఁగన్నులఁ, గనఁబడఁ డత్యు గ్ర నారక వ్యథ చేత బొనుఁగుపడి జడియు వైష్ణవుఁ డనవధిదురిత ప్రవర్తి యయ్యుఁ గుమారా! 121 చేతూ మిక్కిలి భయంకరమగు నరకలోకమందలి బాధవేశ; పొనుఁగుబడి = తేజోబహీనుఁడయి; జడియం - తొలఁగునట్టి; వైష్ణవుఁదు - విష్ణుభక్తుఁడు; అనవధి దురిత ప్రవర్తియయ్యు" ఆ హద్దులేని పాసముల నాచరించినవాఁ డయినను. చ, ఇరుగడలం ద్విరూపములఁ గృష్ణుఁడు దైత్య నిరాకరిష్ణుఁ డ ప్పరుసున నుండ నన్నడిమి భాగమునందు వసింతు రెవ్వ రా నరులు మనుష్యరూపభరణంబునఁ క్రీడ యొనర్చు యక్షకి న్నరగరుడోరగద్యుచరనాథులు గాఁ గొని మ్రొక్కఁగాఁ దగున్, 122 టీక. ఇరుగడల" " తూర్పు, పడమరలు రెండుదిక్కులందును; దైత్య నిరాకరిస్టుఁడు = రాక్ష సులను తిరస్కరించువాఁడు - విష్ణువు; అప్పరుసున - ఆరీతిని ఉ. ఎయ్యది దివ్యసేవ్యతర మెయ్యది మౌనిమనోఒ భిగమ్యమా నెయ్యది నీవు నేను భజియింపఁగ నింపగు నెల్ల నాఁడు నా దయ్యపు వెల్లు సుము సతతస్థితి వెల్గెడుఁ 'బుండరీకవా ధౌయ్యలఁ బ్రజ్వరిల్లుచు జగత్ప్ర యదుమ్కృత దాహదక్షమై. - . 128 టీక. మానిమన్కో బిగన్యము = మునుల మనస్సులచే పొందఁదగినది; దయ్యపు వెల్లు - దివ్య జ్యోతి; నకఃస్థితిక్" = శాశ్వతముగా; పుండరీక వార్ధాయ్యలతో = పుండరీక మునియొక్క మాటలబడి హోమసాధకబుక్కులచేత; జగత్.. దక్షమై ముల్లోకముల పాపములను దహించుటకు సమర్థమై, అలం. రూపకము. మ. అలసంబుల్ మునీరాటణీతములు ప్రాయశ్చిత్తముల్ పాతకం బుల నిర్జింపఁగ; విష్ణుభ_క్తియు తగులబో దానికిం బూనఁ; బా ములపల్లాటులు చీరలం దుడిచినం బో నేర్చునే మాంత్రి కా కలితాహీ ప్రతివీరమంత్ర పద రేఖాళ్లను చేతంబ లెన్. 124 టీక. పాతకంబులన్ = పాపములకు; నిర్జింపఁగళ్ - జయించుటకు - నశింపఁ జేయుటకు; మునిరాటణీకములు గొప్పమునాలు ఏర్పఱచినవైన; ఆలనంబుల్ మాంద్యముగలని - ఆసమర్థ ములు; దానికి" = అపాకునాశనమునకు; తగున్, పో = శగియున్నదికదా! మాంత్రిక.. బకెట్ మంత్ర గాండ్రు 'వేసిన విషమునశింపఁ జేయు మంత్ర పదముల ఉచ్చారణచేతవలె; పాముల పల్లాటులు : పాముల దంతములకాటులు; పోనేర్చు నే అలం. దృష్టాంతము. 1.1. పుండ.<noinclude><references/></noinclude> 7688zr69wvsfj8jjyo7j1u2nwbw9n7x 104 212725 554962 2026-04-28T09:30:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 285 నీ, జగదధిష్టానంబు సచ్చిదానందాత్మకము ' నందనందనాత్మకము క్షేత్ర తీర్థస్థితము కృతస్దాపితంబు నృసింహరామమత్స్యాదివి గ్రహము రెట్టి యని యనఁదగియుండు నట్టిద యగ...' 554962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 285 నీ, జగదధిష్టానంబు సచ్చిదానందాత్మకము ' నందనందనాత్మకము క్షేత్ర తీర్థస్థితము కృతస్దాపితంబు నృసింహరామమత్స్యాదివి గ్రహము రెట్టి యని యనఁదగియుండు నట్టిద యగు దాని హైతుకు లఘతమః ప్రోతమతులు గాంచి యర్చలయం దొకటిగాఁగఁ దలఁచి వికస్థానం బొనరించి గరుసు లేక తే, రౌరవంబుల డింది పారంబు లేక, వనరుగురు; గాని విజ్ఞానవంతులైన వారు శిలగాఁగఁ దలఁచ రెవ్వారు దృష్టి, గోచర బ్రహ్మ మని చూచి కొలిచియునికి, టీక. జగదధిస్థానంబు = జగత్తు స్థానము గాఁగలది - జగమంతటను వ్యాపించినది; నచ్చిదా నందాత్మకము = సత్తు చిత్తుల స్వరూపము ఆనందము గా గలది; దృవస్థీకితంబు - వేఱుగా ప్రకాశించు నది; ఆఘ... మతులు = పాపములను చీఁకట్లచే కుట్టబడిన (ఆ శ్రమించఁబడిన) బుద్ధికలవారు - జ్ఞాన హీనులు; "హేతుకులు - హేతువాదులు; (పూర్వటీశలో 'హేతికులు - ఆయుధములు పూనినవారు' అని కలదు; ఆ మూలము, వ్యాఖ్యానమురు ఆసంగతములు.] వికతనంబు = లేనిపోనిపొగడ్త; గరుసు = హద్దు; డింది ఆ మునిగి; పారంబు - అంఠము; వనరుదురు - దుఃఖంతురు; శిలగాంగ దృష్టిగోచరబ్రహ్మము = కనుల కగపడుచున్న పరమాత్మ. శా. ఆ వాణీరమణుండు ప్రార్థనము సేయక దేవకీ దేవియం దావిర్భానమునొంది యేరికి నలభ్యంబైన రేవ జగ జీవాతుస్థితి నుండు నిండుదొర విస్తేరానను నిత్యసం ద సేవం దెల్చు జితేంద్రియుండు తమముం జించుం గనుం దత్త్వమున్. జాతినిఁగా; 126 టీక. వాణీరమణుండు = బ్రహ్మ; ఆవిర్భావమును, ఒంది = జనించి; రేవు - సౌుగుతో; ('కేవ" = విధమున" అని పూర్వటీక.] జగజ్జీవాతుస్థితి = లోకము నుజ్జీవింపఁ జేయు జీవనౌషధ విధమున; నిండుదొర = పరిపూర్ణుని; విస్మేరామనుజ్ చిరునవ్వుతో గూడిన ముఖము కలవానిని; నిశ్యసం సేవః" = సదా - నిత్యము సేవించుటచే, తెల్బు = తృప్తిపొందించు; స్తుతించునట్టి; తమము అజ్ఞానమును; చించు = చెదరఁగొట్టును నశింపఁజేయును. - = స్తుతులు; తే. భ_క్తిగద్గదరీతి వాగ్భరము లొలయ, నటనమునఁ గూడి గోపికానాథుమోల నిలిచి కీర్తించుపుణ్యుండు నళినో బంధు, దళన మొనరించి తత్త్వపదమున కరుగు, టీక. భక్తి......రీతికొaభక్తిచే గొంతుక హీనమగురీతిని; వాగ్భరములు - మాటలు - ఓలయ నటనమునకో నాట్యమునందు; నళినబంధుదళనము, ఒనరించి సూర్యుని భేదించుట నొనర్చి-సూర్యమండలమును బ్రవేశించి; (ముక్తులయాత్మ సూర్యమండలమును భేదించుకొని విరజానదిని దాఁటి పిదప బ్రహ్మపదమును పొందునని శ్రుతి.] క, హరి సోపహారు లక్ష్మీ,శ్వరు నెవ్వరు చూతు రట్టివారలు సకలా దురపూజ్యులు; వారందునఁ, బొరసిన పుణ్యము లగణ్యములు గుణజలధీ! 128 => టీక. సోవహారు" = కానుకతోఁ గూడినవానిని - (విటీని కానుక నిచ్చి, హరిని జూడపలె నని భావము.) పొరసిన = పొంది; ఆగణ్యములు = లెక్క లేనివి. క, ఇతిహాసపురాణకథా, 7 శ్రుతిస్మృతులు నంద గోపసుతుక ట్టెదుర సతతము పఠియించు మహా, మతి పరమపదంబు నందు మతిమముఖ్యా ! 129 1. చ. సంధాంగకము, 2. ఛ. ద్వైతి. ట. హైతి. క. హేలి. లీ. ట. సేవన్. 4.చ. లొలియ 5. చ. ట. గూడ. రీ. శ. బంధ. 7. ఈ. స్మృతి శ్రురు.<noinclude><references/></noinclude> rv6ccg9ll727g7sksstbqm24gfouykh 104 212726 554963 2026-04-28T09:30:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. మతిమను ఖ్యా! = బుద్ధిమంతులలో 'ప్రధానుఁడా! పరమపదంబు" = అందుకే పొందును. క. తీర్థమున నాడి బ్రహ్మా,భ్యర్థితలీలావతావ భక్తాదారున్ బార్థసఖుఁ గొల్వఁగల మో,...' 554963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>286 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. మతిమను ఖ్యా! = బుద్ధిమంతులలో 'ప్రధానుఁడా! పరమపదంబు" = అందుకే పొందును. క. తీర్థమున నాడి బ్రహ్మా,భ్యర్థితలీలావతావ భక్తాదారున్ బార్థసఖుఁ గొల్వఁగల మో, వెర్థులకున్ గలవు సచ్చిదానందంబుల్. 180 టీ. ఆడి స్నానమాడి; బ్రహభ్యర్పితలీలాన తారు. 'బ్రహ్మచే పూజింపఁబడిన విలా సార్థపుటపతారము కలవానిని; భక్తాధారు భక్తులకు ఆధారమైన వానిని; సార్థసఖు" = ఆర్జునుని మిత్రమును; సచ్చిదానందంబుల్ = శాశ్వతజ్ఞానసంతోషములు; కలవు - కల్గును . సీ, భూణహుండును సురావుఁడు బ్రహఘాతి యణ గురుతల్పగుఁడు నేయి గోవధోప జీవి పితృద్రోహి శిశుహంతపరదార రతుఁడు నిందకుఁడు సర్వస్వభోక్త సత్పరిత్యక్తుడు సర్వాభివర్ని హైతుకుఁడు సర్వావలాపకుఁ దశంచియు నిజధర్మవి ద్వేషి, నీచుండు పాషండముండ ప్రవణుఁడు స్వేచ్ఛావిహారి కృత వాడు సూనృతము లేని వాఁడు సమ్మినఁ జెడఁ జూచువాఁడు మొదలు పాపకారుల కేనియుఁ బౌండరీక తీర్థహరిమూర్తియుగ మిచ్చు దివ్యపడము. = = 131 టీక. భ్రూణహుండును . కడుపులోని పిండమును చంపినవాఁడుకు; సురావుఁదుక్" = మద్య మును త్రాగువాఁడును; బ్రహ్మమాతియు బ్రాహ్మణహత్య చేసినవాఁడును; గురురతుఁడు = గురుద్రోహి, బంగారము దొంగిలించినవాఁడు, గోవులను జంసి జీవించు కసాయివాఁడు, తలిదండ్రులకు ద్రోహముచేయువాఁడు, బిడ్డలను చంపువాఁడు, పరస్త్రీలయెడ ఇష్టము కలవాఁడు; నిందకుఁడు = ఇతరు లను నిందించువాఁడు; సర్వస్వభోక్త = అందరిపొత్తును భుజించువాఁడు; సత్ఫరిక్య క్తుండు మంచి వారిచే 'వెలివేయఁబడిన (విడువఁబడిన) నాఁడు; (పూర్వటీకలో 'సత్యరిక్తుండు = నిజము లేనివాఁడు' అని యున్నది.] సర్వాభిముర్శీ = అందరిని విమర్శించువాఁడు; ('అన్నింటి నంటువాఁడు' అని పూర్వటీక.] హైతుకుఁడు - 'హేతువాది; సర్వావలాపకుఁడు సర్వమును దాఁచుకొను వాఁడు; పాషండ....... ద్రవణుఁడు = నాస్తికులగు పాషండులయందును, నపుంసకులందును ఆసక్తుఁడవాడుగు; కృకము చేసిన యుకు కారమును; సూనృతము - సశ్యము; పౌండరీక.... .....యుగము 5 పౌండరీక పేజీ త్ర మున నున్న విష్ణువుయొక్క రెండు మూర్తులును; దివ్య పదముక్" - మోక్షమును; ఇచ్చున్, చ, అలఁతి పిపాళినవ్వు మధురాధరబింబఫలంబు తమ్మితే B కుల నగు సోగకన్నులు ప్రకుంచితకుంతల చారు ఫాలము బలుచనిచెక్కులం గల్లయఁ బర్విన కుండలరత్న కాంతులు గల శిఖిపింఛలాంఛను మొగంబు గనందగు ధూపవేళల . 182 టీక. అలఁతికిసాళినవ్వు చిన్న, చక్కని నవ్వు; మధురా....ఫలంబు = దొండపండు వంటి మధురమగు పెదవి; ప్రపంచిక పాలము = మిక్కిలి వంగియున్న జుట్టుగల (వంకర ముంగురులు గల) నుదురును; కలయఁబర్విన - అన్ని యెడలను వ్యాపించిన. 1. చ. హంత. హంకృ, క. 2. చ. రతుడు. రతులు, క. 3. క. సత్యరిక్తుండును. చ చళే రిత్యక్తుండు. 4. 1. "హేతికుడు. చ. హైతికుడు..<noinclude><references/></noinclude> lyh3ahgjfveoceikkmqgcrdjqmxgruo 104 212727 554964 2026-04-28T09:31:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము క. క్షణము క్షణార్ధంబైనః శ్రీ, క్షణలలితం బగు పయోధిశయనువదన మీ క్షణ మొనరించు కృతికి నా, క్షణమునఁగల వఖిలసుకృతజాతఫలంబుల్, 287 188 టీక. క్షణార్ధంబు = క్షణములో సగము; శ్ర...' 554964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము క. క్షణము క్షణార్ధంబైనః శ్రీ, క్షణలలితం బగు పయోధిశయనువదన మీ క్షణ మొనరించు కృతికి నా, క్షణమునఁగల వఖిలసుకృతజాతఫలంబుల్, 287 188 టీక. క్షణార్ధంబు = క్షణములో సగము; శ్రీ క్షణలలికలు ఆ మూఁడు కర్నులతో అంద ముగనున్న; (ఆగే క్రమున విష్ణునకు మూఁడుకన్నులు గలవచుట) పయోధిశయనుపదనము = విష్ణు? ముఖమును; ఈక్షణము, ఒనరించు చూరు; కృతికి" ఆ కృతార్జునకు. సీ. మువ్వంకముఁరువుతో ముకళి యొక్కొక వేళ - మోయించు భువనైకమోహనముగఁ గ్రీడించు నొక వేళఁ దోడిబాలునఁగూడి యణగతిఁ గువేరాక్ష కేళి సవరించు నొకవేళ జలవిహారము చాలఁ క్రేము భీరువథీ గభీరవారిఁ 1 గొలువుండు నొక వేళ నలినసంభవపుండ రీశాస్మదాదులు ప్రీతి: గొలువ తే. నురగరిపువాహనమున నొక్కొక్క వేళ, వేడ్క వేంచేసి మెఱయుఁ దిర్వీథులందు నెన్ని కల్పంబు అరిగిన "నేనే యేండ్ల, వెలయు ప్రాయంబుగలకొయ్య విట్టలయ్య. మువ్వంకమురువుతో కా = మూఁడు వంకలు వచ్చునట్లు నిలిచిన (త్రిభుగి) చక్కని దనముతో; భువనైక మోహనముగ = లోకమునుకటిని మోహమున మునుఁగునట్లు; అవి axer గొప్పరీతిని; కుబేరాక్ష కేళి = బాలశ్రీ దాని శేషమును - వెన్నెలకుప్పయాఁటను; సవరించు చేయును; భీమరథి గభీర వారి భీమవధీనదియొక్క లోతైన నీటియందు; ఉరగరిపు వాహనముర - గరుడ వాహనముమయిని; వినయేండ్ల - ఐదేడ్లతో నే; కొయ్య ఆ ఒకరికి లొంగనివాఁడు. శా. శ్రీరంగంబున ద్వారక గయఁ గురు క్షేత్రంబున నైమిశా ఖ్యారణ్యాంజన శై లపుష్కరము హేంద్రానంత శయ్యా హరి ద్వార శ్రీ పురుషోత్తమంబుల నయోధ్య నేతు గంగాబ్ధిసం గారూఢస్థలిఁ బౌండరీకమున దైత్యారాతి యుుకుం గడున్. జీక. గంగా... స్థలిక్" = గంగాసాగరసంమగమున గొప్పదైన చోట; దైశ్యారాతి - విష్ణువు. క, హరియుత్తరభాగంబునఁ, బురుషుఁడు దాఁ బాపమైనఁ బుణ్యం చైవజ్ సురకానియంత చేసినఁ, బరిణతమై మేరుకుధర భారముఁ జూపున్, టీక, సురకాని ఆ చిన్న కాని; పరిహితమై * మాణి - వృద్ధిపొంది; మేరుకుధర భారము. మేరువుపర్వతపు బరువును (ఎత్తునూ) అలం. ఉపదు. - అతి కాకము, హంస, చిలుక, పాము, తేనెటీగ, ఆవు మోక్షమునొందిన కథ సీ. సమార్జనమున ధ్వాంక్షము, నుప లేపనంబున మరాళము, రంగమున విచిత్ర శుకము, దీపాంకుర ప్రకటనంబునఁ బాము, పదపద్మతీర్థానుభవముకతన సరమయు, సూధస్య పరిషేచనంబున ధేనువు మోక్షంబు తెరువు 'గనియెఁ గాన తత్పరికల్పనంబునఁ బాండురంగాధినాథు: జేరంగవలయు 1.క. కొలువు. 2.క. యేన. 3. క. గంగాలి. చ. ట. గంగాబ్ధి. 4. చ గలిగి. 135 186<noinclude><references/></noinclude> mazei9ur0zxmtzl9d23xstx5pvd32rm 104 212728 554965 2026-04-28T09:31:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 పాండురంగమాహాత్మ్యము తేనని నారదుఁ డిట్లను 'నభవ! జ్ఞాన విరహితంబులు జడములు, వీని కెట్లు మనుజకృత్యంబు చేకూరె మధువిరోధి యెట్లు వరమిచ్చె నని వేఁడ నీశుఁ డనియె. .. NO " 187 సాల టీక. సమా...' 554965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>298 పాండురంగమాహాత్మ్యము తేనని నారదుఁ డిట్లను 'నభవ! జ్ఞాన విరహితంబులు జడములు, వీని కెట్లు మనుజకృత్యంబు చేకూరె మధువిరోధి యెట్లు వరమిచ్చె నని వేఁడ నీశుఁ డనియె. .. NO " 187 సాల టీక. సమార్జనము = తుడుచుట; ధ్వాంతము = కాకి; ఉపలేవనంబునక్ - అలుకుటవలన; మరాళము = హంస; రంగమున - ముగ్గువలన; విచిత్ర శుకము - రంగురంగుల చిలుక; దీపాం ఈర ప్రకటనంబుని చిన్న దీపమును కలిగించుటచే పద... కతనక్ పద పద్మములవంటి పాద ములవలని జటము ననుభవమువలన; సరయు తేనెటీఁగయు; ఊధన్యపరిషేచనంబున యభిషేకమువలన; ధేనువు = ఆవు; కనియెక్ = పొందినవి; ఆభవ ! శివా ! మధువిరోధి = విష్ణువు. ఉ, మూర్తిమదితు కార్ముక సముజ్జ్వలకీర్తియుఁబోని చంద్రికా స్ఫూర్తి వెలుంగఁజేయుచు నభోవన కేసరి చంద్రుఁ డుబ్బఁగాఁ గార్తిక పూర్ణిమ యదు శిఖామణి ము న్నొకనాఁడు చూళికా నంబున భీమరథీతటంబునన్. = 183 టీక. మూర్తిమత్ ...... కీర్తియుఁబోని రూపు ధరించిన మన్మథుని ప్రకాశించుకీర్తివి; చంద్రికాస్ఫూర్తిక్ = వెన్నెల వెలుఁగును; నభోవన కేసరి = ఆకాశమను అడనికి సింహమైనవాఁడు; చూళికా....... లసనంబున" - సిగ జుట్టును నాట్యమాడు నేమలిపింఛముతో మనోహరమగునట్లు అలం. ఉపమ, రూపకము. మ, సురలీలావతులు నరాంగనలు చదుశోత్ర కన్యల్ స్మర జ్వరపీడాశయలై తనుంగొలువ రాసక్రీడఁ బెక్ ప్రోడయై కరలీనోరి క లంగుళీ చలనరింఖత్కాంతులై క్రాలఁగా మురళీనాదవినోదకేళిఁ దవిలేజ్ మోదం 'బసాదంబుగన్. . = 189 టీకా, సురలీలావతులు = దేవతా స్త్రీలును; చదుకొ త్ర కన్యర్ = నాగకన్యకలు, స్మర జ్వరపీడాశయలై = మన్మథజ్వరముచే పీడింపఁబడిన హృదయములు కలవారై; పెన్ ప్రోడయై గొప్ప నేర్పరియై; కరలీనోరికలు = చేతులందలి యుంగరములు; అంగుళీ శాంతులై - వ్రేళ్లు కదలంటచే చలించు శాంతులయి; కాలఁగా ప్రకాశింపఁగా; మోదంబు = సంతోషము; అసాదంబుగ = ఎక్కువకాఁగా; [సాదంబుగ - గతికాఁగా' అని ముద్రిత ప్రతియుఁ, దద్వా ్యఖ్యానమును.] క. ఆనాదము తద్వనజగ, తీనివసన్మౌ నిహోమధేను వొకటి సాం ద్రానంద మొదవ విని తన మేను మఱచి కురిసె నపరిమితదుగ్ధంబుల్. 140 టీశ. ఆనాదము ఆ ధ్వని; తద్వన... ధేనువు అచటి వనమున నివసించుచున్న మునిహోమధేనువు; సాంద్రానందము, ఒడవకో ఆధికసంతోషము కలుగఁగా; ఆపరిమితదుద్ధంబుల్ = ఎక్కువైన పాలు. ఉ, శాసన గంధవాహవశగం బగుటక వేస నొండు “తత్పయః కణంబు వచ్చి ముర భేదను మౌళి నలంకరించి; శ్రీ జానియుఁ బాటమాని నిజసౌధమునందు సుఖంచుచుండె; నా ధేనువు లెస్సఁగా ముదినీ దేహము నూడ్చి భవాంతరంబునన్. . 141 1. 6. పెళ బ్రోడ. చ. సెల్ బ్రోతలై, 2. క. బసారంబు, చ. బసారంబు, 3. క, దవ్వున. ఈ దద్వన, 4. ఈ. పురటి, చ. కోకటి. 3. చ. దత్పయః<noinclude><references/></noinclude> e19zlcflhq5qcot2d3txkkbrfiley2c 104 212729 554966 2026-04-28T09:31:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాస ము - 289 టీక. శాననగంధ నాహవగంబు - అడవిలోని గాలికి స్వాధీనమైనది; తత్పయక్ఫనకణంబు = ఆ పాలనురుగుబిందువు; ఒండు = ఒకటి; ముర భేదను మాళి" ఆ విష్ణురికలను; శ్రీజాని = లక్ష్మీభ ర్...' 554966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాస ము - 289 టీక. శాననగంధ నాహవగంబు - అడవిలోని గాలికి స్వాధీనమైనది; తత్పయక్ఫనకణంబు = ఆ పాలనురుగుబిందువు; ఒండు = ఒకటి; ముర భేదను మాళి" ఆ విష్ణురికలను; శ్రీజాని = లక్ష్మీభ ర్త - విష్ణువు; ముడిసి - ముసలిదమ; దేహముకు, ఊడ్చి = శరీరమును విడిచి; భవాంకరంబుగ = పేటొక జన్మమునందు సుశీల యను పతివ్రశ చరిత్రము క. హరిమౌళిపతిత నిజదు, ద్ధరసోక్కర ఫేనక ణకృత పరమసుకృత స్ఫురణంబున నొక వైష్ణవ, వరునకుఁ దనుజాత యగుచు వసుధం బుట్టెన్. 142 టీ. హరి స్ఫురణంబునక్ - విష్ణువుకలపై పడిన తన పాలనురుగుబిందువువలనఁ గని గిన గొప్ప పుణ్యవిశేషమున; తరువాత = పుత్రిక; వసుధక్" = భూమిపై. వ, సుశీలాభిధాన యగు నబ్బాల గుణగణభాస్వకయై యధోచిత కాలంబున 143 టీక, సుశీలాభిధాన = సుశీల యిరు పేరు కలది; గుణగణ భాస్వర = గుణసమూహము చేఁ శ్రీకాశించునది; యజ్ఞోచిత కాలయిన తగిన సమయమున - యుక్తకాలమున, ఉ. తాళి విభుండు గట్టిన మొదల్ పతిదేవత యా సుశీల గోలతనంబున మగఁడు కొట్టినఁ దిట్టిన 'రట్టు పెట్టిన దాళి దినంబుఁ దచ్చరణతామరస బులు గొల్చు నేలయు బోలునె యీపె కంచు: గృతబుద్ధులు "వృద్ధులు ప్రస్తుతింపఁగన్, . 123 . = 144 టీక. విభుండు = భర్త; తాళి m మంగళసూత్రము; కట్టిన మొకల్ - కట్టినది మొదలుకొని; పతిదేవత భర్తయే దైవమని యెంచునది; పె గోల కనంబునల్ పెద్ద అమాయకత్వమున; రట్టు పెట్టిన కొ" = ఆల్లరి పెట్టినము; తాళి = సహించి; దినంబు - ప్రతిదినమును; తచ్చరణ తామరసంబులం= ఆశని పాదపద్మములు; కృతబుద్ధులు - బుద్ధిమంతులు; ప్రస్తుతింపఁగన్ = కొనియాడఁగా- నీ, రూపహీనుఁడు మహా క్రోధనుఁ డతిలోభి బద్ధమత్సరుఁ డన్యబుద్ధి మాయి చంచలస్వాంతుండు సకలబంధువిరోధి బహుళపథో క్తిలంపటఁడు' శఠుఁడు సంతతావిళ్వాస సస్య ప్రరోహుండు గర్వపక్వతమ సకస్థితుండు కలహాశనుఁడు కుతర్క క్రియాకుళలుండు సంగతో నాదో త్తమాంగకుండు తే. నగునయేనియు నటువంటి మగనితోడఁ గాఁపురమునేయు సతి దొడ్డగరిత యగుచుఁ గసిడికోఁతకు నోర్చి లో పోసివికొనక ధాత దూఱక తండ్రి నేఁతకు వగనక, = = 145 టీక. మహా ధనుండు = మిక్కిలి కోపముకలవాఁడు; అతిలోభి = పెద్ద పిసినిగొట్టు; బద్ధ మత్సరుఁడు * అసూయాపరుఁడు; అన్యబుద్ధి = వేలు (చెడ్డ) బుద్ధికలవాఁడు; మాయి 'మోనగాఁడు; చంచలస్వాంతుండు = చలచిత్తము కలవాఁడు; బహు లంపటుఁడు (ప్రతివిషయమునకు ఎక్కువ ఒట్టులు పెట్టుకొనుటయం దాసక్తి కలవాఁడు; శళుఁడు - మూర్ఖుఁడు; సంకక...... ప్రరో 1.క. గట్టుచేసినన్- చ. నడ్డ పెట్టినం. ట. రట్టు పెట్టినన్. 2. చ. పెద్దలు. 3. . నుందుతర్క. చ, ట. సుఁడుకుతర్క, 4. క. యగుచు, 5. క. విరిగి చూ ఒకేవి, శ.ర, విసివి, 6. చేకడు. ఈ.ఈ. .<noinclude><references/></noinclude> 50kbhvb1oeddo3cnq2r5mg5qmzqba5s 104 212730 554967 2026-04-28T09:31:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '240 పాండురంగమాహాత్మ్యము " హుండు జ ఎల్లపుడును ఆభనమిక యను పంటను పండించువాఁడు; గర్వ... స్థితుండు = గర్వమను పర్వతముయొక్క శిఖరమునఁ గూర్చుండువాఁడు; కలహాశనుఁడు = జగడాలకోరు; కుతర్కయా...' 554967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>240 పాండురంగమాహాత్మ్యము " హుండు జ ఎల్లపుడును ఆభనమిక యను పంటను పండించువాఁడు; గర్వ... స్థితుండు = గర్వమను పర్వతముయొక్క శిఖరమునఁ గూర్చుండువాఁడు; కలహాశనుఁడు = జగడాలకోరు; కుతర్కయా కుశలుండు = : చెడ్డ (వంకర) యుక్తులను వేసి మాట్లాడుటలో నేర్పరి; సంగతో నంగకుండు ఆ కలయందు కూడిన పిచ్చి కలవాఁడు - పిచ్చియెత్తినవాఁడు; దొడ్డగరిత = ఉత్తమసనిక; కసిడికొంత రాపాదుటకు; ధార = బ్రహ్మను; గూఱక - నిందించక; తండ్రి సంతకు తండ్రి చేసిన పనికి = ఇట్టివానితోడి వివాహము కూర్చినందులకు; నగవక = విచారింపక. శా. ఆ తీ వ్రాంశుని వేఁడికోర్చి మను ఛాయాదేవియుంబోలే స త్పాతివ్రత్యగుణాభిరామ యగు నా గ్రామాలలామంబు సం శ్రీశ్రీ తింజేయు నసహ్యదర్శనములం బిర్వీకులం బెట్టుడు రాతనీతదయ 'బ్రియు దదుచితాచారంబుల న్నీ చ్చలున్. 146 టీక. తీవ్రాంశుఁడు = సూర్యుఁడు; మరు - జీవించు; భామాలలామంబు - స్త్రీ రత్నము, ఆసహ్యదర్శనముల " = ఓర్వరానివానిని చూపించుటలచే; పిర్వీకులం బెట్టు జ బాధించు; దుర్జాతు = చెడ్డవానిని; పీఠదయుజ్" = దయలేనివానిని; స్త్రీ యంతో = భర్తను; లేదుచితాచార్యబుల" = వానికి అనుకూలములగు పనులను; ప్రీతి, చేయున్. ఉ. కొన్ని గోణింగి కొద్దినిసి కొన్ని కుటారములాడి మానగా న్నిక నిన్ని నాళ్ల కివి యిన్నని కూటికిఁ బిచ్చపాటి కో మ్మన్న మహాప్రసాదమని హర్షరసోల్ల సదాననాబ్జయై యన్న లినా భర్తయినన్ని య గైకొను 'ముక్క ధాన్యముల్. = 1 = 6 = 147 'షమున టీ. అన్నలినాక్షి ఆ సుశీల; క్షోణింగి = మనస్సులో సణిగి; = = కొన్ని; కినిపి కోపించి; కుటారములు, ఆడి - నిందమాటలు ఆడి; మానరాక - (విధిలేక) మానివేయుటకు వలనుగాక; ఎన్నికకో - లెక్కగా; ఇన్ని నాళ్లకు ఇన్ని రోజులకు; పిచ్చపాటి - కక్కు నకొలఁత; కొమ్మన్న!" తీసికొనుమని పలుకఁగా; మహాప్రసాదము, అని చిత్తము అని; హర్ష - ఆబ్జయై = సంతోష కలకలలాడు పద్మమువంటి ముఖము కలదయి; ముక్క ధాన్యము = ముక్కిపోయిన (ప్రాంతశిల్లి సారముబడిన) వడ్లను; కైకొను = గ్రహించును. నీ. చతుర సమార్జనాచరణుబు దొలునాటి ప్రాంచివన్నీయ ' త్రోపునడుట గాఁగ గోమయ గోముఁఖశ్రీ ముంగిట ఘటించుటలు సుఖమజ్జనక లనగాఁగఁ గమనీయపూర్ణ కుంభముల పూజాక్లప్తి కుచలికుచాకల్పరచనగాఁగ నన్న సంపాదనార్హాగ్నిఁ బుట్టిన ధూమపటలి సంస్కారధూపంబుగాఁగ తే. విఘటిత కవాటక ద్వార విశదనయన, యర్చితా ధర గేహళి కాధరోష్ణ భాండ గోపనయవని శాంబరపరిత, యింతి గృహలక్ష్మి యత్యంత కాంతిఁ దనరు, టీక, చతుర,.....చరణంబు - నేర్పుగా కనపూడుచుట; ప్రాంచివన్నియ త్రోపునదుటగాఁగ" తీసివేయురీతికాగా; గోమయగోముఖ శ్రీ = ఆవు పేడతో అలంకునట్టి ఆలం కారము; ఘటించుటలు - కూర్చుటలు; సుఖ గాంగర్ సుఖస్నానవిధి కాగా; కమనీయ... * క. పీఠడయామతిన్. చ. పీకడయఁన్. 1. చ. ట. లలో 'బ్రియన్' కలదు. క. లో లేదు. 2. క. కొద్దినిసి, శ. 6. కొమ్దనిసి. 3. క. యిడున. శ. ర. యిడిన, ఉ. క. ముక్క, చ॥ ముక్క. "శ. ఈ ముక్క 5.చ. వహ్నియ. 6. చ. తొడుపు. 7. చ. నత్యంత .<noinclude><references/></noinclude> 1lra0vrdnd71af7ul8pq9x7e85rr7bn 104 212731 554968 2026-04-28T09:31:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము = 241 ...క్ష. జ చక్కని పూర్ణకుంభముల పూజావిధి; కుచ...... కాగī = నిమ్మ పండ్లవంటి స్తనముల ఆలం శారముకాగా; అన్న...... అగ్నిక్ - అన్నము పండుటకుఁ దగిన యగ్ని వలన; విఘటిత.. నయన కూర్పఁ...' 554968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము = 241 ...క్ష. జ చక్కని పూర్ణకుంభముల పూజావిధి; కుచ...... కాగī = నిమ్మ పండ్లవంటి స్తనముల ఆలం శారముకాగా; అన్న...... అగ్నిక్ - అన్నము పండుటకుఁ దగిన యగ్ని వలన; విఘటిత.. నయన కూర్పఁబడిన కలుపులు గల ద్వారములు, స్పష్టములగు కన్నులు కలది యు; ఆర్చితా...... రోష్ణ = పూజింకఁబడిన క్రింది గుమము అను ఆధరోష్ఠము కలదియు; కొండ - విక కప్పుటకుపయోగించు తెకయే చీకగాఁగలది; ['యవనికాంతరపరీక్ష - తెరచీరచే ఆవరించఁబడినది' అని పూర్వటీక.) ఇంతిగృహలక్ష్మీ - = ఆ సుశీల గృహముయొక్క (శోధ); పూజింపఁబడు లక్ష్మీ దేవి; ఆలం. = రూపకము. కుండలను నీ. 'ప్రస్తుకంబని పదార్థములు రాజుల వేడి కొనితెచ్చి యమ్మించుఁ గోమటిండ్ల మూసి ముల్ల డిచి గుర్తులకొల్పు పై మెత్తులూర్వఁడు పసైన నుండుఁగాని ఎట్టిచుట్టు బేని యింటి కేతేక రెండవ సూతకము దెల్పి యవలఁ జోనువుఁ మును ప్రతి శ్రుతము జేసి పైఁడి రాకున్న ముచ్చిచ్చునను వ్రేఁగు వచ్చుదనుక తే. ఔనరు 'కాయ లవణాయ వా' యటంచుల బెనఁగు 'ధూళిః పరిగృహాదపి' యను నాస ముంచి 'య్యీగకుఁ గాటు, పామునకు బలియు నొసఁగఁ' డని భ ర్తకై పొక్కు సువిద మదిని. = . 149 .. - టీక. ప్రస్తుతంబు = వివాహాది కార్యము; మూసి - (ధాన్యపురాసులను) కప్పి; మల్లడిచి మూఁతలకు మేకులు కొట్టి; గుములకొల్బుపైస్- గోఁతులలోని పాతరలలోని) ధాన్యముపై; మెత్తులు, మెత్తఁబడిన పూఁకలు; ఊడ్వఁడు తీయఁడు; రెండవ సూతకము - మృతాశాచము; అవలఁ జొనుపుకొ లయటికి తరుమును; ముగు - పూర్వము: ప్రతి శ్రుతము చేసిన - వార్దకమైన; ['ప్రతి శ్రీ తముడికరి యధీనము' అని పూర్వటీక.] పైఁడి బంగారము - ధనము; ముచ్చిచ్చునను ఆహవనీయాదులగు మూఁడగ్ను లందును; (అగ్నులు 3. ఆహవనీయము, కార్హ పక్యము, దక్షిణాగ్ని అని] శాకాయ, లవ ణాయవా యట చుకో ఆ (ఎఐరే మిచ్చినను అది కూరకుఁగాని, ఉప్పునకుఁ గాని యగుననుచు - తనకుఁ కాలవరుచు; వనరు దేవురించును; 'ధూళిః పరగృహాదపి' అను నానక్ = ఇకరులయింటి నుండి దుమ్మయినను తీసికొని రావలెనను ఆశీష్; వెనఁగుకో - బాధపడును. 'ఈగకు కాటు, పామునకు బలి' అనునది అసంభవములను గూర్చిన లోకోక్తి; సుశీలభర్త అట్టి వానినికూడ అనుకొననీయని స్థితి నుండునని భావము. ఉచిన = ముశీల; పొక్కుకో దుఃఖించును. వ. ఇవ్విధంబున నవ్విధుబి: బవదన వివిధకుటిలాచార చతుకుండగు జీవితేశ్వరు నీశ్వ రుంగాఁ దలంచుచుఁ దదుపాసనంబు తనకు నిహపరసిద్ధి సంసూచకంబుగ నిండు డెందంబునం గోచరింపంజేయుచుఁ గీర్తితచరిత్రంబునం బ్రవర్తిల్లుచుండు నంత, . టీక. విధుబింబవదన = చంద్రమండలముఁబోలు ముఖము కల సుశీల; జీవితేశ్వరు అభ ర్తను; ఈశ్వరునిఁగాక్" = దేవునిగా; కదుపాసనంబు - అతనిని సేవించుట; ఇహసంసూచకంబు నీత ల్లోక, భరలోక సుఖసిద్ధిని సూచించునది; కీర్తికచరిత్రంబునన్ = కొనియాడబడిన సత్ప్రవర్తనతో. క. ఆట సౌకరాఁ డా భూసుర, కుటుంబినీ సవనమునకుఁ గుహనావటువుకో బటుపై మెరిగిఁ దెగడుం, బటువగు నొక పడుగు వచ్చె భుక్తాపేక్షన్. 151 టీక. ఆటī = పదవ; భూసురనవనమునకు = ఆ బ్రాహ్మణస్త్రీ (సుశీల) గృహ మునకు; కుహనాపట:వుక్ = కపట బ్రహ్మచారి యైన వామనుని; పటుగగు : 1. క. చుకోము, 2. చ. లైననం, 3. చ. జొన్సు. . క. ప్రతి శ్రీతము, చ. ప్రతిశృకము. 5. ద. ట. యొక. 6. క. వగు. చ. వై. మిక్కుటమైన; మైన<noinclude><references/></noinclude> 8sn3uou3ejwhhli4sicxsubjovle7v3 104 212732 554969 2026-04-28T09:32:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '242 8 పాండురంగమాహాత్మ్య ము " గీజ్" - దేహశాంతిచేత; తెగడుంబుటువు - తిరస్కరించు పుట్టువు కలవాఁడు = చక్కనివాఁడు; పడుగు = బ్రహ్మచారి; భుక్తా పేడతో" భోజనము చేయు కోరికతో; వచ్చెక్". ఆలు, ఉదర...' 554969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>242 8 పాండురంగమాహాత్మ్య ము " గీజ్" - దేహశాంతిచేత; తెగడుంబుటువు - తిరస్కరించు పుట్టువు కలవాఁడు = చక్కనివాఁడు; పడుగు = బ్రహ్మచారి; భుక్తా పేడతో" భోజనము చేయు కోరికతో; వచ్చెక్". ఆలు, ఉదరు. వ, వచ్చిన నమ్మచ్చికంటి గెంటని నెయ్యంబు ' లియ్యంబగు నంతఃకరణంబున నడలు గడలుకోన గ్రామాంత రాసక్తుం డగు ప్రాణనాథుండు తనుం బిలిచినయట్లయిన లోనింటి బోనమాని తొంగి చూచుతఱిం బొడకట్టి, బొట్టునకు, మేదావి 'మేదు నలవాటునం గందిన యంగుళీ ద్వితీయంబు దేఁటి గుట్టినం బృథగ్వర్ణ మూర్తులగు సంవర్తికలు గల జలరుహం బనఁ బ్రశ స్తంబగు హ స్తంచెత్తి ‘స్వస్త్యస్తుతే' యని యాశీర్వదించుటయుఁ గృతనమస్కారయై యా సారసామోక మృదులస్వకం బున నిట్లనియె. = 152 టీక, మచ్చెకంటి = చేయలవంటి కన్నులు కల సుశీల; గెంటని ఆ తొలఁగని; నెయ్యంబు లియ్యంబు = స్నేహమున లగ్నమగునది; అడలు=భయము; కడలు కొనక్ = అతిశయించంగా - కలుగఁగా; లోనింటర్ = లోపలియిఁట; బోనము? ద్వారమనియుండునేమో! ఊని పట్టుకొని; పొడకట్టి=కనఁ బడి; బొట్టునకు"; మేదాని = ఔపాసన చేసిన నివ్వు మని; మేదు వలవాటున = మెదుపుట్టి ఆఖ్యా సమువలన; కందిన = ఎఱ్ఱఁబడిన; అంగుళీద్విశయంబు = రెండు వ్రేళ్లు; వృధగ్వర్ణ మూర్తులు వర్ణము మాజకిన స్వరూపము కలవి - రంగుమాలినవి; సంపర్షికలు - జేతులు; 'స్వస్తి, అస్తు, తే = నీక శుభము కలుగుగాక! కృశసమస్కార = చేయఁబడిన నమస్కారము కలది - నమస్కరించినది; సార సామోద - తామరవాభనవంటి సువాసనగల (దేహము) కలది - సుశీల జేక, ఏకేర జ రాఁగా; కఠము నీ. 'ఎందుండి రాక? యిం దేతేరఁ గత మేమి! గ్రాసార్థి భావంబు గానవచ్చె' 'నగు'నన్న 'నట్లేని మొగపాల నుండుఁ; డాయన యూర లేఁడు; యామార్థమునకె కావింతు నన్న సంస్కారంబు; మీరా రారగింతురు గాని 'వేగిరమె' యనుడు ' మాణవకుఁడు పల్కు 'మగువ ! నే ' నేన్నాళ్ల నుండియుఁ గుడువఁ గూ డొదవకునికి తే. వేఁడి యగుదాఁక నోరువ; మాఁడు గలిగె, బులిసినది గల్లె నన్నంబు పోక్రయంత యొసఁగి ముత్తారు; వెసః జ మెసవనైన, పాప ముడిపించుకొందుఁ దపంబుకలిమి.' - కారణము; శ్రీ సార్థిభావంబు = భోజనమున పేడంచు అభిప్రాయము; మొగసాల" F చావడియందు; ఆయన = (భర్తయనుట); యామార్ధమున = గంట న్నరలోనే; అరగింతురు గాని జ తినవచ్చును; మాణవకుఁడు = వటువు; ఏకాళ్ళముండియు = ఐదు రోజులనుండియు; కుడుక = భుజించుటకు; కూడు, ఒదవకునికి - తిండి దొరకనందున; వేఁడి యగుదాడర్ - వేఁడియన్నము తయారగునంతవఱకును; ఓరువణ్ - కాళలేను; మాఁదు, కలిగెజ్ జి గిన్నెయడుగున అంటుకొనిన దున్నను; పులిపినది; కల్గెజ్ & చల్దియున్నను; పోకయంత = పోఁకకాయ యంత-స్వల్పమనుట. దుత్తు ఆఁకలిని; ఆర్పు - అర్పుము-పోఁ గొట్టుము; చల్ది మెనవ " = చద్దన్నము తినుటవలన; తనంబుక లిమిక్ తపస్సంపద చే = తే, అనుడు నెలనాగ యిట్లను 'ననఘ! నీకుఁ జలిది యేగొట్టు లిడనేర్తు? క్షణములోన = 1. చ. వియ్యంబు, 2. చ. లోనింతి పొనరు. 3. చ. ట. మెడవునెల. 4. చ. సంవృత్తిగలు, 5. నళనసం. శ. ఈ పాఠము. 6. క. దేన్నాళ్ల. సూర్యా సేన్నాళ్ల. 7.క. చల్లి.<noinclude><references/></noinclude> flj32k5hm1i8td9qzg4zs8be27fajhm 104 212733 554970 2026-04-28T09:32:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము వంట గావింతు; భుజయించి వలయు నెడకు నేంగు' కా బెల్లి పలి: బల్కు తా. గవడుగు. టీ, ఎలనాగ = స్త్రీ - సుశీల; వలయు 243 154 = ఇచ్చవచ్చినచోటికి; తాఁగనడుగు = ధూర్త్యుడైన బ్రహరాక తే....' 554970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము వంట గావింతు; భుజయించి వలయు నెడకు నేంగు' కా బెల్లి పలి: బల్కు తా. గవడుగు. టీ, ఎలనాగ = స్త్రీ - సుశీల; వలయు 243 154 = ఇచ్చవచ్చినచోటికి; తాఁగనడుగు = ధూర్త్యుడైన బ్రహరాక తే. త్రోన గమియించుచోట నోపూవుఁబోఁ ! యవరపర్ణసమాచారమైనఁ జెడదు బ్రాహ్మ్య; మీ తఁడ నేటికి.? బ్రాణరక్ష నెఱపు మొకయింత మెదు కొన్ని నీళ్లు నొసఁగి. జీక. త్రోవక్" = దారియుడు; గమియించు చోటక్ మున; అవరవర్ణ సమా చారమైనణా - శూద్రుని యాచారమువంటి బ్రాహ్మణక్వము; జనకదు; ఈ, కడవు ఇ ఈ మూలార్యము. క్రోసథి బ్రాహ్యము.ఏ తే. వాఙ్మనః శాయశక్షప్రశస్తనముల సంభవించిన పాపలబు సంహరించి యతిథి గృహమేధి కిచ్చు శాశ్వతసుఖములు; వినవె ‘యభ్యాగతః స్వయం విష్ణు' 'సనఁగ. 155 నడచునపుడు - ప్రయాణసమయ యాచారమైనను; బ్రాహ్యము శూద్రవకాదశి' క్తిని అభివరంఁశ్లోక్తి 156 = ఆసకొనుడ ఇంటికి ఆహారార్థము వచ్చినవాఁడు; వాద్మనికి......శ్రవ = మాట, మనస్సు, శరీరము, పని అనువాని నడకలపలన; సంహరించి ఆ నిళించఁ కేసి; గృహమేథికిక్ = గృహస్థునకు; అభ్యాగఈ స్వయం విష్ణుః = ఇంటికి వచ్చిన యతిథి సాక్షాత్తుగా, విష్ణువే; ఆలం. లోకోక్తి. తే, అశివ! తీర్థాదకత్వర సరుగుదెంచి త్రోవ నాఁకటి వేళకు దొకశకునికి కళ్ఛాడు నీయాన యేఁగూటోకల లె; జఠర వహ్నీ నొక యేన కా; దెట్టివాఁడు నెరియు, . టీక. తీర్థాదరశ్వర = పుణ్య తీర్థములయెడఁగల మక్కున చేతనయిన తొందరపాటున; నీయాన నీపై ఒట్టు; జఠరవహ్ని!!" . ఆఁకటిచీచ్చునకు; ఎరియున్ = చుండును - 157 వ, నాతోడం గూడియాడు వడుగులు బడుగులయ్యును, వడిచెడ కడఁక మెఱసి, యేము సంకల్పించి మున్నే తేర సమకట్టిన పౌండరీకంబునకుఁ బాండురంగ సేవా సావధానులై చనిరి; నేను కూటిబీడ తోడు దప్పిన తెఱంగున నిచ్చటం దడనీతి వెండియు వినుము. 158 టీక. పడుగులు = బ్రహ్మచారులు; బడుగులు చిక్కిన వారు - బడలినవారు; కడఁక మెఱసీ = ప్రయత్నించి - పూనికకలిగి; సమకట్టిన సిద్ధపడిన; 'కూటిబీద తోడుతప్పె'ననునది లో క్తి, తిండి కాశపడిన వాఁడు - ( వెనుకబడిన నాఁడు) తన తోడి ప్రయాణికులను తవ్వనని దీని భావము. తడసితిన్ = ఆలసించితిని - నిలిచితిని. 1. చ. ట, వనుట, 2, చ॥ భర, 3. క. శాంద. ఈ శాంతు. 4 క. కలన చ కల కలరె. 5. ఈ నొకయని.<noinclude><references/></noinclude> 9ifn5x5dip18yct71py2s1sh9m97w8g 104 212734 554971 2026-04-28T09:32:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '244 - పాండురంగమాహాత్మ్యము క. తరుణి! "క్షుధాతురాణాం న రుచి ర చ కాల" మనుచు నరు లాడుట లో నవసి వివేకింపందకుఁ, 2 చెరువరులకుఁ బాయసంబు తిరిగినఁగలదే? 159 టీక. 'ఎక్షుధాతురాణాం న రుచి, ర్నచ కాల...' 554971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>244 - పాండురంగమాహాత్మ్యము క. తరుణి! "క్షుధాతురాణాం న రుచి ర చ కాల" మనుచు నరు లాడుట లో నవసి వివేకింపందకుఁ, 2 చెరువరులకుఁ బాయసంబు తిరిగినఁగలదే? 159 టీక. 'ఎక్షుధాతురాణాం న రుచి, ర్నచ కాలం' = ఆఁకలిచే బాధింపబడినవారికి రుచి అక్కడ లేదు 'వేళయు నుండదు - వారి కన్నివస్తువులును రుచికరములే యనియు, అన్ని వేళలును యుక్త సమయములే యనియు భావము. ఆడుట - పలుకుట; లోకో మనస్సులో; అరసి ఆలోచించి; వివేకింపందగు = మంచి చెడ్డల నెఱుఁగఁ దగురు. తెరువరులకు బాటసారులకు; తిగిసిన బిచ్చమెత్తగా; [కూటికి లేక బిచ్చమెత్తువాఁడు నీది దొరశినను తృప్తిపడవలెను; పాయనము కావలె న అది యెట్లు లభించును? అలం. లోకోక్తి. C ఆ. ఎంత భాండశుద్ధి! ఎటువంటి గృహశుద్ధి!, యెట్టి చిత్తశుద్ధి! యిచటఁ జలిది కూడు ‘దక్కు నేడఁ బురోడాశమునకు' నో, యమ్మ! పాటివచ్చు; నదియుఁగాక. టీక. భాండశుద్ధి! = పాత్రశుద్ధి! దక్కు సెక్షన్ లభించినయెడల; పురోడాశమునకు, సాటి = (పవిత్రమైన) హోమ శేషర్దిష్టమునకు సమానము. అలం. ఉచదు. = . = 101 క. అనుచితళతము లొనర్చియుఁ, దనువులు రక్షించుకొన! దమశమకేజో ధనులగు గాధిసుతాదులు, తన ప్రాణము నిలుపుకున్న ధర్మము కలదే! టీక. దము...... ధరులు ఇంద్రియనిగ్రహము, మనోనిగ్రహములవలని తేజస్సీ ధన ముగాఁ గలవారు; గాధీను శాదులు - విశ్వామిత్రుఁడు మొదలగువారు; అనుచికశతములు - వందల కౌలఁదియైన తగని పనులను; తనువులు - దేహములను; నిలుపుకున్న నిలుపుటకంటె. అల లోకోక్తి, తే. తొలుత నే వేఁడినప్పుడు చలిది నీకు, ననను! నేనెట్టు లిడున వంటి; గాన యళన శేషస్థితికి సందియంబువలదు;, చాలుఁ జూలదో యను వృథాశంక వలదు. టీక, ఆశన శేషస్థితికిణా M అన్నము మిగిలి యుండుటకు; నందియంబు - సందేహము; వలదు = లేదు; వృథాశంక = వ్యర్థపుసందేహము. క, సతి! యాత్మస్తుతి యతిగ, ర్హిత మని నా పెంపు దెలుప; నే నొకఁడ మనో గతిఁ దృప్తిఁ గనిన భువన, త్రితయమును 'బరమతృప్తిఁ దిలకించుఁ జుమీ1163 టీ సతి! అమ్మా! ఆత్మస్తుతి - తన్ను తాఁ బొగడుకొనుట; అతిగర్హికము - మిక్కిలి నిందించఁబడినది; నా పెంపుకో" - వా గొప్పతనమును; మనోగలిక్ - మనస్సునందు; పరమకృప్తి- ఎక్కువతృప్తి; తిలకించుఁడామీ = కనునుగదా! - పొందునుగదా ! [తానే భగవంతుఁడనని ఇందు వటువు సూచించాను. ) = వ, అని యంత నిలువక టీక. అంత, నిలువక = అంతటితో ఊరకయుండక. = . శ. పెట్టక పో నని యాకట:, దొట్టిగిలంబడుచుఁ బడుచు దుకదురఁ జని వే నట్టింటఁ గూరుచుండిన, నెట్టు ననంజాల రికమృగేక్షణ భీతిన్. 164 165 టీక. పెట్టక = నీవన్నము పెట్టనిదే; పోను; తొట్టిగిలఁబడుచుకో" = క ర్తఱపడుచు; పడుచు బ్రహ్మచారి; దురదురళ్ = శ్వరత్వరగా. 1. శ. కేం. వఁగఁదగు. చ. కిందఁగనగు, శ. ఈ కింపందగు. 2. క. తెరు. 3. క. చలిది. 4. క చిక్కు, చ, ట, దక్కు, 5. చ త్రిశయమునకు. క. త్రితయమ్మనకు 6.చ. పరమతృప్తి, శ, బరితుృష్టి 2. ఈ. ఈ. తొట్టగలం. 8. శ. ర. కామృగేషణ.<noinclude><references/></noinclude> c85dvzpevprfbx3l3zayfunvhbp6t36 104 212735 554972 2026-04-28T09:32:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 245 నీ, పరిహరించుట కీడు తెవరి: బరిబిడ్డ సర్థి నాఁకటిచేత నలయువానిః; బర్యుషితమును నర్పణనేయఁజాలఁ; ఔజము కాదె 'యపచారపరత మెలఁగ; మిను కొక్క టిచ్చి పొమ్మనినఁ బోవుకొ; ప...' 554972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 245 నీ, పరిహరించుట కీడు తెవరి: బరిబిడ్డ సర్థి నాఁకటిచేత నలయువానిః; బర్యుషితమును నర్పణనేయఁజాలఁ; ఔజము కాదె 'యపచారపరత మెలఁగ; మిను కొక్క టిచ్చి పొమ్మనినఁ బోవుకొ; పోనఁ డధ్వప్రయాసవిహ్వలు: డితండు; చాలునో చాలచో కలికియు మకృన్తృసాథే. శేష మల్పంచే యగుట; తే, జాలకుండిన నగు: జెట్ట; బాలు: డితఁడు కొసరి గొంతెసుకోరికల్ గోరెజం యిడకపోఁబోల దిడఁబోల; దీరు దివియం బేను రాకున్నే! తైర్థికుల్ వెళుచుంద్రు 166 చిన్న టీక. పరిహరించుట = నినుచుట - లేదు, పొమ్మనుట; ఆలయు వానిī = బాధపడువానిని; వర్యుషితమును = చల్దియన్నమును; ఆవచారకరం - చెడ్డకళయం దాశక్తితో; మినుకు = మెత్తు బంగారునాణెము; కధ్వ...... విహ్వలంఁడు - దారిబడలికచేత స్వాధీనము తప్పిన ఆవయవములు కలవాడు; దున్ శేషము జ నాథ ర్తకు దారిబత్తెముగా ఈయఁగా మిగిలినది; చాలకుండినక్ - చాలకపోయినచో; 'చెట్ట = కీడః; ఆగున్ = కలుగురు; గొంతెమకోరికల్ అసాధ్యమైన (కోరరాని) కోరికలను; పోలకు తగదు; తెక్ట్రికల్ - తీర్థయా త్రాపరులు; పెగుచలు- మోటువారు - మూర్ఖులు, ('విరసపుమాటకాడువారు' అని పూర్వటీక అలం. లోకోక్తి, అర్థాంతరన్యాసము. = తే. వంట యగుదాఁక నుండఁ డీ నడుగు; బండి మీఁదఁబోవుచు నున్నాఁడు; మేటి ధాటి నైన దయ్యెదుఁ గాకేమి? యప్పటికిని మీఁదుగడకట్ట నే'లంచు మించు:బోఁడి, 167 టీక. బండిమీఁదఁ బోవుచున్నాఁరు అనునది మిక్కిలి తొందరపడుచుండిన వానిగూర్చిన లోగో ] బండిమీఁదఁబోవుచుండువాఁరు నిలిచి ఒక చోటనుండుట అసాధ్యముకదా! బేటిధాటి - గొప్ప వేగముతో; ఐనది, అయ్యెదుఁగాక, ఏమి? - అమీఁడ ఎట్లు జరుగునో యట్ల జరుగనిము; అప్ప టికిని = ఆ జరుగుదానిం గూర్చి; మీఁదుగడ, కట్టనేల? = పైప్లైయాలోచనలేల? మించుఁబోఁడి = మెఱుపంటి దేహముగల స్త్రీ - సుశీల. ళా. రారయ్యా! యని శుద్ధి మచ్చరణు గోత్రా దేవతాపుత్రు వి సేరాగ్ని ప్రభుఁ గూరుచు:డ నిడి మ్రోల్చేకట్టు గావించి నీ రారం బండిన ప్రాంత రాజనపుదివ్యాన్నంబు నొక్కింత వా దౌరాదౌతముఁ గుండ రియూడ్చి యిడియె రంభావిలాశంబునన్ . -> = 168 టీశ, రారయ్యా! = రండయ్యా ! శుద్ధిమచ్చరణ - కాళ్లు కడుగుకొన్న వానిని; గోత్రా దేవతాపుడు బ్రాహ్మణపుత్రుని; విస్మరాగ్ని ప్రభు - వెలుగుచున్న అగ్నివంటి తేజస్సు కల నానిని; మ్రోల్ (అశని) ముందుండు స్థలమును; చేపట్టు గావించి = చేతితో పట్టుచేసి ఆలికి, శుద్ధి చేసి; నీరారక్", వండిన = నీటిసనుృద్ధివలన బాగుగా పండిన; నార్థరాధారముతో గడుగఁబడినదానిని; రంభావకాశంబున ఆరఁటియాఁడు; ఇడియెక్" ఇ = - పెట్టెను. - నీటిచే బాగుగా 1. శ. యహచార, చయవచార. 2. చరాదు యిదిపో. 3. చ. సెలంచ, ఉ. 5. బొడిపించు చున్నాఁడు. 5. చ శాడిదైన, 6. చ, యీడ్చి, యీడియెస్.క యొసఁగెన్,<noinclude><references/></noinclude> ow9tk0yc48nnhf6li5v6e2684fbgjob 104 212736 554973 2026-04-28T09:32:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '245 పాండురంగమాహాత్మ్యము తే, ఒసఁగి 'సవ్యంజనంబు దధ్యోదనంబు, నార గింపుఁడు క్షమియింపుః డనుచుఁ బలికి ముదిత ముది తాత్మ భావసంపదయుఁబోని, సఖిలపరిపూర్ణమగు గిండి నిలిపి చనిన, టీ. సవ్యం...' 554973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>245 పాండురంగమాహాత్మ్యము తే, ఒసఁగి 'సవ్యంజనంబు దధ్యోదనంబు, నార గింపుఁడు క్షమియింపుః డనుచుఁ బలికి ముదిత ముది తాత్మ భావసంపదయుఁబోని, సఖిలపరిపూర్ణమగు గిండి నిలిపి చనిన, టీ. సవ్యంజనంబు పచ్చళ్లతో గూడినది; ['అవ్యంజనంబు = కూరలు లేనిది' అని పూర్వటీక.] దధ్యోదనంబు - పెరుగన్నమును; ముదిత - స్త్రీ మునితా..... బోని = సంతో షించిన తన మనోభావనంపడవలెనున్న; సలిలపరిపూర్ణము = నీటితో నిండినది; గిండి = చిన్న నోరు గల చెంబు; నిలిపి - (ప్రక్క ను ఉంచి. ఆలం. ఉపమ. మును; AE క. చే నాపోశన మున్పును, ధ్యానం బొనరించి యతఁడు తళ్లు ననుభుతిఁ జం ద్రాననచే: గొని మెరుగు, బ్రాణాహుతి 'విరహితముగఁ బర్యుషితంబున్. 170 టీక. చే" = చేతియందు; చంద్రాననిచేశా ఆ స్త్రీ (సుశీల) వలన; పర్యుషితంబు = చద్దన్న ప్రాణాహుతివిరహితముగ - ప్రాణాహుతులను తొలుక గ్రహింపకయే. తే. తిరిగి చూచినయం నాద్రి మరీఁడు, సిద్ధ మొక్కటియేనియుఁ జిక్కనీక మ్రింగి విూఁదులు చూ నుచు మృదుల ఫణితి:, బిలిచి యింట్లను శరదిందుబింబముఖని. టీ. త్రిమరీఁడు = స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించువాఁడు దేశద్రిమరి; సిద్ధము = మెదుకు చిక్కనీక = మిగులనీయక; శరదిందుబింబముఖిని - శరత్కాలచంద్ర మండలమువలె చక్కని ముఖ ముగల స్త్రీని - సుశీలను; మృదులఫణితి = మెత్తని పద్ధతిని. ఆలం, ఉపదు. - తేచూడు మీూసారి "భాండ మోశోభనాంగి!, భిస్సటం బొండె దారితప్పినది యొండె కలుగు; లేకుండ; దూడ్చి తెచ్ములము జఠర, జాత వేదంబు హెచ్చె నీస్వల్పభుక్తి, టీశ. ఓ శోభనాంగి! = చక్కని శరీరముకలదానా ! భాండము - కుండ; భిన్సటంబు + పిండె మాఁడు (కుండకంటుకొన్నది) గాని; తాఱి, తప్పినదియుండె - (నీచేతికిఁజిక్కక) కప్పిపోయిన మెందుకు గాని; కలుగు = ఉందుము; లేకండదు ఉండళపోదు; ఆలఘు...... జాతవేదంబు = గొప్పదిక రాగ్ని - ఆకలిచిచ్చు; ఈ స్వల్పభు m ఈ కొద్ది పాటి భోజనముచేత; హెచ్చెన్. - చ. అనుటయు సంభ్రమం బడర సంగన తో లటినాటియామినిం దనకని వండి డించికొని నాథుడు పల్లియ కేఁగు నెంజలిం దానికి భుజింపకుని... భరితంబయి యట్టుక నట్టుకట్టి యొ ప్పు నభిస వాదనం బొసఁగెఁ బూని 10 దాజ్ఞనె శ్రావమూకుటన్, 178 టీకా, అనుటయం అని పల్కంగా; సంభ్రమంబు, అడర = తొందరపాటు, కలుగఁగా; తొల్తటివాఁటియామినిక్ కడచిన రాత్రియందు; నెంజలిక్ - విచారముచేత; తనికి - సంతాషించి; భరితంబయి = నిండుగనుండి; అట్టుకకో" = మట్టి పాత్రలో, అట్టుకట్టి = అట్టుగా నేర్పడి; శ్రావమూఁకు టక్ = గంజిమూకుటీవంటి పాత్రమున - కంచమువంటి పాత్రమున; అభిన చౌదనంబు" - సరిక్రొత్త యన్నమును పొడియన్నమును; ఒసఁగె ఉంచెను. - తే,ఒసఁగి యెడ పేర్పులోఁ గాఁగుచున్న యాల, పాలు వడ్డించుటయు మౌనిపాల! వేళ మపలివారలచేతికి నందియిచ్చు, పడువున భుజించే వాడు వివుర్వంటకంబు. 174 చ 1. క. యద్యంజ. చ. సవ్యంజ. 2. చ. ముక్పుము. 3.చ. యపుడు, 4.చ. ట. విరహితముగ 1. విరచితముగ 3.చ. ట. దిమ్మరీఁడు. 6. చ. చేరియో. 7. ట. ఇప్పటు, 8. క. సూడ్చి, చ, దూడ్చి, 9. క, శోదనం, ఈ ట॥ చౌదనం. 10. క. రదాజ్ఞను. చ. తదార్ధాని. 11. చ. యడ.<noinclude><references/></noinclude> 1g0gcskm8y9nj20ixfndshi7eaz74zh 104 212737 554974 2026-04-28T09:32:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'టేక, ఒసంగి ఆ చతుర్థాశ్వాసము 247 ఉంచి; ఎక పేర్సులోనే దాలియందు; మానిపాల! నారదమునీ! (ఇది శివునిమాట) దేశము = శీ ష్ట్రముగ; కడువునః = విధముగ; ఇపుర్వంటకంబు = పొడియన్నమును; ('ఇగర పెట్టిన యన్...' 554974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>టేక, ఒసంగి ఆ చతుర్థాశ్వాసము 247 ఉంచి; ఎక పేర్సులోనే దాలియందు; మానిపాల! నారదమునీ! (ఇది శివునిమాట) దేశము = శీ ష్ట్రముగ; కడువునః = విధముగ; ఇపుర్వంటకంబు = పొడియన్నమును; ('ఇగర పెట్టిన యన్ని" మని పూర్వటీశ. క, భుజయించి మఱియు: దెమ్మం, గజిబిజి రేపుటలము పతియు: గలఁగక వికస హస్తాం, బుజములు మొగిడించి పల్కు భూసుర సూతిన్.175 టీక. గజిబిజ = గడబిడ; కలగక - కలంతో పాటు కొన; వికసన్ని జవదన = వికసించిన - శ్రనన్నదుగు తన ముఖముకలపి; మొగిడించి = జోడించి; భూసురసూతిక్ = బ్రాహ్మణపు త్రుని. శా, అన్నం * బొం డి:; లేదు వర్ధి యః; వినధ్వశ్రీ మారూఢ! తె మనం దెచ్చెద సాధు గుర్తములు నవ్యంబుల్ కకాయంబు లిం దెన్నే 'నున్నని క్రొత్తయట్టికల: గానే లేచి వాక్వ్పడు; వే గ న్నిర్మించెX: గూడుఁ, గూర మఱియుం గైకోలు మేలుక్తికిన్, = = 1:6 టీక. ఒండు = వేఱు; ఇంక = ఈపైని; ఒండొక కొంచెమైనను' అని పూర్వటీక). అధ్వక్ర మారఢ! = త్రోకను నడచి బడలిన వాఁడా ఓ దాలు సారీ! సాధువు స్త్రములు = బాగుగా (జాగ్ర తగా) ద్వాచఁబడినవి; కజాయంబులు = శక్షాయుఖులు - పిండివంటలు; కాజేకా జ కాదందు రేని అవి అక్కఅలే దందువేసి; వార్యుండు (చేయికడుగుకొని) యాచమనము చేయుఁడు; భుక్తికి = భోజన మునకు; కైకోలు - (కాము) అంగీకరించుట; మేల్ మంచిని మీరంగీకరింపవలెను. ఉ, నావిని నాతిఁ బల్కుఁ గుహనాకటు వోవసితామతల్లి! యో పావనశీల! తైలపరిపక్వము లెన్ని యు; దెము; గాదన లేవడియైనభుక్తి గొని లేక దిగంబడ దాక లింతయుగా ధావన మాచరించు!తన దడవు నిలఁబోలది చ్చటక. - . 177 = టీక. కుహనాసటువు - కపటబ్రహ్మచారి; వనితామతల్లి ! . ఉత్తమయైన స్త్రీ ! - అమ్మా ! తైల పరిపక్వములు - పిండివంటలు; ఎన్ని యు ఎన్నియైనను; లేవడియైన = స్వల్పమైన; భుక్తిక్ ఆహారమును; లేనజొ" " లేచిపోవుటకు; ఇంశయుక్ - కొంచెమైనను; దిగుబడదు = తగ్గదు; ధావ సము, ఆచరించుకధనం = పరిగెత్తిపోవలసియుండుట చేత; శడవు - చాలకాలము; శిలఁబోలదు = నిలుప వీలుకాదు. మహా . శ్రద్ధర, అనినగా వడ్డింపఁబొచ్చె హరిణనయన నిండారు డెందంబుతో వే గన భావి ప్రాణనా థాగ్ర హసహమతితోఁ గమ్మనై కారమై నే తన వండం బొల్చి చేతం దడవినః దుమురై తాఱుటల్ లేక సద్యో జనితంబుల్ వోరె: 'జాలం జవులొదవు + సమత్స్యండి కావూపపం క్తుల్ , 178 టీక. హరిణనయన = జింకకన్నులవంటి కన్నులు గల సుశీల; నించారు, డెందంతో జ నిండుమనస్సుతో - ఆనందముతో ననుట; భావి. మతిలో - ముందుఁగల్గఁబోవు ప్రాణనాథుని కోపమును సహించు బుద్ధితో - ప్రాణనాథుఁడు కోపించి యెట్లు శిక్షించినను ఆ శిక్షకు సిద్ధపడు బుద్ధితో; పొల్చి = ఒప్పి; కారమై = ఘాటుళలి; కుమరై = పొడిపొడిగా - చేతికంటుకొనకయుండి; తాఱంటల్, లేక = చెడిపోవుటలులేక - పొడుగాక; సద్యోజనీకంబుల్ వోలెజొ అప్పుడు తయారయిన వానివలె; = * క, బొండొక, చ, బొండిక. 1. చ.టి. యున్నవి. 2. క. డిగం. శ.ర. దిగం. 3.చ. తాలెం, శ్లోక. సమచ్చండికా?<noinclude><references/></noinclude> j1cbwybv6xp6mcwyjlcry94dl468kmx 104 212738 554975 2026-04-28T09:33:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '248 పాండురంగమాహాత్మ్యము సమక్స్యండి కావూపపంక్తుల్ = [మత్స్యండికయన కండ చక్కెఱ] కండ దక్కె ఆ పాకమున తయారయిన ఆప్పముల సమూహములను; వడ్డించుజొచ్చెన్. వ. ఇట్లు ఋణగ్రహణ ప్రవణపుకుపో పడి...' 554975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>248 పాండురంగమాహాత్మ్యము సమక్స్యండి కావూపపంక్తుల్ = [మత్స్యండికయన కండ చక్కెఱ] కండ దక్కె ఆ పాకమున తయారయిన ఆప్పముల సమూహములను; వడ్డించుజొచ్చెన్. వ. ఇట్లు ఋణగ్రహణ ప్రవణపుకుపో పడికృతంబులు, ప్రాణవల్లభ సమ్యగ భిర తంబులు, తదుపహితగణరావహంబులు, నచ్ఛిద్ర ము ద్రాము ద్రి తంబులునై సజ్జనవి తరణంబులగతి ఓ హితభొజననిహితంబులు, నసుర క్త వధూహృదయంబుల పగిది నతిస్నేహపిచ్ఛిలంబులు, నుపవసంబులయుపమ 'సురభివంబులునైన పిష్ట వికారం బులు నిర్వికారుండై భూసురకుమారుండు నిరవశేషంబుగా నాహరించియు, వెండియు నవనతాననం బగు మిథ్యా లజ్జాభినయంబునఁ దన బహుభోక్తృ త్వంబు నపశ్లోక కలుషితం బగునని విశంక మానమానసుండునుంబో లెఁగానందగు నాపొట్టి నెట్టిక నీలో దిట్టపడుచు కడుపునిండని యెఱింగి తరంగి తాద్భుతాంత రంగయై యా కురంగనయన యిట్లని వితర్కించు. = 179 టీక, ఋణ..... ......కృతంబులు - ఋణముకు తీసికొనుటయందు నేర్పుగల పురుషునిచే బహు మానముగా నీయఁబడినవి; ('అరుణ గ్రహణ ప్రవణపురుషోపధికృతంబులు = ఎఱువును అనఁగా కోపమును పొందుటయందు ఆస క్తుఁడైన పెనిమిటిచేత కపటముగా చేయఁబడినవి' అని పూర్వటీక.] తదుపహిశగణ నావహంబులు = అతఁడుంచిన లెక్కగలని - అతనిచే లెక్క పెట్టి యుంచఁబడినవి; అచ్ఛిద్ర ము ద్రా ముద్రితంబులు = సందులు లేక (స్పష్టమైన) ముద్రలచే ముద్ర వేయఁబడినవి; సజ్జనవికరణంబుల గతి ఉత్తము లొసఁగు దానములవలె; మహితభోజన నిహితంబులు = గొప్ప పాత్రలయందుంచఁబడినవి, ఉత్తము తెలుగు అర్హుల కీయఁబడినవి. అనురక్త......గిది = ప్రేమించుచున్న స్త్రీలమనస్సులురీతిని; ఆతి స్నేహ పిచ్చిలంబులు ఎక్కువ స్నేహముకలవి, నేతిజిడ్డుచే పేరుకొన్నని; ఉపవనంబుల యుపమ ఉద్యాన వరంబులరీతి; సురభిష్ఠంబులు = పరిచుళించునవి; నీరని కారంబులు = పిండివంటలు; నిరన శేషంబంగా మిగులకుండ - పూర్తిగా; ఆవరించియున్ = తిని కూడ; అవసతాననంబు వంచఁబడిన తలగలది; మిథ్యాలక్ట్రాభినయంబున = అజర్ధపునిగ్గు నటించుటచే; బహుభో కృత్యంబు = తిండిపోఁతుఁదనము; అవ శ్లోకకలుషికంబు దృష్టికొట్టఁబడినది; విశంకమాసమాననుండు కుంబో - మిగుల సందేహించుచున్న మనస్సుకలవానివలె; నెట్టికసీల - అడ్డగసీలయంత చిన్న వాఁడు; ["శైష్ఠశశీలుఁడైన" అని పూర్వటీక.] దిట్టపడుచు = ధైర్యశీలుని - మొండి వానిని; తరంగి కాద్భుతాంతరంగయై అతిశయంచిన యాశ్చర్యము తోడి మనస్సుగలది; విఠర్కించుకో = ఆలోచించును.' = = = B ఒక ఇసుమంత గాని లేఁ డీ, పసిబాలుఁడు 'కుడుకగూటి ప్రాయమువాఁ డి II బ్లసరి బహుభక్ష్యరాసులు, మెసఁగెడి; విసునఁడు; ప్రతుష్టి మీకొనఁడుగ జే టీక. ఈ పసిబాలుఁడు; ఇనుముంఠగాని - ఇనుక రేణువంతైకను; లేడు; - (మిక్కిలి చిన్న వాల డనుట,) కుడుకగూటి ప్రాయమువాడు = కుడికెఁడన్నము మాత్రము తిను వయస్సుకలవాఁడు; ఎసరి = నిజృంభించి; మెనఁ గెడిక్ = తినుచున్నాఁడు; వినువఁడు = తినుటలో) వినుఁగుపొందఁడు; ప్రతుష్టి సంతృప్తిని; మేకొనఁడుగదే! పొందఁడుకదా! = 1. క. ఇట్లరుణ. 2. క. పధికృతంబులు. చ. పదికృశంబులు. ట. పథీకృతంబులు, 3.చ. మహా. 4.చ. సురభిళంబులు. 5. చ. నాహరిం. 6. చ. సుహోశ. 7.చ. కలుషం. 8.చ. ట. నట్టిక 9. చ. తిట్టపడురు, ట. యుకదిట్టపడుచు. 10. క. కూడుగూడి. చట. కుడుకగూటి, శ. ర. కుడుప గూటి. 11. ఈ. ట్లైనగి. 12. చ. చేకొనుడు.<noinclude><references/></noinclude> etabsgsl11zfnd3qgllpb313xy4dfy0 104 212739 554976 2026-04-28T09:33:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాస ము ఉ. మాయపు బిడ్డ యీ నిసువు మానిసి పుట్టువు' గాదు; దేవతా నాయకుఁడో చతుష్షష్మఖుఁడొ నా భవబంధము లూడ్వనున్న రాయణమూర్తియో యెఱు:గరా దొకయించుకయు; బుభుక్షపైఁ జేయి దొఱం...' 554976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాస ము ఉ. మాయపు బిడ్డ యీ నిసువు మానిసి పుట్టువు' గాదు; దేవతా నాయకుఁడో చతుష్షష్మఖుఁడొ నా భవబంధము లూడ్వనున్న రాయణమూర్తియో యెఱు:గరా దొకయించుకయు; బుభుక్షపైఁ జేయి దొఱంగఁ డప్పములు చెల్లె నమ స్తము నందు నివ్వెజన్. . 249 181 టీ. ఈ నిసువు = ఈ బిడ్డఁడు; దేవతానాయకుఁడో ! = ఇంద్రుఁడో; చతుర్ముఖుఁడొ ! . బ్రహ్మయో! భవబంధములు = సుసారబంధములను; ఊడ్వనున్న - క్రైంప సిద్ధముగా నున్న; బుభుడ పై = తిరునానమయి; తొఱఁగఁడు = విడువఁడు - తీయఁడు; నివ్వెఱ ='ఎక్కువ ఆశ్చర్యముతో, చ, తలఁచు మనంబులోన శివసుధాధిపయాజకధర్మపత్ని ని క్ష్మలకనకావదాతముఁ గ రాళ్లతో రాలఘుశీలమాలికో జ్జ్వలము జగతియాచరణ సాక్షి ముద శ్రీ మడంగ భాగితా తిలకితవిభ్రమంబగు నుదీర్ఘ మహత్త్వము దివ్యతత్త్వమున్. 182 టీక. వసుధాపల్ని - రాజులచే యజ్ఞములు చేయించు బ్రాహ్మణుని కులసతి; - సుశీల; నిర్మలకన కావదాశము = పరిశుద్ధమగు బంగారువలె స్వచ్ఛమైన; కరాళ జ్జ్వలము = మిక్కిలి భయంకరములయిన గొప్ప జ్వాలల సమూహముచే ప్రకాశించు (మండు) చున్న; జగత్ సాక్షి = లోకులు చేయు కర్మలకు సాక్షి భూతమైన; ముదక్షి..... విశ్రమంబు = సంతోషముతోఁ గూడిన కన్నుల విలాసము గలది; ఉదీర్ణమహత్త్వము గొప్ప అద్భుతశక్తి కలదానిని; దివ్య శక్త్వమున్ = పరతత్త్వమగు దానిని; మనంబులోన = కలంచు - అగ్ని దేవుని ప్రార్థించెనని భావము. అలం. పరికరము. క, సతి యీగతి 'శ్రీయమిచ్ఛేదుకాశనా' నుట యెఱిఁగి హుతవహు నఖలే పిృతవితరణగుణలీలా,చతురుం బ్రార్థింపఁ దత్ప్రసాదముక లీమిన్ , టీక, 'శ్రియమిచ్ఛేత్', హుతాశనాల్', అగ్ని వలన సంపదను కోరవలెను; హుతవహంద్ = 188 అగ్నిని; అఖిలచతురు - సమ స్తములగు కోరికలను నెఱవేర్చు గుణవిలాసమున నేర్పరి యగు వానిని; కశసాదముకలిమిక్ = అతనియము గ్రహమువలన; ['ఆరోగ్యం భాస్కరాదిచ్ఛేత్, క్రియ మిచ్ఛేద్భుకాశనాత్' అని పెద్దల వచనము.] ఆలం. పరికరము. నీ, ఒకకొన్ని పడియంబు లొకకొన్ని పరుగులు నొకకొన్ని తెఱఁగుల యెలుపుఁబప్పు లొకకొన్నిద్ర బ్బెడ లొకకొన్ని తాలింపు లొకకొన్ని విధముల యొఱ్ఱచేరు లొకకొన్ని కలకల్పు లొకకొన్ని 'బజ్జులు నొకకొన్ని రీతుల యూర్చునగలు నొకకొన్ని సిగరులు నొకకొన్ని యంబళ్లు నొకకొన్ని శివహులపూపోత్కరములు తే. వివిధ ఫలకందమూలంబు'లనియుఁ గొన్ని యూరుఁబిండులు నొకకొన్ని యొక్క కొన్ని యూరు.10గాయలుఁ 11 బచ్చళ్లు నొక్క కొన్ని పెరుగు పాల్ తేనె నేతులు పెచ్చు పెరుగ. 184 1. చ. గాడు. 2. క. వసుధామం. చ. వసుధాధిన. ట వసుధావిబుధాధిన 3.చ. రాలము గీల, ట. రాలఘుకీల. 4. చ. జగత్ప్రయా. 5. క. భాగతా, చ. భాగతా. 6. చ.నదిర్న, 7.చ. బక్షాలొక్కొక. 8. చ. శిఖరులు. 9. చ. వగల. 10. శ. గాయలు వచ్చ. శ. 8. గాయలంఁ బచ్చళ్లు. 11. చ వచ్చడు లొక్క. 12. చ. వెరుగ, పాండురంగ 82<noinclude><references/></noinclude> 83hj9klqdhm1iduterbata7zo624s9b 104 212740 554977 2026-04-28T09:33:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. పరుగులు = చీపుర్లు; తెఱఁగుల = విధముల; పిలుపుఁబప్పులు = పైతోలు తీసి శుభ్ర రచిన పప్పులు; ద్రక్బెడలు - భవ్యవిశేషములు ? తాలింపులు = తిరుగు మోత వేసి వండిన...' 554977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>250 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. పరుగులు = చీపుర్లు; తెఱఁగుల = విధముల; పిలుపుఁబప్పులు = పైతోలు తీసి శుభ్ర రచిన పప్పులు; ద్రక్బెడలు - భవ్యవిశేషములు ? తాలింపులు = తిరుగు మోత వేసి వండిన వస్తువులు; ఒట్టి చేరులు -కారముగల ద్రవద్రవ్యములు; కలకల్పులు - పెక్కు తెగలకూరలు కలిపి వండిన వ్యంజన ములు; లజ్జులు = కొంచెము వలుచని పచ్చళ్లు; ఊర్పు వగలు - పిండిమిరియముల విధములు; శిగరులు శిఖరులు; అంబర్లు = కొంచెము చిక్కని పానీయములు; వహుల - విధముల; వూపోత్కరములు అప్పముల గుంపులు; కందమూలంబులు - దుంపలు; ఊరుబిండులు = పప్పువచ్చట్లు; పెచ్చు పెరుగన్ = అధికముగా; చ, అమితములై మహానసమునం దపు 'డుద్భర మొందుచున్న య న్నములు సుపక్వగంధముల నందములై యటువోవుచోట న య్యమరతరు ప్ర సూనతతు లంగనపైఁ గురియంగఁ బుట్టు గం ధము లిటు డిగ్గుచోటఁ దగుఁ దద్ద్వితయారుచితో పగూహముల్ . 185 టీక. అమితములై ఎక్కువయి; మహానసమునందుకో - వంటయింటిలో; ఉద్భన "మొంద = పుట్టఁగా - తయారుకాంగా; సుపక్వగంధములు = బాగుగా వండుటవలని కమ్మని వాన నలతో; అమరతరు ప్రసూనకతులు - కల్పవృక్షపు పూలసమూహములు; అంగనపై స్త్రీ సుశీల పయి; కడ్...... గూహముల్ ఇక రెండు పరిమళములచేతను కూర్పఁబడిన (చేయఁబడిన) ఆలింగనములు; కగుĒ" = ఒప్పురు; (సుశీల వంటకముల కమ్మని వాసనలు మీఁదికి - ఆకాశమువైపు పోవుచున్నవి; దేవతలు ఆమెపై: గురిపించిన పూవుల తావులు క్రిందికి దిగుచున్నవి; ఈ రెండును దారినడుము కలిసికొని పరస్సరా లింగన సౌఖ్యము ననుభవించుచున్న వనుట.] శా. ఆ లీలావతి నిత్యసత్యళమధై ర్యౌచార్య సంశుద్ధులం జాలతో మెచ్చి వటుత్వముం దొఱ:గి సాత్కారముం బొందె ను ద్వేలాలోలకృపాజపా ప్రసర కాంతి భ్రాంతికృల్లో చనా జౌళిందా శ్రిత రాధికాసురతరాగాంకూరుఁ డా శౌరియున్. 186 టీక. ఆ లీలావతి...... శుద్ధుల " ఆ సుశీలయొక్క నిత్యములైన సశ్యము, శాంతి, ధైర్యము, త్యాగము, పరిశుద్ధి అనువానిచే; చాలక్ - ఎక్కువగా; పటుత్వము, తొఱగి ఆ బ్రహ్మచారి వేషమును తీసినై చి; ఉద్వేలా... గాంహరుఁడు - ఉద్వేల = మిక్కిలిన; ఆలోల - అంతటను చలించుచున్న; కృపా = దయ యను; జపా ప్రసవ = దాననపుఁబూపు యొక్క; శాంతి శాంతి యనుః భ్రాంతికృత్ క్రమను కలిగించుచున్న; లోచనాబ్జ = తామరపూవులవంటి కన్నులయొక్క; అళింద 'er ముంగిటిని; ఆశ్రిక = ఆశ్రయించిన; రాధికా సురతరాగాంకూరుఁడు = రాధాదేవితోడి కేళీయందలి ప్రేమయొక్క మొలక కలవాఁడు (ఆశని కన్నులు చలించుచున్న వనియు, దయారసము నొక్కుడు జపాపుష్పమువలె నెఱ్ఱనై యున్నవనియును, ఆ చూపులలో రాధికతోడి కేళియందలి ఆసక్తి మొలక లెత్తుచున్న దనియు భావము.) ఆ, శౌరియు = ఆ విష్ణువును; సాక్షాత్కారముఁ బొందెజ్ - ప్రత్యక్ష మయ్యెను. ఆలం, ఉపదు. నీ నీలంబు భక్తానుకూలంబు హరిదంతచేలంబు నవనీత చోర మాది . మూలంబు కరుణావిశాలంబు విధృతజగజ్జాలంబు 'శ్రీలతావాల మమర 'మౌలంబు భవవ నోత్కీలంబు తల్పితవ్యాళంబు శిశ్యావచూళ మమిత లీలంబు హృతమరుత్సాలంబు 7 శశిపఖఫాలంబు వరదానశీల మఖల 1. చ. దద్భుతమందు. 2. చ. ట. లోల. 3. క. కృత. చ. ధృతి. 4. చ. శ్రీలతావాల క. శ్రితలజా. 5. క. మేలంబు. చ. ట. మౌలంబు, 6. చ. నత్కీలంబు. 7. చ. ట. శిఖర ఖ<noinclude><references/></noinclude> 7xs1ukldvllt7pcu2c32f4b097dvrpg 104 212741 554978 2026-04-28T09:33:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 251 తే. కాలజంఘాల 'మళనకృత్ శ్వేళ మరిక, రాళ మాపత్పయోద వాతూలము నగు యదుకులనరోమ కాళంబు నతివగాంచి, సతియు ను తీయు నొనక్పనన్నగధికుండు.. = టీక. అతిన = ఆ సుశీలాదేవి; నీలంబుజ...' 554978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 251 తే. కాలజంఘాల 'మళనకృత్ శ్వేళ మరిక, రాళ మాపత్పయోద వాతూలము నగు యదుకులనరోమ కాళంబు నతివగాంచి, సతియు ను తీయు నొనక్పనన్నగధికుండు.. = టీక. అతిన = ఆ సుశీలాదేవి; నీలంబుజ్" - నల్లనిదియు ('నీలంబు 'మున్నగునవి యదుకుల సరోమరాళంబు - అనుదానికి విశేషణములు.] హరిదంతో చేలంబు = దిగంబరము - చిన్న మొలగలది; అది మూలంబు = ప్రధానమూలమగునది; ధృతజగజ్జాలంబు = ధరింనఁనడిన లోకముల గుంపు కలది, శ్రీలతావాలము = లక్ష్మీయను లతకు పాదయినది; [అలవాలము = సాదియైనది' అని పూర్వటీక.) అమరమాలంబు దేవతలందరికిని మూలభూతమగునది; ['అమర మేలంబు = దేవతల కూడికగలది' అని పూర్వటీక.] భవవనోల్కీలంబు = జన్మముల రెడి వనమునకు దావాగ్నియైనది - నశింపఁజేయునది; కల్పితవ్యాళంబు = పడక గాఁ జేయఁబడిన పాము కలది; శిక్ష్యావచూళము - చలిపిచిక్కముతోడి సిగ గలది; అమికలీలంబు = ఎక్కువ విలాసములు కలసి; హృతమరుత్సాలయిబు హరించబడిన 'వేల్పుచెట్టు (పారిజాతపృక్షము) కలది— శ్రీకృష్ణుఁడు సత్యభామకోరికపయి స్వర్గ మున కేఁగి నందనవనమునందలి కల్పవృక్షమును పెల్లగించి తెచ్చెనను గాథ యిట గ్రాహ్యము.] శశిసఖపాలంబు - చంద్రునితో సమానమగు ముదురు కలసి; వరదానశీలము వరములను ప్రసాదించు స్వభావము కలది; అఖిలశాల జంఘాలము = ఎల్లకాలములందును పరుగిడునది; ఆశనకృత్ ష్వేశంబు - ఆహారము (అన్నము) గార జేయఁబడిన విషము కలది. [కృష్ణుఁడు బాల్యమున పూతనా స్తన్యమును విషమిళితమును త్రాగినను కథ యిట గ్రహింపఁదగినది.] ఆరిశరాళము శత్రువులకు భయంకరమైనది; ఆపకయోద వాతూలము ఇ ఆపదలను మేఘములకు సుడిగాలి యైనది; అగు; యదుకుల సరోమరాళంబుక్ - యాదవ వంశమను సరస్సుకు హంస యగు శ్రీకృష్ణుని; సతి = నమస్కారము; నుతి = పొగడిక; ఆ, నగధరుండు (గోవర్ధన) పర్వతము నెత్తిన శ్రీకృష్ణుఁడు. అలం. రూపకము. ఉ, ఆసతిఁ బల్కు నీహృదయ మారయఁ గోరి' యిట్లో నర్చితితో గాసి; కు కేశియాననలు గల్గిర యేనియుఁ గల్లనిమ్మ నీ చేసిన భాగ్య మేసతియుఁ జేయదు నీయెదుట మునీశ్వరా భ్యాసదురాసదం బగు మదాకృతి యీగతి నుల్లసిల్లుటన్. . 188 టీక. ఆ సతి - ఆ, సుశీలను గూర్చి; ఆరాయం కొరియె ॥ పరీక్షించఁదలఁచియే; ఇట్లు; గానీ, యొనర్చితితో" = కష్ట పెట్టితిని; టోశయాననలు = తామరలవంటి ముఖములు కల స్త్రీలు; మునీశ్వరా భ్యాసదురానదయి, అగు = మునుల యోగాభ్యాసముచేతఁగూడ పొందరానిది, అయిన; మదాకృతి ఆ నా రూపము; భాగ్యము = అదృష్టము. క. సుచరిత్ర! నేఁడు నీచేతిచలిది భుజియింపఁ జాల తృప్తి యొద పడిం బచరణగా, 'దిఝుల మును, రుచియింపదు శబరివిందు ద్రోవదివిందున్. 189 టీక. సుచరిత్ర ! = మంచినడకకలదానా! సుశీలా ! పచరణ ఇచ్చ: పుమాట - అసత్యపు మాట; ఇమ్మల = బాగుగా; ద్రోవర్ విందు - ద్రోవది పెట్టిన విందుభోజనము - పర్యుషితము. క, ఆతిమానుష మసిధారా, వ్రతమగు; 'మను వంట నిప్పువంటి దిది యనర్ బతిదేవతపై వను 'నీ,గతి భావారూఢ వయ్యెఁగా 'జగములకున్, 190 1. చ. హసుకృత్ 2, క. గోరియయట్లొ చ గోరియే యిట్లొ. 3. ట. దీగతము, 4.క. మను చ, మన, 5. చ. నిమి, 6. చ. జనములకున్<noinclude><references/></noinclude> 3ydikm3xzavm621iyv74k6qxwn5g4ie 104 212742 554979 2026-04-28T09:33:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 పాండురంగ మాహా = టీక. అసిధారావ్రతమగు = కత్తిదారుపయి నిలుచుటవంటిడగు - ఆసాధ్యనియమములు కల; మనుపు = బ్రదుకు; అతిమానుషము = మానవులకు అతీతమయినది; అంటర్ = తాకుటకు; ఆనక్ ఆ అనుటకు; పతిదేవ...' 554979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>252 పాండురంగ మాహా = టీక. అసిధారావ్రతమగు = కత్తిదారుపయి నిలుచుటవంటిడగు - ఆసాధ్యనియమములు కల; మనుపు = బ్రదుకు; అతిమానుషము = మానవులకు అతీతమయినది; అంటర్ = తాకుటకు; ఆనక్ ఆ అనుటకు; పతిదేవరవై - పతివ్రతవయి; మను జీవించు; నీ గతి - నీపద్ధతి; జగములకు" గోల్డ్ ములకు; భావారూఢము, ఆయ్యెద్ = ప్రసిద్ధమైనది - తార్కాణయైనది. చ. తను శతకోటులెత్తి బహుధర్మ వినిర్మితిఁ బేర్మిగాంచిన నను గనలేని లేఁతలకు నాతి! యభోగ్యము భాగ్య; మీవు ప్రా దననమునం దొనర్చితి వొకానొకయర్చన నన్ను గూర్చి; దా నన సమకూ రెఁజుము సుజన వ జనందిత చర్య నీ దెసన్. - = 191 టీక. తనుశతకోటులు, ఎత్తి = వందల సంఖ్య కల కోటిజన్మములు ఎత్తియుండి; బహుధర్మవి - నిర్మితికా = ఎక్కువ ధర్మకార్యాచరణమున; పేర్మిగాంచిన = పెంపువహించినను; ననుజ్; కనలేని చూడలేని - గ్రహింపలేని; లేఁతలకుక్ - అజ్ఞులకు; భాగ్యము = నా దర్శనసంపద; అభోగ్యము=లభిం రానిది; నాతి! ఆ అమ్మ! ఈపు - నీవు; ప్రార్థననమునందుకో - వెనుకటి జన మున; ఆర్చన = పూజ ఒనర్చితిని = చేసితివి; దానన - దానివలననే; సుజన ప్రజనందితచర్య మంచివారల గుంపుచే కొని యాడఁబడిన పద్ధతి; నీవెనకో" = నీయెడల; సమకూరేజము. . తే. అతిన! తొల్లింటిపుట్టువునందు నొక్క, మౌని వేలినిజన్నెపై మన్న నాఁడు నా మధుర వేణుగానంబున మది గరఁగి,తొరఁగఁ జేనీతి సుస్నిగ్ధదుర్ధరసము, 197 టీశ. వేలిమిజన్నెపై హోమధేనువపయి; మన్న నాఁడు - జీవించియున్నప్పుడు; సుస్నిగ్ధ దుద్ధరణముకొ" = మిక్కిలి చిక్కనయిన క్షీరమును; తొరఁగఁ జేసితి = క. ఆ పాలనురువు పవన, వ్యాపారముచేతఁ దెరలివచ్చి నిలిజ లీ లావింఛచ్ఛవిభర్త్సిత, తాపింఛ మదీయ మౌళి తటిఁ గుచలికు చా! 193 టీక. 'పపన వ్యాపారము చేరజ్" = గాలి వీచుట చేత; తెరలి = ఎగిరి; కుచలికుచా! = : నిమ్మపండ్లు వంటి స్తనములు కల సుశీలా! లీలా...... కటిక్ లీలా విలాసార్థమయిన; పింఛ = నెమిలిపించెను యొక్క; భవి = కాంతిచే; భర్త్సిత తిరస్కరింపఁబడిన; తాపింఛ = చీఁకటి మాఁరుగల; మదీయ మాళికటిష్ 'నా కలపయిని; నిలిదె. క. దానఁ బయస్సం తాగినపు, దానంబున నన్ను దడపు దానవాయితీ చం నన! తత్ఫలమునఁ గా, దా నీకును దక్కితికా ముదము మదిఁ బోదలన్, 194 టీక. దానక్" - ఆ కారణమువలన; వయస్సంతానపుదానంబు = పాలనుదానము చేయుట వలన; దక్కితి = లభించితిని; ముదము = సంతోషము. పొదలక్" st వృద్ధిపొందఁగా. ఆ, ఒక్కఁ డకృతసతియుండను విపండు, గలఁడు ఘోర్ కలుషకఠినబుద్ధి వసుధయెల్లఁ దిరుగు వసుధాను వనువేరి,పట్టణమున నుండుఁ బట్టువడుగు. 195 ఆశ. ఆకృతసత్కియుఁడు = మంచిపనులు చేయనివాఁడు; పుట్టువడుగు ఘోటక బ్రహ్మ చారి; వసుధ - | భూమి. నీ, ధనవంతుఁడయ్యు నుద్వాహంబు దొఱ. గి మూఁ తులు నాకుఁ బెఱవితంతువులఁ దగిలి . 1.చ. గని రేని, 2.క. నము, చ, షాపు, 3. క. దనుపు, చ, ట, దదపు, 4. 1. దక్కిరి చ ట. పక్కిలి. 5. 1. కరిపకలయ భ॥ ట. కలపకు రీ. శ. చాపపై,<noinclude><references/></noinclude> nz020bycw27xyq9eaqbn8nwlb3x9y95 104 212743 554980 2026-04-28T09:34:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స ము 258 కులవంతుఁడయ్యుఁ బెద్దలఁ బాసి విహరించుఁ భాషండవం డానుబంధి యగుచు మతిమంతుఁ డయ్యు నామ్నాయముల్ జెవిఁబెట్టఁ డక్లీ ల లేఖనవ్యసన 'మెస”గి స్థితిమంతుఁడయ్యు లక్ష్మికిఁగాక 'త్ర...' 554980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స ము 258 కులవంతుఁడయ్యుఁ బెద్దలఁ బాసి విహరించుఁ భాషండవం డానుబంధి యగుచు మతిమంతుఁ డయ్యు నామ్నాయముల్ జెవిఁబెట్టఁ డక్లీ ల లేఖనవ్యసన 'మెస”గి స్థితిమంతుఁడయ్యు లక్ష్మికిఁగాక 'త్రిమ్మరుఁ బలుగూడు మరిగి యాధ్యుల భజించి - = . తే. తలఁచు బ్రహ్మస్వ దేవస్వములకు నెగ్గు: గుప్పఁ జిచ్చిడి 3 వేలాలు కొఱుకఁ దివురు గ్రహణకాలంబునందు ముగ్గుఁడు జలముల, సెబ్ర చెంచడ మా బ్రాహ్మణ బ్రువుండు. టీక. ఉద్వాహంబు, దొఱఁగి - పెండ్లిండిచి - పెండ్లి చేసికొనక; వెఱవితంతువులతో విధవ లయిన ఇతరుల భార్యలను; మూఁతులు, నా కొజ వారికైయాళించుకోరుట - లేదా- పెదవులు చప్ప రించును. పానీ ఆ విడిచి; పాషండమండాను బంధి - నా స్తికుల గుంపుతో చేరినవాఁడయి; విహరించుకో తిరుగును; అమ్నాయముల్ = వేదములు; అశ్లీలలేఖనవ్యసనము - అసభ్యపు మాటల నాడుటయందలి అలవాటు; ఎనఁగి = విజృంభించి; స్థితిమంతుఁడయ్యున్ = కలిగినవాఁడై యున్నరు; లక్ష్మీకఁగాక ఇహాను భవింపక; కలంగూడు, మరిగి = వివిధములగు అన్నములను తిని; [మధుకరవృత్తి నవలంబించా యనియుఁ కెప్పిన చెప్పనగురు.] ఆధ్యులు - ధనికులకు; భజించి = సేపించి; త్రిమురుకో - తిరుగును, బ్రహ్మ స్వదేవస్వమః లకు = బ్రాహ్మణుల సొత్తునకును, దేవద్రవ్యమునకును; ఎన్గుకో హానిని; కలంచుకొ; బ్రాహ్మణ బ్రు వుండు. - నీచుఁడగు నా బ్రాహ్మణుఁడు; నిలచంచడము = చెడ్డడేగ - దురాత్ముఁడు; వడ్లూటియందు; చిచ్చు, ఇడి - అగ్ని నుంచి - అనఁగా ధాన్యపుఁగుప్పకు నిప్పంటించి; పేలాలు కొఱుక = పేలాలను తిరుటకు; తివురుకో ప్రయత్నించుకు అనఁగా తనకు అత్యల్ప లాధము కలుగుటకొఱకయి ఇతరులకు మహాపకారము నొనర్చునని భాషము. ("కుప్పన్ - పెంటదిబ్బ యందు" అని పూర్వటీక, అది ఆశ్యంతము అసంగతము.] ఆలం. రూపకము, లలితము. న వా డొక్కకందున నొక్క వెలయాలికిం జిక్కి మహీమండలకుండలంబగు పౌండ రీకంబునం గొండొక కాలం బుండి యొక్క పెను బండువునఁ గన్నులపండువగు మదీయనై వేద్య ప్రకల్పనంబు ధూపోత్సవానంతరంబున నెడముగాచి 'చూచి, తన వలయు తెఱంగునం జని బహు విధంబగు కాలంబు మని ముదిసి, తనువు విడిచి యత్యుత్తమంబగు ధరామరవంశంబునంబుట్టి పుట్టిననాఁటనుండియుం జదువు చదువు నన చదురుండై, నిండు ప్రాయంబున నిన్నుం జెట్టపట్టించి యిట్లున్న తెలుగు వాఁడు వినుము, = - " - 197 టీక. కందువ" " సమయమునందు; నెలయాలికి" - భోగపు స్త్రీకి; మహీమండలకుండలం భూమండలమునకు కుండలమను సగమైనది- ప్రథానమైనది; కొండొక కొంత; పెనుఁబందు పునక్" = గొప్ప పర్వదినమునందు; ఎడము, గాచి - అవకాశమును ప్రతీక్షించి; ముడిసీ ముసలియయి; ధరామరవంశంబునక్ = బ్రాహ్మణకులనుఁన; చదువునన - విద్యయందుమాత్రము; చదురు(డై = నేర్పరి యయి; నిండుప్రాయంబును = యావనముగ; చెట్టపట్టించి = చేయిపట్టుకొనఁ జేసి - వివాహమాడి, తే. తరుణి! 'మద్భుదర్శనోత్సవసుకృతము, పాపనహ్నికి సలిలమై భద్ర మొసఁగెఁ గాక లేకున్న నితఁడు ప్రాద్దని జొనర్చు, కల షములకు నిష్కృతి కలదె? యెందు 1. 1. త్రిమ్మరువులు. 2. 5. కుప్ప. 3.1.8. ప్రేబ్రాలు. 4 ట. చెంజడము. 3. చ. కొని 6. తీర్థంబను, "చ, లవ. 7. చ మద్భక్త.<noinclude><references/></noinclude> goqjjuug13u0due8hudabjykcxlm3nf 104 212744 554981 2026-04-28T09:34:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. మద్భు క్తదర్శనోత్సవసుకృతము నైవేద్యమును చూచుటయను ఉత్సవమువలని పుణ్యము; "పావవహ్నికిక్ పాపములను అగ్నికి; సలిలమై నీరయి; భద్రము, ఒసఁ గెగాళ్ల మేలు కల...' 554981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>264 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. మద్భు క్తదర్శనోత్సవసుకృతము నైవేద్యమును చూచుటయను ఉత్సవమువలని పుణ్యము; "పావవహ్నికిక్ పాపములను అగ్నికి; సలిలమై నీరయి; భద్రము, ఒసఁ గెగాళ్ల మేలు కలిగించెను గదా ! ప్రాద్దని" - వెనుక జన్మమున; ఒనర్చు చేసిన; కల్మషములకు పాపములకు; నిష్కృతి - ప్రాయశ్చిత్తము. అలం. రూపకము. వ, అవ్విధంబుగ సోవహారంబగు మదీయరూపంబు నాకకంబ 'కనుంగొని భస్మ సాత్కృతదుష్కృతనీరసయవస రాశియై భూసుర కేసరికిశోరంబై వాసి పడనీయు సతఁడు, కట్టిడి యగుటకుఁ గారణంబు వినుము. 199 టీక. సోవహారంబు, ఆగు = నైవేద్యముతో కూడిన; భస్మరాశియై - బూడిదగా చేయఁబడిన పాదములను ఎండుగడ్డిమేటయి; భూసురకేసరికి కోరంబై - బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠునికి పుత్రుఁడయి; కట్టిడి = క్రూరుఁడు. అలం. రూపకము, a 200 క. నీ భావశుద్ధి యారయ, శోభనచారిత్ర! యేన సువ్వె యతినికి లోభ క్రోధముల మనః, క్షోభము గావించి బాలిశుం డనిపింతున్. టీక. శోభనచారిత్ర ! పరిశుద్ధస్వభావము కలదానా ! నీ భావశుద్ధి = - నీ మనళ్ళుృద్ధిని; పరీక్షించుటకయి; లోభ క్రోధములతో జలోధముచేతను, శ్రీ ధముచేతను; మనఃశోధము మనస్సులో కలఁతపాటును; చాలికుండు - క్రూరుఁడు; అనిపింతం = అనఁబడునట్లు చేసితిని. క. పతి గొట్టినఁ బతి తిట్టినఁ, బతి నిర్దయుఁ డగుచు నెట్టి పాటుపడి చిన మతి నన్యధాత్వ మొందరు, పతిదేవత లతివ! నీకుఁ బ్రతి |యగువారల్. 201 టీక. ఎట్టిపాటు, పంచినకొ" - ఎట్టి కష్టపాటు పెట్టినను; నీకు, ప్రతియగువారత్ నీకు సమానలయిన; పతిదేవతలు - సతియే దైవముగా ఎంచువారు పతివ్రతలు: మతి" " ఆన్యధాత్వము, ఒందరు మార్పు పొందరు. - మనస్సు; తే. నిష్ఠురత్వంబు తొలఁగించి నేఁటనుండి, నీకు ననుకూలుఁడయ్యెడు నీ విభుండు మత్పదద్వయభక్తి సమగ్రులైన, సుతుల నేవురఁ గాంచె దూర్జి తవిభూతి, 202 • నిష్ఠురత్వంబు కాఠిన్యము; తొలఁగించి = తప్పించి; ఊర్జితవిభూతి = స్థిరమగు సంపదతో; మత్పదద్వయధనమ గ్రులు నా పాదద్వయ సేనచే నిండినవారు - పరమభాగవతులు; నీవురణో" ఐదుగురను; కాంచెడు - పొందెదవు. B = . ఆ, వెండిఁబైఁడి త్రవ్వి తండంబుగా మేలి, కూడుఁబాడి నింటఁ గొలఁదిబిూర నోము లెల్లనోఁచి నూడేండ్లు బ్రదికి నీ,భర్తతోడఁ బరమపదముఁ గనుము, 208 టీక. పైఁడి ఆ బంగారము; త్రవ్వి తండంబుగార్" - అపరిమితము కాగా; మేలి కూడు=నుంచి యాహారము; కొలఁడిమీరు హద్దుమీఱి యండఁగా; పరమపదము - పైకుంఠము. ఉ. మన్న నచేసినాఁడు మురమర్దనుఁ డంచు సహంకరింప కో కిన్నరకంఠి! యట్లయినఁ గీడొదవు, విను తొంటిన్న న సన్నిహితాంతరంగవయి సత్య సమార్జనశుద్ధిలక్ష్మికిళా వెన్నియ పెట్టువి మహితవర్తనకీర్తులు న్విహించుచున్. 204 1. క. కంబుగలను చ ట కంబగును. 2. చ. యనవ. 3. 1. యేనుజువ్వెయ చ ట యేన నువ్యెయి. 46. యింట. ఛ. నింట, 1. టి. పుదున్.<noinclude><references/></noinclude> aqmrdgf2vld3pwapa5pt521w1hrhvi7 104 212745 554982 2026-04-28T09:34:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 255 టీక. కిన్నరకం! = కిన్నెరవంటి కంఠముకల సుశీలా ! మురసుర్ధతుఁడు = విష్ణువు; మన్నన, చేసినాఁడు = గౌరవించినాఁడు; అహంకరింజకు = గర్వించకుము; కీడు - ఆపద; ఒదు ఒకలుగును; తొంట...' 554982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 255 టీక. కిన్నరకం! = కిన్నెరవంటి కంఠముకల సుశీలా ! మురసుర్ధతుఁడు = విష్ణువు; మన్నన, చేసినాఁడు = గౌరవించినాఁడు; అహంకరింజకు = గర్వించకుము; కీడు - ఆపద; ఒదు ఒకలుగును; తొంటికన్నన్ = మునుపటికంటెను ఎక్కువగా; అన్మ న్నిహిశాంకరుగవు. = నాయందు ఉంచఁబడిన మనస్సు కలదానపు; మహిశవర్తనకీర్తులు - పేరుపడిన నడకను, కీర్తిని; నిర్వహింపుదు = (ఆ రీతినే) నెఱవేర్చుచు; సత్యసమార్ణవశుద్ధిలక్ష్మికి - సత్యము; ఋజు భావముల వారి శుద్ధణోభకు; వన్నియ, పెట్టుమీ! మెఱుగు పెట్టవల హారంను. . = క, తృష్ణారహితులు 'షోత్పద, నిష్ణాతలు నిత్యసత్యనిరతులు నగు శ్రీ వైష్ణవులఁ గాంచి ననుఁగా, విష్ణుపదనలగ్న! గారవించి కొలువుమీ! టీక. కృష్ణారహితులు = పేరాస లేనివారు; మక్పదనిష్ణాతలు : 205 = నా పాదముల యెడ నిష్ఠకల వారు - నాపాదధ క్తులు; నిత్యసత్యనిరతులు - ఎల్లపుడురు సత్యమువల్కు టయందు ఆసక్తి కలవారు; నముఁ గాజ్ జ నావలెనే (నర్ను గాఁదలఁచి) విష్ణువదవలన్న ! ఆకాశమువంటి నదుము కలదానా! (సూష్ మధ్యా !) గారవించి కొలువుమీ ! - క. అని వర మిచ్చి మహీసువ, వనిత మన్నించి భక్తవత్సలుఁ డరి గెం జననెలవునకు సుధారస,మునఁ గుముదిని; చేర్చియరుగు పూర్ణేందుఁ డనన్, 208 . టీక. మహీసురవనిత = బ్రాహ్మణినిః సుధారనమున = అమృతరసముచేత; కుముదినిక్ = కలుపతీగను; తేర్చి = తేలించి; పూర్ణేందుఁడనన్ = చంద్రుఁడో యమనట్లుగా అలు. ఉత్ప్రేక్ష. ఆ. ఆఁట సుశీల మగఁడు నరుదెంచి యొక కొన్ని, దివసములకు దొరలఁ దిరియు నాస గోసి తనకులంబువాసియు వన్నెయుఁ, దలఁచుకొనుచుఁ దెలివి మొలకలెత్త, టీక. దొరల = ప్రభువులను; తిరియునాని ఆ యాచించు కోరికను; కోసి = విడిచి; "మొలకలెత్తక్ అంకురించఁగా, తే. అతనిఁ దమసొమ్ము చేసి మున్నా ఁగియున్న మోహముఖులైన జ్ఞాతుల మూలఁ ద్రోచి సంహృతాసురులైన నిర్జరుల కి రణి . మది వివేకాదివర్గ మభ్యుదయ ‘మొందె. 208 టీక. తమసొముచేసి = తమహక్కుగా చేసి స్వాధీనపఱచుకొని; మును ముళువు; ఆఁగి యున్న = ఆ శ్రమించియున్న; మోహముఖులైన మోహము మొదలుగాఁగల; జ్ఞాతులతో = దాయా దులను అంఠేళ్ళత్తుఫులకు; సంహృకాసురులు జ సంహరింపఁబడిన (నశించఁజేయఁబడిన) రాక్షసులు కలవారు; నిర్ణరులకరణి - దేవతలవలె; మరికొ" - మనస్సులో; వివేకాదివర్గము ఆ వివేకము మొదలగు ను త్తమగుణముల సమూహము. - క. కోపంబు నాఁగి మిక్కిలి, పాపమునకు లోఁగి బుద్ధి పశ్చాత్తాపా. టోపశిఖః గ్రాఁగి కరుణా, ద్వీపవతీలహరిఁ దోఁగి విప్వుఁడు మఱియున్. 209 . eck unco; orth == వెనుదీసి; పశ్చాత్తాపాటో పశిఖి" - పశ్చాత్తాపమును గొప్ప (ఆర్భాటము గల) అగ్నియందు; గ్రాఁగి - పరిశ్ర స్తమయి; కరుణాద్వీపపతీలహరి" - దయయ నెడి నదీ ప్రవాహమునందు; తోఁగి ఆ మునిఁగి. అలం, రూపకము. = 1.చ. లో ఇదిలేదు. 2. చ. వైచి. 3. చ. కణిది, 4. క. మయ్యె. ట, మొందె.<noinclude><references/></noinclude> 70hl8gweojltxa1234epebakteznvj5 104 212746 554983 2026-04-28T09:34:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '256 పాండురంగమాహాత్మ్యము = . నీ, కాలీచపడ నిండ్లకడ కేఁగి వనరుచుండెడివాఁడు పై రాగ్య నిష్ఠుఁడయ్యెఁ 'గయ్యాల కచ్చయై కాలు ద్ర వ్వుచు సదా మండువాఁ డతి కాంతమహితుఁడయ్యె; గసరి యెంగిలిచే...' 554983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>256 పాండురంగమాహాత్మ్యము = . నీ, కాలీచపడ నిండ్లకడ కేఁగి వనరుచుండెడివాఁడు పై రాగ్య నిష్ఠుఁడయ్యెఁ 'గయ్యాల కచ్చయై కాలు ద్ర వ్వుచు సదా మండువాఁ డతి కాంతమహితుఁడయ్యె; గసరి యెంగిలిచేతఁ గాకి వేయనివ్వాడు సతతాన్న దాన ప్రశస్తుఁడయ్యె బ్రహ్మకల్పముదాఁక బ్రతు కాసఁగడకట్టువాఁ డస్థిరముగ విశ్వమఁఁ దలంచెం తే. బాటిగాఁ గొన 'కల పద్మభవునినైన, నీరసము చేయువాఁడు వినీతుఁడయ్యె నొరుల లచ్చికి మంచ్చిరి యుడుకు వాఁడు, సర్వసముఁడయ్యె విష్ణు ప్రసాదమహిమ. టీక. కాలు, ఈదవడ = కాళ్ళు కుంటుపోవునట్లు. కాళ్లరిగిపోవునట్లు; ఇండ్లకు ఇక రుల యిండ్లయొద్దకు; వనరుచుండెవాఁడు = దేవురించెడివాఁడు; జైరాగ్యనిష్ఠుఁడు - 'వైరాగ్యమున నియ మము (ఆస క్తి) కలవాఁడు; కయ్యాల క్రచ్చ - జగడగొండి; శాలు ద్రవ్వుచు = జగడమునకు సిద్ధ పడుచు; సదా ఎల్లపుడురు; ముడువాఁడు - కోపించువాఁడు; అతిశాంతమహితుడు = గొప్పకాంత గుణముకలవాఁడు; కనరి = కోపించియైనను; కాకిక్, శ్రేయనివాఁడు - కాకిని కొట్టనివాఁడు - (ఆనఁగా ఎంగిలి చేతితోఁగాకిని కొట్టినయెడల ఆజేతిరుండి రాలిన మెతుకులనతిని కాకి బ్రతికిపోవు నేమో యను సందేహము కలవాఁడనుట. ] సతతాన్న దాన ప్రశస్తుఁడు - నిక్యమును ఆన్న దానము చేయుట చేత పేరుపొందినవాఁడు; బ్రహ్మకల్పముదాఁక ద్విపరార్థపరిమిత కాలాంశమువఱకును; బ్రతు కానిక్" ఆ జీవించునాశను; కడగట్టువాఁడు = ఒప్పు వాఁడు- తనజీవికము శాశ్వతమని యూహిందు వాఁడు; విశ్వము = ప్రపంచమును; పాటిగాఁగొనక = లక్ష్య పెట్టక; పద్మభవుని బ్రహ్మమ కూడ; నీరసము చేయువాఁడు = చులకగా చూచువాఁడు; వినీతుఁడు - విరముఁడు; లచ్చికి = నంద దకు; ముచ్చిరి - దుఃఖపడి; ఉడుకువాఁడు = తపించువాఁడు అసూయపడువాఁడు. ఉ, పాళము మీఱు * పెద్ద పెదపాళము లై బలితంగా మూలుగుచున్న ప్రాఁబసిఁడి ముంచి ధనార్థుల కిచ్చు; విష్ణుదే వాలయ'సుప్రతిష్ఠలకునై యొసఁగు సతి కేల నించు నా నాలఘుకర్మ నిర్మితికి నగ్రీకులేంద్రుఁ డను గ్రహంబునన్, - " 211 టీక. 'పాశముమీఱు ఆ హద్దుమీఱిన; పెద్ద పెద్ద పాళములై - పెద్ద పెద్ద కడ్డీలుగా నున్నవై; లలితంపుఁగాఁగుల = మిక్కిలి పెద్దవైన బానలయందు; మూలుగుచున్న ఆ స్థిరముగా - కదలక యున్న; ప్రాఁబసిఁడి - చాలకాలము క్రిందటి బంగారముకు - లేక ధనముకు; ముంచి = తీసి; ధనార్థు లకు" = యాచకులకు; విష్ణు దేవాలయసు ప్రతిష్ఠలకునై = దేవాలయములను నిర్మించి, అందు దేవ తలను ప్రతిష్ఠ చేయుటకయి; ఒనఁగుతో = ఇచ్చును; అగ్రకులేంద్రుఁడు - బ్రాహ్మణ శ్రేష్టుఁడు; నానా లఘుకర నిర్మితికిగా" = "పెక్కు విధములగు పనులు జరుపుటకయి; సతికేల ఆభార్య చేతిని; నించుకో. నిండించును - ఆమెకప్పగించును. క. ఆ యాలుమగలు విష్ణువ, రాయణువై పెక్కు గతుల వ్రతములు తఱితోఁ జేయుచు నుండఁగ వఁట ని, శ్రేయసపదమైన పౌండరీక ణిన్. . 212 టీక. ఆలుమగలు = భార్యాభర్తలు; విష్ణుభరాయణం = విష్ణువు సెడ భక్తికలవారై; కవి తోక్ = సమయానుసారముగ; నిశయనవనమైన మోక్షస్థానమైన; పౌండరీకజోణిక్ - పాండు రంగా త్రమున. - 1. చ. కచ్చ, 2. క. శాంతి, శ.ర. శాంత. 3. క. వేయని. చ. ఇయ్యని. ట. చేయని, 4. క. కాచుకల, 5. ద, బచ్చె, శ.ర. మీణఁ బెద్ద. 6. చ. లస్. 7.చ. ట. నం. 8. చ. యొనఁ X. 9. చ. ఇందు.<noinclude><references/></noinclude> frd1k2f8etcgmqdi1puvrbt6hvm8fb9 104 212747 554984 2026-04-28T09:34:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 257 218 మ, యమకాద్దూకశిఖావతంసము 1 చిర ప్రాణంబు దూరప్రియా గమశంసిస్ఫుట కాకలీకలను మేక ప్రక్రియా పాత వీ క్షము శీతక్తు బలీయ మొక్క బలిత బిభుగ్రాజంబు రాజిల్లు శ్రీ రమణ...' 554984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 257 218 మ, యమకాద్దూకశిఖావతంసము 1 చిర ప్రాణంబు దూరప్రియా గమశంసిస్ఫుట కాకలీకలను మేక ప్రక్రియా పాత వీ క్షము శీతక్తు బలీయ మొక్క బలిత బిభుగ్రాజంబు రాజిల్లు శ్రీ రమణా గార పురోధరోర్థచలపత్రస్థూల శాఖాశిఖన్. టీక. యమురాద్ధూకశిఖావలే సము = యమునిదూతలలో శ్రీవ మయినవీయం - యమదూత లకు తలమానికమైనవీయు - [శ్రీ కి యష్టమగుటచే దానిని రూరు వారికి చావు తప్పదని కవిభానము.] చికప్రాణమ : ఆ చాలకాలము జీవించునది; దూర...... కలనము - దూర ప్ర దేశమునందున్న యిష్ట జనుల రాకను తెలియఁ జేయు స్పష్టమైన ధ్వనికలః; [వెంకటి టీకలో ఈ సమస్తపదము రెండు పద ములంగా విభజింపబడి "దూరశంసి దూర దూరమునందలి; ప్రియ = ఇష్టవస్తువు యొక్క; ఆగమ = రాకను; శంసీ = కోరునది; స్ఫుటకాకలీకలనము - స్ఫుట = స్పష్టముగా వినఁబడెడి; కాకలీ= సన్ననికంఠస్వరముతోద; కలనోము కూడినది" అని వ్రాయఁబడినది. ఈ వ్రాత సరికాదని చదువరు లెఱుఁగకపోరు.) కాకి యిటిపై వ్రాలి యరచినచో చుట్టములు వచ్చుచున్నారని ఆయజపు సూచించు చున్న ననుట ఎల్లరకు: వెలిసినవిషయమే గదా ! ఏకప్రక్రియా సాకవి క్షము ఆ ఒంటికంటి చూపుకలది; "పూవ్వజీకలో ఇదట “వీశ శ్రీయా పారదీక్షము” అను పాఠము గ్రహించబడి “ఒకవిధమైన పాటు ముదలి దీక్ష (నియమము) కలవి" అని యర్థము వ్రాయఁబడుట సరికాదని గ్రహింపుగురు ] బలిభు గ్రా జుబు = బలిమెకుకడలు లిని బ్రదుకునది - గొప్పకాకి; శ్రీరమణా శిఖ = శ్రీరమణా గార విష్ణుదేవునిపడియొక్క; పురోధరోర్ధ = ఎదుటకున్న స్థలముపై పుట్టిన; చలపత్ర రావిచెట్టుయొక్క; స్థూలశాఖాశిఖ ఆ లావు పాటి కొమ్మదివణను, రాజిల్లు = ప్రకాశించెను. ఆలు. పరిశరము. శా. తాతలండ్రులు మామాలల్లును ముత్తాతల్ సహాయుల్ సహ శ్రోతల్ భ్రాతలు నేవకుల్ హితులు మిత్రుల వుత్తు లోలి దివా భీతాభీతములై తకుం గొలువఁగాః బెస్తూఁకలై వాయస వ్రాకర్ శ్రేష్ఠము గ్రాలు రేలు పగలు బ్రాంకాగమాంతంబులన్, 214 టీక. సహకల్ = సహాధ్యాయులు; ఓలిక్ = క్రమముగా; దివాళీక+అభీకములై స్రుడ్లహజలకు భయపడనీవయి: పెర్య్యూకలై - పెద్దగుంపుగా కూడినవయి; తము, కొలువఁగా; వాయన ప్రాతష్ణము=కాకులలో ఉత్తరుమైనది; ప్రాంతాగమాంతంబుల౯ జనమానవృక్షముల చివఱిభాగము (కొనలందు; రేలుపవలంటే రాత్రింబగళ్లు; లుక్ = ప్రకాశించును - ఒప్పును. చ. అది యొకనాఁడు విట్టలగృహాంగణభూబలిపీఠరర్తులౌ మెదుకులు మేయఁ గన్నిడి యమేగతి బరనళా దదాయత చ్ఛదభవభూరిమారుతవశంబున నయ్యెడ ధూళివోవ న భ్యుదితములయ్యె చాన గుడి యూడ్చినఁ గల్గు నగణ్య పుణ్యముల్. 215 టీక. పిట్టల... వర్తులౌ '= పాండురంగని దేవాలయపు వాకిటనున్న బలిపీఠము సయినున్న వేస; ఆమేయగతిక్" = శీఘ్ర గమనమున; పఠింపజ్ = ఎగురఁగా; తదాయతచ్ఛదదవభూరిమారు కవళంబున = దాని వెడల్పైనతెక్కలవలన పుట్టిన పెద్ద గాలికలన; అయ్యెడ = ఆచోట; ధూళివోవ" = దుము (లేకుండ;పోఁగా; దాన" - ఆకారణమువలన; ఆగణ్య పుణ్యముల్ = లెక్కింపరాని పుణ్యములు: అభ్యుదిశములు = కలిగినవి; అయ్యె. 1. చ. నిరప్రాణులు. 2. క. దీక్షము, చ. ట. వీఠము. 3. చ. ట. లల్లుకులు. 4. చ. ట. నూకయై. 5. చ. శ్రేష్ఠులు, పాండురంగ 33<noinclude><references/></noinclude> du150tisvw6rivjtrk3hu765kuamsft 104 212748 554985 2026-04-28T09:34:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2005 పాండురంగమాహాత్మ్యము వ, ఇ ట్లతర్కితో పపన్నంబగు వన్న గళయనసవన సమార్జన సముదితసుకృతపరిపాకం బునఁ గాకంబు సతిలోకం వినుము. 216 టీక. ఆకర్కితో పదన్నంబు = అనుకొనకుండ తటస్థించినది; పన...' 554985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2005 పాండురంగమాహాత్మ్యము వ, ఇ ట్లతర్కితో పపన్నంబగు వన్న గళయనసవన సమార్జన సముదితసుకృతపరిపాకం బునఁ గాకంబు సతిలోకం వినుము. 216 టీక. ఆకర్కితో పదన్నంబు = అనుకొనకుండ తటస్థించినది; పన్నగ మరి పాకంబునన్ = శ్రీవిష్ణుని దేవాలయమును ఊడ్చుటవలన కలిగిన పుణ్యమునకు ఫలముగ; అతిలోకంబు = లోకోత్తర మైనది గొప్పది. క. కలహంస మొకటి యకుకుల, కులహంసము గుడిఁ జరించుఁ గుసుమాయుధళీ __ర్తిలతో గుచ్ఛముకై వడి, జలరుహసంభవమరాళసంకాశగతిన్. 217 టీక. యమకులకులహంసముగుడి" - యాదవకులమున ఉత్తముఁడగు శ్రీకృష్ణుని దేవాలయ మున; కురుమా...... కై వడి జమన్మథునికీర్తి యను లతకు పూవు గుత్తివలెను; జలగతి = బ్రహవాహనమైన హంసపోలికను; చరించుకొ - తిరుగును. అలు. ఉపదు. వ. ఇట్లు వర్తించి వర్తించి. క. వర్తించి = సంచరించి, మ. కుతుకం బింకక కుంకుమద్రవమిళన్గోరోచనాపంకని రితపత్రాంకకలంకి తాంబుధి కుమారీహారివతో రుహ ద్వితీయాస్ఫాలనలాలనో చితపయోనిస్ఫారికాసారసం తతి నా నీడభవంబు క్రీడ సలుపు దద్దివ్య ధామంబునన్ , = 218 219 టీక. కుతుకంబు = ఉత్సాహము; ఇంకళ = తగ్గక; ఆ సీడభవంబు = గూటిలోపుట్టు ఆ హుస్య కుంకుకు . . . ...సంఠలిజా" - కుంకుమద్రవ = ద్రవరూపమైన కుంఠుముతో; మిళత్ - కూడుచున్న; గోరోచనాపంక ఆ ముద్దగా నున్న గోరోచనముచే; నిర్మిత కూర్చబడిన; వంక = మకరికాపత్ర చిహ్నములచే; కలుకిత = కలంకముకలవిగా - మలినములుగా చేయబడిన; అంబుధికుమారీ, హారి, - . పటో రుహద్వితీయ = లక్ష్మీదేవియొక్క మనోహరమైన రెండు కుచములయొక్క యు; ఆస్ఫాలనలాల వాజ చఱచుటయొక్క విశానమునకు; ఉచిత=తగిన; పయోనిస్ఫార ఎక్కువైన నీటితోఁగూడిన; కాసార సంకతిజ్ = సరస్సుల సమూహమునందు; తద్దిన్యధామంబున ఇతి పుణ్యస్థలమునందు; ['ఆ దేవాలయ మున' అని పూర్వటీక.] క్రీడ నలుపు విహరించుకు. ఆ క్షేత్రమునఁ గల సరస్సులలో పొండురంగని దేవేరియగు లక్ష్మీదేవి జలక్రీడలాడుచుందుకు; ఆమె నీటిలో మునిఁగి తేలుచున్నపుడు అలలవలన ఆ నీరు ఆమెపక్షోజములను చఱచుదున్నట్లుండును. ఆమె తన స్తనములుయి కుంకుమతో కలిపిన గోరోచనముచే మకరికాదుల చిత్రములను చిత్రించుటచే స్నాన సమయమున అవి కరఁగి నీటిలో కలియంటచే ఆ నీరు వంకీలమై మనోహరముగ నున్నది; అట్టి గొప్ప సరస్సులందు ఆ హంస విహరించుచు ఆనందించుచుండెనని భావము. అలం. ఉదాత్తము. నీ, మొన రెండుగాఁగఁ డ్రైవ్విన విద్రుమద్రు కందము నేలు ముక్కునఁ దడని తడవి 1 మొగి విచ్చు పసిఁడి గేదఁగి గమి మించు విశదచ్చకములు విద్రి చివరి చి నగుమొగంబుల దాసనపుః క్రొవ్విరుల నవ్వుచిగురాకు నడుగులఁ జిమ్మి చిమ్మి నింపఁబడు వెన్నెలగుత్తి కడకొత్తి మరియు మైముంపులఁ గలఁచి కలంచి 1.క. మొగ. చ.శ.ర. మొగి, 2. క. ములను ఈ. ఈ. మాట<noinclude><references/></noinclude> jexihfx0nd0sld2al5zx25i38vtcs95 104 212749 554986 2026-04-28T09:35:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము తే. శార్జి సౌధ ప్రమాణశాసారసార స్వాసానమేదరవారి; చేలి వచ్చి యా వంద గుడిలోనఁ జొచ్చె నొక్క నాలకు Kలింటి 1 బీ జెండ వేండి దలఁకి. = . = 259 220 టీక. ఆ యువ, ఒక్కనాకు, మొక నా చినఱ...' 554986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము తే. శార్జి సౌధ ప్రమాణశాసారసార స్వాసానమేదరవారి; చేలి వచ్చి యా వంద గుడిలోనఁ జొచ్చె నొక్క నాలకు Kలింటి 1 బీ జెండ వేండి దలఁకి. = . = 259 220 టీక. ఆ యువ, ఒక్కనాకు, మొక నా చినఱిభాగము; రెండుగాగర్, త్రైవ్విన = రెడుగా దీనిని; నిద్ర శుక్ర గంగముకు వీలుగా కడపువృషము యొక్క దుంపకు, పాలించు - జనఁగా చినతి రెండుగా చీలిక పదపురుగులెున్న; ముక్కున - ముక్కుతో; వెగివచ్చు = మొత్తముగా బిపిన; ""మొగవచ్చు = ముఖభాగము విరియఁబట్టి అని పూర్వటీక.] పసిఁడి గేదఁగి జేకు గమి బంగారుపన్నికల మొగలి బేసలగుంపుడు; మించు - అతిశయించు; విశదర్భదమ్ముల అందమైన జెక్కలకు; విక్రిచి, వివ్రించి వివరించి, వివలించి, నగుమొగంబులు = బాగుగా వికసించిన; నిద్దంపుణ నునుపైన - తేటయైన; వెన్నెలగుత్తి = వెన్నెలగుంపురు; కదకొల్తి = త్రోసివేసి; మరియు = విజృంభించు; మైక్ దేవామురు; మునిపులర్ మురుఁగుటలచే; కలచి = చలింపజేసి; కారౌ వారితో విష్ణునేవని జేవాలయపు మొగసాలయందలి కొలనిలోని చక్కని కమలముల పరిమళములతో గూడిన నీటియందు; భవలి:టిబీజెండవేడి మధ్యాహ్నపు మిక్కుటపుటేడయొక్క వేడిమిచే; శలఁ ఆ భయపడి, అలం ఉళము, స్వభావోక్తి. " - 1. ఆడి తన దేహం బచ్చట, వివలింపం బక్షసలిల విపు షముల చే " జొన కొననించుచు గాన్సులు, పొకపెట్టు 'జోవికారములు దూరముగన్, టీక. పక్షసలిలవి ప్రషములచే - టెక్కలవలని టి తుంపరలచే; చొదుకు, ఒదఖించుచుజొ" = చలిసి, పుట్టి౦దుచు; గాడ్పులు - గాలులు; రజోవికారములు, దూరముగళ్ దుముయొక్క వ్యాపించు టలు దూరము; ఆగునట్లుగా; పొద పెట్టుకో - కలిగించును - చేయును. ['పొదుపెట్టు = కలుగఁజేయు నట్టి' అని పూర్వటీక. ఈ టీకను గ్రహించుచో శ్రీయాడడము లుప్తమైపోవుచున్నది.] తే, సలి: ఖగమున కేతవా చరణమునన, గలిగె నాకస్తీ కంబుగఁ గంబుపాణి గర్భ గేహోప లేపసంస్కారసార, సుశృత పరిపాక నిరపాయ శోభనంబు, టీక. సలిలఖగమునకున్ = నీటిపతికి - హంసకు; ఏతదాచరణమునన - ఇట్లు చేయఁటచేతనే రెక్కలనీటితుంపరను విదలించినమాత్రమున; కంబుపాణిశోధనంబు కంబుపాణి =, శ్రీకృష్ణుని యొక్క; గర్భగేహ = గర్భాలయము యొక్క ; ఉపవేశసంస్కార = అలుకుటవలని; సార = సుకృకవరిపాక = పుణ్యఫలమువలన; నిరపాయశోధనంబు అపాయము లేని - నశింపని - శుభము; కలిగెజ్ లభించెను. M => 222 223 క, శుక మొకటి చంచుజితకిం, శుకమై హరిహయక రాససుకుచిరవపురం శుకమై కుసుమాకరకిం, శుక 'మానందమున నందసుతు గుడిఁ బెరుగున్. టీశ. శుకము, ఒకటి = ఒక్కచిలుక; చుంచుజితకింకుకమై ముక్కుచే జయింపఁబడిన మోదుగు మొగ్గకలదయి - మోదుగు మొగ్గవంటి యెఱ్ఱని ముక్కు కలదయి; హరిహయశరాస, సురుచిర, వపురంకుక మై ఇం ద్ర ధరుస్సువలె, చక్కనీ; శరీరముయొక్క, ' కాంతులు కలదయి; కుసుమాకరక్షించుక ముఖ వసంకఋతువునకు మోదుగు అయినవి ప్రధానమయినదవులు; నందసుతుగుడి" = పాండురంగని దేవాలయమున; "పెరుగు", ఆలం. ఉపమ, రూపకము. 1. చ. ట. పే రెండ. 2, చ, కపో. 3. చ. ట. మను పేరనఁగనంద.<noinclude><references/></noinclude> 0j90wibdaapr1zh0n1vy0x23wuyfrxe 104 212750 554987 2026-04-28T09:35:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '260 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ అలమి త్రిలోకముల్ గెలుచు న' త్తఱి తేరువహించు తోడిచి ల్కలు దగదొట్టి ముందఱికి లాగక యుండినఁ దాన తద్భరం బెలమి వహింప మెచ్చి గురుఁ డిచ్చు మణీమయమాలికాత్ర...' 554987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>260 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ అలమి త్రిలోకముల్ గెలుచు న' త్తఱి తేరువహించు తోడిచి ల్కలు దగదొట్టి ముందఱికి లాగక యుండినఁ దాన తద్భరం బెలమి వహింప మెచ్చి గురుఁ డిచ్చు మణీమయమాలికాత్రయి గళమునఁ దాల్చుఁ జిత్ర శుక నాథుఁడు రేఖల పేర నిచ్చలున్. 224 టీక. ఆలమి = ఆక్రమించి; త్రిలోకముల్ = ముజ్జగము”రు; గెలుచున గడి = గెలుచునట్టే యా సమయముగ; లేరు, సహించు ఆ రథమును లాగుచున్న; దగ్గ, దొట్టి = దప్పిపొందినపయి; శాన .. తానే- ఈచిలుకయే; తద్భరంబు = ఆరకముబరువును; ఎలమిక్ - ప్రీతితో; బహింపన్ = మోయఁగా; మెచ్చి =కొనియాడి; మరుఁడు=మన్మ థుడు; ఇచ్చు-బహూకరించునట్టి; మణీమయమాలికా త్రయిక్ = మూడు -మణిహారములను; చిత్రశుకనాథుఁడు = రంగురంగుల - పన్నెల చిలుక; గళమునన్ = రేఖల పేరు" రేఖల శివమున; నిచ్చలుకో శాశ్వతముగ; తాల్చు ధరించును. అలం. ఆహ్నతి. క, కీర మది యొక్క హరి పరి, చారిక చేరిక వసించుఁ జని మే పొవసీ యొసగ భవనమా, కారాదులవలనఁ దన్ను సంరక్షి ఫన్. 225 టీక- కీరము - చిలుక; హరిపరిచారిక చేరిక - విష్ణుభక్తురాలిచనపుర; మేపు - ఆహారము- తిండి; ధవన మార్జారాదులవలన ఆ పెంపుడు పిల్లి మొదలగు వానివలన, క. దేవాలయమునఁ గొన్ని, నిజా వాసమునందుఁ గొన్ని యహములు దగఁ బై చే వదలక పాటించుచు:, బూవుంబలేఁ బువ్వుఁబోఁడి పులు: గుం బ్రోచున్. 226 టీ. నిజావాసమునందు - తన గృహమున; ఆహములు - దిన ములు; దేవదలక = విడువక; పాటించుచు - గమనించుచు; పులుగుకో - వటీని - చిలుకను. = మ. పసుపార్చు దడియొత్తు నండ నెకఁ గంపం భాఁగి మై దువ్వుచుగా వసయు వెన్నయు మేపు మేపు నొసఁగు వల్లించు శ్రీ రామనా ముసుఛామాధురిసాధురీతి: 'గుచకుంభస్థాయిగాఁ జేయుచుకో బిసపుష్ప ప్రియవాసరాగమములు బింబోష్ఠి రాచిల్కకున్. 227 టీశ. పసుపార్చుకో" ఆ పసుపుపూసి, స్నానముచేయించును; ఎండసెకక్షా - ఎండవలని డిమి 'చేత్రజ్; కంపంబు - చలివలనఁగలిగిన వణకును! ఆగి - ఆపి:- పొఁగొట్టి; మేపుక్" = ఆహారమును; - తినిపించును. శ్రీరామనామను ధామాధురికి" శ్రీరామనామాకృకమాధుర్యమును; వర్ణిం చుకో - తెలుపురు - బోధించును; బిసపుష్ప ప్రియ వానరాగమముల = వసంఠర్తుదినములు ప్రవే శింవఁగా; బింబోష్ఠి - దొండపండుపంటి పెదవికల సనిత - ఆ హరిదాసి, తే. కనక మణిపంజరంబుల నునిచి యునిచి = చక్కెఱయు నుక్కెఱము సారె గ్రుక్కి క్రుక్క యెఱుఁ బలుకులు పలుమాఱు గఱపి కఱపి కలికి చిలుకల కొలికి రాచిలుకఁ బెనుచు. 228 టీక. కనకమణిపంజరంబులతో" మణులు తాపిన బంగారు పంజరములందు; ఉక్కెరయుతో బెల్లపుధక్ష్యమును; సారె మాటిమాటికిని; ఒఱపుఁబలుకులు = చక్కనిమాటలను; కఱపి = బోధించి; కలికిచిలుకలగాలికి ఆ ముద్దుగుమ్మ యయిన ఆ హరిదాసి. = 1. చ.శలి. 2. 1.జోడి. 3. చ. లోగక, 4.క. దాల్చు చిత్ర 5. చ. అ. అరుగఁ లై 6. లికుద ఈ కాలం<noinclude><references/></noinclude> lusdrcmqhgpqsk4fpnh3ucg78cvwxwt 104 212751 554988 2026-04-28T09:35:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసమ ము కు. కలహంసోపరుయాగం 'జక్రసవః క్రేంఖర్భంజరీటాలు, గో కిలసారస్వక బర్హి జ్ఞ నీకుం గీక్షత్రియాలాకుఁ దొ జ హ య్యలిఁ జాలక్ కరిగెనా శకం బది గరీయ ప్రేమ గావించుచు బులు...' 554988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసమ ము కు. కలహంసోపరుయాగం 'జక్రసవః క్రేంఖర్భంజరీటాలు, గో కిలసారస్వక బర్హి జ్ఞ నీకుం గీక్షత్రియాలాకుఁ దొ జ హ య్యలిఁ జాలక్ కరిగెనా శకం బది గరీయ ప్రేమ గావించుచు బులుగుం బొందు? నంది పొంది, గతి: జొర్తొత్తులకా హత్తుచున్. . 261 229 టీక. శుడయి, అది నా ఆ చిలుక; గరీయః ప్రేను = ఎక్కువ ఆపరాగమును; కావించుచున్ = కూర్చుడు; కలహంపోషముగాహనడకలవంటి నడకలు కలదానిని; చక్రకుర - చక్ర ణాకములవలె గుండ్రనైన కసపములు కలవాలిః; ప్రేఖత్ ఇంజరీటా డిశా - తిరుగుచున్న- కాటుక పెట్టనంటి (గవైక) కన్నులు కలదానిని, కోకిల సారస్వర కోకిలమునంటి మధురమైన కంఠస్వరము కలదానిరి; బర్హి బర్హ ఎకువ " - నెమలి౦దెమువంటి చక్కని జుట్టుకలదానిని; కిరస్త్రీయా లావర్ : చిలుకవలె చక్కగా మాటాను దానికి; బొయ్యకక్ - స్త్రీని - హరివాసిని: పులుఁ గుంబొందునకో" = మయోక్క చేరికను; అంపి, పొందినగతిలో ఆకరలేక యున్నట్లుగా; పొల్గొత్తులక్", హత్తుచుకొ" * ఎక్కువ జీరిశ, చనవులు కలిగినవయి ఆరుట; చాలక్", మరిగెక్" ఆ ఎక్కవగా ప్రేమించి మెట నంటెను. మువర్ణనమునుబట్టి హరిదాసీయుడు పక్షి సామాన్య గుణములే యుండుటవలన, ఆమె యొక నింకపక్షియే యని భావించి, బెదరు లేక చిలుక ఆమెతో కలిసి మెలిసి, ఆమెను విడువకుండెనని భావము•) సయి వర్ణకమునకు, పవ్యమురఃగల 'శుక' వనమువలనరు ఇట్టి చక్కని యువతిని జూచిన, ఇంద్రియనిగ్రహముక గొప్ప పేరు పడచిన, శుభుఁడు (మసాక్షి) కూడ ఆమెను మోహింపవలసియుండు శని వ్యంగ్యము. అలం. పరికరము. తే, ఆ శుశద్విజరాజున కంతః గొంత,కాల మనుగంగ నొకనాఁడు కలిగె బంధ మోక్ష; మాకస్మికం బనిస్తు ఒకలిమి, యా కుశద్విజరాజున కద్భుతం! = 230 టీక. ఆ శుకద్విజరాజునన్ = ఉత్తరుమైన ఆ చిలుకకు బుధ మోక్షము = పంజరమునుండి విడుదల: ఆకర్ష్మికం = అనుకొనకుండఁగ - కటాలు; శుకద్విదరాజునకు - శుకుఁడ బడి బ్రాహ్మణ శ్రేష్ణునకు - మహర్షి కి; నిర్ము క్తి కలిమి - మోక్షనువద; అద్భుతం - ఆశ్చర్యముకాదు. నీ. జనియించెనొక్కొ పచ్చని మొల్క యను బుద్ధి గ్రుచ్చిన పచ్చల కొమరువలన సమకూ రెనొక్కొ దాడిన:ఫలోద్భవ బీజమతి పద్మ భాగసామగ్రి వలనఁ బోడక టైనొక్కొ 'జబుఫలంబు లను మనోభ్రమ మింద్ర నీల విభ్రమమువలనఁ దోకెంచెనొక్కొ సుధూకపుష్పము లను నాస హుర్తుంణిముత్యములవలన తే. 'దాసి యటు పెట్టి 'పసుపాడఁ దలఁగి చనుడు 7బరణిమూఁకుట నెలకొన్న బన్న సరముఁ గఱచికొనిపోయెఁ జిక్క ప్రగల్భవిటుఁడు బాలికామానసముఁ గొను "పగిది నవుడు. 281 టీక. గ్రుచ్చిన = కూర్చెన; పచ్చలకొమరువలనక్ - వచ్చల కాంతివలనః పచ్చని మొక్క యను బుద్ధి = పచ్చని మొలక యను భ్రాంతి; జనించెద్యొక్క ! = కలిగినదో, యేమో! దాడిక ఫలోద్భవ నిజమతి = దానిమగింజల టెడ్ భాంతి; సమకూరెతోక్కొ; కలిగినదో, యేమో! పొడక ట్టె నొల్కి! = కలిగెనే మా! మధూకపుష్పము లకు, నాస = ఇప్పపువ్వుల రెడి ఆశ - భ్రాంతి; తోలెంటె = " 1. కె. చక్ర . 2. శ. ప్రేఖ. 3. క. మహీయః॥ ఈ. గరీయః - 4. క. జంబూఫలంబను ఈ. ఈ బలంబులను 5. క. దాది. క. ర, దాసి, 5.చ. మటి, 7. చ. భరణి. 8. ఈ బుగుది.<noinclude><references/></noinclude> 1if4qfsn851fdee0brt3a2sq8jwz6k6 104 212752 554989 2026-04-28T09:36:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '262 పాండురంగమాహాత్మ్యము కొక్కొ!=కలిగెనేమో! ఆటు పెట్టి అక్కడ, దూరముగా ఉంచి; తలఁగి చనుడున్ తొలఁగి, వెళ్లగా; బన్న సరము = రత్నాలహారమును (నానావిధరత్నములనుగూర్చిన హారమును) ప్రగల్భన...' 554989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>262 పాండురంగమాహాత్మ్యము కొక్కొ!=కలిగెనేమో! ఆటు పెట్టి అక్కడ, దూరముగా ఉంచి; తలఁగి చనుడున్ తొలఁగి, వెళ్లగా; బన్న సరము = రత్నాలహారమును (నానావిధరత్నములనుగూర్చిన హారమును) ప్రగల్భనిటుఁడు జేర్పరియైన సరసుఁడు; బాలికామానసము" యవతియొక్క మనస్సును; కొను మరిది - హరించి, వెడలిపోవునట్లు; చిల్క; కఱచికొని పోయేక్. ఆలు ఉపమ, ఉత్ప్రేక్ష. క. బారాదిసొము లుండఁగ, హారమునే కొనుచుఁ జబీయె నండజము ప్రియం 1బారఁగ ఫలకాముకు లగు, వార్తలు గుణవత్ప్రసక్తి వదల విడుతురే! 282 టీక. బారాదిసొమ్ములు – లెక్క లేనన్ని నగలు; అండజము = సటీ - చిలుక; ప్రియంచారఁ గత్ = ప్రియముతో; ఫలకాముకులగువారలు - ఫలమును గోరువారు; గుణవత్ప్రజ్ఞ నుంచి గుణములు కలవారి సంబంధమును ; (చిలంక విషయమున - శ్రాఁటితో గల సంబుధముననుట) - హారమున రత్నములు దారముతో కూర్చఁబడినవనుట.) అలం. అర్థాంశరన్యాసము. క, ఆ ధవళకిరణముఖకి న, సాధుకు కాచరణ మపు డసహ్యం బయ్యె గోధుక్కృతిసతికి మనో, బాధకమగు కృష్ణధూర్త బాల్యముఁబోలెన్, => 288 టీక. ఆ; ధవళకిరణముఖకి చంద్రునివంటి ముఖము కల ఆ హరిదానికి; అసాధుశుకా చరణము = ఆ చెడ్డచిలుక చేసిన పని; గోధుక్కృతిసలిపి గోపికా స్త్రీకి; మనోబాధకదుగు = మని స్సును బాధించున డైన; కృష్ణథూర్తబాల్యమునోలెక్ ధూర్తుఁడగు కృష్ణుని చిన్న తనమువలెను; ఆసహ్యంబు = ఓర్వరానిది - బాధ కలిగించునది; అయ్యెక్. అలం. ఉపమ మ, కటిఁ జేలార్ధము చుట్టి, చిక్కినది వేగం జుట్టి పాలిండ్లని దట సంధించుచు నార్ద్రదేహలత మాద్యద్వర్ష ధారావల త్తటిదాకారముఁ జూపఁ దోపికొను చునా ధమ్మిల్ల బంధంబు ముం గిటికీ సు సని వచ్చె గో సనహత్కీర గ్రహవ్యగ్ర = . 234 Ar. YESE- నడుమను; చేలార్ధము = సగము దీర; పాలిండ్లమీఁదట. __స్తనముల పైగా అని కనబడకుండునట్లు; సంధించుచుకో - కూర్చుచు - సరిచేయుచు; ఆర్ద్రదేహలత = (స్నానము చేయుటచే తడిసిన, తీగవంటి (సన్నని) దేహము; మాద్యకారముజ్ ఆ దట్టమైన సర్ష భారలచే చుట్టుకొనఁబడిన మెఱుపుయొక్క ఆకారమును; ఆమె మెఱుపువలెను, ధరించిన చీర వర్ష ధారల వలెను ఉన్న వనుట.] ధమ్మిల్ల బంధంబు, దోసికొనుచుకో" = జుట్టు ముడి వేసికొనుచు; మంగిటికి" - ఇంటిముందు భాగమునకు - ఇంటి మొగసాలకు; గోస్తన వ్యగ్రయై = రశ్న హారమును ఎత్తుకొనిపోవుచున్న చిలుకను పట్టుకొనుటయందు తొందరపాటు కలడై; సుస్తని - చక్కన చన్నులు కల యా పడతి; నచ్చెన్. ఆలం. ఉపమ, స్వభావోక్తి. . తే, వర్షధారావ శేషాన్వవాయయుక్తి, వాయువశమునఁ దెనలు మువ్వన్నె 'విల్లు వేడ్క వెన్నాడుశశివో లె వెలఁది చాప లమునసర మాహరించు ఆశీరముఁదవులుచు. టీశ, వర్ష ... యుక్తి" = వర్షము ధారలుగా కురఁగా మిగిలియున్న (నీటి తుంపరల) గుంపుకూడికొచే; తెరలు ఆ బయలు వెడలిన; మువ్వన్నెల్లు - ఇంద్ర ధనుస్సును; శళివోలె ఆ చంద్రుని -వలేను - చంద్రుఁడు 'వెంటనంటినట్లుగా; వెలది - చాన; చావలమున - భ్రమచేత; నరము, ఆహ రించు n హారమును ఎత్తుకొనిపోవునట్టి; తవులు చుక్ వెంబడించుచు; వేడ్కర్; వెన్నాడు" " . వెంటదఱుమును, అలం, ఉపమ, .: 1.ఈ. బారయ టెరసి. శ.ర. భారంగ. 2. క. మేనం. చట వేగం. 3.క. ద్రోసి, టీ. దోసి, 4. ద. ట. వ్యక్తమై లీ. విల్లు, 6.క. శుక. చట. కీర,<noinclude><references/></noinclude> ksiuw8gy6u5btoa3xx2g61bh4omwqtk 104 212753 554990 2026-04-28T09:36:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము మ. గుహనూతృప్పటి కాక్ష సూత్రము సిక్తుచ్చేన గుచ్చచ్ఛటా స్పృహఁ గైకొన్న శుకంబొ యేరుఱుతఱిగా జీ కాదు పూవాఁగెతో బహరుద్దీనత శాస్త్ర నిబ్బ కతి కాటక్వమో నాఁగ న మహి...' 554990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము మ. గుహనూతృప్పటి కాక్ష సూత్రము సిక్తుచ్చేన గుచ్చచ్ఛటా స్పృహఁ గైకొన్న శుకంబొ యేరుఱుతఱిగా జీ కాదు పూవాఁగెతో బహరుద్దీనత శాస్త్ర నిబ్బ కతి కాటక్వమో నాఁగ న మహిళావిభ్రమన మొప్పు ముఖసీరూ గామిముక్తాళీయై " = 9. 263 236 టీక. ఆమహిళాని శ్రమకీరము ఆ హరిదానియొక్క పెంపుడు చిలుక; వీనుఱకటి; గుహ మాశృర్పటికాగా షమాత్రముః" = పార్వతీజేవియొక్క స్ఫటికముల జపమాలకు; సితేషు...స్పృహ తెల్లదొఱకురుపులకు"లయొక్క సమూహ ము క్రాంతి సమూహమునుకలి యపేక్షదేక" నని భూర్వటీక] కైకొన్న, కుకంలో - గ్రహించిన చిలుకా యేమి, యివి? జీరామవూవాఁగె రోజూ = వ్రేలాడుచున్న పూర్ణాలగుర్తితో; అవశీకరశా - బయట ఎగురుటయుడు; ఒడ్డి కునెమువేసి; పతిరాట్పత్థాశ్వమో = మన్మథుని వాహనరాజదుకు చిలుక; నాగజ్ ఆపనట్లుగా; ముఖ... శియై = ముక్కకఁ గఱచుకొనిన ముత్యాల హారముక వయి; ఒకుక్ - ప్రకాచుకు . ["అమ్మహిళా విక్రమ॥రము ఆ యా:డువారి గినోదప్పు: జిలుక' అని పూర్వణీక. అలం. వ. ఈ చందంబునః గంన పర్యంకనంబు విమిందికు శన మంకముండ ప్రచారంబును, మలిమ్లుచుండఁ దుగ్గమ ప్ర వేశ నిపుణంబు, నవివేకి యన శిథిలీకృతస్వపక్షంబురు, దనుజ ృహీతజనకజ యన రామాను పకణసముచితంబునునై యున్మత్తుపోలికం జంచు చుంబి లల:తికావ్యా జంబున లాబం గ్రప్కచుః, బుష్పవద్బింబంబు విధం బున శరీర ప్రభాదంభంబున సంబోధరంబులచేతం గప్పఁబడుచు, యోగి బాగున విచ్ఛిన్న చరణశృంఖలాచ్ఛలనంబునఁ బాళచ్చే కంబు సేయుచు, బకవధూ పయోధ రంబుపగిదిఁ బట్టకాక, నీతివి హృదయంబుగతి దూరదర్శన యోగ్యంబై, కరువలి మురువునం బొడమి యడంగుచు, బక బ్రహ్మంబు చాడ్పున కగోచకం బయ్యును దదీయమాయావిలసితంబునె సకలంబను నిజ ప్రతిభాసంబున యాథార్థ్యభూమిక నభినయించుచు, శళాంకశిలా సౌధవిటంకంబులను సుంకువుకొన్న తఱి శవన్నీ రద వశంవదంబగు 'సునాశీన 78 వాసరశకలంబన మెలుగుచు, నఁతరిక్ష మహాడ్ల తుంబు నకు నరు చంచూపుట ప్రవాళఖుడ ప్రభాహింశనంబునం దొకలి సఫలవిటప లక్ష్మీనానహీం 10చుచుఁ, బ్రమాన విగళితంబగు నగనిరోధికొలువు వీరన 1 యచ్చ రల పచ్చలకడియంబునడువున నిరాలంబన స్థలంబునం బలుకుఱు 12 చ క్ర చంక్రమణ చముత్కారంబు సూపుచు, సమీపారామశ్యామలపలాశపటలగర్భంబునందు ముకుంన విగ్రహంబునందు భ క్తిసము గ్రుండగు పురుష శ్రేష్ఠ శుమంబోలె నేర్పఱు పరాక డిందుచు, నందంద జాతీపులుఁగులు మరుజగంధధురంధరం బగుటకు జగడంబు దిగిచినం గినికి విసృమర తనూరుహవంతు 19 కపోలాంతరంబును, విఘూర్ణ నవికృత వీక్షణంబునై క్షణంబు మణికలయకలయితంబగు రతి యువతి 1. చ. యేవరు. 2. చ. డరంగా. 3. చ. చుంబిక. 4. క. బుకునై సకలంబును. చట. నెనకం బుర, చీ, చ. పుదు. రీ. క. శునా. సూర్యానునా. 7. క. శికా. చ. ట. శరాతన. 8. క. నక్షాము. చ నక్షాము. 9. క. చందు, ర. చందూ. 10. చ. పుదు. 11. చ. యద్బల. 12. ర. జక్ర. 13. చ. ట. కపోలాంకంబును,<noinclude><references/></noinclude> k9x3nz4bvrgehg2gy9g3vzpzwbftoq1 104 212754 554991 2026-04-28T09:36:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '264 పాండురంగమాహాత్మ్యము ముంజేతిరీతిం జెలువడరు మెడ నిగిడించి మగుడఁబడి శాశ్ము ప్రకారవికారస్వరం బుగ వాని నిరాకరించుచుఁ బఱచు నప్పఱచు:జిలుక ఒకలిగినయదివోలె నయ్యన్ను వెన్నాడం...' 554991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>264 పాండురంగమాహాత్మ్యము ముంజేతిరీతిం జెలువడరు మెడ నిగిడించి మగుడఁబడి శాశ్ము ప్రకారవికారస్వరం బుగ వాని నిరాకరించుచుఁ బఱచు నప్పఱచు:జిలుక ఒకలిగినయదివోలె నయ్యన్ను వెన్నాడం బెన్నాటకంబై బోటిక త్తియ లుత్తుంగకుచోత్సంగ సంగత కురంగలాంఛనక భావలోకనంబున ముసిముసినవు 'లెగయ గోరువంక కాన వచ్చెంగాని క్షీరంబు దూరం బయ్యెఁగదే యని గళ్ళో క్తివై దర్భింగూఁడి యాడుచు) బాడుచు: 'బంజరంబును, జీలుగ చాలు తెలియుకు చేరిక చేశీ యెల యింప నలయించుచు, నడిటెక్క గ్రీక్కిఱించుచు నొక్క యెడం గాలువొడిచి ముక్కున నక్కంఠ హారతగళంబు నొక్కుచు : 'జిక్కెం జికె నిక్కడ నిక్కడ నక్క యక్క' యని చేటికానికరంబు పొలసిన పులు: గెఱింగి మెఱుంగు' మెఱసి తొలంగిన తెఱుగున డాయ వచ్చినట్లన మాయంబగు మాయలేఁటిపాటి బోవంబోవ దూరంబగుచు నుండు రెండ చూవులమాడ్కి దీనియ 10వచ్చుట నటించి మువ్వలోని రాయిసోయగంబున నొక్కింతపడి పట్టునడుకు పచరించి, ప్రచురక యంబున ఖచరపున " ప్రాసాదంబులు మోరం బూ. పున నెగసి తిరిగి 12. వెఱ తెరు పునం బఱతెంచి పాండురంగాయతనంబు మధ్య రంగంబు చొచ్చి యచ్చట నిచ్చం దనయిచ్చనుండు దండియుబుపై 14 వాల నిచ్చట, . 287 . . ఈ చందంబున - ఈ రీతిని; కందర్పస్యందములు మన్మథునికి రధ మైన చిలుక; వినిందితుండన ఐ మిక్కిలి నిందింపఁబడిన జమునివలె; మందముడ ప్రచారంబుకు - మెల్లమెల్లని నడకలు గలదియు [వినిందితుఁడు కూడ ఇతరులముఖము చూడలేక జుకుదు మెల్లమెల్లగ నే నడచుట స్వభావము.] మలిమ్లుచుండనజ్ " = దొంగపోలిక; దుర్గ మ్మ ప్రవేశ నిపుణంబు చేర శక్యముకాని ప్రదేశములను ప్రవే శించు నేర్పుకలది; దొంగకూడ అసాధ్యములగు చోటులకు పోయి దొంగిలించుట స్వభావము.] అవివేకి యనకో నీ తెలివిలేని వాని పోలిక; ఆథిలీకృతస్వపక్షంబు = సడలఁ జేయఁబడిన తన నొక్క కలది; (అవివేకి తన తెలివి లేమిచే తనపక్షము నారిరుండి విడిపోవుట సుభవించుదుడును.] దనుజగృహీత రాక్షసురిచే (రావణుంచే) కొనిపోబడిన; జనకజ యనకో సీతాదేనివలె; రామానుసరణసము . కయిరు - (చిలుక పక్షమున స్త్రీ చేత ఆవసక్రియబడుటకు తగినదియు - (సీకపక్షమున) రామునిచే అను సంచబడుటకు తగినదియు-(పూర్వటీకలో “శ్రీరాము ననుసరించుటకు” అనిమాత్రము కలదు, ఉన్మత్తు పోలికī = పిచ్చివానిరీతిని; చందు... ౦బున = ముక్కున గఱచుకొన్న హారమును ఔనమున; లాలఁ ర్రక్కు చుకా చొంగలు కార్పుడు; పుష్పవద్బింబంబు ధనం సూర్య, చంద్రుల మండల ములవలె; శరీర ప్రభావంభంబున్ = శరీరపు కాంతియను శివమున; యోగి బాగున!" = యోగివిధ మున; విచ్ఛిన్న చరణశృంఖలంబు = తెగిపోయిన కార్లను శిలలను నెపము చేక; (ఇది చిలుక పక్షమున (కారణము దేత' అని పూర్వణీకృ] పాశచ్ఛేదుబు గ్రాటిం తెంచుటను; [యోగిపక్షమున ఆశలు తెంచుటకు]; పవనూపయోనకంబు పగిది = ఇకరస్త్రీ యొక్క స్తనముపలె నీతివిదుహృదయంబు నీతివేత్తయొక్క మనస్సువలె; దూర కర్మశయోగ్యంపై = దీర్ఘాలో దనము . . - 1.చ. ట. పుదు 1. కరఁగిన, చ. కలిగిన, 3.చ. బన్నాట, టి. జిన్నాట. ఉ.క. నెయ. చ. ట. లెగయ, 5. క. ప్రజ. 6. చ. ట. నలుసులు 73. 7.ర. ట. మెఱది. 8.చ. నట్లనద. 9. చ లేడిపాటు. 10. క. నచ్చట. చ. వచ్చుట. 11. . ప్రసారం. 12. చ. పాణ. 18. ఈ. లో మధ్యరంగంబు"లేదు. 14. చ. వ్రాలిన.<noinclude><references/></noinclude> rpnc0m7pytq6l0qm4ko9b1vih0hlge3 104 212755 554992 2026-04-28T09:36:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాస ము 265 చేయుటకు తగినదయి, (చిలు పక్షమున) దూరమునుండి చూచుటకు మాత్రము తగినదయి; రువలిమురు పురజ్" = కాలిపోలికు; పొడమి, యడఁగుచుకో" - పుట్టి, అణగిపోవుచు, (చిలుకపక్షమున) కనఁబడ...' 554992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాస ము 265 చేయుటకు తగినదయి, (చిలు పక్షమున) దూరమునుండి చూచుటకు మాత్రము తగినదయి; రువలిమురు పురజ్" = కాలిపోలికు; పొడమి, యడఁగుచుకో" - పుట్టి, అణగిపోవుచు, (చిలుకపక్షమున) కనఁబడి మాయమగుదు; వర్మబ్రహ్మచాడ్పునిక్ వరమాత్మవలె; తదీయమాయానిలసితంబు నెనకంబురు ఆ బ్రహముయొక్క మాయా హనమగు ప్రకృతియొక్క శాంతినిలాసమను; నిజప్రతిభాసంబున - తానను తోపికజీత; - తానరు శ్రీతివేక; యధార్థ్యభూమికను, అభినయించుచుకొ - నిజమను వేషమును, అభినయించుచు - అనఁగా - నిజమను భ్రాంతిని కలిగించుచు [అని బ్రహ్మము పక్షమున అర్థము.] [ఇక చిలుకపక్షమున ఆగోచరంబ య్యురు = కనబడుకున్నరు; మాయానిలసితంబు వెనకబాటను మోసముయొక్క వికాసము అనునట్టి; నిజప్రభావంబునన్ = కననీడ వేశ; యధార్థ్యభూమికను, అభినయించుచుకో" ఆ యథార్థ నుగు జేషము మా- పుష్య యము శ్రీంతిని గొలువుడు. (పరబ్రహ్మము ఏరీతిని మాయారూపనకు ప్రకృతియందు నిక్యము, యధార్థము నను భ్రమకు కలిగించుకో, ఆరీతినే ఈ చిలుక యును కన సీడను చూచిన యితరులు ఆ నీడయే చిలుక యని క్రాంతిపడునట్లు చేయుచున్నదని భావము ) శశాంకశిలా సౌధనిటని కంబులతో - చలువతాతి మేడలు ముంజూరునందలి గూండ్లయందు; ఉచుకువఁగొన్న కణిక్" = నిలిచియున్న సమయమున; శరన్నీ రదవశంవదంబు, అగు = శరత్కాలపు (తెల్లని) మేఘమునం దణఁగియున్న; శుశాస్తీరశరాసన కలంబన ఇంద్ర ధనుస్సు యొక్క - [ఈ చిలుక యింద్ర ఫరువువలె చిత్రవర్ణములు కలదని తొలుతనే వర్ణితము. ] మెలఁగుచు" " Be. వెలయుచు. [ఇచట పూర్వటీకా కారులు 'మునాసీర శిలా శకలంబు' అను పాతమును గ్రహించి, దానికి 'ఇంద్ర నీలమణి ఖండము' అను నర్థములు వ్రాసిరి; ఆపాకమును, టీశయు అసంగతములు.] = ఆకాశ మను గొప్ప జువ్వి చెట్టునకు; ('స్లతంబున T మడునన' అని పూర్వటీక. అది తప్పు.] అక్షాదు.....హిందనంబున ఆరు - 1 " కృశము"కాని - చక్కనిదైన; చంచూపుట - ముక్కు అనెడి; ప్రవాళ ఖండ = పగడపుఁబలుకు యొక్క; ప్రభాహిండ నంబు = శాంతియొక్క వ్యాపనముతో; దొరలి - కలసి; సఫలబిటకులక్ష్మీక ఫలముతో గూడిన చిగురుయొక్క శోభను; ఆవహించుచు = ధరించుచు - పొందుచు. a === - [ఇచట ఆకాశము అవ్విచెట్టుగాను, పచ్చనిచిలుక దాని చిగురుగాను, ముక్కు ఫలముగాను రూపించబడినవి. ఎఱ్ఱని పండుతోఁ గూడిన పచ్చని చిగురువలె ఎఱ్ఱని పగడపు కాంతిగల ముక్కుతోఁ గూడిన పచ్చని చిలుక ప్రకాశించుచున్నదని భావము.] . (పూర్వటీకలో ఈయెక “అక్షామచంచూపుట - తెల్లఁబాటు లేని ముక్కుపుటము అనెడి ... ... దొరలిన = కలసిన; ఫలఎటపలక్ష్మీ పండ్లతోడి కొమ్మకలిమిరి" అని వ్రాయబడినది; మీఁది పాఠములును, టీకయు క్రైస్తతార్థాన కులములని సహృదయు లెఱుఁగకపోరు ప్రమాదవిగ ళితంబగు m ప్రమాదముచేత జాలిపడిన; నగవిరోధి కొలువు నీవనయచ్చరల = పర్వతభేదియగు ఇంద్రుని సేవించుచు, వీవనలను వీరు అప్సరసముల యొక్క; పచ్చల కడియంబుపడువున - పచ్చలు తాసిన కడియమురీతిని, నిరాలంబన స్థలంబు = నిలుచుటకు ఆధారము లేని చోట; పలువురు పెక్కురులు; చక్ర చంక్రమణచమత్కారంబు = చక్ర మురీతిని గిఱ్ఱున తిరుగుటలోని నేర్చును. = a (ఈ చిలుక నిరాలంబముగు ఆకాశమున చక్ర మురీతిని గిఱ్ఱున పట్టీలు కొట్టుచుండఁగా, స్వర్గము నందలి యప్సరసల కాలినుండి జాతి క్రిందఁ బడుచున్న పచ్చల కడియమువలె ప్రకాశించెనని భావము.] సమీపా......గర్భంబునందు = దగ్గఱితో ఁటలయందలి ముదుఱుటాకుపచ్చరంగు గల ఆకుల జొంపములయొక్క లోపలిభాగంబునందు; ముకుందవిగ్ర హంబునందు పరాశ్చరుని దేహమునందు; భక్తినమగ్రుడగు = పరమభాగవతుఁడగు; పురుమ శ్రేష్ఠుండునుంబో లేక్ = గొప్పపురుషునివలె; డిందు ఛుక్ - అణఁగుచుకొ కలిసిపోవును.<noinclude><references/></noinclude> q6yw0m3x7jedu004karffea4mvycm3q 104 212756 554993 2026-04-28T09:36:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '266 'పాండురంగ మాహా హాత్మ్య ము పరమభక్తుఁడు భగవంతునియందు ఐశ్యమును పొందినట్లు, ఈ చిలుక ఆకులమరగున దూఱి దానితో కలిసిపోవుచున్నదని భావము. అందంద అక్కడక్కడ; జాలిపులుగులు - తోడి చిలుగ...' 554993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>266 'పాండురంగ మాహా హాత్మ్య ము పరమభక్తుఁడు భగవంతునియందు ఐశ్యమును పొందినట్లు, ఈ చిలుక ఆకులమరగున దూఱి దానితో కలిసిపోవుచున్నదని భావము. అందంద అక్కడక్కడ; జాలిపులుగులు - తోడి చిలుగలు; మనగంధ ధురంధరులు, అగుటకు = (ఈ చిలుక) మనుష్య సంపర్క మున క్రొత్తవాసన కలదుగు కారణమున విజాతీయ మగుట; జగడంబుదిగి చిన పోట్లాటకు దివఁగా; కినిసి ఆ కోపించి; విసృమర శాంత రంబుకు = విస్తరించిన (నిక్కు చున్న) మేరిమెడు కలచేత మిట్టపల్లములుగాఁ జేయఁబడిన చెక్కటి మధ్యభాగము కలదియురు; విఘూర్ణనవికృతవీక్షణంబునై తిరుగుడుపడుట చేత వికారమయిన చూపులు కలసియు నయి; క్షణంబు - క్షణకాలము; మణివలయవల యితేంబు, అగు - మణులు కాసిన కడియ ముతో చుట్టుకొనబడిన (కూడిన); రతియువతిముంజేతిరీతిక - రతీజీనియొక్క ముంజేతిపలె; చెలువు; ఆడరు = ప్రశాశించుచున్న; మెడ, నిగిడించి = మెడకు ముందునకు చాచి; మగుడంబడి = త్రిస్పి; కాకు ప్రకారని కారస్వరంబుగ " - విశారమగు కాకుస్వరపురీతిని - ( బెదరించు భయంకరధ్వనితో; వానిక్ ఆ ఆ పక్షులను; నిరాకరించుచుకో" తిరస్కరించుచు; పరచు - వరు గెత్తు ఎగురుచున్న. = = (ఈ చిలుక మనుష్య స్త్రీ చే పెంచఁబడుటచే ఆ వాసన కలిగిన్నదైనందున దీనిని జూచి జాతి చిలుకలు వేఱగు చిలుకయని భ్రాంతిపడి జడమునకు సిద్ధపడినది. అప్పుడినియం కోమిచింది; ఆకోపముచే దీని చెక్కిళ్లయందు రోమాంచము కలిగి, మెడ్రుకలు నిక్కుటనే ఆ భాగము ఎత్తువల్లములు గలదిగా అయి నది; గ్రుడ్డులకు త్రిప్పుడు వికారముగ వానిని చూచినది; హారముతోఁగూడిన యియ్యది మణులు తాడిన కంకణమును ధరించిన రతీదేవిముంజేతివలె ప్రకాశించుచుండినది; ఇట్టి చిలక కాకుస్వరముచే ఆ తోడిచిలుకలను బెదరించి; తిరస్కరించుడు ఎగిరిపోయినది అని భాదను.] . . అప్పఱచుఁజిలుకకుళ్" = ఆ చెడ్డ చిలుకఁ గూర్చి; అలిగినయదివో లెక్= కోపించినదానివల్కె అయ్యన్ను = ఆ యువతి - హరిదాసీ; వెన్నాడర్ వెంబడికఁగా; పెర్నాటకంపై పెద్దయాఁట యయి; బోటిక తీయలు m ఆమె చెలులు; ఉత్తుంగ, నంబునక్ ఉన్న కమయిన కుచముల మీఁదిభాగమున వ్యాపింపఁ జేయఁబడిన వెన్నె లఁబోలు చూపులేక; నెఱయ వ్యాపింపఁగా; గోరు వంక = ఒక పక్షి, నఖక్షతమును; గర్భో క్తిపై దర్శింగూడి ఆర్థంకరముతో గూడిన సుకుమారబద్ధ తితోఁగూడి; చిలుకచాలు తెఱయును = చిలుకలవరునను చిత్రించిన తెఱను; చేరిక చేసి = దగ్గఱకు తెచ్చి; ఎలయింప" = ఉందఁగా; ['దగ్గఱకు రప్పించ' అని పూర్వటీక.] అలయించును = ఆలసీ పోవునట్లు చేయుచు - బాధించుచు; నడిచెక్క చెక్క మధ్యభాగమును; క్రిక్కిలించుచు = దగ్గఱగా ఇఱిశించుచు - ముడుచుకొనుచు; ఒక్క యెదక్ - ఒక్కచోట; కాలువొడిచి = కాలు నిలిపి; కంఠహారతరళంబుక్ ఆ మణిహారములోని నాయకమణిని; చేటి కానికరంబు - చెలికత్తెల గుంపు; పొలసిన కొ" - సమాసించగా; పులుఁగు - పక్షి - చిలుక; ['జాడ' అని పూర్వటీక.] ఎంలింగి = గ్రహించి; మెఱుగు - వెలుపు; ఛాయవచ్చినట్లన సమీపించిన్నట్లే కనఁబడి; మాయ రేటి పరిటిక్ మాయ లేఁడిరీతిని; తిమి" - తీయంగా తీసినయెడల ననుట; వచ్చుట - చిక్కుటము; పచరించి = నటించి; (మువ్వలోని రాయి మువ్వకం ధ్రమునుండి తీయుటకు వీలగునట్లు కనఁబడు నేగాని ప్రయత్నించినను దానిని తీయుట సాధ్యముకాదు; ఆ రీతినే యీ చిలుకయును. ] ప్రచురరయంబున = ఎక్కువ వేగముతో; ఖచరపుర ప్రాసాదంబులు = అమరావతిలోని భవరములు; మోస తాఁకున్నట్లు; పూఁపున" ఆ పూనికతో - పట్టుదలతో; ఎగసి - ఎగిరి; వెఱ తెరువున వేఱుమార్గమున; తెంచి ఎగిరి వచ్చి పాండు...... రంగంబు = పాండురంగని దేవాలయపు మధ్య భాగమును; ఇచ్చన్ = తనమనస్సునకు వచ్చినట్లు = స్వీచ్ఛగా; దండియబు పైశా - కఱ్ఱనయి; తన దర్ సవరించి. - . . తన కోరిక<noinclude><references/></noinclude> tr7r8kp96v68yf07krw62re1ax1ogs5 104 212757 554994 2026-04-28T09:37:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము B 267 నీ, మదఘూర్ణ దురుసంకుమదమలీమసకుచ ద్విపము హోద్ధృతిఁ గౌనుఁదీగ నులియ ఘనసార పుం త్ర క గౌబింబనిక టఘర్మహిమా ప్తి మోముఁ దామక చలింప నాసికొనూత్న గంధఫలియూరుపుఁదాన...' 554994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము B 267 నీ, మదఘూర్ణ దురుసంకుమదమలీమసకుచ ద్విపము హోద్ధృతిఁ గౌనుఁదీగ నులియ ఘనసార పుం త్ర క గౌబింబనిక టఘర్మహిమా ప్తి మోముఁ దామక చలింప నాసికొనూత్న గంధఫలియూరుపుఁదాని నధకదంత దమత్తాలి విరియఁ గింకిణీర్వణనశంకితగర్జితస్ర స్తశాంచిచంచల గతి యంద జడియ తే. బంధనిష్ఠ క్తశుకస క్తభావ యగుచు, నలపరాశరసుతు చంద మధిగమించు మించుననబోఁడిచందంబు మేలుకనిన, వాఁడు తలపోయు కలలోని వార్తయయ్యే, టీక, ఐద......ద్ధతి - మదఘూర్ఖత్ మదముచే తిరుగుచున్న; ఊరు గొప్పవైన; సంపమదమలీమసకుచక్విప = శస్తూరిచే మలినమైన (నల్లనైన) కుచములను విరుఁగులయొక్క; మహో ద్ధతిగా ఆ గొప్ప విజృంభణముచేత; కౌనుఁదీగ - నడుము ఆను లత; నులియజ్" చలించఁగా [వినుఁగుయొక్క ఔద్ధత్యమున తీగలు చలించినట్లు, కుచముల విజృంభణముచే ఆమె నుధ్యము చలించుచున్నదని భావము. మనసార మార్తిక్ ఘనసారపుంద్రక - కర్పూరపు తిలకముచే; శైబింబనికట చంద్ర విలముయొక్క సమీపమునం దుండుటచే మర్మహిమప్తిక్ = చెమ్మటయను మంచు వ్యాపించుటచే; 'మోము దామరణముఖపద్మము; చలింప - కంపింపఁగా, చంద్రకమలములకు విరోధము స్పష్టము. ఆమె ముఖము చంద్రునివలెనున్నదనియు, ఆయాసమువలనిదెమట చేబొట్టుచెదరిన దనియుభావము.] బాసీ కానున్న గంధఫలియూరువుఁదానితో అప్పుడే వికసించిన సంపెంగవంటి ముక్కు గల యా లేముయొక్క నిట్టూర్పు గాలిను వాసన చే; ఆధరకంకవడమత్తాళి పెదవియందలి దంతక్షతదును గండుతుమైద; విరియర్ జెనరిపోఁగా; [ఇచటకు గంధఫలీ, మధునములకుఁ బరస్పర విరోధము సూచికము. ఆమె చారిక ను జగవలెరు, అధరము వైఁగల పలునొక్కు తుమైదవలెను ఉన్న పసుట.] కింఠ్ణీక్వణన = చిఱుగ జ్జెలవ్వనిచే; శంకిత = సందేహింపఁబడిన; గర్జిత = ఉఱముకల; ప్రస్తహించి.. బాఱుచున్న మొలనూలు గలదియు; చంచలగతి, యంచ చలించునడకయనుహంస; జడియక్ బెద రంగాః [హంసకును, వర్షర్తువునకును పరస్పరవిరోధము ప్రసిద్ధము. ఇచట మొలనూలిగే క్లైలధ్వని యుజమువలెను, ఆమెనడక హంసనడకవలెను ఉన్నదని భావము.] బంధనీరు కశుకనికభావ = పంజ రమునుండి విడివడిన చిలుకపయి లగ్న మయిన మనస్సుకలది (హరిదాసి); సంసారబంధమునుండి విముక్తుఁ డయిన (మోక్షార్థియైన) కుకునియెడ లగ్నమగు మనస్సుకలది; పరాశరసుతుడు=తుకుఁడు; చందము రీతిని; అధిగమించు = పొందునట్టి; మించుననబోఁడిచందంబు = సుకుమారము, ప్రకాశమానమునగు దేహముగల యా హరిదాని రీతి. అలం. రూపకము, ఉపమ, విశ్లేష . తే, కక్కసపువంక గోరులఁ ద్రొక్కి త్రొక్కి, కఱకు ముక్కున సందందఁ 'గఱచి కఱచి పూసయొకటియుఁ 'బోఁగునఁ బొండనీక, చెరిపెముత్యాల పేరు విచ్చికపుఁబులుఁగు, టీక. కక్క నపువంక గోరుల - కఱకైన వంకరగోళ్లచే; పోఁగునక్ అ నూత్ర మునందు; పొందనీక = నిలవనీయక; విచ్చికపుఁణులుఁగు - చెడ్డపయైన చిలుక; చెరి వెల్" ఆ పాడు చేసిను. శ, బహువిధరచనోజ్జ్వలకుగు, మహిళామణీమణి సరంబుమణు లన్నియు న య్యహిళయను సదనశరధికి, సహీనరత్నాకరత్వ మనుసంధించెన్ . టీక. బహువిధరచనోజ్జ్వలము . . 240 పెక్కువిధములగు కూర్చులచే ప్రకాశించుచున్నది; మహిళామణిమణినరంబుమణులం = ఆ స్త్రీ రత్నముయొక్క మణిహారమునందలి మణులు, అహిళయను సదనళరథికి = శేషతల్పుఁడగు విష్ణుని గృహమగు సముద్రమునకు; అహీనరశ్నా శరత్వము = గొప్పదగు రత్నాకరమును పేరుపొందుటను; అనుసంధించె - కలిగించెను - కూర్చె. 1. చ. ధుర, 24 చ, ట, నడ. 3. చ, ట, నును. 4. చ. ట. నఱకి నఱకి,5, చ, జొనఁగున,<noinclude><references/></noinclude> a7yo5sta0w11v43gy71myzopct9ig74 104 212758 554995 2026-04-28T09:37:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '268 పాండు.రంగమాహాత్మ్యము క. శుకమున కొదవె నయత్న, ప్రకటితమణీరంగవల్లి పరికల్పనకో రకితసుకృతానుకృతి; దా,నికి మెచ్చె బౌండరీక 'నిలయుం డాత్మన్, . 241 టీక. ఆయత్న......సుకృతి - ఆప్రయత్నముగా క...' 554995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>268 పాండు.రంగమాహాత్మ్యము క. శుకమున కొదవె నయత్న, ప్రకటితమణీరంగవల్లి పరికల్పనకో రకితసుకృతానుకృతి; దా,నికి మెచ్చె బౌండరీక 'నిలయుం డాత్మన్, . 241 టీక. ఆయత్న......సుకృతి - ఆప్రయత్నముగా కూర్చిన ముత్యాల ముగ్గులను కల్పిం చుటచే అంకురించిన పుణ్యసామ్యము; శుకమునకు; ఒడవెక్ = కలిగెను; పౌండరీక నిలయుండు = పాండురంగ క్షేత్ర వాసి యగు విష్ణువు; 'మెచ్చెన్'' క. గిరిశానుష, క్తబుద్ధి ను, పరిచరునింబోలు నొక్క పన్నగ మొకనాఁ విడువడి వెచ్చటనుండియు, మురమర్దను దివ్యభవనమున కేతెంచెన్. = 212 టీక- గీరికానుష క్తబుద్ధి" - చిట్టెలుకయం దాస క్తమయిన బుద్ధియందు (ఇది పాముపక్ష మున నర్థము. ఉపరిచరవసువిషయమున గిరికాదేవియందు లగ్న మయిన బుద్ధిని గ్రహించవలెను.) పన్నగము n పాము; ఊరపడిక్ వేగముగా; మురమర్దనదివ్యభవనమునకు = విష్ణుని దేవాలయ మునకు; ఏతెంచెన్. ఆలం. శ్లేషము, ఉపవం. వ, ఆసమయంబున, 248 క. యమదండచండముగు భుజ,గమునకు వెఱచఱచి యాఖుకన్యక కదులా రదుణాం ప్రిఁ జేరె గురుభీ, తమతికి నాముక్తమాల్యదకు నెన యగుచున్. 244 జీర. ఆఖుకన్యక ఎలుక పిల్ల; యమదండదండము, అగు = యముని చేతికఱ్ఱవలె భయం కరమగు; భుజగ మునగు - పామునకు; వెఱచఱచి కా భయపడి; గురుభీతమతికి గురువు వలన భయముపొందిన మనస్సు కలదానికి; ఆముక్తమాల్యదకు - విష్ణుచిత్తుని కుమార్తెయగు గోదాదేవికి; ఎన, యగుదుకో - సాటియగుచు; కనులారమణణాంఘిక్ = విష్ణునిపాదములను; చేరస్ . . = (ఇచట ఆముక్తమాల్యదతోడి సామ్యముకొఱకు ఎలుక పిల్ల యనుటకు ఆఖుకన్యక యని గ్రహింపఁ బడినది. తనతండ్రియగు పెరియాళ్వారు విష్ణులగ్న మానస యగు తన్ను మానవున కిచ్చి, పెండ్లి చేయు నేమో యను భయముచే ఆండాళ్లమ్మ భగవంతుని ధ్యానించి, తపమొనరించి యతని పాదములనే ఆశ్ర యించెనను విషయ మీట అనుసంధేయము.] ఆలం. ఉపమ. శ. హరిపదవీఠస్థితి గల, సరియను జిట్టెలుక దాఁగె సంవర్త హతి దెరలి మృకండుద్భవుఁ డా,తురతం దజ్జకర పేటి దూరిన భౌతిన్ . 245 టిక. హరిపదవీఠస్థితి = విష్ణుని పాదపీఠమున నెలకొనినది; సరియను సందునందు; సంవర్త. హతిః – ప్రళయకాలపు దెబ్బ చే; పెరలి - ఎగిరి; ఆభం ఆప్యాయముతో; కట్టకర పేటిక్ పెట్టెపలె భద్ర మయిన ఆ విష్ణుని పక్షి యందు; దూరినభౌతిక - ' ప్రవేశించినట్లు. మృకండుద్భవుఁడు మార్కండేయుఁడు) నిత్యజీవియగుటచే ప్రళయకాలమునఁ దక్కిన జీవులతోఁబాటు నశించక, విష్ణుని పక్షిలో దూరి ను ఖముగా నుండెనను గాధ నిఁట గ్రహిం|నగుమ. ఆ, వీడిపడిన గాజు వెదకంగ వెదకంగఁ, బద్మ రాగ మొదవుపగిది నహికి దొఱకె నేలుకదూఱి తొలఁగినతఱి రమా, కమనచరణకై తక ప్రసవము. 1246 టీక. గాజు ఆ శౌచమును; పద్మరాగము - కెంపు; ఒడవు పగిది లభించినరీతిని; అ హమునకు; తొలఁగిన తఱిక్ ఆ తప్పించుకొన్న సమయమున; రమాప్రనవము = విష్ణుని పాదములపై నున్న గేదంగిపూపు; దొరకెన్, అలం. ఉపము. 1. చ. యుందు రాక్ష్మన్. చూ దురునడి. 8. 5. చిట్టెలుక. ఉ. చ. రమణ.<noinclude><references/></noinclude> o4aq0hxipzlq5jwdp6ogg107kiilyzx 104 212759 554996 2026-04-28T09:37:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము చ, చరణసరోరుహప్రసవశైవలినీ,నివసద్బిసాంకురా హరణ మనీషఁ జేరిన బిపాశన శాబమొశ్యాగఁ పోల్చు సా గరశయపూజనాచరణకై తకకోరకము భజించె మ త్కంకణంబు మిహికాఘృణి రాహుపు గప్ప...' 554996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము చ, చరణసరోరుహప్రసవశైవలినీ,నివసద్బిసాంకురా హరణ మనీషఁ జేరిన బిపాశన శాబమొశ్యాగఁ పోల్చు సా గరశయపూజనాచరణకై తకకోరకము భజించె మ త్కంకణంబు మిహికాఘృణి రాహుపు గప్పునొప్పునన్. - . to......bar™ - 269 247 చరణసరోరుహ = వద్మములవంటి పాదములు పైనున్న లేదా - పాదముల బై గల పద్మ రూపరుగు ప్రసవ - పూవులనెడి; శైవలిసే ఆ నదియందు; నిరనల్ - ఉన్న: బిసాంకుర = తామరతూండ్లను; ఆహరణ తీసికొనుటయందలి; మనీషః = శోరికతో; బిసాశనశాల 'మొనా: క్" = చిన్న హునయో యజునట్లు; పొల్చు = ప్రకాశించు; సాగరశయుపూజనాచరణకై తక కోరకముకా" = విష్ణునిపూజొతి కంచబడిన గేవంగిని; మక్కర వరకంకణంబు - (శివునియొక్క) చేతికంకణమైన పాము; మిహి కాళ్ళువర్ మంచు కిరణములందుఁగల చంద్రునిః ('మిహికాముృణి మంచువెలుగుకు - చంద్రుని' అని పూవ్వటీకః] కరంజ - గ్రహించెను. ఇచట మొగలిపూవు హుసగా ఉత్ప్రేక్షింపబడినది. చంద్రుని రాహువు కప్పినట్లు పాము ఆ 'మొగలిపూవు నాక్రమించిన దని ఉపచు.) అల3. ఊళకు, ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము. తే. మధురమది కారసామోదమైత్రి నలరు, పొలఁతి నెనెూమువలపాను భోగిఁబోలె హరిపదాబ్జమధూళిమ యంబుఁ గ్రోలె, జాతి గేదంగితావి భుజంగభ ర్త. 218 టీక, మధుదమదిగారసా మోదమైత్రికా = మధురమైన మద్యముయొక్క రసముయొక్క పరి మళముతోడి కూడికచ్మే ఆలరు - ప్రకాశించునట్టి; సుదతినే మోముపలపు = ప్రియురాలియొక్క ముఖపరిమళమును; తను = వాసన చూరుడు; భోగిఁబోడెడ్ విలాసపురుమునివలె; హరిపదాబ్జమ ధూళిమయంబు = శ్రీవిష్ణువు పాదపద్మములందలి తేనెతో గూడినవైన; జాతి గేదఁగి తాని" = మేలి మొగలిపూవుకరిచుళమును; భుజంగభర్త = సర్పరాజు; కెన్. అలం. ఉపమ్మ, a క, అలరు నల రుచికమత్కుం, డలముపయి నిలిపె నవ్యశఖరపదము యలరు నిజకంటక ఎక్షత,విలసనముల విటునిమేన వేశ్యయుఁబోలెన్, 2-19 టీశ. ఆలరు" = ఆ మొగలిపూవు నూడ; అల, రుచిరమక్కండలముపయితో" = (ఆ) నా కుండలనుగా ఉండు పాముమయిని; నవ్యనఖర పదములై, ఆలరు క్రొత్తగా చేయఁబడిన కోటి నొక్కులుగా ప్రకాశించునట్టి; నిజాకంటక విలసనములతో తన ముండ్ల గీ ఆట యొక్క విలాసములకు; నిలి ఉంచెను. [ఆ మొగలిపూవును పాము భజించుటచే అపూవుముండ్లు దానికి తగిలి, గాయములు కాఁగా అవి నఖక్షతములవలేరున్నవని భావము. విటుని మేనిపయి వేశ్య నఖక్షతముల నుంచినట్లు మొగలిజేరు పాము హాయి గీజులను ఏర్పఱచెనని భావము.] అలం. ఉపను. సీ. సరసిజాకల్యాణ సముయార్హ జతులక్ష్మి గలిగించుఁ బదనఖా గ్రమునఁ దవిలి దళుకొత్తుమిన్నేటి తెలినీటి డెవలున ముదురు చెందొవ చాలు మొలవఁ బెట్ట సీమంత సీమాఁతసిందూరరుచిఁ జేయు మ్రొక్కి లేవని సతుకుతినతులకు బీఠరూపంబునఁ బెట్ట వెట్టిన శేషుఫణరత్న ఘృణులకుఁ బ్రాఁకు పెట్టుఁ 1. చ. యందు. 2. క. పైనలరు. చ, ట, పైనలరు. 3. క. మును. చ. ట. మున. ఉ. చ॥ టీ. సులువ 5.క. పెట్టి శేషుని శర. పెట్టె పెట్టిపోము.<noinclude><references/></noinclude> drw9ffrnzgy1cizsrzubpkaf0xbt199 104 212760 554997 2026-04-28T09:37:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '270 . == పాండురంగ మాహాత్మ్యము = => a చంపిన مان తే. భాంతక పూజకై తక ప్రసవనవామోదపారణా సౌఖ్య ముదిత భుజగ రాజస్ఫటాభోగ భూరిమణిస, మాజ రాజత భావుంజరుంజిమములు, 250 టీక. రైటభాం...... గుంజిరుములు - కైటభ...' 554997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>270 . == పాండురంగ మాహాత్మ్యము = => a చంపిన مان తే. భాంతక పూజకై తక ప్రసవనవామోదపారణా సౌఖ్య ముదిత భుజగ రాజస్ఫటాభోగ భూరిమణిస, మాజ రాజత భావుంజరుంజిమములు, 250 టీక. రైటభాం...... గుంజిరుములు - కైటభాంతక = శైటభాసురుని యొక్క; పూజనా = పూజ కొఱకైన; కైతక ప్రసవం గేదంగి వూవుయొక్క; నవామోద హరణా సౌఖ్య ముదిత = క్రొత్తవైన పరిమళమును భుజించుటవలని సౌఖ్యముచే సంతోషించిన; భుజగ రాజ నర్మ రాజము యొక్క; కటాభోగ = విశాలమగు పడగయందలి; భూరి = గొప్పవైన; మణిసమాడ మణుల గుంపులయొక్క; రాజత్ = ప్రకాశించుచున్న; ప్రభామంజిమములు = కాంతులయొక్క మనోజ్ఞతలు; పదనఖాగ్రమున పాదముల గోళ్ల చివణ; కవిలి = లగ్నమయి; సరసిజాకళ్యాణ జతులక్ష్మీ ఆ కమలినితోడి వివాహముననైన పారాణియొక్క శోభను; కలిగించు; సూత్తు . ప్రకాశించునట్టి; మిన్నేటి తెలినీటి తెరలును - ఆకాశగంగ యొక్క స్వచ్ఛ జల ప్రవాహమున; ("తెమ లున" = చలనమునందు' అని పూర్వటీక.] ముదురు చెందొవ చాలు - గాఢమైన ఎఱ్ఱకలంవల పరుసము మొలవఁ బెట్టుకొ" = మొలచునట్లు చేయును; మ్రొక్క; లేవని = లేవక యట్లే మరిగియున్న; చతుశుక సతులకు!" ఆ నాలుగు వేదము లను స్త్రీలకు; సీమంతసీమా సిందూరు పాపట చివరి భాగము నందు సిందూరముయొక్క తేజమును; చేయు; పీకరూపంబురక్ - కూరుచుడు ఆసనమురీతిఖ; పెట్టె పెట్టిన - చుట్టచుట్టుకొనిన; శేషునిఘాణరక్ష్ననృణులకు - ఆదిశేషుని పడగయందలి రత్నముల శాంతులకు; ప్రాకుపెట్టుకొ" - (తీగలకుఁ బెట్టు) దన్నుకఱ్ఱగా నుండును. = . విష్ణుని పాదపీఠమును చేరిన పాము యొక్క పడగయందలి మణి సమూహపుటెఱ్ఱని కాంతులు విష్ణుని కాలిగోళ్ల పై వ్యాపించి కాళ్లకుఁ బెట్టు అత్తుక యొక్క శోభను, అచటి గంగయందు వ్యాపించి, ఎజ్జ కలువల శోభను, వేదశాంతల పావటలయందు సిందూరపుశోభను, పీఠమగు శిషుని పడగయందలి మణుల కాంతులకు దన్ను పెట్టుకఱ్ఱలశోధను గల్గి ఉన్నవని భావము.) అలం. ఉపమ, రూపకము. శ, శివ్యాపించి తిమిరహరమై, దీపించు నిజో త్తమాంగ దివ్యమణి రుచిక దీపావళి హరి కిచ్చుచు, నా పుణ్య ఫలానుభవము నయ్యహి గనియెన్. 251 టీక• అయ్య హి ns ఆ పాము; తిమిరహరమై - చీఁకటిని పోఁగుట్టున్న; దీపించు శ్రీకా శించునట్టి; నిజోత్తమాంగ దివ్యగుణిరు చికి" - తన పడగపైనున్న గొప్ప మణుల కాంతిచేత; హరికిక్; దీపావళిక్", ఇచ్చుచుకొ; ఆ పుణ్యఫలానుభవమున్ హరికి దీపారాధనము చేయుటవలనఁ గలిగిన పుణ్యము యొక్క అనుభవమును; కనియె" - పొందెను. క. ఆ తఱి నొకకందువ న,వ్వాతా శనశయను 'కేళివనచసుమతినుం తెంచె సరఫ సం,ఘాతము తమవెరకుఁ గడు విఘాతం బగుటన్. 252 టీక. ఆ రటిక్ ఆ తఱువాత; ఒకకందువ = ఒక మాటమూలను; ఆ స్వతాశన శయను = ఆ శేషకల్పుఁడగు శ్రీృష్ణునియొక్క; కేళివన వసుమతి నుండి = ఉద్యానవనమునుండి; సరమా సంఘము = "తేనెటీఁగలగుంపు; తమ పెరకుతో" = తమ తేనె తెట్టెకు; కనుక్, విఘాతంబు, ఆగుటక్ = గొప్ప అపాయము కలుగుటచే; వీతెండన్. ['వసుమతినుండే తెంచి ' అని ఇకారసంధి యాదృచ్ఛికము,] క, కాయద్యుతి జిడ్డుకొనఁగ, నా యీఁగల మొత్త మాశ్రితాఖలదిశమై యాయెదఁ దైలోకటాహ,న్యాయం బొనరించె జలధరాధ్వంబునకున్ . 253 తే, ఆ యిఁగల మొత్తము = అతే గెటీగల గుంపు; కాయద్యుతి . NAM దేహకాంతి; జిడ్డు కొత్తగళ్ = మెఱుఁగుఁదేeaఁగా; ఆశ్రీతాఖలదిశమై - ఆక్రమింపఁబడిన సమస్తదిక్కులంను కలదయి- 1.క. రైట, 2. క. వ్యాపించు. చ. ట. వ్యాపించి. 3, క, కటాక. చ కటాహు<noinclude><references/></noinclude> 8q1zwnsmc53r79bitddfj4l2snwkyfs 104 212761 554998 2026-04-28T09:37:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము - 271 అన్నిదిక్కులకు వ్యాపించినదయి; ఆ యెడ = ఆచోట; జలధరాధ్యంబునకు ఆ కాశ మునకు; తైలకటాహన్యాయబు, ఒకరి = తైలకటాహ న్యాయము కలదగునట్లు చేనెను. ఒక పెద్దపాత్రలోని నీటిపై...' 554998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము - 271 అన్నిదిక్కులకు వ్యాపించినదయి; ఆ యెడ = ఆచోట; జలధరాధ్యంబునకు ఆ కాశ మునకు; తైలకటాహన్యాయబు, ఒకరి = తైలకటాహ న్యాయము కలదగునట్లు చేనెను. ఒక పెద్దపాత్రలోని నీటిపై ఒక త్రైలిమిదువు పడినయెడల అది కొలఁపి కాలమున ఆ పాత్ర ము నీటి పైభాగమునంతటిని ఆక్రమించుట తెలకటాహన్యాయము. ఆరీతినే యిదట తేనెటీగల మొత్తము గగనముకను వ్యాపించె నేని భావము, డా. 'ఆనుండోద్భవబీజషండరుచి సయ్యాటించుచు మణీ కా స్తోమం బాతతపడగుచ్ఛ మగుచు దో తేకఁగా శ్మశ్రులం లై మిన్నొప్పు తరంగసంగతి ; మధువ్యామోహముం జేయుఁ దో డ్తో మక్త్యాలికిఁ దద్విహారకలిత ద్రుస్కంధ వీరుచ్ఛిఖల్. - = 254 టీక. మషీకాస్తోముఖు - తేజటీఁగలగుంపు; ఆముజోద్భవ బీజవండరు చికో" " ఆముదపు విత్తుల సమూహపు కాంతిని; "'ఆముదాల రాశి విధమును ' అను పూర్వటీక ఆనశుగకము. ] సయ్యాటించు చుక్ = పరిహసించుచు - తిరస్కరించుచు; ఆశశవక్ష గుచ్ఛము, అగుచుకో" = విశాలములగు జెక్కలు కలకయి; తోలేరుగా = రాఁగా; తదంగనంగతిః = వాని దేహముయొక్క సంపర్కముచే. ('తో కేరఁ గాక్ తోఁచఁగా'అని పూర్వటీక.] క్షత్రులంబై ఆ దట్టమైన కై (క్ష్మ శ్రులంబు = గడ్డము, మీసములు గలది'అని పూర్వటీక. అది అసంగతము.) మిన్ను - ఆకాశము; ఒప్పుకో" చును. తద్విహార. వీరు చ్ఛిఖర్ = ఆ తేనెటీగల విహారముతోఁ గూడిన (అని విహరించిన) చెట్టు మొదళ్లును, లేఁగొమ్మలకొవలును; (చెట్టు మొదళ్లయందలి చిగురుఁగొమ్మలకొనలు' అని పూర్వటీక.] తోడ్తోజ్" ఆ వెంటనే; మర్త్యాళికి = మానవుల సమూహమునకు; మధు వ్యామోహము (గ్రహించుట)యందలి యాసక్తిని; చేయున్. . తేనె [తేనెటీగలు గగనమున వ్యాపించుటచే వాని కాంతిచే ఆకాశము దట్టమై యున్నదనియు, ఆ యీఁగలు విడిచిన చెట్ల మొదళ్లును, కొమ్మలును జనులకు తేనెను గ్రహించుటయందు కోరికను కలిగిం చుచున్నవనియు భావము .] అలం. ఉడదు. క. ఆ మధుమణి కలఁట వీచని, దామోదరమంది రా "గ్రతలగతనిర్మా ల్యామోద మేదురమధు, ప్ర్రామాకులబుద్ధిమైఁ జరింపఁగ నంతనే. టీ. ఆ మధుమషికలు ఆ తేజటీగలు; దామోదర బుద్ధిమైక్ 255 శ్రీ విష్ణుని దేవాలయము ముందుండిన నిర్మాల్యదగు పుష్పములందలి కమ్మని వాసన గల తేనెను గ్రహించుటయందలి కోరికతో; చరించఁగజ్ తిరుగఁగా. క. ఆందు నొక సరఘ గ్రోలె ము, కుందపదార్థ్యాంబుబిందుగుంభితసుమనోఒ మందమకరంద ళీకర,ముం దీర్ఘస్వార్థముల్ సమున్నతి వెలయన్. = 256 టీక. సరఘ = తేనెటీఁగ; తీర్థ స్వార్థముల్ = దేవుని ప్రసాదమును, స్వప్రయోజనమును; సమున్నతి" గొప్పఁదనమును; వెలయం - ప్రకాశింపఁగా ముకుంద ... శీకరము-ముకుంద విష్ణువుయొక్క; పాదార్థ్యంబు = పాదోదకముయొక్క; బిందు = బిందువులచే; గుంభిక = కూర్చం బడిన; సుమనః =వూలయందలి; అమందమకరందశీకరము = ఎక్కువైన తేనెబిందువులను; లేక్ - తాను [విష్ణువు యొక్క పాద్యమగు జలముతో గూడిన పూజార్థపుష్పములమకరందబిందువులను ఆ లేనిటీఁగ త్రాగుటచే దానికి తీర్థ, స్వార్థములు రెండుకు ఫలించినవని భావము. దేవుని పాదతీర్థ పాన ముచే ముక్తిప్రదమగు తీర్థ ఫలము లభించినది ; దానియందు మిశ్రితమగు మధువును త్రాగటవలన తున్నివృత్తిరూపుగు స్వార్థమును ఫలించినది.] 1. ట. ఆమండూ. 2. క. జని. చ. ట. చని<noinclude><references/></noinclude> ezbhec2oryjm62jef6hmzautbt2ri1n 104 212762 554999 2026-04-28T09:37:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '272 పాండురంగమాహాత్మ్యము 257 - తేనె క. కలిగె మధుమశ్రీ కమునకుఁ, 'దలఁపనితలఁ పస్మదాది ధార్యము గంగా జలవలమానము యదుకుల, తిలకాండ్రి సరోజదివ్యతీర్థము గ్రోలన్, టీక. తలయనితలఁపు = అనుకొనకుం...' 554999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>272 పాండురంగమాహాత్మ్యము 257 - తేనె క. కలిగె మధుమశ్రీ కమునకుఁ, 'దలఁపనితలఁ పస్మదాది ధార్యము గంగా జలవలమానము యదుకుల, తిలకాండ్రి సరోజదివ్యతీర్థము గ్రోలన్, టీక. తలయనితలఁపు = అనుకొనకుండ తటస్థిం చికరీతి; మధుమ శమునక టీఁగు; ఆన్మ దాదికార్యము = మావంటివారిచే (తలము) ధరింపఁదగినది; గంగాజల పలమానము గంగాజలమును పొందుచున్నది; [విష్ణు పాదతీర్థము శివునికి శిరోధార్యమగుటచే; ఆది శివునికల పైఁగల గంగయందు కలియునని అభిప్రాయము.] యదు తీర్థము - శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మములు కడిగిన దివ్య తీర్థము; , కలిగెన్. అలం. ఉపము, పరికరము. .... . ఆ. దాన సంభవించెఁ దేవియయీఁగకు, సోమపానరతుల సుకృతఫలము " ములు చేసి, సోమ భాగ్య మొదవెనేనిఁ బ్రాపించుఁ దనుఁ దాన, పుణ్య లక్ష్మి నిధియుఁబోలె: బురుషు, టీక, దాని ఇరి పానమువలన; సోదు పావరతులను కృతఫలము పానమును చేసిన సోమయాజులకుఁ గల్గు పుణ్యఫలము; నిధి ముబోలె క్ పెర్నిధివలె; భాగ్యము ఒడ నేనేనిī = ఆదృష్టము ఉన్న యెడల; పురుషు; పుణ్యలక్ష్మీ; తరుదాన = తనంత తానే; ప్రాపించున్ = పొందున్. అలం. వికస్వరము . === నీ, జనియించె నే సాధ్వి జాతిస్త్మరత్వసంపదకల్మి నిజకులాభరణ మగుచు వర్తించె నే పతివ్రత తాటిమీఁదటి తపమైన తనువునఁ దాల్మి మిగిలి నెలకొల్పె నే యపాంసుల మానసమునందుఁ బరమవైష్ణవధర్మ పాటవంబు మెప్పించె నే సతి యప్పొందరికతీర్థ విభు నిష్టాన్న వి. శ్రాణనమున తే. నా సుశీలకు నక్కాకహంస చిత్ర శుక భుజంగ మసరఘులు సురథ సులభ సుముఖ సువ్రత సుకృతినామములు వరుసఁ దాల్చి జనియించె శుక్తి ముత్యాలువోలె, టీ. నీ సాధ్వి ఏయోగ్యురాలు; జాతిస్మరత్వ సంపదక 259 పూర్వజన్మ జ్ఞానసంపద యుండుట చేత; నిజకులాభరణము - తన వంశమునకు నగయైనది; తాటిమీఁదటి తపమైన, తనువున = తాటి ప్రమాణమైన (మిక్కిలి ఉన్నతమైన తపస్సు చేసిన దేహమున; తాల్మి, మిగిలి ఎక్కువ ధైర్యము కలిగి; వర్తించే ప్రవర్తించెనో; అపాంసులు = ఉత్తమురాలు; పరమవైష్ణవధర్మ పాట వంబు = విష్ణుసంబంధములగు గొప్ప ఆచారములందు నేర్చును; నెలకొల్పెక్ ఆ సంపాదించెనో, అప్పొందరీకతీర్థ విభున్ = పాండురంగ క్షేత్ర పాలకుఁడగు ఆ శ్రీకృష్ణుని; ఇష్టాన్న విశ్రాణనమును" " కోరిన అన్నము నిచ్చుటవలన; శుక్తి = ముత్యపు: శిష్పయుడు. ఆలం. ఉదాత్తము, క్రమము, ఉ ఆ ఈ, 'కేసరి శాఖ శోభిగుహకీ_ర్తియు భానుమదంశువిస్ఫుర ద్వాసరలక్ష్మి వైభవము వారిధిలగ్న సమగ్ర వేల యు ల్లాసముఁ దాల్చి యొప్పి మహిళాతిలకంబు పతిప్రసాద వి వ్యాసముచేతఁ జేకుతిన నందను లేవురు నందమందఁగన్. 260 టీశ. పతి ప్రసాద విశ్యాసముచేతకా భర్త అనుగ్రహముంచుట చీక; చేకుండిన కలిగి నట్టి; నందనులు, నీవురు - ఐదుగురు పుత్రులును; మహిళాతిలకంబు = ఉత్తమపనిత యగు నా 1. చ దలంచని, 2. చ. యుంచి. 3. ఛ. తీర్థ. 4. చ. లో నీ పద్యము లేదు.<noinclude><references/></noinclude> 7cagsila5kvdaetaefd13467rax1i8x 104 212763 555000 2026-04-28T10:47:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 278 సుశీల; కేసరిశాలశోభిగుహకీ ర్తియున్ = సింహపు:బిల్లలచే ఆట్టి గొప్పపుత్రులచే శోభించు గుహ యొక్క కాంతిని (గొప్పకనమును); ('శాబకోభి - సింహపు బిల్లవలెఁ (స్వచ్ఛముగా)...' 555000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 278 సుశీల; కేసరిశాలశోభిగుహకీ ర్తియున్ = సింహపు:బిల్లలచే ఆట్టి గొప్పపుత్రులచే శోభించు గుహ యొక్క కాంతిని (గొప్పకనమును); ('శాబకోభి - సింహపు బిల్లవలెఁ (స్వచ్ఛముగా) ప్రకాశించు నట్టి'అని పూర్వటీక.] [ఆమెకమారులు సింహపు బిల్లలకు లెను, ఆమె గుహవలె నున్నారని జ్ఞానము.1 భాను...... పములో కూర్యుని కిరణములచే ప్రకాశిందు పగటిశోధను; [పుత్రులు సూర్య శ్రీరణములపలెరు, సుస్జీట . సరలక్ష్మీవలెను ఉన్నారనుట] వారిధి ల్లాసము = సముద్రములతోఁ గూడిన భూమియొక్క సంతోషము (విశాసము)ను; తాల్చి = ధరించి; ఒప్పెన్. (పుత్రులు నము ద్రములవలెరు, ఆమె భూమివలెను ఉన్నట్లు పోల్పబడినవి. కె. గోమునః బెరుగుచు 'ముయ్యీ,డై మెలఁగుచు గర్భవైష్ణవాగ్రేసరులే నా ముద్దు కొడుకులం గని, కామిని దీపించె దొండ కాచినభంగిన్. 261 టీక- గోమునన్ = ముద్దుగా; ముయ్యీఁడైజకిందమై - (మూఁడవ బడు జవ్వనము కలిగి) యం:పకులయి; కలిగి గర్భజైష్ణవాత్రే సరు = పుట్టుకతోనే విష్ణుభక్తాగ్రగణ్యులయియున్న; కామిని = స్త్రీ ప్రకాశించె ఆలం, ఉపదు. క. భూలేఖకులుల కేయే, కాలంబున సెట్టియెట్టి కర్మ మొనప్పం బోలుం ద త్తత్ కృత్యము,లోలిం చితృశృతములయి గుణోన్నతిఁ బెనుకన్. 262 టీక. భూలేఖకులులకు" = బ్రాహ్మణకులమునఁ బుట్టిన వారికి - విప్రులకు; తత్తత కృశ్యములు ఆ యా సంస్కారములు; ఓలిక్ = క్రమముగా; పితృకృతములయి = తండ్రిచే చేయఁబడిన పై. ళా. శాణో త్తేజితకత్నలక్ష్మి గురు వత్కి శోరాకృతి రేణు తెళవశాలిమూ ర్తికలభ శ్రీ దోహదోద్యన్నవ క్షోణీజప్రభ ముక్తకంచుకఫణిస్ఫూర్తిక్ సుధీ బాంధవ శ్రేణి ప్రాణన కారణోజ్జ్వలకలోల్సే కాధ్యులై "రేవురున్, 3 268 . వీపురు ఆ అయిదుగురు పుత్రులుకు; కాణోత్తేజికరక్న లక్ష్మీ ॥ సానపట్టిన మాణిక్యముయొక్క శోభతోను; గురుశిషవల్కి కో రాకృతిక్ = గురువుచే విద్యగఱుపఁబడిన బాలుర రీతిని; రేణువాళనశాలిమూ ర్తికలభ శ్రీ(శరీరము పై వ్యాపించిన) దుమ్ము కడుగఁబడుటచే (స్వచ్ఛ మైన) దేహములు కల గున్న టేనుఁగులవలెను; దోహవోద్య న్న వక్షోణిజ్య ప్రభం దోహదము లిచ్చు టచే క్రొత్తగా అంకురించి వృద్ధిపొందిన చెట్లవలెను; ముక్తకంచుకఫణిస్ఫూర్తి = కుబనము (పొర) విడిచిన పాములపోలికలను; సుధీ కాధ్యులు = విద్వాంసులయు, బంధువులయు సమూహమును తృప్తిపఱచుటకు కారణములైన గొప్ప కళలక అతిశయించువారు; ఐ3. అలం. మాలోపము. చ. ఒకఁడు నిరూఢకృష్ణరుచి; యొక్కఁడు నిర్మలమానస ప్రియుం డొకఁడు ప్రయత్న యోగ్యఫలుఁ; డొక్కఁ డనాదృతబంధకంచుకుం డొకఁడు రసానుకూలమతియుక్త్యుడు నై విలసిల్లి కరింతిపు త్రకు; 6లిల నెట్టివారలకుఁ దప్పునే తొల్లి టీజన్మ వాసనల్, టీ. 264 ఇంతి కలు - ఆ సుశీలయొక్క ఐదుగురు కుమారులును; ఒకఁడు, నిరూఢకృష్ణరుచి ఒకఁడు గాఢమై (కృష్ణునివలె, నల్లని కాంతి కలవాఁడు, గాఢమైన కృష్ణ విషయకమగు కోరిక (భక్తి) కలవాఁడుకు; [మఱియు కాశి ఈ కుమారుఁదుగ పుట్టినందున - అపక్షమున గాఢమైన నల్లని రంగు 1.ద. ముయ్యోడై, 2. చ. ట. గోమరు. 8. క. దోడఁగాచిన, చ, దొండకాచిన. . క. థాలిన్ చ. భంగి. 5. క. రంత క. అలరుల, చ, ట, రెంతి, 6. క. లఁట, చూట. లిల, పాండురంగ 35<noinclude><references/></noinclude> ftmwdx74ncw8xuwf0slf8js6ziwren8 104 212764 555001 2026-04-28T10:47:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '274 పాండురంగమాహాత్మ్యము - = కలుగు నా నక్షి సూచింపఁబడినది.] ఒక్కఁడు; నిర్మలమానస ప్రియుండు సరిశుద్ధనుగు హంస (పరబ్రహ్మ రూబి)య గువాఁడు, తెల్లని రూపము కలవాఁడు, నిర్మలమగు మనస్సున ఇష...' 555001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>274 పాండురంగమాహాత్మ్యము - = కలుగు నా నక్షి సూచింపఁబడినది.] ఒక్కఁడు; నిర్మలమానస ప్రియుండు సరిశుద్ధనుగు హంస (పరబ్రహ్మ రూబి)య గువాఁడు, తెల్లని రూపము కలవాఁడు, నిర్మలమగు మనస్సున ఇష్టపడువాడు (నిర్మలమగు మనస్సు కలవాడు),నిర్మలమగుమనస్సుకలవారికి ఇష్టుఁడైనవాఁడును; [హంస ఈ పుత్రుఁదుగా పుట్టుటయందు సూచికము.) ఒకఁడు; 'ప్రయత్న యోగ్య ఫలంఁడు (దేవునిఁ గూర్చిన)తన యత్నమునకు తగిన ఫలము కల వాఁడు; (చిలుక ఈ కుమారుఁడుగా పుట్టుటచే ప్రయత్నముననుసరించి సంపాదింపఁబడిన వృక్షఫలము గల ఆ భక్షి యిట సూచించబడినది.] ఒక్కఁడు; అనాదృరబంధకంచుకుండు ఆదరింపఁబడని సంసార బంధమనెడి కవచముకలవాఁడు [సంసారమున తగుల్కొ ననివాఁడనుట. పాము ఈ రూపున పుట్టు టచే ఇష్టపడని బంధరూపమయిన కుబుసము (పౌర) గల ఆ పాము సూచితము.] ఒకఁడు; రసానుకూల మతియుక్తుఁడును = భూమికి (భూమిమిఁది జనులకు అనుట) అనుకూలమగు (ఉపకరించు') బుద్ధితోఁ గూడినవాఁడు, వరబ్ర హరూపమగు రసమును అనుభవించఁదగిన బుద్ధితోఁగూడినవాఁడును. (రసో పై నః అని శ్రుతి.] [లేనేటీఁగయే యీ రూపున పుట్టుటచే రసమునందు (కేనెయందు) ఇష్టపడు బుద్ధితోఁ గూడిన ఆ ముధుసుతీక్షక మిట సూచికము.] ఐజఆయి; విలసిల్లిరి = ప్రకాశించిరి; తొల్లిటిజన్మ నాననల్ పూర్వజన్మముల సంస్కారములు; ఎట్టివారలకుకో - ఎట్టి గొప్ప వారికిని; తప్పు నె. అలం. సమాసోక్తి, అర్థాంతరన్యాసము, ఉ. లౌకిక వైదికాచరణలాలసులై హరిభక్తి నుత్తమ శ్లోకులు వీ రనందగిరి; సూనృతలక్ష్మికిఁ బట్టుగొమ్మలై యేకడ సర్వభూతదయయే తమసొముగ దీనమానస వ్యాకుల తాషనోదనధనాఢ్యులనన్ విలసిల్లి రేవురున్, . 265 = ఆధా టీశ. ఏవురుక్ = ఆ యైదుగురును; లౌకిక, వైదికాచరణలాలను లై లోక సంబంధము లై న పనులను, వేదసంబంధకర్తలను ' లను చేయుటయం దాసక్తి కలవారై; హరిభక్తి విష్ణు క్లియందు; ఉత్తమశ్లోకులు = గొప్పకీర్తి కలవారు; సూనృతలక్ష్మీకిక్ - సత్యసంపదకు; పట్టుగొమ్మలై రములై; ఏకదశా ఎమ్యెడలను; సర్వభూతదయయేజనము సజీవులయెడలను కనికరమే; దీన నాఢ్యులు, ఆస" = దిక్కు లేనివాని మనస్సులందలి కలఁతపాటును పోగొట్టు ధనికులు వీరే యము నట్లుగా; విలసిల్లిరి = ప్రకాశించిరి. శ. అతొలుకొల మబరులు*సర, మెత్తిన క్రియఁ బాలుపొంగు నైన వికసితమౌ నెత్తమ్మికొలని చెలువున, దత్తత్సౌభాగ్య ముల నుదాత్తం బయ్యెన్. £66 టీక. ఆతొలుకొలము = ఆ బ్రాహ్మణవంశము; అలరులు - పూవులు; సరమెత్తిన క్రియ మాలగా గ్రుచ్చినట్లును; పొంగు వెనక్ = పొంగిన విధమునను; వికసితమా = వికసించియున్న; కమి కొలనిచెలువున! = కమలాకరమువిధమునను; కత్తత్సౌభాగ్యములతో ఆ యా గొప్పతనములచే; ఉదాత్తంబు ఆ హెచ్చినది - గౌరవము పొందినది. (ఇందు 'పాలుపొంగు'నేను' అనుచో 'ఎసī' అను పాఠము గ్రహించఁబడి పూర్వటీకలో 'అతిశయముతో' అని అర్థము వ్రాయఁబడినది.] అలం. మాలోపమా. " తే, అఖిలకల్యాణగుణశీల యా సుశీల, పెట్టెఁ జేమీఁదుగా నెల్లచుట్టములకు భర్తతోఁగూడ ముత్తాటిపండు దినియె, సత్తి మునిమన్మ గుఱ్ఱల నెందలేని. 267 టీక. అఖిల కల్యాణగుణశీల - సమస్త శుభలక్షణములతో ఒవ్వు చున్నట్టి; చేమీదుగా. తన చేయి మీఁదుగా ఉండునట్లు, (ఇకరులకు దానము చేయునట్లనుట) తాను స్వయముగా; పెట్టె " * క. ఆలరుల, 1. చ. ట. నిన. 2.చ. ములు. 3. క. మున్ష న్మ, చమునిమన్మం<noinclude><references/></noinclude> qfv5eips3k2gtijh8q9yw38oamd26ey 104 212765 555002 2026-04-28T10:47:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము - 275 (విందుభోజనములకు) పెట్టెరు; భర్తతో గూడక్; ముత్తాటిపండు, తినియెక్[మూడు + తాటిపండ్లు) మూఁడుశరముల తాటిపండ్లరు తినెరు ఆరంగా భర్తతోగూడ పెక్కేంన్లు రనిదరు. [ఒకతా...' 555002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము - 275 (విందుభోజనములకు) పెట్టెరు; భర్తతో గూడక్; ముత్తాటిపండు, తినియెక్[మూడు + తాటిపండ్లు) మూఁడుశరముల తాటిపండ్లరు తినెరు ఆరంగా భర్తతోగూడ పెక్కేంన్లు రనిదరు. [ఒకతాటి మను తిని దానిలోని టెంకరు పాతిపెట్టింగా ఆది వృక్షరుయి ఫలించును; ఆ పండు తిని దానినిత్తు నాటఁగా ఆది వృక్షములు ఫలించును; ఈ రీతిని మూఁడు తరముల చెట్ల ఫలములకు తినుటన పెక్కేండ్లు జీవించి యుండవలెననీ భావము; ముత్తాటిపండు తినియె' ననుటకు ఇదియే అభిప్రాయము] ఈ భూక్వటీకాకారులు ఈ యర్థమును గ్రహింపక 'ముత్తయిదువ కనమువలని ఫలము అనుభవించారు ' అని వ్రానీ; ఆ2 కప్పు; ఆ యర్థముకు గ్రహించునపుడు 'భర్తతోఁగూడ' అను దానికి సమన్వయ మె తెలియరాకున్నవే. ఇంశకురు ఆ పదసమూహమున కా యర్థము ఎట్లు వచ్చినదో దురూహ్యము. ] మునినున్న గుఱ్ఱఒక్ ' = మనుములకుఁ గుమారులైన బిడ్డలకు; ఎందజేని = పెక్కురము; ఎత్తైన్ = ఎత్తు కొనెను- ఫౌంకెని భావము. కాలం, పర్యాయోక్తము. ఉ. ఆ నలినాయతాక్షి ప్రసవాపగమంబునఁ బండఁ బాఱుచుకో" బ్రాణవిభూపలాలనము ప్రాతుడు: గొయ్యగ నిల్చి మన్మసం తాన మొనప్పు ప్రోది జనదైన్యము ' నాఁగ నతీతవర్ష ను ద్యానలతౌషధి ప్రవహదంబుసమీ పనిరూఢిఁ 'పోలచే, - a = = 268 టీక. ఆ నళినాయతాక్షి - (తామరలవంటి విశాలములగు కన్నులు కల) ఆ సుశీలాదేవి; ప్రసవాగమంబునన్ = కానుపులు ఉడిగిపోవుటచేత (అని స్త్రీ పక్షమునను, పూవులు రాలిపోవుటచేక; (అని లతావక్షమునను.) వండఁ బాఱుచుకో అముదుసలియగుచు; ఎండుటకు సిద్ధముగ నుండి; ప్రాణంభూప లాలనము = భ ర్తయొక్క బుజ్జగింపు; ప్రారకుడుకొయ్యగర్ - లీగ ప్రాఁకుటకు అనుకూలనుగు కొయ్య శాఁగా; నిల్చి; మన్మ సంతానము = మనుమలు, మునిమనుమలును; ఒనర్చు - చేయునట్టి; ప్రోది ఆ రక్షణము; జర = ముసలితనమును; దైన్యము - ఆశక్తకయు; ఆఁగళ్" ఆ త్రోసివేయఁగా-పోగొట్టంగా; అతీతవర్ష = పోయిన వర్ష కాలము కల-వర్షములు లేనిదయిన; ఉద్యాన నిగూఢాక్ : ఉద్యా నమునందలి లకలయొక్కయు, ఓషధులయొక్క యు; నీటిపాఱుదల సాన్నిధ్యమునపైన పెంపును; - పేరు లేక వాడిపోయి పడుటకు సిద్ధముగనున్న ఉద్యానల తో షధులకు నీటిసౌకర్యమునఁ గలిగిన నిలుకడను అని భావము.] పోలదే? = అనుకరింపదా! - దానికి తులతూఁగుననుట. అలం. క్లిష్టరూపకము, ఉపమ. క. సకలాగమజ్ఞ యగు వి, ప్రకులాంగన యొక్క నాఁడు పలుకు నిజకుమా రకులఁ గని మును మదాలస, శుకతుల్యులఁ గూర్మియాత్మజులఁ బల్కు క్రియన్. టీక, సభ'లాగమజ్ఞ = నమ స్తధర్మములు తెలిసినది; విశ్రకులాంగన = ఉత్తమ బ్రాహ్మణి. మదాలన కువలయాశ్వుని భార్య. విశ్రాంత, సుబాహు, శత్రు మర్దన, అలర్కులు ఆమె కుమా రులు. ఆమె వారికి ధర్మతత్త్వమును, బ్రహ్మజ్ఞానమును బోధించెను. - త = చు, అనుభూతాఖలభోగఁ బోషితసమస్తార్యం గృతానేక కాం చనముఖ్యోచితదాన దృష్టిగతయుష తేమ జీవత్పతి జనతామాన్య నశీతివృద్ధి నను నీ సంసారదుర్వారబం ధననిర్బంధమునందుఁ బాపుటకు యత్నం బింకఁ జేయగన్, = 270 టీక. ఆనుభూతాఖిలభోగ" అనుభవింపఁబడిన సమస్త సుఖములు కలదానిని; పోషికనను ర = పోషింపఁబడిన ఉత్తము లందఱును కలదానిని; కృతా దానిక్ చేయఁబడిన సువర్ణ దానాదికములగు తగిన దానములు కలదానిని - స్వర్ణదానాది మహాదానములను చేసినదానిని; 1. చ. గాఁగ, 2. చ। జాలదే. 8. ద. క్కృతిన్ .<noinclude><references/></noinclude> nmrk1r2xjpiwv3tncitbmas8c41p057 104 212766 555003 2026-04-28T10:47:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '276 పాండురంగమాహా దృష్టిగ తయుష్మత్ క్షేమజ్" = కన్నులఁ బడిన మీ క్షేమములు కలదానిని మీరేమమును కన్నులార చూచినదానిని; (ఇచట వెనుకటి టీశాకారులు 'దృష్టిగత' పదమును విడఁదీసి 'దృష్టిగత చ...' 555003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>276 పాండురంగమాహా దృష్టిగ తయుష్మత్ క్షేమజ్" = కన్నులఁ బడిన మీ క్షేమములు కలదానిని మీరేమమును కన్నులార చూచినదానిని; (ఇచట వెనుకటి టీశాకారులు 'దృష్టిగత' పదమును విడఁదీసి 'దృష్టిగత చూపున పొందినదానిని ' అని అర్థము వ్రాయుట సరికాదు.] జీవత్పతి = జీవించియున్న భర్తకలదానిని - ముత్తయిదువను; జనతామాన్యక్ = జనుల సమూహముచే గౌరవింపఁబడినదానిని; ఆశీలివృద్ధి, ఎనుఁబదియేండ్ల ముసలిదానిని; సంసార, నందు - అడ్డుకొనరాని సంసార మను బంధముయొక్క నిర్బంధమునుండి; పావుటకు - తప్పించుటకు. అలం. పరికరము. క. సభవజ్జనకంబుగఁ జని, ప్రభవజ్జగదండషండపరిపూర్ణ తను శుభదాయిఁ బౌండరీక, ప్రభు నారాధించి శాంతుఁ బరమపదంబున్ . 271 టీక. సభవజ్జనకంబుగు మీ తండ్రి గారితో కూడ; ప్రభవ కనుకో = పుట్టుచున్న బ్రహ్మాండగోళ సమూహముతోడి నిండు దేహము కలవానిని - పొట్టలో బ్రహ్మాండముల నిమిడ్చిన వానికి; శుభదాయి = శుధముల కొనఁగువానిని; పౌండరీక ప్రభు పాండురంగదేవుని; పరమపదంబు = మోక్షమును; కొంతున్. అలం. పరికరము. క. ఒకబుద్ధి వినుం డొండా, దక సకలాగమమతంబు 'దక్కఁ దెలిసి మీ కుటిలతి నెఱిఁగింతు జ, నక సనకకు కాదు లెఱిఁగిన తెరువుఁ దెలియన్. 272 టీక. ఒండు, ఆడశ ఆ ఎదురు పలుశళ; ఒక బుద్ధి = ఒక మంచిమాట; వినుండు; సకలాగమ సర్వ వేదసిద్ధాంతములను; దక్కఁ దెలిసి - అవగాహన చేసికొని - బోధపఱచుకొని; అకుటిల మతి తిన్నని దారిని - స్పష్టమగురీతిని; జనక, సవగ, శుకాదులు - జనకుఁడు, నవశుఁడు, శుకుఁడు మొదలగు యోగులు; ఎఱిఁగిన; తెఱువు మార్గమును; తెలియజ్, ఎఱిఁగింతు • బోధపడునట్లు మతంబుక్ చెప్పెద = m సీ. అమితభోగాయతనము దేహమసుసన్ప, ముగ్రకృత్యము లేల యడిగియుండు! ధాతుమయంబు గాత్ర మనుధా శ్రీధరం, బదియేల రాగంబు నవలఁ ద్రోయుః నిచితనానాగుణ ప్రచుర మీ తనువను పట, మేల చిరుఁగక పదిల మొందు? సూర్మిపరంపరాయుత మంగమనువార్ధి యెడ, జీవనభ్రాంతి యేల యుడుగుకి ఆ, నార్జవంబు చాల దతికఠినాశయ, మెపుడు మైల విడువ దెందుఁ జివుకుఁ బటికి డొక్క దీనిఁ బాటింప రెప్పాట, లక్షయేనియును ముముండు జనులు. 278 ת టీక. దేహము, ఆను, సర్పము; అమితభోగాయతనము శరీరపక్షము) ఎక్కువ సుఖ ముట కాకరమైనది - అమికసుఖములను కోరునది; (సాముపక్షము) పెద్ద పడగ కలది; ఉగ్ర కృత్యములు - క్రూరకార్యములు; ఏల ఉడిగియుండు? = విల నశించి యుండును? నశింపపసుట; గాత్రము, ఆను, ధాత్రీభరంబు శరీరము అను పర్వతము; ధారుమయంబు శరీరపదమున) పంచభూతాత్మకము, పర్వతపక్షమున) గైరికాది (జేగురు మొదలగు) ఖనిజములతోఁ గూడి నది; రాగంబును = (శ. వ) అనురాగమును, పర్వత వ) ఎఱుపురంగును; వీల, అవల, త్రోయుక్? = ఏల నిడుచును? విడువదని భావము. తనువు అను, పటము - దేహ మను వస్త్రము; నిరచితనానాగుణ ప్రచురము=(శ, ఈ) వ్యాపింపఁబడిన పెక్కు గుణములతో నిండినది, (వస్త్ర. వ.) ఎక్కువఁగా కూర్పఁ బడిన దారములతో నిండినది; చిరుగక - చినిఁగిపోక - నశింపక; ఏలు పదిలము, ఒందుకో? - ఎందులకు భద్రముగా ఉండును? ఊరిచరంపరాయుతము = (శ. మ.) జరామరణ నిల్పిపాస - శోక, మోహము లను షడూర్తులతో కూడినది; (సముద్ర. ప.) అలలతోఁ గూడినది; అంగము, అను, వార్థి యెడల్" =శరీర 1- చ, దక్కి 2. క. ఫల<noinclude><references/></noinclude> 1gk76xmerqk6khu65xtnksh2sllmvix 104 212767 555004 2026-04-28T10:47:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసమ = 277 మను సముద్ర ముపట్ల; జీవకశ్రాంతి- (7.వ.) బ్రదుకునంవ శ్రమ, (సముద్ర .) నీటియంవళి తిరుగు డు-నుడి; ఉడుగుకొ ? జరళిందురు? ఆన్జపలు - తిన్నదనము-ఋజువుగ ఉండుట (పాము శావున ఆది పం...' 555004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసమ = 277 మను సముద్ర ముపట్ల; జీవకశ్రాంతి- (7.వ.) బ్రదుకునంవ శ్రమ, (సముద్ర .) నీటియంవళి తిరుగు డు-నుడి; ఉడుగుకొ ? జరళిందురు? ఆన్జపలు - తిన్నదనము-ఋజువుగ ఉండుట (పాము శావున ఆది పంకరగతినే ఉండును): ఆతిశకినాశయము = మిక్కిలి కఠినరుగు చోటు కలపి (ప్రర్వతగుగుట దీనికిఁ గారణము.) మైలక్", విడువను - కలుషము విడిచిపెట్టను, వస్త్రమగుటచే మురికిగా ఉండుననుట.] ఎండు, చిపకక్- సముద్ర రుగుటచే కవి భావము.) లక్ష నియంతో 'లం చెప్పినను సరే' అన లోకోక్తి. ముముకుంజరులు మోక్షము కోరువారు; దీని - ఈ దేహముకు; పాటఎవరు లెక్క గొనరు - దీనిని అపరూపముగా చూచుకొనరని భావము. అలం, క్లిప్తరూపకము, క్రమము. = ఉ, మాయయు జీవుఁడుం బెరసి మైత్రి యొకానొకఁ డాదరించుచుం బాయక యాఁడుఁబాటు మగపాటు కడన్ వివిధత్వ మొంది ప లాయల పాంచభౌతికపుఁ జైరుదయించి తలిక్ప మ్రోడుగా మేయు జరామయవ్వనన మృత్యునియుక్త శడంగరియముల్. 2 274 టిక. చెరసి చేరి - కలిసికొని; మైత్రి, ఒకానొకఁడు, ఆచరించుచుకో - ఒకానొక - అని ర్వాచ్యనుగు స్నేహమును పొందుచు; పాయక = విడువక - శ్రీముపడి; అదుఁబాటు, మగ పాటు, వదī = మగపనియు, ఆడుపనియు చేసికొనఁగా--[మాయ ఆఁడుపనిని, జీవుఁడు మగఖానిని ఆనుట.] పాంచభౌతికప్వులైరు వృథివ్యాధి పంచభూతముల పట; వివిధత్వము, సింది అనేకరూపములఁ దాల్చి; పల్చాయలī = పెక్కు రకములుగా; ఉదయించి = పుట్టి; తలిక - ప్రకాశింవఁగా; జరా .....కడంగరీయముర్ = ముసలితనము, వ్యాధి, వ్యవనము, మృత్యువు అనువానిచే నియమింపఁబడిన పశువులు; మ్రోడుగా = ఆ వంట మ్రోడగునట్లుగా; 'మేయం - తినివేయును - వానిని నశింపఁ జేయుననుట, [పంచభూతాత్మకమగు శరీరము మాయా జీవుల సంబంధమున పెరుఁగుచుండుననియు, జరాదులవలన ఆ దేహము క్షీణించి తునకు నశించుననియు, ఆశాశ్వతమగు నట్టిదానిని నమ్మరాదనియు భావము,] అలం. రూపకము. శా, అంతర్వాణికు కేశయద్యుమణిఁ బడ్డాడున్ మదిన్నిల్సి దు శాంతానంత భవాంధకూపతరణ ప్రౌఢివ్ దృఢముఁ బా టింతుర్ పెద్దలు తద్ద సమ్మి; నుయి దాఃసేవానికిన్ జింతయా కంతైనం గడమేనియుం గడమ గాదా యంచు నూహించుచున్. = 25 టీక. `పెద్దలు జు ఓజ్ఞులు; శ్రద్ద, సమి బాగుగా, నమ్మి; అంతర్వాణికు శయద్యుమణి" . విద్వాంసులు ఆము తామరపువ్వులకు సూర్యుఁడైన వానిని; పద్మా తు = పద్మములవంటి కన్నులు కల విష్ణుని; మదిక్ = మనస్సులో; నిల్పి; దృఢత్థామ - గట్టిపట్టుదలతో; దుర్దంతా ప్రౌఢీక్ , భయంకరమును, ఆంత్రము "లేనిదియు నగు సంసారాంధకూపమును బాఁటు నేర్పును; పాటింతుర్ = లెక్కిం తురు - గమనింతురు. నుయి, దాఁటేవానికి" - నూతి యీపలియొడ్డునుండి యావలియొడ్డునకు దాఁటు వానికి; చింత... కడ మీనియం చింతాకంత స్వల్పమైన మిగులు ఉన్నప్పటికిని; శడమ గాదాజు కడప, కడమేగదా యగును. అలం. రూపకము, లోకోక్తి. 276 క. తల ముచ్చుట్టులు దిరిగినఁ, వలపోయఁగ నోరిలో నిదయ కడి యన్న ట్లిల నే తోఱఁగులఁ దిరిగినఁ, గలుగదు గతి విష్ణుసేవ గావింపకయున్, టీక. కలముచ్చుట్టులు కలకు ముమాలు చుట్టివచ్చుటలు; కలపోయఁగళ్" = ఆలోచింపఁగా; కడి అన్నపుముద్ద; నోరిలోవిదయ - నోటిలోనిదే కదా - నోటిలో పడవలసిన దేకదా! (అన్న పుముద్ద 1. చట. కలసి 2. చ ట. లాయల. 3. చ. దుర. ఉ. క. తల. 5. శ. ర. తిరుగుల<noinclude><references/></noinclude> 4yflhgbhknje59lwwfe94taqk9hzisf 104 212768 555005 2026-04-28T10:47:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '278 పాండురంగమాహాత్మ్యము నోటిని విడిచి వేరొకచోట పడుటకు తలను ముమ్మాఱు తిరిగి వెదకినను దానికి నోరు కప్ప వేరొక చోటు తగినది లభింపదుకదా! అని భావము.] అన్నట్లు అనురీతిని; ఏ తెఱఁగుల,...' 555005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>278 పాండురంగమాహాత్మ్యము నోటిని విడిచి వేరొకచోట పడుటకు తలను ముమ్మాఱు తిరిగి వెదకినను దానికి నోరు కప్ప వేరొక చోటు తగినది లభింపదుకదా! అని భావము.] అన్నట్లు అనురీతిని; ఏ తెఱఁగుల, తిరిగిన (వేఱు విధముల) నేరీతి తిరిగినను; గతి = మోక్షము. అలు. లోకోక్తి. మ. పురుష శ్రేష్ఠలు కొండ జాత్మ చరితంబుల్ జ్ఞానవైరాగ్యభా స్వరము "గా విహరించుచు, గురుకృపాసంపన్నులై సాధనాం తరమం భ్రాంతర ‘దైవతాంతరములు దర్కించి క్షీరోదక స్ఫురణం బొప్ప ముకుందలీనతనులై పొంది ర్పునర్జన్మముల్, - 277 టీక. పురుష శ్రేష్ఠులం = ఉత్తమ పురుషులు; ఆత్మ చరితంబుల్ - అమ్మప్రవర్తనలు; జ్ఞాన... స్వరముల్ గాē = జ్ఞాన, వై రాగ్యముచేత ప్రకాశించునట్లుగా; విహరించుచున్ = తిరుగుచు; గురు కృపాసంపన్నులై = గురువుల దయను పొందినవారై; సాధనారి, రముల = "నే ర్వే యిసాధన ములను, వేర్వేఱు మంత్రములను, వేర్వేలు దేవతలను; తర్కించి విచారించి - విమర్శించి (అది తమకు ఆననుకూలములని గమనించి.] క్షీరోదక స్ఫురణంబు, ఒప్పకో - నీరశ్రీరపద్ధతి ప్రకాశింకంగా- పాలు, నీళ్లు ఒకదానిలో నొకటి కలసినట్లు కలియఁగా; ముకుందలీనతనులై - విష్ణువునందు ఐక్యము పొందినవారై; పునర్జన్మముల్, పొందర్ = మఱల పుట్టుకను పొందరు జన్మము లేదనుట. విషయాంకురము = - = ముక్తులగు వారికి తిరిగి నీ, విషయాంకురము గిల్లి వేయని వారికి, నినుపకచ్చడమున కెంతదవ్వు? తెగ గొని గసటు గడుగనివారికిని ద్రిషరణంబునకు నెన్ని చాళ్ల 'పట్టు చింతలన్నియు మ్రోడు చేయనివారికి, బోడయాఁడలలకు “నేడ కేడ? యేను తత్త్వంబులు నెఱుఁ గనివారికి, నెఱుకకు నేయూరి కేది తెరువు! ఆ. తమ మొగంబుఁ జూడు, తముజూడు; మేనుంగు, మీఁద సున్న వాని మేరమీఱి సున్న మడుగఁ జూచుచున్నారు హరిభక్తి, గమ్యధారకాండఁ గర్మపరులు. 278 టీక. మోక్షమును పొందుటకు హరిభక్తియే ప్రధాన కారణ మను సంగతిని గ్రహింళళ కొందఱు తదగ్ధమై కర్మల నాచరించుచుందురు; అట్టి కర్మపరులు ఈ పద్యమున నిందింపబడిరి. భోగేచ్ఛ యొక్క మొలకను; గిల్లి వేయనివారికి చిక్కి వేయనివారికి - నళించఁ జేయని వారికిని; ఇనుప చ్చడములకు బలమైన కాపీనములకును; ఎంత, దవ్వు? - చాల దూరము. (ఎంత గట్టిగా బలమైన గోచులు బిగించుకొనినను, భోగేచ్ఛ అంకురించి యున్నంతవఱకును ప్రయోజనము లేదనుట. ఇట్టే మీఁదను గ్రాహ్యము.] తెగగొని ' 'ఆ సాహసించి పట్టుదలపూని, కనటు = మనోమాలిన్యము - ఎదలోని ముఱికిని; త్రిమవణంబునకును = ముప్పొద్దుల స్నానములకును; ఎన్ని చాళ్లపట్టు? = ఎన్ని వరుసల దూరమ్ము! - మిక్కిలి దూర మనుట. చింకలు = విచారములను; అన్నియు - అన్నింటిని; మ్రోడు చేయనివారికి = నశింవఁ జేయని వారికిని; బోడయాఁడలలకు = బోడికలలకును; నీడకు, ఏద? ఎక్కడి కెక్కడ? - కలయిక లేదనుట; వినుతశ్వంబుల = ఐదు తత్త్వలను (పృథివ్యాది త త్త్వములను); ఎఱుకకుజో = జ్ఞానమునకును; ఏయూరికి, ఏది, తెరువు? ఏయూరి “కే మార్గముః - సంబంధము లేదనుట; తమ.... చూడుము - వారి మొగములకు వారి కీ మోక్షమెట్లుకలుగుననుట. వీనుఁగుమీఁదర్, ఉన్న వానిని - ఉన్నతస్థితియందు - అందరానిస్థితి యందు ఉన్న వానిని; మేరమారి - హద్దు మీటి-మర్యాద దక్కి; నున్నము, అడుగఁజూచుచున్నారు. . = - 1. క. జీవ. చ. ట. దైవ 2. చ. దన్ను న. 3. చ. తెగలోని ఉ. చ. ట. పెట్టు. 5. చ ట<noinclude><references/></noinclude> t68r1wczp5as14i3oahreexgab7bq51 104 212769 555006 2026-04-28T10:48:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 279 (ఉన్నతస్థి లియుదు ఉన్న వారిని అడుగవలసిన సంపనల నడుగక హీయమైన దానిని ఆడుగుట నీచము. మన్నమడుగుట నీచతరునూ చిందురు; హరిభక్తిగన్యూ, ధామకాంక్ష - విష్ణుభక్తి శ్రీక...' 555006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 279 (ఉన్నతస్థి లియుదు ఉన్న వారిని అడుగవలసిన సంపనల నడుగక హీయమైన దానిని ఆడుగుట నీచము. మన్నమడుగుట నీచతరునూ చిందురు; హరిభక్తిగన్యూ, ధామకాంక్ష - విష్ణుభక్తి శ్రీకనే పొందఁదగిన "మోక్షమునువలి కోరికతో.] [అంకనములకు గిల్లుంట, Yనటు కడుగుట, చింకలకు మ్రోదుచేయట వానివానికి తగినవి - ఇవి నాటి నుడులు, అలం. లోకోక్తి. నీ, పరదారపరధనాహరణపై ముఖ్యంబు, దేవశనర్తిగావించు వారు దక్క బ:గుణ పరమాణుపక్వతీకరణంబు, వ్రతముగాఁ బాటించు వారుదక్క_ఁ బకుఁడైనఁ గోడుకైన మరియాద చెడ సమ, త్వమున శిక్ష యొనర్చు వారు దక్కఁ బకమకుపదల నాకద్వేళ సత్యంబు, వదలక భాషించువారు దక్క = తే. దూర మగు కోర్కిఁ గోకనివాకు దక్కని, పూకశక్ష్మంబు లుడివోవుచారు దక్కల బూరుషార్ధపకతఁ గ్రాలు వారు దక్క, దక్కు వారెల్ల భవవహ్ని దకు వారు,273 టీక. జర,,, పై ముఖ్యంము = వరుల స్త్రీలకు, పరుల ధనములను హరించుట కిష్టములేకుండు టను; వశవర్తిగావించువారు, తక్కక = లొంగించుకొన్న వారు, కాక; (అట్టివారిని విడిచి - ఆనుట; ఇట్లు ముకుందురు.)] ప... శరణంబు ఇతరుల కొద్దిపాటిగుణములను కొండలంకలుగా చేయుట- ఇకరుల గుణములను కొనియాడుట; ప్రశము = తమ నియమము; పాటించువారు - లెక్కించువారు. వరుఁడైనకో" = ఇకరుఁడైనను; సమజ్వేమునన్ = సమానముగా - భేదము లేక; పరమసంపదలతో" ఎక్కువ ఐశ్వర్య మున్నప్పుడును; ఆపవ్వేళజ్ - కష్టకాలమునందునుగూడ; దూరమగు m | హద్దుమీరిన ఆసాధ్యమైన; ఊడిపోవువారు - విడుచువారు; పూరుషార్థ వరక = మోక్షమునందలి ఆసక్తిచే; లువారు = ప్రకాశించువారు; తక్కువారు, ఎఱ్ఱక్ = మిగిలినవారుదఱుకు; భవన్న, దక్కు వారు = సంసారాగ్నిలోఁ బడువారు (అగుదురు.) . క. పలువేల్పులబడి నడవక, యిలు వేలుపుగా భజింపు:డీ మీరలు వి స్త్రీలు 'శిక్యగదధిరసగం, ధిలకేశుం బౌండరీక తీర్థాధీశున్, 280 టీక. పలు వేల్పులబడి" = పెక్కురు వేల్పుల మార్గమును - పెక్కుమంది దేవతలను కొలుచు పద్ధతిని; నడవక; విూరలు; శిశ్యగ, దధి, రస, గంధిల కేతు = ఉట్టెయందున్న పెరుగుచే సువాసనఁ గల జుట్టు కలవానిని; ఇలువేలుపు గాలి" ఆ ఇష్ట దైవముగా; భజింపుఁడీ సేవించవలెకు. ఉ. మస్తకిరీటహాటక సరుంచితకుంభయుతంబు పీవరో రత్నంబు రమా 'సమసాలభంజి కా స క్తమునైన శార్జితనుసౌధము నెక్కి సుఖించు బుద్ధికికా నిస్తుల భక్తిగౌరవము నిచ్చెనయై చననిచ్చు మీఁదికిన్. EX . 281 4000 టీశ. మస్త......యుకంబు తలపైఁగల కిరీటము అను బంగారు కలశముతో కూడినది; పీవరో......రుచిరంబు = బలిసియున్న టొ ము ప్రదేశమునందలి కొత్తధమాణిక్యముచే అందమైనది; రమా ......శస్తము = లక్ష్మీ దేవి యను సాటిలేని జంత్రపుబొమ్మచే క్లాథ్యుమైనది; ఐన = యున్నట్టి; కార్ తను సౌధముజ్ - విష్ణునిశరీరము ఆను మేడను -ఎక్కి సుఖింపఁదలఁచు మంచిబుద్ధి కల 1. చ. వసు. 2. చ. దనుకు ట. డ్రు. 3. చ. ట. పిచ్చిల, 4.చ. ట. శిక్యగ; 5. క. కటి. చ. కట, 6. చ. పదు.<noinclude><references/></noinclude> cv7w6cmf6kww8n2jrduj01gfay2oisw 104 212770 555007 2026-04-28T10:48:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '280 పాండురంగమాహాత్మ్యము. వానికి; నిస్తులభ క్తి గౌరవము - సాటిలేని గొప్ప భక్తి; మీఁదికి - సౌధము పైకి; చననిచ్చుకో" పెళ్లనిచ్చుకు- పంపును. (విష్ణుని పరమపదము పొందుటకు భక్తియే ముఖ్యమ...' 555007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>280 పాండురంగమాహాత్మ్యము. వానికి; నిస్తులభ క్తి గౌరవము - సాటిలేని గొప్ప భక్తి; మీఁదికి - సౌధము పైకి; చననిచ్చుకో" పెళ్లనిచ్చుకు- పంపును. (విష్ణుని పరమపదము పొందుటకు భక్తియే ముఖ్యమని భావము. ఆలం. రూపకము క, మీరును గృహస్థధర్మము, మేరకుఁ దలనిటీ చనక మిశ్రామాత్యో దారహితదారదారక, వారకములతోడఁ దీర్ఘవాసపరులరై, 982 టీక. గృహస్థధర్త ము మేరకు = గృహస్థధర్మముయొక్క హద్దునకు; కలమిటీ = ఆత్మి మించి; మి త్రా...... తోడు - మిత్రులు, మంత్రులు, గొప్పబంధువులు, భార్యలు, సం శానము : గ్ర సమూహములతో; తీర్థవానపరుల రై - పుణ్యక్షే శ్రమున నివసించఁ గోరినవారయి; [ముందునకు అన్వయము.] క. కోమల తులసీ పల్లవ, దామాంచిత వత్సలకు థాముఁ బయోద - - - శ్యాముఁ బనసు, త్రాము మన పౌండరీక భీముఁ గొలువుఁడీ 1 283 టీక, కోమలభాముశా మృదువులకు తులసీదళములమాలలతో ఒప్పుచున్న శ్రీవకృ చిహ్నముతో ప్రశాశించువానిని; పయోదశ్యాముక్ మేఘుమువలె నల్లని కాంతి కలవానిని; సదద్వయ నతను త్రాముక్ ఆ రెండు పాదముల పైని వంగిన పాదములపై సాష్టాంగపడిన) ఇంద్రుడు కల వానిని; పౌండరీకథాము" = పౌండరీక క్షేత్రము నివాసముగాఁ గలవానిని - విష్ణుని; కొలంపులకీ అలం. పరికరము, అనుప్రాసము. క, అనుచుండ సరనిభమగు,ననిమిష యానంబుఁ దెచ్చి హరిపార్శ్వచరులో కోని చనిరి సభర్తృకముగ, ఘనశీల సుశీల విష్ణుగాథాలోలన్. టీశ. హంపార్శ్వచరుల్ = విష్ణుదూతలు; ఆర్క నిభము సూర్యునితో సమానమైనది . ప్రకాశించునది; అనిమిషయానంబు విమానమును; మనశీల = ఉత్తమస్వభావము కలదాని; విష్ణుగాధాలోలకొ" - విష్ణునికథలయం దాసక్త యగు దానిని; సుశీల; సభర్తృకముగ ఆభర్తతో కూడుకొనునట్లుగా - భర్తతో కూడ; కొని, చనిరి. అలం. పరికరము. = = = 284 తే. ఆవు నవనీసుకుండు వాయసము నంద, రాజకీకంబు పాము సరఘయు నిట్లు ముక్తి కేఁగిన కథ విను భ క్తతతికి, బర్వతా శిలాబ్దసంభవము భవము, 25 టీక. అవసీసురుఁడు = బ్రాహ్మణుఁడు - సుశీల భర్త; భవము పునర్జన్మము; పర్వశాస్త్ర శిలాజ్ఞసంభవము = కొండమీఁది బందణాతిపై తామర మొలంచుట - అసంభవమనుట. ప, అని వెండియు నిందుధరుడు శతానందనందనునితో నిట్లనియె. టీక. ఇందుధరుండు - నెలతాల్పు - శివుఁడు; శతానందనందనునితో క్ - బ్రహ్మపుత్రుఁడగు నారదమునితో, నీ, నీలమో కాలాభ్రజాలమో బాలశైవాలమో యీ సిద్ధవరునిశాంతి కెంపులో పవడంపుగుంపులో యీరెండు సొంపులో యీ మేటిజోగిజడలు హారమో హారినీహారమో భూరికర్పూరమో యీ యాదిపురుషునగవు 286 వజ్రంపుటొఱపులో శశిరేఖ తఱపులో యీవటూత్తమునికోటి తే. లనఁగ శార్జికి నాదిక్కునందు నిలిచి, ప్రేతభూతనిశాచరపీడ లడఁచి క్షేత్రరమణదడుఁడై క్షేత్రపాలుఁ, దుండువిభునాజ్ఞ తలమోచి 'యోమునీంద్ర 1. చ. పక్షలక్ష్మి. ట. వత్సలక్ష్మి.<noinclude><references/></noinclude> p5z72ianxtem616qvefqq0ibk9pgeh9 104 212771 555008 2026-04-28T10:48:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '= చతుశ్వాస స ము = 281 టీక. ఈ సిద్ధవరుని, శాంతి - ఈ గొప్పసిద్ధుం తేజర్సు; నీలమో - ఇంద్ర నీలమో; కాలాత్ర జాలమో - కాలుమబ్బులగుుపో; బాలకై వాలమో = శ్వేతపాచియో; ఈ మేటిలోగిజడలు = ఈ గొప్ప యోగియొ...' 555008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>= చతుశ్వాస స ము = 281 టీక. ఈ సిద్ధవరుని, శాంతి - ఈ గొప్పసిద్ధుం తేజర్సు; నీలమో - ఇంద్ర నీలమో; కాలాత్ర జాలమో - కాలుమబ్బులగుుపో; బాలకై వాలమో = శ్వేతపాచియో; ఈ మేటిలోగిజడలు = ఈ గొప్ప యోగియొక్క జటలు; ఈకందపొంపులో - అరుణకాంతిసౌగనులో; ఈ యాజపుకు చునగవు ఈ పురుషముఖ్యుని నవ్వు; హారి నీహారమో - మనోహరరుగు మంచో; భూరికర్పూరమో కర్పూరపు కుప్పయో; ఈ కబూర్తమునికోలు గొప్ప బ్రహ్మచారి యగు నీశని దంతములు; వజ్రం పుపులో రకల వెలుఁగులో; శశి రేఖకఱపులో = ముదురు చంద్రములో శార్ణికి విష్ణువునకుః నాదిక్కు వందుకో ఆ ఈభాన్యధికము; శేక్రరమణదక్షుఁడై - క్షేత్రమును రక్షించుటకు సమర్థుఁడయి; విభు నాక్షి - ప్రభుడైన విష్ణునికతిని; కలమోచి తలపై ధరించి; క్షేత్రపాలుఁడు - క్షేత్ర పాలకుఁ G డగు కాలభైరవుడు; ఉండు. అలం. క. శిశ్యావచూడు నాజ్ఞా, వాక్యార్థము సేయు భోగివలయు ప్రభావా ధిక్యంబు మీఱి యేరికి, శక్యమె తత్ త్రమునఁ బ్రచాక మొనర్పణ. 298 జీక. శిశ్యావచూడు నాక్షానాక్యార్థము = చిక్కము - ఉట్టి తల పైన గల విష్ణుని యాజ్ఞాప పాలనమును; భోగివలయు ప్రభావాధిశ్యంబుల్ = పాములు కడియములుగాఁ గల కాలభైరవుని గొప్ప ప్రభావమును; విండి ఆ దాటి అతిక్రమించి; కేత్ క్షేత్రమునః: ప్రచారమొనర్సన్ సంచరించు టకు! శక్య మె? = సాధ్యమా ? చ, జడుగుల విష్ణుభక్తి నిరసించు దురాత్తుల మోక్షలక్ష్మి చే పడుటకుఁ గాని హీనులఁ బ్రభావతిరస్కృతలోకపాలుఁ డా బుడిబుడి తాల్పుఁ డందు నొకపూఁటయు నుండఁగనీక త్రోచీ పో 1నడచుఁ గలంచు దెందముల నారట పెట్టు మహోగ్రమూర్తియై. = 289 ము_క్తిసంపదః టీక, చెడుగులు = చెడ్డవారిని; నిరసించు = నింపించునట్టి; మోక్షలక్ష్మీ చేపడుటకుఁగాని హీనులతో" పొంద వలువడని నీచులను; ప్రభావతిరస్కృకలోకపాలుఁడు = గొప్ప తనముచే తిరస్కరించుబడిన దిశ్పాలురు కలవారు; బుడిబుడితాల్పుఁడు - బాలచంద్రుని ధరించిన కాల భైరవుఁడు; అందుకే = ఆ పాండురంగ క్షేత్ర మునందు; పోవరుచుకో ఆ తఱుముకు; కలంచుకొ" ఆ కలఁక పెట్టును; మహోగ్రమూర్తియై = మిక్కిలి భయంకరమైన స్వరహనము కలవాఁడై ; డెండము లక్" = మనస్సులను; ఆరట పెట్టుకో" పరితాప పెట్టును. ఉ, పువ్వును బూఁత పుట్టమును భూషయు దివ్యములై చెలంగ లే జవ్వను ఆర్థిఁ గొల్వ నొక చక్కని భేచరుఁ డొక్కనాఁడు ము న్న వ్వనమాలిహాటక మయావసధోపరి వీథిఁ ద్రిమ్మలు క్రొవ్వెసఁగఁ విమానరుచి కోకనద ప్రియరోచి 'వెచ్చఁగన్, సేవించగా; భేదరుఁడు = 290 టీక. పూఁత=మంచిగందము మొదలగు వానిఁ బూదికొనుట; పుట్టమును = వస్త్రమును; భూష యు" = ఆభరణమును; లేజివ్వసలు = తయావనము గల స్త్రీలు; ఆర్థికా = ప్రీతితో; కొల్వర్ * విద్యాధరుఁడు; అవ్వన...... వీథిక్ ఆ పాండురంగ, భుని బంగారు జీవాలయ మీఁదిమార్గమున; క్రొవ్వు, ఎసఁగఱో గర్వము, అతిశయింపఁగా; విమానరుచి అతఁడున్న విమానపుఁ గాంతి; కోకనద ప్రియరోచి = చంద్రునిశాంతిని; ఎచ్చగ - అతిశయింపఁగాః త్రిమ రు తిరిగెను. ఆలం. ఉపమ. 1. 1. నడుచు. చ. ట, నడచు 2. క. యెచ్చగ చ. చెంచగన్. ట, పంచగర్, పాండురంగ 36<noinclude><references/></noinclude> odiqrv31e08b07h2rb400dr2g8sye08 104 212772 555009 2026-04-28T10:48:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '282 పాండురంగమాహాత్మ్య ము ఉ. ఏధితయౌవనోత్థామతి నెద్దియు నిూఁ దెఱుఁగంగ లేక వి వ్యాధరుఁ డాతఁ డాత్మ రుచి నాకసము గగన ప్రసూన రా జీధరణాభిరామముగఁ జేయుచుఁ ద్రిమ్మరి క్షేత్రపాలుఁ డు...' 555009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>282 పాండురంగమాహాత్మ్య ము ఉ. ఏధితయౌవనోత్థామతి నెద్దియు నిూఁ దెఱుఁగంగ లేక వి వ్యాధరుఁ డాతఁ డాత్మ రుచి నాకసము గగన ప్రసూన రా జీధరణాభిరామముగఁ జేయుచుఁ ద్రిమ్మరి క్షేత్రపాలుఁ డు తొధరసో గ్రమూర్తియయి కోయని యార్చే నభంబుఁ జూచుచున్ 291 టీక, అతఁడు, విద్యాధరుఁడు = ఆ విద్యాధరుఁడు; విధితయౌవనోత్థామతి వృద్ధిపొందిన యాననపదముచే; మీఁద ఎఱుఁగంగ లేక = ముందు సుభవించుదానిని గుర్తెఱఁగఁజాలక; ఆక్షరుచి = తన (దేహ) కాంతిచే; ఆకసము - దేవాలయము మీఁది గగనస్థలమును; కనక రామముగ బంగారుపూవుల సమూహమును (మాలను) ధరించుటను మనోహరనుగునట్లుగ; త్రిమ్మురణ = తిరుగఁగా; క్షేత్రపాలుఁడు = కాలభైరవుఁడు; ఉోధరసోగ్రమూర్తి యము - ఎక్కువైన కోడముచే భయంకరమగు రూపు కలవాఁడై ; నభంబున్ = ఆకాశమురు; చూచుచున్; కోయని; ఆర్చిక్". సీ. కనువిచ్చి చూచుటగాక దిగ్గున లేచె నమితసమాధి స్థితమునికులము [మూఁక గ్రుడ్డులఁ బొదువు మక్కువలు దక్కుట గాక ' పొదలాడెఁ జెట్లపైఁ బులుఁగు పులు మేయు తమకంబు దొలఁగుట గాక విహ్వలబుద్ధియై దాఁటె హరిణకులము ప్రజ కేలం శ్రీ గర్ణరంధ్రములు . * మూయుట గాక పరిశంక నరనుతి ప్రవణమయ్యేం తే. బద్మ నాభగృహోపరిభాగసంచ, రిష్ణుభేచరదర్శనోద్రిక్తహృదయ కాలభైరన భైగవో ద్వేలకంఠ, కుహర నిష్ఠ్యూతరోష, నిర్ఘాన విహృతి, టీక. పద్మనాభ...... విహృతిక పద్మ నాధ్ = విష్ణునియొక్క; గృహ ఆలయము యొక్క; ఉపరిభాగ = మీఁది భాగమున; సంచరిష్టు = తిరుగుచున్న; ఖేచర - విద్యాధరుని; దర్శన ఇ చూచుటచే; ఉద్రి క్తహృదయ - ఉద్దేశము పొందిన మనస్సుగల; కాలభైరవ = కాలభైరవునియొక్క భైరవ భయంకరమై; ఉద్వేల, కంఠకుహర - అతిశయించిన గుహవంటి కంఠమునుండి; నిష్ఠ్యూత పెడ లింపఁబడిన - బయలం చేరిన; రోమనిర్దోషవిహృతిక్ = కోపముతోలగూడిన ధ్వని యొక్క విహారముచే; అమితకులము = సాటిలేని యోగసమాధియందున్న మునుల సమూహము; కనువిచ్చి - కన్ను బిప్పీ; పులంఁగుమూఁళ = పక్షుల సముదాయము; గ్రుడ్డులఁబొదువు రుక్కువలు గ్రుడ్లను పొదుగుట యందలి యిష్టమును; దక్కు గాక జ విడుచుటయేగాక; చెట్లపైన్; పొదలాడెక్ట్" " హరిణకులము లేళ్ల గుంపు; పులుమేయుతమకంబు * గడ్డి మేయుటయందలి ఆస క్తినిః తొలఁగుటగాక = నిడుచుటయేగాక; విహ్వలబుద్ధియై కలఁతపడిన మనస్సుగలదయి; దాఁఔ" = గంత లిడెను. ప్రజ = జనసమూహము; కేల = చేతితో; కవిశంకర్ ఇపిడుగు అను భ్రాంతితో; నరనుతి ప్రవ ణము= అర్జునుని కొనియాడుటయం దాన శ్రమయినది; అయ్యెక్ - పిడుగు పడినపుడు అర్జునుని పది పేళ్ళను భశించినచో ఆ పిడుగు తన పైఁ బడడను నమ్మకము జనులకుఁ గలదనుట. ఆ శ్లోకమిది శ్లో. అర్జునః ఫల్గుణః పార్థః కిరిటీ శ్వేతవాహనః, చీఛత్సు ర్విజయః కృష్ణః సవ్యసాచీ ధనంజయః' ఆలం. ఉదాత్తము, ఉ, మానని కోప మిట్లు మది మల్లఁడి గొల్పఁగ మింటికి మహా - B حتو శ్యేనముపోరె బిట్టెగసీ యెక్క డు నుక్కున నుగ్రవిగ్రహుం డై నెఱితగ్గ నగ్గగనయాయి విమానముఁ ద్రొక్కి భగ్నముం గా నొనరింపుడు" దశ గాయక నాయకుఁ దుర్వి 'గూలీనన్ , " 292 298 1. చ. కాకసమున్. 2. చ ట॥ దిగ్గన. 8. క. స్థిర చ. ట. స్థిత- శ్రీ. చ. బొడముముకు " 3. చ. ట. పొడవాడె. 6. చ. ట. గమకంబు. 7. చ. ట. వికృతి. 8. క. చుచున్. చ. ట. పుడున్, 9.చ. కూలుడున్.<noinclude><references/></noinclude> 7wfxtrzun3t2i7qc9gcizv3j25pik2y 104 212773 555010 2026-04-28T10:48:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము = 288 టీశ, మానని, కోకుము = ఏడుపని కోపము; మరిష్, మల్లడిగొల్పగ = కలం కపఱుపఁగా; మింటికి ఆ ఆకాశము పైకి; మహాత్యేశము పోరిజా - పెద్దవేగవలె; బిట్టు, ఎగసి జేగముగా ఎగిరి; పిర్త...' 555010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము = 288 టీశ, మానని, కోకుము = ఏడుపని కోపము; మరిష్, మల్లడిగొల్పగ = కలం కపఱుపఁగా; మింటికి ఆ ఆకాశము పైకి; మహాత్యేశము పోరిజా - పెద్దవేగవలె; బిట్టు, ఎగసి జేగముగా ఎగిరి; పిర్త క్షేత్రపాలుఁడగు కాల బైకపుఁడు ఎక్కుడురుక్కురల్: ఎక్కువ బలముతో; ఉగ్రనిర హుడై = భయంకరమైన స్వహవము కలవాడై; నెణి, తగ్గ = అందము తగ్గునట్లుగా ఆర్భా టము నశించునట్లుగా; అగ్గగనయాయినిమానము " ఆ విద్యాధికుల విమానమురు; నగ్నముగా, ఒసోంపునుక్ = నళిుపఁజేయః. శ్రీ వశగాయక నాయకుడు = వేపకల పాటఁగాఁడైన గంధర్వుఁడు; ఉర్విన్, కూలిET" = భూమిపై ఉ. కోలు మరింగి మ్రోగి బలుకోఱలు దీటుచు గ్రుడ్లు త్రిప్పుచు ష్వేళ లొనర్చుచు మొగము జేవురు ముద్దవిధంబునన్ మహా భీలముగా:గ వ్యాళవిభు: బెన్బులుఁ గీడ్పినమాడ్కి నీడ్చె న బాతిశు: గాలభైరవుడు పై కుబుసం బొక పోరు వెత్త గళ్. = 294 పెద్ద 2012-0 టీక. కోలుమనంగి ఆ మిక్కిలి విజృంభించి; మ్రోగి - గట్టిగా అఱచి; జలకోఱలు కోఱలు; శ్వేళలు, ఒనర్చుచుక్ సింహనాదము లొనరించుచు; మహాభీలముగా గ భయంకరమైనది కాఁగా; వ్యాళవిభున్ = పెద్ద పామును; పెచ్చులుఁగు = గరుడపక్షి; అబ్బాలికు = ఆ మూర్ఖుని - గంధర్వుని; పై కుసుబాబు - వతో లు; ఒకపోరువు, ఎత్తలగ = ఒక పొర లేదు నట్లుగా ఈడ్చె. ఆలం. ఉపమ. 295 డైరవునిచే క. ఈ వడువున బులిదొడికిన, యావుపసిగ నుసుకు వోక కాసన్నుండౌ నా విద్యాధరు దైరవదేవానృతుఁ గాంచి వాసుదేవుఁడు పల్కున్, క. ఈ పడుపుక = ఈ రీతిని; పులిదొడికిన యావుషసిగళ్" - పులి ఆక్రమించిన ఆవు రీతిని; ('ఆపుషసిగళ్. = గోవుకాఁగా' అని పూర్వటీక.] ఉద్గురువోకకు = ప్రాణము పోవుటకు; = సమీపముగా - సిద్ధముగా - ఉన్న; విద్యాధరు; భైరవ దేవావృతు ఆక్రమించఁబడినవానిని; వాసుదేవుఁడు - శ్రీకృష్ణుఁడు - పాండురంగఁడు. అలు. ఉపమ. శా. నాగాకల్ప ! రియొహో పురే! నీలు విమాన భ్రష్టుఁడై నేలపై నీ గంధర్వుఁడు కూలి దర్పముడివోయె జంపఁగా రాదు; గా ఢాగః కర్మకు డేనీయు" జడుపువాఁడై యుండ సర్థిగా మహా భాగుల్' చంపమి నీ వెఱుంగుదువు; కోపం బాఁపు మీపట్టునన్. 296 టీక, నాగాకల్ప! ఆ పాములు ఆభరణములుగా కల భైరవుఁడా! ఒహో సంబోధనార్ధకము ; పురే ఓచారార్థమున మన ఉపయుక్తము; నిలు | నిలఃపుము - ఆగుము; విమాన శ్రీశుఁడై విమానమునుండి కారినవాఁడై; దర్భము, ఉడిపోయెజ్ = గర్వ మణంచుకో నేరు; గాఢంగ కర్షకుఁడేనియుక్ = గొప్ప అపరాధమును చేసినవాఁడైనను; జడుపువాఁడై భయపడినవాఁడై; ఉండు = ఉండఁగా; ఆర్థికో" ప్రీతితో - దయతో; మహాభాగుల్' ఉత్తములు; చంపవి = చంబ విడుచుట; ఈ పట్టుని ఈ యెడ; కోవవంబు, ఆఁపుము - కోపమును నిలుపుము - విడువుమనుట. L32 క. అని శ్రీపతి యానతి యిచ్చిన “ముందల విడిచె నతని సిధ్ధవిభుఁడు; వారి డును గులగులలై లా వగలిన మై విదలించుకొనుచు లేచెఁ గీదుకుచున్ . 297 1. చ. ట. విధమున, 2.క. వోవకాన. చ. ట, పోకకాడ... 3. క. యవరో, చ, ట మొన, ఉ.క, మండల, చ, ట, ముండల.<noinclude><references/></noinclude> 14j93xn62k5z2tmjnsucqpcftpm8mbv 104 212774 555011 2026-04-28T10:48:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '284 పాండురంగమాహాత్మ్యము = . టీక. శ్రీవతి = విష్ణువు; ఆనతి, యిచ్చిన ఆజ్ఞాపింపఁగా; మండల = ముందు+కలను; వాఁడును, ఆ విద్యాధరుఁడును; గులగులలై = నలిగిపోయి; లావు, ఆగలిన, మైక్ - బలము, నశించిన, ద...' 555011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>284 పాండురంగమాహాత్మ్యము = . టీక. శ్రీవతి = విష్ణువు; ఆనతి, యిచ్చిన ఆజ్ఞాపింపఁగా; మండల = ముందు+కలను; వాఁడును, ఆ విద్యాధరుఁడును; గులగులలై = నలిగిపోయి; లావు, ఆగలిన, మైక్ - బలము, నశించిన, దేహమును ('లావు = బలము; ఆగలిన పెల్లగిలగా - నశించఁగా' అని పూర్వటీక.] కిదుకుచుకో" మూలుగుచు; 'లేచెన్. ఉ, లేచి యతండు గాంచెఁ గదళీమృదులో రుయు గు హసన్ముఖు మేచక మేఘమూర్తి దినమిత్రసమాసమరత్నభూషితుగా లోచనధిక్కృతాంబుజదళు శతకోటి సుధాక రాగ్నిరు గ్వీచిపరంపరోపమనవీనతను ప్రభు యాదవ ప్రభున్, = 298 టీ లేచి; అతడు ఆ విద్యాధరుఁడు; కదళీమృదులో రుయుగు = అరఁటిలో వెలన మృదువులైన తొడలుగలవానిని; 'మేచకమేఘమూర్తిన్ = నీలమేఘుమువంటి దేహము కలవానిని; దిన ... భూషితు = పగలింటి సూర్యునితో సమానమగు (మిట్టమధ్యాహ్నపు సూర్యునివలె ప్రకాశించు) సాటిలేని రత్నాభరణములతో అలంకరించఁబడిన వానిని; లోచనధిక్కృతాంబుజ - కన్నులచే తిరస్కరింపఁబడిన తామరపూవు రేగులు కలవానిని; శక ప్రభు శకకోటిచంద్రు లయొక్కయు, అగ్నులయొక్కయు శాంతుల సమూహముతో సరియగు వింత దేహశాంతులు కలవానిని; యాదవ ప్రభు శ్రీకృష్ణుని; కాంచెన్. అలం. పరికరము, ఉపమ, వ, ఇట్లు సచ్చిదానందకందంబగు నచ్చిందంబుదాల్పు ససల్పాద్భుతరస నిమగ్నుండై కనుంగొనుచు నవతీర్ణ గర్వవిద్యాధరుండై యవ్విద్యాధరుం డిట్లని వితర్కించు, టీక. సచ్చిదానందకందంబు, అగు = సదానందమునకు, చిదానందమునకును మూలమైన; ఆచ్చిందంబుఁబాల్బు ఆ శంఖమును భరించిన శ్రీకృష్ణుని; అనల్పాద్భుతరసనిమగ్నుండై - ఎక్కువైన ఆశ్చర్యమున మునిఁగినవాఁడై - ఎక్కువ ఆశ్చర్యపడినవాఁడై; కనుఁగొనుచుకో" " |చూచుచు; ఆవతీర్ణ గర్వవిద్యాధరుండై దిగిన (నశించిన) గర్వవిద్య కలవాఁడై - నశించిన గర్వము కలవాఁడై; ఆలోచించను. శా. ఈప్పు గ్రామణి యెవ్వఁడొక్కొ! హరి యిట్లొప్పొందె; సందేహ మే లా? పద్మాఝుఁడె యంచు లోఁ దెలిసి 'యో లక్ష్మీళ! యేఁ ద్వన్ని వా సోపర్యభ్ర చరద్విమానగుఁడనై యుండుండి యిక్కయు . EX = 800 పొద గ్రుఁడు గూల్పం క్రొవ్వరిఱిగి కగ్గొంటి సురేశు నినున్, జీక. పుంగ్రా మణి n పురుష శ్రీముఁడు; ఒప్పొంచ్ కన్నడెను; వద్దాముఁడు - కామరల వంటి కన్నులు కల విష్ణుపు; తన్ని వాగుఁడనై = నీ దేవాలయపుమీఁది భాగమున ఆకాశమున తిరుగు సమానమున ఉన్న వాఁడనై; ఉత్పోపోదగ్రుఁడు - గొప్పుకోపముచే భయంకరుఁడైన వాఁడు; Cవ్వు, అడిగి గర్వము నశించి; సురేశు - దేవతల ప్రభువును; కల్గింటిక్ = చూచితిని క. "నిర్మదులకుఁ దోంచిన క్రియ, దుర్మదులకుఁ దోఁడు వీ వెదుట' 'ననుచు మనో మరురవారిఁ బడి మనుజ, ధర్మభటుఁడు తత్పదద్వితీయ కృతమతియై. టీక. నిర్మదులకు" = అహంకారము లేనివారికి; తోఁచిన క్రి యణ్ గన్పడినట్లు; ఈపుణ నీవు; దుర్మదులకున్ దరహంకారులకు; ఎదుట; తోఁడవు - కన్పింపవు; దునోమురు రవాసి మనస్స జెడి (క్రుష్ణం బావిలో) ఊకనిళ్వగోతిలో; పడి - పశ్చాత్తప్తుండై. మనుజధర్మ భటుఁడు . . L = ' 301 ర 1. శ. నిర్మగ్నుండై. చ. ట. నిమగ్నుండై. 2: చ. ట. ట్టంబొంభి. 3.చ. ఆయు. ఈ నిర్మలు. 5. చ, నగుచు, 6. ట. వ్యాప్తి. 7. చ. మానసుఁడై.<noinclude><references/></noinclude> aj85p2ngi02m17exkt5k9hz5i9pb4i1 104 212775 555012 2026-04-28T10:49:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సమా చతుర్థాశ్వాస ము 285 కింకరుఁడు - యుఁడు; కర్పద్వరాయకృశమతియై - ఆ విష్ణుని పాడవ్వయమున స్థిరమైన మనస్సు గలవాఁడై; (ముందుపన్యముతో సమన్వయము.) శ్రద్ధక, 'పాపోహం పాపకోప ప్రవణమతికహం బా...' 555012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సమా చతుర్థాశ్వాస ము 285 కింకరుఁడు - యుఁడు; కర్పద్వరాయకృశమతియై - ఆ విష్ణుని పాడవ్వయమున స్థిరమైన మనస్సు గలవాఁడై; (ముందుపన్యముతో సమన్వయము.) శ్రద్ధక, 'పాపోహం పాపకోప ప్రవణమతికహం బాలిశోఒహం సుధీదు ష్పాపోఒహం దుష్టకష్టప్రకృతికహ మహం పామరాశాస్త్రి; రూపదో హాపచా కార్చుదని హితధియం గ్రోధీనం నూ మన త్వ చ్ఛీపాదాస_క్తియుక్తం శివకర!' యనుచు జిష్ణుః గృష్ణు న్నుతించెన్. 202 టీక. పాసోహం - నేను పాపాత్తు:డరు: ఆహు పాణిపస్త్ర ప్రణమతికి, ఆ నేను చెడ్డ డైన కోకుముగల బుద్ధికలవాఁడను; ఆహు బొలికేక్, జనేరు మూర్ఖుఁడు; అహం సుధీదు (కే,= నేనువిద్వాం సులను పొందరానివాఁడను; దుష్టకష్టప్రకృతి, ఆహం - నేను దుష్టమును కష్టమునైన స్వభావము కలవాఁడకు; ఆహం జ నేను; పామరాత్మా, అస్త్మి ఆ ఆజ్ఞాని నైతిని; కానాధీయం = పెక్కు విధములగు ద్రోహములయు, ఆవిచారములయు అరువములయందు ఆసంఖ్యాకములందు) కలవానిని; ధికం ఉపము కలవానిని; క్వచ్ఛ పాదాస క్తేయుక్తం అనీ శ్రీపాద ములయెడ ఎక్కువ ఇష్టముతో కూడిన వానిని; మాం = నన్ను; అవ - రక్షింపుము; శివకర! = మేలు కలిగించు ప్రభూ! జష్ణు = జయశీలుని; కృష్ణుక్; నుతించెన్ వ, అని మఱియును, చ. యదుకులనాథ! యిప్పు డితఁ డాగ్రహవృత్తి నొనర్చు నిగ్రహం బిదియు ననుగ్ర హంబ యగు, నింద్రియరానికి 'బంటుసేయఁ శ్రీ మదము నణంచి నీయడుగుమానినిగా ననుఁజేనె: గాన; సం పదగల గర్వి నిర్మమునిమాడ్కి నినం గని కొల్వఁజాలు నేకి = 308 804 టీక, ఆగ్రహవృత్తిక్ = కోపముతో; నిగ్రహంబు = శిక్ష; ఇంద్రియరాజిక్క్ = ఇంద్రి యమలగుంపునకు; బంటుచేయు = లొంగునట్లు చేయనట్టి; శ్రీమదమును = సంపవచేతనైన గర్వమును; ఆడించి ఆ నశింపఁ జేసి; నను; నీయడుగు మానిసి గాజ్ - నీ పాదసేవకునిగా; నిర్మమునిమాడ్కి మదుక లేనివానివలె. క, మూఢుఁడ ననుఁ బ్రోవు మహ, ప్రౌఢకు నిఁక జొరక నామతి వెలయుత దయా గాఢత్వాజ్ఞ విమానా, రూఢుడనై జగములం దిరుగువాఁడ హరీ! - = 805 టీక. ఇంకజ్ ; నామతి m నామనస్సు; మహ శ్రీఢకు = పెద్దల నవమానించుటకు; చొఱకణ ప్రవేశించక సిద్ధపడక; దరగాఢత్వాక్షర్ ఎక్కువ దయతోడి నీయాజ్ఞ జీ. చ, సురసదనంబునందయిన క్షోణితలంబునయందునైన భీ కర నిర్ణయంబునందయినఁ గర్మవశంబున నుండు నామదిం బొరయును గాతఁ గాతరసముద్ధరణోచిత కార్యధుర్య! త్వ చ్చరణసరోరుహద్వితీయ సంతతసంస్మరణానుషంగముల్." 306 టీక. సురనదనంబునందుకో" అమరావతియందు; (స్వర్గముడు); భీకరనిర్ణయంబునందు భయమునుగొల్పు నరకమునందు; కాశర ధుర్య! భయపడిన వారిని రక్షించుపనిని పూనుకొను దేవుఁడా! త్వచ్చరణ.... షంగముల్ నీ రెండు పాదపద్మములను ఎల్లపుడును స్మరించుటలతోడి కూడికలు; నామది; పొరయును గాక! పొందునుగాక! 1. చ. జట్టు 2. ట. మహా బ్రీడకు.<noinclude><references/></noinclude> 73yhim5bwxu6h33vt7ig7kb61sx5pr3 104 212776 555013 2026-04-28T10:49:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '286 పాండురంగమాహాత్మ్య మ క. అని వలగొని యాయదునం, దనునిరుపమదివ్య రూపదర్శనమున లోఁ దనియుచుఁ జొక్కుచు మ్రొక్కుచు, జనియె విద్యాధరుండు శతధృతితనయా! టీక. వలగొని = ప్రదక్షిణము చేసి; నిర...' 555013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>286 పాండురంగమాహాత్మ్య మ క. అని వలగొని యాయదునం, దనునిరుపమదివ్య రూపదర్శనమున లోఁ దనియుచుఁ జొక్కుచు మ్రొక్కుచు, జనియె విద్యాధరుండు శతధృతితనయా! టీక. వలగొని = ప్రదక్షిణము చేసి; నిరుపమదివ్యరూపదర్శనమున = సాటిలేని దివ్యరూప మును చూచుటచే; తనియుచుకో | తృప్తిపడుచు; చొక్కుచుకో - పరవశత పొందుచు; చనియె; శతధృతితనయా ! నారదుఁడా! B క. మధుదుథనునాజ్ఞ నేవం, విధమహిమ దలిర్చు క్షేత్ర విభు భైరవదే పు ధరాథో భువనస్వ, ర్గ ధామనుతుఁ గాంచి పిదపఁ గనఁద గుఁ గృష్ణున్, 308 టీక. మధుమధనునాజ్ఞ - మధుపను రాక్షసుని చంపిన విష్ణుని యానతిచే; విషంవిధమహి మక్ = ఇట్టి గొప్పతనముతో; తనర్చు - ప్రకాశించునట్టి; ధరా...... సురు = భూపాతా, స్వర్గలోకములచే కొనియాడఁబడు వానిని శా. సాహిత్యావర కాళీదాస హరిపూజా గౌరవవ్యాస! గం గాహల్లో హల వాగ్విలాస! రిపువర్ణ త్రాసకృతాస! శాం తాహర్షావహదృగ్విలాస! శ్రుతి పద్యాయోజితాభ్యాస! హే మాహర్యోసమధైర్యధుర్యపదవిన్యాసా! విధేయారసా! 309 జీక. సాహిత్యాపరకాళిఙాన ! = సాహిత్యవిద్యయందు రెండవ కాళిదాను అయినవాఁడా !! 58......gs!α - విష్ణుని పూజించు గొప్పతనమున వ్యానుఁడైనవాఁడా! గంగా, లాసగంగా ప్రవాహమునంటి మాటల నేర్పుకలవాఁ డా! దీపు ప్రాస! శత్రు సమూహమునకు భయముగొల్పు ప్రాసము (ఆను ఆయుధము) కలవాఁడా ! శాంశా...... విలాస != స్త్రీలకు సంతోషము కలిగించు చూపులవిలాసము కలవాఁడా! శ్రుతి ఖ్యాస ! = వేదమార్గమున చేయఁబడిన అభ్యాసము కల వాఁడా ! "హీమా...... విద్యాసా ! మేరుపర్వతమఁతో సమానమైన ధైర్యమున అడుగు ఉంచువాఁడా!. పేరుపువంటి ధైర్యము కలవాఁడా! విధేయారసా! విక్రియులైన కుమారులు కలవాఁడా! (ఇనియన్ని యు వేదాద్రి మంత్రికి విశేషణములు) క, షడ్దర్శనపారగ! కవి, రాడ్డత్తాను గ్రహాభిరమ్య! , మదాంధ సింహ మహిత, త్వితికిరణం హృదయధృతహరిచరణా! - 810 టీ. షడ్దర్శనసారగ! = ఆరు దర్శనముల అంతము చూచినవాఁడా వద్దర్శనములను బాగుగ ఎeఱిఁగినవాఁడా ! [సద్దర్శనములు - సాంఖ్యము - యోగము - న్యాయము - వైశేషికము - పూర్వ మీమాంస - ఉత్తరమీమాంస.) కవి... రమ్య ! = కవిరాజులు కీయఁబడిన అనుగ్రహముచే మనోహరుఁ కవులను అనుగ్రహించినవాఁడా ! మదాంధ ..... సింహ! ఆ నుదించిన శత్రువులను వినుఁగులకు సింహమైనవాఁడా! మహిత.... శిరణ ! = అధిక తేజస్సున సూర్యుఁ డైనవాఁడా ! హృదయ...చరణా! = మనస్సులో ఉంచఁబడిన విష్ణు పాదములు కలవాఁణా!. సదా విష్ణుని ధ్యానించువాఁడా ! ఆలం. రూపకము, అనుప్రాసము. డైనహఁడా! . మాలిని, వినయనయసము ద్రా! విస్తృతోల్లాసముద్రా జన తగుణజాలా! శ శత్రు రాణీ ! ధనదవదసమానా! ధన్యధీభాసమానా! ఘనఃపురిన రాగా! కావ్యదత్తానురాగా! 3.5% .<noinclude><references/></noinclude> 01bljr73dsdb9789udlo4erlvtfqr6l 104 212777 555014 2026-04-28T10:49:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చతుర్థాశ్వాసము 287 టీశ. వినయనయసముద్రా ! విజయమునకు, నీతిః సముద్ర మైళహంజా ! విస్తృతోల్లాస ముద్రా ! ఎక్కువైన సంతోషముతో కూడిన జలా! జనులచే కొనియాడుబడిర గుణముల గుంపుకలవాడా ! శత్రు జ...' 555014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చతుర్థాశ్వాసము 287 టీశ. వినయనయసముద్రా ! విజయమునకు, నీతిః సముద్ర మైళహంజా ! విస్తృతోల్లాస ముద్రా ! ఎక్కువైన సంతోషముతో కూడిన జలా! జనులచే కొనియాడుబడిర గుణముల గుంపుకలవాడా ! శత్రు జాలా! శత్రురాజు లకు చేఁవలకు వలయైనవాఁడా ! ధన ధనదనమానా! = ధనమున పజేరునితో సమారుఁడైనవాడా! ధన్యధీ భాసమానా ! గొప్పబుద్ధిచే ప్రశా శించుదున్న జాణా ! మునవపునరాగా ! గొప్ప శరీరమను సూర్యుని వెలుగుకలవాఁణా ! - సూర్యుని తేజస్సువంటి తేజస్సు కలవాడా! కావ్యదత్తాశ్వరా! జకావ్యములయెడ ప్రేమ (ఇష్టము) కలవాడా! అలు. ఆరుప్రానము, కూపకము. గద్యము. ఇది శ్రీమత్పరమపద నాథ నిరవధికకృపావరి పాశపరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవినాథ ప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబగు పరమభాగవత చరిత్రంబునందుఁ జతుర్థాశ్వాసము. టీశ, ప్రధమాశ్వాసాంత గద్యమునకు వలెనే, ఇది శ్రీ గౌళమనగో శ్ర వవిత్ర జులు సూపనామక సీతారామస్వామ్యవధానినుపుత్ర, విద్వజ్జన విధేయ వేంకటరమణనామ ధేయ గ్రథితం జైన పాండురంగ మాహాత్మ్య టీకయందుఁ జతుర్థాశ్వాసము . .<noinclude><references/></noinclude> 9y6te88pv9sk9zm0pr4zmc5orz4jgow 104 212778 555015 2026-04-28T10:50:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ రస్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము పంచమాశ్వాసము | షణ్ముఖ జననీ మహి 6 భాషానిభ నిజవధూశుభ ప్రదలీలా ! భూషితకల్యాణోజ్జ్వల వేషా! రామానుజేంద్ర వేదాద్రీ శా! టీక. శ్రీ... లీలా! - శ్రీషణ్ముఖ...' 555015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>శ్రీ రస్తు పాండురంగమాహాత్మ్యము పంచమాశ్వాసము | షణ్ముఖ జననీ మహి 6 భాషానిభ నిజవధూశుభ ప్రదలీలా ! భూషితకల్యాణోజ్జ్వల వేషా! రామానుజేంద్ర వేదాద్రీ శా! టీక. శ్రీ... లీలా! - శ్రీషణ్ముఖజననీ = పార్వతీదేవితో ను; మహి = భూచేనితోను; భాషా సరస్వతీ దేవితోను; నిభ = సమానమైన; నిజవధూ - ధర్మపత్నికి; శుభప్రదలీలా! మేలొనర్చు విలాసముకలవాఁడా! భూషితవేగా! అలంకరింపఁబడిన చొక్కపు శాంతిగల అలంకారములు (ఆభరణాంబరాదులు) కలవాఁడా! (కల్యాణోజ్జ్వల = చొక్కపు బంగారు చే వెలుఁగునట్టి' అని పూర్వటీశ.] ఆకర్ణింపుము. 8 క, ఆనీ యీ క్రియ నానతి యి, చ్చిన హెచ్చిన సంతసంబు చిత్తముతోడం బెనఁగొన ననిమిషముని యి, ట్లను నజ్జగ దేక నిధికిఁ బ్రాంజలి యగుచున్. టీక. ఆనతియిచ్చిన " = తెలువఁగా; సంతనంబు జనంతో షము; చిత్తముతోడ = మనస్సుతో; పెరఁగొనఁగా జ్" ఒకలిసి పెన వేసికొనఁగా - మనస్సున ఎక్కువ సంతోషము కలుగఁగా; ప్రాంజలి చేతులు జోడించినవాఁడు; అనిమిష ముని : దేవముని - నారదుడు; ఆజ్జగదేకని ప్రపంచములకు ఒక్కటే యొక్క నిధియైనవానికి = శివునికి;- (వరమేశ్వరుని గూర్చి యనుట.) ఇట్లనన్. తే. క్షేత్ర మాహాత్మ్యమును మహాక్షేత్రపాల, దివ్యచరితంబు నందుండు దేవదేవు గుణక లాపంబుఁ బుండరీకునిమహిమయు, నింటి భవబంధములు వీడుకొంటి దేవత = టి. అందుండు ఈ ఆశ్రముననున్న; దేవదేవుగుణకలాపంబు పాండురంగని గొప్పగుణ ములను; భవబంధముల సంసారబంధములనుండి; వీడుశొంటిక్ = విడుపడితిని, (వానిని వినుటచే నాకు పునర్జన్మ రాహిత్య మగునని నారదుఁడు కలఁచె ననుట.] తే. ఎన్ని ద్వారంబు "లయ్యాయియెడ వసించు, ద్వార దేవత లెంద తా స్థలములందుఁ బ్రబలుతో .. త్రాది పుణ్యవైభవము వేర, నొండుగల దేని యానతియిండు మఱియు, * అయ్యాయియెదక్ = ఆ యా ద్వారములదగ్గ 0; ఆ స్థలమునందు ఆ క్షేత్ర మున్న ప్రజలు - పేరుపొందు; క్షేత్రాది క్షేత్రాదికము; ఓండు = 'వేటైనది. 1. చ. నుజయ్య. 2.5. అయ్యయి. 3. చ. శేత్రాని.<noinclude><references/></noinclude> 1edlyx74xppy6ewrwpsi2p9dgmme1wp 104 212779 555016 2026-04-28T10:50:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుంచమాశ్వాసము క. అని నాకదండు ప్రార్థించినఁ బద్మదళాయశానుఁ జిత్తాంభోజం బున నిల్పి యతని: 'బలుకు, మనసిజమర్దనుఁడు మధుర మధురారభటిన్. . 289 6 టీక. మనసేజయున్దుఁడు = మన్మథుని మళ్లించిన...' 555016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కుంచమాశ్వాసము క. అని నాకదండు ప్రార్థించినఁ బద్మదళాయశానుఁ జిత్తాంభోజం బున నిల్పి యతని: 'బలుకు, మనసిజమర్దనుఁడు మధుర మధురారభటిన్. . 289 6 టీక. మనసేజయున్దుఁడు = మన్మథుని మళ్లించిన శివుఁడు; చిత్తాంభోతుబును" | హృదయపద్మ ముక్క పద్మదళాయతాక్ష" " జామనలేకులవలె విశాలములైన కన్నులు కలవానిని - విష్ణువును; నిల్సి ఇ ఉంది; ఒకనిక్ ఆశావమని గూర్చి; మధురమధు రాకకటి = మిక్కిలి మధురమైన గంభీరస్వర ముతో; పలుకుక్. క. సుఖమాలికాతకంగిణి, ఖయై భీరురథి: గూడి చను వెచ్చట స త్సుఖకర మచ్చోటు చతు, ముఖముఖ నుత మా రితీర్థమునునై వెలయున్. 7 టీక. సజాయై = చెలిక త్తెయై - తోకఃగూడిన పై; చతుర్ముఖముఖతము = బ్రహ్మాదులచేఁ కొని యాడఁబడిరది; ఆజితీర్థము = ప్రధానతీర్థము; వెలయుకో ఆ ప్రకాశించుకు. క. పూర్వద్వారం బగునది, దర్వీకర సార్వభౌమ తల్పుఁగ రికిణా సర్వసుకు ర్వార్చితపద, గీక్వంత వసించు నచట: గృష్ణుని యాజ్ఞన్. . = జీక. ఆది = సుఖమాలికాభీమవథుల సంగమస్థలము; సర్వీనగరిథి" = శేషశాయి యగు విష్ణుని నగరికి; పూర్వద్వారులు = తూర్పు వాకిలి; అచటక్ =ఆ నోట; సర్వను కర్వార్చికకడవ = సమస్త దేవతలచేతను నేనించఁబడిన పానములు కలదైన; సీవ్వనిత = సనస్వతీదేవి; వసించున్. క, శ్రీమహితము సిద్ధేశ్వర, నామాంక 'మపంకజలసనాథము లక్ష్మీ కాముకనిహితము ఖచరా, లీమాన్యమునైన శంభులింగముతోడన్, 9 టీక. శ్రీమహితము = పంపకజీ గొప్పది; సిద్ధేశ్వర నామాంకము - సిద్ధేశ్వర మరు "పేరు కలది; ఆపక జలన సౌః మ = బురద లేని (తేట)నీటితో కూడినది; లక్ష్మీకాముకనిహితము - విష్ణువుచే ఏర్పడఁ బడినది; ఖదరాలీ మాన్యమును = దేవతలగుంపునకు గౌరవింపదగినదియును; శంభులింగ ముతోడ = శివలింగముతో; (మీఁదిపద్యముతో సమన్వయము.] అలం. పరికరము. = క, తగు దక్షిణంపువాకిలి, నగధరునగరునకు భీరునందన పొందుం దగిలినయది యచ్చోటన, యగమ్యపుష్పావతీమహానది యనభూ! 10 టీక. నగధరునగరునకు = గోవర్ధనగిరి సత్తిన విష్ణువు క్షేత్ర మునకు; దక్షిణంపువాకిలి; తగు; ఆనఘా! ఆ పాదములు లేని నారదమునీ ! ఆచ్చోటన - ఆ దక్షిణద్వార ప్ర దేశముననే; ఆగమ్య.... నది ఆ సాటిలేని పుష్పావతి యను పేరి యేలు; భీమనందన పొందుకో *** తగిలినయది - పొందినది. భీరురథీనది సంగమమును; క, దానస్నా నాదిహృతా, జ్ఞానానలదాహమైన సంగమతీర్థం బానెలవున విఖ్యాతం, బైనది; సుక లుండుదురు శిలాకృతి నందున్. 11 టీక. దాన...... దాహము - దానము, స్నానము మొదలగువానిచేత నళిందఁ జేయఁబడిన అజ్ఞాన మను అగ్గిమంట; ఆ, సెలవును = అచ్చోటనే; విఖ్యాకంబు, ఐనది ప్రసిద్ధమై యున్నది; అందు; సురలు దేవతలు; శిలాకృతిః = శిలా(విగ్రహ స్వరూపములతో; ఉండుదురు. వ, ఆది భవదీయాశ్రమం బగుట నీ వెఱుంగుడు పదియునుంగాక. . . టీక. భవదీయా శ్రమము = నీ నివాసము - నారదా శ్రీ సుమనుట. 18 1. చ. బలంకన్. 2. క. నత. చ. నుక. 3. చ. తల్పమగతి. ఉ. చ. ముఖంకమయ. 5.చ, ణంబు, 6. చ. నుబొందుం. పాండురంగ 37<noinclude><references/></noinclude> p1r11e02h4ds2vbop49mudfr536cg1q 104 212780 555017 2026-04-28T10:51:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '290 పాండురంగమాహాత్మ్య చ, కలఁ డొకబోయ తన్నికట శానసభూమి; నతండు విల్లున ములు ధరియించి కల్మష సమూహము లెత్తిన మేరుఁబోలె; బే రలుక వహించెనేని హృదయంబు గలంగు 'ధ రాధరస్థలీ నిలవసత్కరీంద్...' 555017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>290 పాండురంగమాహాత్మ్య చ, కలఁ డొకబోయ తన్నికట శానసభూమి; నతండు విల్లున ములు ధరియించి కల్మష సమూహము లెత్తిన మేరుఁబోలె; బే రలుక వహించెనేని హృదయంబు గలంగు 'ధ రాధరస్థలీ నిలవసత్కరీంద్రులకు; నిక్కదు, తక్కుమృగంబు లోర్చునే! 18 టీక. తన్ని కటకాననభూమి" - దాని 'చేరువకున్న ఆడవియందు; కల్మష.. నోట్ - శరీరమును దాల్చిన పాపములు గుంపులవలె; పేరలుక = ఎక్కువ కోపమును; వహించెనేనిన్ = పొందిన యెడల; ధరాధర......శరీంద్రులకు = కొండగుహలయందు నివసించుచున్న వీరుఁగులకును; హృద యఖు; కలంగుళ్ = కలఁతపడును; నిక్కమ = ఇది యథార్థ మే; ఓర్చు నే? సహింపగలవా? (లేవనుట.) ఆలం, ఉపమ, అర్థాపత్తి. చ. అడవికి వేటమై సరిగి యాతఁ డొకానొకనాఁ డొకింతయు మెడ మలఁగింపలేక తన మేపొడ 'లొండును రెండు నేకమై పొడఁగఁకన్ను పడి 'బూడిదపండునుబోలె బూఁదుపా రెడు నొక దుప్పికిం గనియం బ్రేలి భయజ్వరత పచిత్తమే, 14 టీక. మెడ, మలఁగింపలేక = మెడను త్రిప్పలేక; తన, మేసౌడలం = తన శరీరమునిరాలది మచ్చలు; ఏకమై కలసి; పొడమఁగళ్ గోచరము కాఁగా; బీద కన్ను పడి బెదరు చూపులు గలిగి; బూడు పాతెడు - బూజుపట్టిన; దుప్పి కిక్, కవియజ్ 1 దుప్పిని, ఎదుర్కొనఁగా; ప్రేలి - తపించి; భయ జ్వరత ప్తచిత్తయై = (దుస్సి) భయము అను రోగముచే శపింపఁబడిన మనస్సు కలదయి; (ముందున కన్వయము.) . తే. ఆ చమూరువు యూథంబుఁ దోచిపఱ చె, వింట నమిర్చి బోయ వెన్వెంటఁ దఱిమె లోలజిహ్వాకరాళ విశాలముఖత, నోలి భీతేందుమృగ శాబమో యనంగ. 15 టీక. ఆ చమూరుపు = = ఆ దుప్పి; వింటక్, అమ్ము, వీర్చి - ధనుస్సున బాణము సంధించి; బోయ; ఐన్వెంటర్; కఱుము; లోల ...... . ముఖక తీటుచున్న నాలుకలచే భయంకరమైన ముఖము కలుగుటను (రాహువున కనుట); ఓలిక్ క్రమమున; భీలేందునుృగ శాలమో ఆనంగళ్ = భయపడినట్టియు, చంద్రునియం దున్నట్టియు జింకపిల్ల మో అనునట్లు; యూఛంబుఁ ద్రోచి = మండను విడిచి; చనియెన్. అలం. ఉత్ప్రేక్ష.. ఉ. ఆ రురు వీగతిం బఱచి యగ్రమహిం బడి లేచి వెండియు భూరిరయంబునం జనీ వపుర్వ్యథ సంగమతీర్థ తీరవి స్ఫాగలతానీకుంజములు బల్వడి దూఱు నెడంగిరాతుఁడు గ్రూరశిలీముఖంబు దొడి గుండియ గాఁడఁగ నేసి; వేసినన్. ఇ ఆ దుస్బ; ఈగతి . . 16 భీక. ఆ రురుపు ఈరీతిగా; నఱచి = పరుగెత్తి; అగ్రమహిళా - ముందున్న నేలపై; భూరిరయంబునక్ ఎక్కువ వేగమున; నపుర్వ్యథ = శరీరమునందలి బాధచే; సంగమ..... కుంజములు = సంగమతీర్థ మునందలి విశాలములగు తీగలపొదలను; బల్వడి = మిక్కిలి వేగముతో; క్రూరశిలీముఖంబు = వాఁడిబాణమును; తోడి = సంధించి, గుండియ గాడంగ = గుండె లలో నాటుకొనునట్లు; ఏసి కొట్టెను. 1. చ. దడోదర, 2. చ. లొడ్లును. 3. చ. జీత. 4. చ. బూడెదనన్ను. 5. చ. వెన్నంట. రీశ. దఱును. చ, దఱమె. 7. చ. విశాఖ. 8. చ నోవి,<noinclude><references/></noinclude> 6yheuy4slrze8290h4ht39lwha4ofmk 104 212781 555018 2026-04-28T10:51:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము నీ, ఆశరముఖవిధం బా శర మటుదాఁకఁ బవనాభిహతిఁ దూలు బంధుజీవ పువ్వులు కూలించువిధమున నవనవక్షత జబిందువులు దొరఁగఁ జేయుచు వినృతాస్యకీమః ప్రాణానిల ప్రస్థానపటహో గ్రకన...' 555018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము నీ, ఆశరముఖవిధం బా శర మటుదాఁకఁ బవనాభిహతిఁ దూలు బంధుజీవ పువ్వులు కూలించువిధమున నవనవక్షత జబిందువులు దొరఁగఁ జేయుచు వినృతాస్యకీమః ప్రాణానిల ప్రస్థానపటహో గ్రకన మనంగ నా ర్తనాదము గ్రమ్జీ నది యేటి కెలినీటి కెవలున నుతికి దేదీప్యమాన తే, హాటకవిమాన మెక్కి విద్యాధ రెండు : డగుచు లావణ్యపుష్పాస్తు: డగుచు: జంద్ర సాంద్రతనుకాంతి యగుచు సతీంద్ర మహిమ గగనమున కేగె; కొలుమేను కాన బడదు. - = = 291 17 టీక. ఆరముఖనిధంబు = జగ్నిక్వాలతో సమానమైన; పవనాభిహతిన్ = కాలిజిబ్బచే; తూలు= తూలిపోవు ఊగులాడు; బంధుదేవకుంజుబు - మంకెన చెట్లపొద; (కంజము - చెట్టు' అని పూర్వ టీక] కూలించు విధమున - రాల్పుడితిని; నవ... ఫులు - బ్రా.బ్రత్త రక్తపుబిందువులు; తొరఁగఁ జేయుచు " " ప్రవించుచు; వివృతాన్యసీమ" - తెఱకుఁబడిన నోటినుండి; ప్రాణానిల....... రవము, అనంగళ్" = ప్రాణవాయువు బయలుజేఱునప్పటి డప్పుల గొప్పధ్వరులో యునట్లు; ఆర్త నాదము ఏడుపుధ్వని; క్రమ్ముకో వ్యాపించగా; అది ఆ దుప్పి; వీటి తెలిసిటి తెములు నజ్" = నది యొక్క స్వచ్ఛమైన నీటి ప్రవాహమునందు; దేదీప్యమానహాటక విమానము = మిక్కిలి ప్రకాశించు బంగారు విమానమును; విధ్యాధరేంద్రుఁడు - విద్యాధరులను దేవగణమునకు ప్రభువు; లావణ్యపుష్పా = చక్క:దనమున (కళుకున) మన్మథుఁడు; చంద్ర సాంద్ర తను కాంతి - చంద్రు నివలె దట్టమైన దేహప్రకాశముకలవాఁడు; అతీంద్ర మహిమక్ = ఇంద్రుని గొప్పతనమును మీటిన గొప్పతనముతో; గగనమునకు స్వర్గ మునకు; వీఁగెన్; తొలిమే - వెనుకటి (జింక) దేహము. అలం. ఉచమ, శా. చిత్తం బద్భుత మంద సమృగవథాజీవుండు లోలోనఁ ద ద్వృత్తం బలుమాఱు మెచ్చి నిజదుర్వృత్తి విసర్జించుచు దత్త్రాంబువు నాడి శ్రోలి విగి తాతం కాత్తుఁడై శుద్ధి ద ల్కొత్త ముక్తశరీఁడై కనియె దివ్యుల్ మెచ్చ' ముచ్చస్థితిన్. . 18 టీక. ఆమృగవధాజీవుడు :: ఆబోయవాఁడు; చిత్తంబు - మనస్సు; ఆద్భుతము, అందకొ" … ఆశ్చర్యమును పొందఁగా; లోలోన = మనస్సునందే; కద వృత్తంబు = ఆ జరిగినదానినంతటిని - (తాను దానిని చూచి వెంబడించి, కొట్టుగా, అది విద్యాధరుఁడగుట మున్నగు దానిని) ('వృత్తంబు వృత్తిని'అని పూర్వటీక.] నిజదుర్ వృత్తికో - కని చెడ్డవృత్తిని జంతువులను జంపు పనిని; విసర్జించుచుకో"నే విడుచుచు; త తీర్థాంబువులు, అడి ఆ తీర్థపుజలమున స్నానమాడి; గ్రోలి - ఆ నీటిని త్రాగి; విగతాతం కాత్త్యుడై నిర్విచారమైన మనస్సు కలవాఁడై; కళ్కోర్త ఆ ప్రకాశింపఁగా; ముక్త శరీరుఁడై = (విరుపఁబడిన) ముక్తినిపొందిన - దేహముకలవాఁడై; దివ్యుల్ = దేవతలు; ఉచ్చస్థితి= గొప్పస్థితిని; పొందెన్, = క. కావునఁ ద తీర్థంబున, సేవలనఁ బరాసులగు విహీనముతులకు శైవల్య సిద్ధి యగునన, నీవలె సతిశుద్ధమతులు నేటికి నెన్నన్ ! 19 టీక. ఏవలనన్ - ఏవైపునను ఏవిధమున్ననైననుసరే; వరాసులు మరణించినవారు; సహీన మతులకు బుద్ధి లేని వారికిని - మూర్ఖులకును; కైవల్యసిద్ధి మోదసిద్ధి; అగు = కలుగును. అలం. ఆజ్ఞాపత్తి. 1.చ. గూరించు. 2. చ, ట, దొరుగ.<noinclude><references/></noinclude> 5fuwpgyxbtfuzzcu10odi4bql4puq8i 104 212782 555019 2026-04-28T10:51:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 555019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 4bsu7gycf74s1bb8shxurzk4htk18gl 555020 555019 2026-04-28T10:52:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>202 3. పాండురంగనూ హాత్మ్యము • సంధ్యల 1 మూఁట నిచ్చ 'నివాళు లిచ్చుచు బిరుదాంకమాలికల్ పేరుకొనుచు లోచూపు దీవుట నాలోకించి చొక్కుచుఁ బులశాశ్రు గాద్గద్యములఁ బొరయుచు శ్రుతు లెట్టు లట్ల సంస్తుతు లాచరించుచు వీనులఁ దక్క థావితతి వినుచుఁ గరతాళగతులఁ జొక్కటముగా నాడుచు నావేశమూర్ఛల నలఁతఁ గనుచు `తే. విష్ణు సేవింతు రచట నవ్విబుధవల్ల, భోజనంబులు తత్కృపా భాజనంబు లమ్మహా క్రీడనస్థలి నాచరించె, లంఘనా క్రీడనము దొల్లి లచ్చిమగఁడు, = 20 టీక. సంధ్యల, మూటక్=మూఁడు సంధ్యలయందును; నిచ్చ = ఎల్లప్పుడు; నివాళులు = హార తులు; "పేరుకొనుచుకో" = పఠించుచు; లోచూపు ఇజంతర్ దృష్టిని; తిపుట - పూనికతో; చొక్కు చుక్" = పరవశమగుచు; పులకాశ్రు గాద్గద్యములతో - గగుర్పాటు, కన్నీరు. గొంతునుండి మాట రాకుండుటలను; పౌరయుక్" పొందును. శ్రుతులు - 'వేదములు; ఎట్టు = ఎట్లు వర్ణించునో; సంస్తు తులు ఆచరించుచు?" = కొనియాడుచురు; కక్కథానికతి = ఆ విష్ణుని కథలకు; కరతాళగతుల చేతులతో తాళములను వేయుడు - చప్పట్లు చఱచుచు; చొక్కటముగాకో" = చక్కగా; (చొక్క టము = స్వచ్ఛము' అని పూర్వటీక.] ఆవేశమూర్ఛల పరవశత చేతను తెలివికప్పుట చేతను; ఆటఁకళ్", కనుచుకో" : ఆలసట పొందుచు; ఆవ్విబుధ వల్ల భోజనంబులు = ఆదేవశాస్త్రీలు, తత్కృపాభాజనంబులవిం ఆ విష్ణుని దయకు పాత్రము లగువారు; తొల్లి = పూర్వము; లచ్చిమగఁడు = విష్ణువు; అమ్మహా క్రీడన స్ఖలికా " = ఆ గొప్ప యాఁటలాడుచోట; లందునా క్రీడనము - గంతులాఁటను; ఆచరించెక్ ఇచేసెను. మ, విను, ముగా శౌరికి నోడి సంగమమరుద్వి ద్వేషి యెచ్చో”టీకో చని వెండిం జనుదెంచి యచ్చట శిలాసంచ్ఛన్న దేహంబుతో డ నిలాగర్భమునందు డాఁగఁ గని గాఢ క్రోధుఁడై దేవకీ తనయుం డాశిల క్రొచ్చి వైచి 10 మెది వెజ్ దద్దైత్యుఁ జూర్ణంబుగన్, 21 టీక. సంగమమరుద్విద్వేషి - సంగముఁడను రాక్షసుఁడు; వెండిష్ ముల; శిలాసంఛన్న దేహంబుతోడ" = జాతిచే కప్పఁబడిన దేహముతో; ఇలా గర్భమునందు = భూమిలోపలిభాగమునః గాఢథుఁడై = ఎక్కువ కోపము కలవాఁడై; శ్రీచ్చిపై చి = తొలఁచి, పగుల:గొట్టినైచి; తజ్ఞత్యు = ఆ రాక్షసుని; చూర్ణంబుగార్', 'మెది పెజ్ ఆ పిండి యగునట్లుగా నలి పెరు. క. పువ్విలు తుతం డ్రి యచ్చట, మువ్వంక మురువున మురళి, మ్రోయిం చె మనం నవ్విధ 12 ము తదీయపదయుగాంకము 13 దెలుపన్,22 S టీక. పువ్విలుతు తండ్రి - మన్మథునితం డ్రియగు విష్ణువు; మువ్వం కమురువునక్ - త్రిభంగి పద్ధతితో నుండి; శ్రుతులకు౯ =చెవులకు; తదీయపదయుగాంకము = అతని రెండు పాదముల గుఱుతులు. క. మహి సేవంవిధచి త్రా,వహనుగు నద్ద ఉ ణంపు వాకిట మహిమల్ బహువిధముల వినుతింపఁగ, సహిపతియుం జాలఁ డనిన నన్యులవశమే! 28 1. మూఁడు. 2. చ. నివారునిచ్చు. 3. చ. విష్ణునిం. 4. చ. వినుతి. లీ. శ. ర. మిక్కుటము, రీచ, నావేళ. 7. చ. టికిం. 8. చ. బాఢ. 9. చ. సిల, 10. మెద వెన్. 11. శ. బువ్వికులు. చ. ట. శ.ర. ఇశ్వరూ. 12.శ.ర. ముఁద్రదీ॥ 18. చ. చెలఁపున్. 14. చ. మహితున్.<noinclude><references/></noinclude> c2exdckt2flj0lb51wvrb11uqmxumli 104 212783 555021 2026-04-28T10:52:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మంచమాశ్వాసము 298 టీక. మహిత్ " భూమిపై; ఏమఃవిధచి శ్రావహము = ఇట్టి విచిత్రములు గల్గించునది - చిత్ర మంతనుః; బహుముఖములతో - పెక్కు గొంతుల; వినుతింకఁగళ్ - కొనియాడుటకు; జహీపతీయు శేషుఁడు...' 555021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మంచమాశ్వాసము 298 టీక. మహిత్ " భూమిపై; ఏమఃవిధచి శ్రావహము = ఇట్టి విచిత్రములు గల్గించునది - చిత్ర మంతనుః; బహుముఖములతో - పెక్కు గొంతుల; వినుతింకఁగళ్ - కొనియాడుటకు; జహీపతీయు శేషుఁడును; చాలఁడు = శగఁడు; అలవి. అర్థాపత్తి, సీ. తనకటాక్షములు సంతానచింతాకత్న నిర్మాణపరిమాణనిక మన గ దనవిలాసులు మకై ్వరిశంబరని షూదన పాలితపు కళకు తాక యనఁగఁ దన మనస్సరసి సంతత చిదానందపై భవమరాళము కున్ని ప ట్టనంగఁ దన ప్రసాదంబు భక్తవరేణ్య ముగ్ధతి వెళ నోచిత చంద్ర గోళి యనఁగ తే, వెలయు నేదేవి యాడేవి విద్రుమ ద్రు,క ద్రునికి ద్ర తను శాంతిభ ద్ర పరమ మాయ భువ నేశ్వరి 'వసింప మధునిరోధి, థామమునఁ గల్గు పశ్చి ద్వార మదరు, టీక. కకటాక్షములు = కనకడకంటి చూపులు: సంతాననికరము కల్పవృక్షము యొక్కయు, చింతామణి యొక్కయు సృష్టిఱకైన పరమాణుసమూహము: (భువనేశ్వరీదేవి కటా క్షములు కోరిన కోరికల గొనుగునవి యనుట), మద్వకాక = నా శత్రువైన మన్మథుఁడు పాలించుపతాక-బిరుడైన కి; మనస్సరసి - మరస్స రెడి సరస్సు; సంకత. . . . . మరాళమునకు = శాశ్వతమగు చిదానందవిభవము హంసకు; ఉన్కి పట్టు నివాసము; తనప్రసాదంబు = తన యరు గ్రహము; భక్త...... చంద్రగోళి ఉత్తమభక్తుల దుర్గతిని కడిగి వేయుటకుఁ దగిన వెన్నెల (వెన్నెల వలని మంచువలన కడుగఁబడినట్లు ఈ దుర్గవలస దుర్గతులు కడిగి వేయఁబడుననుట.] విద్రుమ కాంతి = పగడపుఁ బెట్టుయొక్క పింగళ వర్ణపు దేహశాంతి కలది; పరమమాయ = మహామా చూస్వరూ షిణి; మధువిరోధి ధామమున" మధురాక్షసునికి శత్రు వగు విష్ణుని నివాసము మున; ఆమరు = వెలయంచుండును. అలు. ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము, ఉదాత్తము. ఉ. పోర్మహిషు" నిజాం ప్రఁగల బొట్టనవేల్తుదో మట్టి పట్టి ము చేర్మిఁ దదంగముక్" 'మెసిపి పెట్టిన నెత్తురు బొట్టుఁబోలె జ్యో తిర్మయ వీక్షణం బలీక దేశమునం గల దుర్గస్వర్గ 20 7 వార్మణిధారి యుత్తరపువాకిట నిల్పినవాఁడు కాపుగాన్, = = . పొండురంగ క్షేత్ర 25 టీక. పోర్ = పోరు - యుద్ధము చేయనట్టి; మహిషున్ = మహిమోనురుని; నిజాంఘిఁగల తన పాదమునందున్న; మట్టి, పట్టి - త్రొక్కిపట్టి; ముక్ తొలుతః పేర్మి ప్రీతితో; తదంగ ముజ్" = ఆ యనురుని దేహమును; మెసిపి = సలిపి; జ్యోతిర్మయ వీక్షణంబు = తేజోమయమగు (అగ్ని రూపనగు) కన్ను; ఆలికదేశమున = కొనటియందు; దుర్గ - కాళిని; స్వర్గదళ్ = మోక్షము నిచ్చుదానిని; కాఁపుగ = రక్షణగా; వార్మణిధారి నీటియందు పుట్టిన కొస్తుభమణిని ధరించిన విష్ణువు; ("వార్మణధారి - కవచనమూహములను ధరించినవాఁడు - విష్ణుఁడు" అని పూర్వటీక.] ఆలం, ఉపదం. = .. క. తరణియు ఖైమియును బర,స్పర ముచ్చటఁ గూడి నిగుడఁ బావనమగు త త్సరిదంబువునం దాడిన,నరునకు నవ్వారి చరణనఖమున వెడలున్. టీక, కరణియఁక్" ఆ ఆ పేరుగల నదియును; . పౌవనమగు = సవిత్రమైన; తత్సరిదంబువునందు - 26 నిగుడ - వ్యాపింపఁగా ప్రవహించఁగా; ఆ నీటిలో; ఆడిన - స్నానముచేసిన; నరు 1. చ. వసించు 2. చ. వాడు. 3. చ. మట్ట. 4. చ. మెదటి, 5.చ. వోలె. 6. క. దేహము. ద. కేశము. 7. క. ఐర్షణ. చ. వార్మణి. 8. 6. ముక్తం చ యంత్త. 2.క. గ్రీన్. చ.గాన్,<noinclude><references/></noinclude> oihj9u8fd9erwd1ymfyti31bsj20nvl 104 212784 555022 2026-04-28T10:52:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '294 పాండురంగమాహాత్మ్యము నకు; ఆవ్వారి * ఆ నదీజలము; చరణనఖనముకుకో కాలిగోటియందు; (అందు స్నానము చేసిన వారు విష్ణువు లగుదురు - అనఁగా వారికి విష్ణుసారూప్యము కలుగుననుట.] క. ఎవ్వఁడు వ్య...' 555022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>294 పాండురంగమాహాత్మ్యము నకు; ఆవ్వారి * ఆ నదీజలము; చరణనఖనముకుకో కాలిగోటియందు; (అందు స్నానము చేసిన వారు విష్ణువు లగుదురు - అనఁగా వారికి విష్ణుసారూప్యము కలుగుననుట.] క. ఎవ్వఁడు వ్యాధిగ్రస్తం, డెవ్వఁడు భయవిహ్వలాత్తుఁ డెర్వం 'డదనుం డవ్వాఁ డచ్చటి దుగ్గం, బువ్వలఁ బూజించి యిష్టభోగము లొందున్, 27 టీక. భయవిహ్వలాత్తుఁడు = భయముచే చలించిన మనస్సు కలవాఁడు; ఇష్టభోగములు। కోరిన సుఖములను. వ, ఇన్నాలుగు సంతర్ద్వారంబు లింక బహిర్ద్వారంబుల ప్రకారం బాకర్ణింపు మని గోకర్ణ కుండలుం డాకర్ణన వశంవదాశయుండగు కు కేశవనసూతి కిట్లనియె. 23 4 టీ. అంతర్ద్వారంబులు = లోపలి ద్వారములు; బహిర్ ద్వారంబులు = బయటి ద్వారమఁటం; గోకర్ణ కుండలుండు = శివుఁడు; ఆకర్ణనవశంవదాశయుందు = వినుటయందు ఆసక్తమగు మనస్సు కల వాఁడు; కుళయాసన నూతికి" = కమలాననుఁడగు బ్రహ్మ కుమారుఁడగు నారదునిఁగూర్చి, సీ. కఱకురక్కసుని నొక్కరుని జక్కఁగఁ ద్రొక్కి భద్ర కాళిక యెందుఁ బ్రస్ఫురించు నిందుండువిధమున నెందు నే వసియింతు నఱ లేక కోటీశ్వ రాహ్వయమునఁ బ్రవహించు నెందు నభ్రంక పోరులఁ బుణ్యజల యను జలధి యోషామతల్లి నతజగత్త్రితయ శ్రీనారాయణీదేవి వర్తించు నెందేని వార్త కాక్కి యట్టి యట్టాలతో రణ హట్టకుట్టి, మస్ఫురద్ధోపురై డూకమణిమ యోరు హర్మ్యరమ్యంబు కరనీ: మరు పురంబు, పశ్చిరుద్వారమగు జగత్పతినగరికి. 29 టీక. కఱకురక్కసునిక్ క్రూరరాక్షసుని; చక్కగ బాగుగా; ప్రస్ఫురించుకో" = ప్రకాశించునో; ఆఱ ఆ . భేదము ('1^ఱఁత' అని పూర్వపుటీక.) అభ్రంకషోరులర్ = ఆకసము నంటు ఎత్తగు తలలతో; జలధియోసామతల్లి - సముద్రమునకు భార్యయగు గొచ్పినది; నతజాతికయ | వంగియున్న (లొంగిన, మూఁడులోకములు-(స్వర్గ, మర్త్య, పాతాళములు కలది; వార్తకు, ఎక్కి ప్రసిద్ధికెక్కి; అట్టాల...... రమ్యంబు=బురుజులు, తోరణములు, అంగడివీధులు, తిన్నెలు, ప్రకాశించు గోపురములు, దడిగోడలయిండ్లు, మణులు తాపిన మేడలు మున్నగు వానిచే చక్కనిది; జగత్పతినగరికి పాండ రంగ క్షేత్ర మునకు, ("విదూశ = లోపల యెముకలు పేర్చి మెత్తినగోడ ' అని పూర్వటీక. ఏడూళ మన డడిగోడ - ఐడూకము దడిగోడల యిల్లు.] తే. క్షోణిఁ గృష్ణానదీతీర శూర్పలా ఖ్య, తీర్థరాజాధి వానినై తీర్థచరణ . థామమణి సౌధదక్షిణద్వార మేను, జాగరూకతఁ బాలింతు యోగినర్య! 30 టీక. తొణికా = భూమికయి; కృష్ణావానీకై - కృష్ణానదీతీరమున నున్న కూర్చల కును ప్రధాన క్షేత్రమున నివసించువాఁడనై; తీర్థచరణధామమణి సౌధదక్షిణద్వారము = తీర్థము పాదమునఁగల విష్ణుని నివానమగు మణి సౌధముయొక్క దక్షిణద్వారమును శా, గర్వోద్రిక్తతరంగ సంఘముల వీకగా బుష్కరిణ్యాపగా వార్వేణుల్ దనయుత్తరంపు దెసఁ బర్వంగా గదాపాణియై సర్వాలంకృతశాలియై వెలయుఁ గంసధ్వంసనాగారరా టూర్వద్వారమునం ద్రివిక్రముఁడు మై పొంగ బ బయోదచ్ఛవిన్. 81 1. క. డధముం। చ, ట, డధనం. 2. చ బూజించు. 3.చ. ట. జక్కగ, 4. చ. ద్రొక్క 5. ఈ ట. యందు. 6. చ. యిటల. 7. చ. పట్ట.<noinclude><references/></noinclude> ouswjgnettpfzgygvs4rl99mzqk6bho 104 212785 555023 2026-04-28T10:52:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము = 295 టీక. గర్వోద్ధి కశరంగసఘములవీఁకళ్ పొంగిపొరలందున్న తరంగముల విజృంభణముచే; పుష్కరిణ్యాసరాజా ర్వేణర్ పుష్కరిణి యరు నదియొక్క నీటి ప్రవాహములు; పర్వంగా, ప్రవృతఃగ...' 555023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము = 295 టీక. గర్వోద్ధి కశరంగసఘములవీఁకళ్ పొంగిపొరలందున్న తరంగముల విజృంభణముచే; పుష్కరిణ్యాసరాజా ర్వేణర్ పుష్కరిణి యరు నదియొక్క నీటి ప్రవాహములు; పర్వంగా, ప్రవృతఃగాః సర్వాలంకృశాశాలియై బాగుగ అలంకరించబడినవాడై; కంస .... ద్వారమునకో ఆ కయుని చంపిన కృష్ణుని గొప్ప సౌధము యొక్క తూర్పు ద్వారముక; మై - దేహము; వయోవచ్ఛనిక్ = నీల మేఘు కాంతితో; వెలయున్. = క. 'ఖకనఖకదళితకక్షః,పరివృఢవతో ఒగుణాంబు పరిచితదీప్తా త్యుకు కేసవదోహదడగు, నవ కేసరి యుత్తకంబున గవని; గాచున్, => . 82 జీక. లక...... కోహరుఁడు - ఖరశఖర = వాణి గోళ్లళే వళిత = చీల్చ:బడిన; కక్షహావృక= రాక్షరరాజైన హిరణ్యకశిపుని యొక్క; వక్షః - తోముకువచి; అరుణాబు న క ద్ర సముచే; పరిచిక - సంబంధముపొందిన; దీప్తాక్యుడు కేకరవోహనుఁడు = ప్రకాశించుచు, మిక్కిలి గొప్పవైన మెడుకల (జూలు) దోహదము (ఎరుపు) కలవాడు; సవకేసరి - నరసింహుడు; ఉత్తముణగగవలి = ఉత్తర ద్వారముడు. క, లో నాలుగు వెళినాలుగు, పైన మహాద్వారభూము లవ్వర్ల శ్రీ నినఁగ నీనగ రాద్ధకు, శ్రీనకరగణితవిభూతిఁ జెందు మునీంద్రా! రాద్ధరు - 33 టీక. అవవర్గ కా= మోక్షసంభవం; ఈనగళ్ = కలుగఁజేయఁగా - ఇచ్చుటకు; ఈ, నగ = ఈ కృష్ణునియొక్క 4 శ్రీనగరగణికవిభూతిక్ = శ్రము యొక్క గొప్ప సంజనకు. వ. అని మఱియు నక్కఱియ వేల్పు నన్పు గుణ ప్రకటనకపరుండై హరుం డిట్లనియె, 344 టీక. కఱియ వేల్పున నల్పగుణ ప్రకటన పరుండై = ఆ కృష్ణుని గొప్పగుణములకు తెల్పుటయం అం ధర్మరాజు తమ్ములతో లూడఁ బాండు గంగ క్ర మునకుఁ బోయినకథ - చ. అభిముఖత త్త్వశాలి సుకృతాధ్యుఁడునా చతురాస్యమానస ప్రభవుడు శిష్యసంఘము లపారము గొల్వఁగఁ దొల్లి యొక్క నాం డిభపురనాథుఁ గౌరవకు లేశ్వరు ధర్మజుఁ గానఁబోవ భూ విభుఁ డతఁ డాతనిం దెలిచె వేయివిధంబుల సాధుపూజలన్. 35 టీశ. ఆముఖతత్త్వశాలి = అవగాహితమగు భగవత్తత్త్వము కలవాఁడు; సుకృశాథ్యుఁడు = గొప్ప పుణ్యాత్తుఁడు; చతురాస్య మానస ప్రభవుఁడు - బ్రహ్మ మానసపుత్రుఁడైన సనందనుఁడు; ఆపా రములు = అంకము లేనివి; ఇధపురనాథక్ - హస్తినాపురాధిపతిని; భూవిభుడు, అతడు - ఆరాజు- ధర్మజుఁడు; ఆకవిశో" = మునిని; సాధుపూజలర్ ఇలెస్సగా నుండు పూజలచే - మర్యాదలచే; తెలదెజి కృప్తివఱదను. 36 క, ఆహితాహిత కారణవి, గ్రహులును సదనుగ్రహ ప్రగల్బులు నగు నా గహనగృహవాసదర్యా, మహితతపోధనుల సంగమము పొగడొందేవ్. టీక. ఆహితాహిత కారణని గ్రహులును - రాజుపక్షమున) శత్రువులకు ఆహితమునొనరించు టకుడైన విరోధముకలవారు, (మునిభక్షమున) హితము కానిదానికి (చెడ్డదానికి) ఆహితము జొనర్చు 1. క. శర. చ. ట. ఖర, 2 చ దలచె. 3. చ. దుష్ప్రహులు. 4 చ. నగరా. =<noinclude><references/></noinclude> 8yieuehw0in2unmm8holefemoa534kv 104 212786 555024 2026-04-28T10:52:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '296 పాండురంగమాహాత్మ్యము టకునైన దేహము కలవారు; (ఆనిష్టములకు నశింపజేయ నవశకం చీర వాడరుట.) నవకు గ్ర హ ప్ర గల్బులు = (రాజుపక్షమున - ) మంచివారిని విటయుకు ప్రతిధకలవారు, (మునిపక్షమున) గొప...' 555024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>296 పాండురంగమాహాత్మ్యము టకునైన దేహము కలవారు; (ఆనిష్టములకు నశింపజేయ నవశకం చీర వాడరుట.) నవకు గ్ర హ ప్ర గల్బులు = (రాజుపక్షమున - ) మంచివారిని విటయుకు ప్రతిధకలవారు, (మునిపక్షమున) గొప్ప ఆరు గ్రహము (దయ) నందు ప్రతిభకలవారు; గహనసంగమము - గహరము నివాసముగా గల ముని యొక్కయు, గృహము నివాసము గాఁ గలిగి తపస్సు చేయు (రాజయోగి) రాజుయొక్కయు కలిసికొనుట పొగడొండ" = కీర్తిచఁబడెను. ఆలు, శ్లేష, గ్రామము. ఉ. తములుఁ దాను నప్పుడు పృథా ప్రథమాత్మజుఁ దంతరంగము గ్రమీనశోకవహ్నిహతిఁ గందుచుఁ గేలు మొగిడ్చి బ్రహ్మచి మునఁ గల్గు సంయమివతంసముఁ బల్కు ఖరాంశు తాపత _ప్తమ్మకు తేనియం జిరుకు తములఁబోల సబాష్ప నేత్రముల్. 87 టీక. వృథాప్రధమాక్ష్మణుఁడు = కుంతి పెద్దకొడుకు - ధర్మరాజు; అంతరంగము = = మనస్సురు; క్రమ్మిన = వ్యాపించిన; శోకవహ్నిగతి శోకాగ్ని యొక్క దెబ్బవే; కందుచుకో తపించుచు; కేలం, మొగిడ్చి ఆ చేతులు జోడించి; నబాష్ప నేత్రముర్ = నీళ్లతో నిండియున్న కన్నులు; ఖరు శుకాపత స్తము = సూర్యుని వేఁడిమిచే వాడినది; ఆగు = అయిన; తేనియం, జిసుకు తేనెను స్రవించుచున్న; తమ్ములతో = పద్మములనుః పోలక్ = పోలఁగా; బ్రహ్మచి త్తమ్మనఁగల్లు = బ్రహ్మ మనస్సునుండి పుట్టిన; మయమివతంసము " మురి శ్రీ మునిఁగూర్చి - బ్రహ్మమానసపుత్రుఁడగు సనం 3 దనునిగూర్చి, అలం, ఉపదు. " 88 క, ఏ భీరుపనై వేఁడెద, నోభద్ర ప్రదః ప్రసాద మొసఁగుము నాకుకో" మీ భావంబునఁ బొడమని, దీ భువనత్రయమునందు నింతయుఁ గలదే! టీక. భీరువనైm భయస్వభావుఁడనయి; భ ద్ర వ ద ! = శుభములోనఁ గూర్చువాఁడా! ఇంక యుక్" ఆ కొంచెమును - అణుమాత్రమును శా, చింతాకంతయు వెన్కందియ్యక కురుక్షేత్రంబునన్ బాపసం క్రాంతస్వాంతుఁడనై సుహృత్సుతపితృభా త్రాదులం జంపి య త్యంత ద్రోహ మొనర్చియుం దిరిగెదన్ బ్రాణంబుతో మత్సముం డంత ర్వాణివతంస! యెవ్వఁడు గలం డాహా! వితర్కింపఁగన్. 89 టీక. పాకు, స్వాంతుఁడనై = పాపముచే ఆశ్రమింపఁబడిన మనస్సు కలవాఁదపై; మక్స ముండు = నావంటివాఁడు; అంతర్వాణివతంస ! = జ్ఞాని శ్రీష్టు!!! క, వంగడపు వెదురుఁ గోడపు, టింగలమున నేర్చి కనిన యీసిరి నిందా సంగతిఁ బొగచూరెను; ద, ద్భంగురమౌక్తికము; దీనఁ బసిమియుఁ గల దేకి 40 = జీక. వంగడపువెదురు - వంశము అను వెదురునః; కోపపుటింగలమునకో" కోపాగ్ని చే వీర్చి = కాల్చి; కసిన = సంపాదించిన; ఈ సిరి = ఈ రాజ్యసంపద- రాజ్యలక్ష్మీ; నిందాసంగ తి * నిందయొక్క సంపర్కముచే; తద్భంగురమూ క్తికము = భంగశీలమైన ఆ వెదురులోని ముక్యము; పొగ చూరెను = మలినమయ్యెను; దీపక్ ఈ ముత్తియమువలన; సపీమియం = కాంతియు; అలం. రూపకము, 1. చ. ట, నూరిన 2. చ. దీని.<noinclude><references/></noinclude> cnvlg8fedzegtxwcvhoq9804dci002e 104 212787 555025 2026-04-28T10:53:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము మ, అసిధారా దళితాత్మ బంధుభుజమధ్య స్వైరనిక్య ద్వస మసపై పుట్టిన యిమ్మహాదురితమున్ 'మన్వెట్టియున్ 'వాజిమే ధసమిజ్ఞానలభూతిచే నునిమియున్ దప్పింపలేనైతి; నీ శస ఒప్ప...' 555025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము మ, అసిధారా దళితాత్మ బంధుభుజమధ్య స్వైరనిక్య ద్వస మసపై పుట్టిన యిమ్మహాదురితమున్ 'మన్వెట్టియున్ 'వాజిమే ధసమిజ్ఞానలభూతిచే నునిమియున్ దప్పింపలేనైతి; నీ శస ఒప్పాటఁ దొలంగు! సెట్టు లగు గల్యాణకల్యాత్తుఁడన్ ! = - 297 41 టీక. కసి......నల్ జి జారడికత్తిరే సంహరింపఁబడిన స్వీయ బంధువుల భుజమధ్యమున కుడి స్వేచ్ఛగాఁ ( పెల్లుగా) కారుచున్న ద్రవూపమైన క్రొవ్వుజీత; మనదై = దులినమై ముఱికియై; ఇమ్మసోదరిశమున్ = ఈ గొప్ప పాపముకు; మన్వెట్టి యుక్ భూమిని దానము చేసియును; వాటి మేధరమిద్ధానలకూలిజీక్" = ఆశ్వమేధయాగసమయమున ప్రజ్వలించు నగ్ని యొక్క సంపదవేతను గొప్ప ఆశ్వమేధయాగము నొనర్చియు; ఉసిమియఁన్ = తుంచియును; తప్పింపలేనైతి = పోగొట్టు కాలనైతిని. ఏజైన వస్తువుయొక్క ముటికి పోవుటకు దున్ను పెట్టియు, బూడిన పెట్టియు తోముట సహ జము; అట్లు తోమిశయెడల ఆ మంఱికి పోవును. కాని యీ పాప మను ముండికి ఎట్లు చేసినను పోలేదు. [మన్వెట్టుట = కున్ను పెట్టుట భూమి దానము చేయటము; భూతి l సంజన, బూడిదయం ] [పూర్వటీకలో 'అసిధారావధీతే' అను పాఠము గ్రహింపఁబడి 'వధిక - చంపబడిన' అను సర్థము ఈయబడినది.) ఈళనటు = ఈ పాపము, ఈ మంటికి; (పూర్వటీకలో 'పాపము' అనిమాత్ర మున్నది; ] ఎప్పాట = దేనికలన - వీరీతిని; తొలుగుకా? - నశించును? కల్యాణకల్యాతుఁడు = శుభములచే ఒప్పువాఁడను; ఎట్టులగుదుకా? అలం. రూపకము, శ్లేష - క. కర్మము కర్త్యాంతరహృ, త్కర్మక మగువాని: బూనఁ గానము; నిరయాం తక్మజ్ఞనాభిముఖు నీ, దుర్మదుఁ బడనీక నిలువు ద్రుహిణ ప్రభవా! 42 టీక. కర్ణాంతరహృక్కర్మకము, అగు = వేరొక చెడ్డ జన) కర్మమును నశింప జేయ నట్టి కనిశలది; ఆగును దానిక్"=ఆగునట్టి కర్మనాశకమగు; కర్మముజ పనిని; పూసజ్, కౌనము=పూనుటకు చూడ లేకున్నాము; నిరయాంశర్మజ్ఞవాభిముఖు నరకమునందు మునులగుటకు సిద్ధముగా ఉన్న వానిని; దుర్మదు = దురహం'గారిని; పడనీక - నరకమున బడనీయక; నిలుపుము ఆ నిలువఁ బెట్టుము - ఉద్ధ రింపుము. (పడనున్న వానిని పడకుండ నిలుపుట మేలని భావము.] ద్రుహణ ప్రభావా! : కుమారుఁడా! క. మావంటివారలకుఁ బా, పావిలదృక్కులకు ధర్మ మారయని యస ద్భావులకు భవాదృశులగు, శ్రీవైష్ణవవరు లె దిక్కు చిత్పూర్ణ మతీ! . 48 టీక, పాపానిలదృక్కులకు - పాపముచేత కలఁగిన చూపుకలవారికి; ఆపద్భావులకు "ఇనదభి ప్రాయము లేనివారికి; శ్రీ వైష్ణవవరులే = ఉత్తములగు విష్ణుభక్తులే; దిక్కు శరణం; చిత్పూర్ణమతీ ! - జ్ఞానముచే నిండిన బుద్ధికలవాఁడా! సీ, అని యుధిష్ఠిరుఁడు పల్కిన సనందనుఁ డాత్మ నలరి యిట్లను నమ్మహాత్తుతోడ 'నీపాల శాంబరీగోపాలుడు గలాఁడు పరమవైష్ణవధర్మ పరత మెలఁగు నీమోముఁ గనుఁగొన్న నిఖిలాఘములు వోవు నెగఁ యడఁగుతూ బలీల హరి యను గంగ కడ్డమే! కలుపుపుటిసుక చేఁ గట్టిన యసదు కట్ట 1. క. పధికా. శ. ర. దళితా. 2. శ. ర. ధ్వనిన్. 3. క. మన్సెట్టి. చ. శ.ర. మన్వెట్టి 4.చ. వాసి. 7. ఈ పొల. 5. క. లంఁబోవు, చ. లువోవు. 6.క. తూలిక. చ. తూనిక. ట, మాలిక. 7.క. గట్టి, చ. కట్ట. పాండురంగ 38<noinclude><references/></noinclude> 3dwqvuz8w76yv1f2u3c3hiesc3xgkjd 104 212788 555026 2026-04-28T10:53:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '298 = పాండురంగమాహాత్మ్యము - తే, దురితరాశి మునింగి శ్రీవరుని భటుఁడు, తోయపద్మదళచ్ఛాయఁ బూయఁబడఁడు రేయుఁబగలు వృథా చింతనేయనీవు, ప్రాకృతుండవె?భూలోక పాఠవినుత 44 టీక. నీపాలతో - నీచక్ష మ...' 555026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>298 = పాండురంగమాహాత్మ్యము - తే, దురితరాశి మునింగి శ్రీవరుని భటుఁడు, తోయపద్మదళచ్ఛాయఁ బూయఁబడఁడు రేయుఁబగలు వృథా చింతనేయనీవు, ప్రాకృతుండవె?భూలోక పాఠవినుత 44 టీక. నీపాలతో - నీచక్ష మున; శాంబరీ గోపాలుఁడు మాయగొల్లఁడు - గోపాలుఁడుగా అవతరించిన విష్ణువు; శలాఁడు = ఉన్నాఁడు; పరమవైష్ణవధర్మ పరతః = ఉత్తములగు విష్ణుభక్తుల యాచారములయెడ నాసక్తితో; మెలఁగు = సంచరించుచున్న; నిఖిలానములు = సమస్త పాపములును; సెగదాఁకి ఆ అగ్నిని తాఁకి; అడఁగు ఆ నశించునట్టి - మాడిపోవునట్టి; తూనిగలలీలతో తూ సింగల (పకంగముల) వలె; 'పతంగవద్వహ్నిముఖం వివిధః' అని కుమారసంభవమున కాళిదాసు. ('కూలికల లీల దూదియేకుల విధమున' అని పూర్వటీక.] కలుప, పుటిసుక చేత్తో" = పాపము ఆను ఇసుకతో ఆపదుకట్ట = చిన్న ఆనకట్ట; తోయపద్మదళచ్ఛాయక్ - నీటిలోనున్న తామరాపరీతిని; వృథాచింత = పనికిమాలిన విచారము; ప్రాకృతుందని? ఆ మూడుఁడవా? భూలోక పాకవిమత! = భూలోకమునకు ఇంద్రుఁడైనవాఁడా! - ధర్మరాజా! ఆలం. ఉపమ, రూపకము. . ఉ. కర్తవు గావు హర్తవునుగా వభిరక్షిని గావు నీవు స త్కీర్తి ధురీణ! యింతకును గృష్ణుఁడె మూలము గాన పుణ్యవి స్ఫూర్తియుఁ బాపవైకృతముఁ బూరుషుఁ బొందుని? యస్వతంత్రత వర్తిలుచున్ని ఒడ్డునకు వచ్చునే పాకగుణాగుణావలుల్. టీక. క ర్తపు = సృష్టిక ర్తపు - చేయువాఁడవు; హర్తవు = నశింపఁజేయువాఁడవు; అభిరక్షి. రక్షించువాఁడవు; నత్కీ ధురీణ! = గొప్పకీర్షికలవాడా! పుణ్యవి స్ఫూర్తియు పుణ్యముల ప్రకాశమును; పాపవైకృతముతో" - పాపముల వికారముకు : ఆస్వతంత్రకళా స్వాతంత్ర్యము లేకుండునట్లు; వర్తిలుచున్కి = ప్రవర్తించుచుండుటచే; పూరుషుని = మనుష్యని; పొందు (పుణ్య పాదములు కర్ణానుసారములనియు, పురుషుఁడు నిమిత్తమాత్రుఁడనియు భావము.] పాకగుణాగణా పుల్ = వంట యొక్క మంచిచెడ్డలు - రుచులు: క్రైడ్డునకు అలకకు; వచ్చుని రావుగదా! ఆలం, దృష్టాంతము. = క. పరులకతంబున నేనియు, హరి నొకమరి దలఁడు భద్రమగు ఖలులకుఁ; ద న్ని రతస్మరణాచరణ, స్ఫురణాఢ్యులు నిత్యపదవిఁ బొందుట యరుదే టీక, ఖలులకుజ్" = దురాత్ములకు; పరులక తంబున నేరియం" = శత్రువుల కారణము చేతనై నను; తన్ని రతస్మరణా చరణన్ఫురణాఢ్యులు అతనిని ఎల్లపుడును స్మరించుటచే సంపన్నులగువారు - ఎల్లపుడును భగవంతుని, స్మరించువారు; నిశ్యపదవిక్" -"మోక్షమును; అరుదే! ఆశ్చర్యమా!-కష్టమా ! అలం. అర్థాపత్తి, `తే. 'ధారుణీవల్లభులకం’బఁ దక్కు చోట, నశ్వమేధంబు నిష్ఫలంబగు విధమున నర్థవంతంబు గాదు సత్యాకళత్ర, రసేవ కిలఁ బూని నేయు పాచితముళతము,47 టీ, కక్కుచోట ఆ మిగిలినయెడ; సాచితముశకము - నూ ప్రాయశ్చిత్తములు; అర్థ వంతంబు - ప్రయోజనకారి - ఉపయుక్తమైనది. ఆలం. ఉపమ. క. భాతృవధపితృవథాదుల, పాతకములు రావు విష్ణుపదభక్తులకు"; దై తేయసూను లిరువురు, నేతద్వ్యవహారసాము లిఛపురనాథా! 48 1. చ. ట. పాకవిరురి ! . పాలవిన్నాక. 2. చ. ఇండి. 3. చ. భరణా, 4. క.ర, ధారణీ, 5.శ.ర. సేవకుల,<noinclude><references/></noinclude> n4jfjoogp6tz7plrcx164ftb7pe6r1z 104 212789 555027 2026-04-28T10:53:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 999 టీక, ఐకపురనాథా! = హ స్త్రీపుర ప్రభుకకు ధర్మజా! జై లేయూరులు = రాషససమారులు. ప్రహ్లాద, విభీషణులు; ఏకట్ వ్యవహారసావులు - ఇట్టిపనికి సాక్షిభూతులు. విభీషణుడు ప్రాతృపథ...' 555027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 999 టీక, ఐకపురనాథా! = హ స్త్రీపుర ప్రభుకకు ధర్మజా! జై లేయూరులు = రాషససమారులు. ప్రహ్లాద, విభీషణులు; ఏకట్ వ్యవహారసావులు - ఇట్టిపనికి సాక్షిభూతులు. విభీషణుడు ప్రాతృపథ మునపను, శ్రహ్లాదుఁడు పితృవనమునకురు పావులు.) ళా. ఆ కంసారి ప్రశంస నీమది సుదీర్ణా "ష్కృతిం దాల్పఁ బె కంపించి తొలుగుఁగాక, నిను చేయన్నేర్చునే పాతకా నీకంబుల్? నవి:గప్పు చీకటుల నెంవేఁ గంటిమే! వింటిమే? క్షాకాంతాధిక! లోకంగ్రహమనీషం జేసి తీ ప్రశ్న ముస్. టీక. ఉజ్ఞావిష్కృతితో ఆ మిక్కిలి బెల్లడియగునట్లుగా; = 43 రకానీ కంబంర్కముల గుంపులు; పెల్లు ఎక్కువగా; ఆకరిగించి ఆ వణకిపోయి; ఈ ప్రశ్నము = ఇట్లు నన్ను వృచ్ఛ జీయుటకు; లోకనం గ్రహమనీషన్" జనులం కరించు మార్గము అకరు కోరిక'లో; చేసితికోసిలివి. ఆలం, కృష్టాంతము. => 50 క. ఆటులేనియుఁ జెప్పెన నీ, పొటిపాటి తలపోతలెల్లఁ బోవనకువు; మా కట ముడుగు; నెమ్మనము నెక్కటిగా నొనరించి గట్టిగా విను మధిసా! టీక. అటులేనియుజ్" = అట్లయినయెడల - లోకసంగ్రహార్థ మడిగినయెడల నీపొటిపాటికల పోఁతలు - నీచిన్న చిన్న ఆలోచనలం కొంచెపుటాలోచనలను; పోవనడువుము । పోఁగొట్టుము; శల:తపాటును; ఉడుగము = విడువుము; ఒక్కటిగాకొ - చలనము లేక' - స్థిరముగా సీ. తల పించు నేదేవుతనువునం దఖిలాండములు పయోనిధిభంగ విలసనముల నే దేవుమహిమకు నింతయు 'దంతి ప్రపదలగ్న తదితర పదసమాన మేదేవు నిజమాయ నెవ్వాఁడు గడచన నేరండు తన మేనినీడఁ బోలె నేదేవుఁ డింతకు నింతయై యంతకు నంతయై గుఱిలేక మతిశయిల్లు తే, నా జగత్కర్త దుష్టసంహరణబుద్ధి, విట్టలుందన ధర నుద్భవించి, క్షేత్ర పాలుఁడును బుండరీశుండుబలసితోలువ నుండు తీర్థంబునకు నేఁగు ముదయ కాండు, టీక. ఏదేవుతరువునందు = ఏ విష్ణుని శరీరములో; అఖిలాండములు = సమస్తలోకములు; వయోనిధిధంగవిలసనములన్ = సముద్రములోని అలల సొంపురు; కలఁపించుకో - కలఃపునకు తెచ్చునో, (లోకము లతని కుషలో సముద్రమున అలలు ఉన్నట్లుండుననుట.] మహినుకుకో " గొప్పతనము నకు, దంతి ప్రవది లగ్న తదితరపదసమానము - ఏనుఁగు అడుగులో ఆణఁగియుండు తక్కినవాని ఆదు గులతో సమాననునునో; (వీనుఁగు ఆడును జాడలో కక్కిన జీవులయడుగుజాడలిముడునట్లు -విష్ణుని మహిమ తక్కిన 'దేవతలమహిమను మిక్కిలిగా అతిక్రమించునని భావము. నిజమాయక్ సొంతమైన మాయరు; కదసన నేరఁడు = మీఱజాలఁడో - [ ప్రతివ్యక్తియం తన తన నీడను విడువనిరీతిని, విష్ణుమాయకుడు · లొంగియుందుననియు, దానిని కప్పించుకొనఁజాలఁడనియుకు భావము] ఇంతకునింతయై స్వల్పము కంటె స్వల్పమై; అంతకునంతయై = గొప్పదానికంటె గొప్పవాడై; గుఱిలేక - మీ అమీణి; అతి శయిల్లు = ప్రకాశించునో ('ఆణో రణీయాజ్, మహతో మహీయాజ్' అని ఉపనిషదుక్తి] క్షేత్రపాలుండు = క్షేత్ర పాలుఁడగు భైరవుఁడును; బలసి పరివేష్టించి చుట్టుకొని; ఉండు; తీర్థంబునకు; ఉదయకాంక్ష జ్" - అభ్యుదయము కొఱకైన కోరికతో; విఁగుము. (ఉదయ కాంక్ష గౌరవాభిలాష చేత' అని పూర్వటీక] అలం. ఉపమ, ఉదాత్తము, 1. 1. దంతీంద్ర. చంద్ర. 2. క. పోలె, చ ట ఁజోలె . - 5. -<noinclude><references/></noinclude> r5s34h3fqrp9e4g3osdujohpv55vhwd 104 212790 555028 2026-04-28T10:53:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '800 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. వీఁగి మహానది వారిం, దోగి హరిం గొలుపు; నిఖిలదురిత శ్రేణుల్ కాఁగిన యిను మామిద మని, మూఁగికొనిన మళ్లీ కాసమూహంబు లగున్, 52 టీక, మహానది వారిక్ = మినీటిలో; తోఁ...' 555028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>800 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. వీఁగి మహానది వారిం, దోగి హరిం గొలుపు; నిఖిలదురిత శ్రేణుల్ కాఁగిన యిను మామిద మని, మూఁగికొనిన మళ్లీ కాసమూహంబు లగున్, 52 టీక, మహానది వారిక్ = మినీటిలో; తోఁగి . = మునిఁగి; కొలుపు = సేవింపుము; నిఖిలదురిక శ్రీణుల్ = సమ ర్తపాపసమూహములు; అమిషమని = మాంసమును భ్రాంతితో; మషీ శాసమూహంబులు ఈఁగలగుంపులు; అగున్. అలం. నిదర్శన. తే. బ్రాహణునిఁ దల్లిఁ దండ్రిని భ్రాత దాత గురుజనంబుల హింసించు క్రూరుఁడైన నిశీధుపానాభిరతుఁడు దుశ్శీలుఁడై నఁ 'బాండురంగాధిపతీఁ గాంచి పరము నొందు. = = టీశ. బ్రా " = సోదరుని; దాక" - ఇచ్చువానిని; శ్రీధుపానాభిరతుఁడు = మద్యపానమున ఆసక్తికలవాడు; పరము పరమపదమును క. నావిని ధౌమ్యాదిమహీ, దైవతములుఁ దముగ మియుఁ దను గొలుసఁగ శో కానహమతి భవద గ్రజు, దీవనగొని చనియె నయ్యుధిష్ఠిరుఁ డెలమిన్. 54 టీక. ధౌమ్యాది హీవై పఠములు - ధౌమ్యుఁడు మున్నగు బ్రాహ్మణులు; కమ్మగమి - సోదర సమూహము, శోశావహమతి విచారముతోఁ గూడిన మనస్సుకల నాఁడై ; భపద జాదీవననీ అన్న యగు సనందనుని యాశీస్సు; ఎలమిక్ = ప్రీతితో. ఉ, ఆ కుముదా స్తవంశ విభుఁ డంతఁ గనుంగొనియె వసుంధరా నాకము నాకుపాఠశుక నాసళం కాదిక సమని స్తుత శ్లోకము శోకకర్దమవిశోషణలోక హిత ప్రభాసము త్సేకముఁ దానవహ్ని జలశీకర సేకముఁ చౌండరీకమున్ . టీక. కుముదా స్తవంశ విభుఁడు=చంద్ర వంశపురాజు; వసుంధరా నాకముక్" = భూలోక స్వర్గ మును; నాకుపాక. . . ... శ్లోకము = వాల్మీకి, శుకనాసుఁడు, శుకుఁడు మున్నగు మునులచే కొనియాడఁబడిన గొప్పకీర్తి కలదానిని; శోక...... త్సేకము = విచార మను బురదను ఎండించునట్టి సూర్య కాంతి (ఎండ)చేత హెచ్చైనదానిని; శాప సేకమున్ = తాపాగ్నిని చల్లార్చుటకు చల్లని నీటితుంపరులఁ జల్లుట యగుదానిని; పౌండరీశము"; కనుంగొనియెన్. అలం. పరికరము, రూపకము. లయగ్రాహి, కంబువు సరాళచికురంబులుఁ గటీకృతక రాంబురుహయుగ్మ మళికాంబకము నగ్న త్వంబుఁ బసి రొప్పు వెదురుం బెరుగు నుడ్డపొడ లం బదములం బలుకుచుం బొదలు మువ్వల్ జంబుఫలజిద్రు చిధరంబు మక రాకృతిఁ గ రం బమరుఁ గుండలములుం బరఁగఁ బంచా బ్దంబులఁ దలిర్చు నిసువుం బతి భజించెఁ ద్రిజ గంబులకు రోహణనగంబగు నగణ్యున్. 56 1. చ.గిన హరి. 2. ఈ. హింసించి, చ, ట, హింసించు. 3. చ. సీదు. 4. క. పాండు' 5. చ, బలండు,<noinclude><references/></noinclude> sxseh4tc80zmcnvsadvgduj52d4keq2 104 212791 555029 2026-04-28T10:53:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము " 301 టీ.కంబువు శంఖము; ఆరాశచికురంబులు దట్టపుకల వెండ్రుకలు, కటీ...... యుగముల మొలపై ఉంచుకొనిన వేండు చేతులుకు; అళి కాంలుకము - నొసటి కన్ను; నగ్నత్వంబు దిగంబరత్వమఁను; జౌ" =...' 555029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము " 301 టీ.కంబువు శంఖము; ఆరాశచికురంబులు దట్టపుకల వెండ్రుకలు, కటీ...... యుగముల మొలపై ఉంచుకొనిన వేండు చేతులుకు; అళి కాంలుకము - నొసటి కన్ను; నగ్నత్వంబు దిగంబరత్వమఁను; జౌ" = ఆలదఃనరు; రోపు = త్రోలు; వెదుకుకో; ఉడ్డ = నాలుగు; పొడలు(?) పలుకుదు!" = స్వలిచేయుదు; పొవలు - ప్రకాశించునట్టి; జంబుఫుజి ద్రు చిధరంబు = నేరేడువుడు కాంతిని జయించు గొప్ప శాంతియును; మకరాకృతికా = మొసలిరూపుతో; కరంబు, ఆమరు మిక్కిలి ఒకినమైయున్న; నరఃగం - విప్పగా - ప్రకాశింకఃగాః పంచాబ్దంబులతో విజేర్ణయీడులో; కరువున్ = బిడ్డరు; రోహణరగంబు, ఆరు రశ్న పర్వతమైన; ఆగణ్యు లెక్కిన సాధ్యము కానివానిని; కతి జ రాజు - యుధిష్ఠిరుడు; భజించె. ఆలు. స్వభావోక్తి, ఉ = క. పుష్కరిణిః దీర్థమాడియుఁ, బుష్క కదళనయనుమూర్తిఁ బూజించియు నా విష్కృతశుభోన్నతియు గతి, నిష్కల్మషమతియు నియ్యె నృపతి మునిపతీ! 57 టీ. పుష్కరిణికా = కటాకమునందు - తీర్థమున; తీర్థకూడియు స్నానము చేసియు; పుష్కర, ..... మూర్తిక్ - తామర రేకులవంటి కన్నులు కల శ్రీకృష్ణుని; ఆవిష్కృతకు భోన్నతి యు = ప్రకటింపఁబడిన (వెలువరింపఁబడిన) గొప్ప శుభములు కలవాఁడును. టీక. 53 క. దానంబునఁ చితృగురుసఖి, దానంబున నైన కీడుఁ దలఁగి హరికృష్ణా దానంబు 'నం దె: గురుపతి, దానం బున పద్భవంబు దానికిఁ గలదే పితృదానంబునక్, విని ఆ తండ్రులయు, గురువులయం, మిత్రులయు చంపు = పాపము; తలఁగి = తొలఁగించి - పోఁగొట్టి; కురుపతి = ధర్మజుండు; హరికృపా : విష్ణుని దయను స్వీకరించుటను; దానక్ = అందువలన; పునరుద్భవంబు = పునర్జన్మ ము; దానికి = దానము చేయువానికి, కలడే ॥ లేదు. ఆలం. అనుప్రాసము. తే. ఆ యతీంద్రుండు ఋత్విజుఁ డయ్యె; వేది,యయ్యె శ్రీపౌండరీక మహాస్థలంబు పశువులు విశ్వసించి భక్తిచరువు, పాండురంగాగ్నిలో వేలు పాండవునకు. టీశ. పాపపశువులకొ" = పాపములను పశువులను; విశసించి - నఱికి; భక్తిచరువు = భక్తి యను హోమార్థనుగు నన్నమును; పాండురంగాగ్ని లోకో = పాండురంగఁడను అగ్నిలో; వేల్పు. హోమము చేయునట్టి; పొందవునకు = ధర్మరాజునకు; ఆ యతీంద్రుండు = ఆ సనందన మహా ముని; ఋత్విజుఁడు = యాగము చేయించువాఁడు; వేది యజ్ఞ ముచేయు స్థలము. అలం, రూపకము. వ, ఇవ్విధంబున నవ్విధువంశనతంసంబు కంసమర్దన సాక్షాత్కారదర్శనంబు నిజదురిత కర్మ-నంబు నాపాదించుటఁ గృతార్థుండై పౌండరీకవాస్తవ్యులగు పుండరీకాది విద్వత్పుండరీకంబుల నొండొండఁ గీర్తించుచుం 'బ్రవర్తించి కతిపయది సప్రచా రుండై యచ్చటనుండి నిజానుజద్విజసనాథంబుగా గజపురంబునకుం జను దెంచి సుఖంబుండె నట్లగుటంజేసి. 60 టీక- నిధువంశవకంసంబు = చంద్ర వంశమున శ్రేష్ఠుఁడగు ధర్మ రాజు; నిజదురితకర్మ నంబనల్" తన పాపముల నాశనమును; ఆపాదించుట = కలుగఁజేయుటచే; విద్వత్పుండరీకంబుల = ఉత్తమ విద్వాంసులను; కలిభయనివన ప్ర చారుండై - కొన్ని రోజులు మెలఁగినవాఁడై - నివసించినవాఁడై ; నిజానుజద్విజననాథంబుగాక్ = తన సోదరులతోను, బ్రాహ్మణులతోను కూడుకొని; గఃపురంబునకు హస్తినాపురమునకు. 1. చ. సెండె. 2. చ. నందా, 3. శ. బ్రవర్తిక, చ బ్రవర్తించి.<noinclude><references/></noinclude> c7fj44or0jouzvtmj2hegym5d0hg0lj 104 212792 555030 2026-04-28T10:53:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '302 పాండురంగమాహాత్య్య ము క, 'ఆదియె మహాఫలమని తన, హృదయంబునఁ బౌండరీక మెర్వఁ డెఱుఁగఁ డా మెదుక చను 'నిదియ ముక్తి, ప్రద మని పరతీర్థమునకు బహునీగమనిధీ! 61 - టీక. మహాఫలము = గొప్పఫలమైనది; మెద...' 555030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>302 పాండురంగమాహాత్య్య ము క, 'ఆదియె మహాఫలమని తన, హృదయంబునఁ బౌండరీక మెర్వఁ డెఱుఁగఁ డా మెదుక చను 'నిదియ ముక్తి, ప్రద మని పరతీర్థమునకు బహునీగమనిధీ! 61 - టీక. మహాఫలము = గొప్పఫలమైనది; మెదుక = తెలివిమాలినవాఁడు మూర్ఖుఁడు; వెఱతీర్థ మునకు" = వేరొక పుణ్యస్థలమునకు; బహుని గమనిధీ! = పెక్కు శాస్త్రముల నెఱింగిన నాదరమునీ!' క, వాలిన దప్పి నియఙ్ఞుర రకూలంబున ముయ్యి ద్రవ్వు కుమతి గలిగినవా శ్రీలలనావిభుఁ డుండని, నేలయు క్షేత్రమని యరుగు నీచుఁడు గలుగున్, 62 టీక. వాలినదప్పిక్ = అతిశయించిన దప్పికతో ; వియ జ్ఞరకులంబున = గంగానదియొడ్డున; కుమతి = చెడ్డబుద్ధికలవాఁడు - నీచుఁడు; శ్రీలలనావిభుఁడు = సిరిమగఁడగు విష్ణువు. చ, మసనమునందునైనఁ బురమార్గమునం బడియైన నింటనై న సకలగర్హి తస్థలమునం బ్లవగేహమునందునైన నా కసను న నీట నేలపయిఁ గంకటివిఁదనునైన మానవుం డసువులఁ బాసి నిష్కలుష్యుడై హరి దానగు నమ్మహాస్థలిన్ . టీక. మసనమునందు నైనక్ - శ్మశానమందైనను; సకలగర్హి శస్థలమునన్ అందరి చేతను నిందించఁబడిన చోటనైనను; ఫ్లవగేహమునందు - మాలవాని యింటియందు; కంఠటిమీఁదను ముంచము సైని; నిష్క లంషుఁడై - పాపములు లేనివాఁడై; కాక్=ఆ మరణించిన వాఁడు. క. విను పతితుఁ డైనఁగానీ, చని తక్షేత్రంబునందుఁ జోనోచి పున ర్జననంబు గనఁడు గావున, జనులకు నా స్థలమునందుఁ జనుఁ దను వూడ్వన్, 64 టీక. పతితుఁడు = చెడిపోయినవాఁడు; దానోపి - మరణించి; కనువు - దేహము; ఊద్వన్, చనుకో = విడువఁదగును. ఉ, అద్రిభృదుత్తరాశ శతహ సమితావని నున్న వాఁడు బో ధిద్రుమమూర్తియై నృహరి తీర్థనివాసులఁ గాఁచు పూన్కి, నో భద్ర విచార! యా భువనభర్తకు నుత్తరభాగ మూఁది య ముద్ర సుభోన్నతి వెలయుఁ గుండలతీర్థము తీర్థరాజమై, 65 టీక. అద్రిధృదు త్తరాశజ్" = గోవర్ధనధారి యగు కృష్ణునకు ఉత్తరపుదిక్కున; బోధిద్రుమ は మూ ర్తియై = రావిచెట్టు రూపు కలవాఁడై; ఊఁది - అంటి; అక్షద్ర సుభోన్నతిక్ తక్కువకాని మేలి సుఖములతో; క, విందుఁ దన తొడుగు మణిమయ, కుండలయుగ మదట దాఁచెఁ గొండ గొడుగుగా నుండు నతఁ డనఁగఁ దద్గుణ, కుండల పరిపూర్ణ కర్ణకుహరుఁడ నగుచున్. 66 జీక. కనతొడుగు = తాను ధరించుచున్న; కొండ... నతఁడు = గోవర్ధనగిరిని గొడుగుగా ఎత్తిపట్టిన కృష్ణుఁడు; రద్దుణకుహరుఁడను, అగుచుకో - ఆ విష్ణుని గుణము లను కుండలములచే నిండిన చెపులు కలవాఁడ, నగుచు; విందు = వినుచుందును. 1.శ.ర. ఆదియ. 2. చ. మెదక. 3.క. నిదియు, ఈ.ట. నిద్రియ. 4.శ.ర. నెం. 7. ఛ యెఱుఁగు। 4,1. గోపి, చ, ట, నోచి,<noinclude><references/></noinclude> 4c1o569y8sn1u7wrnmw5vtmn57jyzuw 104 212793 555031 2026-04-28T10:54:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 808 సీ. ఆ కుండలాఖ్యతీర్థాంబుధాకల నాడి నవ కేసరి భజించు నరుఁడు రాజు సూయఫలం బొందుఁ జూవె! యా వేలుపు టేలికఁ జుట్టిరా 'నేను చేతు ల వెడల్పు నేల వాలాయంబుగాఁ గస వూడ్చి యల్...' 555031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 808 సీ. ఆ కుండలాఖ్యతీర్థాంబుధాకల నాడి నవ కేసరి భజించు నరుఁడు రాజు సూయఫలం బొందుఁ జూవె! యా వేలుపు టేలికఁ జుట్టిరా 'నేను చేతు ల వెడల్పు నేల వాలాయంబుగాఁ గస వూడ్చి యల్కి భజించుచున్న జనుల చేతఁ బూజలు గొను పూతనా భూత నారీహర్త బహుజన శ్రేణులందు తే. వారు ముక్తులు ధర జీవవంతులయ్య, వారి పితరులు తృప్తులై వఱలువారు; వారు చరియి:చుమన్న యువ్వకయ తెల్ల, దీవి; వాకలపలుకులు దేవకథలు. 67 = టీక. ఒందుఁజూ జి! ఆ పొందురు సుమీ! వేలుపుటేలికళా దేవతావిధుని - నరసింహుని; నాలాయ బుగా " ఆ నికుఠరముగాః పూతనాధూర కారీహర్త = పూకన యు రాక్షస స్త్రీని చూపిన కృష్ణుఁడు; వారు ఆ ఆట్లు సేవించువారు; ఉక్వరయ - స్థలంటే; తెల్లదీవి = శ్వేతద్వీపము. తే. ఆ నృకేసరి భజియింతు రమకకన్య, లెన్నం బెక్కండ్రు హావతు లిచ్చి యిచ్చి వారిఁ గొల్వక గర్వించువారు క్షేత్ర, మండలయిన సుఖస్థితి నుండ లేదు. టీక. అనురకస్యలు = దేవకన్యకలు, ఉ. ఆ నరసింహు మ్రోల మృతులై కులతోటి సమన్వితంబుగా మానవులూర్థ్వలోక సుఖమగ్నతఁ జోకుడు రెల్ల కాలమున్; దానికిఁ గప్పయైన ప్రయుత ప్రియపుత్రుఁడె సాక్షి; యచ్చట గానీ తెఱంగులు మెలఁగు కష్టమతుల్ నిరయైకసుగతుల్. 63 69 టీ. కులకోటిసమన్వితంబుగాజ్ లెక్క లేని వంశములతోఁ గూడుకొనునట్లుగా; ఊర్ధ్వ లోకసుఖమున్నత " = స్వర్ణోకసుఖములందు మురుగుటచే; చొక్కుదురు = పరపకు లగుదురు. ప్రయుతుని కుమారుఁడగు ఆయంతుఁడు; కాని తెఱుగుల దారులకు; నిరయైకసంగతుల్ - నరకమునే పొందువారు (అగుదురని భానము.) ఉ. పంకజపత్ర నేత్రునకుఁ బశ్చిమదిక్కున నుండు నానమ త్పంకరుహాసనాద్యమరపాల మలోలము పద్మతీర్థ మో పంకవిదూర! కేలఁగల పద్మము నచ్చట దాఁచినాఁడు చ క్రాంకుఁడు మున్ ద్రి దంష్ట్ర మనుజాళననాశన హేతుకంబు గాన్. " చెడ్డ 50 టీక. వంశజపత్ర నేత్రునకు = తామర రేకులవంటి కన్నులు కల కృష్ణునకు; అనమత్... ... పాలము = నమ్రులగు బ్రహ్మాదిదేవతలచే సేవింపఁబడునది; ఆలోలము = చలనము (కదలిక) లేనిది; త్రిదంష్ట్ర... నాళశంబుగాన్ = త్రిదుష్ప్రుఁడను పేరిటి రాక్షసుని నాశమునకు హేతువగునట్లుగా. క. ఆ తీర్థతనువునకుల,క్ష్మీ తరుణీవల్లభుండు జీవము వృజనో పేతుఁడు ననవధి సవనో, ద్భూత ఫలం బందు నందు బొంది నిడిచినన్. 71 టీక, ఆ తీర్థతనువునకు తీర్థరూపముగనున్న దేవుని శరీరమునకు; జీవము ప్రాణము; వృజనోపేతుఁడును = పాదములతో కూడుకొన్న నాఁడుకు; అందుకో అచ్చోట; బొంది = శరీర మును; ఆనవధినవనోద్భూతఫలంబు = హద్దులేని యాగముల ఫలమును; అందుకో - పొందును. - 1, చ. భుజించు, 2. క. గర్వి. చ. ట. గప్ప, 16. యయత. 3, క. గన్: చ. గాన్,<noinclude><references/></noinclude> 4986lpovgrbg6fijohxyyh4jx0nnhmp 104 212794 555032 2026-04-28T10:54:19Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '804 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ. పాపదు రావరూపనుగు పద్మ సమాహ్వయతీర్థమౌళినీ రే పురుషుండు స్త్రీలు నొకయించుక యెన్నఁడునేని వానికి- బాపము లభ్రపుష్పములు; బంధనముల్ శశశాబశృంగముల్ , తాప...' 555032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>804 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ. పాపదు రావరూపనుగు పద్మ సమాహ్వయతీర్థమౌళినీ రే పురుషుండు స్త్రీలు నొకయించుక యెన్నఁడునేని వానికి- బాపము లభ్రపుష్పములు; బంధనముల్ శశశాబశృంగముల్ , తాపనికారముల్ మరుజలంబులు పుట్టువు లక్ష్మీ తైలముల్. - 72 టీక. పాపదురావరూపము - పాపాత్తులచే పొందరాని రూపుకలది; ఎన్నఁదు నేనిక్ ఎకు డైనను; ఆర్ద్రపుష్పములు గగనకుసుమములు లేనివనుట; శళశాబళ్ళంగముల్ = కుందేటి పిల్ల కొమ్ములు (లేనివి). దురుజలుబులు = మరుభూమిలోని నీళ్లు (లేనిని) అశ్మ తైలముల్ 20 జాతిలోని నూనెలు. (లేనివి.) ఆలం. నిదర్శన. -అథి సుశర్తో పాఖ్యానము-పద తీర్థ ప్రభావము క. ఒకఁడు సుశరాఖ్యుఁడు ఘా,తుకుఁడు గలఁడు; కల్లుద్రాగు; దునుము ధరామ ర్త్యకులుల; నఱ దలచు; గురు, నక్కుఁ గనకము దొంగిలుం దినము నజపుత్రా! 73 టీక- సుళరాఖ్యుఁడు = సుశర్మ యను పేరు కలవాఁడు; ఘాతుకుఁడు - క్రూరుఁడు; ధరా మర్త్యకులుల = బ్రాహ్మణులను; దునుము. చంపును; అM m ద్రోహము (కీడు). క. ఆ వృషలీపతి యావ, జీవంబుఁ గ సంతనంతఁ జేసిన నానాం హోవిసరంబులు పటమునఁ, గోవలు వడ వ్రాసి చిత్రగుప్తుఁడు దాంచెన్. 74 టీక. సృషలీపతి - శూద్ర స్త్రీభర్త - శూద్రుడు; అంతనంతో - శ్రీమక్రమమునః నానాట . హో వివరంబులు పెక్కులైన పాపముల గుంపులు; చిత్రగుప్తుఁడు - యమునిలేకరి; పటమునక్ , గుడ్డకాగితముయిని ; కోవలంచపడ = పూస గుచ్చినట్లు - పంక్తులు తీర్చి; [కోవలు - దొంతులు' అని పూర్వటీక.] శా, ఆ నీచం డొకనాఁడు వాఁడిని జకుర్వ్యా ఛాన్వితుండై వెనుం గానం దెర్వులు గట్టి యేఁగు ప్రజలం 'గట్టిడియై దోఁచి నీ రాను రోయుచు నుండే దప్పిగొని మధ్యాహ్నాత పాపాతజ గ్లానీం దత్సమయా ర్త కాసరముఁ బోలంజాలి 3నల్దిక్కులన్. 76 టీక, వాఁడిమికొ" = శౌర్యముతో; చతుర్వేదాన్వితుండై = నల్గురు 'జీఁటకాంద్రతో (అనుచరులతో) కూడినవాఁడై; పెనుం గానక్ = పెద్ద యడవిలో; తెర్వులుకట్టి ఆ దారులు అడ్డ ఏఁగు = ప్రయాణము చేయుచున్న; కట్టిండియై - క్రూరుఁడై - నిర్దయుఁడై; నీరాన; మధ్యాహ్నాతపాపాతజిగాని = మండుటెండ పైఁ బడుటవలనఁ గల్గిన బడలిక వలన; తత్సముయార్త కానరముకొ" ఐ ఆట్టి మండుటెండలో బాధపడు దున్నపోతును ; పోలంజాలి - పోలఁగలిగి; ఆసక్ = త్రాగుటకు; నీరు; రోయుచునుండె - వెదకుచుండెను. ఆ.అంతఁ బద్మతీర్థుఁట వాఁడు గని యందుఁ, జెమట వాయ మునిఁగి విములవారి గ్రోలి రావి మొదలఁ గూర్చుండి యొకయింత, నిలిచి యింటి కరిగె వలయురీతి. టీక. విమల వారికి" - : నిర్మలోదకమును; రావి మొదలు - క్షేత్రములోని రావిచెట్టు నీడను; నలయం; రీతిజ్ఇచ్చవచ్చునట్లు. .శ. ఆ విషము మేన నూని త, దావిర్భవదఘచయంబు సరుగఁగ రాచె బోవక నలసంక్రాంతము, హావిషధరవిషము కలిలయము చేయు క్రియస్. 77 .1. చ. గట్టాడి, ట. గప్పిండి 2. చ. డప్పి. 3. చ. యాదిక్కునన్, 1<noinclude><references/></noinclude> 1afcvc3tg5gcfz2tt10yufbl3v7mwxa 104 212795 555033 2026-04-28T10:54:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 't కంచమాశ్వాసః స ము 805 టీక. ఔషము నీరు; రదావిర్భవవఘచయబుక్ ఇనాడు చేసిన పాపముల సమూహమును; కరం గంగī = కరగిపోవునట్లు; పోవక విడువన; కల విషము = నలునియును ప్రవేశించిన కర్కోటకుని విషము; కలి...' 555033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>t కంచమాశ్వాసః స ము 805 టీక. ఔషము నీరు; రదావిర్భవవఘచయబుక్ ఇనాడు చేసిన పాపముల సమూహమును; కరం గంగī = కరగిపోవునట్లు; పోవక విడువన; కల విషము = నలునియును ప్రవేశించిన కర్కోటకుని విషము; కలిలయంబుకు నలునియందని కలిని నశింప జేయుటను ఆలం, ఉపమ, ఆ, అంతఁ గొంతశాల మరుగంగ మృత్యుగో, వరత నున్న యా సుశక్ష్మకడకు లిఖితతత్క్మ రాఘు లిపియైన పటముఁ జెప్పించి చిత్రగుప్తుఁ డెంచి చూచి. 78 టీ.. మృత్యు, చకకక్", ఉన్న = చచ్చుటకు పొంగిన - మరణించిన; లిఖిరలిపి వ్రాయబడిన వానిచే నుకక్తచే) చేయబడిన పాపముల లిసి కలసి; కుటమున్ - గుడ్డ కాగితమును. క. దురితశతకోటులం వృక్షవ మొకటియుఁ గాన లేక కంపవికృతిభం గురతాయుతు:కై జముకడ, కరిగి 14గం బలుకు నతఁడు ప్రాంజలి యగుచున్, టేక, దునికళశకోటులందుకో == మందలకోట్ల (లెక్కలేని) పాపములందు; - యంఁతుః కై = గొంతులోని స్వరహీనకాయుక్తుఁడై గన్గవస్వరము కలవాడై; ప్రాంజలి జోడించినవాడు - నమస్కరించినజాఁడు; జముకడకు - యమునియొద్దకు. ఒక్క వ్రాసితి మును పటమునయందు సుశర్మ పాపముల్; లెక్క యెఱుంగ రాదు లవ లేశము; 'వానికి నట్టి వ్రాతము. దక్కజ మిప్పు డొక్కటియు నక్షకరూపము లేదు దేవ! నే: డక్కడితంబు గట్టి యిడికట్టుల యున్నది కప్పుడేఱుచున్ . . శంక...... = చేతులు 30 టీక. డక్కఁగī = స్థిరమగునట్లు; ['అనుభవమునకుఁ దగినట్లు' అని పూర్వటీక.] అక్క జను ఆశ్చర్యము; అక్కడిశంబు = ఆ గుడ్డకాశికము; కప్పుదోచుకో - నలుపురుగు తేఱుచు; గట్టియిడి నట్టుల రంగుపూఁతపూసినట్లు శ్రీ త్తదానియట్లు. ఆ తలతాంతమైన యారామమునుబోలె, విగతతార మైన విన్నుఁబోలె గళితవర్ణమైన డితంబు; దీనికి, మీరె తెలియవలయుఁ గారణంబు,' 8L టీక. హకలతాంతము = నశించిన పువ్వులు గలది; ఆరామము తోఁట; విగత తారము = మించిన చుక్కలు కలది; నిన్ను - ఆకాశము; గళితవర్ణము - జారిన - నశించిన అక్షరములు కలది; కడిశంబు ఆ గుడ్డకాశికము. తెలియవలయుక్ ఊహింపవలెను. అలం. మాలోపము. . 1 82 - క. అని పల్కు సమహామతిఁ, గని జముఁ డిట్లనియె 'నీదు విలియ నీ వ్రా సిన లిపి యున్నదో లేదో, కనుఁగొను మీసారి లెస్సఁగా గణకవరా!' టీశ. మహామతిక్" = గొప్పబుద్ధి కలవానిని - చిత్రగుప్తుని; నీదుకవిలియజ్" - నీకడికమున - నీగుడ్డకాశికపు లెక్కలపు స్తకమున; లెన్సగార్" - బాగుగా; గణకవరా ! = గొప్ప లేకర్ ! ఆ, ఆనుడు నట్లకాక యని చిత్రగుప్తుండు, దండధరునియాజ్ఞ వెండి నేఁగి పటము ప్రతిపుటంబుఁ బరికించి యందు వీక్షించెఁ జక్రపాణి చేతి వ్రాత, 88 టీక. దండధరునియాజ్ఞ : యమునియుత్తరువుచే; వెండితో జ తిరిగి; చక్రపాణిచేతి ప్రాథ" - విష్ణుని స్వహస్తలేఖనమును; వీక్షించిన్. 1.చ. కరం. 2. చ. దక్కలు. 3. క. దానిని, శ.. పాండురంగ 39 సూర్యా వానికి.<noinclude><references/></noinclude> 44rr29f8l5xgpe0puh2c1lg077a3x1l 104 212796 555034 2026-04-28T10:54:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '806 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ. ఈతఁడు పద్మతీర్థమున కేఁగి యొకానొకనాఁడు తత్పయో ధౌతనిజాంగుఁడై చనుకతంబున విప్ర వథాదిపాతక వ్రాతముఁ దొంటిపుట్టువులఁ బ్రాప్తములైన యఘంబులు" మరు ద్ధూత...' 555034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>806 పాండురంగమాహాత్మ్యము ఉ. ఈతఁడు పద్మతీర్థమున కేఁగి యొకానొకనాఁడు తత్పయో ధౌతనిజాంగుఁడై చనుకతంబున విప్ర వథాదిపాతక వ్రాతముఁ దొంటిపుట్టువులఁ బ్రాప్తములైన యఘంబులు" మరు ద్ధూతఘనాఘనావలులతో సరియై సరిపోయె నన్నియున్, 84 టీక. తత్పయో దౌతనిజాంగుఁడై = ఆ తీర్థపునీటిచే కడుగఁబడిన దేహము కలవాఁడై - అందు స్నానము చేసినవాఁడై; నిద్ర వ్రాతము బ్రాహ్మణహత్య మొదలగు పాఠకముల సమూహము; తొంటిపుట్టువులక్" - వెనుకటి జన్మములందు; ప్రాప్తములైన - సంభవించిన; ఆఘంబులు" = పావ ములును; మరుద్భూతఘనాథు నావలులతో గాలిచే ఆదరఁగొట్టఁబడిన వాన కాలపు మేఘముల పరుసలతో; సరిపోయెజ్ (పూర్తిగా) నశించెను. అలం. ఉపమ = . 5. అనునర్థంబులు గల లిపిఁ, గని చని జముఁ బల్కు నతఁడు 'గానఁబడదు నే మును వ్రాసినయది; యన్యము, కనుపట్టెడు యల్లిఖత మొకాని వినఁదగున్, 85 టీక. అన్యము = నేనైనది; యల్లిఖితమొ, కాని = ఎవరు వ్రాసినదో, యే మో ! ఉ. ఈతఁడు పద్మతీర్థమున కేఁగి యొకానొకనాఁడు తత్పయో ధౌతనిజాంగుఁడై చనుకతంబున విప్రవథాది పాతక వ్రాతముఁ దొంటిపుట్టువులఁ బ్రాస్తములైన యఘంబులు మరు ద్ధూతఘనాఘనావలులతో సరియై సరిపోయె నన్నియున్. టీక. చూ. చద్యము. 84. టీక. నీ. అని యొప్పు కౌతుకజన శాక్షరశ్రేణి వీక్షించి వచ్చితి విద్వదింద్ర! యిది మీర లెఱిఁగింపు డేనాఁట సకృదవగాహనంబున మహాకలుష రాశీ వలనఁ బూరుషుఁ జేరఁదలఁగు పుణ్యపు: దీర్ఘ మెన్నండుఁ గన విన సోమదు ప్త లిపిపంక్తి సేకవారపయో విమజ్జనమాత్రచే నణచిన మహిమ గలుగు తే దివ్యతీర్థంబు వైభవ మవ్యయ ప్రసాద మేదుర మానసౌజ్జ్వల్యకల్య వచనరచనల వివరింపవలయు సప్ర, సన్న వైత్యల తాదాత్ర! భానుపుత్ర !' 87 టీత. కారుకజనకాదర శ్రేణి" - వేడుకను కలిగించు యక్షరముల వరుసను; విద్వదింద్ర ! = గొప్పవిద్వాంసుఁడా ! సకృదవగాహనంబునక్ ఒక్కసారి మునుఁగుటచేత; మహాపాపరాశివలన మహాపాతకముల గుంపుటండి; చేరఁదలఁగు చేరఁదప్పించు; ఈ, మదుపలికిపంక్తితో = ఈనాచే వ్రాయఁబడిన యక్షరపంక్తిని - సుశర్మ పాపముల పట్టికను; ఏక వారపయోనిమజ్జనము చేక్ - ఒక్కసారి స్నానముచేయుటచే; ఆణఁచిన - నశింపఁ జేసిన; మహిమ = గొప్పతనము; ఆవ్యయ - రచనలతో ఆస్యయ = తగ్గిపోని; ప్రసాద = అనుగ్రహముచేః మేదుర = అతిశయించిన; మానసౌజ్జ్వల్యశల్య = మనుప్రకాశత్వపు నేర్పుకల; వచనరచనల - మాటలపొందికలతో; అశ్ర పన్న... రాత్ర! శరణార్థులు కాని రాక్షసుల నెడి తీగలకు కొడవలియైన వాఁడా ! భానుపుత్ర ! సూర్యుని కుమారుఁడ నగు యమధర్మ రా రాజా! వివరించవలయును- అలం. రూపకము. వ. అసిన నప్పద్మమిత్రపుత్రుండు చిత్రగుప్తున కిట్లనియె. టీక. పద్మమిత్రపుత్రుండు = సూర్యపుత్రుఁడు - యముఁడు. 1 88 1. చ. వధాతి, 2. క. నేలిఖితమొ. చ. ట. యల్లిఖితమొ. 3. చ. మదుక్తి. ట. మదు స్త 4. శ. భిమజ్జన. చ. నిమజ్ఞన.<noinclude><references/></noinclude> 017ahmu0p88jnss5yywyroptkn1hqj5 104 212797 555035 2026-04-28T10:54:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము ప్రాశస్త్యంబు వహించు దండకమహారణ్యంబు పుణ్యార్థి కం చాశత్కోటిDకాలభూమీ ఖండు ష భావోదయ శ్రీశుద్ధుల్ గను; దాన గౌతమి గుణోత్సేకంబుకల్మిక్ హృ కేశావాసము సౌందరీకనిల...' 555035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము ప్రాశస్త్యంబు వహించు దండకమహారణ్యంబు పుణ్యార్థి కం చాశత్కోటిDకాలభూమీ ఖండు ష భావోదయ శ్రీశుద్ధుల్ గను; దాన గౌతమి గుణోత్సేకంబుకల్మిక్ హృ కేశావాసము సౌందరీకనిలయం బీరెంటి గొల్చుం దుదిన్. 307 89 టీక. పుణ్యార్థి..భూమి = పుణ్యములఁక్ కురట్టి విబడికిట్ల జనులుండు విశాలస్థలము; ప్రాశస్త్యయి. హిందూర్; జంకుస్పా దుర్గార్ధులకు పౌంవరానివ్, శ్రీకావోకయ శ్రీ కుకుర్ = గొప్ప మాహాత్యమురువు, పరిశుద్ధలు కను పొందునట్టి దానికో ఆ వందకళంటేరు; గౌతమి = గోదావరీశఃః ప్రాశస్త్యంబున్, సహించున్ గుణోత్సేకంకల్మిక్ - ఆలికయించు గుణసంకదవే; హృషీ కేశావాసము = విష్ణువునకు నివాసమును; సౌందరీనిలయంబు = పాండురంగ క్షేత్రము; తుది కడపట; ఈ రెంటిక్ దండకా, గోదావరులకు. . నీ. ఆక్కుండు వెలుఁగుట యనిబుందు మీచుట యిం ద్రుండు నుందు టల జలముల మును.గక తికమౌటయు వెలుగు నే విష్ణు నాజ్ఞ ప్తిచే నెవ్వఁ డఖఃజగము బ్రహ్మయై సృజియించుఁ బద్మాడుఁడై ప్రోచు మద నారియై త్రుంచు మత్ప్రభృతుల లోకపాలకుల నే లోకేశం కరుణాకటాక్షంబె యధికృతియందు నిలుపు తే, నా విభుం డెందు నుండు మక్త్యమునఁబుట్టి భూతకోటి ననుగ్రహంబునఁ బెనుచుచు " నెందుఁ గ్రుంకి సుశర్మయుఁ జెంచె ముక్తి దాని కెనవచ్చు తీర్థ విూధరణిఁగలదే ! టీక. ఆర్కుఁడు = సూర్యుఁడు; ఆనిలుండు - గాలి; తిరము, ఔటయుక్" ఆ స్థిరముగా నిలు చుటయును; ఎసఃగు = కలుగునో; పద్మావుఁడై = విష్ణుమయి; మదనారియై= శివుఁడయి; త్రుంచుకో నశించఁ జేయునో; మత్ప్రభృతుల = నేను మొదలుగా గల; లోకపాలకుల - దిక్పాలురణ; ఏ లోశికుకరుణాకటాక్షం - ఏ ప్రభుని దయగల శ్రీఁగంటి చూపే ; అధికృతియందు కథికార మునందు; మధ్యమునన్ = భూకాశమునందు; భూతకోటి జీవరాశిని; పెనుచుచు కో పెంచుచు. పోషించుచు; దానికి ఆ పద్మ తీర్థమునకు; ఎనవచ్చు - సాటియగు; ధరణి కలజ? లేదు. అలం. ఉదా : = త్తము. . భూమినయి; వ. అని పద్మతీర్థంబు తీర్థచరణనిహరణ చరితార్థం బగు, దాని నా నాగుణంబులు నగణిత ప్రభావంబులని కొనియాడి, 91 టీక. తీర్థ చరణనిహరణ చరితార్థంబు = విష్ణుని విహారము చేత కృతార్థమైనది; అగణిత ప్రభా పంబులు లెక్క లేని గొప్పతనములు కలవి. క. పెనుగృప సుశర్మఁ గనుఁగొని, తనువు నిమిరి యాదరించి దండధరుఁడు చం ద్రునిలీలఁ జల్ల ‘నగు చం, దనభూషణవసనమాల్య తర్పితుఁ జేసిన్, 92 వెనుక ఎక్కుదయతో; నిమిరి = ప్రేమతో శడవి; దండధరుఁడు జయముఁడు; చందన ... ... తర్పితు గంధ, ఆభరణ, వస్త్రమాల్యములచే తృప్తిపొందించబడిన వానిని, అలం,ఉపము, క. ఈగతిఁ గృతాంతుకృపఁ గని, సాగి చనియె నతఁడు గగనచరయాసమునకా నాగనరయక్ష,సునపు,న్నా గానీకములు గొలువ నాకంబునకున్. 1.1. చెరువుడు. ట. ననుచుచు. 2. చ. ట . 93<noinclude><references/></noinclude> jx47yluetmr33jzks1u4owui5v9zxqt 104 212798 555036 2026-04-28T10:54:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '808 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. కృతాంతుకృప " = యమునిదయము; కనిజపొంది; గగనచరయానమున = విమానము కయిని; నాగ...... నీశములు - నాగులు, నరులు, యక్షులు, దేవతలు మొదలగు జాతుల పురుష శ్రేష్ఠులు; కొలువక...' 555036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>808 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. కృతాంతుకృప " = యమునిదయము; కనిజపొంది; గగనచరయానమున = విమానము కయిని; నాగ...... నీశములు - నాగులు, నరులు, యక్షులు, దేవతలు మొదలగు జాతుల పురుష శ్రేష్ఠులు; కొలువక్" - నేనింపఁగా; నాశంబునకు = స్వర్గ మునకు; చనియెన్. మ, అమరాధీశుఁడు గౌరవం బెసఁగఁ దన్న ర్ధాసనాసీనుఁ జే య మరుద్భోగములెల్లఁ గాంచి ధరయం ద దగ్రాన్వ యోద్భూతుఁడై కమలావల్ల భుఁ బౌండరీక పతి సాక్షాద్య్రహముం గొల్చిని త్యముఁ దన్మందిర రాడలంకృతియె చేయం జాలె నేలె ధృతిన్, టీక. అమరాధీశుఁడు = దేవతల ప్రభువు - ఇంద్రుఁడు; ఎనఁగ = కలుగఁగా; అజ్ఞాననా సీనుజ్" = తనతోఁగూడ తన సింహాసనముపైఁ గూర్చుండుఁ బెట్టుకొను వానిని గా; మరుద్భోగములు : దివ్యసుఖములను; అగ్రాస్వయోచ్భుతుఁడై = బ్రాహ్మణకులమునఁ బుట్టిన వాఁడై ; కమలావల్లభు లక్ష్మీ దేవిభ ర్తను; సాక్షాత్ప్రహము = ప్రత్యక్ష పరబ్రహ్మస్వరూపుని; తన్మందిర రాదలంకృతియే ఇఆ దేవుని గొప్ప యాలయమును అలంకరించుటయే, చేయంజాలెజ్ చేయఁగలిగెను; వేలేదని చేయ లేదనుట, ళా, ఆపంచత్వముగాఁగ నిట్లు హరి గేహతో ణిసమ్మార్జనం = = బాపొదింప ఘటిల్లు పుణ్యమునఁ జంద్రావాసముఁ జొచ్చి హ కాపూర్ణస్థితిఁ బెక్కు భోగములఁ బెక్క ఔవళుల్ గాంచి థా శ్రీపాలో త్తముఁడై సుకీర్తి యన మర్విం చెంపునం బుట్టుచున్, . 95 టీక. ఆపంచత్వముగాఁగ = చచ్చువఱకును; హరిగేహక్షోణిసమార్జనంబు - విష్ణుదేవాలయ భూమి నూడ్పుటను; ఆపాదించక్ - చేయఁగా; ఘుటిల్లు - కలిగిన; చంద్రా వాసము - చంద్ర లోకమును; అద్దావళుల్ = అనేక సంవత్సరములు; ధాత్రీ పారో త్తముఁడై = గొప్పరాజై; పెంపున = గొప్పతనముతో. శ, అతఁ డధికభక్తితో నా,యత కీర్తి స్ఫూర్తివర్తియై వెలసి జగ త్పత్తి నుచిత పూజనంబులఁ, బ్రతి ఘస్రము డెలఁచు భ క్తిపరతంత్రుండై. 96 టీక. ఆయతశీర్తిస్ఫూర్తియై - గొప్ప కీర్తితో ప్రకాశించుచున్నవాఁడై; ప్రతిమక్రము = ప్రతిదినమును; తెలచుకో సేవించును. ఆ, అతఁడు సన్యసించె సఖిలభోగంబులు, నిండు వయసునాఁడ యుండియుండి నందనందనాఁఘినాళీక నేవోప, యోగరాగభోగ మొకటి దక్క. 97 = విడిచెను; నిండువయనునాఁడ యావనమునందే: నంద, భోగముణ నందునిపుత్రుఁడగు శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మములను సేవించుటకుపయుక్తమగు ధక్తిరూపనగు భోగము. సీ. నిలువున తొలిపించె విలువంగడము నెల్ల, శరములయాయంబుఁ బొరయు టుడి వెం దగశబ్దమాత్ర పాత్రముచేసే గుణలత, 'మ్రాకులఁ గట్టిందె మౌలబలము గంచుకివళము గావించె నేనానాథు, గమరించె సహచరుఁ గటికియెండఁ బ్రతిపక్ష భావసంగతుఁ డని హితుఁ జూచె, వరకేతనము కీర్తిభరము దులిపే తే. ధర్మనిర్మలబుద్ధి సుశర్మఁ గదిని, గెలువఁగా లేక చని కోపగించి మదనుఁ తనవార లతనికి నోడు మని రెకి, పతికిఁ గీడౌట బంట్లపాపంబుగాదె!. 98 1. చ.ట. కాలె. 2. చ. ఔలంచు. 3. ట, భక్త. శ్రీ. శ. 'మ్రాకున, చ మ్రాకుల 5.శ. గట్టించి, చ. ట, గహరించి. 6. క. దుటక. చ దురక,<noinclude><references/></noinclude> tqsddhl5xq1nl30u5qlanxm2vilzew3 104 212799 555037 2026-04-28T10:55:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమా శ్వాస | ము 809 = వినరాలను టీ:. ధర్మనిక్ష్మ లబుద్ధిక్ =యోగివర్షముచే పరిశుద్ధమగు బుద్ధికలవానిరి; సుకర్మన్; కదినీజసమీ పించి; మదరుఁడు=మర్చ పడు; ఉఱక మాటకారిక నిష్కారణముగనే; విల...' 555037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమా శ్వాస | ము 809 = వినరాలను టీ:. ధర్మనిక్ష్మ లబుద్ధిక్ =యోగివర్షముచే పరిశుద్ధమగు బుద్ధికలవానిరి; సుకర్మన్; కదినీజసమీ పించి; మదరుఁడు=మర్చ పడు; ఉఱక మాటకారిక నిష్కారణముగనే; విలువంగడముకు, ఎల్ల జి ఏండ్లవంశముల నన్నింటిని - వెఱకుగడలనన్నిటిని; మన్మథునికి చెఱకు విల్లు; దానిని నిలువున ఒలిపిం చుట సహజము. మంజియం ఎవరు తప్పుచేసికో - వారినే కాక - కోపము కల యజమాపు:డు, తవ్వంక జుల సంకలేని శిక్షించుటకు స్వభావము ] శవముల కెల్లుకు, కొణములను; ఆయుబు: బొరయుట (పుష్పవడమున) వృద్ధిని పొందుటకు, (బాణపక్షముక) మర్మస్థానముల:టోఎదుటను; ఉడిపెరు = పోర గొట్టెరు. పూవులు మన్మథునికి దాణములు; అని వికసించినదినవ వృద్ధిరిపొందుటకు బదులు వాడి రాలిపోవుట సహజము. సృష్టిని పొందకుండ, ఆయువుపట్టు లేసుడు అనిష్టుని శిక్షించుట సహజము.] గుణలఠణా = తీగవంటివింటివారిని; తగక్ తగునట్లుగా; శబ్దమాత్ర పాత్రము, ' టకు మాత్రము తగినట్లు జీశారు. మన్మథునికి వారి ఈమెనలగుంపు; ఆది యెప్పుడురు శబ్దమునే చేయును; ఆట్టే గుణమెవ్వడురు బెగఁవరాజే కాని చూడదగినది కాదు. తన కిష్టము లేనివానిని స్వరూపము లేకండ చేయుట - అట్టివాని పేరుమాత్రము నిలుచునట్లుంచుట శిక్షలో నౌక విధము.] మాలబలముక్ - మూలమైన సేవను; శుక, పికాదులకు; మ్రాకున - చెట్టుపైని; కట్టించెకా ఉండునట్లు చేసెను, కట్టిపై చెరు. శుకపికాదులు చెట్టుపైనే నివసించును; ఆవియే మన్మథుని సేన; చెట్టునకు కట్టించుటయు నొక శిక్షా భేదము. ] నేనానాథుర్ - సేనాధిపతి యగు మలయానిలమురు; కంచుకోవళము గావించెజ్" = కుబుసము గల పామునకు స్వాధీనమగునట్లు చేసెను; [మన్మథుని సేనకు మలయానీల మధిపతి; అది పామున కాహారమగుట ప్రసిద్ధము; పాముచే కఱపించుటయు నొక శిక్షా భేదము.] సహచరు నసుతుని; కుమరించెకో - నాడునట్లు చేసెను; చెట్లు చిగిరించుట, పూవులు వికసించుట మున్నగు పనులు చేయు మృదుస్వభావుఁడు మన్మథునితో కలిసిమెలిసియున్న వనంతు:డు; కటికియెండ (గ్రీష్మము రాఁగా వసుకర్తువు వాడి వత్తియగురు - నశించును. మండుటెండలో నిలువఁ బెట్టి శోషించఁ జేయుటయు నొక శిక్ష.] హిఠుజ్ = మిత్రుడైన చంద్రుని; ప్రతిపక్ష భావసంగతుఁ డని ఇ పక్షపక్షమునకును దాని స్వభావముతో వృద్ధిక్షయకూపమున కూడినవాఁడు - శత్రువు లతో ఏకీభవించినవాఁడు అని; చూచెక్ ఎంటిఁ గౌరు . [చుద్రునికి శుక్ల, కృష్ణపక్షానుసారముగ వృద్ధి షయములు సహజములు; మేలుగోరువాఁడు ఉపకరించనిచో వానిని శత్రుపక్షము వానినిగా ఎన్ను కొనుట స్వభావము.] వర కేతనము = యోగ్యమగు ధ్వజమైన మీనమును; కీర్తిధరము - దట్టమైన బురదలో; దులిపెన్ = రాల్చెను. మన్మథునికి మీనము ధ్వజము; దానిని అడుసులో డుల్చుట స్వభావము. మరియు అనిష్టుని గొప్పకీర్తిని నశింపఁజేయుట సహజము. కీర్తి ఆ యశస్సు, బురడ.] ఆలం. శ్లేష, అర్థాంతరన్యాసము. - = క. ఆరాజర్షి పదంపడి, క్షీరోద న్యాయమున విచిత్రగతి ల క్ష్మీరమణుఁ గలసి యేకా, కారంబున నలరె ముజ్జగంబులు పొగడన్, 99 టీక, పదంపడి = పిదప; క్షీరోదన్యాయమున = పాలలో నీరు కలిసిపోవునట్లు; - భేదము లేక; ఏకాకారంబునన్ = అభేదరీతిని. క, విను మఖిలదురితకులభం, జనమజ్జన మమృతనిధివశం బగుటకుఁ గా వున సర్వజనోపాస్యం, బనూన మ తీర్థ రాజ మనుపమ మనఘా! 100 టీ, అమృతనిధి = అమృతమయనుగు నిధి; పశు, ఆగుటకు స్వాధీనరుగుటకు; ఆకుల నుజ్జనము = సమస్తపాససమూహ నాశకముగు స్నానము; అగుచున్నదని శేషము. ఆ తీర్థ రాజము = ఆ పద్మ తీర్థము; అనునము = తక్కువకానిది - గొప్పది; అనుపమము - సాటిలేనిది.<noinclude><references/></noinclude> gepiz480wi3qwzyrzs4wvwlm5j93ei4 104 212800 555038 2026-04-28T10:55:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పాండురంగమాహాత్మ్య ము ఉ. భూరిసుఖానుషంగములు పూరుషంఁ బొందవు సోమపానకై దారజలోపయోగములు తత్కలనం బసరెక్కు.. నెత్తికిగా పేటిక క వు లేల? యెందు నె వ్వారికిఁ బద్మ 'తీర్థపతివారికిఁ జే...' 555038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పాండురంగమాహాత్మ్య ము ఉ. భూరిసుఖానుషంగములు పూరుషంఁ బొందవు సోమపానకై దారజలోపయోగములు తత్కలనం బసరెక్కు.. నెత్తికిగా పేటిక క వు లేల? యెందు నె వ్వారికిఁ బద్మ 'తీర్థపతివారికిఁ జేరినఁ గల్గు సౌఖ్యముల్. = 101 టీక. భూరిసుఖానుషంగములు = ఎక్కువ సుఖముల ననుభవించుటలు; సోమపాన, కైదారజ లోపయోగములు నుర త్రాగుట, పొలమునకు పెట్టిన నీరు తానుపయోగించుకొనుటయం; పూరుషు పురుషుని; పొందవు - అట్టివానివలన; గల్గు పాదములు పురుషనంటవు; తత్కలనర్ ఆ పద్మతీర్థపు చేరికచే - అందు మునుగుట చే; నెత్తికి = కలకు; పసరు ఎక్కుక - జ్ఞానము కలుగును. పేరుశీలా కృతుల్ = పెద్ద పెద్ద దేవని గ్రహములు; ఉదర పేటిక = పెట్టెనంటి పొట్టకొఱకు; అగుచున్న పుట: (ఉదరనిమిత్తముగా అవి కల్పించబడినవని భావము.] అత్తెవులు ఆరోగము - ఆ చికాక; ఎవ్వారికి?" = ప్రతిజీవికిని; పద్మవారికి ఉత్తమముగు పద్మ తీర్థపు జలమునకు. చ, కృతమున నేకదంష్ట్రుడయి క్రీడ యొనర్చుచుఁ చేత దంష్ట్రిక్ ద్వితీయముచే వెలుంగుచు మదించి త్రిదంష్ట్రులతోడు ద్వాపరం బుతఱిఁ జరించు నొక్క_ దితిపుత్రుఁడు; వృత్రుఁడు వానిఁ బోలఁడ ద్భుతజనక ప్రతాపమున భూరిబలంబున మాయ పెంపునన్, = . . కా = 102 వ్విః ద్వాయు రాక్షసుఁడు; టీక, కృశమునక్" = కృతయుగమున; ఏకదంష్ట్రుఁడు - ఒక్క కోఱకలవాఁడు; శ్రేణ త్రేతాయుగమున; దంష్ట్ర శాద్విశయముచే = రెండు కోఱలచే; మదించి = ద్వాపరయగకాలమున; ఒక్క, దితిపుత్రుఁడు వృత్రుఁడున్ = దృత్రుఁడను రాక్షసుఁడును; అద్భుతజనక ప్రతాసమున పరాక్రమమునందును. ఒక్క దైత్యుఁడు - ఆశ్చర్యమును కలిగించు 103 శ, ఆహరిహయారి సార్ణి, గ్రాహి యన హిరణ్యకశిపు గాదిలి సుతుఁడై బాహాబలశిఖఁ ద్రి జగ, దైవం బొనరించె నేకదంష్ట్రం టీక. హరిహయారి = ఇంద్రుని శత్రు వగు రాముకుఁడు; గాదిలిసుతుఁడై = ముద్దుకొడు కై బాహాబలశిఖాన్ = భుజబల హను నగ్నిచే యుఁ దానున్. క, ఆ యొంటిపంటివేలుపు, దాయం బొలియించె నృహరి దంభోళికటు ఛ్ఛాయల నూయలలూపున, ఖాయుధములో వఱడుఁజీఱు వ్యాఘ్రముఁబోలెన్. టీక. ఒంటివంటి వేలుపుదాయక్ = ఏకదంష్ట్ర గల దేవళత్రుని - రాక్షసుని; నృహరి = సర సింహస్వామి; దంభోళి, చ్ఛాయల = వజ్రాయుధపు తీక్ష కాంతులను; ఊయల లూ పుణఊగు లాడించు - అతిశ్రమించు; నఖాయుధములతో గోట్ల ఆను ఆయుధములతో; వఱడు = పెద్దళ క్కను; చీరు = చీల్చునట్టి; పొలియించె చంపెను. ఆలం. ఉపదు. ఉ. వెండియు రావణాబ్ధిః బ్రభవించెఁ ద్రిలో కహలాహలాకృతి మండుచు దంపి శాయుగమునం బెడంగై యతికాయనామ మా తండు ధరించి త్రేతఁ దలఁ దర్వేఁ దదు గ్రనిశాటుఁ బట్టి వి ష్ణుం డని రాముఁడై విలయసూర్యకరో గ్రశరాగ్ర ధారలన్. 1. చ. తీర్థపతి. 2. చ. హరుడు। 105<noinclude><references/></noinclude> nncxwoz7es0s5ztyai5htrgkswg9tms 104 212801 555039 2026-04-28T10:55:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- పంచమాశ్వాసము 811 జీక. రావణాబ్ధిక్ =రావణుఁడను సముద్రమున; త్రిలోకహలాహలాకృతిక్ = ముల్లోకము లకు హాలాహలవిషమగు రూపుతో; మష్టికాయుగమునన్ = రెండు రోఱలతో; బెడ: గై - ప్రకాశించి; అతికాయనా...' 555039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- పంచమాశ్వాసము 811 జీక. రావణాబ్ధిక్ =రావణుఁడను సముద్రమున; త్రిలోకహలాహలాకృతిక్ = ముల్లోకము లకు హాలాహలవిషమగు రూపుతో; మష్టికాయుగమునన్ = రెండు రోఱలతో; బెడ: గై - ప్రకాశించి; అతికాయనామము = అతికాయు: డము పేరు; శ్రీకర్; ప్రథమించెన్ =పుట్టేరు; కుర్ర ని శాటున్ = ఆ భయంకరరావణుని; వట్టి పట్టుకొని; జనిక్ యుద్ధమునందు; కలఃవ్వం" తలకు కడిగేను ఎవడి 3. Dudo......55 = ప్రళయకాల సూర్యుని కిరణములవలె వ్యాకియైన బాణముల యందు లచే. [అతికాయని లక్షణుడు చనిపినట్లు రామాయణమున గలవు. ఆలు, రూపకము: ఉపము. ఉ, 'వ్యావృతఃద్ధ వైకమతి యంతట: బోరక వాడు వెండియు వ్వాపక వేళ నిర్ధరః ప్ర దంష్ట్రుడు నా నుదయి. చి యాజల తపతిః బౌండరీకవిభు: జేత కనుంగొని పల్కు మిక్కిలీక్ గోపము పర్వుటూ గొలిమిగూఁడులయీడున; గన్ను లుఁగన్. . = 106 భూమిపైలి; కమ్మనీరి నిప్పుగుంట టీక. ఆంకటక్, పోనక ఆ దానితో వినునక; వాడు - ఆ రాక్షసుడు; వ్యాకృతుబద్ధమై మతిక్ = బ్యాపిచ:బశీని బద్ధవై కము (పూర్వవిరోధము) గల బుద్ధితో; ఇద్ధర కోపము, పర్వుటక్ = కోపము వ్యాపించుటచేక; కొలిమిగహములయీడునికి యొక్క గూడులవలె; ఉబ్బగర్ - పెద్దవి కాగా- బూరటింళ్లగా, అలం, ఉపమ. ఉ, ఎక్కడి కేఁగుదెంచితి వహీనవిహీర ! చికిత్స నీకు నేఁ జక్క నొనర్చెదని; బెలంచఁ జంపితి దొంగిలి ముఖ మదీయులు రక్కసుల నిఘం బొదివి ప్రాణముఁ గొందుఁ గడంగి పాదపై 2త్రుక్కిడియున్నఁ బోవిడువఁ; దొల్లిటి త్రుళ్లఁకఁ జైల్ల దిచ్చటన్, = . 107 టీ. వీఁగుదెంచితివి? వచ్చితివి? ఆహీనవిహార! = ఎక్కువగా తిరుగువాండా!, శేవశా ! చికిత్స రోగముకుదుర్చుట - పనిపట్టించుట; వెలుదళ్ - క్రూరముగా; పొదిని ఆ ఆక్రమించి; సాదవై - సాధువమయి - ముచివాఁడవై; త్రుక్కడి - గర్వము నశించి; తొల్లిటిత్రుళ్లు - వెనుకటి మిడిసిపాటు. మ, అని సింహంబున కల్గు నక్క క్రియ నిట్లా క్షేపముల్ పల్కి య ద్దనుజుం డంతక దండభీషణగ దాదం డంబున వ్రాయ వం చనఁ దూలించెఁ దదు గ్ర సాధనముఁ గంసధ్వంసి తదోరతా డన వేగంబున భగ్న మయ్యెఁ గటివేల్లతో ముల్ల కాశిక్యమున్, 108 టేక, అద్దనుజుండు జ ఆ రాక్షనుఁడు: అంతక దండంబురత్ యమదండమువలె భయంకరమైన గదతో; శ్రేయ" - కొట్టఁగాః పంచనక్ = తప్పుకొనుట చే; కంపధ్వం - శ్రీకృష్ణుఁడు; తదుగ్ర సాధనము = ఆ భయంకరమైన ఆయుధమును; శద్గంబునన్ = దాని ఘోరమైన కొట్టుటయందలి వేగమువలన; కటి...... తిక్క " = భగ్నము, అయ్యె = శిథిలమయ్యెను. అలం. ఉపను. - మొలకుండి వ్రేలాడుచున్న జాలెనంచి; శాఅత్తార్ఘ్యధ్వజుఁ డప్పు డా గ్రహరసవ్య గ్రాత్తుడై దానవుగా మొత్త మెత్తనివీ:క దక్షిణక రాంభోజ ంబునన్ ; దాన న మత్తుండు గడ కేతె నెత్తురులు గ్రమ్మకా ముక్కున వాతఁ బె మొత్తంబుల్ కొని; ప్రస్తుతించి రమరుల్ మోదించి దామోదరున్. •109 1. క. ఆదిత. చ. ట. వ్యాకృత. 2. చ. త్రుక్కిరి. 3. చ..ట. క్రుళ్లుట. 4. క,కటి. 5. క. సహ, ద ట. రస<noinclude><references/></noinclude> 0vpjvfe4gmr3z1cbuycjjhvymzvm9a2 104 212802 555040 2026-04-28T10:55:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '312 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. అత్తార్ వ్యధ్వజుఁడు = గరుడుఁడు ధ్వజముగాఁ గల ఆ శ్రీకృష్ణుఁడు; ఆగ్రహరనవ్య శాత్యుడై = రౌద్ర రసముచే తొందరింపఁబడిన మనస్సు కలవాఁడై; దానవుకో ఆ రాక్షసున...' 555040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>312 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. అత్తార్ వ్యధ్వజుఁడు = గరుడుఁడు ధ్వజముగాఁ గల ఆ శ్రీకృష్ణుఁడు; ఆగ్రహరనవ్య శాత్యుడై = రౌద్ర రసముచే తొందరింపఁబడిన మనస్సు కలవాఁడై; దానవుకో ఆ రాక్షసుని; మెత్తనిఖీఁకళ్" ఆ మృదువైన విధమున; ('పీఁకత్" - పూనికతో' అని పూర్వటీక.] దక్షిణక రాంభోజు బునకొ" = పద్మమువంటి తుడిచేతితో; దానక్ ఆ దెబ్బవలన; వాత = నోటి పండియు; వె" మొత్తంబుల్ గొని = అధికసంఖ్యాకములయి; క్రమః - వ్యాపించంగాః కడలీజెజ్ ఆ చచ్చెను; అమరుల్ = దేవతలు; 'మోదించి సంతోషించి; దామోదరు" - విష్ణుని; ప్రస్తుతించిరి = కొనియాడిని. క. ఆ యెడ రుదిక్కు చిక్కం, బోయతివర! కానవచ్చి యున్నది భగ్నం బై యిపుడు మంత్రవర్ణ, శ్రీయుత వక్షఃస్థలునకు జితదైత్యునకున్ - ....... . 110 టీక. భగ్నంబై = శిథిలమై; మంత్ర స్థలంనకు = మంత్రాక్షరములతోను, లక్ష్మీదేవి తోను కూడిన తొమ్మకల విష్ణువునకు; జితదైత్యునకున్ = జయింపఁబడిన రాక్షసులు కలవానికి, ఉ. ఆకమలేక్షణుండు తనయక్కునఁ దాల్చిన సిద్ధమంత్ర ము నా కెఱిఁగించినాఁడు మును నాయెడఁగల్గిన కూర్మి పేర్మి; నే లోకమునందు నెవ్వరికి లోఁబడనేఱడు నాకె కాని త ద్వ్యాకృతి; నావుడుం బలుకుఁ బ్రాంజలియై యతఁ డిందు శేఖరున్. 111 టీశ. ఆ కమలేక్షణుండు = ఆ కృష్ణుఁడు; అక్కునజ్ బొమ్మన; కూర్మి పేర్మిక్ ఎక్కువ మక్కువచే; తద్ వ్యాకృతి = దాని వివరము; ఆతఁడు = నారదుఁడు; ప్రాంజలియై .. చేతులు జోడించిన వాఁడై; ఇందుశేఖరు = శివునిఁ గూర్చి; పల్కున్, చ. పశుపతి ! మమ్ముఁబోలిన ప్రపన్నులపైఁ గృపచాలి యున్కి త్వా దృశులకు నైజమౌట వసుదేవ తనూభవదత్తమంత్రముజ్ విశదముగాఁగ నా కొస:గవే, నీను వేఁడెదః; దానఁ జేసి దుః ఖశరధి ర్రెవ్వ రినీదయ నఖండసుఖస్ఫురణంబు నొందెదన్, = 112 టీక, జశుభతి! ఆ శివుఁడా! ద్రవన్నులపై = శరణాగతులకయి; కృష, చాలియున్కి దయగలిగి యుండుట; శ్వాదృశులకు = మీవంటివారికి; నైజము, ఔటక్ = స్వభావమగుటవే; వసు......మంత్రముకొ" = శ్రీకృష్ణునిచే ఈయఁబడిన మంత్ర మును; దానఁజేసి - అందువలన; దుఃఖ శరధి = సముద్రమువంటి దుఃఖము; త్రవ్వక్ = అంశముకాఁగా - ఇంకగా - నళింపఁగా; నీదయ"= నీ కరుణచే; అఖండసుఖస్ఫురణంబు = ఎడతెగని + సుఖానుభవమును. ఉ. నావిని కూలి పల్కు మునినాయక ! యీ మను వెందు గోప్యమై తా విలసీల్లు; దీని దురిత ప్రవణాత్తులకు మురారిసే వానిముఖ ప్ర చారులకు వైష్ణవమార్గము గాని 'హీనపుం ద్రోవఁ జరించు సజ్జనవిరోధులకుం దగ దింత దెల్పఁగన్. 118 టీశ. నాన్ " అని కుల్కగా; శూలి = శివుఁడు; మనువు = మంత్రము; గోప్యమై రహస్యమైన కై; దురిక శ్రవణాతులకు పాపములందు అపక్తమగు మనస్సు కలవారికిని; మురారి... ప్రచారులకు ఆ విష్ణుని సేవించనివారికిని; సజ్జననిరోధులకు = ఉత్తములను ద్వేషించువారికిని. క. నీవు హరిభక్తియుతుఁడవు, గావున నా కెపుడుఁ గూర్తుఁ గావున విజ్ఞా నావాసపూర్ణ బుద్ధివి, గావున వినిపింతు వినుము కలుషవిదూరా ! = 114 1. చ.ట. బి. 2. చ. ద్రవ్య. 3. చ. నీదెదయ. 4. చ. దానవుం. 5. చ. వింత • 6.చ. నిను<noinclude><references/></noinclude> 7jc8kfuzvbpwdt7hblswja6zvqc9x53 104 212803 555041 2026-04-28T10:56:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుంచమాశ్వాసము టీ.. కూర్తు = ఇన్ద్యుడవగుదువు "స్నేహింతువు' అని పూర్వటీక.] విజ్ఞాన, బుద్ధిని విశేషజ్ఞానమునకునివాసమైన గొప్పబుద్ధికలవాడవు, శ్లో, స్పర్శాక్యం సత్యనామాద్యం షష్ఠ...' 555041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కుంచమాశ్వాసము టీ.. కూర్తు = ఇన్ద్యుడవగుదువు "స్నేహింతువు' అని పూర్వటీక.] విజ్ఞాన, బుద్ధిని విశేషజ్ఞానమునకునివాసమైన గొప్పబుద్ధికలవాడవు, శ్లో, స్పర్శాక్యం సత్యనామాద్యం షష్ఠపస్త్రం సదీర్ఘకం, షష్ఠం షష్టాది నత్యంతం సమాకం తం విదుర్భుథాః 818 115 = మొకటి స్పర్శాక్షరము - శకారము గలదిగారు; సత్యనామాద్యం । 'సత్యము' యొక్క పేరిలోని మొకటి యక్కరము - 'ఋకన్ సత్యం' - అని 'ఋ' కారము కలదిగాను; షష్ట వద్దః = ఆవర్గము (ఆంశస్థాపకము)లోని అఱవ లక్షనము-వకారము; నదీర్ఘకం క్లిర్ఘముతో; గూడి!'షి - 'మీ' కారము; కలదిగళు [ఇట్లు నాల్గక్షరములు - 'కృష్ణా' - అని కాగా] 155 = ఆఆప ఆక్షకము: షస్థాది = వర్థ వర్గ మొకటి పగు 'య' కారము గలదిగారు; నశ్యంతం = నమ స్కృతి చివరలు!'-చివఱంగలకు గారు; దీనినిబట్టి ఇవవ యక్షరము - ణకారము . ఊహ్యము. ఇట్లు 'కృష్ణాయ నమః' అని తేలినది; (ఇది) నమాకు సమానములు వళములు కలపి - రుకు వాహన విష్ణువు దేవకగాఁ గల వద్దళ స్వాధిష్ఠాన చక్రముకలని గారు; కం ఆ మంత్రమును; బుధాః = విద్వాంసులు; విదుః తెలిసికొందురు చెప్పుదురు. - 116 క. కృష్ణుఁడు ఋషి గాఁగ మహా విష్ణు:డు దేవతగఁ బొల్చి వేమాఱులు త నిష్ణాతబుద్ధిఁ బేర్కొను, వైష్ణవులకు నీ మనువు ద్రవస్థితి యొసఁగున్, టీక, పొల్చి = ప్రకాశించి; తన్ని జ్ఞతబుద్ధిన్ = కదాన గనుగు బుద్ధితో; ఈ, మనువు = ఈ మంత్రము; ధ్రువస్థితి - "'మోక్షము, 13 = 117 ఉ. ఎవ్వఁడు పౌండరీకమున కేఁగి మహానదిఁ దీర్థమాడి తా నవ్విధు లెల్లఁ దీర్చి కమలామునకు బ్రణమిల్లి నూరుమా క్లివ్వరమంత్ర మర్దిఁ బఠియించు నతం డఖిలాఘవంక ముల్ దవ్వు'సనం గనంగలఁడు తత్త్వమహత్త్వము సత్వరంబుగన్. టీశ, మహానది = - గొప్ప నదియందు - ఫ్లెమియందు; తీర్థమాడి మంత్రము ఈ గొప్పమంత్రమును; ఆర్థి" - ప్రీతితో; నిఖిలాఘవంకముల్ = పన్ను సనామములను మురికి; డవ్వు ననర్ దూరముగ తొలఁగఁగా - నశించం గా; సశ్వరంగ త్త్వము = పరమాత్మ యొక్క గొప్పతనమును . 23 స్నానము చేసి; ఇవ్వర 'వేగముగ; శశ్వమహ క. విధివంతం బుగ 'విధుస,న్నిధి నిచ్చలు నేఁ బఠింతు నిఖిలభవతమో వధవిధివిధు బ్లాగు దీని౯, విధినందన! తత్ప్రసాదవిభవాపేకన్, . 118 టీక. విధివంతంబగు" - నియమానుసారముగా; విధుసన్నిధి - విష్ణు సాన్నిధ్యమున; నిఖిల ... విధువు = జన్మ ములను చీఁకట్లను నశింపఁ జేయు పద్ధతియందు చంద్రుఁడగునది; తత్ప్రసాదవిభవా పేక్షళ్=ఆతని యనుగ్ర హనంపదను పొందు కోరికతో; విధినందన! = బ్రహ్మపుత్రుఁడనగు నారదమునీ! అలం. రూపకము. - కరత వ, సిద్ధేశ్వరాహ్వయంబున సిద్ధలింగంబవై యెందేని నీ వుండుదు వా దక్షిణ శద్వారంబు నధిష్ఠించి యీ మంత్రంబు ననుష్టించు నిష్ఠాగరిష్ఠులకు నిష్టార్థసిద్ధిక స్ఫటికఘుటిక యగుట నిగమార్థంబు. తొల్లి తీర్థయా శ్రీచరణనిపుణుండగు , నీలాంబరుండు నిఖిలతీర్థంబులను దర్శించుచు వచ్చివచ్చి పౌండరీకంబు సొ త్తెంచి 1.చ. ట. ననం. 2. చబున. 3. చ. విధి. ఉ. చ. వద్దు. 5. చ. భాగంబు. 6. క. లును. 20<noinclude><references/></noinclude> 43bgtb20udj1f0j1kb74k8ewi1hk79q 104 212804 555042 2026-04-28T10:56:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '814 పాండురంగమాహాత్మ్యము యుత్తుంగ తరంగడోలారూఢ కలహంసకులక లక లరవమును ఘుమిత బ్రహ్మాందకు హర గ్రోడంబగు భీమరథినీరంబునం గృతస్నా నుండై యనూనమహిమాభిరామం బగు నా క్షేత్రంబునం గల విచ...' 555042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>814 పాండురంగమాహాత్మ్యము యుత్తుంగ తరంగడోలారూఢ కలహంసకులక లక లరవమును ఘుమిత బ్రహ్మాందకు హర గ్రోడంబగు భీమరథినీరంబునం గృతస్నా నుండై యనూనమహిమాభిరామం బగు నా క్షేత్రంబునం గల విచిత్రంబులు నేత్ర శ్రీణనంబుగా, నాచరించుచు నచ్చోట సాక్షరుఁడగు పుండరీకాడు వీక్షించి వెఱఁగంది తదక్షరలక్షణంబు నెఱుంగ నేఱక యూరకుండె, నుండియు నయ్యేకకుండలుండు చలవకారితనంబున నవ్వర్ణంబులు నిర్ణయింప నుద్యుక్తుండై. 119 టీక. నిష్ఠాగరిష్ఠులకు కొ" = నియమముచే మిక్కిలి గొప్పవా రగు వారికి; కరతలస్ఫటిక ముటిక ఆఅచేతిలోని పటికపువూన - స్పష్టముగ గోచరించునది; నీలాంబరుండు : = బలరాముఁడు; చొత్తెంచి, ప్రవేశింది; ఉత్తుంగ......క్రోడంబు - ఉత్తుంగ - ఉన్నతమయిన; తరంగ = ఆలలు ఆను; డోలాజ ఉయ్యెలలందు; ఆరూఢ = ఎక్కియన్న; కలహంసకుల = హంససమూహముయొక్క; కలకలరవ ఘునుఘుమిత = కలకలధ్వనిచే ఘుమఘుముని ప్రతిధ్వనించు; బ్రహ్మాండకుహరకోదంబు = బ్రహ్మాండ ముల గుహల లోపలిభాగముకలది; అమానమహిమాభిరామంబు = గొప్పమహిమచే మనోహరమైనది. నేత్ర శ్రీణనంబుగాద్" = కన్నులపండువు అగునట్లు; ఆచరించుదు - చేయుచు - అచటి విచ్చిక్రములను కన్నులక అవుదీఱఁజూచుచు; సోదరుఁడు - సమంత్రాక్షరుఁడు; నెఱఁగు అంది ఆశ్చర్యపడి; ఉండి యజ్" = అట్లూరక యుండినప్పటికిని; అయ్యేక కండలుండు = ఆ బలరాముఁడు; చలకు కారీతనంబునన్ = పట్టుదలతో (చలపకారి = పట్టుదలకలవాఁడు;] ['చలవకారితనంబున = మచ్చరముకల నానితనమున అని పూర్వటీక.] ఉద్యుక్తుండై - సిద్ధపడినవాఁడై, మ. కరముల్ మీఁదికిఁ జాచి యూరుపులు బిగ్గం బట్టి యంతళా రివూ త్కరముం బోవ నదల్చి యట్టితఱిఁ బద్మం బట్లు మో మొప్పఁగా జరణాంగుల్లైనఖావలంబనముతోఁ జండాంశుఁ గనొంచు భా స్వరనిష్ఠం దీప మాచరించె నొకమాసం బన్న వర్జ్యంబుగన్. - 120 క. ఊరుపులు =శ్వానములు ఊపిరి; బిగ్గంబట్టి = బంధించి; అంక = శిడవ; రివూ త్కరము శత్రుసమూహమును కామానులగు అరిషడ్వర్గమును; పోవజ్, అడల్చి - తరిమి; మోము, ఒప్పఁగాక్" = ముఖము ప్రకాశింపఁగా; చరణాంగుష్ఠ న భావలంబనము = కాలివ్రేలి గోరు ఆధారముగాఁ గల్గి-కాళ్లను ఎత్తి, వ్రేళ్ల చివఱ నిలువఁబడి; చండాంశుక్ = సూర్యుని; కౌన్వర నిష్ఠ = ప్రకాశించు(గొప్ప; నియమముతో; అన్నవర్జ్యంబుగ" = అన్నమును విడిచి. తే. దానఁ బ్రియ మంది దానవధ్వంసి యొకఁగెం గూర్మి యన్నకు ధర్తై నిర్మలునకు సమహామంత్ర; మాతండు వంతు నుండి యదియ జపియింపఁద్రోణఁగె గాయ త్రి వోలె 121 ఆ రాక్షసులను నశింపఁ జేసిన కృష్ణుఁడు; ధర్షికనిర్మలునకు = తదీక (ధర్మ) దీక్షచే నిర్మలుఁడైన వానికి. క. భూరిగుణరత్న రాశిఁ గు, మారుఁ గనుంగొనఁగఁ దివురు మమకారము లో నారసి యొసంగె మున్నా, నీరజనాభుండు రుక్మిణీకి నామనువున్. 122 1. వ. ట. లనాద. 2.వ. విశేషంబు. 3. క. సాంది. ఈ జాఁచి, క. శ్రీ. వర్ణ్యంబు. చ వర్ణం. 5. చ. మొంది. 6. ట. యున్న. 7.5. నీ.. నా॥<noinclude><references/></noinclude> tmkgqn2yd2r9x5cnqjvx418ydn5bsnk 104 212805 555043 2026-04-28T10:56:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసవ ము 8:5 టీ. భూగుణరత్నరాశిక్ = బొప్పవై, శ్రేష్ఠమైన గుణముల ప్రోవు అనేవానిని; కోరుకోల శక్షా - చూచుటకు - పొందుటకు; లీవురు - యత్నించునట్టి; మమకారము = ధిక; జశారని ఆ మనస్సుకు గ...' 555043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసవ ము 8:5 టీ. భూగుణరత్నరాశిక్ = బొప్పవై, శ్రేష్ఠమైన గుణముల ప్రోవు అనేవానిని; కోరుకోల శక్షా - చూచుటకు - పొందుటకు; లీవురు - యత్నించునట్టి; మమకారము = ధిక; జశారని ఆ మనస్సుకు గ్రహించి; నీరజనాభుడు పద్మనాథుఁడు - కృష్ణుడు; ఈ మరువు" - ఈమ శ్రమును. క. జనియించె నేరు జననము, లుసవానపురస్సరముగ ముగ్మలి నిష్టూ నిపుణమతిం జతిచే నీటు, లుపక్లిష్టంబైన మంత్ర ముత్సుక 'మొననన్, 1:3 టీక. వీరునికనములు ఆ ఆరిడు పిరములు; ఉపణానపు కస్సరముగళా" ఉడా సములో కూడ; ఉగ్మలి జ ఆ:కుని - రుక్మిణి; ఉత్సుకము, ఒవవల్ ఉత్సాహము, కలుగంగా. ఈ, విష్ణు మదీయనేత్రణ వేగమును జముఁ గూడఁ జన్నయ నవృథు: డిందుబింబసుకుమారుఁడు భోజతనూజయందుఁ బు పై న్మధువైరి దెల్పిన కడిందిజకంబు నెపంబునకా బున నను నొందె కాగరససంపద పెంపు యువద్వయీ మతిస్. టేక, మదీయ - 'వేగమునన్ కా మూడవకంటి యగ్ని వేగమున; ఇందు బిలు సుమారు చంద్ర బి:జమువలె చక్కనివాడు; భోజకనూజయందుకే ఆ రుక్ష్మిణీయందు; కడిపిజుబు గెవబు ఆ గొప్పదైన ఙ్ఞానము కారణమున ; రాగరసగంగన పెంపున గొప్పదైన అనురాగనంపద; సంపద్వయీ మతిక్ =ఇద్దఱుయఁ వకులరీతిని ప్రద్యుమ్న, సాంబ రూపమున; పునర్జన్మము నొంజ్లర్ అమరల: బుట్టెను. సీ. బలభిదా "ముసంభవలతాంత శ్రేణిఁ బన్నుము నాకొక్క చిన్న తేరు కాళి కెంగేలిచిల్కల రాజుఁ గొనితెచ్చి నా వెంటఁ బడివాగె నడవఁబనుపు గగనచన డ్రాశిగణవ_ర్తిమకరంబు బిరుదు టెక్కెముగ వేగిన మొనర్పు మదనగోపాలుండు మాతండ్రి చే నాకుఁ జెఱకంచే మలి పింపుకఱకునిల్లు తే. వనజహితం వేడి తమ్మి తూపునకుఁ దెము, దివ్యములఁగాని సాధింపఁ దీర్ఘదీశు నంబ! నీవంచు రుక్మిణి నట్టు నిట్టు:, దిరుగు శైశవచాహాలార్దితుఁడు మరుఁడు, జీక. బలభి...... శ్రేణిక్ - ఇంద్రుని యుద్యాన వనములోని పూల మొత్తము దేశ; చిన్ని లేరు - చిన్న ర్మమును; పన్నును ఆ తయారుచేయుము; కాళి రాజు కాళికాదేవి చేతిపై నుండు గొప్పచిలుకను; నావెంట నావెనుక; వడ్డీవా గె" = స్వారికి తగిన ఏర్పాటుతో జీవితో; నడువ వచ్చుటకు: గగన, ముకరంబు = ఆకాశమున తిరుగు రాశులలోని 'మొనలెని; మదన గోపాలుండు = మదనగోపాలుఁడైన విష్ణువు; మలిసింపు చెక్కింపుము; కణునిల్లు . = = 5 కఠినముగు ధనుస్సు; వనజహితు = సూర్యుని; వేఁడి - ప్రార్థించి; కమ్మి - కమలమును; రూపునకు = బాణ మునకు; తీరదు = సాధ్యపడదు; అంబ! అమ్మా! శనచావలార్దితుఁడు - బాల్యమందలి చాకల్యముచే పీడించఁబడిన వాఁడు; మరుఁడు మన్మధుఁడు. ' బిడ్డ లిట్టి యసాధ్యపుఁగోరికలను గోరుటయు, అందులకుఁ దల్లి చీరపట్టుకొని చుట్టును తిరుగు టయు స్వభావజములు, పలుచని జిగురు బత్తళికం బెకలించి తేనియం గొలిపిన తాసటంబుగల . క్రొవ్విరితూపుల నిర చాపుఁడే గెలు పొనఁగూర్చె; నా గెలుపు కృష్ణునిపట్టపుదేవి రుక్మిణీ లలన జపించు మంత్రముబలంబున నైనదిగా నెఱుంగుమీ! 126 1. క. సిందు. చ. ట. సింపు, 2. చ. మార్ధితుడు. 3. చ. ట. బత్తిడిగా, 4. కె. చానటుబort సూర్య, రానటం. చిని.<noinclude><references/></noinclude> nyzzhipn7nculhisskv6bi6z4vp0y51 104 212806 555044 2026-04-28T10:57:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '816 పాండురంగమాహాత్మ్య ము టీక. వలుచని......బిత్తళిక = మృదుపై లేఁతడైన చిగురుటాకుల యములపొదినుండి; 'పెళ లించి లాగి; లేనియం గొలిపిన కానటంబు = తేనెతోఁ గూర్చిన మెఱుఁగు; ['బానటము - సహాయము. వ...' 555044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>816 పాండురంగమాహాత్మ్య ము టీక. వలుచని......బిత్తళిక = మృదుపై లేఁతడైన చిగురుటాకుల యములపొదినుండి; 'పెళ లించి లాగి; లేనియం గొలిపిన కానటంబు = తేనెతోఁ గూర్చిన మెఱుఁగు; ['బానటము - సహాయము. వాఁడి' అని పూర్వటీక.] ఇతుచాపుఁడు = మన్మథుఁడు. క. సరసిజభవభన!వాయు, స్ఫురితములై త్రిపురదహసములు త్రిజగముల బురికొని నీరసయవసాం, కురసఖముగ నేర్పె ము న్నకుంఠితశక్తిన్, 127 టీ. సరసిజభవధన ! = బ్రహ్మపుత్రుఁడవగు నారదుఁడా! వాయుస్ఫురితములై - వాయుపు అవే విస్తరింపఁ జేయఁబడిన పై ; త్రిపురదహనములు - త్రిపురముల నెడి యగ్నులు; పురికొని = వ్యాపించి; కుంక శక్తిక్ = మొక్కవోని బలముతో; నీరసయవసాుకు రసఖముగ = ఎండిన గడ్డిపరకలవలె, దహించెను. ఆలం. ఉపను. నీ, వెనుఁగంపతోడుగు లీడ్చిన మొక్క సని యయ్యె గగసంబుతో రాయు కాననములు కడులావుమానినీ 'కాలరాచిన చీరు చాలయ్యెఁ బశ్వాదిజంతుపంక్తి బడెగండ్ల నొంటిపై ఁబడిన విఘ్నేళ వాహములయ్య హరిదంతహ స్త్రీపతులు వనపాలు రడుసులోఁ జనగ్రుక్కు తాళీఫలాకృతులయ్యెఁ గులాచలములు తే, మృదులగోమయపిండసమ్మిళిత కార, వేల్ల ఫరిబీజసరు మైరి వీళ్ల ప్రజలు కమలసంభవపరదానగర్వితాసు, రవరపట్టణనిర్భరాక్రమణవికృతి, B . = 1:8 టీక. కనుల......వికృతి - కమలసంధవ = బ్రహ్మ చేతనైన; వరదాన - నరదానమున; గర్విత గర్వించిన; అసుర = రాక్షసుల యొక్క; పట్టణ - పురముల చేనైన; నిర్భరాగ్ర మణవికృతి = ఎక్కువైన యాక్రమణమను వికారమువలన; గగనంబుతో, రాయు ఆకాశమును ఒఱసికొనునట్టి ఆత్యున్నతము లయిన; శాసనములు - అడవులు; పెరుఁగంబుతొడుగు - పెద్దకంపలకట్ట - ఒకవిధమైన చీపురు; ఈడ్చిన = (మీఁద) లాగిన మొల్కస్స - లేఁత పైరు; [పెద్ద యడవులు నేలమట్టము లయ్యె ననుట.] కదులావుమానినీ = మిక్కిలిలావుగ నున్న మనుష్యుఁడు; చీరు చాలు - దీనులబారు; హరిదంత హ స్తీపతులు = గొప్పదిగ్గజములు; బడెగండ్ల = పెద్దకలుఁగులందు; ఒంటిమై : ఒక్కసారిగా; విఘ్నేశవాహనములు = ఎలుకలు: కులాచలములు - కులపర్వతములు - మహేంద్రాది సప్తకుల పర్వత ములును; పనసలందు తోఁటకా పులు; అడుగులో ఆ బురదలో; చన = చొచ్చునట్లు; కాళీ ఫలాకృతులు = శాఁటిపండ్లవంటివి; నీళ్లు ప్రజలు = పట్టణములలోని జనులు; మృదుల సమము = మెత్తని పేడముద్దకు అద్ద బడిన కాకర గింజలతో సమానముగా ఆలం. ఉపము, రూపకము. కావ్య లింగము. = క. ఈ రీతిఁ గొంతకాలము, క్రూరగతి సోఁకుమూఁక కుడిదలయూళుల్ గారింకఁగ నే సంతట, వారింపఁగఁ గణఁగితి మునసహితబుద్ధిన్. టీక. సోఁకుమూఁయకుడిదలయూగుల్ X = బాధింపఁగా; కణంగితి = 129 రాషసుల యునికిపట్టు అగు త్రిపురములు; కారింగం చ. అపుడు పినాకము బవి నిఖా స్త్రములుం గొని యేయఁబూని త త్రిపురము లొక్కటకా నిటలదృష్టికి లక్ష్యము చేయుచోట మీ · ద్వపు రుదితంబులైన శ్రమవారిజలంబులు దిగ్గజాతి యు . ద్వీపయిఁ గడు వడిగా దొఱ:గి వెల్లువ చూపి నదీత్వ మొందుచున్. 180 1. క. శార్ల. ఈ కాల 2. 6. బడెగండ్లకుంటిపై చట బడిగండ్లమిట్టపై, 3. ఈ ఎక్కు<noinclude><references/></noinclude> exl778uuqrfqihmxkeofrtald5jmwtr 104 212807 555045 2026-04-28T10:57:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము => 817 టీక. పినాకము " ఆ పినాకనునెడి ఫరుస్సురు; విజ్ఞాస్త్రముల వజ్ర సమానములగు బాణములకు; ఒక్కటక్ ఒక్కసారిగా; నిటలదృష్టికి పాలలోచనమునకు; లక్ష్యము చేయు చోట = గుఱిచేయు...' 555045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము => 817 టీక. పినాకము " ఆ పినాకనునెడి ఫరుస్సురు; విజ్ఞాస్త్రముల వజ్ర సమానములగు బాణములకు; ఒక్కటక్ ఒక్కసారిగా; నిటలదృష్టికి పాలలోచనమునకు; లక్ష్యము చేయు చోట = గుఱిచేయునప్పటికీ; మవ్వపురపరిశంఖుడైన = నా శరీరమునుండి పుట్టిఁ; శ్రమ వారిజలం బులు = చెకుటనీరు; తొఱఁగ జ రాణి కాటి; వెల్లువచూపి = ప్రవహించి. = క, ము న్నేను మేన కలఁదిన, శ్రన్నని భసితంబు నణ. చి 1 శ్రమవారి కడు జెన్నెసఁగె మంచుమలోనం, తున్నడించికొని ప్రవహించు సురనదిపగిదిన్. 13: టీక. ఆలఁర ఆ పూనీనః ప్రన్నని కపిచులు - మనోజ్ఞ రుగు (ఇంపైన) బూడిద; తరువారి = చెమట మంచుముల ముందుగా హిమాలయవునుందురు; (పూర్వటీకలో 'నందం' పాఠము గ్రహింపఁబడి `నంచుకొ" = విధమును - అండమును' అని అర్థము వ్రాయబడినది.] ఆడిచికొను = కొట్టుకొని; (ఇచట కసీఠముతో మందు సరిపోల్పఁబడినది] అలు. ఉపము. క. భీమాహ్వయమున వత్తిలు, నా మేను బుట్టునంది గదియై వెలసెకా భూమి ఖైమి యనందగి, భీమరథి యనంగ నూఱుపే రెస: గంగన్. క. పుట్టువు, అంది. ఆ జన్మించి.. శా. ఆభై బూనది విశ్వము! నిజకృపీటార్ద్రంబు గావించుచుగా శ్రీ భామావిభు క్షేత్రి మండలము డాసెజ్; డాసిసగా వీచి రే ఖాభీలంబగు దాని పెంపు గని ము ఉన్నందుండు ప్రాణుల్ మహా క్షోభోద్విగ్నమనస్కులై వెలుచ నా గ్రోశించుచుగా బెండఱన్. 132 133 టీశ. విశ్వము " ప్రపంచమునంతను; నిజకృపీబార్ద్రంబుక్ - లేవ నీటిచే శడిసినదానిని; శ్రీరామావిభుక్షేత్ర మండలము = శ్రీలక్ష్మీ దే : భ ర్తయగు విష్ణంని శే॥క్రమగు పౌండరీకమును; డానికి ఆ సమీపించెను; వీచి రేఖాళీలంబు = అలలసమూహముచే భయంకరమైనది; మహాలోభోద్విగ్న మనస్కులై = ఎక్కువైన కలఁతపాటు చేత భయపడిన మనస్సులు కలవారై; పెలుచుకొ జగట్టిగా; ఆర్థ్రోశించుచున్ = మొఱపెట్టుచు; పెంపఱ" దైన్యమునొందఁగా. క. భూరిభయాన్ధితులై చని, భైరవు మద రాగరుచికృపాపూరితదృ క్కైరవుఁ బలుకుదు రమృతా, హారులు హరి బలుకు క్రియఁ గృతాంజలు లగుచున్. టీక. భూరిభయార్దితులై = గొప్ప భయముచే పీడింపఁబడినవారై; మద .. కైరవు, గర్వము, ప్రేమము తేజస్సు, దయ - ఆనువానితో నిండిన కలువలవంటి కన్నులు కలవానిని; అమృతా హారులు దేవతలు. అలం. ఉపము. 135 ఉ. మిక్కుటమైన పొంకమున మిన్న లగర్భముగాఁగఁ బొంగి నేఁ డొక్కమహా స్రవంతి యిదె యుత్తరదిక్కున క్షేత్రసీమపై నీక్కె లయాబ్ధిఁబోలె; రినిట నిల్వఁగనోపము నాగహార! మే మెక్కడి కేఁగువార? మిఁక నెద్దితేఱు గిటవిఁద? నావుడున్. టీక, పొంకమునః" = "వేగముతో : మిన్ను = ఆకాశము; గర్భముగాఁగళా ఉత్పత్తిస్థానము శాఁగా; మహాస్రవంతి = గొప్పనది; లయాబ్ధిఁబోల్ - ప్రళయకాలపు సముద్రమువలె; నాగహార! పాము హారముగాఁగల కాల భైరవుఁడా! 1.చ. శ్రమ. . 2.చ. జిన్నా. 3. క. సంచున్నా చికొని చ నుంచు,,, ట, నడిచికొని, 4. చ' న్నెన్నుండు. 5. చ భయావృతు. 6.క. వంశచ. ట, పొంక. 7. క. మిన్నుల చ మిన్నల 8. ఈ- ట. యిట.<noinclude><references/></noinclude> 15u9zglecu5jhdmvxvfrxl4oo2tqzlq 104 212808 555046 2026-04-28T10:57:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$18 పాండురంగమాహాత్మ్య ము నీ, కాళరాత్రి స్తనాగ్రకృతావకాశమై యురము వ్మెడిపూఁత యొప్పు వెనుకు శిథిలత్వ మొందిన చెంగావిజడముడి చిలుకూడి నెలవువ్వు చెంపనంటం గంకాళ మను బుద్ధిఁ గరమన...' 555046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>$18 పాండురంగమాహాత్మ్య ము నీ, కాళరాత్రి స్తనాగ్రకృతావకాశమై యురము వ్మెడిపూఁత యొప్పు వెనుకు శిథిలత్వ మొందిన చెంగావిజడముడి చిలుకూడి నెలవువ్వు చెంపనంటం గంకాళ మను బుద్ధిఁ గరమన జందెంపుఁజిలువఁ బట్టిన నది జలదరింప వెచ్చటఁ లభవించి? 'నే జెద్ది? యని పల్కు సరభసోక్తుల జగ శిజ్జంతు లలుకఁ తే, బాణిపుట ఆధుపాత్రంబుఁ బాఱవైచి, కుఱువుపై నున్న కిన్నర నుఱుక యతిరహః కేళి నుండియు నరుగుదెంచి, భూరిజయగౌరపుఁడు కాలభైరవుండు. టీక. కాళ......వకాశము = కాళరాత్రి (కాశీ)యొక్క జనముల అగ్ర భాగములచే చేయఁబడిన తెరసి గలది - అనఁగా అతని భార్య యగు కాళీ కాఁగిలించుకొమటచే బైరవునితో ము మీఁద సనచూచుకము లంటిన చోట మాత్రము విడిచి, ఈక్కినయెడ బూడిద దట్టమై యున్నదనుట. (ఇట్టుండుట ఎక్కువ అందమును కలుగఁ జేయుచున్నదని భావము] శిథిల్వము, ఒందిన విడిపోయివ; చిలు కూడి | ముడికాలి; నెలపువ్వు (జడలోని చంద్రుఁడను పుష్పము; చెంపర్ అంటన్, చెంపపైఁబడఁగా; కంకాళము ఆ ఎముకలగూడు; కరమును చేతితో; జందెంపుఁజిలంటేజ్ ఉఉపరీతముగా నున్న పామును జలదరింKē = జల్లుమనఁగా - భయపడఁగా; సరభసోక్తులు - తొందరతో గూడిన మాటలచే; జగజ్జం తులు లోకములోని జీవులు; అలంకర్ - భయపడఁగాః పాణి పుటశీదు పాత్రంబు చేతిలోని మధుకలశమును; కురువుపైక్ - తొడ పైని; కిన్నర వీణను; ఉఱక = ఊరక; అతిరహఃకేళి • (భార్యతో) నిశాంతవిహారమున. అలం. భ్రాంతిమంతము, స్వభావోక్తి- = .. ″N 137 ఆ. అరుగుదెంచి యమ్మహానది వీక్షించి, చేతులెత్తి బిట్టు చిట్టమిడిచి ఘోరకోపవేగ ధీరోత్తు లులియంగఁ, బలుకు నిట్లు తే. త్ర పాలకుండు. టీక. బిట్టు = గట్టిగా; చిట్టము, ఇడిచి చిటికెవ్రేసి, ఘోరకోపవేగధీరోత్తులు ఎక్కువ శోభముచే తడఁబడినమాటలు; ఉలియంగర్ ధ్వనిచేయఁగా. చ, 'నీలునిలు! తుంగభంగపడు నిన్ను గనుంగొని సాధ్వసాతి వి హ్వలకుతులైరి క్షేత్ర తలవాసులు; దానికిఁ గోపగించె ని వలమురితాలు; పింక నీట వచ్చుట మానుము మచ్చెకంటి!' నా నిలిచి నుతించు నన్నది వినిశ్చిత కార్యగతి జగత్పతిన్. . 133 టీక. తుంగభంగపు నా ఎత్తయిన అలలు కలదానపు; సాధ్వసాతివిహ్వలమతులు = భయముచే మిక్కిలి ఆందోళపడు మనస్సు కలవారు; పలమురితాలుపు = దక్షిణాన రశంఖమును దాల్చిన విష్ణుపు; మచ్చెకంటి! = చేపలవంటి కన్నులు కలదానా! (నది స్త్రీ కావున యిట్టి సంబోధనము). వినిశ్చిత కార్య నిశ్చయింపబడిన కార్యముల పద్ధతిగల వానిని; జగత్పతితో = విష్ణుని; నుతించున్ . సీ. జగదుద్భవస్థితి క్షయ హేతు వెవ్వఁ డా దేవాది దేవుండు దిక్కు. నాకు గ్రహని గ్రహ విఁగి కరిఁ గాచె నెవ్వఁ డా త్రిభువనాధీశుండు దిక్కు నాకుఁ దుదిపదంబు నొసంగి ధువుఁగా చెనెవ్వఁ డా దృఢదయామయమూర్తిదిక్కు నాప వదిబన్నంబు ంబుఁ దొలఁగించె నెవ్వఁ డా దీనమందారుండు దిక్కు నాకు తే, నెవ్వనిపదాబ్జమున జనియించు జలము, మజ్జనకుఁడైన శివుఁ డాత్మ మౌళి 10 నిలిపె సమహావిష్ణుఁ డా కృష్ణుఁ డా గుణాబ్ధి, దేవకీనందనుఁడె యెండు దిక్కు నాకు. * 7.8. పట్ట. 1. చ. నెరరెడ్డి. 2. చ. జంతు. 3. చ. శిమ. 4. క. కంద్రోచి. శ.ర 5. క. గించినన్. 6. క. తాల్పుడిం. శ.ర. కాలుపిం. 7. చ. ముగల్గి. 8. శ. ద్రో ద శ్రీ. 9. శ. ధల ఈ దొల 10. చూ నిలిపి,<noinclude><references/></noinclude> b15qxgcamfq41673johc2pb5achj85j 104 212809 555047 2026-04-28T10:57:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 819 జీక. జగదు...... హేతువు = లోకముల సృష్టి, స్థితి, లయములకు కారణమైనవాఁడు; గ్రాహ విగ్రహము, ఈగి - "మొసలితోడి యుద్ధమును తొలగించి; కరికీ విరుఁగురు గజేంద్రుని; తుది పదు" = ఉక్...' 555047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 819 జీక. జగదు...... హేతువు = లోకముల సృష్టి, స్థితి, లయములకు కారణమైనవాఁడు; గ్రాహ విగ్రహము, ఈగి - "మొసలితోడి యుద్ధమును తొలగించి; కరికీ విరుఁగురు గజేంద్రుని; తుది పదు" = ఉక్తరుస్థానముకు - మోక్షమురకు; బన్న బుక్ = భంగపాటురు; జనియించు జలముకొ" పుట్టిన నీటిలి; గుణాబ్ధి = గుణములు సముద్రుఁడు. - తే, శకణముపు గము; మద్భయజ్వనము గురుపు, భగ్నమతి నైతి: 'గురు కభక్తకతన నింక నెయ్యదిదిక్కు? చక్రాంకి! నన్ను, బ్రోవు మరి వల: గృపః బల్కు దేవుఁ డేటి. క మనృయజ్వరము నా భయము ఆరు భోగమును; ఉడుపు పోఁగొట్టుము; కుక్కు రధ క్షళకనం = కుక్క వాహనముగాఁగల కాలభైరవునివటక; 'కుర్కుకర్త = కుక్కలరాజు' అని పూర్వటీక. కన్నమతిః = శిథిలమైన బుద్ధి కలదానము: చక్రాంక ! - చక్రము చిహ్నముగాఁ గల దేవా! ఉ. రము గరము ద్రోచి మధుర ప్రియభాషిణి! నర్ను గన్న మీం దమ్మఱియుఁ భయము గలదా! వల దాతుకవృత్తి; మన్ని యో గమున నీప్రదేశమునఁ గ్రమి సమజ్జనజన్మ జాడ్యపా శములఁ ద్రెంపు; నీంపు మనిశము శుభములు భూతకోటికిన్ . 141 టీక. గరమ్మ = బెదరు పాటు; ఆకురవృత్తి = = తొందరపాటు-కలఁకపాటు; వలదు - అక్కఅలేదు; - మన్ని యోగము న జనా యాజ్ఞవలన; శ్రమి = వ్యాపించి ఉండి; సమజ్జన జన్మ జాడ్య పాశములు ఆ వంగియున్న (నమస్కరించిన జనులు పునర్జన్మ జాడ్యముల పాశములకు; ఆనిశము = ఎల్లపుడురు; భూత - జీవరాశికి క. అస్మత్ క్షేత్రస్థితి భవ, భస్మాంగ జ! గంగకంటే: బాపని వగుచుకొ భస్త్మీకరింపు లోకా, పస్మార ప్రాయదురిత బాధాళతమున్, M 112 టీక. భవభస్తాంగజ ! = విభూతితోఁ గూడిన శివుని దేహమునుండి పుట్టిన నదీ! అస్మత్ క్షేత్ర స్థితికి " నాక్షేత్రమున ఉండుకుతనమున; పాపనివి - పవిత్రమైనదానపు: లోకా...... శరముకొ లోకముయొక్క మూర్ఛతో సమానమగు వందల కొలఁదియైన పాపముల బాధలకు; ధస్త్మీకరింపు బూడిద చేయుము - నశింపఁజేయుము. చ, అని వనజాక్షుఁ డీకరణి నానతియిచ్చినఁ దత్కృపారసం 143 బను సెను వాని సుబ్బివ క్రియ కయ నూరఁగ దత్ప్రదేశరు ధనువున నారియై నిగిడి; దానిశరంబు గరంబుఁ దాఁకిన దునుఁగుఁ జినుంగు శ్రీలు: గడుఁదూలు జగజ్జరజన్మ లక్ష్యముల్. టీక. వనజాక్షుడు = తామరలవంటి కన్నులు గల విష్ణువు; ఈకరణికా జ ఈరీతిని; వెను వాన" = 'పెద్దవర్ష ము చేక; ఠేత్ ప్రదేశమన్ధరుఫునక్ ఆక్షేత్ర ప్రదే త్యపదేశమ రెడి వింట; శరంబుక్ (ధనుశీపక్షమున) బాణముకు; (నదీపదమున) నీటిని; తుముఁగుతో ఆ తెగును; స్త్రీలు ఆ చీలుసు; తూలుక్ = ఎగిరిపోవును - నశించిపోవురు; జగజ్జనజన్మలక్ష్యముల్ . ఆ లోకములోని జనుల జన్మ ముల గుఱులు; [ఇచట జలమునకుఁగల బాణరూపముచే లక్ష్యములను పడఁగొట్టునట్లు వర్ణన;] అలం. రూపకము, క. ఎందుఁ బ్రభవించె నస్మ, న్నందన యతీర్థ విభువు నరసింహాఖ్యం జెంది యదునందనాత్మానంద మగుణ బద్మగర్భ నందన! వింటే. 1. క. కుర్కుర. 2. చ. "డేడి. 3. చ. గ్రమున, 141<noinclude><references/></noinclude> 3qtjyx5u3swg4vnaz5ssmo669xo0l5r 104 212810 555048 2026-04-28T10:57:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '820 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. ఆసన్నందన = నాపుత్రిక - థైమినది; ఆ తీర్థవిభువు = ఆ గొప్ప తీర్థము. క. అది మొదలు'గా సరస్వతి, తుద గాఁ గల తీర్థములకు దొరయై నడుమ బొదలు ఋషివృషభ సేవిత, పదుఁడగు...' 555048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>820 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. ఆసన్నందన = నాపుత్రిక - థైమినది; ఆ తీర్థవిభువు = ఆ గొప్ప తీర్థము. క. అది మొదలు'గా సరస్వతి, తుద గాఁ గల తీర్థములకు దొరయై నడుమ బొదలు ఋషివృషభ సేవిత, పదుఁడగు హరి మెచ్చు తీర్థపతి మౌనిపతీ! = 145 టీక. దొరయై - ప్రభువై; ఋషి పదుఁడు = గొప్పమునులచే సేవింపబడు పాదములు కలవాఁడు - విష్ణువు; మెచ్చు కొనియాడునట్టి; తీర్థ జతి = గొప్ప తీర్థము - ఖైమినది; నడుము; 'ప్రకాశించును. పొదలు క. సాక్షాత్కరించి పద్మద, శాతుఁడు వేంచేసియునికి న తీర్థకులా ధ్యక్షము మసాకతరళా, లక్షిత ముక్తావళీ లలంతిం బోలున్, 146 నాయకమణి టీక. వేంచేసి యునికి" - వేంచేసి యుండుట చేత; మసార.... లలంతి యగు ఇంద్రనీలముతోఁ గూడిన ముత్యాలహారమును; పోలుక్ ['మసారకరళాలక్షిత = పచ్చలపతక ముచే గుఱుతిడఁబడిన" అని పూర్వటీక.] అలం. ఉపమా క. వెన్నుఁడు ప్రత్యక్షంబై, యున్న యెడకు దక్షిణాశ నొక పులినతలం బున్నది; మిన్నది కడగను, నున్నతిఁ గన్నది శుభంబు లొసఁగం బొనఁగన్, 147 టీక. వెన్నుఁడు = విష్ణువు; పులినతలంబు - ఇసుకతిన్నె; కడగమనున్నతి మిక్కిలి గొప్ప ఎత్తును; పొసఁగళ్" - అనుకూలించఁగా. . ఆ. ముందు నందగోపుమందయందుఁ జరించు, రూపధన్య యోర్తు గోపకన్య విష్ణు భక్త ముక్త కృష్ణుఁ డచ్చట సున్కి, యెఱిఁగి యేఁగుదెంచి యెఱుకమించి, 148. మండయందు = గొల్లపల్లెలో; రూపధన్య - అందకత్తె; గోపకన్య - గొల్లపడుచు; విష్ణుభ క్త - విష్ణుభక్తురాలు; ముక్త = జీవన్ముక్తురాలు; ('భుక్తముక్త - అనుభవించఁబడి విడుపఁబడినది' అని పూర్వటీక. ఇందలి ‘భుక్త" అను పాఠమును, దాని యర్థమును అననుగతములు.] ఎఱంకన్, మించినా జ్ఞానముచే గొప్పదయి. క, విప్రకులో చితశంచివే, ష, ప్రథిత శరీర యయ్యెఁ జక్ర స్తనీ సా భిప్రాయస్థితవిక సిత, దీ ప్రనిజకపోల యగుచు దేవుని మ్రోలన్. 149 కవి శరీర = బ్రాహ్మణ కులమునకుఁ దగిన పరిశుద్ధాలంకారముచే చక్కని శరీ రము కలది - చూచుటకు చక్కని బ్రాహ్మణవనికవలె నున్నది; చక్రర్తని గుండ్రనిచన్నులు కలది; సాభిప్రాయకపోల . కపోల అనురాగముతో గూడి, మెటుఁగెక్కి ప్రకాశించు చెక్కిళులు కలది. నీ. జలధరశ్యామకుంతలకలాపమునకుఁ బాటింపమియె నవప్రసవకలన దళిత నీలోత్పలదళచంచదముల కామీలనంబె కాలాంజనంబు కుంభికుంభ స్థూలకుచమండ లికి జ్ఞానముద్రాకరమె 'ముత్తెములసరంబు గగనసోదరవలగ్న ప్ర దేశమున డ్యాణబంధంబె యొడ్డాణ విడుట తే. గాఁగఁ దప మాచరించు నక్కలువకంటి, యంగలతిక నిరాకల్ప యయ్యు శారదారంభ విమలా భ్ర సరణికరణిఁ బ్రకృతిమధురంబులకు వేషరచన లేల ? 150 నల రె 1.కె. గను. దటగా 2. చ. ట. బొలుదున్. 3. క. భుక్త. చ. ట. భక్త (చ. ట యరుగుచెంచి. ఈ యరుగుదెంచె. 4. క, నెఱుక. చ. ట. యెఱుక. 5.1. వరూ, చ. కుర్కోట మహిశ, 6. చ. లిక. 7. క. ముత్య. చ. ముత్తె. 8. చ. కొడ్డాణ, 9. క. నమరే. చ. నలరె<noinclude><references/></noinclude> kpfec1s6kcmm4a5vomr86njfh7d68pn 104 212811 555049 2026-04-28T10:57:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము - 821 టీక. జలధర,..... కలాపము నక్షతో నీలమేఘమువలె నల్లపైన శిరోజసమూహమునకు; పాటించమియె ఆ ఆదరించకుండుటయే - బంధించునపుడుటయే - విజయఁబోసికొచఅయే; నవప్రపన కలనూ క్రొత్తపువ్వు...' 555049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము - 821 టీక. జలధర,..... కలాపము నక్షతో నీలమేఘమువలె నల్లపైన శిరోజసమూహమునకు; పాటించమియె ఆ ఆదరించకుండుటయే - బంధించునపుడుటయే - విజయఁబోసికొచఅయే; నవప్రపన కలనూ క్రొత్తపువ్వులకు మణిడికొరుట (ఆమె కొప్పు పెట్టుకొని పూవులకు ముడిచికొనిన ఎంక అందముగ నుండునో, కవ్వముశీచికొనక, కల విజయంలోని కొనకు అప్లై అండముగ నుండురు. ఇట్లే ప్రతిపాద మురకు గమనించుంది." కులకు ఆ వికసించిన నల్లకలువ టేకులవలె ఒప్పినమైన కన్ను లకు ఆమాలకు . కొంచెము మూసికొనియుండుటయే; కాలాంజనంబు కాటుక; కాటుక లేకున్న కన్నులు కాటుక పెట్టుకొన్న ఉండమఁగ నున్నబడుట. కుంభీకుంభస్థూలకు చముందలికి వీరుఁగు సంధములవలె పెద్ద దైన స్తనముల; జ్ఞానముద్రాకరమ జ్ఞానముద్రతో: కూడిన హస్తమే. మః త్తెములనములు = ముత్యాలహారము. కడిచేతి బొంప శ్రేలి యొక్క దం, చూపుడువేలియొక్కయు కొనలను చేర్చి జొము పై నుంచుకొనుచు, ఎడమచేతిని ఎదరు మోకాలిచిన్నమయి ఉంచుట తపోవిష ముద్ర ప్రవేశమునకు = ఆకాశముతో సమానమైన - శూన్యమైన నదు మునకు; ఓడ్యాణజండు = విశ్యాణనుకు ఆనక మే; అక్కులంనకంటియం గలతిక = కలువకన్నులుగల యావనికయొక్క తీగవంటి దేహము; నిరాశల్ప, యయ్య = అలంకారములు లేరికైనను; శారదా శరత్కాలపుటా కాశమువలె; ఆలరేజ్ = ప్రకాశిందెకు; ప్రకృతి మధురంబుల క్ల" ఆ స్వభావముచే మనోహరమైన వానికి, ......8585 = = = తపస్సు చేయునపుడు జుట్టు విరియఁలోనికొనుట, కన్నులు కొంచెము మూయుట, ముద్రాసనములు రచించుట, మాంజి('మొలనూలు) ధరింపకుండుటయు సహజము. కాలు. ఉపమ, విభావన, అర్థాంతర వ్యాసము. ళా, లో కేశ స్థితలోక వాసకృతి సాలోక్యంబు నర్చింప, ల క్ష్మీకాంతాంమ్రియః గంబుఁ జేరుతమి సామీప్యంబు, సద్భక్తర డాకారిం దనరూపుగా నిలుపుట సారూప్యము, బుద్ధి నా కౌశ శ్శేఖరుఁగూర్చి యున్కి సతి సాయుజ్యంబు నొందుం దుదిన్. 151 టీశ. మోక్షము నాలుగు విధములు (1) సాలోక్యము (భగవంతుఁ డుండు లోకమున నివసిం చుట.) (2) సామాద్యము (పరమాత్మ దగ్గరనుండుట, (3) సారూప్యము (భగవంతునితోఁ సమానమగు రూపమును పొందుట) (ఉ) సాయుజ్యము (దేవునితో కలసి మెలసియుండుట) పయి చతుర్విధ మోక్షము లను ఆ గొల్లపడుచు పొందినట్లు ఇందువర్ణికము. లోకేశ... కృతికా = లోకములకు ప్రభువగు విష్ణుఁడు నివసించు భూలోకమున నివసించుటచే; ఆర్చింపన్ = పూజించుటకయి; లక్ష్మీ యుగం', చేరు, తమిక్ విష్ణుని పాదపద్మములను పొంకు ఆసక్తిలే; సద్భక్తరక్షాకారి - ఉత్తములగు భక్తులను రక్షించువానిని - దేవుని; బుద్ధిక్ - జ్ఞానమున; నాకొక శేఖరుఁ గూర్చి దేవతా శ్రీ ష్ణుఁడగు విష్ణువును గూర్చి; ఉన్కిక్=ఉండుటచే; సతి = గోవకన్యక. = శా, స్నానాను క్రమవాసితా దల ఝరీ సాంద్రాంబువుల్ ధ్యానసం థానాధీననపుర్విలో6న నితాంత ప్రీతిసారంగసం తానంబుల్ మృదుపాద వల్ల నతలో ద్యత్కాంతి లాటెరస శ్రీనద్ధాచలతుంగళ్భంగములు మించెం దత్తపస్సంగముల్. 152 టీక. స్నానా...... బువుల్ = స్నానానుష్ఠానమున ప్రసిద్ధిపొందిన సెలయేళ్ల నీటి ప్రవాహ ములు కలవి; ధ్యాన....సంతానంబుల్ - ధ్యానసంధానాధీన ధ్యానము చేయుటలో అసక్తమైన; నపుర్విలోకన = (గోపిక యొక్క) దేహమును దూచుటచే; నితాంత ప్రీక - మిక్కిలి సంతోషించిన; 1. చ. స్థితి. 2. క. ద్భక్తి. చ. ట. దృక్త. 3. చ. నునుపుటక్ ట. నును చుటస్ . పాండురంగ 41<noinclude><references/></noinclude> rhcm5s7qg623rxctlcoeu3dbn0r53au 104 212812 555050 2026-04-28T10:58:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '822 పాండురంగమాహాత్మ్యము . తత్తపస్సంగములో సారంగ నంతానంబుల్ = ఆంశగుంపులు ('సారంగ - కుపెదల యొక్క 'అని పూర్వటీక] కలబి; దుృదు...... శృంగములు - మృదు - మెత్తని; పాదనల్ల వదళ = చిగుళ్ల వంటి గోపి...' 555050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>822 పాండురంగమాహాత్మ్యము . తత్తపస్సంగములో సారంగ నంతానంబుల్ = ఆంశగుంపులు ('సారంగ - కుపెదల యొక్క 'అని పూర్వటీక] కలబి; దుృదు...... శృంగములు - మృదు - మెత్తని; పాదనల్ల వదళ = చిగుళ్ల వంటి గోపిక పాదములనుండి, = బయలువెడలిన; శాంతి = ప్రకాశమనుః లాక్షారస శ్రీ = లత్తుక ద్రవపుసంపద ళ్ళే వద్ద కట్టఁబడిన; తుంగశృంగములు = ఎత్తయిన కొండకోనలఁకలని; అగు త తపోవ్యాపనములు; మిందె - అతిశయించెను. ఆటలు. ఉదాత్తము. ఉ. ఆ భగవంతుఁ డతఁ గరుణార్ధ మతికా సతి మ్రోల నిల్చే 1న సౌభమద భ్రమభ్రమ మనంతము శాంతకు శాంతి మంత ను క్షోభములో భమప్రతిమ శోభన శోభియు నైన మేను నా నాభరణంబులం గుసుమితామరభూజమునోజ రాజిలన్ . 158 జీక. కరుణార్ద్రతిజ్ = దయారసముతో గూడిన మనస్సుతో; ఆభ్రాభము మేను గాంతి వంటి శాంతికలది - శ్యామవర్ణ ముకలది; ఆదర్ద్రము - అల్పము కానిది - గొప్పది; ఆశ్రమము = భ్రాంతిలేనిది. ('అనుము = నీటినుడిగలది' అని పూర్వటీక. ] అనంశము - అంశములేనిది; కాంతి మంఠము = తేజస్సుకలది అక్షోభమం – కలంక లేనిది; ఆలోభము లోధము లేనిది; అప్రతిమశోధన శోభియుజ్" జ సాటిలేని చక్కఁదనముచే; ప్రకాశించునదినం, ను; మేను = శరీరము; నానాకరణం వెక్కు అలంకారములచేత; కుసుమితామరభూజ మనోజకా - పుష్పించిన పారిజాకవృక్షము బుల = a = వలె; రాజిలక్ = ప్రకాశింపఁగా, అలం. పరికరము, ఉచం. ఉ. ఆ శరదిందుబింబసదృశానన సూనక రాసకోటిసు కాశు రమేశు రాగరసకశ్మలగా త్రయు 'ప్రస్తనేత్రయు దేశలబ. ధ కై శికయు భీతి ముద్ర శ్రునిపాతము ఖ్యచే పాశబలత్వం తను కందయునై కనుద్రంపుదాల్చుచున్. 154 టీక. ఆ శరదిందుబింబసదృశానన శరత్కాలపు చంద్రనిలముతో సమానమగు ముఖము కల ఆ గోపిక; సూనశరాళకోటినంకాకు - కోటిమన్మధులతో సమానమైనవానిని; రరు" " లక్ష్మీవల్లభుని; రాగరసకశ్మలగా త్రయు = ఆనురాగరసము చే మలినమైన దేహముకలనియు ఎక్కువ ప్రేమ కలదియుః సప్తక్షేత్రము జజాడిన వస్త్రము కలదియూ; దేశలబంధ కైశికయున్ = మృదుల మగు -వదులైన కొప్పుకలదియును; ("పేశల = అందమైన; ళిక=కీలు గంటుకలది' అని పూర్వటీక.] భీతి... శంజయునై భీతి భయము; ముద శ్రు సంహిత = ఆనందాశ్రువులను రాల్చుట; మఖ్యకా మొదలైన; చేష్ట - చేష్టల యొక్క; శబలత్వ = కలయిక చే ['శబలత్వ అని పూర్వటీక. ఇది అసంగతము.] సక్త కూడిన; తనుళందయునై - = . చిత్ర వర్ణ ములలోదా నయి; కనుద్రుంపు, బాల్పఁగ చూపుల మాంద్యమును, పొందఁగా - వరవశము కాఁగా; అలం. 128 కరము, ఉపము తే. పృథుల విజ్ఞాన సంపూర్ణ భృగుళుకాది, భావనాదీర్ఘ కలయందుఁ బరిణమించు జలజదళనేత్రుపాదాంబుజములు గేల, భీతమృగ పోతలోచన బిగియఁబట్టె. 155 టీక. వృథుల దీర్ఘాక దీర్ఘాకలయందు = గొప్ప విజ్ఞాన మును నీటితో నిండిన ధృగువు, తుకుఁడు 'మొదలగువారి మనస్సులనెడి నడబావులందు; పరిణమించు=పరిపక్వము పొందునట్టి వికపించు నట్టి; ('పరిణమించు = సంతోషించు - వికసించు 'అని పూర్వటీక.] జలజ ...జములం విష్ణురి పాదపద్మ ములను; భీత..... లోచన - భయపడిన జింక పిల్లయొక్క చూపులవంటి చూపులం కల గోప పనిక; "జిల చేతితో; బిగియఁబట్టి = గట్టిగా పట్టుకొనెను. అలం. రూపకము. 1. చ. వజ్రా. 2. క. మంత. చ. ముంఠ. 3. చ. శోధము. 4 చ. శ్రీ.<noinclude><references/></noinclude> sodibp5pwv0yyxi4jjq0bms0o8k0n1i 104 212813 555051 2026-04-28T10:58:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము క. కరకలితనిజపదాఙ్ఞడు, విరళతకత్రవమునైన విధుబింబముఖర్ వరసుఖాంతఁ జేసెన్, గరుణాగణపతి శాక కన్నుల నగుచు.. 323 186 = Yటీ. శ... కన్మాను జీతితో పట్టుకోవలనీకు కథ (ఓష్ణుని) పావనమ...' 555051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము క. కరకలితనిజపదాఙ్ఞడు, విరళతకత్రవమునైన విధుబింబముఖర్ వరసుఖాంతఁ జేసెన్, గరుణాగణపతి శాక కన్నుల నగుచు.. 323 186 = Yటీ. శ... కన్మాను జీతితో పట్టుకోవలనీకు కథ (ఓష్ణుని) పావనమయులుకలక యకు; నికక క్రమాంకం = మిక్కిలి దూరమైన - పోయిన సిగ్గు గలవి; నిధుఎలదుక చుక్రు లినట్ దుఖము కల నరికను; కరుణా గుణకరి = వయాగుణములే మరోసారు:వైనవాడుః గౌరీ = విష్ణుపు; జనసంజ్ఞానము గౌరవ వీనదానిని వరములు సాంకదానిని జేసిక్ 8. తనుంజార శథి బంధశిరోజ యగుట నయ్యకితకు ముక్తకేశాక్వుయంబు దయ చేసి తత్య్రార్థితము లైన వరముల నొప:గి యప్పరిగా పండబుద్ధి చిఱుగుబ్బలాని తళైత్ర రాజమునకు నీరాను దిక్కున (రవడజ్ చే వెన్నుఁడు తనునది వ్రేపల్లెలో రాక తర్కించుదౌష్ట్యంబు: వంచి నగుచు తే. దానికకములచే: బీడితంబులైన, పాంకు రంగేళు శ్రీపాదవల్ల నభుల సంగుళీ మధ్యతను రేఖ లంటియుండు, గంగ బ్రవహించు నీటి డొంకలుసుబోలె, టీక. శిథిలబంధశి రోజు ఆ వీడిన ముడిగల జుట్టుతో కూడిన ః; ముత్రే శాహ్వయంబు = ముక్త కేళయను "పేరు; దయచేసి = ఇచ్చి; తతా ర్థి కములు అమెనే అడుగబడికది; ఒసగి ఇచ్చి; అప్పనీ ..గబ్బులు. ఆ కక్కు మబుద్ధికలదగు గొల్లపడుచు యొక్క (మూఢురాలైన యావె యొక్క;) (పసిగాపుట సరబుద్ధి = ధూర్తురాలైన గొల్ల పడుచు యొక్క' అని పూర్వటీక] చిఱుగుబ్బలు - చిన్ని చన్ను లకు; అని = జట్టుకొని; వెన్నుండు - విష్ణువు; కరుతో విష్ణువును; ఆది ఆ గొల్లపదురు; శ్రీవల్లెలో కొల్లపల్లెలో వచ్చుటను - కొల్లపల్లెలో ముండుటను; తక్కించు జామ్మంబు = ఊహించు మొరటుతనమును కోరిన పట్టుదలను; తలంచి ఊహించి; నగుదున్" జనవ్వుచు; ఈకాశుడిక్కన ఈశాన్యపురిళరు; ఇువుకఱిచె - ఉండునట్లు చేసెను; పాండురంగేతు... వల్లవముల = శ్రీకృష్ణుని పాదద్మములపై; గంగళ్ ఇగంగానది పైని; నీటి డొంకలుసుబోలెక్ నీటియలలవలె అంగుళీ...... రేఖులు = శ్రీర్ల మధ్య భాగములందలి గుఱతులు; అంటియుండున్. అలం. ఉపమ, రాక . = = క. ఆ ముక్తకేశదర్శప, మో మునికుల సార్వభౌమ! యొసఃగు ననేక శ్రీమూర్తిదానఫల మా, భామిని శ్రీమూర్తిగాఁగఁ "బాటింపఁదగుర్, 13 టీక. ఆ ముక్తకేశదర్శనము ఆ ముక్తకేశు చూచుట; ఆనేక...... ఫలము - పెక్కు లక్ష్మీ నారాయణని గ్రహముల దానఫలమును; ఆ భామిని ఆ యవతి; శ్రీమూర్తిగాఁగ ర్ ఆ లక్ష్మీ దేవి యని. తే. అనుడు వేలుపుఁదావిసి 'యా సుశీల పుత్రు లేచందమున మోక్షమునకుఁ జనిరి ప్రయుతనందనుఁ డెవ్వఁ? దేవగిరి నతఁడు నృహరికృషఁ గాంచెఁ?' ననఁబల్కు నీలగళుఁడు. టీక. వేలుపుఁదావని కారనముని; నీలగరుఁడు - నీలకంఠఁదు - = శివుఁడు. క. మునివరను మత్యద్భుత, జనక చరిత యైన జనని చనిన పిదకుఁ ద తనయులు మురభిశ్వదోద, తనయులు గురువాక్యకరణతత్పర బుద్ధిన్. 1. చ సుధారిక. క. సంధాడిక. 2. చ. బాలిక. 3. క. వక్త. చ. దత్త. 159 100<noinclude><references/></noinclude> bb7gderz6ko5yywt212xfzvtkkwcb4m 104 212814 555052 2026-04-28T10:58:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '824 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. ఆశ్యద్భుతజనకచరిత = మిక్కిలి యాశ్చర్యమును పుట్టించు స్వభావము (ప్రవర్తన) కలది - సుశీల; ముర, .....నయులు - విష్ణుని పాదములయందు ఉంచఁబడిన శ్రద్ధ కలవారు - వి...' 555052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>824 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. ఆశ్యద్భుతజనకచరిత = మిక్కిలి యాశ్చర్యమును పుట్టించు స్వభావము (ప్రవర్తన) కలది - సుశీల; ముర, .....నయులు - విష్ణుని పాదములయందు ఉంచఁబడిన శ్రద్ధ కలవారు - విష్ణు పాదధ్యాతలు; [ఇదట వెనుకటి టీకాకారులు 'మురభితృదవ తనయులు' అను పాఠమును గ్రహించి 'కృష్ణుని పాదములవలన రక్షింపఁబడుచున్న కొడుకులు గల వారు' అని అర్థమును వ్రాసిరి. ఆ పాత, టీకలు ఆసనుకూలములు.) గురు, బుద్ధిక్ తల్లిమాట నెఱవేర్చుబుద్ధితో, శా. బై వితీర్థనివాసు రాసుకుశలుగా బదేక్షణుం యాదవ స్వామి సామజవత్సలుం గొలిది యైశ్వర్యంబునం బొల్చి నా రామీఁద సకళత్రపుత్రముగ దీప్యమాూర్తులై తత్తనూ గ్రామం చెక్కి నావుడుగా మఱియు నా బ్రహ్మర్షి పల్కు శివున్ రా 161 టీక. రానకుశలుక్" ఆ రాస క్రీడయందు నేర్పుకలవానిని; సామజవత్సలు - గజేంద్రుని యెడ దయకలవానిని; పొల్చి = ఒప్పి - గొప్పవారై; అవిఁవజ్ - ఆ తరువాత; నకళ శ్రమిశ్రము Xక్ = భార్యాపుత్రులతోలూడ; దీప్యమాూర్తులై " ప్రకాశించు దేహములు కలవారయి; తత్తనూ గ్రామంబు, ఎక్కరి (1) ఉ. హాళి మనంబునం బెరుగ నాలయి బిడ్డయి బంటుఁబై దయై మూలధనార్జనంబు నిలుముంగిలియై గళదఘ్న దర్పత వాలినవారి కెట్టు లకవర్గము భర! ముకుందుఁ డిచ్చెకి నిం ల లా ల జడ? లేల కమండలు? వేల దండమున్? - 162 టీక. హాళి = ఆసక్తి; 'పెరుగ = ఎక్కువకాఁగా; ఆలయి = భార్యను కూర్చుకొని బిడ్డయి బిడ్డలు పుట్టి; బంటుఁబైద = బ౦బుగా నుండు పిల్ల వాఁడు; మూలధనార్జనంబు = కూడఁ బెట్టు టకు (వారిని పోషించుటకయి) ధనమును సంపాదించుట; ఇలుముంగిలియై - ఇల్లు, వాకిలి సంపాదిం చి; గళదన్న దర్పత గొంతుకలంటియైన గర్వముచే; వాలినవారికి అతిశయించిన వారికి; అపవర్గమ మోషము; భర్గ ! శివుఁడా ! ఎలకళానము కృష్ణాదిన మేల? = క్రమక్రమముగా కుటుంబమును వృద్ధిపఱచుకొని, రత్పోషణార్థము తాపత్రయపడి యహంకార పూరితులగు సంసారులకు విష్ణువు అతిసులభముగా మోక్ష మిచ్చినయెడల మావంటి వారికి ఈ ముని వృత్తితో శ్రీదంపద నావశ్యకమేమి? అని భావము. క, వార లటుగాక కారణ, పూరుషులై యట్టి సతికిఁ బుట్టుకనో తుదిగా జేరిరి గృహస్థు లయ్యును, సారసదళనయను మేని సాయుజ్యంబున్. " 168 విష్ణు దేహ టీక. వారలు = సుశీలపుత్రులు; ఆటుగాక మీఁది సామాన్యరీతినిగాక; కారణపూరుమలై ఆ కారణజన్ములై; పుట్టుటకొ = పుట్టుటచేతఁ గాబోలును; సారస సాయుజ్యంబు ముతోఁ గలిసి మెలిసియుండుటను; చేరిరి = పొందిరి. వ. అనిన 'నగి జగదీశ్వరుండు సురమునీశ్వరునితో వెండియు నిట్లనియె. ఉ, హారివిచార! నీ వనినయట్ల పురాకృతపుణ్య సంపద వారల కావల్లె మునివల్ల భదుర్ల భ మయ్యు నయ్యమ ర్యారీవిదారి మేనఁ గలయంగల పూనిక; వారయేల? యె . వ్వారు గృహస్థధర్మవశవర్తులు వారలసొము ముక్తియున్, 1. క. గ్రా. చ. ట. నగి, 2. చ. సురమునితో, 164 165<noinclude><references/></noinclude> m0nohhfzabpahdjlqwv3fit2in62xpv 104 212815 555053 2026-04-28T10:58:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 325 టేక, హారివిచార ! చక్కని యాలోచన కలవాడా! మునివల్ల రదుర్లభము, ఆయ్యుక్ ! గొప్పముకులకు ఆసాధ్యమయిన డైరః జయ్యమర్యాలి దారి మేళత్" = జీజీకత్రువులగు రాక్షసులకు సంహరించ...' 555053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 325 టేక, హారివిచార ! చక్కని యాలోచన కలవాడా! మునివల్ల రదుర్లభము, ఆయ్యుక్ ! గొప్పముకులకు ఆసాధ్యమయిన డైరః జయ్యమర్యాలి దారి మేళత్" = జీజీకత్రువులగు రాక్షసులకు సంహరించు విష్ణుని శరీరమువః కలయంగల పూనిక = చేయుటకు కావలసిన పట్టువల; వారలకుకొ సుశీలపు త్రులకు; ఆవహిల్లె = కలినెకు; వారి యేల? = వారే కాదు; ఎవ్వారు = ఎవరు; గృహస్థ ధర్మవశక్తులు = గృహస్థధీక్ష్మములకు లొంగియుందురో, ముక్తియఁర్" మోక్షముకూడ; వారల సొమ్మ; (ఆగుళరుట.) - . నీ, పరిణీత! యగునింతి ప్రీతిహరి గా నేని తనయుండు తనయాజ్ఞ దాఁటఁడేశీ నిదరుల తలై మనివేని కోడ లోరుపునక్కి గోణఃగ దేవి కూఁతు రీలువునందు: గోదవ మాకదయేని ఋణ మనుపాతకం బెగయదేని తేజోగరిమ పరాధీనతఁ జెడ దేని నిందాంధ కారంబు నెఱయదేని తే. న్యాయమున మొల్లముల పెల్లు డాయునేని యతిథిసంతర్పణం బింట నమకునేవి సముచితాచారమును నింట 'సాగునేని కలదె గృహమేధోధర్మంబుకం ఒమేలు? .. . 166 టీక, పరిణీత = పెడ్లియాడినది; ('పరిణత పెండ్లాడినది' అని పూర్వటీక] ప్రతికూల ఎదురు తిరుగునది; వినీతులై - ఆడకువ గలవారై; మనిలేని ఉందురేని; ఓరుపునక్కి = శాంతము విడిచి; ఈలుపునందు = సత్ప్రవర్తనమున; కొదప = కొఱఁత - లోపము; పాతకంబు పాపము; ఎనయ దేని - పొందదేని; పరాధీనక = ఇతరులకు లొంగియుడుటచే; నిందాంధకారంబు = నిద యను చీఁకటి; నెఱయ దేని వ్యాపించుకుండు నేని; మొల్లముల పెల్లు = ఎక్కువ ధరము; గృహమేధి ధర్మంబు ంబు కంటె - గృహస్థధర్మముకంటె; మేలు - మేలైనది - గొప్పవి; కలదె - లేదు. = అతి ఆయుత నియుకు లను మునికుమారుల చరిత్రము క, ఏనోహర మొక్కయు, ఖ్యానము గల దేతదర్ధ; మదియును వినినగా మౌనివర! నీ మనంబున, నూనిన జడనుడు గు ననుచు నుగ్రుడు పలుకున్. 167 టీక. ఏనోహరము = పాపములు పోఁగొట్టునది; ఉపాఖ్యానము - చిన్నకథ: విశదర్థము దీనికొఱకై - గృహస్థధర్మము గొప్పదని నిరూపించుటకు; ఊనిన - నిలిపిన; జడను - సంశయము; ఉడుగుకొ" = నశిరచును; ఉగ్రుఁడు = శివుఁడు. తే. వింధ్య మమరాద్రిపోటికి వివిధతార కములు మొలపూసలుగఁ బెరుగ మదిఁ దలఁచె నెన్నఁ డఁటమున్ను శాశిలో నన్ను గొలిచి ఘటజ మగుతేజ మింపొందు నుటజమునను, 168 టీక. అమరాద్రి పోటీకి = మేరుపర్వతముతోడి స్పర్ధకు - మంజమునకు; వివిధ తారకముల జ నక్ష. క్రము లన్నియును; 'మొలపూనలుగు మొలత్రాటిలోని పూసలంగ ఉండునట్లు; పెరుగ; [వింధ్యము నక్షత్ర మండలము తన కటిభాగమునకు వచ్చునట్లుగా పెరుఁగఁదలఁదెననుట.] అఁటమున్న అంతకుఁబూర్వమే; ఉటజమునను - వర్ణకాలలో, ఘటజము, ఆగు, తేజము కుండనుండి పుట్టిన తేజస్సు -ఆగస్యమహాముని. 1. క. జరిత. చ. పరిణీత. 2.. అయి. 3. చ, సాగె. 4. చ. కర్మంబు<noinclude><references/></noinclude> hbqhwxcrk5542mr7eklocrukj0h5abd 104 212816 555054 2026-04-28T10:58:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$26 పాండురంగమాహాత్మ్యము వ, అ స్తంభతపోఒనుభావవిజృంభితుండగు నక్కుంభసంభవునకు సజ శుశ్రూషా వికస్వరహృదయంబగు శివ్య సహస్రంబు గల; దందుఁ బ్రయతుండను మునితనయు లయుతనియుతు లనువార లప్ప...' 555054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>$26 పాండురంగమాహాత్మ్యము వ, అ స్తంభతపోఒనుభావవిజృంభితుండగు నక్కుంభసంభవునకు సజ శుశ్రూషా వికస్వరహృదయంబగు శివ్య సహస్రంబు గల; దందుఁ బ్రయతుండను మునితనయు లయుతనియుతు లనువార లప్పారికాంతికిం బ్రేమాస్పదంబులయి యుండి; రంత ' నొక్క కాలంబున నమునీలోక పాక శాసనుండు నిజాంతర్గతంబున నిట్లని తర్కించు, టీక. ఆస్తంభ..... విజృంభితుండు - అడ్డులేని తపశ్శక్తిచే గొప్పవాడైననాఁడు; శుంభవంథ పునకు = అగస్త్యమహామునికి; అజన... హృదయంబు = ఎల్లప్పుడును (కద్బోధనమును) వినుకోరిక! ' వికసించిన (జ్ఞానముపొందిన) హృదయములు కలది; పారికాంకిక్" = మునికి; ప్రేమాస్పదులు = మిక్కిలి యిష్టులం; ఒక్కశాలంబునకా - ఒకప్పుడు; అమ్మని శాసనుందు = ఆ మునీంద్రుడు అగస్త్యుఁడు; నిజాంతర్గతంబున జ్ తనమనస్సులో; వితర్కించుకో, - ఆలోచించును. శా. ఈనాశిష్యులలోన వీరిరువురు హృద్యానవద్యోదయ జ్ఞానానూనవి చార వాగ్విభవ తేజుంతి శాంతి ప్రధా సానాధ్యంబునఁ గానిపిం చెదరు; మత్సత్తాశయుల్; వీరి స న్మానింపందగుఁ బాణిపీడనవిధానశ్రీల వాలాయమున్. టీక. హృద్యా...... సానాధ్యయిన . 170 హృద్య మనోహరమై; ఆనపద్య లేన్నిదై; ఉదయ = పుట్టిన - కలిగిన; జ్ఞాన = జ్ఞానముచే; అనూనవిచార = గొప్ప ఆలోచన గల; వాగ్వి భవ = మాటల పొందికయొక్క యు; లేజఃశాంతి శాంతిప్రధా = తేజస్సుయొక్కయు ఓరిమి యొక్కయు, శాంతము యొక్కయు, ప్రసిద్ధియొక్క యు; సానాధ్యంబునన్ = కూడికతో; మత్స కాశయుల్ = నాయందే లగ్నమైన మనస్సుకలవారు; వాలాయము అవశ్యముగా; వీరికొ; పాణి పీడనవిధాన శ్రీలక్ జ వివాహముచేయఁటనలని సంపదల చేత; సమ్మానింపందగు" = గౌరవించఁడగును. ళా, వాసోని గ్రహ మెన్న; రాఁకలియు నీర్వట్టు గణింపర్' ; తలల్ మానంగా యస; రంగముల్ బడలిన బాటింప; రట్లుండనీ యాసాయంబుగ నాని త్యయముగా నామ్నాయముల్ 'ల్చుచో నాసీన ప్ర చలాయితం బయిన లే దాహా ! వితర్కింపగన్. 171 టీశ. వాసోనిగ్రహము = వస్త్రముల లేమిని; ఎన్నరు = లెక్కింపరు; నీర్వట్టు ఆ దన్నిని; పాటించరు = లెక్కింపరు; ఆసాయంబుగళ్ - సాయంకాలము వఱకును; ఆనిత్యయముగా = ఆహోరాత్రము 'లెడ లెంటిటి లేక; అమ్నాయముల్ ల్చుచోక్ = వర్ణించునపుడు; అభ్యసించునపుడు; ఆసీన్న ప్రచలాయికంబు = కదలక కూర్చుండుటనే ఉదయమగువరకును - అనఁగా నయిన కునుకుపాటం. - " క. వీరులకుఁ దగిన మగునల, ధారుణిఁ జొరయంగ లేరు; ధాతృతనయలు న్నారఁట; సకర గ్రహణలు, కారఁట; కొనివత్తు వారిఁ గమలజుచేతన్. వేదములను; 172 టీక. ధారుణి" ఆ భూమి పైని; పొరయంగన్ = పొందఁగా; ధాకృతనయలు - బ్రహ్మ పుత్రికలు; సకరగ్రహణలం = వరుని హస్తమును గ్రహించినవారు పెండ్లియైనవారు; కమలతో కొని ఆ గ్రహించి. - వ. అనీ నిశ్చయించి యాసత్యవ్రతుండు సత్యలోకంబున కరిగి. 17 1. క. ధనభావ. చ. ట. సుభావ, 2. క. స్పదు. చ. ట. సృదంబు. 3. శ. ర గణింషన్, 4 క ల్చుచో, ట. గొల్చుచున్, 5, చ, "లేర<noinclude><references/></noinclude> s39j2p4jdl9pgzyi0djeaesx7gfei8o 104 212817 555055 2026-04-28T10:58:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము టీక. సత్యవ్రతుఃడు ఆ సశ్య మైన నియమము కలవాఁడు ఆగస్త్యుడు. - నీ, శశిరేఖ: గైకొన్న ఔన్ల గిరివోలె మిరుగు; జేడియఁగూడి మెఱయువాని నసురేజ్యః ఔటించు హాటకాద్రియుఁబోలె నంచ...' 555055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము టీక. సత్యవ్రతుఃడు ఆ సశ్య మైన నియమము కలవాఁడు ఆగస్త్యుడు. - నీ, శశిరేఖ: గైకొన్న ఔన్ల గిరివోలె మిరుగు; జేడియఁగూడి మెఱయువాని నసురేజ్యః ఔటించు హాటకాద్రియుఁబోలె నంచ చెంగటనుండ నలకువాని శ్రావణార్ధము లంటు భూర్తి జైలము బోకె: వెలుపుపై కోతల వెలయు వాని కుబిభంబులమీఁది కాంచ నాగముడోలె వెలికట్టు గర్ధియ వెలయువాని: తే. బొడవులన్నియుఁ దశయంన పొడముణాని కి మొదలు నడుముఁ గడు నేక్పడనివాని సచ్చిదానందకందమై హెచ్చువాని నలువ; జుళ్ళు తపాథోధి తెంచె నతుల, . a 327 174 174. శశిరేఖ - చంద్ర వేలకు; కొన్ని గ్రహించిన - కలిగియున్నః సౌవర్ణగిరి వోలెజ్ - మేరుపర్వతమువలె; మిరుకఁ జేడియన్ = వాగ్దేవితో - సరస్వతితో; మెరియు వారిక్ = ప్రకాశించువానిని; అను రేజ్యుక్ = రాక్షసగురుని - శుక్రాచార్యుని; పాటించు = పొందియుండు హాటకాద్రియు బోలెక్" ఈ మేరువుపర్వతమువలెః అంచ - హంస వాహనము; చెంగట =సమీవ మున; అలకు వానికొ" m ఆనందించువానిని; శారదాస్త్రములు శరత్కాలములోని (తెల్లని) మేఘ ములు; అంటు తాఁకుచున్న; భూరిశైలముఁబోలెడ్ బంగారుకొండ (మేరుపర్వకము)పటి; తెలుపుఁ గైనేఁఠలజ్" బ తెల్లని యాధరణములతో; వెలయు వానిక్ = ఒప్పుచున్న వానిని; శశవిధంబులమీఁది ఆ దిగ్గజముల పైనున్న; కాంచ నాగముఁబోలె ఆ బంగారుకొండ - (మేరువు వలె; వెలిదమిగద్దియ తెల్ల తామరగ వైపయి; పొడవులన్నియుక్" - రూపములన్నియు - ప్రాణుల దేహములన్నీ యు; పొడము వానికొ ఆ పుట్టువానిని; మొదలుగడయు - ఆది, మధ్యాంశములు; సచ్చిదానందకంద మై సచ్చిదానందములకు మూలమై; నలువక్ - చతుర్ముఖుని - బ్రహ్మను; చుళుకిత పాకోధి = ఆచమించిన సముద్ర ముకలవాఁడు - ఆగస్త్యుఁడు; నుతుల = స్తోత్రములచే; తెలచెజ్ - కృప్తిపఱచెను. ఆలం. ఉపము, ఉదా త్తము. = క. తెలచిన మొలచిన కృపకుు, గలఁచిన మదితోడ నతనిఁ గమలుజుఁ డ గ్ర స్థలిని నిలిపి పలుకులఁన, ధళథళలు ముఖ ప్రమాణతలములఁ బొలయన్. F == P 175 జీక. తెలచిన ఆ సంతోష పెట్టఁగా; మొలచిన కృషకుక్ - కలిగిన దయకు; కటించిన మదితోడ" ఆ చలించిన మనస్సుతో; కమలజాఁడు = బ్రహ్మ: ఆశ్రద్ధతి" సమీపమున నిలిపి ఆ ఉంచి; ఎదుటి ప్రదేశమునందు'అని పూర్వటీక.] పలుకుల ... కళలు = పొందికగల మాటల యొక్క శాంతులు - కేటలు; ముఖ ప్రమాణముల ముఖముకల వాకిటి ముందరిగదులయందు. సీ, హుంకారములు లేవె యువపురందరహరోత్పాటనంబునకుఁ బాల్పడవుగాక భూభంగములు లేవె యాభీల వింధ్యగర్వ స్తంభనమునకు రావుగాక చులుకాకృతులు లేవె జలరాశి విశ్శేష చూషణ క్రీడకుఁ జొరవుగాక జాఠరాగ్నులు లేవె జటితాపి నా తాపితము బాహమున నెదుర్కొనవుగాక తే. నిష్ఠ నీమాడ్కి లోక ప్రతిష్ఠ గుఱిచి, దుష్టని గ్రహ శిష్టసంతుష్టి హేతు రోషభీషణ రేఖానిరూఢగాఢ,లీలఁ గ్రీడించు ప్రోడలు లేనుగాక. 176 1. మీఁద చ. మీఁది. 2.క. గడయ నడుమును మొనలు. 3. క. శోషణ. చ. ట, చూషణ. 4. చ కెదుర్కొనవు.<noinclude><references/></noinclude> pjgctnel19r9ihcw21fruevgxftuz2m 104 212818 555056 2026-04-28T10:59:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '828 పాండురంగమాహాత్మ్యము = ...... - టీక, ఉప...... త్పాటనంబునకు * మాఱట దేవేంద్రుఁడగు నహుషుని హకాత్కార ముగ పదక్రష్ఠునిఁ జేయుటకు; పాల్పడవుగాక! - సిద్ధపడవుగాని, పూర్వము నహుషుఁడు శశ క్రతువు...' 555056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>828 పాండురంగమాహాత్మ్యము = ...... - టీక, ఉప...... త్పాటనంబునకు * మాఱట దేవేంద్రుఁడగు నహుషుని హకాత్కార ముగ పదక్రష్ఠునిఁ జేయుటకు; పాల్పడవుగాక! - సిద్ధపడవుగాని, పూర్వము నహుషుఁడు శశ క్రతువు లోసరించి, యింద్ర పదవి నొంది మునుల నవమానించి యగ స్త్యునిచే సర్పదుగునట్లు శపింపఁబడెనని భారత గాధ.] భూభంగములు = బొమముడిచాట్లు; అఖీల స్తంభన మునకు భయంకరముగు (ఎక్కు పైన) వింధ్యపర్వతగర్వము నడ్డగించుటకు; రావు - ఆరుకూలించవు. [మేరువుతో పోటీచేయుచు, వింధ్యపర్వతము ఎక్కువగా పెరిగి, సూర్యచంద్రులగమనములను నిరోధింపఁగా ఆగస్త్యముని దాని విజృంభణము నణ: చెనని గాధ.] చులు కాకృతులు - పుడిసికులు; బిల క్రీడకు సముద్ర మును పూర్తిగా త్రాగివేయునట్టి విలాసమునకు (పనికి); చొరవు - సిద్ధపడవు, పూర్వము అగస్త్యుఁడు సముద్రమున దాగిన కాలకేయాదులగు రాక్షరులను బయటఁ బెట్టుటకు దేవకలకోరికమయి సముద్రము నాదమించెను. ] జాత రాగ్ను లంజ జకరమునందున్న అగ్నులు; జటి... దాహమునకు జముకులను బాధించు వాతావరాక్షసునిశరీరమును కాల్చుటకు - జీర్ణించుకొనుటకు; ఎదుర్కొనవు = సిద్ధపడవు; నిష్ఠ నియమముతో - పట్టుదలతో; లోకప్రతిష్ఠఁగుడిచి లోకముల మేలికొఱకు; దుష్టులీల దుష్టుని గ్రహణదురాత్ములను శిక్షించుటకుము; శిష్టనంతుష్టి = ఉత్తముల సంతోషణము (రక్షణము) నకుము; హేతు = కారణమైన; దోషభీషణ = కోపముచే భయంకరమైన; రేఖా నిరూఢగాఢలీల" లేజస్సుతో స్థిరమైన గొప్పవిలాసముతో; క్రీడించు = అఁటలాడు; ప్రోడలు = నేర్పరులు. అలం. ఉదాత్తము తే, భువనసంభవదుపసర్గ నివహశాంతి, త్వముఖంబునఁ జనఁ బెద్దతనముతోడ నిందుధరుఁ డన హరి యన నే ననంగఁ, బ్రోపుగంటి మిత్రావరుణకుమార ! టీక. భువన... శాంతి = లోకమునఁ బుట్టు ఉపద్రవములయొక్క అడఁగుట - నాశనము; త్వన్ముఖంబునన్, చన నీమూలమున జరుగఁగా; పెద్దతనముతోడ • ప్రతిష్ఠతో; ఇందు ధరుఁడు = చంద్ర శేఖరుఁడు - శివుఁడు; ప్రోపుగంటిమి = రక్షించఁబడితిమి. నీ, అని యాదరించి యముని వచ్చుటకుఁ బ్ర యోజనముఁ దద్విశదో క్తిసరణిఁ దెలినీ యీవర్థి 'వగుటకు నిది యెంత ? యని శతానందుండు మున్నొక్క నాఁడు నిఖిల యువతిసృష్టికి నెక్కుడవుఁ గాక యని తనయాత్మ నిర్మించి గాయత్రి యనియు, సావిత్రి యనియుఁ బ్రశ స్తనామము లిడ్డ కూ.తుల నొసఁగఁ గైకొని యతండు తే. వారి నఁట దెచ్చి తనకూర్చు వారిఁ గూర్చి .. యు కెఱిఁగింప నందు నయుతుఁ డొల్లఁడయ్యె నిజోద్యోగ; మొల్లకున్న నియుతునకుఁ బెండ్లి నేనె: గన్ని యలదోయి. . = 178 టీక. ప్రయోజనము = కారణములు; తద్వికదోక్తీ సరణిక్ = స్పష్టమైన యతని మాటల ధోరణిబట్టి; ఈవు = నీవు; ఆర్థివి = యాచకుఁడవు-కోరినవాఁడవు; శతానందుండు - బ్రహ్మః నిఖిల యువతిసృష్టికిక్ = సమ సయువతివృష్టికంటెను; ఎక్కుడు అధికము - అందమైనది; తనయాత్మ== కనమనమున; కూర్చు వారిఁగూర్చి = ఇష్టలగు; కన్యలలు గురించి = నీజోద్యోగము = తన(అగ స్త్యుని) ప్రయత్నమును; ఒల్లఁ డయ్యెక్" = ఒప్పుకొనఁడయ్యెను - వివాహమున కంగీకరింపలేదు; కన్నియల దోయి = ఇద్దఱు కన్యకలను. క. తనయాజ్ఞ గూడ శతధృతి, తనయామణిఁ గైకొనని హతనయాశయునిగా మును చట్టు వెడలనడిచెను, ముని కనలి కఠోరవర్ణ ముగఁ బలు కొలయన్. 179 1. చ. గుదటయి. ట. వగునట.<noinclude><references/></noinclude> oy6scav6zeq7gi9owd73wp4ccay5mfe 104 212819 555057 2026-04-28T10:59:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కుంచమాశ్వాసము 829 టీశ, శనయాజ్ఞక్ = యారతి కొప్పున; శతకృతినియమణిక్ -బ్రహ్మపుత్రి కను; కూడ ఆ కూడుటకు - వివాహరుగుటకు; కైకొనని - గ్రహింపరి; హశనయాళయునిక్ ఆ | నీతిసూర్గము కప్పిన వానిని;...' 555057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కుంచమాశ్వాసము 829 టీశ, శనయాజ్ఞక్ = యారతి కొప్పున; శతకృతినియమణిక్ -బ్రహ్మపుత్రి కను; కూడ ఆ కూడుటకు - వివాహరుగుటకు; కైకొనని - గ్రహింపరి; హశనయాళయునిక్ ఆ | నీతిసూర్గము కప్పిన వానిని; బ్రహ్మచర్యాగంకరము గార్హస్థ్యము ధర్మము; ఆ ధర్మమునకు ఆయుతులకు మిటెరరుట.] చట్టుకో = శిష్యుని; మును = ముందుగా; ముని = ఆగస్త్యుడు; కనలి - కోపించి; పలుకు = మాట; కరవర్ణ ముగī, సిలయ రిజాక్షరములు కలవగునట్లుగా; కెవలనడిచారు . ఈంటిమివేసెను. సీ, కుటిలాలకములు చీకటి ప్రోగులకు; నైనఁ జిచ్చంద్రికాఢ్యముల్ 'చిత్తగతులు మధుకోష్ఠములు రాగమహితంబులగు, పైన భావముల్ వైరాగ్య బంధురముఁలు గురుకుచంబులు గర్వభరితంగు లగు; నైన హతదుర్వికారంబు లాశయఃబు లలవోకనడలు మాంస్యయుతంబులగు; నైన సంతకంగములు బోధాస్పదములు తే. పొగరుఁ జూపులు చులంబు లగునమైన, నింక మనములు మిక్కిలి నిశ్చలంబు లవుర! నీకల కన, నొప్పు నతికలందు, నిలిపె పశుబుద్ధి స్త్రీ యమూని నియుతమౌని, టీక. కుటిలాలకములు పంకరలైన ముంగురులు; చీకటి ప్రోగులు - చీఁకటిగులవలె నల్లనివి, అజ్ఞానమునకు దారిచూపునవి; ఐనక్ - అట్లయినరు; చిత్తగతులు – (ఉగదల) మనోగతులు, చిచ్చంద్రికాఢ్యముక్ - చిదానందసంపద కలని; మధుకోష్ణములు - మధురములైన పెనవులు; రాగ మహిశంబులు = ఎఱుపుతో గూడినవి, రజోగుణపూరితములు; వైరాగ్య బంధురములు = వైరాగ్య గుణముచే ఒప్పిదముగలని; గర్వభరితంబులు = పౌంకముగలవి, గర్వముగలవి: ఆశయములు = అభిప్రాయ ములు; హతదుర్వికారంబులు = చెడ్డతనములు కలవి; అలవోకనడలు = విలాసగమనములు; మాంద్య యశంబులు మెల్లనిని, మాుద్యగుణములతో గూడినవి; అంకరంగములు sm మనస్సులు; బోధాన్పద ములు - జ్ఞానమునకు నిలయములయినవి; నియంతనుని = నియంతుఁ డను ఆగస్త్య శిష్యుడు; అతివలు దళ్ = స్త్రీలయందు - భార్యలయెడ, సమబుద్ధి = న్యాయమైన ఆశయమును, నిలిపెన్. [ఆతనిభార్యలు ఉత్తములగుటచే రూపములు రాగా జజనకము లయ్యుకు, మనస్సులు నిర్మలములయి యుండుట నాకనికి వారియెడ ప్రీతి కలిగెననుట.] ఆలం. విరోధాభాసము. = క. ఈతఁ డిటులుండ మునుపటి, యాతఁడు హృల్లగ్న గురుకృతానాదరుఁడై శీతనగ సవిధవసుధకు, నేతెంచి మనోగతమున నిటు లూహించెన్. 181 టీక. మునుపటియాతఁడు - మొదటివాఁడు - ఆయుతుఁడు; హృల్ల నాదరుఁడై మనస్సునందు తగుల్కొనియున్న గురుతిరస్కారము కలవాఁడై; శీతవసుధకుకొ హిమాలయ ప్రాంత భూమికి. చ, చిలుకలు కమ్మ తెమైుకలు శీతమయూఖు:డు దేఁటు లాది గాఁ గల ననవిల్తుసాధనని కాయము వేలముపట్టు లంగనా కుల; మీటుగాన దాని విడఁగొట్టక తృట్టక దొట్ట వీత కా గులమని విఱ్ఱవీఁగెదరు కొందఱు బోడలు నానోగండలై, 182 టీక. కమ్మ తె మెరలు = మలయానిలములు; శీతమయూఖుఁడు = చంద్రుడు; ననవిల్తు... నికాయము = మన్మథుని సాధనములగు పరివారములు; అంగనాకులము స్త్రీలసమూహము; వేలము 1. చ. చిత్తరతులు, ట. చిత్రగతులు. 2. క. బంధ. చ. ట. బంధు. 3. చ చలనం. ఉ. చ, మయము. 5. చ. నిశ్చయంబు - నిష్ఫలంబు. 6. చ. గమ్మ. ట. గుమ్మ 7. చ. ట. తుట్టెక వెక్కి నీ గె. 8.చ.గౌడట. రెండ. పాండురంగ - 42<noinclude><references/></noinclude> t5g8hg6hax611t9ofxftnrui7w9ejfw 104 212820 555058 2026-04-28T10:59:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '880 . పాండురంగమాహాత్మ్యము పట్టులు = శిబిరస్థానములు; (మన్మధున కని భావము.] దాని = మీఁదివస్తుసముదాయమును; విడ; గొట్టక = త్రొని చేయక; బోడలు = సన్న్యాసులు; నానగండలై = సిగ్గుమాలినవారై కృట...' 555058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>880 . పాండురంగమాహాత్మ్యము పట్టులు = శిబిరస్థానములు; (మన్మధున కని భావము.] దాని = మీఁదివస్తుసముదాయమును; విడ; గొట్టక = త్రొని చేయక; బోడలు = సన్న్యాసులు; నానగండలై = సిగ్గుమాలినవారై కృట్టు దప్సి - ఆశ; ఎగదొట్టక్ = రేఁగఁగా; వీతరాగులము, అని = పోయిన రాగాదులు కలవారము, ఆని; నిజ్జ నీ గెవరు - మిగుల గర్వింతురు. క. జడలఁట చుట్టం! గట్టు, గడవసమఁట! మేకఁ గప్పఁ గాషాయముఁశే! యడవుల నవయు తపస్వీకి:, గడు సౌఖ్యమెరు సతికిఁ గలయిక తగునో! 188 టీక. చుట్టకొ" = చుట్టుకొనుటకు; జడలఁట- కట్ట = కట్టుకొనుటకు; కడవనము - కృష్ణా జినము; కషాయము = కావిగుడ్డ; అడవులక్ - అడవులందు; నవయు తపస్వికిక్ శుష్కించు ముని శని; కడు = మిక్కిలిగ; సౌఖ్యమే కోరు సతికి సుఖమునే అభిలషించు పనికకును; కలయిక జ . సంధానము; తగునే? ఆలం, విషము. సీ. ఉర్వీధరము లెక్కి యుఱుకనే కుచకుంభయుగ మొల్లఁ గాక తా నుఱుకు మనిన వాఁడికై దవులపై వ్రాలనే నిడుఁజూవువా లొల్లఁ గాక తా మున్నీటిసుడి వడి మునుఁగనే నతనాభి: గనగొల్లఁ గాక తా మునుఁగు మనిన బెడఁగారు కాలాహిఁ దొడుకనే నూఁ గారు తొడు పొల్ల: గాక తాఁ దోడుకు మననం తే. జెప్పి గురుఁ డేమి పనిచినఁ జేయలేనె కావె తనసొము మామక కాయకర్మ గతులు; మొట్టో యనంగ లింగంబు గట్టు, జంగమన నంగనలఁ గూర్పఁ జనదుగాక! టీక. ఉర్వీధరములు = కొండలు; ఉఱుకనే = క్రిందికి దుముక లేనా! ఒల్లఁగాక ! = అంగీ కరించనుగాని; తాను గురువు ఆగస్త్యుఁడు; [ఇచట కుచములకును కొండలకును సామ్యము.] వారడి కైదువులవైక్ ఆ తీర్ధ మైన ఆయుధములనిఁద; నిడుఁ జూపు వాలు ఆ సోఁగయైన స్త్రీల వాలు చూపురు; మున్నీటి - సముద్ర ముయొక్క; సుడిన్ = ఆలయందు; వేగముగా; నకనాధికా = బొడ్డును; కనక్" = చూచుటకు; బెకఁగాఱు - ప్రకాశించు - అందమైన; కాలాహిద్ = నల్ల త్రాచును; తొడుగనే!.పట్టుకొననా? నూగారుతొడును - స్త్రీల రోమావళి సంబంధమును; [ఇచట చూపు లకు, కత్తులకు - బొడ్డునకు, ఆలకు నూఁగారునకు, నల్ల గ్రాఁచురకు పోలిక] పనిచినజ్ ఆక్షా పించినను; మాదక రాయకర్మగతులు జ నా శరీరమున నగు పనులరీతులు; తనసొమ్ము కోవె - తనపొత్తు కావా? మొఱో = (అక్కఱలేదనుటను సూచించు అనుకరణము;) అంగనల౯ స్త్రీలను; కూర్పన్ = పొందించుటకు; చనదు = తగదు; ఆలం. లోకోక్తి, వ్యంగ్యోచము. తే. నెయ్యుఁ డట్టి పనికి నియుతుఁడు తగుఁ గాక,గృహితకంటె వేజె కీడుగలదె! గురుహితంబు నూఁది యురిఁబడ నే నోప, ననుచు బ్రహ్మచర్య మయుతుఁ డొంది, టీక, నెయ్యుఁడు = మిత్రు ఁడు; గృహితకంటె ఆగృహస్థుఁడగుటకంటె; ఊది పూని; ఊరిఁ బడక్" - ఊరిలో పడుటకు - కష్టముల పా లగుటకు; నేను, ఓపక్ = మ. సుముఖాంతఃకరణంబు మత్సరము నౌత్యుక్యంబునం బాసి ధౌ తమణీ దర్పణరీతిఁ జెన్ను గఁ దదంతర్లగ్న మై యాదిత త్త్వము దీపింపఁ దపం బొనర్చు జటిల వ్యాఘ్రం బనామాత పు ష్పము చందంబగు మేన నూను నియమఖ్ స్ట్రాగ్నిఁ ద్రుంగించుచున్ . 3 186 1. ట, నోరంగా, 2. క. నిడు చూపు. చ. ట. నిడుఁజూపు, క. మున్నీటనుడి. 3. క. దగ్గించు చ. దుగ్గిందు.<noinclude><references/></noinclude> ppqzto5z03zyuv80pb7ec7pgszp4zc5 104 212821 555059 2026-04-28T10:59:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము " 381 టీక. జటిలవ్యాప్తంబు = మునిశ్రేష్ఠుడు ఆయరుఁడు; 'జటి బక్యా ప్రైబల్ బషీ శ్రేష్ఠుం" అని పూర్వణీక.) అనామా రేపుష్పము చూడు, అగు = వానరదూరని పూపుకిత్నికైన - ఆఫ్ఘల్కి బ్...' 555059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము " 381 టీక. జటిలవ్యాప్తంబు = మునిశ్రేష్ఠుడు ఆయరుఁడు; 'జటి బక్యా ప్రైబల్ బషీ శ్రేష్ఠుం" అని పూర్వణీక.) అనామా రేపుష్పము చూడు, అగు = వానరదూరని పూపుకిత్నికైన - ఆఫ్ఘల్కి బ్రహ్మచర్యముగలన; మేనళీ శరీరముశ; ఊరు వహించునట్టి; నియము ట్రాన్ని నియమము అను రుంగలపులిప్పుడే; త్రుంగించుచు = నశింపజేయందు; సుముఖా ఆరుకలనుగు (నిర్మలనుగు) మనస్సరందు; మత్సరముతో అనూయకు ఔర్సుక్యంబుర ఉత్కంఠను - తీవ్రమగు ఇచ్ఛకు; హెసీ ఆ ఐడిచి; నౌకరుణీదర్పణకీతికా నిర్మలముకు మణులయన్దము రీతిని చెన్నుగన్' - చక్కగ; తదంఠ ర్ణగ్నమై - ఆ మనస్సులో తగుల్కొని ఉంది; ఆదితత్త్వము 1986 పరమాక్ష్మ! దీపింపన్ = ప్రకాశింపఁగాతనులు, ఒసెర్చెన్. కలు. ఉపము, హవశము. క, సర్వాతిరిక్తధృతి యగు, సుర్వీసురసార్వభౌము నుగ్రతపమునం బర్వె భయజ్వకదాహ మ, ఖర్వోధ్ధతి నిఖిల భువనగర్భములందున్, 187 సమస్త టిక. సర్వాతికి కధృతి ఆ అందరికంటెను ఎక్కువగు కార్యము కలవాడు; ఉర్వీ....... రసమున - బ్రాహ్మణోత్తముని (ఆయుతుని) ఘోరకపస్సువలన; నిజాల... లందుకే = లోకములయొక్కయు లోపలి భాగములందు; ఆఖర్వోద్ధతి అడ్డులేని అధిక టముతో; భయజ్వరదాహము = భయము అను జ్వరముయొక్క మంట; పర్వర్" = వ్యాపించెను. క. మినుమినుకు మినుకు మనియెల్, బెనుమినుకులబరణి ధరణి బిట్టూటాడె పననిధులు విరిసె: గురిసెన, గనగశగన మనుచు నిప్పుకలు గుప్పలుగన్. = - 20 1:8 టీక. పెను...... జరణి 1 గొప్పకాంతులకు నిధి; మిరుమినుకు 1 సూర్యుడు - మినుకు మనియెజొ" = మిరుఠుమినుకులాడెను; ధరణి భూమి; బిట్టు వేగముగ; ఊటాడె గజగజలాడెను; వననిధులు = సముద్ర ములు; విరిసిన్ పొంగెను; నిప్పుకలు అగ్నికణములు; కుబ్బలు గళా - తిప్ప లంగ; కురిసె. ఆలం, అనుప్రాసము. ఉ, ఆ త్తఱి నిప్పు ద్రొక్కినటు లౌఁదలఁ దేల్గొనినట్టు లావ యు వ్వెత్తుగఁ ద్రావినట్లు విబుధేశుఁడు మాణవకో గ్రనిష్ఠకు జిత్తమునం దపించి యతిశీఘ్రగతి ప్రీతి కేఁగుదెంచెఁ ద ద్వృత్తము మానిపింతు నని వృద్ధమహీసుర వేష ధారియై, = 189 టీక. అ క్తంలి" గా ఆయుకతపస్సమయమున; విబు భీతుఁడు = ఇంద్రుఁడు (కర్త) ఔదల కలపై; లేల్కొనినట్లు - తేలు కుట్టినట్లును; ఆవ ఆ అవరసము; ఉవ్వెత్తుగతో - నిరవశేషముగ - సమృద్ధిగా : మాణవకోగ్ర నిష్ఠకు - బ్రహ్మచారియగు ఆయుతుని భయంకరమైన తపోనిష్ఠకు; తద్వృత్త మరో ఆతనిపసిని - తపస్సు నాచరించుటను; వృద్ధ ధారియై ముసలి బ్రాహ్మణుని వేషమును ధరించినవాఁడై; క్షితికి, ఏఁగుదెంచెన్ = భూమికి ది గెను. b. జీర్లైణకృత్తి వేష్టితశాస్త్ర శబళికా శివారపేటిక లొక్క వటువు పూనఁ గంబళకటబ్రు నీకాషాయక రకంబు లొక్క యంతేవాసి యుద్వహింప నామ్లి కాఫలసారయనస క్తుతండులు సూపాదు లోక్క శిష్యుండు మోన సమిదాజ్య పూర్ణ కీద, శిశుళ్ళస్రుక్ స్రువచయ మొక్క ఛాత్రుండు సంగ్రహింపం 1. చ. రెడ్డిని. 2. చ. చెంచి. 3.చ. సార. 4. చ. చట్టు, 5. క. పూర. చ. పూర్ణ, 6. శ. కుడ, ద॥ కుళ. 7. చ. నైనుండు.<noinclude><references/></noinclude> rc3g8wwbvhfo8ttm1ppi5r2vbbfr62t 104 212822 555060 2026-04-28T11:00:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '832 . పాండురంగమాహాత్మ్యము = తే. 'దలుగుదామెనఁ బెనఁచిన గళముతోడఁ, జంట వెన్నాడు క్రేపుతోఁ జాల కలసి నడచు ధేనువు నొకచిన్నవడుగుగొప్ప, నయుతునా శ్రమవాట మయ్యతిథి డానీ. టీక. జీర్ణణ...... నీట...' 555060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>832 . పాండురంగమాహాత్మ్యము = తే. 'దలుగుదామెనఁ బెనఁచిన గళముతోడఁ, జంట వెన్నాడు క్రేపుతోఁ జాల కలసి నడచు ధేనువు నొకచిన్నవడుగుగొప్ప, నయుతునా శ్రమవాట మయ్యతిథి డానీ. టీక. జీర్ణణ...... నీటికలు - శ్రీళ్లైణకృత్తి నేష్టిత ప్రాంత జింక చర్మముచే చుట్టబడిన, శాస్త్రశటకాళికా వార పేటికలు - శాస్త్రములు వేర్వేఱు విభాగములున్న పెట్టెలను; నటుపు = చారి; పూనī = పట్టుకొనఁగా [శబలికా = నానావర్ణమైన' అని పూర్వటీక.] కంబళగర కంబులు = కంబళి; చాప, అననము, కావిగుడ్డలు, కమండలుపులను; అంతేవాసి = శిష్యుఁడు; ఉద్య హింపక్ పట్టుకొనఁగా; అప్లికా... సూపాదులు - చింతపండు, బియ్యపుపిండి, బియ్యము, పప్పు, మొదలగువానిని; మోనర్ = మోయఁగా; సమిచయము - సమిత్ సమిధలు; అజ్యపూర్ణ కీచక = నేతితో నిండిన వెదురుబొంగు (పాత్రము); కుళ = దర్భలు; స్క్రుకొన్రు వచయము n హోమ పాత్రముల సమూహమును; కాత్రుఁడు - శిష్యుఁడు; సంగ్రహించి = పట్టుకొనఁగా; [ఇచట పూర్వ టీశలో' 'కీచకకుచ' అను పాఠముననుసరించి ' వెదురుసోల' అను అర్థము వ్రాయఁబడినది. ఆది అసంగతము.] తెలుగుదా మెనన్ = పలుపు త్రాటిలో; పెనచిన = పెనవేసిన - కట్టిన; గళముతోడ = మెడలో, శ్రీపుతో!" = దూడతో; పడుగు = బ్రహ్మచారి; రొప్పుకో" - శ్రీ లంగా; ఆశ్రమవాటము = "శ్రమప్రదేశము; దాని = సమీపించి, అలం. స్వభావోక్తి. క. శిరసు వడంకఁగఁ దెల్లఁగ, నరసిన గృహమేధినియును నడచెం దదంగం బిరవుకొని పట్టుచాలక, జర కొంత వినిర్గమించి చనుదెంచు శ్రీ యన్. మించి 191 టీక. నరసిన ఆ పండిపోయిన; గృహమేధినియును - గృహిణియును; కదంగంబు అతని దేహమును; ఇరవుకొని = ఆక్రమించి; పట్టుచాలక = అవకాశము సరిపోక; జర = ముసలితనము; వినిర్గ బయలువెడలి; చనుదెంచు క్రియ = వచ్చుచున్నదో యన. అలం. ఉత్ప్రేక్ష. వ. ఇట్లు కుహనాహితాగ్నియుఁ దైర్థిక వేషాభినయ నిపుణుండు నగు నాఖండలుండు తః ప్ర భావతరంగితం బగు తదాశ్ర మంబునఁ బటకుటి కామండపమధ్యంబున నథ్యా సించి మాధ్యాహ్నిక క్రియాచరణ రణానంతరంబునం బ్రాణాగ్నిహోత్ర శ్రీ ణనంబు నను సంధించి యతి స్నిగ్ధవర్ణము కాకృతియఃఁ జతురపదవిన్యాసధన్యానికయునై సుకవి కవితయుం బోలె నున్న హోమధేనువునకుఁ బథ శ్రమంబు నోసరించుచు నుచితగతి 'నొక్కింతతడవు విశ్రమించి 'సచ్ఛాత్రుండై మెత్త మెత్తన చని యెండకండ క్రొవ్వు దఱుఁగు నత్తఱి సరిత్తికంబునకు సాయంసంధ్యాసము పాసనార్థంబు నిర్ణమింప నుద్యుక్తుండై ముక్తసమాధి యగు నయుతునికడకుం జనుటయు నతం డతనికి నాతిథేయంబు ప్రియంబున నాచరించి సుఖాసీనుఁ గావించి యాగమనకారణం బడుగుటయుఁ గృత్రిమముని 'ధాత్రీ సురపుత్తున ని Y 192 టీక. కుహనాహితాగ్ని = కపటపు గృహస్థు; తైర్థిక నిపుణుండును తీర్థయాత్ర క పోవువాని జేషము ధరించుటలో (ఆట్లు నటించుటలో నేర్పరియు; ఆఖండలుండు = ఇంద్రుఁడు; శ్రమ... తపోవ:హత్త్వమున కలకలలాడునది; పటకుటి కామధ్యంబున గుడారపునఃధ్యము సేకరించుటను - ప్రాణాహుతిని నందు; అధ్యాసించి = కూరుచుండి; ప్రాణాగ్నిహోత్ర స్త్రీ జనంబు 1. చ. దులఁగు. 2. చ. చిన్ని. 3. క. కవి. చ. సుకవి, ఉ. చ లోని. 5. . నొక్కించుకఈ చ. కొక్కింతద. 6. 6. ప్రభాత్రుం. 7. చ. కుండ.<noinclude><references/></noinclude> 1r569c2c9ogk0cbhao36ptsx9ejrax8 104 212823 555061 2026-04-28T11:00:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము = 338 భోజనమును; అరుసంధించి ఆ కూర్చి - చేసి; ఆతి.. కృతియంక = (కవిశ్వవడనున) మిక్కిలి సుకుమారములు రక్షదులు కలిపియు, (నేరపక్షముక, మిక్కిలి ఆర్ష ణీయమును ముళ్ళుతోడి వే కలది...' 555061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము = 338 భోజనమును; అరుసంధించి ఆ కూర్చి - చేసి; ఆతి.. కృతియంక = (కవిశ్వవడనున) మిక్కిలి సుకుమారములు రక్షదులు కలిపియు, (నేరపక్షముక, మిక్కిలి ఆర్ష ణీయమును ముళ్ళుతోడి వే కలదియు; చరుర... ... ధన్యాసిశయం (శ్రీవిశ్వభక్ష్మక) చదుత్కాకములగు పదముల కూర్పుదే యోగ్యమైన యు; (గోవక్షమున) చక్కని యడుగులుంచుటనే చక్కలి నడకలడే ధర్మమగునోడి కోసేసుఁ; పక్ష శ్రమంబుక్" ఆ మార్గారూనమురు - దారిబడలికను; వీరరించుచు = పోగొట్టుడు; సచ్ఛా క్రుండై = శిష్యులతో : గూడుకొన్నవాఁడై; ఎడకండ వ్వు రేణుః గురుత్తణిగా, ఎండయొక్క ఉష్ణత తగ్గి నసమయమున - ప్రొద్దు వాలిన పెదర; సరి తీరంబనసు" - వీటియొత్తన; సాయం... శార్థంబు సాయంకాల సంధ్యావందనము నిర్వర్తించుటకొస; నిర్గమిక" అనుకుంటు; ఉద్యుక్తులపై = సిద్ధపడినవాడై; ముక్తసమాధి = విడువబడి: యోగసమాధికలవాడు; ఆలిభయంబున్ = ఆ& సత్కారమును; సుఖాసీనుక్ సుబ్ధముగా కూర్చున్న వానిని, కృత్రిమముని = కపటవార ధాత్రీ సురపుత్రునకు - బ్రాహ్మణకుమారుడైన ఆయుకుని గూర్చి. = = చ. అమృతభు గాస్పదంబు విశదాస్సరముగా నవపారిజాతము ఖ్యమహిజరాజిరాజిత మనంత ఫలాయనంబు నిక్యర మ్యము నగు నొక్క యాశ్రమము హైమనగోపరిసీమ నుల్లసి ల్లు మదధివాసమై; మనము లోభము క్రోధము మొల్వ దచ్చటన్. = 198 టీక. ఈ పద్యమున ఇంద్రుఁడు తనని వాసమును గూర్చి, తెలుపుచు శ్లేషరూపమున తా నింద్రుఁ డైన సంగతియు వివరించుచున్నాఁడు. అమృశభు గాస్పదంబు = ఉభయపక్షముకరు) దేవతలకు నివాస మైనది; విశదావ్సరము = (ఆశ్రమ. మ) స్వచ్ఛజలములతో కూడిన సరస్సు కలది, (స్వర్గ. జ.) ఇచే శుద్ధలగు ఆస్సరనలతో గూడినది; నవ రాజకము = (ఆశ్రరు. వ.) క్రొత్త (విత) పారి జాతము మొదలగు వృక్షములగుంపుచే ప్రకాశించునది. (స్వర్గ. వ.) కొనియాడ వదిన పారిజాతాది వృక్షసమూహములు కలది; అనంతఫలాయకనంబు (ఆశ్రమ. ప.) అంతము లేని ఫలములకు స్థానమైనది (స్వర్గ. ప) గొప్ప స్వర్గ మైనదియు - (ఫలాయకనముజస్వర్గము;) హైమన గోపరి శీనుకొ = [(ఉభయ. 1) మేరు పర్వత శిఖరభాగమున మడధివాసమై : = నాకు నివాసమై; ఉల్లసిల్లుక్ వెలయును; 'మొల్వదు అంకురింపదు - పుట్టదు. ఆలం. శ్లేష క. శ్రీపఖులు సుగుణరత్నా, వాసులు సమరర్తన ప్రవర్తులు నయ్యు నాసరివారలు గాని మనఁ, గా సుఖనై యే నొనర్తుఁ గాఁపున మచ్చటన్. . 194 టీక. ఈ పద్యమున మిగిలిన మువ్వురు దికృతులు - కుటీర, వరుణ, యములు సూచింపబడు చున్నారు. శ్రీ సఖులు - సంపవ్యక్తులు, కుబేరపక్షమున (ధనపతులు.) సుగుణరత్నా వాసులు - శ్రేష్ఠ గుణములకు నిధులు, నరుణపక్షమున - గుణసముద్రులు); సమవర్తన ప్రవృత్తులు - కనీసమానముగ - నిష్పక్షపాతముగ నడచువారు, (యమునిపక్షమునని యమపద్ధకలవారు) అయ్యున్ = అయియుండి; నాసరివారలు నాతో సమానమైనవారు; మనఁగా : వర్తింపఁగా. తే. ఆఖలధర్మంబులందు గార్హస్థ్య మెన్న, మత్కుటుంబిని తన్నిష్ఠ నోర్పుగలిగి జగతిఁ దీర్ఘాచరణబుద్ధి సంచరింతు, ధు తపోగామి ! యీమేను ధునముగామి, టీక. గార్హస్థ్యము గృహస్థవృత్తి; ఉత్కటంబు = గొప్పది; ధువపోగామి ! = స్థిర తపోదీక్ష కల మునీ!' = ఉ. కంచి భజించి శేషగిరిఁ గగ్గొని యాదీము రంగథాముఁ గీ ర్తించి ప్రయాగనూధవు నుతించి గయా ప్రియు శ్రీ గదాధరుగా<noinclude><references/></noinclude> 86x5vt2nsxuzkyqi82shr4jy9kw3kjp 104 212824 555062 2026-04-28T11:00:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '834 పాండురంగమాహాత్మ్య ము నే గాంచి కరిద్విషన్న గశిఖామణికి బ్రణమిల్లి వార్ధి తెంచిన కొయ్య వేల్పుఁ గని దిక్కుల తీర్థము లెల్ల నాడుచున్. టీక. "శివగిరికొ" = తిరుపతిని; ఆదిముక్ = మూల...' 555062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>834 పాండురంగమాహాత్మ్య ము నే గాంచి కరిద్విషన్న గశిఖామణికి బ్రణమిల్లి వార్ధి తెంచిన కొయ్య వేల్పుఁ గని దిక్కుల తీర్థము లెల్ల నాడుచున్. టీక. "శివగిరికొ" = తిరుపతిని; ఆదిముక్ = మూలపురుషుని; రంగథాముతో శ్రీరంగవాణి- రంగనాథుని; కరిద్విషన్నగశిఖామణికిన్ = గొప్పదైన సింహాచలమునకు; వార్థి, ఏతెంచిన సముద్ర మ నుండి కొట్టుకొని వచ్చిన; కొయ్యజిల్సుకో - జగన్నాథుని; తీర్థములు, ఎల్లక్, అడుచుకో", స్థలములందు తిరుగుచు. ఉత్సాహ. వచ్చివచ్చి కల్పకంబువంటి యొంటి వానిఁ గ " · .. 197 నిచ్చవచ్చు. చ్చకాయ లెంచి యాడువాని ' మే విచ్చు నచ్చగంటివాని వింటి వెన్న” ముచ్చున పచ్చవిల్తుఁ గన్న తండ్రిఁ బాండురంగ విట్టలున్, టీక. కల్పకంబువంబువంటి = కల్పవృక్షబువంటి, ఒంటివానిక్ =ఒంటరిగా లక్ష్మీవిరహితముగా, ఉన్నవాని; కన్ని చ్చవచ్చు - కంటి కింబగు; మేనిచ్చు నిచ్చగంటివాని పార్శ్వము (6 భాగము) వికసించియున్న తెఱువఁబడిన చక్కని కన్నులు గలవానిని; వెన్నముచ్చుకో = వెన్న దొంగను; పచ్చవిల్లుఁగన్న శండ్రి - మన్మథుని జనకునివింటిస్.. ఆలం. పరికరము. వ, విని యద్దేవాదిదేవు సేవింపం జనువాఁడనై పై జాడ సపరిచ్ఛదంబుగా 'నేఁగు దెంచితి ' నీ వెవ్వఁడ వెద్ది యభిలషించి భువనభయానకంబగు తపం బాచ ం వాచంయమివంశరీరంబ! యీ శరీరపాదంబునకు నాది కారణంబగు నీహృదయం 'బదయం బని యుచ్చరించుటన నోరు పొక్కుచున్నయది, తీయున్నది యున్న యట్ల గొడువుమనుడు నవ్వడు విట్లనియె. 33 19 టీక, పైశాడు ఆ పయిరీతిని; సపరిచ్ఛదంబుగా " సపరివారముగా; భువనభయానకంబు = లోకములకు మిగుల భయముఁ గల్గించునది; వాచంయమివంశకరీరంబ! మునికులమున కండరముగు నాఁడా! - మునికికోరమా! శరీరసాదంబునకు క్ శరీరము క్షీణించుటకు; ['నాశమునకు' అని పూర్వటీశ.] పొక్కు చున్నయది భాధపడుచున్నది. పడుపు = వటువు - బ్రహ్మచారి. = క. ప్రయఃతుఁడను మునికుమారుఁడవయుతుం డనువాఁడ; నియుతు నగ్ర జాఁడ గత స్మయ! విస్మయావహతపో,నియతి వెలుఁగు కలశజన్మనికి శిష్యుండన్ టీక. - 199 గర్వము లేనివాఁడా! అగ్రజుఁడు - అన్నను; విస్మయావహశపోనీ యతీక" = ఆశ్చర్యకరనుగు తనోనిష్ఠచే; వెలుఁగు - ప్రకాశించునట్టి; కలశజమ్మునికిజ్ . ఆగ స్త్యునికి ళ. కులశిఖరినిభులు తనకుఁ, గలశిష్యులలోన నెల్లగారన మారం గలశీసుతుండు కరుణా,కలశీతలదృష్టి బెరయఁగా మముఁ జూచున్ . 200 టీక. కులశిఖరినిధులు తులపర్వతములతో సమానులు; గారవము, అరకో" వాత్సల్యము కలుగఁగా; కలశీనుతుండు = ఆగస్త్యుఁడు; కరుణా...... దృష్టి - దయతోఁ గూడిన చల్లని చూపు వ్యాపింపఁగా. 1. శ. మో॥ 2. చ. వెచ్చ. 3. 6. ముచ్చు. చ. ముచ్చు. 4. చ. జను. 5. క. నీవ్వెడ, 6. క. కండీ రవంబ! చ. కరీరంబ ! 7. క. లోలేదు. చ. లోకలదు. 8. క. లో లేదు.<noinclude><references/></noinclude> 0opf4kk3h9l6pjifnaau3bh56n4jwh9 104 212825 555063 2026-04-28T11:00:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము ఉ. దాతయు దైవముం గురుఁడుఁ దల్లియుఁ దండ్రియునై యథేర్య వి ద్యాతిశయంబు రాజొనిపి యముని మున్నొక నాఁడు ఛాతృసం జాతలసత్ స్త్రి తాస్య 'జజాతల జూకల తాంతసాయక ద్యోతల నొక్...' 555063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము ఉ. దాతయు దైవముం గురుఁడుఁ దల్లియుఁ దండ్రియునై యథేర్య వి ద్యాతిశయంబు రాజొనిపి యముని మున్నొక నాఁడు ఛాతృసం జాతలసత్ స్త్రి తాస్య 'జజాతల జూకల తాంతసాయక ద్యోతల నొక్క యిద్దఱు తలోదరుల మముఁ జూచి యిట్లరున్, = = - 935 201 టీక. దాశవీరు " = ఇచ్చువాడును; ఆభివ్యవిద్యాతిశయంబు - ఎకురులేని గొప్పది క్యరు. రాజొనిపి = వచ్చునట్లు చేసి; ధాశృరకాశలు = బ్రహ్మపుత్రికలకు: జాతల = చిesc నవ్వుతోడీ ముఖము ఆరుచుద్రుడు కలవారిని; జాక...... ద్యోతల - మర్మ మునివాణములవలెఁ కానఁబడు వారిని; కణోదరులక్ -యువతులను; మమున్ = సోనకులగుమమ్ము. ఆలు, ఉపము, గూపకము. క, మీకని కొని తెచ్చితి నా,ళీ కాసను వేడి యిన్న భిననయనల మీ కో కుఱ్ఱలార ! పాణి, స్వీకృతి జ్యేష్ఠను పూర్విఁ జేకొను; డనుడున్, 202 టీక, నాళీకానరుళ్" = కమలానకుఁడు బ్రహ్మము; జ్యేను పూర్విన్ - జ్యేష్ణామ క్రమమున : (పెద్దవాఁడు పెద్దదానిని - చిన్నవాఁడు చిన్న వాసిని) సాణిద్వీకృతితో చేశానుఁడు = పాణిగ్రహణము చేసికొనుఁడు - వివాహమాడుఁడు; అనుడు - అని పలుకగా. క, అవగుణగణ శేవధు లగు, ధవళాతుల కీడు దలఁచి దాకాదరణ వ్యవహృతికి మాఱు మొగ మిడి, యవుగా దని కొన్ని మాట లాడితి నతనిన్. = టీశ. అవగుణగణ వధులు ఆ అడ్డ గుణములగుంపురకు నిధులు; ధవళాతుల కీడు - స్త్రీలవలని యాపద; దారాదరణవ్యవహృతికి భార్యను స్వీకరించు పనికి వివాహమాడుటకు; మాఱు మొగము, ఇడి ఇష్టపడక; ఆవుఁ గాదని = విమర్శించి. = - క, ఆడినఁ గూడిన కినుకళ, వీడిన జడముడియుఁ బొగలు వెడలెడి చూపుల్ పోడిమిగొనునిట్టూర్పులు, వాడిన కొంచమును మేన పడియుఁ జైమరువై. 204 టీక. కూడిన, కినుక కొ కలిగిన కోపముచే; పొగలుపడలెడి = - మంటు గ్రక్కు చున్న; పోఁడిమిఁగొను = ఒప్పిదమైన; వాడిన = కలతపడిన; మేనక్, వడియు - శరీరమున కాకునట్టి; చెమరునై = చెమ్మటయుఁగలవాఁడై అలం. స్వభావోక్తి. క. శపియింపఁగఁ దలఁచియు స, తపసి యుడి గెఁ గఱువఁదలఁచి తానె యుడుగు పా ముపగిది; 3శిఖ విడినంతనే, విపులామర విపులతో పవిషముం దిరుగున్, 205 టీక. తానె, యుడుగు = తానే యువశమించునట్టి; శిఖ = పడగ, జుట్టుముడి; విపులా...... విషము - బ్రాహ్మణుల యొక్క గొప్ప కోపవిషమును; తిరుగు ఆలం. ఉపమ, రూపకము. - మరలిపోవును తగ్గిపోవును. క. సను వెడల నడిచి నాత,మునికి వివాహం బొనర్చె ముని కనక విభా జనకతనుద్యుతివిధవల,వనకు హభవమానసోద్భవల నా కవలన్, కాంతితో 2 206 టీక. జడలనడిచి - తఱిమి వేసి; కనకవిధవలక్ = బంగారు కాంతివంటి దేహ 'ప్రకాశించువారిని; వనద్భవల - బ్రహ్మమానసపుత్రికలను; కవలర్ ఎఇద్దఱిని. క. సలసలమరు కలశుజువె, గ్గలపుంగినుక యను నెసటఁ గలవడి ఐడి నౌ దల యంటి చూచుకొని యే,నిలు వెడలితి నా క్షణంబ యెత్తినభీతిన్. 1.చ. నితాంతలతాంత. 2. జమరు. 3. చ, సిగవిడు. 207<noinclude><references/></noinclude> fz8sjt2eucbb3m4538p2ce0m9nyqsib 104 212826 555064 2026-04-28T11:00:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '386 పాండురంగమాహాత్మ్యము - టీగ. కలశజువెగ్గలపుగీతిక = అగస్త్యునినిపరీతకోపము; కలపడి = కలంతపడి శ్రాంతి; వడిశా, వేగముగా; ఔదలయంటి కల కాణి - (కాలినదేమో యని కడివి చూచి' ; ఎత్తిన భీతి" హెచ్...' 555064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>386 పాండురంగమాహాత్మ్యము - టీగ. కలశజువెగ్గలపుగీతిక = అగస్త్యునినిపరీతకోపము; కలపడి = కలంతపడి శ్రాంతి; వడిశా, వేగముగా; ఔదలయంటి కల కాణి - (కాలినదేమో యని కడివి చూచి' ; ఎత్తిన భీతి" హెచ్చంద భయముతో; అలం. రూపకము. ఆ. 1 విష నిభంబులైన విషయాభిలాషంబు, లెల్లఁ బెల్లఁ బెట్టి 209 బ్రహ్మ చర్యధుర్యవృత్తి సవరించుచున్నాఁడ, నుగ్రతపము మోక్ష మొందు కోర్కి, టిక. విమనిభంబులు - విషసమానములు; విషయాభిలాషంబులు = భోగేచ్ఛలు; చెల్లఁ బెట్టి. విడిచి; బ్రహ్మ...... వృత్తికా = బ్రహ్మచర్య దీక్షయందు; ఉగ్రతనము - గొప్పకవన్సు. క. అనుడు దరహాసరసమునఁ, దన వదన జరద్విదుండు రితారుణ్యము గై కొన మందా?దోళనమే, శవమున శివ మనుర మాయలాఁ డిట్లనియెక్. టీశ. దరహాసరనమున !" - చిఱునవ్వు యొక్క సారము (రసమున; వదనజరద్విదుడు ముఖము అను ముసలిచంద్రుఁడు; (ఆ గృహస్థు ముదుసలి యగుటచే నతనిముఖము ముసలిచంద్రునితో పోల్చఁబడినది;) కారుణ్యముగా, కొనకో = యావనమును పొందఁగా - మిగుల ప్రకాశింకుగా; మందాందోళన మేళనమున ఆ ఊగించుటతోడి కలయికతో; శిరము, అమరూ తల ఒప్పఁగా ఆనఁగా - తలను ఆడించుచు; మాయకాఁడు - కపటగృహస్థు ఇంద్రుఁడు అలం. రూపకము. చ, ప్రయుతుఁడు మక్సఖుం డతని ప్రాభవముఖ భవముక్తా సుధీజన ప్రియజనకంబు; లా గుణగరిష్ఠునిజ్యేష్ఠ తనూజుఁ డౌట మ న్నయనయుగంబు హర్ష సుధ నానె నినుం గనుగొన్న, సాధు బో ధయుత! భవద్విరుద్ధచరితంబు శ్రవఃపుటసూచి యయ్యెడున్. . 210 టీశ. మత్సఖుండు = నామిత్రుఁడు; ప్రాభవము - గొప్పతనమును; భవముక్" ఆ సంసా రమును - కుటుంబమును; సుఖీ, కంబులు = విద్వాంసులకు సంతోషదాయకములు; నున్నయన యఁగంబు - నా రెండు కన్నులుకు; నిను; కనుగొన్నకో - చూడఁగా; హర్ష సుధన్, ఆనిక్" ఇ సంతోషామృతమును పొందెరు; సాధుబోధయుత ! ఉత్తమజ్ఞానము కలవాఁడా! భవద్విరుద్ధ చరిత నీ విపరీతస్వభావము -సంసారము నొల్లకుండుట; శ్రీమాపుట సూచి - (దొప్పలవంటి) చెవులకు సూది - వివ రానిది, అయ్యెడున్ = అగుచున్నది. మ. కులధర్మం బెడలించి శ్రీ గురునకు గోపంబు పుట్టించి మీ త్రులసౌభాత్ర నివాస దేశముల నీతోఁ బుట్టులు బాసిని శ్చలత వ్రే లెద పుట్టిగట్టుకొని; దుస్సాధంబు సుమ్మీ స్మర జ్వలనజ్వాలిక సోఁకనీక నిలుప జ్ఞానామృతస్యందమున్, . " 211 " ఎడలించి త్రోసివేసి; మిత్రులతో - హితులను; సౌభా శ్రీనివాసదేశములు = ఉ త్తమసోదరభావ, నివాసభూములకు; నిశ్చింత - నిర్విచారముగ; ఉట్టికట్టుకొని వ్రే లేదవు ఆడి యాసలు పడియెదవు; జ్ఞాబాద్భకప్యందము - జ్ఞానము అనెడి అమృతభారము; చేతిధారలు) స్మర జ్వలనజ్వాలిక, సోఁకనీక = మన్మథుఁడను నగ్నిత్వాలను తాఁకనీక; నిలంస - వేఱుగా ఉంచుటకు; దుస్సాధంబు, సుమా ! = అసాధ్యముకదా ! ( నేయి అగ్నియందు వడి, దానిని జ్వలింపఁజేయుట స్వభావము; దానిని తప్పించుటచరణ అసాధ్యము. అట్లే ఎట్టిజ్ఞానియైనను, మన్మథునికి లొంగవలసినవాఁడే . యనుట ) అలం. రూపకము. 1. క. తే. 2. చ. వల్ల. 3. శ.ర. దారుణ్య. 4. యయ్యెడన్ . ఈ.<noinclude><references/></noinclude> 7d1qz5opdrntq50j2kdaj40fg2idueb 104 212827 555065 2026-04-28T11:00:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము చ. చలననిహీనవృత్తి సడిసన్న పరాశరుఁ డాదియైన య య్యల యల రాయివంటి హృదయంబులు నీరుగఁజేయు బోయ వూ విలుతున కెంత దొడ్డపని వెన్నెల బిఱ్ఱని కాసినంతలో 1వలన కరంగి పొంగు పసి...' 555065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము చ. చలననిహీనవృత్తి సడిసన్న పరాశరుఁ డాదియైన య య్యల యల రాయివంటి హృదయంబులు నీరుగఁజేయు బోయ వూ విలుతున కెంత దొడ్డపని వెన్నెల బిఱ్ఱని కాసినంతలో 1వలన కరంగి పొంగు పసిబాలుకచిత్తము మెత్తచేయఁగన్, = 887 212 టీక, చలన విహీరవృత్తి నిశ్చల రీక్ష యందు; సడినన్న - పేరుపడిన; అయ్యల = ఉత్తముల యొక్క; బోయ = వేటకాఁడైన; బిఱ్ఱని - డట్టముగా; కాసినంతలో వలన = విరియులోపుగానే; ఎంకదొడ్డపని? = ఘనకార్యము కాదుగదా ! (మన్మథుని విరికీలలకు లొంగనివా రండకనుట.) అలం. అర్థవత్తి. మ, లలితా గారవిహారులై మణిమయాలం కారులై శీలవ ల్లలనాలాలితులై యమూల్యమృదుచేలద్యోతితాకారు లై కలమాన్న ప్రియులై సుగంధధరులై కందర్పుని బోని భూ తలనాథుల్ జనకాదు లొందిరికదా తత్తాదృగానందముల్ . 218 టీక. లలితాగారచిహారులై = సౌధములందు విహరించువాడై; మణిమయాలంకారులై = రశ్న భూషణములు కలవారై; శీలకాలితులై సత్ప్రవర్తన గల భార్యలచే సేమిపఁబడినవారై ; ఆమూల్య...... శాకారులై - విలువైన మెత్తని (పట్టు) వస్త్రములచే అందమైన వేషముకలవాడై; కలమాన్న ప్రియులై మేలి వరియన్నమును భుజించువాడై; సుగంధధరులై పరిమళ ద్రవ్యములను పూసికొన్న నాపై ; కందర్పుని లోని భూకలనాథుల్ మన్మములవంటి, రాజులు; తత్తాదృగానందముల్ = సాటిలేని యానందములను - సచ్చిదానందములను; ఒందిరికదా! పొందలేదా? (తత్తాదృక్ =దానికిఁ దగిన' అని పూర్వటీక.] ఆలం. పరికరము. " మ, కలలో వార్తలు విప్పి చెప్పెడు క్రియ గాథాపురాణార్థముల్ దెలుపన్నే ర్తురుగాని నేరరుసుమీూ తీవ్రవ్రతాచారశ షులులై యుండెడు ముండధారులు సుముక్తుల్; డాయఁగాఁ జింతకా యలకజ్జాయముతోయ మింత చదరంబా కత్పరిష్వంగమున్ . - 214 టీక. కలలోజ్ , వార్తలు = కలలో జరుగు సమాచారములను; విప్పి = వివరించి; తీవ్ర...... శష్కులులై = ఘోరములైన వ్రతములచేతను, నియమములచేతను చక్కిలములై - కృశించినవాణ్ణి; ముండధారులు సన్న్యాసులు; సుముక్తుల్ జఉత్తమములైన మోక్షములను ఆపద్ధతులకు; డాయఁగాక్ = చేరుటకు; 'నేరరునుమీ!=సమర్థులు రాఁజాలరుకదా! కశ్పరిష్వంగము = ఆ మోడాలింగనములు - ఆ మోక్షసంపాదన; ఇంత చదరంబా! = అంత సులభమనుకొంటివా? చింతకాయల కర్జాయముతో యము చింతశాయలకజ్జమువంటిది; (చింతకాయలకజ్జాయము ఒకానొక మధురభక్ష్యవిశేషము, దానిని కయారు చేయుట మిక్కిలి కష్టము, అట్లే మోక్షమును కష్టతమమనుట.] ఆలం. ఉపము. మ. వరసారస్వతపట్టభద్రులు కవుల వర్ణించి వర్ణించియుగా సర సావంతయుఁ గాన లేరు 'తుది యోపావిభ్రమాంబోధికి; విరసాంతఃకరణుండవై యెటులుగా నిందించెదో యయ్య ! త త్సరసాకార ముదారమన్మథ క శాసర్వస్వళ్ళంగారమున్ ' 2.5 టీక. వర......భద్రులు - వాఙ్మయమున ఆడితేణినవారు; తుది - చివరలను; యోసా - విశ్ర మాంభోధికిక్ = పనికలవిలాన సముద్ర మునకు; సరస = హద్దు; ఆవంశయం = కొంచెమైనను; 1. క. లలన. 2. ఛ జోలి. 3. చ. తట, 4. చ. తుది, క. తుద. పాండురంగ 3<noinclude><references/></noinclude> r7wvd59rp0utsk3ci8nugwnslbwhmrs 104 212828 555066 2026-04-28T11:01:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '888 పాండురంగమాహాత్మ్యము (ఇచట ‘సరసావంతయు” అని అకారసంధి చేయఁబడినది.] విరసాంతఃకరణుండపై - రసము లేని (విరస మైన) మనస్సు కలవాఁడనై; సరసాకారము - చక్కని రూపుకలదానిని; ఉదార శృంగారముకొ గొ...' 555066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>888 పాండురంగమాహాత్మ్యము (ఇచట ‘సరసావంతయు” అని అకారసంధి చేయఁబడినది.] విరసాంతఃకరణుండపై - రసము లేని (విరస మైన) మనస్సు కలవాఁడనై; సరసాకారము - చక్కని రూపుకలదానిని; ఉదార శృంగారముకొ గొప్ప మన్మథకళకు నిధియైన శృంగారరసమును; ఎటులుగా = ఏరీతిని; నిందించెదో! = నిందించు చున్నావోకదా! ఆలం. రూపకము. నీ, కీలారముననుండి పాలింటి కేతేర బహుధాన్యములు చేలఁ బండి యొరఁగ నెడ నెడఁ బెండ్లిండ్లు వడుగులు వొడముఁ గృతార్థులై యర్థించు సర్థు లలరఁ బరిచారికాకోటి పనిపాటు పాటింపఁ జుట్టంపు సందడి నెట్టుకొనఁగ = . => గ్రామ మంతయు నిజ ప్రాభవంబున మన సత్యనిష్ఠకుఁ దన్ను సాక్షి గోర తే. నిత్యనైమిత్తికములు సిరిద్ర బుద్ధి, నాచరించుచు హరియు క్త మాత్మ భార్య భక్తి నిడ భుక్తిఁ గొనుచున్కి ముక్తికాని, నిదుర వంటిది తాతి వంటిదియుఁ గాదు, టీక. శ్రీకారముననుండి ఆ పనులకొట్టము నుండి; ఒరఁగ (వెన్నలు) వంగియుండఁగా పొడకు!" = జరుగఁగా; కృతార్థులై = కోరిక నెఱవేడిన వారై; అర్థులు - ఇంటికి వచ్చిన యాచ కులు; ఆలర=సంతోషించఁగా; బెట్టుకొనఁగతో ఆతిశయముగ ఉండఁగా; నిజప్రాభవంబునన్ = కన యధికారము చేత; సత్యనిష్ఠకు - నిజము పలుకుటకు; నిర్ణిద్ర బుద్ధి = మిక్కిలి శ్రద్ధతో; నిత్యనై మిత్తికములు = కర్మలు (ప్రతిదినము జరుపు ఔపాసనము, అతిథిపూజ మున్నగునవి నిత్యములు; ఆ యా పర్వములందు చేయు వ్రతములు, శ్రాద్ధములు మున్నగునవి నైమిత్తికములు.] హరిభుక్తము = విష్ణునికి నివేదింపఁబడిన అన్నాదికము; భుక్తిఁగొనుచున్కి భుజించుచుండుట. అలం. స్వభావోక్తి. క. అని తను నీక్రియ బోధించిన జరఠ తపస్వి పలుకుఁ జిత్తాభోగం - = బునఁ బెనఁగనీక ప్రయుతుని, తనయుఁడు తన యుండు బిగి వదల కిట్లనియెన్.217 టీక. జఠరతపస్విపలుకు ముసలిమునిమాట; చిత్తాభోగంబుగ" - మనమునందు; పెనగ నీక = చుట్టుకొననీయక; తన యుండు బిగి = తనకున్న పట్టుదల; వదలక - విడువక; [పదల కిట్లనియెక్' ఆనుచోట అకారసంధి చేయఁబడినది.] ఉ. పుక్కిటియోవరిం జదువు పుత్తడి హత్తిన పెద్ద నైన మీ కొక్కొక వేళ పాటవము కొండమీఁ జెందినఁ జక్కఁ బెట్టువా; రక్క యొక్క 3 బెడఁకి యాడినఁ గీడన నెవ్వఁ డోపుఁ! బే రుక్కున నేఱు నిక్కి చన నొక్కఁడు వంకలు నొక్క శక్తుఁడే! = 218 టీక, పుక్కిటియోపరికొ" = పుక్కిలి యను సౌధమున; చదువుపుత్తడి - విద్యాదేవత - 150 స్వతి; హత్తిన = లగ్నమై యున్న - పెద్దనైన - బ్రహ్మనుగూడ; పాటవము కొండమిక్ , చెందినన్ = నేర్పుపొందుటను తప్పఁగా - తప్పుదారిని పడఁగా; చక్కఁ బెట్టువారు దిద్దునట్టి వారు; అక్కట! అయ్యో ! బెడí యాడినక్ = కప్పి (న్యాయముతప్పి) మాటలాడినయెడల; కీడు I అన్యాయము; పేరుక్కునī" = మిక్కిలి ధాటితో; ఏఱ = నది. అలం. దృష్టాంతము. - = క. నిష్కారణముగఁ దన్ను బహిష్కరణము నొందఁజేయు నిల్వలపై రికా శుష్కీ భూతకరుణహృ,త్పుష్కరుఁ డితఁ డనక నన్ను దూఱం దగునే! 219 1. చ. తైన. 2. చ. కొక్కొక, 3. చ, బెనఁగి, 4. చ. చను. 5. క. కరణ, 6. క. డనగ ఛ. డనక.<noinclude><references/></noinclude> l0dzevu02fjqftua8075q6y5n9xzahu 104 212829 555067 2026-04-28T11:01:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'E చ శ్వాస ము 889 టీ కన్ను నన్ను; నిష్కారణముగ ఆ ఎట్టి కప్పు లేకయే; బహిష్కరణమురు, తుమి వేసిన; ఇల్వల కై రిక్షా - అగస్త్యమునిని; కుష్కీ ఒందఁ జేయు = B పుష్కరుఁడు = దయ లేని హృదయముకలవాఁడు; ఇ...' 555067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>E చ శ్వాస ము 889 టీ కన్ను నన్ను; నిష్కారణముగ ఆ ఎట్టి కప్పు లేకయే; బహిష్కరణమురు, తుమి వేసిన; ఇల్వల కై రిక్షా - అగస్త్యమునిని; కుష్కీ ఒందఁ జేయు = B పుష్కరుఁడు = దయ లేని హృదయముకలవాఁడు; ఇక్కడు - ఆగస్త్యుడు; ఆనక ఆ ఆని పలుకళ; దూఱండగునే? - నిందించుట న్యాయము కాదు. మీరగవ్యమునినే నిందించవలెనని భావము. క, మమకారదూరునకు మి, త్రములు కళత్రములు న్న్నదములు నను బం ధముల 'పరిష్వంగము ధ,ర్మమె! గైకొన మణు:గు సగము మై:యు సగ మే??20 టీక. మమ శారదూరునకు - మమకారము ('ఇది నాది' కథ భావము లేనివానికి; కళ క్రములు భార్యలు; బంధముల పరిష్వంగము - శ్రాళ్ల బిగింపు; కైకొనకా - గ్రహించుటకు; మఖంగ మడుఁగు - పారిశుద్ధ్యము; మైలయున్ = ముటికియం - అపరిశుద్ధతయఁ . -1 తే. గాఢవిజ్ఞానమయమనోరూఢమైన, నిర్మమునిభైద్య మతనుండు నేఱఁడు గొన; దాన ధారాకరాళ కాంతారవంతి, కుంభముక్తాహరణ మొనఁగూడు పెట్లు? 221 జీక. గాఢ......రూఢము గొప్ప విజ్ఞానముతోఁ గూడిన మనస్సువ బాగుగ నాఁటుకొని నది; నిర్మముని ధైర్యము - మమకారము లేనివాని ధీరత్వమును; అతనుండు = మన్మథుఁడు; నేఱఁడు, కొనక్" స్వాధీనము చేసికొనలేఁడు; దాన...... హరణము = మదజల ప్రవాహమున భయంకరమైన ఆడవియేనుఁగు యొక్క కుంభమునందలి ముత్యాలను గ్రహించుట; ఒనఃగూడుట సంభవించుటూ ఎట్లు? అసాధ్యము, ఆల), అర్థాంతరన్యాసము. టీక. ఆకుటిలగుణవాసన = = 222 ఇతరులవలన సంపాదించిన క, అకుటిలగుణవాసన తో,న కలిగి మరుపంపులే: గోవయుఁబోలిన శ్రీ శుకు నెన్నర్ రేమి? సారె జ, నకు నెంతురు పరముఖోపనతవిజ్ఞానున్. చక్కని పరిమళము (పున్పవక్షమున), సంకరలేని గుణానుభూతార్ధ స్మృతి (కుకపక్షమున); లోన = పుట్టుకతోడ సే; మరువంపులేఁగొన లేత మరుపపుతీX; ఎన్న రేమి? ఏల లెక్కించరు? సారే ఇ మాటిమాటికిని; వరము భోజన తదికాను విజ్ఞానము కలవానిని; జనకు" " రాజర్షి యగు జనకుని; అలం. క్లిష్టాపను. చ, మునిజనభాగ ధేయమగు మోక్షముపక్షము లేక పల్కి నీ వనఘవిచార! సారె గొనియాడెదు బూడిద బొట్టువోని యీ చెనఁటిగృహస్థధర్మ మది; చీమెటసింగమె? గాజు రత్నమే! కసకళలాటు కాధమము కల్పఫలంచె! చలంబు లేటికిన్? 228 జీక. ముని, . . . . . భాగ ధేయము = మునులపాటి సంపద; మోక్షము పక్షము - మోక్షము వైపు మోక్షమునందలి అభిమానము; ఆనమవిచార! = నిర్మలమగు ఆలోచన కల మునీ! బూడిద బొట్టుతోని = బూడిదబొట్టువలె క్షణికమయిన; చెనఁటి = పాడయిన; కనక, కాయ; కల్పఫలంబె ! n కల్పవృక్షపుఫలమా? చలంబులు = ధమము. మాత్సర్యములు; వీటికి? ఎందుకు? [నా కపోనియతిఁజూచి నీవు అసూయపడి, యిట్లు పల్కు చున్నావనుట ! ఆలం. ఉపమ, నిదర్శన, ఉ. సంపద చేతఁ గానీ కొనసాగవు సువ్వె గృహస్థధర్మమఁల్; సంపద పూర్వజన్మవిక సత్సుకృతంబునఁ గాని చేర; దా సంపద చేరియు 'మదవశంవదుఁ జేయు మహాత్తు నేనియం జంపకు నన్ను 'గన్ను సిమి, చంపుఁడు ముంపుఁడు బోధగాధలన్. 224 1.చ. పరిస్పంద. 2.1. వైజొను. చ. రైజోను. 3. క. గూఢ, చ. రూఢ. 4. క. చెట్లు, చ బెట్లు, 5.చ. లేమి. 6. క. సద. చ. మద, 7. చ. న్నుమి!.<noinclude><references/></noinclude> aruoq3vzjc7nnzg8sj1n7nz76qz3g70 104 212830 555068 2026-04-28T11:01:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '340 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. పూర్వ సుకృతంబునఁ గాని వెనుకటి పుట్టుకలో చేసికొనిన పుణ్యములవలనఁగాని; చేరదు = కలుగదు; వేరియంక్ = వచ్చినను; మదవశంవదుకో - గర్వమునకు లొంగిన వానిని అహం...' 555068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>340 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. పూర్వ సుకృతంబునఁ గాని వెనుకటి పుట్టుకలో చేసికొనిన పుణ్యములవలనఁగాని; చేరదు = కలుగదు; వేరియంక్ = వచ్చినను; మదవశంవదుకో - గర్వమునకు లొంగిన వానిని అహంకార పూరితుని; చంపుదు, ముంపుడుబోధ గాధల ముంచివేయునట్టి చచ్చుబోధనల కథలతో; కన్ను గిమి కన్ను పులిమి - కన్ను గప్పి- మోసపుచ్చి; నన్ను, చందుకు బాధ పెట్టకుము. ఆలం. 'కారణమాల, శా. కందర్పాస్త్రములంచు సంచితతటి త్కాండంబులంచుకొ సుధా మందస్యందములందుఁ 'గాంచనల తామతల్లులంచు నుధీ బృందంబుల్ ధ్వనినిందలం దెగడు నీ బింబోష్టులం చెల్ల నా నందాభాసమే కాక భాసితచిదానందంబు పెంపొందునే? 225 టీశ. కందర్పా స్త్ర ములంజ మన్మథుని బాణములు; అంచికకటి శ్కాండంబులు =ఒస్పీదమైన "మెజా పుల గుంపులు; మధామందస్యందములు ఎడ తెగని అమృత ప్రవాహములయినవి; 'కాంచనల తాము తల్లులు శ్రేష్ఠమైన సంపెంగతీగలు; (మతల్లికాశబ్దమును తెలు:గుకవులు 'మతల్లి'గా వాడుట కలదు. ఈశవి 'మతల్లి'గా కూడ వాడుచున్నాఁడు.] సుధీబ్బందంబుల్ = విద్వాంసుల సమూహములు; ధ్వనినిందలతో వ్యంగ్యరూపమున నిందించు వ్యాజస్తుతులచే; తెగడు నిందించునట్టి; ఈ బింబోష్ఠులందు", ఎల్ల =దొండ పండువంటి `పెదవి గల యీ స్త్రీలయెడ; ఆనందాకోసమే=ఆనందముపలె కనఁబడున దే; కౌసిక చిదానం దంబు = ప్రకాశించు చిద్రూపమగు బ్రహ్మానందము; పెంపొందు నేకి అతిశయించునా? - కలుగునా? పండితుల వ్యాజస్తుతి నిట్లు గ్రహింపనగును - కందరాస్త్రములు సుకుమారమైనవని స్తుతిః కాని యని అత్యల్పకాలమున వాఁడిపోవునని (పూపులు కావున నింద గస్యాము; కటితాండంబులు అందమైనవని స్తుతి; అవి క్షణికములని నిందః సుధావ్యందములు మధురములగునవని స్తుతి; చంద్రునివలె ననియు క్షీణించునవని నిండ వ్యంగ్యము; కాంచనలత లిం పైనవని స్తుతి; తీగలు తెగునని గాని, అచిరకాలమున ఎండునని గాని నింద ధ్వని, అలం. ఉపమ, రూపకము. చ, కురులసిరుల్ మెఱుంగుఁ జను గుబ్బల నిబ్బరముఁల్ మొగంబుని స్ఫురణము లింద్రనీలమణిభూధఁశృంగ కురంగలాంఛనా దరవేశదృష్టిఁ జూచెదవు తాపసవంశవతంస! తేజ్జరా భరమున వచ్చు తెల్పుఁ, బడుపాటు అలీచలనంబు సుండఁగిన్. 216 టీక. కురుల సిరుత్' ఆ కుంఠలముల అందములు; నిబ్బరముల్ - బిగువులు: మొగంబు విస్ఫు రణములు - ముఖ ప్ర శాశములు; ఇంద్ర దృష్టిక్ ఇంద్రనీలమాణిక్యములు, పర్వకళ్ళంగ ములు, చంద్రు లు ఆను మర్యాదకు లొంగిన చూపుతో; [ఇచట క్రమముగా - కురులు, కుచములు, ముఖములు మీఁదివానితో పోల్పఁబడినవి.] తావనవంశవతంన ! ముని వంశమున పుట్టిన ఉత్తముఁడా! తజ్జరాధరమున m వాని ముసలితనమున; వడుపాటు m ముడకలుపడుటయును; ('కడుపుమీఁది ముడతల చుట్టుకోలు' అని పూర్వటీక. ఇది అసంగతము). వ్రేలఁబడుట; వళీవలనంబుకొ" = (ముఖము) ఆలం. శ్రమము, ఉపమ. క. కుల మొల్ల గోత్ర మొల్ల, గలకంతుల నొల్ల నొల్లఁ గలుములు ఔథా నలహంతదుర్భన బాధా, నలమతినై కందు నొకధనముచే ననుచున్. -30 227 లేక ఒల్ల ఇష్టపడను; గోత్రముజవంశము; కలకంకుల - స్త్రీలను; కలుములు = సంపదలు; బాధా...... మతినై - బాధానలహుత నిషేధము అను అగ్నిచే దగ్ధముచేయఁబడిన; దుర్భర బాధానలమతి నై జచెడ్డదైన సంసారముయొక్క బాధలను జీర్ణింపఁ జేయు బుద్ధికలవాఁడనయి. ధనముచే ఈనశక్తిచే; కందు చూచెదను - పరతత్త్వమనమట. 1.క. కాంచన.<noinclude><references/></noinclude> 1ixfvibmpvqphv16tq2oci5whw2c545 104 212831 555069 2026-04-28T11:01:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'స ము పంచమాశ్వాస | = 841 క. 'ఒకటికిఁ బదియుఁ బరింటికి, నొకనూఱు' గారు దనగలసుక్తులకు: జలి పక పొడువు పడువుదృఢం, ఫ్రకు నలరియుఁ బలుకు: గపటమయమిు కినుకర్. టీక. గొడుపు = జాబాబిచ్చు; చదువు దృఢర...' 555069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>స ము పంచమాశ్వాస | = 841 క. 'ఒకటికిఁ బదియుఁ బరింటికి, నొకనూఱు' గారు దనగలసుక్తులకు: జలి పక పొడువు పడువుదృఢం, ఫ్రకు నలరియుఁ బలుకు: గపటమయమిు కినుకర్. టీక. గొడుపు = జాబాబిచ్చు; చదువు దృఢరిష్ఠసం ఆ బ్రహ్మకాకియొక్క కొన్ని పట్టుకలకు సంతోషించియున్నను; కపటనియమి ఈ మాయాముఁ; కీడక "వముతో, నీ, పందకు: బోటు లోభ గ్రస్తునకు నీ గి బోయకుఁ గరుణ నపుంసకునకు సంగనాసుఖము నెఱింగించు కెఱగయ్యె నా బుద్ధి నీయందు నాటనికి; నోటులైన:గము నీ; విదివోలు నిది దివోల దానివెల్స్ దెలియునేయసదుఁ బొడువ! నిమ్నాభిముఖమైన నీటి నెవ్వాఁడోపు త్రిప్పి యొప్పగు చోటఁ జిగఁజేయః తే, నలమి గుడి మ్రింగువానికిఁ దలుపు అప్ప డములు కాకుండునే! యగస్త్యముని పరుపు విూఱి యూర కి గుర్పున మిన్ను మఁట్టు నింతమేటికి నామాట యెంతపాటి ? - . 259 . టీక, పోటు ఆ యుద్ధము; ఈఁగి = త్యాగము; బోయకక్ = కిరాతునకు. అంగనాసుఖము స్త్రీలపొందువలని సుఖము; అసదఁఁబొడున ఇనీరు: డైన దుష్టుఁడు; నిమ్నా భిముఖము - పల్లమునకు ప్రవహించునది; ఆలమి = ఆక్రమించి; పరుపు ఆజ్ఞ; ఇగుర్సునల్ - చిగురువునే కనీకనమున నే; ఇంత మేటికితో" " ఇట్టి గొప్పవానికి, అలం. లోకోక్తి, నిదర్శన, వ్యాజస్తుతి. ఉ, వ్యాససుతాదులం దలఁచి వాసికి మంగలక త్తి మ్రింగా దా సాసల నఱ్ఱు చాచె దదె యందనిపంటికి; బొందెలోని కై లాసముఁ జేరఁజూచెదు; చలం బదియేమి ఫలం? బటంచు నా భూసురుఁ డీసు వెంచి మునిపుత్రకుఁ బాసి తోలంగి 'వెండియున్'. 230 టీక. వ్యాసమతాదులక్ = శుకుడు మున్నగువారిని; వాసికిక్" = మెప్పునకు; అసానల" పేరాసలతో; అందనివంటికిక్ - అందని పండునకు' ('పండు' ఔమవిధ ముగా వాడఁబడినది); అట్టు చావెడు = మెడ యెత్తెదవు; చలంబు పట్టుదల; భూసురుఁడు = బ్రాహ్మణుఁడు; ఈను, పెంచి= కోపము రెట్టించి. తే. కామ ధేనుముఖంబునఁ గార్యసిద్ధిః బడయ నూహించి మాయలుపన్ని చనియె; విను మునిశ్రేష్ఠ ! తపముఁ గావించువారిఁ గనినఁ దలయేర్చుఁగా యాఖండలునకు, టీశ. శామ భీమముఖంబున యేర్చుఁగాజ! ఐ తల నొచ్చునుగదా!. 281 కామధేనుమూలమున; అఖండలంనకు - ఇంద్రునకు; తల, సీ. ఉద్యదుత్థానసముద్యోగమా త్రావశిష్టచేతప్సార దష్టదర్భ క్షతికృదు గ్ర ధ్వాంతతతినివారణవి ధాత్వరమాణవాలా గ్రదఁ శవిహిత నాదృతాధశ్శయనారంభవి సంభగళగకంబళాభోగఁ గాతరాణి నేక పార్శ్వస్థితిన్వీకార నిర్భగ్న 'చర మోరుకరశల్య సాంద్ర బొప్ప 1. చ. ఒకటిం. 2. చ, నుడువు. 8. చ. వల, ఉ. చ. యెప్పటి, 5. క. పసుపు, చ. పలుకు 6. శ. 6. లుండ, 7. చ. ధరమోరుకరశల్య చొప్ప సాంద్ర<noinclude><references/></noinclude> pd5ol7pdrdwy06tp5ca7le4odds45tr 104 212832 555070 2026-04-28T11:01:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '842 పాండురంగమాహాత్మ్యము = తే, దుగ్ధనే వాసమయబోధముద్ధవత్స, వీడి తాపీనపర్యంతఁ బృథులదామ వేష్టిత గ్రీవ నఁట చూచె వీపుఁ డొక్క, యర్జుని నిజోటజ ప్రమాణాంతరమున, టీక. ఉద్య.....స్సార - ఉద్యత...' 555070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>842 పాండురంగమాహాత్మ్యము = తే, దుగ్ధనే వాసమయబోధముద్ధవత్స, వీడి తాపీనపర్యంతఁ బృథులదామ వేష్టిత గ్రీవ నఁట చూచె వీపుఁ డొక్క, యర్జుని నిజోటజ ప్రమాణాంతరమున, టీక. ఉద్య.....స్సార - ఉద్యత్ = కలుగుచున్న; ఉత్థానసముద్యోగమాత్ర లేదుట కైన ప్రయత్నమునకుమాత్రమునకుఁదని ఆవశిష్టు మిగిలిన; చేతస్సాక్ * మనోబలము కం దానిని - అనఁగా అది మనోబలముచేతనే లేవఁ బ్రయత్నించుఁగాని, శరీరళలేదని భావము. దష్ట దర్భ == కొఱకఁబడిన దర్భగడ్డి కలదానిని - దానిని నమలుటకును దానికి శక్తి లేదనుట, క్షతి.... వాలాగ్ర్ - క్షతికృత్ = గాయపఱచుచున్న; ఉగ్ర ధ్వాంక్షతతి = భయంకరములగు గుంపును; నివారణవిధా అడ్డుకొను పనియందు; త్వరమాణ తొందరపడుచున్న; వాకా తోఁకచివఱిభాగము కలదానిని; దంళవహిత = అడవియీఁగలచే కప్పఁబడినదానిని - ఆడనియీగణ దట్టముగా ముసురుకొన్న దానిని; ఆదృతాభోగక్ - ఆదృత = ఆదరింపఁబడి; ఆధళ్ళయ సౌరంధణ నేల వండుకొనుటకు ముందు; విస్రంభ = స్వేచ్ఛగా నున్న; గళకంబళాభోగ - గంగడోలుయొక్క ఒప్పుగలది - ఆ గోవు పండుకొనుటకుఁ ప్రారంభించినపుడు దాని గంగడోలు ఒప్పిదము తేఁటపడుననుట. శాతరాక్షి! = బెదరుకన్నులు కలదానిని; ఏక... శల్య - ఏక పార్శ్వస్థితిస్వీకార ఆ ఒక్క ప్రక్కనే పండుకొనుటచేత; నిర్భగ్న చర మోరుకరశల్యణ్ = విరిగిన శ్రీఁదొడ కల్లునట్లుచేయు ఎముకలు కలదానిని; సాంద్రబాష్పక్ - ఎక్కువగా కన్నీరు విడుచు దానిని; దుగ్ధపర్యంఠ - దుగ్ధ సేవా సమయ = పొలు త్రాగెడి సమయమును తెలియఁ జేయు; ముగ్ధవత్స = చిన్నదూడచే; పీడిక=ఔ'ధింపబడిన; ఆపీన పర్యంక పొదుగుమూల భాగము కలదానిని;; వృథుల .. ......... పెద్దశ్రాటితోఁ గట్టఁబడిన మెడ కలదానిని; ఆర్జునిక్ = అవును; నికోట, రమున - శన వర్ణ శాలయొక్క ముంగిటియందు; విప్రుఁడు; చూపిస్. అలం. స్వభావోక్తి. = . క. చూచి యిది యల్ల మొన్నటి, వాచంయము వేల్మి గిడ్డిపడు నొందెడు నీ నై చికికి నెట్లో లో యీ నీచత వాటిల్లె నిన్న నేఁటనె యనుచున్. " 283 టీక. వాంచయము వేల్మిగిడ్డిపడువు = మునియొక్క హోమధేనువు రీతిని; నైచికికిక్=ఆవును; నిన్న నేఁటనే ఇంత తక్కువకాలమునందే. 234 చ. మతిఁ గృపక్రమ బాడబకుమార శిఖామణి యుద్ధరించే భూ పతితఁ దపస్విరోహిణి నపాయపరంపరం బాచి స్వాకి యూ తబలఁ జేయఁగాఁ దలంచి శిష్టహిత గలికాలజాత దుః స్థతఁ బడు ధర్మ దేవత శతచ్ఛలోచనుఁ డెత్తుకై వడిన్. టీక. శ్రమ్మ = వ్యాపించఁగా - కలుగగా; బాడబ మణి = ఉత్తమఁఁడగు బ్రాహ్మణ పుత్రుఁడు ఆయతుఁడు; భూపతీక భూమిపై పడిపోయినదానిని; కపస్వి రోహిణి - మని ధేనువును; పొంచి = తప్పించి; సాకి - పెంచి; ఊర్జికబిలర్ సంపాదించిన బలముకలదానిని; శిష్ట శిష్టులకు మేలగుదానిని; కలి దుఃస్థకూ, పడు = కలికాలమునందు కలిగిన హీనదక యందు పడియున్న; ధర్మ దేవత; శతచ్ఛదలోచనుఁడు - పద్మాథుఁడు - విష్ణువు; ఎత్తుకై వడిష్ = ఉద్ధరించిన విధమున; ఉద్ధరించి" - లేవనెత్తెను. ఆలం. ఉపను. శ, పడఁబడఁ బాఱుచు గడగడ, వడఁకుచు మొదవింత నిలిజ వనజాక్షుఁడు ము వెడలింపఁగ జడనిధి వెలువడి యించుక దెలియు పుడమిషడఁతియుఁ బోలెస్. 1. శ. శిరో. చ. శిఖా, 2.శ, ర, బడబడ. 3. క. జల. చ, జడ, 4.చ, పనిక<noinclude><references/></noinclude> 1yqbtwyu1hgn8uedg12whi4kdl1gi18 104 212833 555071 2026-04-28T11:01:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 349 టీక. పడణుడ" = కడబరమని - (ఆపకరణము) పాటుకు ఆ పేడ జీయును; మొదవుగా ఆవు; ఇంత = కొంచెము; జనరిధి, వెలువడి - సముద్రమునుండి ఆయనికి వచ్చి; ఇందుకు కొంచెము; తెలియగోచరమగు; పుడమిరద...' 555071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 349 టీక. పడణుడ" = కడబరమని - (ఆపకరణము) పాటుకు ఆ పేడ జీయును; మొదవుగా ఆవు; ఇంత = కొంచెము; జనరిధి, వెలువడి - సముద్రమునుండి ఆయనికి వచ్చి; ఇందుకు కొంచెము; తెలియగోచరమగు; పుడమిరద తీయు:బోలెకా భూజేసిన కె. ఆలు, ఉపము, చ. పదములకొంకువోఁ'బిసికి ప్రక్కల స్రుక్కె_డలించి దంశవం శదమనవృత్తి నింపొసఁగి సాన్న నఖంబుల దువ్వి నెత్తుకుల్ చిటికెడు గంట్ల భూరజముఁ చిల్కి ముఖస్థతృణంబు ద్రోచి య మొదవు మృదు క్రియ" సడపి ముంగిటఁ బండిటి కాట: గట్టుచున్. టీశ. పదములక్" = కార్లకు; కొంకు = దడ; పోజ్ పోవునట్లుగా; విడి = .. 236 *; ప్రక్కలను క్కు పార్శ్వభాగములముడుకరు; ఎడలించి పోగొట్టి; దంశమళనమనవృత్తి, ఆడవిల:గలగుంపును ఆణంచు పనిచే, ఇపొసఁగి ఆ సంతోషమునుగూర్చి: నఖుబుల = గోళ్లచే; సాన్న, దువ్వి=గంగడోలు, దువ్వి; చిడికెడు జర క్తముచి ముట్టి; గంట్లర్ గాయములందు; భూవజము దుము; చిలి = చల్లి; ముఖస్థకృణు నోటిలో నున్న గడ్డిపఱకరు; ని టోనికి చొప్పించి, క. చేతో జహయచ్ఛాయా, పాతాసహమైన మంచి పచ్చికయు విని భౌతకల భౌతదండవి, ఖాతులితజలంబులం దవసి ప్రియ రెమెఁఁగన్, = 237 టీక. శీతోజ...... సహము - మన్మథుని వాహనమగు చిలుక యొక్క కాంతి సుభవించు టకుహద సహించనికి - అనఁగా చిలుకవన్నె కన్న మిన్నయగు రంగుకలది; వినికాత జలంబుల కడుగఁబడిన వెండి కడ్డివలె ప్రకాశించు స్వచ్ఛజలముల దేశము; ప్రియము - ఇష్టము; ఎసంగ = కలంగఁగా. సీ. పడఁబడ నెత్తఁబాల్పడియున్కి వాసనాభ్యాసనై పుణశక్తి పట్టుదలే నులపాంకురము లేర్చి యులువవట్టెడుపూన్నిఁ గుళపల్ల వాహృతి కుంటువడియె సడలంగ మెద రజ్జుఁ గడువడి నిడుతమి నక్షసూ శ్రావృత్తి యవలః జనియెం బొలోయూడ్చితీనుటకు: బొలయువులులఁ బోవనదలించుహుంకృతిః బెదరె మంత్ర తే. మాసలన్నీయు మొదలంటఁ గోసియున్న, గోఁచికట్టున కటువంటి గొడవ గడవ రాక మెడఁజుట్టుకొనియె; నూరక యకార్య,కరణశీలుర కెప్పాటఁ గలదె సుఖము! టీశ. పడఁబడక్ = పడిపోగా, పడిపోఁగా; ఎత్త, పొల్పడియున్కి = ఎత్తుటకు సిద్ధ ముగా నుండు కారణమున; ఉలపాంకరములు - గడ్డిపోచలు; ఉలపపట్టెడుపూనికానుక ఇచ్చు - తినిపించు పట్టుదలతో; కుశపల్లవాహృతి ఆ చిగురుదర్భలను (హోమార్థము) తెచ్చుట; కుంటు : జాఱిపోఁగా; రజ్జు - శ్రాటిని; కమిజ్ కూరిమితో; అక్షసూత్రావృత్తి = జనమాలను త్రిప్పుట; పొలజిమాంసమును; పొలయు = తిరుగుచున్న; పుల్గుల వదులకు; పోవక్*పోవుటకు; అదలించు హుంకృతి - బెదరించు హుంకారమున; గోంచికట్టును = బ్రహ్మచారికి; గొడవ = లంపటము; ఆకార్యకరణశీలుడు చెడ్డపనిని చేయఁదలఁచిన వారికి, ఆలం- వడియేశ్ = కొఱపడెను; సడలంగళ్ అర్థాంతరన్యాసము. = . . 1. క. బడికి. చ. బి. 2. క. ప్రక్క. చ. ప్రక్క.. 8.శ. 8. సామ్రా. ఉ. క. గండ్ల. శ.ర. సూర్య, గంట్ల, 5. చ. మొసఁగన్. 6. క. భ్యాస. చ. భ్యాన. 7. చ. వృత్తి. 8.శ. 6. యీడ్చి.<noinclude><references/></noinclude> 3v0pv2kmoyzqigswyzx11ambsvwklns 104 212834 555072 2026-04-28T11:02:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '814 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ. విబుధతపోధ నేంద్ర! విను వేయి విధంబుల నాతఁ డేద నే చి బలవి భేదినై చికి విశృంఖలమై ఖలమైత్రిఁ బోలె వే గబలహీనతార్తి యుడుగం గడుఁ గ్రోవ్వున నివ్వటిల్లి బీ...' 555072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>814 పాండురంగమాహాత్మ్యము చ. విబుధతపోధ నేంద్ర! విను వేయి విధంబుల నాతఁ డేద నే చి బలవి భేదినై చికి విశృంఖలమై ఖలమైత్రిఁ బోలె వే గబలహీనతార్తి యుడుగం గడుఁ గ్రోవ్వున నివ్వటిల్లి బీ ద బలిసి బందికాఁడగు విధంబునఁ ద్రిమ్మరు నమ్మహాటవిన్. 289 టీక. విబుధశపోధ సేంద్ర! = దేవమునీ ! నారదా ! నీదళ్ పోషించంగా; వీచి జలిక్కి బలని భేది బై చిక్ = ఇంద్రునియావు - కామధేశువు; విశృంఖలమై - అడ్డులేనిదై; ఖలమైత్రి జోలెట్ జెడ్డవానీతోడి స్నేహమువలె; బలవిహీన శాస్త్రి - బలము లేనందునఁ గల్గు బాధ; ఉడుగ = తొలఁ Xఁగా; నివ్వటిల్లి SI విజృంభించి; త్రిమ్మఱు = తిరుగును. అలం. ఉపరు. ఉ. గుండువ లెక్షా బలీయముఁ గోడియతోడఁ జరింప నారఁగాఁ బండిన బల్సువంటి 'వస భానీలు మైసిరి చూడ్కి కాంతయుగా బండు వొనర్ప సల్పగతి పాల జనింప సమాంస మీన కు వెండియు నిళ్చెఁ జూ లుదధివీచి మణిఘృణి వొచ్చు చాడ్పునన్.. 240 టీక. బలీయము m బలముకలది; కోడియతోడకో కోడెతో ఎద్దుతో; బల్సువంటిన బలుసుకాంతివంటి శాంతి; మైసిరి ॥ శరీరశోభ; చూడ్కిక్ చూపునకు పాలతో పాలవిషయ మున; అల్పగతి - తక్కువఁదనము తగ్గిపోవుట, జనింప - కలంగఁగా; సమాంసమానకు- ప్రతి వత్సరము ఈ నునట్టి యీ ఆవునకు; ఉదధినీ చిక్ = సముద్రపుటలను; మణీముృణి = మణులకాంతి; చొచ్చుచాడ్పున" - ప్ర వేశించురీతిని. 'వెండియుక్; చూలు - గర్భము; నిల్చెన్. ఆలం. ఉపమ. తే. వత్సయుతయు గర్భవతియునై మాహేయి, పతివ్రతంబు నణఁప వార్చియుండె: గంబుగర్భ తల్లి కయు జగద్ధర్భయు, నైనయసురఁ జెఱుపుటావుఁబోలె. 241 టీశ, వత్సయంతయు = దూడతో లూడియున్నదియు; మాహేయి - ఆవు; పతిత్రకం బుక్ = యజమానుని (ఆయుతుని కపోనియమమును; అణఁపర్ - నళింపఁ జేయుటకు; వార్చి = ఎదురు చూచి; కంబుగర్భకర్ణకయున్ = శంఖమువంటి కడుపుగల దూడ గలదియు; జరదర్భయుక్తా = నిండు చూలాలును; అసురుఁ జేఱుపుటావుఁబోలెడ్ శామధేశువువలె . క. లోచనవికృతి ముకురమున గోచరమగు పరిది: గపటగోచరితము ద మోచిన వాచంయమసుతుఁ, డేచిన నేర్వగలఁ బొగిలి యి ట్లూహించెన్. 242 టీక. లోచనవికృతి = కన్నుల విశారము; ముకురమునక్" = అద్దమునందు; గోచరము, అగు కనబడునట్లు; తన్, మోచిన జతనకు నాటగా; వాచంయమనుతుఁడు - మునికుమారుఁడు; వీచిన = బాధించిన; నెవ్వగల = ఎక్కు పనిచారములచే; పొగిలి - దుఃఖించి ఊహించె" ఆ కంచెను. సీ. వత్సనాభీ 'గంధవహమయ్యె నీయావుపై గాలి నీవారపాకములకుఁ గఠినకుద్దాలస క్త్ర ములయ్యె నీజన్నెమును డెక్క లక్కందమూలములకుఁ జటులద వానలచ్చట లయ్యె నీగికటుజిహ్వ బర్ని కాయములకు నారణోచ్ఛారణోద్ధతులయ్యె నీతో ఆుకంఠ హుంకృతు లేణగర్భిణులకు 1. శ. పసి చ. పన. 2, చ. నీనకున్. 3. చ. వొల్చు. ఓ. క. గంజి. చ. గంబు. 5.క. యసురు, చ యసుర, 6. శ.ర. గంధవహుఁడయ్యె. 7. క. యయ్యె. చ. లయ్యె.<noinclude><references/></noinclude> ne3lqa4u50x3o9oz4faxn0cv7i4s77p 104 212835 555073 2026-04-28T11:02:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 345 నెవ్వరి తే. నాకు 'మొగమోడీ యాఁగా ద నరు తపస్సు, లేల యీ మైల వూయక దూల! దీని వత్సయుతముగ 'నివ్వనీ వాటమునకు, లాడ్జి గావింతు నంతఁ దొలుగు దూఱు, టీక. ఈ యాపుపైగాలి = ఈ యావుపైన...' 555073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 345 నెవ్వరి తే. నాకు 'మొగమోడీ యాఁగా ద నరు తపస్సు, లేల యీ మైల వూయక దూల! దీని వత్సయుతముగ 'నివ్వనీ వాటమునకు, లాడ్జి గావింతు నంతఁ దొలుగు దూఱు, టీక. ఈ యాపుపైగాలి = ఈ యావుపైనుండి వీదుశాలి; నీవారపాశములకు ధాన్యపు పంటలకు; వత్సనాభీగంధపహము - వసనాభి యను విషపు గాలి; అయ్యెక్; విషపుగారి న ఈ యావును ఆ మాటకు నశింపజేయుచున్నదని భావము. ఈ జన్నెమురు డెక్కలు, యావుముంగాళ్ల గిట్టలం; కథకుద్దాల వక్త్ర ములు ఆ వాడియైన గునపములు చివరిభాగములు - అగ్రభాగ ములు; ఈ గిడ్డికటుజిన్వా = ఈ యావు యొక్క గణుకు నాలుక; బర్హిన్ని కాయములు = కళవనము నక్కు చటులవ వానలచ్ఛట ఆ భయంకరమైన దావాగ్ని జ్వాల; ఈ తొల్లుకంఠహుంకృతులు - సయావు యొక్క భయంశరములైన యణపులం; వీణగర్భిణులకున్ = గర్భములో నున్న య్యాడు లేళ్లష ఆవణో చ్ఛారణోద్ధతులు = గర్భస్రావమును గలిగించు ముత్రోచ్చారణము: యొక్క పెద్దదెబ్బ; వెంక మోడీ = మోమోటమీపడి; ఔఁ గారు, ఆకరు మాటమాటాడరు; మైల మంటికి; దూల, నీల? - మరద యెందుకు? - ఈ పనికిమాలిన చిత్తక్షోధ నా కేల? యని భావము; ఈ వనివాటమునకు = ఈ యడవి గుంపునకు; లాడి, గావింతు బలిగా చేసెదరు; అంతర్జా" - పిదప; దూబు - నివ; తొలఁగుకో పోవును. (ఇతరులవలన నిందింపఁబడ నక్క అలేదు.) అలం, రూపకము. ఉ, దండమె దీనివాలధి ? సుధానిభవాకరంబె దీని యీ కుండపొదుంగు! దీనిముకుఁ గ్రోళులు భూమి:బిలాంతరంబు లే ఖండపటం బె దీని మెడకంబళ? మంచుఁ ద్యజించె రోసీ య క బ్రహ్మచారి మది గూకులువత్తులునై యుద్ధతిన్. = 244 టీక. దీనినాలధి 3 దీనితోఁళ; దండమె = యోగుల చేతి దండమగునా? సుధాకర కంటె ఆ అద్భుతసమానమగు నీటి కమండులువు అగునా! ముకుఁ గ్రోళులు నాసారు ధ్రములు; భూమి బిలాంకరంబులే? = బొరియల లోపలి భాగములగునా? మెడకంబళము - గంగడోలు; ఖండవటం బె మక్క పేలికయా? అంచు కని పలుకుచు నా దండ, కమండలాదులకు విడిచి, దీనింగాపాడ నాకేమిదని యని తలఁచుచు; రోసి నీవేగించి; ఆక్కొండొక బ్రహ్మచారి. ఆ చిన్నవడువు; కూకులువత్తులు నై మిక్కిలి కలంతవడి; ఆనద్ధతి = చెడ్డతనముని; త్యజించి ఆవిడిచెను; ఆలం. వ తే. క్రేవు వాపోవ,బట్టి లంకియకుఁ దార్చి, తోలనియ; గొట్టి మెడ నొక్క తుండుగట్టి గిడ్డి వెడలించెఁ దలత్రాడు కేల దొట్టి, మారి వెడలించునడువున మాణవకుఁడు, టీక. శ్రీఁపు - దూర; వాపోషణ్ అరవఁగా, అంకియక, తార్చి - (అవుతో) లంకె వేసి; తోలు, అవియ" = వైదర్మము, ఊదునట్లుగా; ఒక్క తుండు - ఒక్క టొంపము (మెడలో కట్టు లావు పాటికఱ్ఱ); కలర్రాడు = తలకుఁగట్టిన త్రాటిని; కేలక్, తొట్టి = చేతితో పట్టుకొని; మారి, వెడలించుపడువున - మశూచిని తరిమి వేయురీతిని; మాణపకుఁడు = బ్రహ్మచారి; గిడ్డిక్ = గోవును; వెడలించెన్. అలం. ఉపను, స్వభావోక్తి. క. ఆ ధేనువు తత్కృత బహు, బాధల సక్రోధ యగుచు: బరతత్త్వసము ద్బోధకబోధకళితుఁడగు, వాధూలమునీంద్రుఁ డుండు వనమునఁ బడియెన్.245 టీక. శత్...... బాధలజ్" = వానిచే పెట్టబడిన పెక్కు బాధలవలన; సకోన - కోప ముతోఁగూడినది; పర, . . ... కలితుఁదం పరమాత్మతత్త్వమును బోధించు జ్ఞానముచే ప్రకాశిందు పొఁదు. - . 1. క. నీవనీ. శ. ర. నివ్వనీ. 2. చ. గోళులు. 3. చ. ఖండ. జీ. చ. కొండక. 5. చ. జుట్టి 6. క. యతీం. చ. మునీం.<noinclude><references/></noinclude> 5yweoecet3c412yjx8l3f420wbcpuf4 104 212836 555074 2026-04-28T11:02:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '346 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. పులియున్న పొదరు మొసలికి, నెలవగు బలం మడుపు ద్రాంచు నిల్చిన వల్మీ బిల మన నమ్మనివన మెవ్వలనం జొరఁజనదు వాసవ ప్రభృతులకున్. 247 టీక, పొదరు - పొద; సెలవు = నివాస...' 555074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>346 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. పులియున్న పొదరు మొసలికి, నెలవగు బలం మడుపు ద్రాంచు నిల్చిన వల్మీ బిల మన నమ్మనివన మెవ్వలనం జొరఁజనదు వాసవ ప్రభృతులకున్. 247 టీక, పొదరు - పొద; సెలవు = నివాసము; బలుమడువు = పెద్దకొలను; వలీబిలము పుట్ట రంధ్రము; ఎవ్వలన = ఏ విధమున చైనను; నానవ ప్రళృతులకు - ఇంద్రాదులకును; చొరఁబడదు ప్రవేశింపరాదు. అలం. రూపకము. ౪. ఆ మాయాగవి' మట్టె నట్టడవిలో సత్యుద్ధతి 'రేపి మ ధ్యేమార్గంబున నభ్రగర్భితసురాద్రి బోలి వల్మీక రే ఖాదుగ్నాకృతి నున్న యున్న తతపకాశల్య కల్యు గత వ్యామోహుగా బిరజీవి దేవతులితుగా వాధూలవాచంయమున్, - 248 టి. ఆ మాయావి - ఆ కపటగోవు; రేనీ అ విజృంభించి; మధ్యేమార్గంబుగ దారి నడును; ఆభగర్భితనురా ద్రింబోలి . మేఘములతో కూడిన మేరుపర్వతమున లె: వల్మీక రేఖానున్నా కృతిక్ ఆ పుట్టతోలూడి దట్టమైన చెట్లగుంపులో మునిఁగిన ఆకారముతో; [పుట్ట మేఘమువలెను, ముని మేరువువలేను ఉన్నట్లు పోల్పఁబడినది.] ఉన్నత..... కల్యున్ = గొప్పకవన్సు నేర్పున అఱి తేజసిన వానిని; గతవ్యామోహనుక్" = నశించిన అజ్ఞానము కలవానిని; జీవతులితు = దేవసమానని, వాధూల యము; మట్టె. అలం. ఉపమ, పరికరవాదము. ఉ. మట్టిన బిట్టు మిట్టిపడి మాని సమర్థితుఁడయ్యె మేనిపైఁ 5 బెట్టినపుట్ట నెట్టవిసి బీఁటలు వాఱ శ్రవళ్ళకుంతముల్ చట్టుపలెత్తి ముందఱికి సాఁగఁదలంప జటాచ్ఛటాచ్ఛవిశా ద్రులుకట్టి నిద్రిలు మరుద్భుగధీశకులంబు మేలనస్. 2 . 949 టీక- బిట్టు, మిట్టిపడి హ్ర ముగా ఎగిరిపడి; పెట్టిన - ఏర్పడిన; పుట్ట పెట్టు - పుట్టచోటు- ఆవిసి = పగిలి; శ్రీపళ్ళకుంతముల్ = చెవులపై పుండు పిట్టలు; చుట్టువలు - రెక్కలు; జటాచ్ఛటా చ్ఛం = జడలగుంపులకాంతితో; త్రుట్టెలు, కట్టి - గుమికూడి: నిద్రిలు = నిద్రించునట్టి; మీరు ద్భుగధీశకులంబు = పాముల గుంపు. మ. కసవుందీనలు దావపావక శిఖాఘంబుల్ ప్రకాశింప వే క్కసమై తోఁచిన కొండచందమున దీర్ఘశ్మశ్రు చంచచ్ఛటా విసర గ్రోధరస్తోగ్రమూర్తి యగుచు వృద్ధ వృతి శ్రేష్ఠం: డా త్మసమీపస్థితు హస్తము_క్తసురభిళా దద్వర్లి నించుచున్". = 6 250 కార్చిచ్చుయొక్క మండల టీక. కనవుందివలు - గడ్డితీగలును, దాన..... మంబుల్ = గుంపులును; వెక్కసమై = అధికమయి; దీర్ఘమూర్తి, - నిడుపాటి గడ్డము, మీసములతో చలించు శాంతిసమూహము గల కోపముచే భయంకరస్వరూపుఁడు; వృద్ధ ప్రతి శ్రేష్ఠుఁడు = గొప్ప ముసలిముని - వాధూలంఁడు; ఆత్మళమీదస్థితుక్ శనకుదగ్గఱ్ఱగా నున్న నానిని; హస్తము కనురభి చేతితో విడుచుచున్న గోవుకలవానిని; తద్వర్థికో - ఆ బ్రహ్మచారిని - ఆయుతుని; ఈక్షించుచు ఆ చూచుచు - మీఁదిపద్యముతో అన్వయము. అలం. ఉపను. a = 1. చ. మగడు. 2. చ. మాయావిని. 3. చ. బొల్చు. 4. క. శల్యు. చ కల్యు. 5. శ పెట్టిన. సూర్య, బెట్టిన. 6.1. వీం, చ, నీటీం.<noinclude><references/></noinclude> 7cr7402u06i9b5br561gdocvdwitmuh 104 212837 555075 2026-04-28T11:02:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము ఉ. ఓరి దురాత్మ! యోరి వినయోష్టత! యోరీ మదాంధ! యెందు నే వారికిఁ జేరరాదు మనువారికి నీవెన; మీవు చొచ్చి జం భారికృతోపఘాతశతహార్యము కాని మదీయఘోరదు శ్వారసమాధిగౌరవము వము...' 555075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము ఉ. ఓరి దురాత్మ! యోరి వినయోష్టత! యోరీ మదాంధ! యెందు నే వారికిఁ జేరరాదు మనువారికి నీవెన; మీవు చొచ్చి జం భారికృతోపఘాతశతహార్యము కాని మదీయఘోరదు శ్వారసమాధిగౌరవము వముగఁ జేసితి వాసు క క్రియన్ . - 847 251 ఒక ! జనినయమునుండి విడువఁజడినవాఁడా! దుర్వినీతుఁడా! దునువారికి దుకఁదలఁచినవారికి; నావనము; చేరరాదు సమీపింపనాసాధ్యము; జంభారి హార్యము ఇంద్రుని యొక్క శతసంఖ్యాశములగు బాధలచేతను నళింపఁజేయఁదగినవి; అమర క్రియ" " రావన పద్ధతిని సముగళ్ = వ్యర్థమైనదానినిగా; చేసితిని. తే. వృద్ధుఁ బ్రణిధాననిర్మగ్ను బుద్ధిబలని, హీను నన్నిట్లు చేసితిగాన నీవు నిట్టి ప్రాయంబు నీరూపు నీవిధంబు, సదటు సుడివోయి భేకంబ వగుమనవుడు, - = టీక. ప్రణిధాననిర్మగ్నున్ = ధ్యానయోగమున మునిగినవానిని; ఇట్టి ప్రాయంబుజయావ నము; ఈరూపు - ఈస్వరూపము; ఆదటుర్ - గర్వమును; ఉడివోయి - పోయి; కేకంపు ఆకప్పవు. శా.ఆ పృథ్వీసురసూతి తత్పదని రోజున ముండై యిట్లను కొ 'గోపాటోప మడంపుఁ డీకలిగిన గొండుల్' పడుకో వారిధుల్ రూపేదు. ధర వ్రయ్యు మిక్నొరగు మద్రూపంబునా నెంత? ని స్థాపద్మాసన! లెస్సఁగాఁ దెలిసి న శాపాగ్ని చేఁ గ్రావే! 13 253 టీక. ఆ, వృథ్వీసురసూతి = ఆ బ్రాహ్మణపుత్రుఁడు - ఆయుతుఁడు; తత్పదనరోజనముఁడై - ఆమాునిపాదపద్మములపై వ్రాలినవాఁడై ; ఈరు = మీరు; అలిగి సముద్రములు; రూపు,ఏదు జనశించును; ధరజభూమి; ప్రయ్యర్ నా రూపనఁగా; నిష్ణాపద్మాసన! = నిష్ఠయందు బ్రహ్మయైనవాఁడా! గ్రహించి. శ్రాఁపవే = కౌల్చుము. = కోపించినచో; జారిథుల్ = బద్దలగును; మద్రూపంబు బాక్ లెస్సగాళ్ల, తెలిసి = బాగుగా క. తఱుఁగని లయశిఖవని నిను, నెఱుఁగుదు వాధూలమనికు లేశ! నిజముగా నెఱిఁగి యెఱిఁగి తనయాదల, కొఱవిం గొని గోకఁ దివురు కుమతియుఁ గలఁడే! టీక. లయ శిఖివి = ప్రళయాగ్నివి; ఔదలు = తలను; కొఱనిఁగొని కాలుచున్న కఱ్ఱను తీసికొని - (దానితో) గోఁకక్, తివురు = గోఁకుటకు యత్నించునట్టి; కుమతియం" w : చెద్దబుద్ధికల వాఁడును; కలఁడే = ఉండునా? అలం. లోకోక్తి, ఉ. ఉద్ధతిదక్కి యొక్క యెడ నూరకయుండఁగనీని కంధరా బద్దమహాహి నీ కపిలఁ బాషఁదలంచితి; నొండు లేదు; దీ నోద్ధరణాతిసాంద్ర కరణోదధివీచిసమృద్ధి యైన నీ ಬುದ್ಧಿಜೀ జేర్బఁగాఁ దగునె భూరిద వానలకీల థేలమున్ ?' 255 జీక. ఉద్ధతి దక్కి = గర్వమును విడిచి - కాంతివహించి; ఉండఁగనీని = (నన్ను) ఉండనీయ నట్టి; కంధరాబద్ధమహామహిక్ = మెడలోఁగట్టుకొన్న పాము ఆగుదానిని; ఈ కపిలర్ ఈ యావును; దీనో......సమృద్ధి = దీనులను రక్షించుటయందు మిక్కిలి పెద్దఁదగు కరుణాసముద్ర ముయొక్క యల లతో నిండినది; భూరి.. .. భేలము = పెద్ద కారుచిచ్చు మంటలు విలాసమును, చేర్పఁగాఁదగునెకి ఆలం, రూపకము. 1. చ. యిందు.<noinclude><references/></noinclude> 2i2kdt6cre10sjlu4wiu7ltg5jktxny 104 212838 555076 2026-04-28T11:02:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '348 A పాండురంగసూ హాత్మ్యము వ. అని మునితనయుండు ధన్వాగమనాది తదుచ్చాటనాంతంబుగాఁ గల తన వృత్తాంతంబు విన్న వించుటయు, నూహించి యత్తెఱంగు చిత్తంబున యథార్ణం బుగాఁ గనుంగొని, టీక. ఠదుబ్...' 555076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>348 A పాండురంగసూ హాత్మ్యము వ. అని మునితనయుండు ధన్వాగమనాది తదుచ్చాటనాంతంబుగాఁ గల తన వృత్తాంతంబు విన్న వించుటయు, నూహించి యత్తెఱంగు చిత్తంబున యథార్ణం బుగాఁ గనుంగొని, టీక. ఠదుబ్చాటనాంశంబుగా అయుతుఁడు చెప్పిన విధము. = 256 = దానిని కఱుచుట తుదగా; ఆత్తెఱంగు - ఆ పద్ధతి. 257 మ. భుకుటీభీషణఫాలభాగుఁడు తను ప్రోద్భూతఘర్యాంబు బిం దుకుఁడు బ్రస్ఫుటదోష్ణకల్లవ్యుడు చేతో భీతికృల్లోలతా రకమూర్ణన్నయనుండు గాక శమసారస్తేరుఁడయ్యెం దప స్వీకుల గ్రామణి చిచ్చు చంద్రు పొడపై చెన్నొందుచందంబునన్. టీక. భ్రుకుటీ...... భాగుఁడు। బొమముడిచే భయంకరమైన నొసలు కలవాఁడు; తను ......దుకుఁడు = శరీరమునుండి హెచ్చుగా పుట్టిన చెమటబిందువులు కలవాఁడును; ప్రస్ఫుటకోష్ఠ పల్లవుఁడు = కదలుచున్న చిగురువంటి పెదవికలవాఁడు; చేతో...... నయనుండు = మనస్సునకు బెదరు కల్గించు చలించు కనుపాపలతో తిరుగు కన్నులు కలవాఁడు; తపస్వికుల గ్రామణి= మునిశ్రీ షుఁడు. వాధూలుఁడు; శమసార స్త్రీరుఁడు = శాంకరసముతోడి చిఱునవ్వు కలవాడు; చిచ్చు - అగ్ని: చంద్రు పొడపై ఇచందు నిరీతిని (చల్లని) పై; చెన్నొందుచందంబునక్ - ప్రకాశించురీతిని; అయ్యెన్. అలం. క. సప్రణయుఁ డగుచు మునిలో, క ప్రకరణం ' డాకరించెఁ గనికరమున న వ్విప్రకుమారుఁ; దృణాంచల, నిపుషములుగా వె! యవనివిబు థా గ్రహముల్, టీక. సప్రణయుఁడు ప్రీతితో కూడుకొన్నవాడు; ఆవని : థా గ్రహముల్ = బ్రాహ్మణుల కోపములు; తృణాంచలవి ప్రవములు - గడ్డిపోచలచివఱి నీటిబిందువులఁ. ఉ. ఆ వసుథామర ప్రభవు నమ్ముని యిట్లను 'వత్స! విను నా భావపథంబున నిను నపావునిగాఁ గనుగొంటి; నా | నాగ్రహ వ్యావృతచిత్తవృత్తి నిటు లాడితి మీఁ దరయంగ లేక; నా యా వచనంబుదప్ప దనయం బెద మూర్ఖత నన్ను మోచుటన్, టీక. ఆ, వసుధాదర ప్ర భువు! - ఆ బ్రాహ్మణపుత్రునిఁగూర్చి; నా భావపథంబునక్ మనోమార్గమున; ఆగ్రహ... వృత్తిక = కోపమునకు లొంగిన మనో వ్యాసారమున; మీఁదు, ఆర యంగలేక ఆ ముందు చూడక; ఇటులు, ఆడితి - ఇట్లు పల్కితిని; అనయంబు = ఎల్లపుడును; ఎద మనస్సులో; నన్ను మూర్ఖక మోచుట = నన్ను అజ్ఞానము పొందుటచేత; ఆ వచనంబు = ఆ శాప వాక్యము; తప్పదు. చ. వగవకున్న! దైవగతి వచ్చిన కీడు దలంచి నెను నిళా బొగులకుమన్న! కర్మములపోకకు భోగమె హేతువన్న! వి శ్వగురుఁ 7 గరీం ద్రవత్సలు దివానిశము దలపోయమన్న! మే లగు హరిభక్తియుక్తులకు నాపద రాదు గదన్న యెన్నఁడున్. 259 260 1. చదువరించి. 2. చ. పాత్రుని, 3. చ. దొంటి, 4. చ. వ్యావిల, 5. చ. యీ. 6. ఛ॥ దనియి కెడ. 7. క. గిరీంద్రు<noinclude><references/></noinclude> 946w1ji0glre7b409xozho30ydxz1iy 104 212839 555077 2026-04-28T11:03:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '- పంచమాశ్వాసము = = >49 టీక, పగవకుము - విచారించకుము; దైవగతిశా - వైనపకమునః పొగులకుము రంకు కుము; పోకకు = పోవుటకు - నళించుటడు; భోగమె ఆరుభవించుటయే; హేతువు కారణము; విశ్వగురు\" = లోకగురువును;...' 555077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>- పంచమాశ్వాసము = = >49 టీక, పగవకుము - విచారించకుము; దైవగతిశా - వైనపకమునః పొగులకుము రంకు కుము; పోకకు = పోవుటకు - నళించుటడు; భోగమె ఆరుభవించుటయే; హేతువు కారణము; విశ్వగురు\" = లోకగురువును; కరీంద్ర వత్సలు - గజేంద్రునిపై వాత్సల్యము కలవాలిలి; దివానిక మజ్ - రాత్రింబగళ్లు; కలపోయుము = ధ్యానింపుము. "మేలు, ఆగు" - శుద్ధము కలుగురు. సీ. జలధరంబున నెద్ది? 'పొలపంబు పుట్టించు నిల్లాలి మెఱు గుల మొల్లనుఃలకు మున్నీరనఁగ నెద్దికి మొలచుట శావాల మాణిపూసలువోసి యాత్మజులకు నీడ మ్రాఁ కన నెర్దే! నిలువ నీడై తోఁచు నా కట నుండు ద్విజావళులకు గోదాఁవన నెద్ది! యాధార* నూ దీని చాకు పితృరర్యులకు: గుంటూ॰ పిచ్చుకలకు తే, నట్టి గృహమేధిధర్మంబునందు నీవు, గుత్స నేంట నీరీతి గొదవయెదవె "నొప్పునది యొప్ప దనిపల్కు నుద్ధతులకు:, గసరి పై వచ్చు తాళ్లపై గాలియైన, టీకా. ఇల్లాలి...... ములకు భార్యయొక్క కటికు లను మెఱుకుల మొత్తమునకు; జల ధరంబు, అనకా = మేరుమనునది; ఎద్ది ఇ వి గృహస్థితః పొలవంబు, పుట్టించుకొ" - ప్రకాశ మును కలుగఁజేయఁనో; [ఇట 'పొలసము వ్యాపనము; మొల్లములసు" - ధనములకు' అను పూర్వ టీక ఆసనుగతము.] ఆణిపూసలువోని యాత్మజులకు - ఆణిముత్తెములవంటి కొడుకులు; మున్నీరు, సముద్రమనునది; ఎద్ది = ని గార్హస్యము; మొలచుటకు = పుట్టుటకు; ఆచాలము = పాదు; (ఆగుచున్నదో) ద్విజావళులకు - పందుల గుంపునకు, బ్రాహ్మణబృందమునకు; నీడ మ్రాను, ఆనన్, ఎద్ది, నిలువనీడై; తోఁచుకో - కనఁబడునో; దివించాకు = ఆకాశమున కెగురు, స్వర్గమునక్కు; పితృ దేవతలకు" - మరణించిన వంశజులకు; కుంటుపిచ్చుకలకు కుంటుచున్న పిచ్చుకలకుకు, కుంటివారికి; దాఁపు, అనగా - మెట్టనునది; ఎద్ది ఏ గృహస్థధర్మము; ఆధారము, ఔక్" అగుచున్నదో; అట్టి; గృహ మేథిధర్మంబునందు =గృహస్థధర్మమును గూర్చి; కుకనే నిందించుటవలన; కొదవ హీనత అవమానము; ఒదని = కలిగెను; ఒప్పునది - ధర్మమగుదానిని; ఉద్ధతులకు, కారులకు; కనరి = విజృంభించి - హెచ్చి, వాళ్లపై గాలియైన (1) పైనచ్చున్. క. ఏనింతవాఁడో నేనయి, వూనుదునఁట యెద్దిగాకపోయెడు? నని సుం తైనఫలమందఁదీరదు, మానవులేక కాదు విను మమర్త్యుల కై నన్, = 25 = = దురహం 252 టీక. ఏను, ఇంతవాఁడను - నేను ఇంతగొప్పవాఁడను; వినయి ఈ నాయంతట నేనయి; ఎద్ది కాకపోయెడు" " నా అనుకొనునది ఏది జరుగదు? అని అనుకొని; సుంతైనన్ = కొంచెమైనను; అమర్త్యులకైనజ్"=దేవశలకుఁగూడ; ఫలము, అందర్, తీరదు ఫలమును పొందుటకు సాధ్యము కాదు. నీ। మును అనుష్టుభమునఁ దనుఁగొల్వఁదగువానిఁ బ్రహ్లాదుఁ బ్రోవఁ బాల్పడినవాని ద్వాత్రింశదురుభుజా స్తంబాధ్యుఁ డగువాని నశ్వతమూర్తియై యలరువానిఁ 10జక్రంబుచే క్షేత్ర జనముఁ బ్రో చెడు వాని వివిధాయుధంబుల వెలయువాని నలఘుదివ్యాకల్పములఁ జూడఁగల వాని భీమర థ్యా ప గాసీమవాని ఆ. వివిధకథలవాని వివిధరూపంబుల, వాని నిలిచి కొలుచు" వారివాని శ్రీనృసింహ దేవు సేవింపు భేశంబ, పై తండ్రి మూల మధివసించి. 263 టీక. అనుష్టుభమునకొ" = అనుష్టుభమను ఛందస్సుతో - పాదమునకు 8 అక్షరములు గల ఛందస్సుతో); ద్వాత్రింశ ... డ్యుఁడు= స్తంభములవలె గొప్పవగు ముప్పది రెండు బాహువులు (శాఖలు) 1. చ. యెలవు. 2. చ. నొందు. ళ. ర. దావన శ. రమా. 3. చ. పిచ్చి. 4. క. గొడవం చ. గొడవ. 5. క. నొప్పుగతి కొప్పుగనఁగల్ల.. చ. నొప్పువదియొప్పదనిపల్కు 6. చ. యేనయి. 7. చ. యద్ది. 8. చ. కం. 9. చక. క. కు. 10. క. చక్రంబు. 11. క. నాని ఈ వారి<noinclude><references/></noinclude> nzf074zmilxzg493t0t6htahxqpntvy 104 212840 555078 2026-04-28T11:03:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '350 పాండురంగమాహాత్మ్యము 2 కలవానిని; ఆశ్వర్థమూర్తియై - రానివృక్ష పుటా కారము కలవాఁడై; అలఘుములతో ఎక్కు పైన జీవకల్పములగు కాలములను; భీమవానికొ - భీమరథీ నదీ స్థలమున ఉన్న వానిని; సిలి...' 555078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>350 పాండురంగమాహాత్మ్యము 2 కలవానిని; ఆశ్వర్థమూర్తియై - రానివృక్ష పుటా కారము కలవాఁడై; అలఘుములతో ఎక్కు పైన జీవకల్పములగు కాలములను; భీమవానికొ - భీమరథీ నదీ స్థలమున ఉన్న వానిని; సిలిచి శ్రద్ధపూని; కొలుచు వారివానిక్ = సేమించువారి స్వాధీనమగు వానిని; భేకంబపై = కప్పపై; తదండ్రి మూలము, ఆధివసించి అతని పాదములకడ నివసించి - సేనింపుము. అలం. పరికరము. తే. దర్దురాంగనయందు సంతాన సిద్ధి, నీకు సగుఁ గొంత కాలంబు నిర్గమింప దాన నీదు పితౄణంబు తలఁగి జావ, మోక్షసం ప్రొ ప్తియును గల్గు నా క్షణంబ. 204 టీ. దర్దురాంగనయందు - = ఆఁడుకప్పయందు; నిర్గమింప గడవఁగా; త్బూణంబం. పితృదేవతలఋణము; తలఁగి = తీరి; [సంతానము కలుగుటచే ననుట.] శాప మోక్షసం ప్రాప్తియంతో ఆ శానముయొక్క విడుదలను పొందుటయు, => వ. అని యివ్విధంబున వాడూలుండు శాపావధి నొడివి యవ్వటువు నాశ్వాసించి విశ్వాద్భుతజనకంబుగ సంబురుహ ప్రియమండలంబు భేదించికొనుచుం జని యప వర్గ సామ్రాజ్య సింహాసనాసీనుండయ్యె నిచ్చట నియచ్చర ధేనువు నేలిన వానిషని సఫలంబు చేసి ఫలోదయంబు నలంకరించె. ప్రయుతసుతుండును విఫల ప్రయ తుండై యయత్నం ప్రాప్తంబగు నిజవ్యసనంబున ముసురుసురయ్యును సాయం గొంతకొంత తచ్ఛాంతివచనంబులు వడ దేతన వాఁడై జగత్ప్ర యపవిత్రీకరణ ప్రవణంబగు పాండురంగ క్షేత్రంబునకుఁ జని, 265 సమయకుముదంబుచందంబునఁ . టీక. కాపావధి = కాపాంతమును; నొడిని = తెలిసి; ఆశ్వాసించి - ఊరడించి; విశ్వా.... ... కంబుగ = లోకమున కాశ్చర్యము కలుగునట్లు; అంబురుహ ప్రియమండలంబు = సూర్యమండల మును; మోక్షము పొందువారు సూర్య మండలమును భేదించుకొని, పోవుదురని శ్రుతి.] అవవర్గ... నాసీనుండు = మోక్షసామ్రాజ్యసింహాసనముపై కూర్చున్న వాఁడు - ముక్తుఁడు; వియచ్చర ధేవ ఫుక్ - కామధేనువుకూడ; ఏలిన వానిషని - ప్రభు కార్యమును; ఫలోదయంబును - ఫల ప్రాప్తిని, స్వర్గమును; అలంకరించెను - పొందెను. ఆయత్న సంప్రాప్తంబు - ప్రయత్నములేక ప్రాప్తించినది - అనుకొనకుండ వచ్చినది; నిజవ్యసనంబునక్ - ఆపదవలన; అనురుసురయ్యును బడయున్నమః సాయం...... చందంబునక్ సాయంకాలమందలి కలువపూవువలె; వడదేసిన వాఁడై = తెప్పలిన హెఁడై; జస్త్రీయ..... ప్రణపంబు = ముల్లోకములను ప పవిత్రములుగా చేయుటకు సమర్థ మైనది. క, భీమఁ థిఁ దొట్టి తీర్థ,స్తోమంబుల నెల్లఁ దనువుఁ దోఁగించి ముని గ్రామణి కుహనాభీరశి, ఖామణిమణి సౌధ రాజగర్భాగతుఁడై . = 266 మణి టీక. తొట్టి = మొదలుకొని; తనువున్ = దేహమును; తోలిగించి = ముంచి; మునిగ్రామణి = ఉత్తమముని యగు ఆయుతుఁడు; కుహనా గతుఁడై = కపట గోకక శ్రీ ష్ణుఁడగు కృష్ణుని మయదేవాలయము లోపలికి వచ్చినవాఁడయి. సీ. సురతరు ప్రసవరింఛోళిమౌళివినీల జలదంబులోని 'క్రొందళుకు లెసఁగ[మెఱవఁ మొగమువెన్నెలయేటి మొగఁ దేలుమగలగతిఁ బులాంణీ యుగ్మకము గఱియ నెమ్ప్లేను చీఁకటిమాఁకుఁ బ్రాఁకు బంగరుతీగ క్రియఁ దూలంగ ద్రుశాటి యుడుపథంబున జూఱు నుడురత్న తితిఖాతి మెడహారముల పైన పుడమిఁదాడ 1. చ. X. 2. చ. దీఱి, 8.క. లోలేదు. చ. లో ఉన్నది. 4.చ. చూ. 5.చ. క్రొత్త 6, క.మొగలేటిమగమాల చ, మొగిదేలుమొగజాల, 7. శ. పక్ష్మి. 8. చ. నిజం. 9. కనురుచు నుడు<noinclude><references/></noinclude> j8ra5cajqpjqftrpwn7xt2fcexbxhug 104 212841 555079 2026-04-28T11:03:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము తే. నచ్చరలు వీవనలు నీవే సంగ రాగ వాసనలు భూషణార్చు'లు నేస రేగఁ బిఱిది దెసనున్న రమమీఁదఁ జోఱఁగి ధరళ చలదళచ్ఛాయ నుండు నిట్టలు నుతించు. మొగ = = - 351 267 పీతాంబరము; గొప్పచుక్...' 555079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము తే. నచ్చరలు వీవనలు నీవే సంగ రాగ వాసనలు భూషణార్చు'లు నేస రేగఁ బిఱిది దెసనున్న రమమీఁదఁ జోఱఁగి ధరళ చలదళచ్ఛాయ నుండు నిట్టలు నుతించు. మొగ = = - 351 267 పీతాంబరము; గొప్పచుక్కల ...... దగ్గుకులు సురతరు ప్రవవరింఛోళి . కల్పవృక్షపు పూవులనమూహముగల; (పూలచే అలంకరింపఁబడిన); మాళి శిరప్ప చెడు; వినీలజలనంబులోని - కాజమబ్బులోని; క్రిక కులు - క్రొత్తకాంతులు ఎసఁగ = వ్యాసంఁగా; మొగము గతి మొగమువెన్నెలయేటి ముఖమును వెన్నెలయేటిద్వారమున; కేలు - కేలుకట్టి; మగమాలతి ముగుల సిద్ధ మున; పక్ష లాక్షి యుగ్మకము 'రేప్పలపాటు గల రెండు కన్నులురు; మెఱవర్ ప్రకాళిః కఱియమాఁకు నల్లరి శరీరమకు కమాల వృక్షము యి; కద్రుశాటి తూలర్ - చలించఁగా. ఉడుపథంబునన్ ఆకాశమునుండి; ఉడురక్నశతిభాతి గుంపువలె మెడహారములపైన - మెడలోని హారముల మెలిక; తాఁకళ - అంటఁగాః ఆచ్చనలు. ఆప్సరసలు; నీవనలు - చామరములు; అంగరాగవాసనలు = మైపూఁతలపనుగములు; భూమగార్పు లంజ నగలకురుకులును; వీనరేఁగళ్ విజృంభించంగా; పింలివిజానజో" ఆ వెనుకభాగమున; ధవళ... ... చ్ఛాయణ్ = తెల్లని రావిచెట్టునీడను. (పూర్వటీకలో "వెన్నెలయేటి మొగ రేటి' ఆను పారము వరుస రించి "మొగ రేటిజముఖర యను నదియందలి ' అను నర్థము వ్రాయఁబడినది.] అలం. ఉపేరు, రూపకము. ఉ. ఫాలము చుక్క వంక నెలపై వెలుగొందెడు లోహితాంగునికొ బోలఁగఁ గంబుగర్భమునఁ బొల్ప శనీలము లీలఁ గంధరా కాళీమ యుల్ల పిల్ల విధుఖండము కెంజడ కెంపుఁదమ్మిలో రామ భానీలు కూలి, లలాటపట్టికన్, 268 టీక. ఫాలముచుక్క = నొనటిబొట్టు; వంక నెల పైజ్ = నెలవంకవయి; లోహితాంగుని అంగారకుని; పోలఁగజ్ సరిపోలఁగా; కంధరాకాళిమ - మెడపైనున్న నలుపు; శంఖుగర్భమున శంఖములో; పొల్పగు = ప్రకాశించు; నీలములీలతో - ఇంద్ర నీలమువలె; ఉల్లసిల్లతో ॥ ప్రకా శింవఁగా; విధుఖండము == అర్ధచంద్రుఁడు; కెంజడ కెంపు దమ్మిలోక్ - ఎఱ్ఱనిజడ యరు గొఱ్ఱ తామర పూవునయి; బాలమరాళమట్లు = పిల్లహునవలె; కౌసిలు, కూలి ప్రకాశించునట్టి శివుఁడు; లలాట పట్టికళ్" = నొసటియందును. (ముందు సమన్వయము.] ఆలం. ఉపరు. . మ. నలినాస న్నలినాసనాననపురాణస్థానముల్ డాయ ముల బల్ మాయలబోరుతల్పు లధరంబుల్ గెంపువాచూరులు" గల విద్వద్వదనాంత కాళనవరంగక్షోణి రాణించు ను జ్జ్వలవజ్ర ప్ర జశంఖసంఘనిభ భాషాయోష, జిహ్వాస్థలిస్. మండుగు 269 టీక. నలికొ - తగునట్లును; ఆసక్ | ఆశతోను; నళినాన నాననపురాణస్థానముల్ = కమలాస బ్రహ్మ యొక్క ముఖములను ప్రాఁతచోటులను; దాయక సమీపించక; ఇమ్మంలజ్" ప్రీతితో; బోరుకల్పులు పెద్దతల్పులు, నాలుకలు; ఆధరంబుల్ - క్రిందిని పెదవులు; కెంపువా చూరులు" కెంపులు తాపిన ముంజూరులుకు (ఎఱ్ఱని మీఁది పెనవులు); విద్వ జోణిజ్ విద్వాంసుల నోళ్ల లోపలిభాగములను సౌధభాగములందు; రాణించు = ప్రకాశించునట్టి; ఉజ్జ్వల... = 1. క. ల సిన లెవఁ బఱిది చ. లు నేస వేగ వరిది 2. చ. నురిసి. 3. చ. ప్రక్కనిల. ఉ. చ. గర్భ. 5. చ. కి. 6. చ. ల్యాయ. క. లాయ.<noinclude><references/></noinclude> 8dk2kk7aoi6h7go4r8dlg9f3vr4g8jh 104 212842 555080 2026-04-28T11:03:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '852 పాండురంగమాహాత్మ్యము " నిభ = ప్రకాశించు రవలవలెను, శంఖముల సమూహమువలెను ఉందునది; భాషాయోష, సరస్వతి; జిహ్వాస్థలిక్" = నాలుక పైని; (విష్ణుజిహ్వపై సరస్వతి యున్నదనుట ] అలం. రూపకము. నీల...' 555080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>852 పాండురంగమాహాత్మ్యము " నిభ = ప్రకాశించు రవలవలెను, శంఖముల సమూహమువలెను ఉందునది; భాషాయోష, సరస్వతి; జిహ్వాస్థలిక్" = నాలుక పైని; (విష్ణుజిహ్వపై సరస్వతి యున్నదనుట ] అలం. రూపకము. నీలలితకుంతల శైవలము ముబైందనబింబ మధరాధర ప్రవాళాంకురంబు చలనస్వభావలోచనమహామీనంబు కమనీయకంధ రాకంబుకంబు గర్విత సనక సత్పర్వతాభోగంబు విశదత్రి పళిభంగవిలసనంబు మధ్యవృత్తావర్తమహితంబు కటితటీద్వీపంబు పృథులోరుదివిజకరటి తే కరము పదకూర్మపృథుకంబు గ్రమ్మ నఖర మణీకలాపంబు నగుచు నే మగువరూపు భూరిసౌభాగ్యసంపనఁ నా సుధాంభోధిపుత్రి బాహాంతరమున, టీక. ఇందు లక్ష్మీదేవి సౌభాగ్యసంపదనే తన తండ్రియగు సముద్రుని పోలుచున్నదని నివ రింపఁబడినది, లలితకుంతల శైవలము = (లక్ష్మీరూపు) పొలివంటి చక్కని వెండ్రుకలుకలది. (స. రూపు) కుంతలములవంటి పాచికలపి; ముబైందపబింబము - (ల) చంద్ర బిజమువంటి ముఖము కలది, (1) ముఖరుగు చంద్ర బింబము కలది; మధురంబు = (ల) ఇగడపు మొలకవంటి తియ్యని పెదదికంది, (5) మధురాధరమువంటి పగడపు మొలక కలది; చపలమీవంబు = (అ) పెద్దచేఁవలవలటి చలించు కన్నులు కలది, (స) చలించులోచనములవంటి పెద్ద చేపలు కలది; కమశంబు =(e) శంఖమువంటి చక్కని మెడకలది, (స) చక్కనిమెడవంటి శంఖముశలది; గర్విత భోగంబు (ల) పర్వములఁబోలు పొగరుదన్నులు కలది, (స) గబ్బిగుబ్బలవలె ప్రకాశించు పర్వతముల పరిపూర్ణక కలది; విశద..... .పిలసనంబు =(ల); అలలవంటి వసల వికాసము కలది, (స) స్పష్టమైన త్రివళుల వరే నుండు అలలవిలాసము కలది; మధ్య మహితంబు - (ల) నుడివంటి నాభి కలది; (11) బొడ్డువంటి సుడిగలది; ('మధ్యవృంత = బొడ్డ రెడీ' అని పూర్వటీక. అది మధ్యవృత్తముకాని మధ్యవృంతము కాదు] కటిశటీద్వీపంబు = (ల) ద్వీపములవంటి పిఱుదులు కలది; (స) పిరుదులవంటి ద్వీపములుకలది; దృఢు రు దివిజకరశరము (ల) ఐరావతము తొండమువంటి గొప్పతొడలు కలది; (స) పెద్దతోడవంటి ఐరావతము హస్తముకలది; పదకూర్మపృథుకంబు - (ల) తాఁ బేటిపిల్లవంటి పాదములు కలది, (ప్ర) పాదములఁబోలు తాఁ బేటిపిల్లలు కలది; నఖరమణికలాపంబుక్ - (ల) మణులగుంపులవంటి గోళ్లు కలది, (స) నఖములవంటి మణులగుంపుకలదియు; ఏ మగువరూపు = వి లక్ష్మీ దేవిస్వరూపము; తండ్రి; పోలు=పోలియుండునో; ఆ సుధాంబోధిపుత్రి - పాలసముద్రపు పట్టి యగు నా। లక్ష్మీదేవి; బాహాం తరమునకొ" = తొమ్మపైని; (ముందున కన్వయము. లక్ష్మీ విష్ణుని రొము పైనున్న దనుట.] అలం. ఉమ. ఉదా త్తము. . మ, సీతకీరస్ఫటికాక్షమాలికలు గెంజేదోయి సంధించి భా రతి వామాంకతలంబున సతతములో రంజిల్లఁ 'గల్లోలసం గతహంసో తమ ఫేనపంక్తి యగు గంగా వాహనం దాల్చు దై వతశైలంబునఁ దేజరిల్లు నల విశ్వ స్రష్ట నాభిం దగన్. 271 టీక. కెంజేదోయి = ఎఱ్ఱనేన (అందమైన) రెండుచేతులందును; సికకీర, స్ఫటికాక నూలి కిలక్ తెల్లచిలుకను, జీవమూలికను (క్రమముగా); సంధించి = కూర్చి; భారతి = సరస్వతీదేవి; నామాంకకలంబన = ఎడమవైపున; రంజిల్లక్ = ప్రకాశింపఁగా; కల్లోల... పంక్తి = ఆలలయందు లగ్నమైన ఉత్తమహంసయు, నురుగును కలది; గంగావాహిని గంగానదిని; దైవ శైలంబు.. కైలాసము; కేజరిల్లు = ప్రకాశించునట్టి; విశ్వశ్రేష్ట = బ్రహ్మ, (ఇచట బ్రహ్మ శైలముతోను, సరస్వతి 1. క. మధ్యాన్నంతాపర్త. చ. మధ్యవృత్తావర్త . =<noinclude><references/></noinclude> 7lq7rjxdahlir5iai0gs08rd79pz9c8 104 212843 555081 2026-04-28T11:03:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 853 గంగతోను, తెల్లచిలుక హంసతోను, అనిమాల నురుగు గుంపుతోను పోల్చబడిందని ఎsoccKబ్లెకు.] అలం. ఉషను. తే. రత్న సందర్భగర్భ యీ రత్నగర్భ చరణపీఠంబుగా నున్న సకలభువన మయుని నీసు...' 555081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 853 గంగతోను, తెల్లచిలుక హంసతోను, అనిమాల నురుగు గుంపుతోను పోల్చబడిందని ఎsoccKబ్లెకు.] అలం. ఉషను. తే. రత్న సందర్భగర్భ యీ రత్నగర్భ చరణపీఠంబుగా నున్న సకలభువన మయుని నీసుఁ గంటి దేవ! నాభయము లుడిగె నని తపనీ ప్రీతిఁ గంసాభియాతిఁ బొగడి, 272 టీక. రత్నసందర్భగర్భ = రక్నముల సమూహము గర్భమున గలవైన ఈ రత్నగర్భ ఈ భూమి; చరణపీఠంబుగా ళ్" - పాప దీకముగారు ; ఉడి గె" - కళించెను; కలిసి ఆ ముని ఆయుతుఁడు; కంసాభియాలి = కంసశత్రు వగు శ్రీకృష్ణుని. క. ఆఁటఁ జని వటువు త్తరది, కటమునఁ గనుఁ గొనియె: దకళతకతకమూర్తిక్ బటునఖర శైత్యమున నా,రట ముడిపి సురారి నేలు రసికు నృసింహున్. 273 టీక. పటువు - బ్రహ్మచారి; ఉత్తరదిక్తటమునజ్" = ఉత్తరసర్భాగమున; శకళళరతరు మూర్తిక్ = ప్రకాశించు వృక్ష స్వరూపముకల వానిని; ఖరవఖర శైత్యమునః" = వాణ్యి తీక్షంచాక (“నఖర శైక్యమున " గోటి చల్లఁదనము చేక' అని పూర్వటీక.) ఆరటము = కష్టమును; ఊడికి = పోవడచి; సురారి = రాక్షసుని - ప్రహ్లాదుని; రసికులూ కరుణారసపూర్ణుని; నృసింహు"; "నృసింహంఁ డచట రావిచెట్టు రూపమున నున్నాఁడని గ్రహింపనగును.) . క. శాశ్వతకరుణాంబుధి న,వ్విశ్వవిభుం గనుటఁ గోలె విప్రుని ముది మౌ నీశ్వరళాపనికార మ, నశ్వరదు శ్చేష్టి తాభినయ మొనరింపన్. 274 టీక. శాశ్వతకరుణాంబుధి ఆ స్థిరముగ ఉండు దయాసముద్రుఁడుగువానిని; కరుటగోడె చూచినది మొదలుకొని; విప్రనిమది అయుతుని మనస్సునందు; మానీశ్వర శావనికారము = వాధూలమునీశావమువలనఁగల్గు వికారము; ఆనశ్వరదు శ్చేష్టి తాభినయము = స్థిరదుగు చెడ్డ చేష్టలను జరుపుటను; ఒనరింప చేయంగా. శా. నీర ప్రాంగణకర్కటీబిలముల నిద్రింప మృత్స్నామయా హారంబు గబళింపఁ బెల్లఱర నిట్టట్టుం బ్లుతంబుల్ గొనకా దూరాయాస్యదహీంద్ర భీతిహతి గొందుల్ దూఱఁగోరుకో" మణికా సారావేతమునోబలం బగు భవిష్యద్భేక ముత్సేకమై, = = 275 ధైర్యము టీక. సారా పిఠమనోబలంబు . సారము తొలగిపోయిన మనోబలము కలసి - లేనిది; ఆగు; భవిష్యద్భేకము = కప్పగా మాఱఁబోవు నయుతుఁడు; ఉర్సేకమై - అతిశయించిన్న వై; 55......DE. నీటియొడ్డున నుండు ఎండ్రి కన్నములందు; నిద్రించి = పండుకొనుటకును; మృత్స్నాను హారంబు - మట్టిసంబంధమగు నాహారమును; వెల్లు, అఱవక్ గట్టిగా అఱచుట కును; ఫ్లుకంబుల్, గోనక్ - దాట్లు వేయుటకుకు; దూరా...... హలికి దూరమునుండి వచ్చుచున్న పాములభ యముపాటున; గొందుల్ - సందులను; దూఱక్; మదిశా మనస్సులో; కోరుస్. క, ఈ వడువున శాపవ్యం, నావేశము గదిరియును మహాధైర్యముతో నా విప్రుడు సుప్రతిభా,దేవేజ్యుఁడు ప్రస్తుతించు దితిసుతశత్రున్, 1. క. స్తీశ్వర. చ. నశ్వర. పాండురంగ 45 276<noinclude><references/></noinclude> r7723rhpwcs98ctazjbumq64bj80nvl 104 212844 555082 2026-04-28T11:04:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '854 టీ, ఈుదుపునకొ పాండురంగమాహాత్మ్య ము - ఈరీతిని; శాస...... దేశము - శాపకష్టము పూనుట; కదిరియును = కలిగినను; సుప్రతిఖాదే వేజ్యుఁడు = గొప్ప బుద్ధిచేత బృహస్పతి యగువాఁడు- ఆయుతుఁడు; ది తీస...' 555082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>854 టీ, ఈుదుపునకొ పాండురంగమాహాత్మ్య ము - ఈరీతిని; శాస...... దేశము - శాపకష్టము పూనుట; కదిరియును = కలిగినను; సుప్రతిఖాదే వేజ్యుఁడు = గొప్ప బుద్ధిచేత బృహస్పతి యగువాఁడు- ఆయుతుఁడు; ది తీసుక శత్రుశా = రాక్షసులకు శత్రువగు విష్ణుదేవుని; ప్రస్తుతించున్ . ఉ. ఆ సభ నుక్కు (గంబమున నా క్రియ నుద్భవమంది యాసురా గ్రేసుహృద్విదారణము కించిదుదంచిత హసకృత్యము గా సమకట్టియ: బెరువఁగాఁ గత మేమి పునర్భవస్పృహ నీ సట లెవ్వ రేఁ దెలియనేర్తురే? మత్స్యమృగాధినాయకా ! యక్ = 277 ఎవ్వరయినను; మర్త్య టీ. ఆయ 'ఆరీతిని; ఉద్భవముంది - పుట్టి; ఆ, సురా...... దారణము ఆ రాక్షసరాజగు హిరణ్యకశిపుని గుండెలు చీల్చుట; (హృద్విచారణము - గుండెలు పగుల్చుట" అని పూర్వటీక.] శించి,..... కృత్యముంగా చిన్న చిఱునవ్వుతోఁ జేయు పనియగునట్లుగా; సగుపెట్టి ఏర్పంచి యు; పునర్భవసృ్పహత్ = గోళ్లయందలి కోరికను [వానిని చంపుటకు గట్టిగోడ్ల గల మృగరాజురూపమును గ్రహించుటయందలి కోరికననుట], సంసారమునందలి కోరికను [మరల కృష్ణ రూపమున జన్మించుకోరికననుట]; నీపటలం - నీజూలు, నీమాయలు; ఎవ్వరేజ్ మృగాధినాయకా ; im నరసింహ ప్రభూ ! ఉ, మిమ్మటమైన వాఁడిపనిమిత్రములై వెలుగొందు నీ నఖా గ్రములకు మృదు ప్రకృతిగల్గుట క్రొత్త రమాకు చాద్రి పా ర్శ్వముల యందు; నందుఁగలసారగతుల నఖరాభిపాతసా ధ్యములు' గామిఁ గావలయు నట్లగుటల్ దితి పుత్ర శాత్రవా ! టీక. మిమ్మటమైన ఆధికమైన; వాడిపనిమి. క్రములై - వ్యాకియైన వజ్రాయుధమునకు సమానములై; నీ, నఖాగ్రములకు - నీకొనగోళ్లకు ; రమా...... లయందు = లక్ష్మీదేవి గబ్బి గుబ్బల ప్రక్కలందు; మృదు ప్రకృతి, మెత్తఁదనము; క్రొత్త = నింత; దిలీపుత్ర శాత్రవా ! = రాక్ష సులకు శత్రువవగు ప్రభూ! అట్లగుటల్ = ఆనీ వాడిగోళ్లు మెత్తనివగుటలు; అందుకొ" = ఆ కుచ పార్శ్వప్రదేశమున; సారగతుర - బలపద్ధతులు; సఖరా ధ్యములు = గోళ్లనొక్కులకు సాధ్య మగునని; కామిక్ జ కాకపోవుటచే; కావలయంక్ ఆయి యుందురు. ఇందు లక్ష్మీదేవి స్తన కాశి న్యము తెల్పఁబడినది. అలం. ఆశేషము. = 2 ఉ, కోపవికారమంచు నొకకొందఱు, కొందఱు భక్తలోకర 3. పరతంత్ర తాజనిత సాంద్రకృపాగుణమంచు: గొందఱు ద్దీపితే వీర సింహ హృతి స్ఫుట భేట వికారమంచు నీ చూపులర_క్తిమం బొగడుచుకో నుతియింపుడు రీశ్వరేశ్వరా ! . 278 279 టీక. ఈశ్వరేశ్వరా ! = జీవకలకు దేవతమైనవాఁడా ! నీ మాపులరక్తిముక్" నీ కన్నుల లోని ఎఱుపురు; భక్త గుణము - రక్తలోకరక్షావరతంత్రతాజభక్తుల సమూహమును రక్షించుటయం దలి యాస_క్తి చే; జనిత = పుట్టింపఁబడిన - కలిగిన; సాంద్రకృపొగుణము - ఎక్కువైన దయ; ఉర్టీ పిత......వికారము - ఉద్దీపిత = మిక్కిలి ప్రకాశించు; వీర సింధునిహుృతి - . సముద్రము (సమూహము) నందు విహరించుటచే; స్ఫుట - స్పష్టమైన; ఖిటని కారము - డాలు వాఱుయొక్క (వా000 = సన్ననితోలు) మాఱురూపుకలది; అలం. ఉల్లేఖము. 1. చ. బతి. 2. చ. నుండు. 8.శ.ర, గాను. 4. చ. రక్తినిం.<noinclude><references/></noinclude> m60yfj8syixcrpz3qp4vvnw0skgq29e 104 212845 555083 2026-04-28T11:04:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము చ, హరికిరి డంష్ట్రనాటువడి యైందవ రేఖ'జలిర్చ పూర్వభూ ధరశిఖరం బసంగ సుతిదాల్చు కుచంబునఁ బొల్చు భూసతీజా బరిహసనం బొనర్చు కమభావము సిగ్గున 'మొగ్గఁజేయనే నరమృగరాజ ! న...' 555083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము చ, హరికిరి డంష్ట్రనాటువడి యైందవ రేఖ'జలిర్చ పూర్వభూ ధరశిఖరం బసంగ సుతిదాల్చు కుచంబునఁ బొల్చు భూసతీజా బరిహసనం బొనర్చు కమభావము సిగ్గున 'మొగ్గఁజేయనే నరమృగరాజ ! నీ సఖము నాఁటినఁ బొల్ప సరోజ కుంభముల్. = సిగ్గునī" = సిగ్గుతో; మ్రొగ్గఁ జేయవే? 855 270 టీక. హరికిరిదంష్ట్రకో - వరాహావతారమూర్తి కోఱనే; నాటువకి ఆ గంటువడి; ఇండవ రేఖ - చంద్ర రేఖదే; తలిర్చు ఆ ప్రకాశించునట్టి; పూర్వభూభరశిఖరంబు, ఆనంగళ్" ఆ తూర్పు కొండ?"నయో అనునట్లు; సతితో, తాల్చు - పేరుబడిన; కుచంబునతో స్తనము, భూనలిక్ = భూదేవిని; పరిహసరంబు, ఒనర్చు ఎగతాళి చేయునట్టి; రమభావము = లక్ష్మీ దేవియాశయమునుః ఎక్కువగునట్లు చేయవా? - లక్ష్మీకి ఎక్కువ సిగ్గుగలపై జేయనా? ఆమె రెండు స్తనములనుగూడ నఖక్షతముల నలంకరించి ఆమె సిగ్గుపడునట్టు చేయఁదువరుట. నరమృగరాజ ! - నరసింహా ! పొల్చు - ఒప్పును - ప్రకాశిందురు. ఆలం. ఉర్పేషు సీ. పరిపూర్ణ చంద్ర బింబము నడుచక్కి లోఁ గొనసాగు విద్రుమాంకుర మనంగఁ 'గన్ని గేదఁగి తేకు కత్తులబోనిలోఁ జిక్కి న యార్వాగ్ని శిఖ యనంగ వెండికంబములతో వియ్యంపుఁబొ క్తేక్తు యమునా తరంగ సంఘము లనంగఁ బ్రా లేయగిరి వెన్క భాగంబున హియించు పవన పారణకుల ప్రభు వనంగ తే. మొగమునకు బిగి గావించు మిగులుఁగున్ను = దంస్త్రీ శాంతక జిహ్వ యుఁ దఱచు: 'గేల నలుఁగులుఁ బిఱుందవాలము గలుగు నిన్ను గొలుతు దితిపుత్ర చేతకు కూలదహన ! 281 శ. చక్కిలో నిండుచంద్రు నినడిమి భాగమున; కొనసాగు ప్రకాశించు; విద్రుమాంకురము, ఆనఁXE = ఐగడపు మొలకయో అనునట్లు; [మొగమునకు బిగి కామించు మిగులుఁ గన్ను (ఎక్కువకన్ను) ప్రకాశించునని ఎత్తుగీతితో సమన్వయము.] కన్నె దోనిలోన్ = లేఁడ 'మొగలిరేకుల బోనిలోపల; ఔర్వాగ్ని శిఖి - బాడకాన్ని; కోఱలనడుమునున్న నాలుక ప్రకాశించు చున్నదని భావము. (కోణలు కత్తులబోనిలోను, నాలుక బడబాగ్నితోను పోల్చఁబడినవి. కలముల తోజ్" ఆ స్తంభములతో; వియ్యంపుఁబొత్తు, ఎత్తు = వియ్యముకు పొందు సరిసమానమైన, చేతులు వెండికంబములవలెను, వానిలోని కత్తులు యమునా ప్రవాహములపలెను ఉన్న పని పోలిక.] ప్రాలేయగిరి వెన్క భాగంబు = హిమాచలపు వెనుక ప్రక్క; వపన ప్రభువు, అనంగ = పాముల జేడను నట్లుగా; (తెల్లనిదేహముసృష్ఠ భాగమున తోఁకయున్నదనుట హిమాలయ, దేహములకును, సర్పనాలము లకును పోలిక. దితి...... దహన ! రాక్షసుల మనస్సులకు కుము (ఉముక) నిప్పు అయిన వాఁడా! ఆలం, ఉత్ప్రేక్ష, క్రమమం. - తే. అని సృహర్యక్షవర్యు సర్యమసహస్ర, దివ్య తేజః ప్రభావుఁ గీర్తించి యతఁడు తత్పదద్వంద్వమునకు వందన మొనర్చి, తపసితిట్టునఁ బ్లవమయ్యెఁ దత్ క్షణంబ. టీక. నృహర్యక్షవర్యుణ్ = నరసింహమూర్తిని; ఆర్యమ ప్రభావు - వేయిమంది సూర్యుల తేజఃప్రభావము కలవానిని; కీర్తించి = కొనియాడి; అకఁడు(ఆకాయుతుఁడు); జ్ఞానము కప్ప. 1.క. దలిర. చ. దలిర్చు 2. చ. మ్రొక్క. 3. చ. బొందడు. 4. క. నందు, చ. నడు. 5.12 6. శ. బోను, చ, బోని, 7. చ. యారా. 8. చబికింది.<noinclude><references/></noinclude> farrtmzweyb98oee67rs5d89gwf7bgk 104 212846 555084 2026-04-28T11:04:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '356 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. ఆ శ్రమము నావివేకం, బాశుద్ధియు నాతపంబు లాబహునిగమ ప్రాశస్త్యము నటులయ్యె ము, నీకునకురు; దైవఘటన లిట్టివి దలఁపన్. టీక. శమము = శాంతియును; బహునిగమప్రాశస్త...' 555084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>356 పాండురంగమాహాత్మ్యము క. ఆ శ్రమము నావివేకం, బాశుద్ధియు నాతపంబు లాబహునిగమ ప్రాశస్త్యము నటులయ్యె ము, నీకునకురు; దైవఘటన లిట్టివి దలఁపన్. టీక. శమము = శాంతియును; బహునిగమప్రాశస్త్యము = వివిధాగమవిజ్ఞానమును. ఆ. అస్మదాదిమానసా వాలవలయ ప్ర, శాశభక్తియుక్తికల్పలతకు 233 మూల మనఁగ నొప్పు నా లోకవిభు సంఘి, మూల మాశ్రయించి జూలియాలి. C మావంటివారి మనస్సులను పాదుయొక్క వలయమున ప్రకాశమగు భక్తితోడికూడిక యను కల్పవృక్షపుతీగకు; మూలము m పేరు; అంఘీమూలము = సాక మూలమును; జాలిమాలి : దుఃఖమును విడిచి; (ముందున కన్వయము.) అలు. ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము. ఉ. ముత్తియముల్ ప్రవాళదళముల గమనాకృతిఁ గూడినట్టు లై క్రొత్తగునౌరు ! వీని యపురూపపురూ పిది యుంచం విస్మ రె దాత్తమనస్కులై సకలతైర్థికులు గొనియాడ దేశలో' కోత్తము మొప్పుఁ జిత్ప్రనపురుజ్జ్వలమై జలజాసనోద్భవా ! = యో => 285 పగడపు కమనాకృతి, గూడినట్టులై = అందమైన, రూపము దాల్చినట్లుండి; అపురూపపురూపు - ఎక్కడను లేని చక్కఁదనము; క్రొత్త, ఆగుజ్ వింతగొల్పును; విస్మ యోదా తదునస్కులై ఆశ్చర్యముతో గూడిన గొప్ప మనస్సులు కలవారై : తైర్థికులుగా యాత్రికులు; చిత్రవపురుజ్జ్వలమై రంగురంగుల దేహమున ప్రకాశించున్నవై; ఉప్పు; జలకాననో ద్భవా! m 'నారదమునీ అలం. ఉప సీ. కమలాప్తుఁ డుదయింపకయమున్నఁ బుటుకున మునుఁగు సంగమతీర్థమునకు నేఁగి విను నై తనిషణ్ణముని వేదనినదంబు తగు చోట నుండి లేఁబగటిదాక మధ్యాహ్న వేళ 'సం ప్రాశించు బలిపీఠ గతపులాకంబులు మితముగాఁగ సందె ప్రొద్దుననుండి సవ రేయి గడసన సముఖమునఁ గొల్పి సంవసించు తే. శ్రీనృసింహుండు పెనుఁ బాపనెజ్జ మేను, చేర్పఁ దద్దివ్య చరణ రాజీవమూల భూబిలంబున నథ్యాక్ష పూర్ణబుద్ధి, జాగరము ॰నేయు కౌలూర చక్రవర్తి 2:6 టీక, కమలాప్తుఁడు = సూర్యుఁడు; సైకత నినదంబు ఇసుకలి న్నెల పైఁగూర్చుండు మునుల "వేదపారాయణస్వరమును; లేఁబగటిదాకొక = పండ్రెండుగంటలవఱకును; విముక్; బలి...... పులాకంబులు = బలిపీఠము పైనుండు 'మెతుకులు; ప్రాశించుకో - తినును; సండె ప్రొద్దున నుండి సూర్యా _సమయము మొదలుకొని; నవరేయి గడననక్" t ఆర్ధరాత్రి గడచుపఱకు; సముఖము = సన్నిధిని; కొల్పి సేమించి; వెనుఁబాప్సన్ = శేషశయ్యపై; తద్దినం.. బిలంబుని = అతని పాదపద్మ ములక్రింది భూమిలోని రంధ్రమున; జాగరమునీయం = మేల్కొనియుందును; కాలూరచక్రవర్తి కప్పలతేఁడు. ఆ. రత్న రంగవల్లి రచనకుఁ దన మేను, "పువ్వును త్తికరణి పొలువు నిలుప నంబుచరము ప్రాతరారంభ వేళల, నృహరి యగ్ర వీథి నిలుచు ననఘ! 287 టీక. రత్న...... రచన - రత్నముల ముగ్గుళూర్పునకు; పొలుపుని లంకు = శోభను కల్గింపఁగా; అంబుచరము=కప్ప; సృహరియగ్ర వీథి - నరసింహు నెదుట; నిలుచును. అలం, ఉపమ, 1. చ.బటుకున2.చ. ప్రాచు. 3.చ. గడచిన. ఆ. చశిందు 3. ఛ. నేనె. 6. ఈ పూవు, 7. చ. గిలుజు<noinclude><references/></noinclude> 962mi2ra9qakvbq3j6uffuaenp3uust 104 212847 555085 2026-04-28T11:04:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము క. హరిదాస మరుచుఁ దనునెల్లరు వేరిడి పిలువఁగలిగి ప్లవపతి గడ వెళా జిరకాలము పూర్వజనన, చరితజ్ఞం బగుచు మోక్ష సౌఖ్యాపేక్షన్, 357 283 టీక. ప్లవపతి - కప్ప తేఁడు; పూర్వ చరిశజ...' 555085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము క. హరిదాస మరుచుఁ దనునెల్లరు వేరిడి పిలువఁగలిగి ప్లవపతి గడ వెళా జిరకాలము పూర్వజనన, చరితజ్ఞం బగుచు మోక్ష సౌఖ్యాపేక్షన్, 357 283 టీక. ప్లవపతి - కప్ప తేఁడు; పూర్వ చరిశజ్ఞంబు = పూర్వజక్ష్మ వృత్తాంతము రెండింగినది; మోదసౌఖ్యా పేషన్" = మోక్షముఖమునందలితోరికతో చిరకాలము; కద పెర్. ఆ. ఇటులు కొన్ని 'య్యేడు లేఁగంగ నొకనాఁడు, పౌండరీశ నాథు పర్వమునకు కన్యకుబ్జవిభుని కన్యాశిరోనణి, ప్రాణసఖులు గొల్వ నరు% దెం చె, టీక, పర్వమునకు గౌ" = ఉత్సవమునకు. 289 తే, ఆత్మ వాహనములనుండి యవతశించి, నారసింహాఖ్యతీర్థంబునకుఁ గుఱ:గట భైమిచెంగట విడిసిరి పద్మముఖులు, విరహిహృర్గాలకు మారుశిరము లనఁగ, టీం. ఆత్మవాహనములనుండి - తమతమ రసములనుండి; ఆవశరించి - దిగి; ఱఁగట సమీపమున; నిరహిహృద్ధాములు విరహులగు వారి మనస్సులందు నాటినవి; నూనకరములు - పుష్ప బాణములు: పద్మముఖులు తామరపూలవంటి ముఖములు కల యువతులు; విడిసికి జ బన చేసిరి. అలం. ఉదము. 9 9 = 291 తే, మార్గ భేదశిథిలమతు లంగనలు చొచ్చి, భీమరథి: గులంచు ప్రేమి క్రొత్తః వారి గోరు వెచ్చనతో జములకాంతి, 'లకమ ముజ్జగములఁ దవిలి కలఁస టీక, వారి,,, శాంతి ఆ 3 స్త్రీల శఖుపచ్చ స్తనములు కొల: ది కేటు; తనిలి = = వ్యాపించి; కలబ కలఁత పెట్టఁగా; మార్గ మతులు = దారిబడలికచే చెదరినబుద్ధులకలవారైన; అంగనలు = స్త్రీ లం చొచ్చి = ప్రవేశించి; కలఁచుట = కలఁకవఱచుట; ఏమి = ఏమి వింత! నీ గంధవాహము కాగారంబు లివి యంచు వీజనంబులఁ జూచి వెగటు గరి మరుబాణముల సహోదరవర్గ మిది యంచు నలరు మొగ్గలఁ జూచి యలఁతనొంది కమలారినామంబు గైకొన్న వివి యంచు: బుల్ల తీగలఁజూచి పుల్లసిల్లి శుకయుగంబులుఁ దాము నొక చాయవివి యంచు నవళ్ళ కంబులఁ జూచి నయము తే. కన్యకుజ్జేళకన్యపై : గలుగు చెలువు భావములు పెంపు నొఱవులు మోదఁజేయ బలిమి నిజధైర్యములు చిక్క ఁబట్టియున్న మును లొనర్పుదు రోకరీతి ముఖ్య విధులు, . = 292 వాయువునకు; ఆకారంబులు నివాసములు; వీజనంబుల విసనకఱ్ఱలరు; కదిరి = పొంది; మరువర్గము = మన్మథుని బాణములగు పూవుల సోదరసమూ హను; ఆలరు మొగ్గలు = పూవు మొగ్గలకు; ఆలఁకజ్, ఒంది = శ్రమపడి; కమలారి నామంబున్ = చంద్రుని పేరు; పుల్లఁతీగల = సోమలకలకు (చంద్రునకు సోముఁడనియును పేరు కలదు.] ఫుల్ల పిల్లి - వెలనెలఁబోయి; కుకయుగంబులు చిలుకదంపతులు; ఒకచాయని ఒక్క రంగు గలని; నవశుకంబుల" - లేమాని చిగుళ్లను; నవముగఱిగి మెత్తబడిపోయి - ధైర్యమునడలి, కలుగు చెలంపు కలుగు చక్కఁదనము; భావములతో మనస్సులందు; పెంపు నొఱవులు ఎక్కువతాభము (బాధ)లను; మోవఁజేయు = కలిగింపఁగా; బలిమి - బలముతో - మిక్కిలికష్టమున); మురులు; ముఖ్య విధులు = 1. యేండ్లు. 2. చ. యరుగు పొంచి. 3. చ. లవము. 4. శ. కగా. చ. కాగా, 5.చ. గదిరి శ. గదరి, 6. చ. మది. 7.చ... తీగలు, 8. క. నవముగది. చ. నయము దఱి 7, 9.చ. రీళళ<noinclude><references/></noinclude> 7yzb2luhh8rdx4ax7p9b7iij7uzcrea 104 212848 555086 2026-04-28T11:04:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '$58 పాండురంగమాహాత్మ్యము తమవిహిఠకృత్యములను; ఒనర్తురు = చేయుదురు. యోగులు వారివారి నిత్యకృత్యములకు గానఁకీక నీజనాదులు వారిమనస్సులను తపింపఁ జేయు పనులకు కారణములగుటచే మిక్కిలి...' 555086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>$58 పాండురంగమాహాత్మ్యము తమవిహిఠకృత్యములను; ఒనర్తురు = చేయుదురు. యోగులు వారివారి నిత్యకృత్యములకు గానఁకీక నీజనాదులు వారిమనస్సులను తపింపఁ జేయు పనులకు కారణములగుటచే మిక్కిలి కష్టముపయి ఆ ర వికారములకు లొంగక మనస్సులను చిక్క ఁబట్టి తపస్సునొనర్చుచున్నారని భావము, తే. వనజనాభుని యభిషేకమున కాకాని, కనకగర్భాదులకు వాడుకొనఁగరాని తీర్థకుండాంబునికరంబు జనపిండు, గబ్బిచను జక్కవలచేతఁ గలఁపఁబడియె 293 టీక. వనజనాధుని శ్రీవిష్ణువు యొక్క; అభిషేకమునక కాని ఆ స్నానమునకు మాత్రమే తర్ప; కనకగర్భాదులకు బ్రహ్మాదులకుఁగూడ; వాడుకొనఁగరాని = ఉపయోగించుకొన వీలు కానట్టి; తీర్థ ఉండాంబునికరంబు = పుణ్యస్థలనుగు కందములోని నీటిని; తెఱవ... చేత = స్త్రీల గుంపుయొక్క నిక్కు ఁజన్ను లకు చక్రవాకములచేత; కల:వంబడియెక్ - కలఁక పెట్టఁబడేను మలినము చేయఁబడెను. (పూర్వటీకలో ఇచట "పాదుకొనకొ" = స్థిరముగా నిలున"....... .."గబ్బి = గంభీర మాయిన" అని అర్థములు వ్రాయబడినవి. అని అరము హలములు.] అల౨. ఉపదు. తే. జాఱు నలరుల తేనియ గారయిచ్చి గాడ్పుసంధించు నయకాని యూడ్పు వెఱచు నెందు నయ్యాఁకవిరితోఁట 'నిందుముఖుల నగవు నునుమంచుసొనవోలె నయము డఱుగ. - 294 అలరుల నియగార పూఁదే నివూత; గాడ్పు సంధించు - గాలిని కూర్చు; నయశాని యూడ్సు = అందగానినిట్టూర్పు; ఎందుకో - ఏ తోటలో; వెఱచుక్ = భయపడునో - [వాయు దేవుఁడు నిట్టూర్పు విడుచుటకుఁగూడ ఆ తోఁటయుడు భయపడుననుట. ఆ ఆఁ గవిరితోట = భద్ర ముగా కాపాడఁబడుచున్న పాండురంగని యుద్యానమునందు; నునుమంచుపొనవోలె = కొంచెపు మంచు ప్రవాహముపలె; నయముదఱుగర్ = నీతితప్పఁగా వ్యాపించగా, నా రాతోటలోఁ బ్రవే శించి కలంచిరనుట. ('సొన జ నూగు' అని పూర్వటీశ.] అలం. ఉపమ. - ఆ. అవసరంబు గాచి యల్లంతదవ్వులు, నుండి సురులు దనకు దండము లీడ నొప్పు ముక్కునందు నూరుపుగల వేల్పుఁ, గొమ్మలంటి రాటబొమ్మవోలె. F 295 జీక. ఆవసరంబుగాది సమయము నెదురు చూచి; అల్లంతదవ్వులతో" మిక్కి_లిదూరములో! సురులు = దేవతలు; ముక్కువేల్పుకో = ముక్కు మీఁద కోపముఁగల కాల భైరవుని; ఆటబొన్ము వోలెī = ఆటలాడుకొను బొమ్మనువలె; అంటిరి = తాఁకిరి, అలం. ఉపమ, మత్తకోకిల, జాలిదకి మఠాంతరాళ విశాల వేదులయందుఁ గో ణాలగొందిఁ దపంబు సల్పు జనంబు తాలులు దూలు ద ద్బాలికాకుల నిస్తుల స్తనపాళి కామృగ నాభివా తూలికాహతిఁ బక్వశాల్మలితూలి కాళళలాకృతిన్, - 296 టీక. జాలి, దక్కి శంకను విడిచి - శంక లేక; మఠాంతరాళ విశాల వేదులయందు" " మఠములలోపలి తిన్నెలపయి; కోణాలగొందికో - కృష్ణుని గూర్చి; జనంబు నా జనుల; కాల్లులు. ధైర్యములు; కద్బాలికా....హతీక్ ఆ బాలికల గుంపుయొక్క సాటిలేని కుచములయగ్ర భాగమునందలి కస్తూరితోడి గాలికాఁడుదు చేశ; పక్వకృతిక = బాగుగా వండిన బూరుగుదూది సింజెలవలే; తూలుకో" m ఎగిరిపోవును - నశించును. అలం. ఉపమ. 1. క. గాని. చ. కాని. 2. క. బాఁదు. చ. వాడు. 3. శ. గప్ప. చ. గలఁవ, 4.చ యూర్చ 3.చ. విందు, 6.క. మునులు. చ. దగ్గకు. 7, క. నాల, సూర్య, గాల. 8. క.శివ, సూర్య, తి<noinclude><references/></noinclude> f9x8xlhc0ofyl8ghwfw89jopq22zqyj 104 212849 555087 2026-04-28T11:05:02Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము ళా, డోలారోహణసాహసోద్యమముఁ జాటు' ప్రౌఢనర్తోక్తి వి ద్యాలాలిత్యముఁ బుష్పసాయక సపర్యాచర్యయు మున్ను గా హాలాపానవిహారము న్నడపి రుద్యత్ప్రతిఁ బద్ధీక్షణల్ పోలుంబో...' 555087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము ళా, డోలారోహణసాహసోద్యమముఁ జాటు' ప్రౌఢనర్తోక్తి వి ద్యాలాలిత్యముఁ బుష్పసాయక సపర్యాచర్యయు మున్ను గా హాలాపానవిహారము న్నడపి రుద్యత్ప్రతిఁ బద్ధీక్షణల్ పోలుంబోలము లింత యెన్నక మహాబోధి ద్రుమచ్ఛాయలర్, - 359 297 టీక. పద్మేషణల్ = కామరల వంటి కన్నులుగల యా కన్నియలు, పోలుంబోలములు కార్యాకార్యములు; ఇంత = కొంచెమైనను; ఎన్నక = లెక్కించక; మహాచ్ఛాయలక్" = ఆ గొప్ప రావిచెట్టునీడలందు; డోలారోహణసాహసోద్యమము = ఉయ్యెలంచాలకు సాహస ప్రయశ్న మును; చాటు ..... లాలిక్యము = ప్రియమైన నేర్పుమాటల పాండిత్యపు ఒప్పుతు; పుష్ప... చర్మ యుక్తా = మన్మధ పూజయును; మున్ను గాజ్" మొదలుగా; హాలా హనవిహారము" చేసి తిరుగుటయును; ఉద్యత్ప్రతితో" = ఎక్కువ సంతోషముతో; నడసిరి . రా -> -2989. ఆ. జర్వశినంపుమదము సౌందర్య ముదమును, ధనమదంబు మనసుఁ బెనుఁగుదుర్లం బొదల సంత శిశ్రీధుమదముఁ దోడ్తోఁ బ్రోది, యగుచు నిగిడి నమృగాదులందు, టీక. మనసుఁ తెనుగుదుళ్ల మనస్సులకు పెద్దపాదులును; పొదల కలుగఁగా - పుట్ట: గా; శీధు మనముĒ = మద్యపు మైకమును; తోడ్తోక్ - మెటనే; అమ్మరాదులందు = ఉక చూపులుగల ఆ స్త్రీలయందు; ప్రోదియగుదుకో - పెరుగుదు - వృద్ధిపొందుచు; నిగి డెజ్ ఇవ్యాది చెడ, సీ, దామోదరుఁడు యశోదా స్తన్యమానేడు నని మ్రొక్కు విరిగుత్తి నళిభ్రమింపం బొద్దులు సొచ్చెఁ గద్రూదేని కిపు డని ప్రియమందు వేణు గర్భిణి గుఱించి పాపనిగద నొచ్చి ఫణికేతుతోడలని యడలు నేనుఁగు చేత నరఁటు లో రుఁగ బడ బాగ్ని జడధి వెల్వడియెడు నని చూపుఁ గానఁ బూంచిన కింశుకము చెలులకు తే. శేషవృత మేరు శిఖరమనీషఁబొగడు, సందకౌఁగిట నున్న హేమాంబుజంబ పూర్వమగువిన్కి మది వెడవొడము దేవ, మధు మదక్షి బయగు నొక్క విధునిభాస్య, టీక, మధుమదషీబ = మధ్యమువలని మత్తులే ఒడలు తెలియనిది; విధునిభాస్య = చంద్ర ముఖ యగు పనిక; మదివెడ మనోవికారము; పొడముదేర - పుట్టగా; పూర్వమగు మిస్కి పూర్వ జ్ఞాన వాసరచే; విరిగుత్తి = పూలగుత్తి చుట్టుకు; అళి, క్రమిన్ = తుమ్మెద తిరుగఁగా; దామో 'దరుఁడు = కృష్ణుఁడు; ఆనెనునని = త్రాగుచున్నాఁడని; మ్రొక్కుకొ. వేణు గర్భిణీగుఱించి . (ముక్యములతోడి) వెదురుఁజూచి; కద్రూదేవికి ఆ పాములతల్లికి - (పామువలె వెదురు ఉండుట వలన) ప్రియము, అందుకో ఇ · సంతోషించును. అరటులు - అరటిబోదెలు; ఒరుగతో పడిపోగా; పావనిగదఱో = భీముని గడచే; ఫణి కేశంతోడలు - పాము ప్రతాశగాంగల దుర్యోధనుని యూరువులు; నొచ్చెనని; ఆడలం = దుఃఖించును. బడబాగ్ని - సముద్ర మున నుండు దగ్ని ; జడధి వెల్వడి యెరు సముద్రమునుండి బయలుపడలేదని; కాన - అడవిలో; కింశుకము - మోదుగు పువ్వురు; చెలులకు మాపు", "హేమాంబునింబం బంగారు పద్మ మురు; శేవ ... మనీషు" - శేషునిచే చుట్టుకొనఁబడిన మేరు శిఖరచుకుబుద్ధితో; పొగడు - కొనికూమరు. ఆలం. భ్రాంతిమ శము, కావ్యలింగము. . . a . = = 1. క. ప్రౌఢి. చ. ప్రౌఢ. 2. క. నంబు. చ. సంపు. 3. చ. సింధు. ఉ. క. చొచ్చి. సొచ్చే, 5. క. లొదుఁగ, ద. లొరుఁగ. 6.క. పొడము. చ, వొడము,<noinclude><references/></noinclude> puyje4oz3p152qb9a2j2bwwxpid9zam 104 212850 555088 2026-04-28T11:05:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '360 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. సుధయెల్కు నెఱి వేణి సోమార్ధమును బోలి చెదురించె దుర్గ లేఁ జెమరునొసలు దృగ్గోళంబు శీదు సంసేవనం బునఁబోలె జేవురించె విష్ణు నన్యాసక్తు వీక్షించుటను...' 555088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>360 పాండురంగమాహాత్మ్యము సీ. సుధయెల్కు నెఱి వేణి సోమార్ధమును బోలి చెదురించె దుర్గ లేఁ జెమరునొసలు దృగ్గోళంబు శీదు సంసేవనం బునఁబోలె జేవురించె విష్ణు నన్యాసక్తు వీక్షించుటనుబోలె ముక్తకేశికి బొమముడి జనించెఁ తన్వి వేదనఁబోలెఁ గంపించె విజయునివరవిందదళము తే. పరమపావనమైన తత్పాండరీక, పుణ్యతీర్థానకాశ మపూర్వ శుద్ధిఁ 'బెనుచు నృపకన్య శాసభజనుల వివిధ, విలసనంబున జనియించు నాలుక ననఘ! టీక. అనమః = గొప్పమునీ! పరమపావరము, ఐన = మిక్కిలిపవిత్రమైన; అప్పొండ..... వకాశము = ఆ పాండురంగ క్షేత్ర పుపుణ్యతీర్థన దేశమును; ఆపూర్వశుద్ధి, పెనుచు = కనిపినియెజక గని శుద్ధితో పెంపొందించు - కలఁత పెట్టు; వివిధవిలసనంబుల = వివిధములగు విలాసములచే; జ యిందునలుక" పుట్టిన కోపమున; సుభ యొల్కు - అమృతము కారునట్టి; నెఱివేణిసోమార్థము బోలి ఆ కేశములందలి నెలవంకతో సరియగునట్లు; దుర్గ... గోసలు - కాళియొక్క చెమరుతో గూడిన మదురు; శీను బోలెజ్ = మద్య సేవనములనో యునట్లు; కుర్కుర గోళం = కాలభైరవునికనుగ్రుడ్లు; జీవుఱించె - ఎఱ్ఱబడెను. ఆర్యాసక్తుకో - ఇకరవనికపై ఇష్టముకలవాసిని వీక్షించుటను బోలెడ్ చూచుట దేశనో అనునట్లు; ముక్తకేశినిబొ మముడి - ముక్తకేశినికి కనుబోనుఁ ముడిపాటు; త్వరిత.. బోల్డెన్ తొందరపాటుతోడి ఊపిరి తీయుటవలని బాధ చేతనో యనునట్లు విజయఁని. . . ... దళము = అర్జునుని ముఖపద్మము. అలం. ఉపమ, ఉత్ప్రేక్ష, కావ్యలింగము క. పొడఁగనిరి పడఁతు లయ్యెడ', బొదల పొడల యెడలి తపసిపుట్టువుఁ గప్పగా జడభరతనిభము నరహరి, యడుగుఁ బుడమి సరియ వెడలి యఁట చను దేరన్. టీక. పడఁతులు - స్త్రీలు; పొడల. మర్చరుదల దేహముగలమనిషి; జడభరతునిభము" - జడభరతునితో సమానమగుదానిని; నరహరి సరియజ్ = విష్ణువు దశ భూమియందలి రంధ్రమునుండి; చనుదేరగా, = రాగా; పొడదనిరి చూచిరి, ఆలం, ఉపద్మ చ. కనకము వేరొ రోహణనగంబొ సుథాంబు నిధానగర్భమో యనిమిష కార్ముకం బుదయ మయ్యెడు గొప్పగునొక్కొ దీనిపు ట్టినాకడ యంచు విస్మయము 7డిఁపక చంపః పుష్పనాసికల్ చొనివీరి వాలు: జూపునల చుట్టును దద్దుర పట్ట భ ద్రు నిస్ . ***** .. పుట్టువు 902 టీక. కనకము....... నగంలో ఆ బంగారు పేరిణి రత్నపర్వతమో ! సుధాంబు గర్భమో ఆ పాలసముద్రపు నడిమిథాగ మో! అనిమిష, కార్ముకంబు = ఇంద్ర ధనుస్సు; దీనిపుట్టినకడ దీని (ఈ కప్ప) జనస్థానమః; విస్మయము ఆశ్చర్యమును; డింపక దింపక - తగ్గింపగ; చంపకపుష్ప గాసికల్ = సం పెగపూలవంటి ముక్కులు గల స్త్రీలు; దుర్దురపట్టభద్రునిన్, చుట్టును = కప్పలడేని చుట్టును; నాలుఁ జూపువల వాల్చూపులను వలను; చొనిపిరి ప్రవేశ పెట్టిరి ఉంచిరి. ఆలం. సందేహము, రూపకము. - తే కందుకము గాదు కేళీకుకంబుగాదు, పల్కు వీణీయగాదు దర్పణముగాదు వర్ష పిళునంబుఁ జట్టఁ బల్వరుసఁ జనిరి, చంచలాక్షులు చపల ప్రచార లెందు. 303 1. చ. ఆలుగు. 2. క. బును. చ. బున. 3.క. సిద్ధి. చ. శుద్ధి. శ్రీ. క. బెనచు. ఛ. చెనూరు 5. క. పేరు, ద. "పేరొ. 6. ఛ. కత. 7.చ. దింభ. 8. చ. బద్ధునిన్.<noinclude><references/></noinclude> jy7xpzruals57jzchngtqaousjnhygk 104 212851 555089 2026-04-28T11:05:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము 861 టీక. కందుకము = బంతి; కేళీకుకంబు = విజాసార్థమైన చిలుక; దర్పణము అద్దము; వర్ష పిశుసంబున్ = వర్ష మునకు కారణమగు కర్చరు; చంచలాక్షులు ఆ లెదరు కన్నులుగల స్త్రీలు; శవల ప్...' 555089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము 861 టీక. కందుకము = బంతి; కేళీకుకంబు = విజాసార్థమైన చిలుక; దర్పణము అద్దము; వర్ష పిశుసంబున్ = వర్ష మునకు కారణమగు కర్చరు; చంచలాక్షులు ఆ లెదరు కన్నులుగల స్త్రీలు; శవల ప్రచారలు = దుర్వినీతమగు నడత కలవారు. అలం. అర్థాంతరన్యాసము, కా తే. యువజనంబులఁ దనయురిఁ దవులపఱచు, కీలు గలిగిన యొక నీలనీలవేణి తురుము విరివండయరి వారిచరముఁ జిక్కు, పఱుప నేటిక మది: జిక్కువడియెఁదాన, టీక, యువజనంబులక్ - యువకులను; శనయరిఁ దవలంపూరు, కీలు ఆ కనులలోఁ దగు ల్కొనఁజేయు నేర్పు; నీలనీలవేణి = మిక్కిలి నల్లని కురులుగల వనిత; తురుమువిరివండయునిక్ గొప్ప లోని పూలమాలయురిచే; వారిచరముక్కప్పును; చిక్కు పఱనేటిక - పట్టుకొనఁకాలక; తాన ఆ తానే; మది" = మనసులో; చిక్కువడియెక్ కలంతపొందారు. అలం. విషమము. తే, చొచ్చి చనఁ బట్టుటకు నొక్క మచ్చెకంటి, మ్రోలఁ బరచిన చేల దన్దుకము దాఁఁ దొంటిపుట్టునఁ దనయఁటు సంటు వారి, మీఁది మమకార నది నది ఒర్రెవ్వ నీఁదుకరణి, టీక. మచ్చెకంటి = స్త్రీ; చేల - వస్త్రమును; ("టీల మూఢము' అని పూర్వటీక.] డర్లు రము = కప్ప; తొంటిపుట్టునక్ - వెనుక టిజన్మమున; అంటునంటు వారిమీఁది మమకారనవి బంధువుల పయిగల ప్రేమ యమ నదిని; శ్రావ్వర్ ఈఁదుకరణి = పూర్ణముగా ఈదురీతిని; దాఁటెస్. = కాలం. ఉష్ణము. = క. ఆ వర్షాభూవిభునకు, హావళి దఱచయ్యె బిసరుహాతుల చేతగా రావణునకు వైకుంఠపు, రావాస స్త్రీల చేతియలజడివో లెన్. 806 తామరలవంటి టీక. ఆ వర్షాభూవిభునకు - ఆ కప్పల దేనికి; చివరు హారుల చేత = కన్నులు కల స్త్రీలచేత; హావళి - ఉపద్రవము; వైకుంఠ...... అలబడివోలెడ్ (శ్వేతద్వీపము నందలి) వైకుంఠనగరవనితలవలని శ్రమవలె; తఱచు, అయ్యెక్ ఎక్కునయ్యెను. [రావణుని అరటి స్త్రీలు పదితలల పురుగుగా పరిగణించి యల్లరి చేయుట ప్రసిద్ధము.) అలం, ఉపను. ఆ. పూర్వజన్మ కుంభభూశిష్యముఖ్యుండు, భేకరూపకూ పబింబితుండు ప్రయుతీసుకుఁడు దవులుపడఁడయ్యె భూపాల, తనయసఖులచేత ధాతృతనయ! టీక. పూర్వ...... శిష్యుఁడు - కడచినజన్మలో అగస్త్యుని శిష్యుఁడైనవాఁడు; భేక... దీంధి తుండు - కప్పరూపమైసహీనజన కలవాఁడు; కవులుపడఁ డయ్యె " = చిక్కకపోయెను. ధాకృ తనయ! - నారదా! క, నరనాథపుత్రి యత్తఱి, నురుకు చక చజఘన భారయుత యయ్యు మది ధరియించెఁ గార్యభారము, గిరిగహనద్వీపసహితంతి ధృతిఁబోరెన్. 208 టీక 'నరనాథపుత్తి, " రాజకు మారిక; ఉరుయుక, యయ్యున్ = గొప్పకుచములయు, కురులయు, పిఱుదులయు బరువుతో కూడుకొన్నది, అయినప్పటికిని; గిరి, క్షితి = కొండలతోను, అడవులతోను, ద్వీపములతోను కూడిన భూమి; ధృతిఁబోలె ధైర్యమునువలె; కార్యభారము", ధరియించెన్ = కార్యమును నెఱవేర్చు పూనికను గ్రహించెను. ఆలం. క్రమము, ఉపమ. - ఉ. పన్నిద ముద్దియే నిడుఁడు పట్టెడఁ జూడుఁడు దీని నంచు నా కన్నియ చిన్న నవ్వోలయఁగాఁ జెలికత్తియలం దుద్యమ చ్ఛన్న మనస్క లం గడి చంచలకాంచికలాఙ వాగురా జంతులలామముఁ బట్టె సుబ్బుచున్. 1. క. బేల. 2. చ. ద్రవ్వ. 3. దద్యుద. 4. క. నాగురి. చ. వాగురా. పాండురంగ 46 809<noinclude><references/></noinclude> 94b3b9vhwa7spzavgyj83gz0k05dpyv 104 212852 555090 2026-04-28T11:05:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '362 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. పన్నిదము - పందెము; ఎద్దియేక్ = ఏది కావలసినను; చిన్న నవ్వు - చిఱునవ్వు ఒలయఁగాజ్ = ప్రకాశించఁగా; లేదు. మనస్కలక్ - దానిని పట్టుకొను ప్రయత్నముచే ఆ శ్రమిం...' 555090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>362 పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. పన్నిదము - పందెము; ఎద్దియేక్ = ఏది కావలసినను; చిన్న నవ్వు - చిఱునవ్వు ఒలయఁగాజ్ = ప్రకాశించఁగా; లేదు. మనస్కలక్ - దానిని పట్టుకొను ప్రయత్నముచే ఆ శ్రమించం బడిన మనస్సుకలవారిని; తెగడి = నిందించి; ["తనూద్యమచ్ఛన్న మనస్కల చేత కప్పఁబడిన మనసుకలవారిని - విశేష ప్రయత్నము లేనివారిని.” అని పూర్వటీక.] చంచల.... నన్న హనంబున" - కదలంచున్న మొల శ్రాడను వలయొక్క ఏర్పాటున; ఉబ్బుచుకో - పొంగుచు; సలిల జంతులలాముఁ నీటిజంతునగు కప్పను; పట్టెన్. = తే. సర్వతీర్థప్రదేశ్ ప్రశస్తమతికిఁ, గాంచిఁ దవులుట దన కర్ష మంచు నొక్కొ తవులు పడియుండి వరుణదంతావళంబు, పడతి యురిఁజేసె మెడ చుట్టి పసిడి రశన, టీక. సర్వ ...... మతికి " - సమస్తములగు పుణ్య క్షేత్రములను కొనియాడు బుద్ధి కలవానికి; కాంచితో - కాంచీక్షే త్రమున, మొలనూలియందును; తగులుట ఈ ఇష్టపడుట, తగులుకొనుటయు అర్హమ = తగినది; నరుణదంతావళంబు - కప్పు; పడతి - రాజపుత్రి; పసిఁడిరశన బంగరు మొల నూలిచే; చుట్టి; ఉరికా బంధమును; చేసెన్'. ఆలం. ఉత్ప్రేక్ష. సి. పులుఁగునాడించు చొప్పున మించు నాడించుమించున సకిన నాడించినట్టు లారామ చిత్రశాలూరంబు మదహాసకౌముదీపరిషిక్తగండఫలక యగుచు నించుకవడి యాడించి కప్పకు వెఱచిన యొక వృద్ధ వీపు విూఁద వైచి తచ్ఛాసంబువలన సభోజనంబును దాను ద ద్భేకమునకు భార్య ఆ, లైరి; యిట్లు తనకు ననురూప తనురూప, శీలములఁ దలిర్చు నాలిపిండు గలుగుటయును నయఁతుఁ డలఘుసంసా రాబ్ధి, నీఁదుఁ దొంటియి ( తీయినుమడింప, టీక. పులంఁగును - పక్షిని; ఆడించుచొప్పునతో ఆడించురీతిని; మించుకొ a . మించునజ్" - రీతిని; సకిన బొమ్మను; ఆ రాము ఆ యుపతి; మద ఫలక, యగుచుకొ" " గర్వసూచకమగు చిరునవ్వు అను వెన్నెలతో ఁ గూడిన చెక్కిలి కలదగుచు; చిత్రశాలూరయిుక్ ! రంగులకప్పును; ఆడించి, "నెలు చిన భయపడిన; ఆదేశమునకు ఆ కప్పకు; అనురూప శీరి ములకగిన (సమాన) రూపమునను, నడతను; కనర్చు = ప్రకాశించునట్టి; అలిపిండు=భార్యల కంప్యు ఆలముసంసారాబ్ధి" = గొప్పవైన సంసారసముద్రమును; తోంటియిత = వెనుకటి యీఁదుబాట; ఇనుమడింపు" - రెండింతలు కాంగా; ఈదుకో - ఈఁదుచుండెను. తే, అధిపతనయకు మును బహిః ప్రాణము లగు, చాము లెవ్వారు వారెల్ల సతికి దాయ లైరి మండూక సార్వభౌమార్ధతనువు, లైనదినముల; సాపత్న్యర్ మెంత కీడు, 812 టీశ, అధికశనయకు" - రాజపుత్రికకు; బహిఃప్రాణములు - బయటి జీవములు - ప్రాణనమా నలు; చానులు = స్త్రీలు; మండూక... తనువులు ఆ కప్పని భార్యలు; ఐన, దినముల = విన రోజులందు; సతికి = రాజపుత్రికకు; దాయలు - పగవారు; సావన్న్యము - నవతిగా ఉండుట; కీడు = హాని అలం. అర్థాంశరన్యాసము. ఉ. నున్న నిమోము' మీసముల నూఁగును జెన్న టిగాకమున్న 'మా యన్నవుగా! గృహస్థులకు నగ్రణిపై మను మంచు మున్ను వే గన్నుల వేల్పు దెల్ప నదిగా దాని వాదము నేయు ధైర్యసం పన్నుఁడు దేర్పఁగాఁ దొణ: గెఁ బాటనతిం గుపితప్రియాతతిన్. 3:8 1. చ. చుట్టె. 2. చ. యొప్పున, 3.క. యయ్యెనిట్లు. చ. వైరియిట్లు. 4. తొంటి. 5. క. -సత్రః చ సతికి. 6.క. "మెంతకీడు. చ. మంకగేడు. 7. యాసన్నము. క.చ. మాయన్నము. B.. నిది. 9. క. పాద,<noinclude><references/></noinclude> 74poy1a978cduhoywrmusepatcw2qco 104 212853 555091 2026-04-28T11:05:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము - 303 టీక. నున్నని మోము = న్నీద్ధమైన ముఖము; మీసములనుఁగురు - నూనూగు మీసములకు; చెన్నటి గాక మున్న = వ్యర్థమగుటకు మునుపే నశించకమున్నే; అగ్రణిపై మఖ్యక్షమై; మర్గము= జీవిం...' 555091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము - 303 టీక. నున్నని మోము = న్నీద్ధమైన ముఖము; మీసములనుఁగురు - నూనూగు మీసములకు; చెన్నటి గాక మున్న = వ్యర్థమగుటకు మునుపే నశించకమున్నే; అగ్రణిపై మఖ్యక్షమై; మర్గము= జీవింపుము; మున్ను - తొల్లి; వేగన్నుల వేల్పు సహస్రాక్ష్యుడు - ఇంద్రుఁడు. వావము నీయు॰ చర్చించు నట్టి; ధైర్యసంపన్నుఁడు = ధైర్యశాలి ఆయఁతుఁడు; కుపికప్రియాకతిక్ ప్రణయకోపము వహీం చిన భార్యలగుంపును; పాదనతి - కాళ్లకు మ్రొక్కులుడే; "తేర్పఁగా" - శాంతింపఁ జేయఁటకు; తొడఁగెజ్ = : సిద్ధపడెను. . తే, విషమశరుఁ డేయు తూపుల వేట్ల నెన్ను, వాఁడు వాధూలముని శాపవర్ణ తతుల రాతీకొడుకైన యిల్వలారాతిచట్టు, మనసు గరిఁగించి మమతలఁ 'ఔనఁ గాఁ గాన, టీక. నాధూల......కతులతో వాధూలముని శాపావరములచే; రాతికొడుకు, ఐన = గొప్ప యైన; ఇల్వలారాతిచట్టు = ఆగ-స్యతిష్యుఁడు - ఆయుతుఁడు; మమ గానలో" - కోరికలందుఁ దగుల్కొ నేను కావున; విషమళరుఁడు = మన్మథుఁడు; వీయు తూపుల పేట్ల ప్రయోగించు బాణ ములదెబ్బలను; ఎన్నువాఁడు - లెక్కించువాఁడయ్యెను. తే. స్వాతి మేఘంబుచినుకులు వనధిశుక్తి, వితతి మయ్యీడునై మాక్తికత వహించు కరణి నయుతుని ప్రేమ తత్కాంతులందు, నిలిచెఁ బర్యాయపాత్ర తానియమసరణి,' టీక. స్వాతి...... చినుకులు స్వాతి కార్తె మేఘుపు వానచినుకులు; వనధిశుక్తీకతి - సముద్రమందలి ముత్యపుచిప్పలందు; ముయ్యీడునై - పరిపూర్ణతనుపొంది - అందముకలపై మాక్తీకర* ముక్యము లగుటను; వహించుకరణి - పొందురీతిని; పర్యాయ సరణి వరుస క్రమము ననుస రించిన పద్ధతిని; తత్కాంశలందు = ఆ స్త్రీలయందు. నిలిచె = స్థిరమై యుండెను. అలు. ఉపమ. క. మునిపతికి రాజసుతకును, దనయుఁడు జన్మించె; నంతఁ దచ్ఛాసపుటి ర్లును విరిసి; జ్ఞానచంద్రుఁడు, గనుపట్టెన్; విష్ణుపదము గానఁగ వచ్చెవ్. - . 816 తచ్ఛాపపుటీర్లును | ఆ వాధూలముని శాపమును చీఁకటియును; విరిసె తొలఁగెను; విష్ణుపదము = ఆకాశము, విష్ణుపుండు స్థానమగు మోక్షము, అలం. రూపకము. వ, సలపితుం డగుట మంద పాలసమశీలుం డగు ప్రయుతనందను చరిత్రం బద్భుతర సైకపాత్రంబయ్యె నిట్లు, 817 జీక. సలపితుందగుట" = మాటలు వచ్చినవాఁడుగుటచే; కప్పరూపునను పూర్వజ్ఞానముకల వాఁడగుటచే; మండ పాలుని పక్షమున లసితతో ఁ గూడిన వాఁడనుట. శ. గృహమేధిధర్మ శివరా,సహనతి యగు కుమతి యయుతం చందమున సుదు స్సహదుఃఖ గ్రాహానన, గుహఁ బడు నని వింటి మును ముకుందునిచేతన్, 318 టీక. గృహ...మతి = గృహస్థధర్మమును కవచము నోర్వనివాఁడు - గృహస్థధర్మము నొల్లని వాఁడు; కుమతి = చెడ్డబుద్ధి కలవాఁడు; సుదుస్సహ గుహజ్ మిగుల సహింపరాని దుఃఖమును మొసలియొక్క గుహవంటి నోటిలో; ముకుందుని చేత" - విష్ణువువలన; వింటిస్. అలం రూపకము, ఆ, విష్ణుభక్తులై వివేకులై తృష్ణావి, దూరులై స్వకు, పూరణంబు సమయసంభృతార్థసంతృప్తిగాఁ గొని, నడచువారు భవము గడచువారు. 319 1. చ. బెనఁగు 2. చ, పాట, 3. కె. వర్మా. చ. మరా. 4. క. పూరులై. చ. దూరులై,<noinclude><references/></noinclude> pa88c9zrf6fd4iocuufc55q86w2d7ay 104 212854 555092 2026-04-28T11:05:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '364 పాండురంగమాహాత్మ్యము - టీక. వివేకులై = జ్ఞానులై ; కృష్ణావిదూరులై ఆ ఆశకు దూరముగానున్న వారై ఆశ లేని వారై; స్వప&పూరణంబు = కనపొట్టను పోసికొనుట; సమయ సంతృప్తినాథ్ = ఆ యా కాలమునకు దొఱ...' 555092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>364 పాండురంగమాహాత్మ్యము - టీక. వివేకులై = జ్ఞానులై ; కృష్ణావిదూరులై ఆ ఆశకు దూరముగానున్న వారై ఆశ లేని వారై; స్వప&పూరణంబు = కనపొట్టను పోసికొనుట; సమయ సంతృప్తినాథ్ = ఆ యా కాలమునకు దొఱకిన వస్తువులచే కృప్తికల్లునట్లు; కొని - గ్రహించి - ఉన్నదానితో తృప్తిపడి భవముఁగడచువారు - సంసారమునుండి తప్పించుకొనువారు- ముక్తులు; (ఆగుదురనుట.) . సీ, అని పార్వతీనాథుఁ డమరసంయమిఁ జూచి పరమభాగవత ప్రపత్తిగలుగు నీవిట్లు ప్రార్థింప నిఖిలోన్న తము లగు దైవత క్షేత్ర తీర్థముల మేళ సం బెఱింగించితి నానాక థానిధానం బగుదాని; నెన్నఁడును దీని వైష్ణవధర్మ ప్రవర్తనం బెడలిన యసదులు కొఱుక సేయకుము నీవు తే. గుప్తముగఁజేయు మనుడు భర్దునకు మ్రొక్కి ముని మునిధ్యేయ! నీకతంబున దురా రూపతత్ క్షేత్ర రాజస్వరూప "మెఱుఁగఁ గంటి గరిగంటిగాని సౌఖ్యములఁగంటి. జీక. అమరసం మిక్ దేవమునిని నారదుని; . పరమ 320 ప్రవత్తి = గొప్పవారగు భగవద్భక్తుల శరణు; "మేళనంబు - కూడిక; నానా... నిధానంబు = అనేకకథలకు నిధియైనది; జైష్ణవనంబు = వైష్ణవాచారము ననుసరించిన నడత; ఎడలిన = చెడిన; ఆనదులున్ = అల్చులకు; గుప్తముగక్" = రహస్యమైన దానిని; భర్గునకు - శివునకు; ముని = నారదుఁడు; మునిధ్యేయ ! మునులచే ధ్యానింపబడు శివుఁడా! దురావ రూపము = పొందరాని ఆ గొప్ప క్షేత్ర ముయొక్క స్వరూపమును; ఎఱుఁగజ్, కంటిక్ = తెలిసికొంటిని; గరిగంటిగాని - తఱుఁగని; కంటి = పొందితిని. చ, భయము నదల్చి దుఃఖములఁ బాచి సుఖంబులఁ బ్రోదిచేసి త ద్దయుఁ దిలకించు నీయడుగుఁదముల నిములఁ గొల్చి నిత్యసం క్రయ మొనరించు నాకిఁక నసాధ్యములే; దిది యట్లయాను; లేదు ర్ణయభవసాగరోత్తరణనానికు లాదిమవైష్ణవోత్తముల్ • టీ. ఆదల్చి - బెదరఁగొట్టి; పొంచి - పోగొట్టి; ప్రోది చేసి . . చి; 321 మిక్కిలి; యుగము = నీ పాదపద్మములను; ఇమ్ముల = భక్తితో; ఆదిన వైష్ణనో త్తముల్ = ప్రధాన విష్ణుభక్తులు; దుర్ణయ నావికులు = చెడ్డవైన సంసార సాగరమును దాటుటకు నానికులును (అగుదురకుట.) తాముకరించుచు నికరులను దరించఁజేయుదురనుట. 822 క. అని పౌనఃపున్యంబుగ, వనజాసనసూతి మ్రొక్కి వలగొని వారు వీ డ్కొని పౌందరీకమునకు, జనీ ఖై మిం దీర్థమాడి చక్రి భజించెన్. టీశ. పౌనఃపుణ్యంబుగన్ = మాటిమాటికిని; వనజానన నూతి = నారదముని; పలగాని ప్రదక్షిణము చేసి క. భజియించి తత్ప్రసాద, వ్యజనానిలశమితతావుఁడై యిప్పుడు న బజసూతి దక్షిణద్వా, రజగతి నున్నాఁడు సుస్థిర ప్రమదమునన్. 1. క. కించి. చ. కిందు, 2. చ లేదని, 3. చ, యాన. శ్రీ దుర్భయ. క. 4. చ. బునః 828<noinclude><references/></noinclude> d37pjd4njps217w6yw4yo9c5pniwzgv 104 212855 555093 2026-04-28T11:06:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పంచమాశ్వాసము . 365 జీక. తత్ప్రసాద...... కాపుఁడై ఆ దేవునియమ గ్రహ మరు ఏవనగాలివలన శాంతిపొందిన శాభముకలవాఁడై; అబ్జజనూతి నారదుఁడు; సుస్థిర ప్రమదమున = నిత్యసంతోషమున; ఉన్నాఁడు. క. అని కథక...' 555093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పంచమాశ్వాసము . 365 జీక. తత్ప్రసాద...... కాపుఁడై ఆ దేవునియమ గ్రహ మరు ఏవనగాలివలన శాంతిపొందిన శాభముకలవాఁడై; అబ్జజనూతి నారదుఁడు; సుస్థిర ప్రమదమున = నిత్యసంతోషమున; ఉన్నాఁడు. క. అని కథకుఁడు శౌనకముఖ మునులకు హరీదివ్యచరితములు దురితతమో దినకరకిరణాయితములు, వినిపించెఁ గళావళీశ ! వేదా శ్రీ శా! టీశ. కథకుఁడు - కథలను చెప్పు నూతుఁడు; దురికయికములు . 824 చీఁకటులకు మార్యుని కిరణములయిన వానిని; కళావళీశ! కళలగుంపునకు ప్రభువా! సమస్తకళలను ఎఱింగినవాఁడా! శా. దిగ్దంతావళకర్ణచాలన సముద్వేల్లన్మరుత్పల్లవ ప్రదీప్తి ప్రకట ప్రతాపశిభిసంఛన్నా ఖలాశాంత! స మ్యగ్దానాధరితామర ద్రుమ! రమా ప్రాణేశభక్తప్రియా! ప్రాద్దిక్కే సరిపీతి కాధిపసభాపద్మాకరాహస్కరా! - . 325 M టీక, దిగ్దంతావళ......లాశాంత! దిగ్దంతావళ దిగ్గజముల యొక్క; కర్ణచాలన = చెవుల కదలికలే; సముద్వేల్ల ఎక్కువగా చలించుదున్న బాగుగా వీఁచుచున్న; మరుక్పల్లవ నడ్డీ ప్తి, పిల్లగాలుల గుంపుల యొక్క ప్రౌఢిమచే; ప్రకట - ప్రసిద్ధమైన వృద్ధిపొందిన; ప్రకాభి ప్రతాపమను అగ్ని చే; సంఛ న్నాళాశాంశ! ఆ కప్పఁబడిన (వ్యాపించబడిన) సమస్తదిక్కుల చివరి భాగములు కలవాఁడా! [సీకీర్తి సర్వదిక్కులయు అంతములను చూచినదనుట.] సమ్యక్ ...... ద్రుమ!= లెస్సలైన దానములచే క్రిందుచేయబడిన కల్పవృక్షము కలవాఁడా! రమా...... క్రియా! = విష్ణు భక్తులకు ఇష్టుఁడైనవాఁడా! ప్రార్ధిక్ హస్కరా! తూర్పుదిక్కు నందలి సింహాసనాధిపతుల (రాజుల) నధల నెడి తామరులఁకులకు సూర్యుఁడైనవాఁడా! ఆలం, రూపకము, ఉపమ. క. విద్వత్కు ముదనిశాకర!, విద్వేషి వరూధినాథ వేశంతమదాం ధద్విరద! కీర్తిసంవృత, సద్వీప! దిలీపభూపసదృశౌటోపా! . . 826 టీక, విద్వత్ ...,కర! MIM పండితులను కలువలకు చంద్రుఁ డగువాఁడా ! విద్వేషి ... ద్విరద! - విద్వేషివరూధనాధ = శత్రు సేనానాయకులను; వేశంత బురద నేలలకు; మదాంధ ద్విరద! = మదించిన వినుఁడైనవాఁడా! కీర్తి.... ద్వీపః = కీర్తిచే వ్యాపింపఁబడిన - (ద్వీపయుతమైన) భూమండలము కలవాఁడా! దిలీప..... టోపో! దిలీవమహారాజుతో ఉపమ, . సమానమగు ఆడంబరము కలవాఁడా! మాలిని, సరస్వణరతీశా! షట్సహ సాన్వయేశా! నిరవధిక గుణాబ్ధి! నిత్యసత్యోపలద్ధీ ! హరిహయసదుభోగా! యాచమానాను రాగా ! కరగతనిగమాళీ! కావ్యకృత్పద్మ హేళి! 1. చ. r ! 827<noinclude><references/></noinclude> ij95z9q6m3yur8qr8647j44gb055bk4 104 212856 555094 2026-04-28T11:06:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '866 కాళీ! . పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. సరస... రతీశా! - శృంగారగుణమునకు మన్మథుఁడా! షట్సహ స్రాన్వయేగా!.. ఆఱు 'వేలనియోగివంశమున శ్రేష్ఠుఁడా! నిరవధికగుణాబ్ధి - ఆంతములేని గుణములకు సముద్రు...' 555094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>866 కాళీ! . పాండురంగమాహాత్మ్యము టీక. సరస... రతీశా! - శృంగారగుణమునకు మన్మథుఁడా! షట్సహ స్రాన్వయేగా!.. ఆఱు 'వేలనియోగివంశమున శ్రేష్ఠుఁడా! నిరవధికగుణాబ్ధి - ఆంతములేని గుణములకు సముద్రుఁడగువాడా! నిత్యనత్యోపలబ్ధి! = సర్వదా సత్యమున ఆస క్తికలవాఁడా! హరి... భోగా! 5 ఇంద్ర భోగములకు సమాన మైన భోగమునులు కలవాఁడా! యాచ ...... రాగా! యాచకులయెడ ప్రేమకలవాఁణా! కర.., = ఆవగతములగు సమస్త వేదములు కలవాఁడా! కావ్య... హేళీ ! = కవులను కనులములకు సూర్యుఁడగువాఁడా! (వారిని సంతోష పెట్టువాఁడా! అనుట.) కాలం. రూపకము, అనుప్రాసము. గద్యము. ఇది శ్రీమత్పరమపద నాథ నిరవధికకృపాపరిపాశపరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణక వినాథ ప్రణీతంబయిన పాండురంగమాహాత్మ్యం బను పరమభాగవత చరిత్రంబునందు సర్వంబును బంచమాశ్వాసము. టీక. ప్రథమాశ్వానగద్యమునకువ లె నే. ఇది శ్రీగౌశమునగో త్రపవిత్రం బులుభూసనామక సీతారామస్వామ్యవధానమపు శ్రీ సకల విద్వజ్జనవిధేయ వేంకటరమణనామనిధేయ గ్రథితంబైన పాండురంగమాహాత్మ్య టీకయందు నిర్వంబును పంచమాశ్వాసము. సమాప్తము<noinclude><references/></noinclude> q5dre4796d1k2gu7qemhsn4udz1rkc1 104 212857 555095 2026-04-28T11:06:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూ చిక * ఈ గుర్తుగలవి వచనములు, పద్యము . పుట. పద్యము. ఆకఁడ నూచాన 383 అంజనీపుంజ అండబాధీక అంతఁగొంత అంతర్వాణి అంతర్మగ్న 17 | అతనిద 225 | ఆశఁడధికభక్తి 82. అతడు కళింగో 305 అకఁడునన్న్యసిం 304 |...' 555095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూ చిక * ఈ గుర్తుగలవి వచనములు, పద్యము . పుట. పద్యము. ఆకఁడ నూచాన 383 అంజనీపుంజ అండబాధీక అంతఁగొంత అంతర్వాణి అంతర్మగ్న 17 | అతనిద 225 | ఆశఁడధికభక్తి 82. అతడు కళింగో 305 అకఁడునన్న్యసిం 304 | ఆతనిఁదనసొము 277 అతని సహోద 15 అని నారదుండు 308 అని దాక్షాయణీ 122 12 మా 223 303 అసిన నగ 82- 306 21|అసిసర్" వడ్డించ 247 289 200 | అతిదుర భంబు 12 అభిమానుష 231 *అని నిఖిల భువన 6 251 అని నిజ తనూజ 61 అందుకొరసర 114 *అని నిశ్చయించి 826 10 దర 23 అని నిశ్చలత 115 క అంబుజానన అంభోధరము 22 అతిప! తొల్లింటి 252 అనిసృహర 855 189 అత్తకి నిప్పు 381 అని పరమానన 214 149 ఆత్తార్ వ్యధ్వజ 311 అని పలికి 119 రా 108 అని పలుకు సిద్ధ 118 అంకేందూద్వహు 274 అని పలుకు 45 358 / ఆది తనదేహం 239 అని పల్కు నమ 805 అట 24] *అది భవదీయ 28. 807 255 ఆది మొదలుగ 320 అని పార్వతీ 864 389 ఆదియునట్ల 101 అని పౌండరీక 86 అక్క_యీరీతి 10 302 అని మఱియు 285 అఖిలకల్యాణ 274 అది యొకనాఁడు 257 అని మఱియు 295 *అఖిల తీర్థ రా అఖిలధర్మంబు 106 అని సజ్జన్యం 48 అని మునితన 848 383 అద్భుతమయ్యెడు 167 93 అగరుంగుంకుమ 199 203 అని యంత 244 ఆటు నియం 299 అనపుడునట్లు 129 అదిళ్ళదు క్త 802 అని యమ్మని 43 25 అని యాదరించి 828 35 అని కృతనిశ్చ 46 అని యట్ల 6. అడవికి వేట అడుగడుగుల 290 అని కథకుఁడు 365 అని యివ్విధం 250 180 అని కొనియాడి 40 అని యీ క్రియ ది 288 * ఆకండు కళింగ 128 అని తదీయ 138 అని యీగతి 217 *అతఁ డొక్కనాఁడు 140 అని తనయాలిని 156 అని యుధిష్ఠిరు 297<noinclude><references/></noinclude> hjguue2nrn190ltq3lm50jc9yu2amxo 104 212858 555096 2026-04-28T11:06:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 పద్య సూచిక పద్యము. పట, పద్యము అని యొప్పుతు అని లోకశ్రయ అని వనజాక్ష 806 ఆమికములై ఫుట. చద్యము, 250 కంబుక 227 అమృతథుగాన 319 అమృతమయ 833 ఆకంసారి 162 ఆకమలేక్షణుం 299 $13 . మిచ్చి 255 *ఆమహోత్సవ అని శివుఁ...' 555096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>2 పద్య సూచిక పద్యము. పట, పద్యము అని యొప్పుతు అని లోకశ్రయ అని వనజాక్ష 806 ఆమికములై ఫుట. చద్యము, 250 కంబుక 227 అమృతథుగాన 319 అమృతమయ 833 ఆకంసారి 162 ఆకమలేక్షణుం 299 $13 . మిచ్చి 255 *ఆమహోత్సవ అని శివుఁడు అని శ్రీమతి అని వలగొని *అని వెండియు అని సింహంబు అని నూతుఁడు అనుచుండ అనుచికశక 286 ఆరచంద్రులోని 230 అరుగు జంచి 109 రుణావిష్కృతి 273 ఆరు చెంచి జము 311 ఆక్కుండు వెలుగుట 110 అర్ధము రేయి 83 ఆర్ధయోజన 280 అర్పించి నిలిచి 148 ఆకర్ణింప 207 *ఆకర్ణింప 64 128 • 818 197 288 160 ఆకాశతత్త్వ 203 807 ఆకుండలాఖ్య 808 146 45 102 151 236 ఆకుముదా 800 * ఆనుచు సభా 40 | అలక తిమిరంబు 75 ఆ కొండ నెత్తా 115 అనుటయు సంధ్ర ఆనుడు దరహాస అనుడు నగ 78 ఆ శంభోన 159 234 ఆ శేష త్రంబున 168 45 అలమి త్రిలోక 260 అనే త్రంబున 167 ఆనుడు నట్ల అనుడు నుడు అనుడు నెల నాగ 805 ఆల రాధికా 209 ఆ క్ష త్ర మును 128 168 ఆలరుఁ దేనియ 192 125 242 అలరు నలరు చిర 269 ఆగమనముద్ధ 224 823 ఆలవోక కన 59 ఆచమూరుపు 290 ఆనునర్థంబులు అనుభూతాఖల 806 అలసంబుల్ 234 ఆజానుదీర్ఘంబు 161 275 ఆలికుల భాగ 82 ఆటకు మెచ్చి 47 వేణి 65 ఆడినఁలగూడిన 385 అన్నయ ఆన్వహము 10 అవగుణగణ 885 ఆతరి నన్న గరీ 147 125 *ఆవ్విధంబున 201 అసిధారా అభిముఖత్వ 170 అపుడు పినాక పునరావృత్త *అవ్వడప్పటు అబ్ధితోలగూడ అభిన వాయారు *అభ్యుదయ వరం అమరాధీశుఁడు . అమితపిశాచ 67 అవచూడబర్హి 154 అవతారమం 816 అవసరంబు 33 180 ఆస్మత్ క్షేత్ర 295 ఆన్మదంశ ధారి - 20 ఆస్మదాదిమాన 23. ఆహరారంభ 160 ఆహికగోత్ర 308 | ఆహితాహిక 276 అఋషుల ప్రే 254 ఆతీర్ణమునకు 297 అలీ వ్రాంశుని 319 అత్మవాహనముల 228 ఆదంపతులకు 21 ఆ క 270 1. ఆతీ 105 858 ఆతీర్ణతనువు 808 108 240 326 ఆత్మ నామవస 167 857 14 356 కఆదికల్పంబు 64 91 212 48 అద్యు ల ణవ 180 295 ఆధవళకి ర 262 ఆ ఆధేనువు కత్కృత -845 24 ఆనంద న .25<noinclude><references/></noinclude> q925610vilsoqu7iotlij2qtilmlnww 104 212859 555097 2026-04-28T11:07:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూచిక పద్యము. పుట, పద్యము ఫుట. (మద్యము, పుట ఆనత మాళియై నరసింహు 280 అలో నొకనాఁడా 303 ఆపను థామర 275 అవర్షాభూవిధు 848 ఇట్లు నిజజులు 183 * ఇట్లు ఋణ గ్ర హణ 248 51 1 211 ఆబాదము 238 అవా తీరమణుండు 157 అవీచ...' 555097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూచిక పద్యము. పుట, పద్యము ఫుట. (మద్యము, పుట ఆనత మాళియై నరసింహు 280 అలో నొకనాఁడా 303 ఆపను థామర 275 అవర్షాభూవిధు 848 ఇట్లు నిజజులు 183 * ఇట్లు ఋణ గ్ర హణ 248 51 1 211 ఆబాదము 238 అవా తీరమణుండు 157 అవీచుం డొక 303 ఆవిదేహాధి 804 అమిధ్యాచల 33 *ఇట్లు కుహనా 382 ఆ సెలవుల ఆపంచత్వము 12 | ఆవిర్భవించా 13 ఇట్లు నందవ 189 308 ఆవిర్భావము 200 3 10 ఇట్లు అవని దిన 208 ఆఃషము మేన 804 ఆచర మేశ్వరి 34 ఆవునదల్చ * ఇట్లు నచ్చిదా 28 81 69 ఆవు నవనీను పుర ఆవృధ్వీసుద 167 ఆవృత్తో స్త్రీలిక 280| ఇతిహాసపురాణ 28: 193 16 78 వె 12 304 * ఇది శ్రీమత్సరమ 6: 12' " ఆ వైదలి ప్రాణే 133 ఆశమము నావివేక 856 19 భగవంతు 322 ఆశరదిందుబింబ 822 28 " ఆధైమినది 317 ఆశరముఖనిధం 291 861 271 ఆశుక ద్విజ 271 ఆకొనకుండు ఆమధువైరి ఆమహనీయ 101 అం 128 ఆసతిఁ బక్కా యా 346 అంధ ముక్కు గం ఆముళ అమువ్వురిలో ఆయతీంద్రుఁడు ఆయుదుభ ర్త ఆయాలుమగలు ఆయెడ మదిక్కు ఆయొంటివంటి రాజ ఆరబి వాలఖిల్య ఆరాజర్షి పదం ఆరాధామాధవు ఆరామరాజు ఆరామానుజి ఆరురు సిగలిం అలక్షణము 309 * ఇట్టగణితగుణ 195 ఇటులనుచు 11 ఇటులు కొన్ని 16 ఇట్టు అతుర 290 *ఇట్లకర్కి తో 21 ఇట్ల వృద్ధులు 250 | *ఇట్లనవరత 928 ఆసమయము ' 10 అహరిహయారి 301 85 261 ఇన్నాలుగు 109 ఇమనపద్య 108 ఇమ్మహి 10 ర 251 que lo 334 ఇవి నాలుగు 46 | 310 * ఇవ్విధంబున 144 29. 11 1' 28. 15 9: యూవృత 3: 4. 24: " 18: 帅 256 ఇంతకు నూర్ధ్వ 312 ఇంతలు సంతలు 310 ఇంతిం దిరుమల 218 18 " 186 801 18€ 206 ఇనుమంత 248 52 ఇట నభమిట 73 17 15€ 113 ఈకలశోద్భవ 357 ఈ గంగాదిక 61 203 ఈగతిఁ గృతాం 807 258 *ఈచందంబు 268 70 ఈచరితంబు 109 207 చిగురాకు పాండురంగ 47<noinclude><references/></noinclude> d5q4h1ty5zd0jxnnh8ofucg729fzw2d 104 212860 555098 2026-04-28T11:07:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూచిక పద్యము. ఈ కఁడిటుండ పుట. పద్యము. ఫుట. పద్యము. 329 ఎడ్డెతనపు 18 ఒక్కద 252 ఈతఁడు పద్మ 306 ఎన్నగ నింత 174 ఒనఁగి యెడ 246 195, ఎన్ని జన్మంబు 152 ఒనఁగి నవ్యం 246 ఈనాశిష్యుల 326 ఎన్ని ద్వారంబు 288 ఒక...' 555098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూచిక పద్యము. ఈ కఁడిటుండ పుట. పద్యము. ఫుట. పద్యము. 329 ఎడ్డెతనపు 18 ఒక్కద 252 ఈతఁడు పద్మ 306 ఎన్నగ నింత 174 ఒనఁగి యెడ 246 195, ఎన్ని జన్మంబు 152 ఒనఁగి నవ్యం 246 ఈనాశిష్యుల 326 ఎన్ని ద్వారంబు 288 ఒకఁ రెద వేఁడు 215 ఈపు గ్రామణి 284 ఎయ్యది దివ్య 234 113 ఎలయు సీత్కార 186 రాజ 71 ఈరీతిఁ గొంత 816 ఎల్లరు చెల్లచో 155 LE 40 ఈరీతి ప్రేమద ఈ వడువున 56 ఎవ్వఁడు పొండ 283 ఎవ్వఁడు వ్యాధి " 353 ఎవ్వనికి వలచె 31 | ఓం భోరున 294 | ఓ రాజవదన ఓరిదు 182 98 847 ఈవిధమైన 159 ఏ ఓలలితాంగి! 38 123 ఏఁగి మహానది వీటిగురించి 300 101 కంచి భజించి 888 ఉక్కుల గంబము ఉచిత సేవఖ్య 102 య 112 విధికయా 46 కందరా స్త్రము 340 282 కందుకము 360 .ఉడుగనివస్తుల 159 ఏ నమ్ముడుగడ 137 కంబుపాణి 191 ఉత్తాలఫణి 160 నిండ 849 కంబువు సరాళ 300 82 ఏ నేల 97 క్క నుంక 267 ఉదయింబ స్త ఉద్ధతి దక్కి ఉద్యదుత్థాన ఉచమించలగ ఉమ పనుపాడి 8 మనోహర 347 ఏపట్టు 98 కఠిన కంఠీర 325 కటిఁ జేలార్థము 262 131 341 ఏ భీరువనై 296 (దం) కడిఁదియగురు 219 ఉరసిజాదృక 211 ఏవంభూత 117 ఏవంవిధ 166 162 కతజ్ఞత్ర మీడ 15 22 ద్ర తాంగదు 2 32 కనకమణి 260 ఉరుమతి 18 " 128 కనకము పేరొ 860 ఉర్వీధరము 830 * వివంవిధా 15 కనదగ్గర 117 180 కనదరుణ 218 ఊరకుండిన 100 ఐనం గాని ము 114 కననీ గొడ్రాలు 165 కని యేకారణ 118 ఊరుయుగళంబు 180 | కనుగొండ 14 ఒకఁడు నిరూఢ ఋ 273 కనుగట్టి 184 ఒకఁడు 304 కనుదెంచి 222 ఋతువుల నాలిట 96 ఒక కొన్ని పడి 249 కచ్చి 282 ఎ ఒకటికిఁ బది ఎంత కొండ ఎందుండి రాక 244 ఒకనాఁటిరాత్రి . 242 ఒక బాఁదు 341 కమలాప్తుఁడు 856 141 కమించి యఁట 225 25 కఁగిన డెంద 146 ఎందుఁ అధవిం ఎక్కడి శిలగం టెం 819 ఒక చిత్తూరు 811 ఒక బుద్ధి 150 ఒక యింత 142 | కరకలిత 823 276 కరముల్ మీఁణి 814 158 కరికరంఖులు 190<noinclude><references/></noinclude> 1v9ah5wzskm91o5a77udo2zy22j8j8n 104 212861 555099 2026-04-28T11:07:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూచిక 5 పద్యము. ఫుట, పద్యము. 217 | కాశీంచవడ పుట. పద్యము, 119 కొన్ని గణింగ్ 210 కరుణాదూరులు కరుణించి 142 " 256 లిచి మతిం $2 18 కాలుఁ గాలును 200 కర్తవు గావు కర్మము కర్ణాం కఱురక్కను 297 కాళరాత్రీ...' 555099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూచిక 5 పద్యము. ఫుట, పద్యము. 217 | కాశీంచవడ పుట. పద్యము, 119 కొన్ని గణింగ్ 210 కరుణాదూరులు కరుణించి 142 " 256 లిచి మతిం $2 18 కాలుఁ గాలును 200 కర్తవు గావు కర్మము కర్ణాం కఱురక్కను 297 కాళరాత్రీక 298 శాళరాత్రి స్తనా 318 118 255 కలఁ డొకబోయ 290 కావు కాను 208 కావునఁ దత్తీర్థం 294 కావునఁ గొంచ 77 119 334 291 కోమలతుల 260 42 కల దాశూద్ర 144 * కావున క్షేత్ర కోలుమసంగి 238 97 కదులేదను 180 కావున నరులకు 163 కలదోకంకణ 178 కావున కరణము 115 కౌండిన్యసగో 8 కలలో వార్తలు 337 కాళి గుహాటవి 121 కలహంస 258 క్రూరాసిధారా 182 కలహంసోప 261 57 118 శ్రీపు వాపోవ 8.15 కలిగినవాని కలిగె మధు 272 కీలారమున 82 కీరమది యొక్క 261 338 క్షణము క్షనా 287 కలిహిమ వేళ 86 కలుగకుండిన 210 కుంకుమవంక 1164865 165 78 కటిలాలక 829 కలుషనన 125 కుతుకంబింక 258 192 శవులుం బాధ 7 కుపిళశమన 154 కవికుకనహ 127 కురుసిర 84 316 88 క్షేత్ర దేవత 122 కాంచి విరించి 116 కలధర్మం కాంగల మర్త్యు 156 840 మున 336 క్షేత్ర మాహాత్మ్య 288 102 కులశిఖరి 884 జోణిఁ గృష్ణా 294 153 క్షోణీ రోణం 49 కాఁపుఁగోడలు 151 కాఁపుకొడు 142 కృతమున నీక 810 కాఁబోలు నిబి 112 కృష్ణ వేణి ప్ర 124 రక రహతి 53 కాన దోషిత్తు 6 కృష్ణుఁడు ఋషి 8:3 ఖరన ఖర 295 కాననగంధ 288 ఖరన ఖరార 125 16 జిగురాక 200 కామధేనుముఖం 841 లక క్రమ 29 గంగఁ గాటుక 94 కామవికార మాత్మ 189 కాయంబున 142 కేసరి శాబ 272 * గంగాది తీర్థ 122 గంధవిరహిత 58 కాయధ్యుతి 270 | గంధవాహము 354 రుచిచ్చను 204 కొనలఁ జట్టిన 35 గతిమధ్యన 152<noinclude><references/></noinclude> 8e6w61mkpuqgbsjl206hicyh5vt4tzw 104 212862 555100 2026-04-28T11:07:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '389 268 చేతో జహరు 344 చే నాపోశన పద్యము. గద సారించి గాఢవిజ్ఞాన కళాత గిరి కానుషక్త గుండుపక్ పద్య సూచీ క పుట. పద్యము. 92 నేటి కానీ త 294 రేడియ! ఫుట, 'పర్యము, 187 90 రవణింతు 6 " 93 X3 18 313 డక్కఁగ వ్రాసి 805 246...' 555100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>389 268 చేతో జహరు 344 చే నాపోశన పద్యము. గద సారించి గాఢవిజ్ఞాన కళాత గిరి కానుషక్త గుండుపక్ పద్య సూచీ క పుట. పద్యము. 92 నేటి కానీ త 294 రేడియ! ఫుట, 'పర్యము, 187 90 రవణింతు 6 " 93 X3 18 313 డక్కఁగ వ్రాసి 805 246 దక్కిన విష్ణు 114 గురుజభక్తి గుఱుతుగల 212 చేరి చతు ఉద్యము 217 21. చేర్చి నేను నే 89 డెందమున 169 262 చేరువచేరుపై 218 | డోలారోహణ 859 157 గృహమేధి గోపిక యోర్తు గోమునఁ బెరు గోమేధికోప 99 863 చొచ్చి చన 361 తగ సంస్కృతము 7 278 తగు దక్షిణంపు 289 141 | ఛత్రితజేష 88 కటపు బిల్వ 111 గోర్వెచ్చము 147 20 జగత్పతి! భన 225 తత్తాదృఙ ద 198 చంద్రబింబా చక్రుని ! 198 జగదధిస్థానం 293 285 7 105 చతురసమా ||జగరుద్భవ 240 జ జల్లి 318 చతురుదధి 22 ! 830 101 | కనచోలులిండ్ల తనగృహమి 155 132 చదువులపుట్టి 28 తనతండ్రి 60 9 తనమది వచ్చి 122 చను మొలకలు 209 జనియించె 272 తన మొగంబులు 213 చరణ కో 117 చరణ 269 261 తనయాజ్ఞ 828 " 315 తను కాచి 828 887 జమునిదేలియలు 164 తనువుతో 68 చలిచీము నేని 63 జయ విజయ 226 కనుళతకోటు 252 చలిక 124 26 కప్పు గలిగిన 5 చాణక్య ప్రతి రామరధ్వజ 195 జలజాడాంఘి 19 తమ్ములుఁ దాను 296 222 | జలధరక్యాను 820 తరణియు మి 298 జలధరం 849 తరణి లయా 206 296 176 తరణ్యయంత 108 చిగురులు చిత్తం బద్భుక చిత్త మాశ్చర్య చిన వేది చిలుకలు కమ చూచి యిది చూడు మీ సారి 329 జూలిచక్కి 55 జళుకులు వార 15 120 291 46 బాఱు నలరుల 858. కరుణ ప్రవాళ 171 తరుణి! శుభా 244 8 కాలపాదము 111 కఱుగని 847 858 కలఁచు మనం 249 842 859 తలగడిగించి 186 246 శ్రీ కృత్తి 881 తలగడు గంగ 129 చూపు చాలమి శర్మ గుల విష్ణు 69 జైవాతృక 281 జొటజొట చ 299 212 తలముచ్చుట్టులు 277<noinclude><references/></noinclude> g9g267ei9ys12o0dlv5z2r10pxxrsma 104 212863 555101 2026-04-28T11:07:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్యము. తలపు పద్య సూచిక ఫుట, పద్యము 146 7 పుట,పద్యము. పుట భాకఁ దలంచి 216 తళుకు చెక్కు 144 భాంతుఁడు సత్య 74 చాఁుఁదగువాని 123 ధారుణీవల్లభు 227 ఢా శ్రీకరాత్మ 92 293 కళుకు మసార తళుకు మొగ 192 ధూతానమైన...' 555101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్యము. తలపు పద్య సూచిక ఫుట, పద్యము 146 7 పుట,పద్యము. పుట భాకఁ దలంచి 216 తళుకు చెక్కు 144 భాంతుఁడు సత్య 74 చాఁుఁదగువాని 123 ధారుణీవల్లభు 227 ఢా శ్రీకరాత్మ 92 293 కళుకు మసార తళుకు మొగ 192 ధూతానమైన 105 74 దాశయు దైవ 383 ధూతాశంక 174 శాతముత్తాత 181 దానంబునఁ బి. 301 ధేనుగజాక్వ 170 257 గ తామర సాక్షి 148 దానఁ బ్రియ దానఁ బయస్సం 252 తాళి విభుండు తిమ్మాంబ 289 104 దాన సంభవిం దానస్నాన 814 తిరిగి చూచి తిరువారాధన 14 దానస్నా నాది 246 దానికి దక్షి 166 నగధన్వి 272 నఖరాగ్ర లూనా క్ష త్రంబు 164 86 115 10 289 సంగపుత్రి 103 179 70 దామోదరుఁడు 359 నడచి భగవం 124 236 దారుణ బాణ 7955 226 163 125 ననల దొడి 197 తులితో 24 దిగ్దంతావళ 365 నను రామకృష్ణు 7 తృష్ణారహితు 255 దిగ్వానుండు 75 నను వెదలనడి 885 తెలచిన 827 దిన వెచ్చమున 181 నయసత్రి భాగ 49 నయవినయ 12 తెలతెల వార 82 దీప ముడుగం దీపించువాని 203 14 179 నర నాథ పుస్త్రి 861 రేలెడు కన్ను 145 | దురితళత 305 నరుఁ దరువది 86 164 దుర్లలితాతను 145 నర్మగర్భోక్తుల 139 తొడవులు 17 దృష్టిపాతంబు 145 సన్న 851 తొలుకనే 244 దేవ! భవత్కృవ 168 నలువ మొగం 84 206 దేవ! యగస్త్యా నలునదితో మిది 58 57 నవనీత 108 ద త్రివిక్రమాం తోవ గమియిం త్వన్నామ చిహ్ని శ్వాదృశులందు దండం దీని దండికలలి దండి శానంగ యా దమనిధి పెట్ట దగ్గురాంగన దళయంగ ముస దశర థేశ్వర పము ము 117 దొరకు జన్మము 843 78 109 | ధనవంతు 350 ధరణీధరము 218 ధర్మనిర్ణేత 175 దేవాలయమున 260 243 *దేవీసహితుం 57 నవసుధావరి 178 199 231 | దేవుని వామభాగ 126 49 నాఁడు మఱునాఁడు 217 218 28 163 86/ నాశ విధూర 56 98 నాగాకల్ప! 288 * నాతోడంగూడి 243 నాదు సహోద 188 110 నాయందు భక్తు 228 252 నారద! ధృత 238 4 దానిని ధౌమ్యాది 800 21 నాని, నగు 215 11 ధనధళుక్కు న 208 000 247<noinclude><references/></noinclude> rh0luihhk78zku3cfrks1qwgp2g3sq5 104 212864 555102 2026-04-28T11:08:05Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూచిక పద్యము. పద్యము. పుట. పద్యము. 122 75 పావదురావ 30% 812 పాపోహం పాప 285 బావుడు నూతు నిందుమనంబు 110 వంక జన 308 పౌరవంబున 199 168 వందకుఁ బోటు 341 పాళము విజు 256 నిర 75 పాతరంగ 35 పావసదృగ్వి 68 181 76 పడఁతిము...' 555102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూచిక పద్యము. పద్యము. పుట. పద్యము. 122 75 పావదురావ 30% 812 పాపోహం పాప 285 బావుడు నూతు నిందుమనంబు 110 వంక జన 308 పౌరవంబున 199 168 వందకుఁ బోటు 341 పాళము విజు 256 నిర 75 పాతరంగ 35 పావసదృగ్వి 68 181 76 పడఁతిముఖారి పట్టెను వ 18 88 194 | పితృపరిత్యాగ 148 179 59 నిడుద చిగు 70 8.48 | పుడరీ కాఖ్య 254 పుండరీకు 168 88 నిడు నాలుగను 106 వదను దినిసిన 226 పదములకొంకు 188 " 162 348 230 నియతిం బాలిక 87 218 " 183 నియమాంతం 68 పద్మరాగమణీ 51 " 209 148 39 పుక్కిటియోన 388 నిర్ధూతపాత నిర్మదులకు నిలిచి నిలించ నిలంనిలం తుంగ 88 284 వనిత ప్రక్రియ 47 పుట్టకుఁ బుట్టెడు సన్నిది పెద్ది 213 జరచారకర 361 పుట్టిన నాఁట 28 279 పుట్టిన మోములై 50 96 పుడమికి వితస్తి 123 308 పరమేష్టి నుండి 137 మి 11 888 వరలో కావాస 71 పుడింటఁబడ్డా 83 254 పరిఖ నిజాంబు 27 పుణ్య 124 157 పరిణీత యగు 323 పుత్రులు లేక 156 నీటిలోఁ జివుకక 80 నీతిమై వైన్య 224 | పరిహరించుట | పరిపూర్ణ చంద్ర 355 పురిరామరు 27 2.45 పురుష శ్రేష్ఠు 278 229 వరులక కంబు 298 ఫులినోవరి 107 నీ భావశుద్ధి 254 పంచిన దేవకీ 223 పులియఁన్న పొద 846 యీ క్షేత్రము నీరు 121 పలుచన లేత 216 పలుకుందోయ్యలి 8 పువ్వలుతు 292 315 పువ్వును బూఁక 281 159 వలువికారంబు నీరప్రాంగణ 279 వూన ఁడటేశ 144 | పుష్కరిణిఁ దీర్ఘ 801 217 250 పశుపతి ! మమ్మ 12 పూర్వజన్మకు 861 నీల మో కాలాశ్రీ 280 పాంచజన్యంబు 209 పూర్వద్వారం 280 పూర్వద్వాశిస్థాన్ 108 289 నీలాంజ 203 పాండియఁ బంట 210 పూవుఁ జేనియ 58 61 పాఠకంబుల నీవు హరిభక్తు నూత్న వీచులు చెయ్య ఁడట్టి 171 పాథోధివిహృతి 830 పాడట తెలుపు 165 పెట్టక పోవని 167 వృధులవిజ్ఞాన 822 244 ఓ 5 పెనుగంపతొడు $16 205 807 పెనుగ<noinclude><references/></noinclude> rgzqvcyqud0798k8avqh5rzhzpk4d9z 104 212865 555103 2026-04-28T11:08:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూచిక 9 పద్యము. పెరిగిన త్రివిక పుట. పద్యము. 27 బహువిధ రచ వెలుఁ గలు పైఁగురియు పొందుఁబట్టు పొగడి రఖిల పొడఁగనిరి పొడమిన నందే పొదలు నీపొక్కి పొదపు రాగ పొన్నాకుపై పోర్మహీషన్...' 555103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూచిక 9 పద్యము. పెరిగిన త్రివిక పుట. పద్యము. 27 బహువిధ రచ వెలుఁ గలు పైఁగురియు పొందుఁబట్టు పొగడి రఖిల పొడఁగనిరి పొడమిన నందే పొదలు నీపొక్కి పొదపు రాగ పొన్నాకుపై పోర్మహీషన్ * ప్రకటగుప్తా 205 బారాది సొము 150 బింకపు కతల 199 చినరు రజము పద్యము 267 చుట్టిన బిట్టు 292 మతిఁ గృష్ణశ్రమ 846 312 74 మతిఁ బారుమనక 146 193 మత్సామిష్యము 60 182 చినరుహాసన 282 బొమలెక్కించి 300 బ్రహ్మతీర్ధము ఓరి బ్రాహ్మణుని 100 *ముక్కృకంబులు 183 55 మదఘూర్ణ దురు 267 103 నది రాషీ జంఘు 189 800 మదు 227 77 17 34 భ క్తిగద్గద 286 147 భ క్తి మరియు 293 భీమరథిఁదొట్టి 84 భజియించి 168 మధురమదిరా 269 350 మనుహశ రాజ 66 364 మన్నన చేసి 234 93 భయమున నది 80 ధర మానుకటి -364 మమకారదూరు 389 99 మము నీయర్థ 61 స్త్రీలలు వడగండ్ల ప్రయఁతుఁడను Q 204 ధర్మ స్తేయము 334 భపదంఘి 336 భస్మోద్ధూలన 65 మరుపంపు 52 226 మఱలగఁ బట్టు 90 76 మఱియు నవ్వు 176 241 భాగ్యమనై 229 మననము 302 ప్రారంభించిన ప్రాలేయాచల 137 భౌమోవిభు 71 ఈ ప్రకిరీట 279 24 భార్య పాలిండ్లు ప్రావారాణిన 87 54 భీమాహ్వయ 807 భుజియించి 23 మహిళపుణ్యు 247 మహి సేవంవిధ భువన సంభవ 128 భూమియు నాశ చేయనివలన విభూ 71 130 *మహాతులారా! 317 మహి నాలపొండి 828 మాణిక్యంబులు 29 మాతృకఠోర 24 228 95 292 171 78 భూమిసురసూతి 107 70 మాతృవధము 168 భూరిగుణరత్న 814 మాద్రికి మీఱు 2 es భూరిత రావ 39 18 ఫాలము చుక్క 351 భూరిధయా 317 మానని కోప 282 భూరిసుఖాను 10 మానవ 190 బత్తులు నును -150 భూలేఖకులు 278 [మానితరాణి 15 లబ్ధిదారా 315 | ఖైమీతీర్ధ నివా 824 మయపుబిడ్డ 249 బ్రహం యోజన ఆలయు రత్నా అలుపావకల బలభిదువ రకు 187 145 మంత్రపూతము 178 మందిరో ద్యాన 29 క్రొతృవధ 298 మాయయం జీవు 277 8 ష 348 మాయావృతుఁ 73 75. భ్రూణహుండు -236 మారుతాహతి 81 మార్గ భేదశీథిల 857 93 మావంటి వార 297 52 మిక్కుటమైన 817<noinclude><references/></noinclude> 57zdvu18kz5afqwwtesreyktk7y5m7n 104 212866 555104 2026-04-28T11:08:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'Ya 10 10 మింగుల గన్నోద మితి గడచిన మిరుమినుకు మిన్నేటి పద్య సూచిక పుట, పద్యము 9 133 యతివతి ! 331 యతిమనో 4. ఏ యదుకుల 354 యమదండ య ఫుట, పద్యము. లోలక్వంబున 126 లౌకిక వైదికా 72 285 వంగడపు 189 274 296 మిసిమింతుఁ...' 555104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>Ya 10 10 మింగుల గన్నోద మితి గడచిన మిరుమినుకు మిన్నేటి పద్య సూచిక పుట, పద్యము 9 133 యతివతి ! 331 యతిమనో 4. ఏ యదుకుల 354 యమదండ య ఫుట, పద్యము. లోలక్వంబున 126 లౌకిక వైదికా 72 285 వంగడపు 189 274 296 మిసిమింతుఁడు విూఁదం దార 71 యమరాద్దూత యశము గలి 268 వంచన యింక 126 257 వంట యగు దాఁక 245 మీకని కొని మీయెడ మద్భక్తి 335 యువజనంబు 8 వగ పడున్న 228 యువమునోకాం మీరును గృహి 280 193 వచ్చిన యోజ 86 వచ్చిన నమ్మచ్చె 848 242 38 ముందు నంద 320 వచ్చివచ్చి కల్ప 884 రంగ యవర ముఖ మంబురు 194 1 బా 188 ముత్త్రియముర్ 856 రక్ష గట్టి 210 పణఁకుగుబ్బలి 175 ముదమున 77 రత్న రంగవల్లి 356 వత్సనాభి 344 ముదితకరము 191 రశ్న సందర్భ 853 వత్సయుతము 844 ముత 17 రమ గరము రవికిరణ మునిజన భాగ 28 పద నారవింద 319 వత్సా! శ్రీవత్స 282 192 839 మునిపతికి రాజ రవిధామంబు 368 225 పదసైక 74 మునివర! విను 3:8 | రాజకాహార్య 118 వరజనాభుని 358 పనితా! చూచి తె రాజాలయము మును వినగుట 68 140 37 మును అనుష్టుభ 8ఉం: రాధారాధ పని తానూతన 129 16 మును పుట్టెం కృ రాధానంగను 114) 208 వరసారస్వత 387 మున 817 రామానుజయ్య మున్నొకరామ 14 రారయ్యాయని 245 వర్ష ధారా 28 నరసింహమధ్య 98 262 మురళిగొని రూప హీనుఁడు 289 వులు లావణ్య 191 48 వలనా యేటికి 228 మురవిధంజ మువ్వంశమురువు 98 287 లలనాజనోష్ఠ వలరాజు లి 194 159 188 శముహూర్తమాశ్ర లలితకళా 81 46 మూడుఁడ నను 285 అలికుంతల 352 *వాఁడొక్కకందు 258 మూర్తిత్రి శయ మూర్తిమదిష్ 92 288 లలితాగార 186 179 337 వాదనగాయ వాణినబ 78 హక్కాంతాశ్రయు 6 243. 22 మెత్తగనూలిన మొదలఁ గామ వెంట్ రెండు 72 లలిత వారలటుగాక 324 72 171 66 లవలీపల్లవ 57 బాలిన దప్పి 802 2 120 వాసుదేవరా 198 మోనివెలువంబు 31 లేచి యుండు 142 లో కేశ స్థిత 2014 లో వికృతి 181 లో నాలుగు పిలి 284 821 వాసో నిగ్రహ 826 వాహనము 51 34 విందుఁ దన 802 295 వింధ్య మమరాత్రి 825<noinclude><references/></noinclude> 8euvi1favrxkppzqsin9alrm9kve3x8 104 212867 555105 2026-04-28T11:08:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పద్య సూచిక 11 పద్యము . పుట. పద్యము. 79 విష్ణు కు ఫుట, పద్యము వచ్చిన కన్ను విజ్ఞానమయ విజ్ఞానవంద్యు మిన 212 | విహితమతిం 56 పీడిపడిన 69 శిఖఛ 368 శిక్యాపచూడు పుట 281 282 48 214 మీడియం బెద 58 పంక 882 10 326 రాగ...' 555105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పద్య సూచిక 11 పద్యము . పుట. పద్యము. 79 విష్ణు కు ఫుట, పద్యము వచ్చిన కన్ను విజ్ఞానమయ విజ్ఞానవంద్యు మిన 212 | విహితమతిం 56 పీడిపడిన 69 శిఖఛ 368 శిక్యాపచూడు పుట 281 282 48 214 మీడియం బెద 58 పంక 882 10 326 రాగము విడువని వైర వితరణ 116 వీరావేశము 96 24 196 వృత్ర విరోధి 88 " 84 విద్వద విధినంతంబు 365 వృద్ధుఁ బ్రణిధాన 347 శుకమున కొడ 263 19 శుక' మొకటి 359 228. వృష్టి 64 వినఁబడఁడు 284 oc 234 శైవము ద్వాదశ 217 వినయనయ 286 వెండి యం యజ్ఞ వినిపించిన విని ముగ్ధహాస *నిని యద్ధా వారి వినుఁడు మీకు ఔను ధాతృనం విను పతితు 87 109 " 227 వెడఁదకన్నుల 20 కించు వృద్ధ 60 శారి భజించు 10 శ్యామల కాలా 141 90 200 61 శ్రీ కరోదయ 26 334 వెడవెడ దుర్వ్య 131 | శ్రీకాంతామణి 1 22 నడవ వ్య 30 శ్రీ 201 281 30 శ్రీయిత 04 302 | వేదమార్గప్రతి 19 197 నీను మఖిల 309 118 | శ్రీ నరసింహు 12 విను మునినాధ్ 120 100 శ్రీ 10 128 మహిశము 289 విను మున్ కొరికి విను వేల్పునకు 185 వ్యాపించి తిమిర రంగంబును 270 287 విమ మయ 311 శ్రీ రమణీయ 89 విపుల వీక్షణ 320 వ్యాసవాల్మీకి 76 వ్యాళకరాళ 344 వ్యాససుతాదు 112 శ్రీరామమం త్రి శ్రీ శ్రీ రమ్య చరణ 841 శ్రీరాలిక్యము 14 12F ૐ 50 విధవేంద్రుం విమలమయూ 1. లిఖిత మో వివిధ మే శ్రీ వివిధ దీవి వివిధ యువతి శేషించి 21 శ్రీ మఖులు 127 286 41 67 షణ్ముఖు శిఖ 45 ళవెయించఁగ 49 శరణమవు 335 22 819 సంధారము 292 189 229 శళిలేఖఁ గైకొ 114 సంధ్యలు మా 389 327 సంపద చేత 12 విమనిధంబు విషయా 278 శాశ్వతకరు 836 శాంబరీకచ్ఛ 368 శాణో త్తేజిత 181 o 86 68 353 పాండురంగ 48<noinclude><references/></noinclude> db16iavc6ka7k8b2p5fysh58bau9f0n 104 212868 555106 2026-04-28T11:08:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 పద్యము. ఒకలాగరు సకలాస్థాన త్కృష్ట నశీ నాళి పద్య సూచిక పుట. పద్యము. 275 సామరక్ష 195 సానులనుం పుట. పద్యము. 13 | సరన్నాభి 228 50 36 సారథి ఛాంద స 49 30 1 175 స్వమాగానిల 132 244 62 స్వాతి మేరుంబు 369 సలి యీగతి...' 555106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>12 పద్యము. ఒకలాగరు సకలాస్థాన త్కృష్ట నశీ నాళి పద్య సూచిక పుట. పద్యము. 275 సామరక్ష 195 సానులనుం పుట. పద్యము. 13 | సరన్నాభి 228 50 36 సారథి ఛాంద స 49 30 1 175 స్వమాగానిల 132 244 62 స్వాతి మేరుంబు 369 సలి యీగతి సనక సనంద 249 సాహిత్యావ 67 Bo 286 g 194 |హతల కొంత 276 సీకులును కాంది 135 ఒకకీరప్పటి 848 *సిద్ధేశ్వరాహ్వ 805 352 29 318 160 హరికిందం ప్ర 855 సమకూర్చంగా సమధిక 13 సుఖమాలికా 97 మచరిత్ర 289 హరికదపీఠ |హరిదాసనను 357 268 251 97 సమర సన్నద్ధ 91 మధయొల్కు 360 సమ్మదాశ్రులు 59 సుముఖాంత 830 హరిభక్తియం 67 సమార్జనము సరసగుణ సరసిజధవ 237 సురకర్మంది హరిమునుసంగ 107 228 365 మురతరు ప్రస 289 350 హరియ త్తర 287 288 హరిపోవహారు 285 269 సురచదనం 285 సర్వతీర్ణతదేశ 362 మురులు కళ 199 హరిహయ దేశ 66 హరిహయోపల 228 228 *మళీకాళి 289 సర్వాతీర్హి Y *నలవ్తుం వలసలమను సలిలంపు 331 సూత్ర వతీ జీవి 60 సేచనముఖ్య 368 సేపరకల్ప హరుఁడు శిరంబు 59 8 9) హరుకృబనిట్లు 119 121 హారదాధి 90 885 సోదరులు 22 హారి విచార 824 సలిల ఖగము సాక్షాత్కరించి ధుజనుల 204 సోమమిబాధ్య 259 స్కందపురాణ 191 హాళి మనంబు 324 8 హుంకారములం 827 320 స్నో నాను క్రము 119 | స్పర్శాద్యం 821 హృన్మణినూతు 219 813 హోమధూమా 38<noinclude><references/></noinclude> arec7nsnvxxm80qkwgcaevb7i4ikcd5 104 212869 555107 2026-04-28T11:09:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుట పంక్తి కప్పు సవరణలు పుట పక్తి కవ్వ :06 28 నధిక్కృతా శీన ధిక్కృతా' 2 26 ఇట 7 ఛాయ చాయ 112 9 రాయగి 5 20 జూబి చూచి 116 80 6 11 రూడి రూఢి 119 7 ఇంట 8 8 భూమి భూమి 123 13 క్షేత్రము 9 24 ఎక్కువ ఎక్కుడు 124 7 లోక బోధ 12 27 త...' 555107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>పుట పంక్తి కప్పు సవరణలు పుట పక్తి కవ్వ :06 28 నధిక్కృతా శీన ధిక్కృతా' 2 26 ఇట 7 ఛాయ చాయ 112 9 రాయగి 5 20 జూబి చూచి 116 80 6 11 రూడి రూఢి 119 7 ఇంట 8 8 భూమి భూమి 123 13 క్షేత్రము 9 24 ఎక్కువ ఎక్కుడు 124 7 లోక బోధ 12 27 తెజము 127 18 వివరణ! తుల్య! 14 8 వాహనమైన శయ్యయైన 128 18 కచ్చ రచ్చ 22 19 గంధిత గంధిల 129 22 నగల సకల 25 20 క్లుప్త 29 చందన 29 1 పొదిలి పొదివి 130 26 నాగమ 29 19 వాడ డ 132 1 యోయ 29 22 నామనకన్ 186 21 నటులం వంటులం 37 23 సెకతం 142 12 37 27 జింక జవ 145 13 గొప్ప 40 3 6 1 145 14 40 7 1 2 146 23 అలదంపు 40 20 2 41 3 (చుండు 46 29 ప్రాణచ్యు 15 ముష్టించచుఁడు ముష్టించ - 147 5 (ఆగు) 50 12 చల 149 31 శాంత క 58 5 వర్ణంబు వర్గ ంబు 152 22 59 81 67 154 10 16810 వ్యామాధి తిధామ ' వ్యాఘ్రాని భాత్ళ 72 12 | 168 16 క్షేత్ర కరములం 76 21 78 79 30 78 34 కరములంది 77 32 బెల్స 15 ఇచటఁ ఇచట TTC C... EC... వేషుండుగా 189 30 గదలగు 83 26 యాజమాన్యత యాజమాన్యము 195 13 విద్వ 9 కణితమై కగుణితమై 198 86 89 13 పుండరీకుని భైరవుని 99 6 ద్ధాంబులు ద్ధాంబువులు 102 10 నిడివిని 108 11 ప్రధానమైన తర్వాతి 13 199 25 శాస్త్రం | 200 13 ఉత్ప్రేక్ష ఉదమ 14 మద్వంపు త చెట 201 206 చెట్ల 169 30 శ్ళకుము 170 21 ㄨ 177 5 పుర ఈ 177 27 దారూడో 182 9 మాయ మాయా నకల విధ్వ<noinclude><references/></noinclude> skrpfyzwa264kgeiv0qbj5v4asawrkf 104 212870 555108 2026-04-28T11:09:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 209 28 శంఖ 210 22 నిర్మిల 212 5 పద్యము క " ఒప్పు సవరణలు పుట వక్తి కప్పు 311 15 నిహీర! 29 శిక్క మున్ వి శిక్యమున్ 322 పద్యము 8 క్షోఛ 219 80 Sck 381 8 పరమాత్మ! 222 8 జవలాలా 833 32 మత్కుటుం ఉర్కటం బరమాత్మ 285 32 పొంది పొం...' 555108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>14 209 28 శంఖ 210 22 నిర్మిల 212 5 పద్యము క " ఒప్పు సవరణలు పుట వక్తి కప్పు 311 15 నిహీర! 29 శిక్క మున్ వి శిక్యమున్ 322 పద్యము 8 క్షోఛ 219 80 Sck 381 8 పరమాత్మ! 222 8 జవలాలా 833 32 మత్కుటుం ఉర్కటం బరమాత్మ 285 32 పొంది పొందిన Do గు 334 14 287 9 యక్షిణ T జనకుని; 259 4 వేడి వేడి 836 31 ధారలు) ధారణ) 26 ఉపవేప 388 27 పుత్తడిస్ 255 89 పోవును పోవుచు 342 27 ళవచ్చు. 269 18 చూడుచు చూచు 8344 12 మణిమృణి శఠేచ్ఛద మంణీఘృణి 33 24 (ఆ) (అ)చక్కని 345 10 చ్ఛారణో చార 270 4 276 20 యడిగి సౌఖ్య . సౌఖ్య 846 14 వాధూల వాధూల... యడిగి 31 ” 286 282 8 త్రిమ్మరి 14 వైద్య తి మర 04 350 7 సిక్ళూ 351 30 5* 287 దపద 852 18 పర్వము 23 12 విద్వ 306 294 4 బువ్వల 8 ద్భూత విద నువ్వు 85 పర్వతము కలర్ " 356 25 82 నవము గలఱిగి నయముదఱిగి ఉన్నపు: వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారి వావిళ్ల 'ప్రెస్సున ముద్రితము, 1952<noinclude><references/></noinclude> lwv7u0gd6m4nregyagwku1peb2wumx6 104 212871 555109 2026-04-28T11:09:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212872 555110 2026-04-28T11:09:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212873 555111 2026-04-28T11:09:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212874 555112 2026-04-28T11:10:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212875 555113 2026-04-28T11:10:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212876 555114 2026-04-28T11:10:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx 104 212877 555115 2026-04-28T11:10:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* పాఠ్యం లేనిది */ 555115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx