వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 8920 555190 554640 2026-04-29T16:17:09Z ~2026-25759-94 7284 555190 wikitext text/x-wiki గోవింద నామాలు మరింత సమాచారం క్లిక్ చేసి చదవండి https://dasamiastro.com/govinda-namalu-in-telugu/ 1) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 2) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా 3) భక్తవత్సల గోవిందా 4) భాగవతప్రియ గోవిందా 5) నిత్యనిర్మల గోవిందా 6) నీలమేఘశ్యామ గోవిందా 7) పురాణపురుషా గోవిందా 8) పుండరీకాక్ష గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 9) నందనందనా గోవిందా 10) నవనీతచోరా గోవిందా 11) పశుపాలక శ్రీ గోవిందా 12) పాపవిమోచన గోవిందా 13) దుష్టసంహార గోవిందా 14) దురతనివారణ గోవిందా 15) శిష్టపరిపాలక గోవిందా 16) కష్టనివారణ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 17) వజ్రమకుటధర గోవిందా 18) వరాహమూర్తీవి గోవిందా 19) గోపీజనలోల గోవిందా 20) గోవర్ధనోద్ధార గోవిందా 21) దశరధనందన గోవిందా 22) దశముఖమర్ధన గోవిందా 23) పక్షివాహనా గోవిందా 24) పాండవప్రియ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 25) మత్స్యకూర్మ గోవిందా 26) మధుసూదనహరి గోవిందా 27) వరాహనృసింహ గోవిందా 28) వామనభృగురామ గోవిందా 29) బలరామానుజ గోవిందా 30) బౌద్ధకల్కిధర గోవిందా 31) వేణుగానప్రియ గోవిందా 32) వేంకటరమణా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 33) సీతానాయక గోవిందా 34) శ్రితపరిపాలక గోవిందా 35) దరిద్రజనపోషక గోవిందా 36) ధర్మసంస్థాపక గోవిందా 37) అనాథరక్షక గోవిందా 38) ఆపధ్భాందవ గోవిందా 39) శరణాగతవత్సల గోవిందా 40) కరుణాసాగర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 41) కమలదళాక్షా గోవిందా 42) కామితఫలదాత గోవిందా 43) పాపవినాశక గోవిందా 44) పాహిమురారే గోవిందా 45) శ్రీముద్రాంకిత గోవిందా 46) శ్రీవత్సాంకిత గోవిందా 47) ధరణీనాయక గోవిందా 48) దినకరతేజా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 49) పద్మావతీప్రియ గోవిందా 50) ప్రసన్నమూర్తి గోవిందా 51) అభయహస్త గోవిందా 52) అక్షయ వారద గోవిందా 53) శంఖచక్రధర గోవిందా 54) శారంగదాధర గోవిందా 55) విరాజతీర్థ గోవిందా 56) విరోధిమర్ధన గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 57) సాలగ్రామధర గోవిందా 58) సహస్రనామ గోవిందా 59) లక్ష్మీవల్లభ గోవిందా 60) లక్ష్మణాగ్రజ గోవిందా 61) కస్తూరితిలక గోవిందా 62) కాంచనాంబరధర గోవిందా 63) గరుడవాహనా గోవిందా 64) గజరాజరక్షక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 65) వానరసేవిత గోవిందా 66) వారథిబంధన గోవిందా 67) సప్తగిరిష గోవిందా 68) ఏకస్వరూపా గోవిందా 69) శ్రీరామకృష్ణ గోవిందా 70) రఘుకులనందన గోవిందా 71) ప్రత్యక్షదేవ గోవిందా 72) పరమదయాకర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 73) వజ్రకవచధర గోవిందా 74) వైజయంతిమాల గోవిందా 75) వడ్డీకాసులవాడా గోవిందా 76) వసుదేవతనయాగోవిందా 77) బిల్వపత్రార్చిత గోవిందా 78) భిక్షుకసంస్తుత గోవిందా 79) స్త్రీపుంరూపా గోవిందా 80) శివకేశవమూర్తి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 81) బ్రహ్మానందరూపా గోవిందా 82) భక్తరక్షక గోవిందా 83) నిత్యకళ్యాణ గోవిందా 84) నీరజనాభా గోవిందా 85) హతిరామప్రియ గోవిందా 86) హరిసర్వోత్తమ గోవిందా 87) జనార్ధనమూర్తి గోవిందా 88) జగత్సాక్షిరూపా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 89) అభిషేకప్రియ గోవిందా 90) ఆపన్నివారణ గోవిందా 91) రత్నకిరీటా గోవిందా 92) రామానుజనుత గోవిందా 93) స్వయంప్రకాశ గోవిందా 94) ఆశ్రితపక్ష గోవిందా 95) నిత్యశుభప్రద గోవిందా 96) నిఖిలలోకేశా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 97) ఆనందరూపా గోవిందా 98) ఆద్యంతరహితా గోవిందా 99) ఇహపరదాయక గోవిందా 100) ఇభరాజరక్షక గోవింద 101) పరమదయాల్లో గోవిందా 102) పద్మనాభాహరి గోవిందా 103) తిరుమలవాస గోవిందా 104) తులసీ వనమాలి గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా 105) శేషాద్రినిలయ గోవిందా 106) శేషశాయి గోవిందా 107) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 108) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా ఓం శ్శాంతి శ్శాంతి శ్శాంతిః|| https://greatertelugu.org/ [[వర్గం:స్తోత్రములు]] jgponngr0w5y777ny7cs23kr081d1qd 555191 555190 2026-04-29T16:19:42Z ~2026-25759-94 7284 555191 wikitext text/x-wiki గోవింద నామాలు మరింత సమాచారం క్లిక్ చేసి చదవండి https://dasamiastro.com/govinda-namalu-in-telugu/ 1) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 2) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా 3) భక్తవత్సల గోవిందా 4) భాగవతప్రియ గోవిందా 5) నిత్యనిర్మల గోవిందా 6) నీలమేఘశ్యామ గోవిందా 7) పురాణపురుషా గోవిందా 8) పుండరీకాక్ష గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 9) నందనందనా గోవిందా 10) నవనీతచోరా గోవిందా 11) పశుపాలక శ్రీ గోవిందా 12) పాపవిమోచన గోవిందా 13) దుష్టసంహార గోవిందా 14) దురతనివారణ గోవిందా 15) శిష్టపరిపాలక గోవిందా 16) కష్టనివారణ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 17) వజ్రమకుటధర గోవిందా 18) వరాహమూర్తీవి గోవిందా 19) గోపీజనలోల గోవిందా 20) గోవర్ధనోద్ధార గోవిందా 21) దశరధనందన గోవిందా 22) దశముఖమర్ధన గోవిందా 23) పక్షివాహనా గోవిందా 24) పాండవప్రియ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 25) మత్స్యకూర్మ గోవిందా 26) మధుసూదనహరి గోవిందా 27) వరాహనృసింహ గోవిందా 28) వామనభృగురామ గోవిందా 29) బలరామానుజ గోవిందా 30) బౌద్ధకల్కిధర గోవిందా 31) వేణుగానప్రియ గోవిందా 32) వేంకటరమణా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 33) సీతానాయక గోవిందా 34) శ్రితపరిపాలక గోవిందా 35) దరిద్రజనపోషక గోవిందా 36) ధర్మసంస్థాపక గోవిందా 37) అనాథరక్షక గోవిందా 38) ఆపధ్భాందవ గోవిందా 39) శరణాగతవత్సల గోవిందా 40) కరుణాసాగర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 41) కమలదళాక్షా గోవిందా 42) కామితఫలదాత గోవిందా 43) పాపవినాశక గోవిందా 44) పాహిమురారే గోవిందా 45) శ్రీముద్రాంకిత గోవిందా 46) శ్రీవత్సాంకిత గోవిందా 47) ధరణీనాయక గోవిందా 48) దినకరతేజా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 49) పద్మావతీప్రియ గోవిందా 50) ప్రసన్నమూర్తి గోవిందా 51) అభయహస్త గోవిందా 52) అక్షయ వారద గోవిందా 53) శంఖచక్రధర గోవిందా 54) శారంగదాధర గోవిందా 55) విరాజతీర్థ గోవిందా 56) విరోధిమర్ధన గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 57) సాలగ్రామధర గోవిందా 58) సహస్రనామ గోవిందా 59) లక్ష్మీవల్లభ గోవిందా 60) లక్ష్మణాగ్రజ గోవిందా 61) కస్తూరితిలక గోవిందా 62) కాంచనాంబరధర గోవిందా 63) గరుడవాహనా గోవిందా 64) గజరాజరక్షక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 65) వానరసేవిత గోవిందా 66) వారథిబంధన గోవిందా 67) సప్తగిరిష గోవిందా 68) ఏకస్వరూపా గోవిందా 69) శ్రీరామకృష్ణ గోవిందా 70) రఘుకులనందన గోవిందా 71) ప్రత్యక్షదేవ గోవిందా 72) పరమదయాకర గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 73) వజ్రకవచధర గోవిందా 74) వైజయంతిమాల గోవిందా 75) వడ్డీకాసులవాడా గోవిందా 76) వసుదేవతనయాగోవిందా 77) బిల్వపత్రార్చిత గోవిందా 78) భిక్షుకసంస్తుత గోవిందా 79) స్త్రీపుంరూపా గోవిందా 80) శివకేశవమూర్తి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 81) బ్రహ్మాండ రూప గోవిందా 82) భక్తరక్షక గోవిందా 83) నిత్యకళ్యాణ గోవిందా 84) నీరజనాభా గోవిందా 85) హతిరామప్రియ గోవిందా 86) హరిసర్వోత్తమ గోవిందా 87) జనార్ధనమూర్తి గోవిందా 88) జగత్సాక్షిరూపా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 89) అభిషేకప్రియ గోవిందా 90) ఆపన్నివారణ గోవిందా 91) రత్నకిరీటా గోవిందా 92) రామానుజనుత గోవిందా 93) స్వయంప్రకాశ గోవిందా 94) ఆశ్రితపక్ష గోవిందా 95) నిత్యశుభప్రద గోవిందా 96) నిఖిలలోకేశా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా 97) ఆనందరూపా గోవిందా 98) ఆద్యంతరహితా గోవిందా 99) ఇహపరదాయక గోవిందా 100) ఇభరాజరక్షక గోవింద 101) పరమదయాల్లో గోవిందా 102) పద్మనాభాహరి గోవిందా 103) తిరుమలవాస గోవిందా 104) తులసీ వనమాలి గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా 105) శేషాద్రినిలయ గోవిందా 106) శేషశాయి గోవిందా 107) శ్రీ శ్రీనివాసా గోవిందా 108) శ్రీ వేంకటేశా గోవిందా గోవిందాహరి గోవిందా గోకులనందన గోవిందా ఓం శ్శాంతి శ్శాంతి శ్శాంతిః|| https://greatertelugu.org/ [[వర్గం:స్తోత్రములు]] furxazjk8o9uiqv1iry04916t0izv7p 2 133914 555219 407104 2026-04-30T07:56:01Z James500 5734 /* */ Remove template 555219 wikitext text/x-wiki {{#babel:en}} [[en:User:James500]] eu13so1xoub6xvcjld6yea9o5qsrodx 104 171164 555199 483010 2026-04-30T01:10:00Z Ramesam54 3001 555199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| |ప్ర థ మా శ్వా స ము. |223 }}</noinclude> గురువునకు (నిత్య సిద్ధుఁడగు పరబ్రహ్మమే గురుశబ్దముతోఁ జెప్పఁబడును.) సహస్రజ పంబును, శ్రీమ...గాన్ - శ్రీమత్ = బ్రహ్మవిద్యాసంపన్నుఁడైన, దేశిక = సద్గురువు చేత, ఉక్త = చెప్పఁబడిన,ఆసన = యోగాసనము మొదలగు నాసనములు, ముద్రాలక్ష్య = ముద్ర, మంత్ర = మంత్రము, ధ్యానక్రమపూర్వకంబుగాన్ = వీనిని ధ్యానించుటయే ప్రధాన ముగా (అనగా: తన కుపదేశ మిచ్చిన గురువు ఏ యాసనమును చెప్పునో దాని నభ్యసించి, యేముద్రము చెప్పునో దానిని జూచుచు, వీమంత్రమును జెప్పునో దాని నుపాసిం చుచు,) సము. . . డు ...సమర్పించు = ఇచ్చునట్టి (అనగా: అట్లు సంకల్పించునట్టి), సత్= శ్రేష్ఠుఁడైన, గురు = గురువు యొక్క భక్తుడు , జీవన్ముక్తుండు = బ్రతికియే మోక్షముఁ జెందువాఁడు, అగున్ = అవును, అట్లు = ఆవిధముగా, ఒప్పించునప్పుడు = జపమును ఆయా దేవతలకు సమర్పించునప్పుడు. తా. ఈశ్వాస షడాధారచక్రములయందు విహరించుచుండును కావున నేయే చక్రము నా శ్రయించి యెతెంతజపము జరుగునో దానిని గూర్చి చెప్పెద వినుము. గుద స్థానమునందు ప,శ,ష,స్థ అను నాల్గక్షరములతోఁ గూడిన నాలుగు దళములు కల దియు పుటము వేసిన బంగారముతో సమానమగు కాంతి గలదియు పృథ్వీభూతమున కాధారమైనదియు మాణేంద్రియమునకుఁ గారణ మైనదియు నగు మూలాధార మను వొక చక్రము కలదు. దాని కధిదేవత విఘ్నేశ్వరుడు. ఆ చక్ర మునందు ఆఱుమాఱు మాఱుల జపము జరుగును. అవినాయకున కదియర్పింపఁబడును; ఇట్లే లింగస్థానమున స్వాధిస్థాన మనుసుతీయొక చక్రము కలను, బ, భ, ను, య, ర, ల, అను వర్ణములతోఁగూ ఉనయా :అందళములు కలిగి రక్తవిర్ణముతో నాచక్రము రంజిల్లుచుండును. అది జల భూతమున కాధారము. జిహ్వేంద్రియమునకుఁ గారణము. దాని కధిదేవత బ్రహ్మ. ఆ శక్ష మునందు జరుగునాఱు వేల జపము ఆబ్రహకు సమర్పింపఁబడును. నాభియందు పణిపూరక చక్రము కలదు. అది పచ్చనివర్ణము కలిగి అగ్ని భూతమునకు నివాసస్థానమై క్షేత్రేంద్రియమునకుఁ గారణమె డ, ఢ, ణ, త, థ, ద,న, న, ప, ఫ అను బీజాక్షర ములతో ఁగూడినపదిదళములు గలదియు యొప్పుచుండును, దాని కధిదేవత విష్ణువు, జైన కాఱువేలజపము సమర్పింపబడును. హృదయ స్థానమునం దనాహత మును చక్ర జళ్ళలేదు. ఆరి తెల్లనిది. వాయుభూతమునకు నివాసమైనది. త్వగింద్రి యమునకుఁ గార లక్ష్మీనది. క, ఖ, గ, ఘ, ఙ, చ, ఛ, జ, ఝ, ఞ, ట, ఠ అనుపండ్రెండు తరము గూడినపం రెండు దళములు దానికిఁ గలవు. దానికి రుద్రుఁ డధి దేవిత. ఆయనకుఁ జపములో నాఱు నేలు సమర్పింపబడును. కంఠస్థానమునందు విశుద్ధమను బ్రకాశించుచున్నది. ఆకారముమొద అగుపదియా అచ్చులతోఁగూడిన పది ఱుదళములతోను నీలవ్యముతోను ఆది రాజిల్లును. ఆకాశమునకు నివాసస్థానమై మునకు కారణభూతమై యున్న యాచక్రమునకు జీవుఁ డధిదేవత, యాతని కొక<noinclude><references/></noinclude> 8uut5ue033pujjhgtckla5k72b4tzg8 555201 555199 2026-04-30T01:54:18Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| |ప్ర థ మా శ్వా స ము. |223 }}</noinclude> గురువునకు (నిత్య సిద్ధుఁడగు పరబ్రహ్మమే గురుశబ్దముతోఁ జెప్పఁబడును.) సహస్రజ పంబును, శ్రీమ...గాన్ - శ్రీమత్ = బ్రహ్మవిద్యాసంపన్నుఁడైన, దేశిక = సద్గురువు చేత, ఉక్త = చెప్పఁబడిన,ఆసన = యోగాసనము మొదలగు నాసనములు, ముద్రాలక్ష్య = ముద్ర, మంత్ర = మంత్రము, ధ్యానక్రమపూర్వకంబుగాన్ = వీనిని ధ్యానించుటయే ప్రధాన ముగా (అనగా: తన కుపదేశ మిచ్చిన గురువు ఏ యాసనమును చెప్పునో దాని నభ్యసించి, యేముద్రము చెప్పునో దానిని జూచుచు, వీమంత్రమును జెప్పునో దాని నుపాసిం చుచు,) సము. . . డు ...సమర్పించు = ఇచ్చునట్టి (అనగా: అట్లు సంకల్పించునట్టి), సత్= శ్రేష్ఠుఁడైన, గురు = గురువు యొక్క భక్తుడు , జీవన్ముక్తుండు = బ్రతికియే మోక్షముఁ జెందువాఁడు, అగున్ = అవును, అట్లు = ఆవిధముగా, ఒప్పించునప్పుడు = జపమును ఆయా దేవతలకు సమర్పించునప్పుడు. తా. ఈ శ్వాస షడాధారచక్రములయందు విహరించుచుండును కావున నేయే చక్రము నాశ్రయించి యెతెంతజపము జరుగునో దానిని గూర్చి చెప్పెద వినుము. గుద స్థానమునందు వ,శ,ష,స అను నాల్గక్షరములతోఁ గూడిన నాలుగు దళములు కల దియు పుటము వేసిన బంగారముతో సమానమగు కాంతి గలదియు పృథ్వీభూతమున కాధారమైనదియు ఘ్రాణేంద్రియమునకుఁ గారణ మైనదియు నగు మూలాధార మను నొక చక్రము కలదు. దాని కధిదేవత విఘ్నేశ్వరుడు. ఆ చక్రమునందు ఆఱునూఱు మాఱుల జపము జరుగును. ఆ వినాయకున కదియర్పింపఁబడును; ఇట్లే లింగస్థానమున స్వాధిస్ఠానమను మఱి యొక చక్రము కలదు. బ, భ, మ , య, ర, ల, అను వర్ణములతోఁగూ డినయాఱుదళములు కలిగి రక్తవర్ణముతో నాచక్రము రంజిల్లుచుండును. అది జల భూతమున కాధారము. జిహ్వేంద్రియమునకుఁ గారణము. దాని కధిదేవత బ్రహ్మ. ఆ చక్రమునందు జరుగు నాఱువేల జపము ఆ బ్రహ్మకు సమర్పింపఁబడును. నాభియందు మణిపూరక చక్రము కలదు. అది పచ్చనివర్ణము కలిగి అగ్నిభూతమునకు నివాసస్థానమై నేత్రేంద్రియమునకుఁ గారణమై డ, ఢ, ణ, త, థ, ద,న, న, ప, ఫ అను బీజాక్షర ములతోఁగూడినపదిదళములు గలదియై యొప్పుచుండును, దాని కధిదేవత విష్ణువు, ఆదేవున కాఱువేలజపము సమర్పింపబడును. హృదయ స్థానమునం దనాహతమను చక్ర ము కలదు. అది తెల్లనిది. వాయుభూతమునకు నివాసమైనది. త్వగింద్రియమునకుఁ గార ణమైనది. క, ఖ, గ, ఘ, ఙ, చ, ఛ, జ, ఝ, ఞ, ట, ఠ అనుపండ్రెండక్షరము లతో గూడిన పండ్రెండు దళములు దానికిఁ గలవు. దానికి రుద్రుఁ డధి దేవిత. ఆయనకుఁ జపములో నాఱు నేలు సమర్పింపబడును. కంఠస్థానమునందు విశుద్ధమను చక్రము బ్రకాశించుచున్నది. ఆకారముమొదలగుపదియాఱచ్చులతోఁగూడిన పది యాఱుదళములతోను నీలవర్ణముతోను ఆది రాజిల్లును. ఆకాశమునకు నివాసస్థానమై శ్రోత్రమునకు కారణభూతమై యున్న యాచక్రమునకు జీవుఁ డధిదేవత, యాతని కొక<noinclude><references/></noinclude> 6m5ptyoujzgtinazb7lez6u4hd9n7mh 104 171165 555202 483011 2026-04-30T02:51:02Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh|224 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude> సహస్ర మచట సమర్పింపబడును. భూమన్య స్థానమునందు హం, క్షం అనునక్షరము లతోఁగూడిన రెండుదళములతో నొప్పునాఙ్ఞాచక్రముగలదు . అది మనసునకు నివాస స్థానము. మాణిక్యవర్ణము. దానియధిదేవతపరబ్రహ్మము. ఆయనకు నొక్క సహస్ర మర్పిం పబడును. బ్రహ్మరంద్రమునందు కోటిసూర్యప్రకాశమై ఓంకార మనుబీజముతోఁ గూడినసహప్రదళములతోనొప్పుచు సహస్రార మను పేరుగలకమలము కలదు. సుషు ప్తి యందు బుద్ధి మొదలగునవి లయమగు స్దాన మదియే, దానికి గురువధిదేవత. ఆయన కొక సహస్ర మర్పింప బడును . (అనగా: సర్వకాలములయందుకు వాయుసంచార మును గమనించుచు నాయాసంఖ్యలు ముగియఁ గానే యాయా దేవతల కర్పించినట్లుగా భావింపులయునని తెలిసికొనుము. ఈవిధముగా సద్గురు వుపదేశించిన ముద్రలు లక్ష్యము జపము వీనిని ధ్యానించుచు నీ హంసమంత్రము ననుష్ఠింపవలయును. ఈవిధ ముగా నర్పణసేయునప్పుడు నింకొకవిశేషము గానవచ్చును. <poem> క. కుడియెడమ నాడులందున్ నడుచు న్వాయువులు వాని నడవడి నెల లోఁ బొడగనుచు నెపుడు మెలఁగున్ నడిమినడక నంటి నెమ్మనంబు కుమారా {{float right|180 }} </poem> టీక. కుమారా = పుత్రా; వాయువులు = ప్రాణవాయువులు, కుడియెడమనాడులం దున్ = కుడి భాగమునందును ఎడమభాగమునందునునున్న పింగళేడానాడులయందు, నడు చున్ = సంచరించుచుండును, నెమ్మనంబు = మనస్సు, వానినడువడిన్ = వాని సంచారము' ను, వెలిన్ = వెలుపలను,లోన్ = లోపలను, పొడగనుచున్ = చూచుచు, ఎపుడు== ఎల్లప్పు డు, నడిమినడకనఁటి = అరెండు నాడులకు మధ్యనున్న సుషుమ్నా నాడి నాశ్రయించి మెలఁగున్ = చరించుచుండును. ఓపుత్రా ' నీవు హంసమంత్రానుష్టానము చేయునప్పుడును ఆజపము నాయాదేవతలకు సమర్పించునప్పుడును ప్రాణవాయువు కుడి, యెడమభాగములయం దున్న యిడా, పింగళా నాడుల మూలమున సంచరించుచుండును. మనస్సుమాత్రమునడుమ నున్న సుషుమ్నా నాడియందు నిలచి వానినిఁ జూచుచుండును. {{Center|'''హంసస్థానసూచనము.'''}} <poem> క. ఆ రెంటికిని విలక్షణ, మై రాజిల్లెడు సుషుమ్న యం దమలాజ్ఞాం భోరుహమున హంసుండా, త్మారాముడు సర్వసాక్షి యైవెల్లు సుతా </poem> టీక. సుతా =పుత్రా? ఆరెంటికిన్ = ఆమనః ప్రాణముల రెంటికిని, విలక్షణమై = వేఱై, రాజిల్లెడు = ప్రకాశించుచున్న, సుషుమ్న యందు = నుషుమ్న యందున్నట్టి,అమ ..మునన్- అమల = నిర్మలమైన, ఆజ్ఞాంభోరుహమునన్ = ఆజ్ఞా చక్రమునందు, హంసు,<noinclude><references/></noinclude> loejnngmhj4vesqkzjfpi18paus8dlq 104 204075 555170 531094 2026-04-29T12:25:03Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>నా భారతజాతీయత సుస్థితికోసం తెనుగువాణ్ణిగా నేనిది దృఢంగా గర్హిస్తున్నాను. మళ్ళీ దృఢంగా చెబుతున్నాను. మొదట మనం ఆంధ్రులం. వెంటనే మనం భారతీయులం అని స్ఫురిస్తుం దెవరికైనా. ఆంధ్రభాష మన మాతృభాష కనక - మనం ఆంధ్ర జాతిలో పుట్టాం కనక - ఆంధ్రదేశం మన కాణాచి కనక - మొదట మనం ఆంధ్రులం. మన ఆంధ్రదేశం భరతఖండంలో వొకభాగం కనక, వెంటనే భారతీయత మనకు సహజంగానే సిద్ధిస్తోంది. ఇలాకాక మొదట మనం భారతీయులం అయితే? మనం ఆంధ్రులమే అన్న స్ఫురణ యెలా కలుగుతుందీ? మనం గుజరాతీలం అని యెందుకు అనుకోగూడదూ యెవరైనా? తమిళులం అని యెందు కనుకోగూడదూ? మరొకళ్ళ మనిన్నీ యెందు కనుకోగూడదూ? మొదట మనం ఆంధ్రులం అనుకుంటే భారతీయులం కాక ఆఫ్రికన్ల మవుతామా? అమెరికన్ల మవుతామా? మరెవళ్ళమయినా అవుతామా? కనక, మనకు భారతీయత మొదటి దనడం అవివేకం. లేక మరెందుకో ప్రయత్నం. మనుష్యుడు వొంటరిగా బతకలేడు. బలగం కావాలి. అంటే, సంఘం కావాలి. అయితే, ప్రారంభం యెక్కణ్ణుంచి? ఏమాత్రం బుద్ధి వుపయోగించినా విశదం అవుతుందిది. ప్రతీ మనిషీ యెవడికి వాడే. బలగం కావాలి, కనక, ఎవడి కుటుంబం వాడిది. ఎవడి యిల్లు వాడిది. ఎవడి వీధి వాడిది. ఎవడి పేట వాడిది. ఎవడి వూరు వాడిది. ఎవడి ఫిర్కా వాడిది. ఎవడి తాలూకా వాడిది. ఎవడి జిల్లా వాడిది. ఎవడి రాష్ట్రం వాడిది. సరి, యింతవరకే ప్రత్యేకత. ఆంధ్రుడికి ఈశ్వరుడు నిర్దేశించిన పరిధి యిది. మరి, ఈ పరిధికి రక్షణ కావాలి. దార్ఢ్యం కలిగించుకోవాలి మనం.<noinclude><references/> {{rh|421||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> 3nwc4pjcak8htwu3ezvrmqhz58es8dt 104 204076 555171 531096 2026-04-29T12:27:20Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>అదే భారతీయత. కనక భరతఖండం మన అందరిదీని. ఛప్పన్న దేశాలవా రందరిదీని. ఇందులో వున్న రహస్యం యేమి టంటే? పరిధి యెక్కువయినకొద్దీ ఏకత్వం సిద్ధిస్తుంది. పరిధి తక్కువయినకొద్దీ వృథక్త్వం బలపడుతుంది. పృథక్వం నుంచే ప్రారంభం. అంచేతనే మన యిప్పటి రాజ్యతంత్రంలోనూ, వెనకటి రాజ్యతంత్రంలోనూ కూడా గ్రామమే పునాది. కనక? మొదట, మనం ఆంధ్రులం. మన ఆంధ్రభాష బాధ్యతా, మన ఆంధ్ర జాతీయత బాధ్యతా పూర్తిగా మనవి. ఈ బాధ్యతలు మనమే నిర్వర్తించుకోవాలి. శాస్త్రీయమైన కృత్యవిభాగం యిది. తక్కినవారికిన్నీ యివే బాధ్యతలు. దీంతో అందరమూ బాగుపడతాం. ఈ బాగు సార్వత్రికం అయి భరతఖండం జేగీయమానం అవుతుంది. అంటే, ఈ భిన్నజాతుల జైత్రప్రస్థానానికి, చివరికి, భారత జాతీయత సంగమస్థానం అవుతుంది. అదీ మన ధ్యేయం. అదీ మన గమ్యం. అదీ మన ప్రాప్యం. అందుకూ మన పరాకాష్ట. {{c|<big><big>77</big></big>}} అదిగో - "మరి, కథ?” అన్న సమస్య నా కడ్డు పడ్డప్పుడు, ఇదిగో యింత మథనపడ్డా న్నేను. మా పెద్దన్నగారూ, నా గురువులు రామకృష్ణకవులూ నిర్దేశించిన గ్రంథాలు చదవడంవల్లనే నా బుద్ధి వికసించిందెంతో కొంత. బంకించంద్రుడి నవలలు చదవడంవల్లనే నాకొక దృక్పథం యేర్పడిందేదో విధంగా. రచయితను కూడా కాగలిగా నేదో యెత్తున. కనక, నేను రాసిన గ్రంథాలవల్ల కొందరికయినా బుద్ధి వికసించాలి, ఏకొంచెమయినా, నా తెనుగువాళ్లకి. అంటే, నా రచన చదివిన ఆంధ్రుడు, పదహారణాల ఆంధ్రుడయి నిలవగలగా లెక్కడికి వెళ్ళినా. ఇరుగుపొరుగు జాతులవారితో కలిసిమెలిసి వుంటూ, పనిపట్టినప్పుడు పదహారువన్నె భారతీయుడుగా రూపందగలగాలి, విశాలవిశ్వంలో.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||422}}</noinclude> 9rk66eplwj900jv8owoj2gwcer8gujw 104 204077 555172 531098 2026-04-29T12:30:48Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>ఈ ధోరణిలో పడ్డాను దాంతో నేను. కనక, తెనుగుకథ చూడాలి, ఏదో వొకటి. సావకాశంగా కాదు, చటుక్కున చూడాలి. ఇదిన్నీ వొక నిర్బంధం అయింది నాకు. చూడనూ చూశాను, కథా దొరికింది కానైతే. గొప్ప కథే దొరికింది కూడా. మరి, మననం? అంటే భావన. కథ గొప్ప దయినా సామాన్యం అయినా, భావనవల్ల పూర్వాపరాలు స్ఫురిస్తాయి, ముందు. ఆవిధంగా, క్లుప్తంగానే కావచ్చు, సమగ్రమైన కంకాళం యేర్పడుతుంది. తరవాత రక్తమాంసాలు పుట్టుకువస్తాయి, రకరకాల భావాల రూపంగా, క్రమంగా. ఇక దానికి జీవం పొయ్యడమే తరవాయి అవుతుంది, చివరికి. అదే రచన. ఇక్కడే తెలిసిపోతుంది, రచయిత జీవశక్తి యేపాటిదో. అతను మహర్షి అయిందీ కానిదీ యిక్కడే తేలిపోతుంది. మరి, యింతతంతు జరక్కుండా కాగితం యెక్కిస్తుందా యేకథ అయినా? ఎక్కితే, అది చదవ్వలసిందే అవుతుందా? ఈ గొడవలో పడ్డా న్నేను. ఈ స్థితిలో సత్తిరెడ్డిగారు వచ్చారు. నేనొక దారిన బయలుదేరగా, వారు మరోదారిన వచ్చారు. పులుగుర్త నరసమాంబగారి సావిత్రి పత్రిక వచ్చేది, అంతకిముందు, కాకినాడ నుంచి. దాని తాలూకు వొక సంచికలో "ఫుల్ జానీబేగం" అని వొక కథ. శ్రీ కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుపంతులుగారి రచన అది. అప్రయత్నంగా వచ్చివుండింది, నా చేతి కెప్పుడో ఆ సంచిక. ఎవరో యిచ్చా రది, యెందు కిచ్చారో? ఇలాంటివెన్నో జరుగుతూ వుంటాయి, యాదృచ్ఛికాలు మాత్రం కావవి. దాతా ప్రతిగ్రహీతా కూడా గుర్తించలే రది, అప్పట్లో. కాలక్రమాన దాని ప్రయోజనం కనపడుతుంది. ఒక పెన్నిధే అవుతుంది, అప్పు డది. కావాలంటే కూడా దొరకనిదిన్నీ అవుతుంది, అప్పుడు. కోరి తీసుకువచ్చి అనపర్తి స్టేషనుమాష్టరు పిళ్ళెగారు నాకు లక్ష్మీనారాయణీయం యివ్వడమే యిందుకు విదర్శనం. చాలా గొప్పకథ అది. చక్కనిది మాత్రమే కాదు, జరిగిందిన్నీ. చరిత్రగ్రంథాల కెక్కని చారిత్రికాంశం అది.<noinclude><references/> {{rh|423||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> ehszicbqsbo31n7zdbxx2kl838s4hz4 104 204078 555173 531099 2026-04-29T12:34:02Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>ఔరంగజేబు చేతిలో జరిగిం దది. ఎలాంటివాడికీ గూడా గుండెలు గుబగుబలాడించే సన్నివేశం వుం దందులో. నవల - నాటకం - కథ - ప్రబంధం - ఏది రాయాలన్నా వొదిగే కథ అది. నేనూ రెడ్డిగారూ కూడా ఎన్నోమాట్లు చదివేవున్నాం అది, యెవరికి వారుగానూ, యిద్దరమూ కలిసిన్నీ. చదివినప్పుడల్లా - విన్నప్పుడల్లా “ఆహా” అనేవారు రెడ్డిగారు, నేను మాత్రం ఏదో ఆలోచనలో పడేవాణ్ణి, అనుకోకుండా. నా చూపు బాగా అకట్టేసిం దది. అంటే, నా భావనలో పడ్డమూ, ఎంతో కొంత కల్పన తోచడమూ జరిగిం దప్పటికే. "అదిగో, అది రాయండి" అన్నారు రెడ్డిగారు. రచయిత సమర్థుడయితే గొప్పనవల అవుతుందది, సందేహం లేదు. రచించావచ్చు; కాని తెనుగు కథ కాకపోయిం దది. “అయితే యేం?” అంటే మరి, నా దృక్పథం మాట? కాక, - మనకేం కరువా, తెనుగుదేశ చరిత్ర సప్తసముద్రాల కంటేనూ విశాలం. కౌస్తుభం వంటి కథారత్నాలు వేలూ లక్షలూ కోట్లున్నూ అందులో. ఆంధ్ర సంఘం చూద్దామా పోనీ, అంతూ దరీ లేనిది. పైగా, - కళ్ళు విప్పి చూడగలిగితే, భరతఖండానికంతకూ, గురుస్థానీయమైన వైదిక సంస్కారం మనది. భరతఖండం అంతా కమ్ముకున్న సామ్రాజ్యాలు మనవి. ఎలాంటి ఘోరయుద్ధాల్లోనూ ఉరుములూ, మెరుములూ కల్పించిన శౌర్యసాహసాలు మనవి. ద్వీపాంతరాల్లో కూడా నాగరకత మొలక లెత్తించిన వర్తక వాణిజ్యాలు మనవి. అన్నపూర్ణ తల్లికి నట్టిల్లయిన భూభాగం మనది. దక్షిణాపథాని కంతకూ ఒక ప్రత్యేక రూపందించిన కళావేత్తృత మనది. ఇవన్నీ విడిచి పెట్టుకుని, భారతీయమే అయినా, సంప్రదాయాలు నాకు బొత్తిగా తెలియని మరో జాతి కథనే నెంచుకు చిత్రించాలీ? ఇది సంకుచిత చిత్తతే కావచ్చు; కాని, "స్వయం తీర్ణః పరాం స్తారయతి" మరి. పోనీ "యెవర్ని చూసి నువ్విలాంటి దృక్పథం యేర్పరుచుకున్నావో ఆ బంకించంద్రుడు, వంగీయం కాని కథ యెత్తుకుని 'రాజసింహ'వంటి నవల రచించలేదా?" అంటే, అందుకు తగ్గ పరిణతి అబ్బిందా నాకు? నే నాంధ్రుణ్ణీ భారతీయుణ్ణీ కూడానూ; కాని మొదట నా ఆంధ్రత్వం దృఢపడవద్దూ? కన్నతల్లిని కళ్ళతో అయినా చూడకుండా, యిరుగు పొరుగమ్మలకు పాదపూజలు చెల్లించడం ధర్మం అనిపించుకుంటుందా? ఇలా వికసిస్తోంది నా చిత్తవృత్తి అప్పటికి.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||424}}</noinclude> tcousywfo3lvfuds0q2gd7n401bdp1o 104 204079 555174 531105 2026-04-29T12:37:39Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>అప్పటికీ నా భారతీయతలో నా ఆంధ్రతాముద్ర ప్రస్ఫుటంగా వుండాలనే నా నిశ్చయం. కాని అదే రాయమని రెడ్డిగారి పట్టు. "మీ వ్రతం తప్పనను. అది మా రెడ్డి ప్రాభవానికిన్నీ అమరత్వం ప్రసాదించవచ్చు ముందుముందు. పైగా, మీరు స్వయంగా పూనుకోడం కూడా కా దిది. నాకోసం రాయండి. నా ప్రార్థన మన్నించి రాయండి” అంటూ కూచున్నారు, వారు. “మద్రాసునుంచీ కాగితాలు వచ్చివున్నాయి. త్వరగా అచ్చు ప్రారంభించాలి, మరి, రచన మొదలుపెట్టండి" అనిన్నీ తొందరపెట్టారు వారు. నాటి సాయంత్రానికే యింటికి వెళ్ళిపోవాలనుకుని వచ్చి వుండినవారు, ఆ కథ చేపట్టించడానికే వచ్చారు కనక, నాచేత వొప్పించడానికి మర్నాటి సాయంత్రం దాకా రాజమహేంద్రవరంలో వుండిపోయారు వారు. “కాదు” అనలేకపోయాన్నేను. రెండుమూడు రోజులు బాగా భావనచేసి రచనా ప్రారంభించేశా న్నేను. అయితే, యీ భావనకు, ఇతరుల అనుభవం మరోవిధంగా వుండవచ్చు, నాకు మాత్రం వొక పద్ధతి వుంది. మంచికథ అని తోచింది నా మెద డాక్రమించుకుని వుండిపోతుంది, వెంటనే. ఏకకాలంలో రెండూ మూడూ - మరికొన్నీ కూడా అలా వుండడం వుంది. నడుస్తున్నా, కూచున్నా, పడుకున్నా, కాలక్షేపంకోసం యెవరితోనైనా మాట్టాడుతూ వున్నా, కలంపుచ్చుక్కూచుని వున్నప్పుడు తప్ప అవే జాగృతాలవుతూ వుంటా యెప్పుడూ. దాంతో, చిలవలు పలవలూ పుడుతూ పెరుగుతూ వుంటాయి వాటికి. అవి పెరిగినకొద్దీ సంస్కారమున్నూ జరుగుతూ వుంటుంది. ఇలా జరగ్గా జరగ్గా - ఎవరిదయినా కోరికో, నా వుద్వేగమో యేర్పడి, కాగితంమీది కెక్కిస్తుంది. వొక్కొక్కటే, అణా - తప్పితే - బేడకంటే యెక్కువ ఖర్చుండదు కనక. ఇంత తంతు జరిగితేనే నామట్టుకి నాకు తృప్తిగా వుంటుందా రచన. ఆదరాబాదరా భావనచేసి రాస్తే యీ తృప్తి కలగదు నాకు. అంచేత, తొందర అయి, అసమగ్రంగానే కాగితం యెక్కేసిం దీకథ. అయితే, వొక్క సంగతి చెప్పా లిక్కడ. ఈ కథ విషయమై రెడ్డిగారి వొత్తిడి చాలా హెచ్చే, వొప్పుకుంటాను; గాని మరో కారణం కూడా యేర్పడింది, నాకిది బలవంతాన అయినా రాయడానికి. మహారాష్ట్రజాతి అంటే, నాకోవిధమైన ప్రత్యేకాభిమానం ప్రాజ్ఞత వచ్చినప్పణ్ణుంచీ. నా దృష్టిలో ఆంధ్రజాతి మొదటిదీ, మహారాష్ట్రజాతి రెండోదీనీ, భారతీయతా మూర్తిమంతంలో. బాలగంగాధర తిలకుగారి నిండు భారతీయత అందుకు సన్నికృష్ట కారణం. భారతీయతా వికాసంకోసం మహారాష్ట్రులు కనబరిచిన త్యాగం విప్రకృష్టకారణం.<noinclude><references/> {{rh|425||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> 73qlvzllp6d6gnbpvq24uzppwxiq421 104 204080 555175 531107 2026-04-29T12:40:47Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>"మరి, యీ విషయమై విజయనగర సామ్రాజ్య భూమికను మరిచిపోయావా?" అంటే లేదు లేదు. అది జ్ఞాపకం వుంది కనకనే మహారాష్ట్రుల తత్వం అర్థం చేసుకోగలిగాన్నేను. కాగా, ఆ విప్రకృష్టతలో, విజయనగర సామ్రాజ్యంకంటే, మహారాష్ట్ర సామ్రాజ్యం సన్నికృష్టం మనకు. అంటే, అది మొన్నటిదీ యిది నిన్నటిదీనీ మనకు. ఆ మహారాష్ట్రజాతి యేకైక ప్రతినిధి తిలకుగారు బతికే వున్నారు నేను కలంపట్టేటప్పటికి. కాక, - ఆంధ్రదేశానికీ మహారాష్ట్ర దేశానికీ కాడిగట్టు. తెలంగాణాలో ఆ మహారాష్ట్రులతో సహవాసమూ, సాహచర్యమూ కూడా వున్నాయి, మనకు. మనలో మహారాష్ట్ర దృక్పథమూ వుంది, మహారాష్ట్రుల్లో మన ఆంధ్రదృక్పథమూ వుంది. మహారాష్ట్రులు మన దగ్గరే నేర్చుకున్నారు, రాజనీతి. శివాజీకి మన కృష్ణరాయని రాజ్యాంగమే వరవడి. తిలకుగారే చెప్పా రీసంగతి. మన రాజనీతి పరిజ్ఞానం మళ్ళీ మనం సంపాదించుకోవాలంటే, మహారాష్ట్రుల దగ్గిరే సంచితం అయివుందింకా అది. ఆ మహారాష్ట్ర జాతికి చెందిన కథ నేను రాయబూనుకున్నది. "ఫుల్ జానీబేగమ్” అన్నది ఔరంగజేబు పెట్టిన పేరు. అసలు పేరా మెది "కమలాబాయి” అని. ఏసాజీ భార్య ఆమె. నారాయణరావుశిరకే కొడుకూ కోడలూను వారు. దివ్యప్రేమ వారిది. {{c|<big><big>78</big></big>}} "నవలలు రాయలుపరిమాణంలో ప్రకటించాలి. 150 పేజీలకేదీ తక్కువ వుండగూడదు. పేజీకి రెండుకాలాలుగా అచ్చువేయించాలి. వెల 0-8-0 మాత్రమే వుంచాలి." లెక్కలు చూసుకుని నేనూ రెడ్డిగారూ చేసుకున్న నిర్ణయం ఇది. బాగానే వుంది, మరి, ఆ కథ ఆ పరిమాణానికి మించితే? అధవా - అంత కాకపోతే? ఇలా అనుకుంటూనే శ్రీరామ చుట్టేశా న్నేను. కాని, తలుచుకుంటే వొణుకు పుడుతుం దివాళ. ఏమంటే?<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||426}}</noinclude> auf41u87cb23k1kqf3hklw1zvzf2ajb 104 204081 555176 531109 2026-04-29T12:43:39Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>నవల రాయాలన్నా, నాటకం రాయాలన్నా, కథ రాయాలన్నా - చివరికి వ్యాసం రాయాలన్నా నాలుగైదు చిత్తులు రాసుకుంటా నివాళ నేను. “శుభికే, శిర ఆరోహ” అన్న కథతోనే ప్రారంభం యీ పద్ధతి. ఒక చిత్తు రాసి, అందులో హంసపాదులు పెట్టుకుంటూ సవరణలు చేసుకోడం కాదది, ఏచిత్తు కాచిత్తు మొదణ్ణుంచి చివరిదాకా సమగ్రంగా రాసుకుంటా న్నేను. పరిస్థితిని బట్టి నాలుగోచిత్తో, అయిదో చిత్తో అనుసరించి సాపు రాసుకుంటాను. “మరోచిత్తు కూడా అయివుంటే బాగుండేది" అనిపిస్తూ వుండడం కూడా వుం దప్పుడప్పుడు నాకు. వెంటనే అచ్చుకాకుండా రెండు మూడేళ్ళయినా అది అలా వుండిపోతే - అచ్చు కివ్వడం తటస్థపడ్డప్పుడు మళ్ళీ సమగ్రంగా రాసుకుంటే గాని తృప్తి కాదు నాకు. పైగా, ఇలా యెన్నిమాట్లు రాసుకున్నా, అందుకు, రెండుపక్కలా రూళ్లు వేసిన మంచి కాగితాలే కావాలి నాకు. రెయిలుబండికి పట్టాలెంత అగత్యమో, నా కలానికి రూళ్ళంత అగత్యం. గ్రంథం పెరిగిపోడంవంటి దోషమూ వుందిందులో, వొప్పుకుంటాను; కాని, దీనివల్ల నాకెంతో మేలు కలుగుతోంది. నా రుచి పురస్కరించుకుని చిత్రణం సమగ్రం కావడమే నా క్కావలసింది. అచ్చు ప్రారంభం యినాక, యథామాతృకంగా వుందా లేదా అని చూసుకోడమే గాని, మరి, మార్పులు చెయ్య న్నేను. అచ్చుకిచ్చి, ప్రెస్సువారెన్ని ప్రూపులిచ్చినా, చివరికి మెషీను ప్రూపులోకూడా పేరాలకు పేరాలూ, పద్యాలకు పద్యాలే మార్చేసి, మళ్లీ కంపోజు చెయ్యవలసిన గతి పట్టించేవా రెందరో వున్నారు నాకు తెలుసు. అది మంచిదనుకో న్నేను. నా స్థితి చూసి "చాదస్తం” అన్నవా రున్నారు. "సంస్కారం చాలదు" అన్నవారూ వున్నారు. మందహాసం చేసి, ముభావంగా వుండిపోయిన ప్రౌఢులూ వున్నారు, చాలామందిని చూశా న్నేను. అయినా, నే నిందుకు సిగ్గుపడ్డంలేదు. ఈ పద్ధతి మానుకోలేకుండానూ వున్నాను. ఎంచేత నంటే? ఎవరో అనక్కర్లేదు, నామట్టుకి నాకు తెలిసిం దెంత? నేను చదివిం దెంత అసలు? నేను చూసిం దెంత, యీ విశాల ప్రపంచంలో? నాకున్న శ్రుతపాండిత్యం మాత్రం యేపాటిది? భాషకున్నూ అంతూ దరీ యేదీ? భావనకు మాత్రం అవధి యెక్కడ? ఏమయినా, - నేను రాసేది గ్రాంథికం కూడా కాదాయె.<noinclude><references/> {{rh|427||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> jwk01wtvuaxn1ifii81u14yvok4n76u 104 204082 555177 531111 2026-04-29T12:46:25Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>అందులో నయినా పద్యబంధం కాదాయే. పోనీ, అడుగులో అడుగువేసుకుంటూ పోదామంటే, ఆదర్శభూతమైన రచన లేకపోయె. ఎటు చూసినా నేలవిడిచిన సామూ, కత్తులమీది పరీక్షాను. కాక, - గ్రాంథికాని కాదర్శాలు శతాబ్దులనాటి పాతపుస్తకాలయితే, వ్యావహారికానికి మనచుట్టూ ఆవరించి వుండిన జీవలోకం ఆదర్శం. వారు పండితు లైనా పామరు లయినా లోకుల మాటతీరులో సహజమైన కాకు వుంటుంది. అవ్యక్త మైన నాదం వుంటుంది. అంతులేని గాంభీర్యం వుంటుంది. అనిర్వచనీయమైన మధురిమ వుంటుంది, పుష్కలంగా. అప్రయత్నంగా అవగాహన అయే ఆత్మీయత కూడా వుంటుంది కావలసినంత. వాటి సమాహారమే జీవనాడి. అది పట్టుకోగలిగితేనే రచయితకు సిద్ది. కనుచూపు మేరలో కూడా లేదు, నా కిప్పటికీ అది. ముప్ఫయిసంవత్సరాలుగా నిర్విరామంగా రాస్తున్నాను వ్యావహారికం, అయినా నాదింకా సాధకావస్థగానే వుంది. జీవద్భాషకు బహూదూరం అయి, శతాబ్దులకిందటి భాషలో పడి, దశాబ్దులకు దశాబ్దులు మునకలు పెట్టివుండడంవల్ల వచ్చిన చిక్కు నా కిది. నా లెక్క ననుసరించి, నా స్థితి, విశేషానుభవం వుండిన యిప్పుడే యిలా వుంటే, ఆ ప్రారంభావస్థలో యెలా వుండనూ? పైగా, భాష పాతపడిపోయినది కావడంతోపాటు సాధన కూడా అంతంతమాత్రమే అయిపోయింది నాకు. అయినా, అప్పుడు, మొదటి చిత్తూ అదే సాపూ అదేగా, అచ్చు కిచ్చేశాను. పుస్తకం పూర్తిచేసి, అక్షరస్ఖాలిత్యాలు సవరించుకోడానికయినా వొక్కమాటు చదువుకున్నానా అంటే అదీ లేదు. వీలే లేకపోయిం దందుకు. నా రచన రాజమహేంద్రవరంలోనూ, అచ్చు రాయవరంలోనూ అయిపోయింది. కాగా, - ఏరోజు కారోజు, అచ్చులో 8 పేజీల రాయల్ ఫారం అయేటట్టు ఎనిమిది అరటావులు రాసి నేను పోస్టు చెయ్యడమూ, ఏరోజందింది ఆరోజే రెడ్డిగారచ్చు వేసెయ్యడమూను. ప్రూపులు చూడ్డానికి అవకాశం లేదు. నిన్న ఏమి రాశానో? కథ అతుకుతోందో లేదో? ఇది చూసుకోడానికీ వీల్లేకపోయింది. ఓరుగాలిలో దీపం పెట్టి "దేవుడా, నీ మహిమ" అనడం అచ్చంగా యిదే.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||428}}</noinclude> gq38g3vpmkms8uvx13uhgu05f769cfx 104 204083 555178 531112 2026-04-29T12:50:50Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>సరిగా యిరవై ఫారాలయిందా పుస్తకం. పీఠికతో కలిపి 21 రోజుల్లో నేను రచన పూర్తిచెయ్యడమూ, 21 రోజుల్లోనే రెడ్డిగారు అచ్చుపూర్తి చెయ్యడమున్నూ అయిపోయాయి. దానిపేరే మిథునానురాగం. మరోనాలుగురోజుల్లో రెండువందల ప్రతులు తెచ్చి ఆఫీసులో గుమ్మరించారు, రెడ్డిగారు. అది భయవ్యాకోచమో, ఆనందోచ్ఛ్వాసమో మరి, నా పుస్తకాలు చూసి వొళ్లు మరిచిపోయా న్నేను. {{c|<big><big>79</big></big>}} కాకీ యూనిఫారంతోనూ, మొలలో ఆరుబారుల రివాల్వరుతోనూ అచ్చంగా పోలీసు సబినస్పెక్టరయి, కొద్దిపాటి భేదంతో అలాంటి వేషమే వేసుకుని వొక రెడ్డియువకుడూ, పుస్తకాల కట్టతో డలాయతూ వెంటరాగా, మా తాలూకు గ్రామాల్లోనే సంచారం ప్రారంభించారు చెన్నుభొట్లవారు. ఆధునిక వాఙ్మయం పల్లెల్లో వ్యాపించడం చాలా అగత్యమే. గ్రంథకర్తకి, ఇరుగుపొరుగు వూళ్లలో, యేదో వొక విధమైన పేరు రావడమూ మంచిదే. "దినమ్మూ పుస్తకాలు పట్టుకు వెడుతున్నారు.” "నెలనెలా కొత్త పుస్తకాలు తెమ్మంటున్నారుట జనులు.” “కొద్దిబకాయీతో దినమ్మూ సొమ్మిస్తున్నారు నాకు.” "పట్టుకు వెళ్లిన పుస్తకాలు వెనక్కి తేవడం లేదు.” "రెండో నవల త్వరగా పూర్తి చెయ్యాలి మీరు.” "ధోరణి చూడగా మొదటి కూర్పు నాలుగేసివే లచ్చువేస్తేగాని చాలేటట్టు లేదు." "చెన్నుభొట్లవారి విషయమై మీకున్న దురభిప్రాయం యికనైనా తొలగిపోతుందని నమ్ముతున్నా న్నేను." ఇలాగ ఉత్తరాలమీద ఉత్తరాలు రాయసాగారు, రెడ్డిగారు నాకు. శ్మశానవాటిక అప్పటికి చిత్తుపూర్తయి వుంది. కొంత అనుభవంతో, అది యింకా సాపురాద్దా మనుకుంటున్నాను; కాని కొద్దిపాటి బకాయీ లేమిటీ? రెండుమూడుమాట్లు రాశా నీసంగతి; కాని రెడ్డిగారి జవాబులే దందుకు. రెండుమాసాలు గడిచాయి. రెడ్డిగారి జాబులే తగ్గాయి. చూసిచూసి నేనే వెళ్ళాను రాయవరం. చప్పరించేసి “మరి లాభం లేదన్నారు రెడ్డిగారు. "రెండోనెల పూర్తి కావచ్చేటప్పటికి జీతం ముట్టక అసిస్టంటు మానుకున్నాడు. 'ఏరోజుకూలి ఆరోజు ఇస్తేనే' అంటూ డలాయతు మానుకున్నాడు. పట్టుకువెళ్ళిన ఆరువందల పుస్తకాలకూ నూటపాతిక రూపాయలు మాత్రమే నా చేతికి వచ్చాయి.<noinclude><references/> {{rh|429||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> 9iyq6h7ki063qibfh0d8mflrv89jlm3 104 204084 555181 531114 2026-04-29T12:56:16Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>పోనీ అంటే, మొదణ్ణుంచీ నూటికి యాభై చొప్పున కమిషనిస్తేగాని నావల్ల కాదంటున్నారు, ఇన్ స్పెక్టరు దొరవారు" అని వివరాలున్నూ చెప్పారు వారు. ఎందుకూ ఏమి చెయ్యలేని స్థితి అయిపోయింది రెడ్డిగారిది. వారి బెల్లంవ్యాపారం భాగస్వామి వొకాయన అక్కడే వున్నా రాసమయాన, “బాబూ” అని సంబోధించారు నన్ను. “రాత్రి పదయాకా, ఉదయం ఏడున్నర అయాక వీధి గుమ్మాన నుంచుని రివాల్వరు పేలుస్తాడు చెన్నుబొట్ల ఆయన. 'అదేమిటయ్యా?' అనడిగా న్నేను. 'రాత్రి రివాల్వరు పేలిందంటే యినస్పెక్టరుగారు పడుకున్నా రన్నమాట. దేవుడు వచ్చినా దర్శనం యివ్వరు. ప్రొద్దున్న రివాల్వరు పేలిందంటే, పని వున్నవారు దర్శనం చేసుకోవచ్చు నన్నమాట' అని బదులు చెప్పాడు నాకు. ఇనస్పెక్టర్లందరూ యింతేనా బాబూ?" అనిన్నీ అడిగారాయన నన్ను. నాకు నవ్వు వచ్చింది. ఉరిమినట్టు నవ్వారు రెడ్డిగా రొక్కక్షణం గతం మరిచి. "ఇకనైనా మేలుకో” అన్నారు రెడ్డిగారి తండ్రి. “తొందరపడకం"డంటూనే వున్నా న్నేను; కాని లెక్కలు తేల్చి, ఇచ్చి పుచ్చుకోడాలు వివరించి, చెన్నుభొట్ల వారిని నమ్మి నన్నీ వ్యవహారంలోకి యిరికించినందుకు విచారించి, కొద్దిపాటి నష్టం తాము భరించి, మిథునానురాగం ఆరువందల ప్రతులే తాము పుచ్చుకుని యెనిమిదివందలు నాకిచ్చి “ఇవాళతో ఎస్.పి.ఏ.ఎల్. ఆఖరు " అనేశారు రెడ్డిగారు, చేతులు దులుపుకుంటూ. {{c|<big><big>80</big></big>}} అనుకున్నదే నే నిది. అయనాల్లో కావలసింది, రుతువుల్లో అయింది, అంతే. అయినా యెప్పుడూ అనుకోనిది రెండు నవలలు రాయించింది ఎస్.పి.ఏ.ఎల్. నాచేత. నా జీవితాని కిది మంచి ముందడుగు. కాని, మరి, ముందుమాట? ఇక రాజమహేంద్రవరంలో వుండి చెయ్యగలిగిందేమీ లేదు నాకు. కాని, బాగా అలవాటు పడ్డా, నెలాగా పట్నం విడిచిపెట్టడం. పొద్దుటిపూట అంతా, సాధారణంగా, మా ఆఫీసులో గడిపేవారు చిలుకూరి వీరభద్రరావుపంతులుగారు, వేంకటరామయ్యరు హోటల్లో ఉప్మాకాఫీలు పుచ్చుకు వచ్చి, అప్పుడప్పుడు వడ్డాది సుబ్బారాయడుగారి దగ్గిర కూచుంటూ వుండేవాణ్ణి నేను, దూరం పదిబారలే కావడంవల్ల. శ్రీపాద కామేశ్వరరావుగారితో గూడా నాకు బాగా కాలక్షేపం అయేది వారు, ట్రెయినింగు కాలేజీ పని ముగించుకుని వెళ్ళేటప్పుడు మా ఆఫీసులోనూ, రాత్రి భోజనానంతరం వారి యింటోనూ. తమ అల్లుడు (రామకృష్ణకవుల్లో రామకృష్ణశాస్త్రి) గారి శిష్యుణ్ణి కావడంవల్ల ఏర్పడ్డ వాత్సల్యంతో, ఆర్టు కాలేజీ పని ముగించుకుని యింటికి వెడుతూ,<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 2||430}}</noinclude> 69jmptrtcvgcksapxwf4iflx5c46r82 104 204085 555182 531115 2026-04-29T13:02:08Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>సాహిత్యపరంగా ఆమాటా యీమాటా చెబుతూ, గోదావరి స్టేషనుదాకా వెంటబెట్టుకు వెళ్ళేవారు నన్ను, ఆకొండి వ్యాసమూర్తిశాస్త్రిగారు. "నువ్వు లక్ష్మీపతి సోమయాజులుగారి మూడో కొడుకువిటోయీ?" అనడుగుతూ, మార్గవశాన మా ఆఫీసుకి వచ్చి తరవాత తమ యింటికి రప్పించుకునేవారు, ఏమిటేమిటో సాహిత్యవిషయాలు చెబుతూ కల్లూరి వేంకటరామశాస్త్రులవారు, అప్పు డప్పుడు. నాలుగు దాటింది మొదలు నవ్వులతో నింపేసేవారు టవున్‌హాలంతా, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంగారు. ఆ హాలు మేడమీద వుండిన వీరేశలింగం (తరవాత పీపిల్సు - చివరి కిప్పుడు గౌతమీ) లైబ్రరీలో కాలక్షేపం చేసేవాణ్ణి అప్పుడూ అప్పుడూ నేను. రాజా శ్రీ వత్సవాయి రాయజగపతివర్మగారు, తమ (పెద్దాపురం సంస్థాన) పూర్వప్రభువుల సాహసౌదార్యాలు అంతూపంతూ లేకుండా చెబుతూ వుండేవారు, తమ బసలోనో మా ఆఫీసులోనో తరుచు. టంగుటూరి శ్రీరాములు ప్రభృతులమీద వీరేశలింగంగారు తెచ్చిన మాననష్టపు కేసు విచారణ జరుగుతూ వుండేరోజు లవి. ఆ కేసు వినడానికి ప్రతీవాయిదాకూ వచ్చి, విచారణ జరిగినన్నాళ్ళూ మా ఆఫీసులో వుండేవారు, పెండ్యాల వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు. వారానికొక మంచి సాహిత్య సభ జరుగుతూ వుండే దప్పుడు టవున్ హాల్లో. వక్తకు ప్రతికూలు రైనవారి నేరి తెచ్చి ప్రెసిడెంటుగా కూచోపెట్టేవారు, కార్యకర్తలు. ఒకనాడు గయోపాఖ్యానంమీద విమర్శ జరిగింది. వక్తల్లో మరికొంద రితర్లు లేకపోలేదు; కాని, శ్రీపాద కామేశ్వరరావుగారూ, శ్రీపాద పేరయ్యశాస్త్రిగారూ, శ్రీపాద సుబ్బయ్యగారూ, నేనూ, మా శ్రీపాదవారే మరొకరూ - ఇలాగ అయిదుగురం శ్రీపాదవారం ఉన్నాము. దాంతో, "శ్రీపాదవా రందరూ గయోపాఖ్యానంమీద విరుచుకుపడ్డా"రంటూ వారందినాలపాటు పట్నం అంతా గోలగోల అయిపోయింది. ఇలాగ పండితులతోనూ కవులతోనూ లౌక్యులతోనూ బాగా పరిచయం యేర్పడింది నా కక్కడ. మరి, యిలాంటి గోష్ఠులు పొలమూరిలో వుంటాయా? అంచేత, ఎస్.పి.ఏ.ఎల్. పడిపోయాక గూడా కొన్నాళ్ళు రాజమహేంద్రవరంలోనే వుండిపోయా న్నేను. హోటల్ భోజనం కావడంవల్ల, ఉండగా వుండగా అజీర్తి బాధ ప్రారంభం అయింది నాకు. అయినా, వోపట్టాన రాజమహేంద్రవరం విడిచిపెట్టలేకపోయా న్నేను. ఈ స్థితిలో, చివరచివర, మల్లాది సత్యనారాయణశాస్త్రి వచ్చి షష్టి గడియలూ నాదగ్గిర కూచోసాగాడు. "అష్టావధానాలు చేస్తూ దేశం తిరుగుదాం” అంటూ పోరున్నూ మొదలుపెట్టా డతను. {{c|☆ ☆ ☆}}<noinclude><references/> {{rh|431||శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి}}</noinclude> abc3yopcbzo0hk9zi14v5zv5opoesxl 104 204086 555183 530377 2026-04-29T13:03:09Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Anubhavalu_Jnapakalunu_by_Sripada_Subrahmanya_Sastri.pdf |Page = 456 |bSize = 380 |cWidth = 317 |cHeight = 321 |oTop = 125 |oLeft = 32 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> bw5c4y2iercix0zlgho5uhm9t0wjahh 104 204087 555184 530378 2026-04-29T13:03:52Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Anubhavalu_Jnapakalunu_by_Sripada_Subrahmanya_Sastri.pdf |Page = 457 |bSize = 380 |cWidth = 320 |cHeight = 486 |oTop = 65 |oLeft = 32 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> fqtzugcy1lfg49kqsusuvdgfid4f6ia 104 204089 555185 531116 2026-04-29T13:06:42Z Vickyganti 7066 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Vickyganti" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి</p> {{p|fs200|ac}}అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను</p> {{c|☆ ☆ ☆}} {{p|fs200|ac}}మూడో సంపుటం</p> {{c|☆ ☆ ☆}} అయిదారు మాసాలపాటు తిప్పి తిప్పి కొట్టింది నన్నష్ఠావధాన వ్యామోహం. కూచుంటే పద్యం, నుంచుంటే పద్యం, పడుకుంటే పద్యం - అష్టావధానం చేసేటప్పుడు చూపించవలసిన మెళుకువలూ, మొలిపించవలసిన చమక్కులూ-తరుచు వీటికీ- యిలాంటి భేషజాలకూ సంబంధించిన ఆలోచనలు - ఇలా గడిచేది కాలం నాకా సందర్భాన. ఒక్కొక్కప్పుడు, నిజంగా, అష్టావధానం చేస్తున్నా ననుకుంటూ ఉపక్రమోప సంహారాలకు సంబంధించిన ఉపన్యాసాలు కూడా దంచే వాణ్ణి నాలో నేను, ఏకాంతస్థలాన. స్వయంభువూ కాదు, సాధ్యాసాధ్యాలూ అవసరావసరాలూ చర్చించుకుని స్థిరపరుచుకున్నదీ కాదు, కేవలమూ నడమంతరపు సిరివంటి దయిపోయింది నాకది. నడమంతరపు సిరీ, నరాలమీది కురుపూ వొకటే రాశి. వాటి ఉద్ధృతం తట్టుకోడం సాధ్యం కాదెవరికీ. గతినిరోధం యేర్పడాలి, నసాళం అంటే దెబ్బయినా తగలాలి అవి తప్పించుకోవాలంటే, మరో దారి లేదు. కాగా, దాసోహం అనకుండా వుండలేకపోయా న్నే నష్టావధానానికి. దాని క్కారణం - ఎటు చూసినా, నాకు, సంసారం నిర్వహించుకోవడానికి తగ్గ ఆర్జనశక్తి లేకపోడమూ, సంసారం మీదే పడిపోడమున్ను. అయితే, చాలాకాలం నేనది పట్టించుకోలేదు. నాకెప్పుడూ వుంటున్నదే డబ్బు ఇబ్బంది, అప్పుడు మరీ దారుణం అయిపోయింది.<noinclude><references/> {{rh|అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - 3||435}}</noinclude> k6afg5d6fp4px3qgki8eu253jiusoh7 104 212349 555223 554103 2026-04-30T09:42:36Z Brjswiki 6801 555223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude><section begin="87A" />ప్తి సేయింపవలయు. బ్రాహ్మ - అట్లుగానే జరుగును. (అని అందరు నిష్క్రమణము) {{rule |6em }} <section end="87A" /> <section begin="87A" /><section end="87A" /> <section begin="87B" />{{Center|{{p|fs125}}సప్తమాంకము</p>}} {{p|fs125}}ప్రఢమరంగము —— పద్మాపురము రామగిరిక్షేత్రము</p> {{Center|{{p|fs125}}మిశ్రవిష్కంభము</p>}} {{rule |6em }} {{Center|'''(బుద్ధ శిష్యులు, దయానందుడు ప్రదేశము)'''}} దయా - ఓహో మహానుభావులై భగవంతులని పేరువడసిన శ్రీ సర్వజ్ఞ బుద్ధదేవర వారు దక్షిణాపధఁబుస దమ మతమును వ్యాపింపఁజేయుటకుఁబోవుచు ధమ శిష్యులమైన మాలోఁగొందఱినిఁ బశ్చిమంబునకునుఁ గొందజీని బూర్వదిగ్భా సన్ను ను యోగానందుని వృత్తే రాపనమునకుఁణంపిక యో గానందుఁడు కాళిలో నిన్ను విడిచి కాశ్మీరంబునకుంబోయెను జేనీరాను కి వచ్చితిని ఇచ్చట యీకార్తీకమాసములో నీపద్మాపురం నన్ను గలి పెద సని చెప్పియుండియు నింకను రాలేదే. (సత్యానందుడువచ్చును) దయా—ఓహో సత్యానందులవారా నిర్వాణ్ నిర్వాణ్. . సత్యా—ఓ హో దయా నందులవారు ఇచ్చట గేయాన్నారే నిర్వాణ్ నిర్వాణా. చయా.___.అయ్యా ! మీరుదయచేసిన యెల్లరాజ్యములందును జయ: థియేక ద సత్యా—సుగతకటాక్షమువలన సర్వగిద్ధి- దయా_మీ రేయే దేశములనుజూచితిరో సెలవిచ్చెదరా. సత్యా చాలదేశములఁజూచితి మీతో జెప్పఁదగిన యొక శుభకర్త మానముగలదు విం రా. తయా— సెలవిండు, ఏమిటి. సత్యా -- 81 దేవియశోధక మనజీన దేవ: ఓడినాడి దుఃఖతీవ్రకయుడుగం రావెడలె దండ్రియింటికిఁ భోజేగమె సౌగతుండుప్పునటమహిత్ !<section end="87B" /><noinclude><references/></noinclude> 9npsowj5bgc2u14zyyl2c6fklq2i47g 555226 555223 2026-04-30T11:50:57Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="87A" />ప్తి సేయింపవలయు. బ్రాహ్మ - అట్లుగానే జరుగును. (అని అందరు నిష్క్రమణము) {{rule |6em }} <section end="87A" /> <section begin="87A" /><section end="87A" /> <section begin="87B" />{{Center|{{p|fs125}}సప్తమాంకము</p>}} {{p|fs125}}ప్రఢమరంగము —— పద్మాపురము రామగిరిక్షేత్రము</p> {{Center|{{p|fs125}}మిశ్రవిష్కంభము</p>}} {{rule |6em }} {{Center|'''(బుద్ధ శిష్యులు, దయానందుడు ప్రదేశము)'''}} దయా - ఓహో మహానుభావులై భగవంతులని పేరువడసిన శ్రీ సర్వజ్ఞ బుద్ధదేవర వారు దక్షిణాపధఁబుస దమ మతమును వ్యాపింపఁజేయుటకుఁబోవుచు ధమ శిష్యులమైన మాలోఁగొందఱినిఁ బశ్చిమంబునకునుఁ గొందజీనిఁబూర్వదిగ్భాగంబునకునుఁబంపి సన్నును యోగానందుని నుత్తరాపధమునకుఁణంపిరి యోగానందుఁడు కాశిలోనిన్ను విడిచి కాశ్మీరంబునకుంబోయెను నేనీరానునిడికి వచ్చితిని ఇచ్చట యీకార్తీకమాసములో నీపద్మాపురంబున నన్నుగలిసెదసని చెప్పియుండియు నింకనురాలేదే. {{Center|'''(సత్యానందుడువచ్చును)'''}} దయా — ఓహో సత్యానందులవారా నిర్వాణ్ నిర్వాణ్. . సత్యా — ఓహో దయానందులవారు ఇచ్చటనేయాన్నారే నిర్వాణ్ నిర్వాణ్. చయా -అయ్యా! మీరుదయచేసిన యెల్లరాజ్యములందును జయసిద్ధియే కదా. సత్యా — సుగతకటాక్షమువలన సర్వసిద్ధి. దయా - మీరేయే దేశములనుజూచితిరో సెలవిచ్చెదరా. సత్యా - చాలదేశములంజూచితి మీతో జెప్పఁదగిన యొకశుభవర్తమానముగలదు వింటిరా. దయా - సెలవిండు, ఏమిటి. సత్యా - {{left margin|5em}}<poem>క దేవియశోధర మనజీన దేవరవిడనాడి దుఃఖతీవ్రతయుడుగం దావెడలె దండ్రియింటికిఁ భోవేగమె సౌగతుండుపుట్టెనటమహిత్</poem> </div><section end="87B" /><noinclude><references/></noinclude> q6e1bxqmgwowd1b4t37y17nw4rgci3q 104 212458 555188 555148 2026-04-29T14:08:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ఆంధ్రపాండురంగమాహాత్మ్యమునఁ గల నిగమశర్మోపాఖ్యానము, రాధికావృత్తాంతము, సుశీల మున్నగువారి కథలు, సుశర్మోపాఖ్యానము, ఆయుత నియుతుల వృత్తాంతములును సంస్కృతమున లేవు; మిగిలిన వృత్తాంతములు సంగ్రహముగఁ జూపఁబడినవి. ఆంధ్రప్రబంధమునఁ గల పదములు సంస్కృతమూలమునఁ గానవచ్చుచున్నవి. కాని దానింబట్టి సంస్కృతమూలమున కిది యనువాదమనుట యుక్తిదూరము. ఆంధ్రమునందు 'తద్ఘోరతా, దనవేగంబున భగ్నమయ్యెఁ గటివేల్లత్ క్షుల్లకాశిక్యమున్.' (5-108) అని యుండఁగా — దానిని సరిగా అర్థము చేసికొనక మూలమున 'క్షులుకానాం చ శిక్యం చ భగ్నమద్యాపిదృశ్యతే' అని కూర్పఁబడినది. ఇట్టివి చాల కలవు. విస్తరభీతి నవి విడువఁబడినవి. {{p|al|fwb}}కథాసారము</p> {{p|ac|fwb}}ప్రథమాశ్వాసము</p> శౌనకాది మహామునులు సూతుం జూచి క్షేత్ర - దైవత - తీర్థములు మూఁడును సమప్రధానములై యుండు స్థలముం గూర్చి తెల్పుమని కోరఁగా నతఁ డిట్లు వచించెను. 'తొల్లి యగస్త్యమహాముని లోపాముద్రతోఁ గూడ క్షేత్రరాజమగువారాణసియందు వసించుచుండ సూర్యచంద్రాదుల గమనమును నిరోధించుచుందుడు వింధ్యపర్వతము గర్వము నణంపవలెనని దేవత లా మహామునిని ప్రార్థించిరి. అగస్త్యుఁడు వారి ప్రార్థనము నంగీకరించి శిష్యులు వెంట రా బయలుదేరి వెళ్లి వింధ్యపర్వతము గర్వము నణఁచి దక్షిణముగాఁ బోయి కొల్లాపురిలోని మహాలక్ష్మిని సేవించెను. పిదప నా దేవియానతి ననుసరించి తుంగభద్రను దాఁటి స్వామిమలకుఁ బోయి కుమారస్వామిని సేవించెను. అతనిం గొనియాడి, యా గుహునివలన సమస్తక్షేత్రమాహాత్మ్యములను తెలిసికొని యగస్త్యుఁ డిట్లనెను 'స్వామీ! మీదయవలన పుణ్యస్థలమాహాత్మ్యముల నన్నింటిని దెలిసికొంటిని. తీర్థ - దైవత - క్షేత్రములు మూఁడును మేళవించి యున్నచో టేదైనఁ గలదా? దాన్ని గూర్చి తెల్పుఁడు,' అని యడుగఁగా కుమారస్వామి సుదీర్ఘముగ నాలోచించియు నట్టిస్థలమును కానలేక 'మహామునీ! నీ వడిగిన యర్థము నాకు గోచరము కాలేదు. మన యీ సందేహమును దీర్ప పరమేశ్వరుఁడే సమర్థుఁడు; మనము కైలాసమున కేఁగి యాతనిని దర్శించి మన సందియముఁ బాపికొంద' మని పల్కి మునిగణముతోను, పరివారముతోను బయలుదేరి కైలాసనగమున కరిగెను. అంతకు ముందుఁ బార్వతియు శివు నిదే ప్రశ్న యడుగఁగా నతఁ డట్టి స్థలము గూర్చి తెలుప సిద్ధముగా నున్నందున మునులతోఁ గూడ వచ్చిన కుమారునకును బార్వతితోపాటు క్షేత్ర - దైవత - తీర్థములు కలిసియుండు స్థలమును దెలుప నెంచి, తొట్టతొలుత వెన్నునిఁ దన మనస్సులో ధ్యానించి యిట్లు చెప్ప మొదలిడెను.<noinclude><references/></noinclude> f7z471t9i5s5xojb5t57yfi3il5y7vy 104 212467 555166 554685 2026-04-29T12:05:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>బడెను. త్రేతాయుగమున అతికాయుఁడను రాక్షసుఁడై పుట్టి రామునిచేఁ జంపబడెను. వాఁడే ద్వాపరమున త్రిదంష్ట్రనామమునఁ బుట్టి పాండురంగనిక్షేత్రమునకు వచ్చి దేవునిపైఁ గోపించి గద నెత్తి యతనిని గొట్టగా, పాండురంగఁడు దానిని తూలించి త్రిదంష్ట్రుని సంహరించెను. ఆ గదావేగమునకు కృష్ణునిమొలనున్న జాలెసంచి తెగిపడెను. అది యిప్పటికి నచ్చట కానవచ్చుచున్నది. విష్ణువు తన హృదయమున దాఁచిన సిద్ధమంత్రమును నాకే తెల్పియున్నాఁడు.” అని తెల్పఁగా నారదుఁ డా మంత్రరహస్యదుఁను తెల్ప శివునిఁ బ్రార్థించెను. మహాభక్తుఁడగు నారదునకు శివుఁడు 'కృష్ణాయ నమః' అను నా మంత్రమును సాంగోపాంగముగ నుపదేశించి యిట్లనెను. 'నారదా సిద్దేశ్వరనామముతో నీ వుండు దక్షిణద్వారమున నీ మంత్రము జపించువారలకు కోరిన కోరికలు సిద్ధించును, తొల్లి బలరాముఁ డిచ్చటికి వచ్చి యిందలిచిత్రంబులఁ గాంచుచు, ఈ మంత్రరహస్యము నెఱుఁగఁజాలక, దానిం దెలిసికొనఁగోరి ఘోరతపం బొనర్పఁగా, సంతసించి శ్రీకృష్ణుఁడు తనయన్న కీ మంత్రరహస్యముఁ దెల్పెను. రుక్మిణీదేవి యీ మంత్రమును జపించుటవలననే మన్మథుని బుత్రునిగాఁ బడయఁగల్గెను. మన్మథుఁడు ముల్లోకములను పూవుటమ్ములచే జయించుట కీ మంత్రబలమే కారణము. మున్ను నేను త్రిపురములను దహించునపుడు నా దేహమునుండి వెడలిన చెమ్మటనీరు నదియై పారెను. భీముఁడ నగు నావలనఁ గలుగుటచే అది భైమి, భీమరథి యను పేళ్ళఁ బరఁగెను. ఆ నది పొంగిపొరలుచు క్షేత్రముమీఁదికి వచ్చుచుండఁగాఁ జూచి క్షేత్రవాసులు భయపడి మొఱపెట్టగా క్షేత్రపాలుఁడు మహాక్రోధమున దాని నడ్డెను. భైమి విష్ణుని శరణువేడగా అతఁ డభయ మొసఁగి తన పాదములపయినుండి ప్రవహింపఁజేసెను. అట్లు ప్రవహించిన తీర్థమునకు నరసింహతీర్థమని పేరు. విష్ణువు ప్రత్యకమైన యా చోటికి దక్షిణమున ఒక యిసుకతిన్నె కలదు. అచ్చట నొక గోపిక కృష్ణునిగూర్చి ఘోరతపస్సు చేయఁగా నతఁడు ప్రత్యక్షమయ్యెను. అప్పుడు కలిసిన తొందరలో ఆమెకేశబంధమును, నీవియు శిథిలము లయ్యెను. ఆమె కృష్ణునిపాదములను తనకరములతో గట్టిగాఁ బట్టుకొనెను. గంగ ఆమె వ్రేళ్ళమీఁదుగ ప్రహించెను. అదియే ముక్తకేశినీతీర్థము.' శివుఁ డిట్లు తెల్పఁగా విని, నారదుఁడు 'సుశీలపుత్రు లేరీతిగ ముక్తిబొందిరి? ప్రయుతపుత్రుఁ డెవ్వఁడు! అతఁ డేరీతిని నృసింహదేవుని కృపఁగాంచెను?' అని శివు డిట్లు తెల్పెను. సుశీలపుత్రులు, తమ తల్లిదండ్రులు గతించినపిదప పాండురంగని భక్తులై పెక్కుసుఖము లనుభవించి యంతముందు సశరీరస్వర్గము పొంది' రని తెల్పఁగా నారదుఁడు 'మహాత్మా! సంసారసముద్రమున మున్గుచు, తేలుచునుండు<noinclude><references/></noinclude> 5abh30auqf6856zd2len7qdch44s58z 104 212468 555169 554686 2026-04-29T12:18:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>వారికి ముకుందుఁడు మోక్ష మెట్లిచ్చెను? సంసారులే ముక్తులైనచో సన్న్యాసమువలనఁ బ్రయోజన మేమి?' అని యడుగఁగా శివుఁ డి ట్లుత్తర మిచ్చెను. 'ముక్తి సంసారులవశ మైనది. గృహస్థధర్మముకంటె వేఱుగు నుత్తమధర్మము లేదు. ఈ విషయమున నొక గాథ కలదు. దానిని వినినచో నీసందేహము లన్నియుఁ దీఱిపోవును. ప్రయుతుఁడను మునికి అయుత, నియుతులను పుత్రులు కలరు. వా రగస్త్యముని కంతేవాసులు. వారిపై నగస్త్యునికి మక్కువ యెక్కువ. వారికి గురుభక్తియు, విద్యాసక్తియు మెండు, విద్యాపూర్తి యైనపిదప వారికిఁ దగిన కన్యకల నిచ్చి వివాహము చేయఁదలఁచి యగస్త్యుఁడు బ్రహ్మలోకమున కేగి యతని పుత్రికలను గాయత్రి, సావిత్రి అనువారిని దెచ్చెను. అయుతుఁడు గురుని దిరస్కరించి సంసారము నొల్లనందున నియుతునికే వారినిద్దఱిని వివాహము చేసి, యగస్త్యుఁడు తనయాశ్రమమునుండి యయుతునిఁ దరిమివేసెను. అయుతుఁడు ఘోరముగఁ దపస్సు చేయుచుండఁగా, అతనితపస్సునకు విఘ్న మొనర్పఁదలఁచి యింద్రుఁడు వృద్ధవానప్రస్థునివేషమున, రూపాంతరముననున్న కామధేనువు, శచి, తక్కుoగలవారును వెంటరా నయుతుఁడున్న యడవికి వచ్చి, గృహస్థాశ్రమము స్వీకరింపవలెనని అయుతున కనేకవిధముల హితము నుపదేశించెను. కాని ప్రయోజనము లేకపోయెను. ఇంద్రుడు కోపించి, అతనిని నిందించి, కార్యసాధనార్థము ముసలియావురూపున నున్న కామధేనువు నఁట విడిచి పోయెను. అది చావ సిద్ధముగా నున్నట్లు నటించఁగా అయుతుఁడు జాలిపడి దానికి సంరక్షణ చేయఁగడంగెను. అతని కాలము చాలవఱకు దాని సంరక్షణతోనే కడచుచుండెను. అయుతుఁ డది గ్రహించి యది యచట నున్న తనతపస్సు మంటఁ గలియునని యెఱిఁగి దానిమెడలో నొక తుండు కట్టి చేతఁ గఱ్ఱపట్టి, బలవంతముగ దానిని వనాంతరమునకుఁ దఱుమసాగెను. ఆ యావు పరుగులెత్తుచు తీవ్రతపోనిష్ఠలోనున్న వాధూలమునిని త్రొక్కెను. తపోభంగమునకుఁ గుపితుఁడై ఆ ముని వెనుకకుఁ జూడఁగా, గోవును దఱుముకొని వచ్చుచున్న అయుతుఁడు కనఁబడెను. ముని యాతనిం దిట్టి కప్ప యగునట్లు శపించెను. అయుతుఁడు తన వృత్తాంతము నంతను దీనముగా తెలుపఁగా, నాముని తన తొందరపాటునకు వగచి నృసింహదేవుని సేవింపవలెననియు, దర్దురాంగనయందు సంతానము పొంది, పితౄణవిముక్తిని చేసి, ముక్తిని పొందఁగలవనియును తెలిపెను. కామధేనువు తనపని నెఱవేర్చి స్వర్గమునకుఁ బోయెను. అయుతుఁడును పౌండరీకక్షేత్రమునకు వచ్చి, నృసింహుని దర్శించి, సేవించి మునిశాపమున చిత్రవర్ణములు గల కప్పయైయున్నను, పూర్వజన్మవాసనను విడువక భగవద్ధ్యానతత్పరుఁడై హరదాసమనుపేరఁ బరఁగుచు నచటనే యుండెను. ఇట్లు కొన్నియేండ్లు గడవఁగా నొకప్పుడు కాన్యకుబ్జరాజపుత్రిక తన చెలికత్తెలతోఁగూడ పాండురంగని సేవింపవచ్చి చిత్రవర్ణమగు హరిదాసమును జూచెను. ఆమెయు, చెలికత్తెలును దానిని మిగుల చీకాకుపఱచి, కప్పకు వెఱ<noinclude><references/></noinclude> eozx1uexuhy28gjymxt5hnlnkz9dxr1 104 212469 555187 554687 2026-04-29T13:45:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చిన యొకబ్రాహ్మణునిపయిఁ బడవేయఁగా నతఁడు కోపించి వారి నందఱిని దగ్దురాంగన లగునట్లు శపించెను. వారట్లే యాడుకప్పలై హరిదాసమును మోహించి దానివలన సంతానవంతులైరి. పిదప నయుతుఁడు శాపవిముక్తుఁడై ముక్తుఁడయ్యెను. కాన గృహస్థధర్మమును దిరస్కరించువారు దుఃఖభాగు లగుదురు. ఈ యంశమును నాకు ముకుందుఁడే తెలిపెను.' ఇట్లు శివుఁడు తెల్పఁగా నారదుఁడు మిగుల హర్షించి, యతనికి నమస్కరించుచు, పౌండరీకమున కేఁగి, భైమిలో స్నాన మొనర్చి విష్ణువును సేవించెను. అతఁ డిప్పుడు దక్షిణద్వారమున నున్నాఁడు.' ఈ విధముగ సూతుఁడు శౌనకాదులకుఁ బాండురంగమాహాత్మ్యమును వివరించి చెప్పెను. {{p|al|fwb}}రామకృష్ణుని విశిష్టత</p> రామకృష్ణుని కాలమునను, అంతకుఁబూర్వమునను వెలసిన కవులు తమ కృతులను ప్రభువులకును, గొప్పసంపన్నులకును అంకితమిచ్చి తన్మూలమున ధనమును సంపాదించి సుఖజీవనము గడుపుట కలదు. బమ్మెరపోతనవంటి కొందఱు తమ గ్రంథములను నరాంకితముల నొనరింపక భగవదర్పితముల నొనర్చి తమ భక్తిప్రపత్తులను వెల్లడించుటయు కలదు. రామకృష్ణకవి యీ రెండింటికంటెను విలక్షణమగు పద్ధతి ననుసరించెను. పాండురంగమాహాత్మ్యము నీతఁడు విరూరి వేదాద్రిమంత్రి కంకితమిచ్చెను. ఈ వేదాద్రిమంత్రి మంగయగురవరాజు పుత్రుఁడగు పెదసంగభూపాలునియొద్ద వ్రాయసకాఁడు. ఇట్టి కృతిపతివలనఁ గృతిభర్తకు సమృద్ధిగ ధనము లభించుట కవకాశము లేదు. మైత్రిని బురస్కరించుకొనియో, లేక ఇతరకవులకంటె విలక్షణముగఁ గృతినాయకు నేర్పఱుపఁదలఁచి యో రామకృష్ణకవి యిట్లొనర్చియుండవలెను. ఇతఁడు తన 'ఉద్భటారాధ్యచరిత్రము'ను దేచమంత్రికిఁ గృతి యిచ్చుటయు నియ్యెడ గమనార్హము. సామాన్యముగఁ బ్రబంధములను రచించు కవులు కొంతవఱకు ప్రయత్నపూర్వకముగా తమశక్తిని ప్రదర్శించి, యాపిదప నట్టి యత్నమును సడలింతురు. కావుననే మనుచరిత్రము, వసుచరిత్రము, పారిజాతాపహణము మున్నగు ప్రబంధములలోఁ గొన్ని యాశ్వాసములే రసవంతములుగ నుండి, తక్కినభాగము సామాన్యపద్ధతిని కానవచ్చును. కాని పాండురంగమాహాత్మ్యము తొలుతనుండి కడవఱకు నొకేపద్ధతిలో నున్నది. హృదయంగమములగు వర్ణనములును, కథలును, ఆశ్వాసము లన్నింటను గలవు. మొదటియాశ్వాసమున అగస్త్యముని కుమారవృత్తాంతములును, ద్వితీయాశ్వాసమున పుండరీకవృత్తాంతమును, మూఁడవయాశ్వాసమున నిగమశర్మోపాఖ్యాన రాధికావృత్తాంతాదికములును, చతుర్థాశ్వాసమున రాధాతపశ్చరణ సుశీలాదివృత్తాంతములును, ఐదవయాశ్వాసమున సుశర్మోపాఖ్యానము, అయుతనియుతవృత్తాంతమును చాల చక్కగఁ గూర్పఁబడినవి. ప్రతివృత్తాంతమునను ప్రత్యేకత కలదు. కొన్ని విషయములు చర్వితచర్వణములే యైనను, క్రొత్తఁదనము కలిగి, పాఠకులకు విసువు కల్గింపక ఆసక్తినే కూర్చుచుండును.<noinclude><references/></noinclude> gqv2rnhre5wctk7n4xhldlo7tfoly9y 104 212470 555189 554688 2026-04-29T14:13:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రామకృష్ణునిరచన విశిష్టమైనది. పద్యములు ధారాళముగ సాగి, సులభముగా నున్నట్లు కన్పించుచున్నను, చాలచోట్ల గూఢార్థభూయిష్టములయి, కొఱకరాని కొయ్యలయి యుండును. పద్యములోని పద మొక్కటి యర్థము కానియెడల - ఆ పద్యము నట్లుంచవలసినదే! స్వయముగఁ గొన్నిపదములను - వ్యుత్పత్తి ననుసరించి గాని - జాతీయముగఁ గాని - కల్పించుట యితనికిఁ బరిపాటి. అట్టి పదములు నిఘంటువులందును దొరకుట దుర్లభము. ఈ గ్రంథమున సీసపద్యములు మిక్కిలిగా నున్నను - ఒకదాని నింకొకపద్యము పోలియుండక - విలక్షణతను కలిగి యున్నవి. వర్ణనములు స్వభావసిద్ధములయి, క్రొత్తపోలికలతో నలరారుచు, మనస్సు నాకర్షించుచుండును, గతానుగతికపద్ధతి ననుసరింపక క్రొత్తకల్పనలం గూర్చి చక్కని లోకోక్తులతో చమత్కారముగఁ గవిత్వము చెప్పు కవులు వ్రేళ్లపయి లెక్కపెట్టఁదగియున్నారు. అట్టివారిలో తెనాలి రామకృష్ణకవి యగ్రగణ్యుఁడు. పయివానికిట సంగ్రహముగ ఉదాహరణము లీయఁబడును. I. క్రొత్తపదములు కల్పించుటకు, మాఱుమూలపదములవాడుకకు నుదాహరణములు కొన్ని — కడ్రూజాంగదుఁడు = శివుడు (పుట 2) సేనముదలియారి = సేనాధిపతి (3) తత్తాదృక్ = సాటిలేని (3,20,198) నీటికెంపు = కౌస్తుభము (4) గాంగేయుఁడు, బ్రహగర్భుఁడు, కుక్కుటధ్వజుఁడు = కుమారస్వామి (43) నెల = చోటు (45) మరుత్ఫలము = వాయుఫలము - ఇంద్రధనుస్సు (47) కొమ్ముతేజు = వృషభము (48) త్రిముఖాస్త్రము = త్రిశూలము(48) వాకతాల్పుఁడు = గంగాధరుడు - శివుఁడు (58) ధేనుదండము = పసులఁ ద్రోలు కఱ్ఱ (68) బుట్టి = బుట్ట (68) చుట్టుంగత్తి = చక్రము (72) ఉత్పిబము = చాతకము (82) ఉగ్రశత్రువు = మన్మథుడు (83) భుజాభోజనము = విందుభోజనము (95,210) కాసూధరుండు = కుమారస్వామి (113) కపిలపసుఁడు, కపివదనుఁడు = గజాననుఁడు (115) ఆదికపి = ఆదిదేవుఁడు (116) వీణాముని = నారదుఁడు (128) ఉత్కోచుండు = దిట్ట - గడసరి (129) వీటిప్రోఁగు = దుర్వ్యసని - పోకిరి (131) త్రాటిగట్టు = జన్నిగట్టు - బ్రాహ్మణుఁడు (146) రూపాజీవ = వేశ్య (153) రసపతి = వంటయిల్లు (163) జనాంతికపదంబు = అంతఃపురము (169) ప్రస్తుతంబు = విశేషము (241) నెట్టికసీల = అడ్డిగసీల - చిన్నవాఁడు - పొట్టివాఁడు (248) భుక్తము = అన్నము (253) ముయ్యీడు = యువకుఁడగుట (273) వార్మణి = నీటికెంపు - కౌస్తుభము (293) శాంబరీగోపాలుఁడు = మాయగొల్లఁడు - శ్రీకృష్ణుఁడు (237) తూనిఁగ = తూనీఁగ (297) క్షుల్లకాశిక్యము = జలెసంచి (311) నీటిడొంకలు = నీటిపై యలలు (323) సానాధ్యంబు = కూడిక (346) ఫలాయతనము = స్వర్గము (353) పోలుంబోలములు = కార్యాకార్యములు (359) గోఁచికట్టు = బ్రహ్మచారి (343) కూకులువత్తులు = కలవరపాటు (345) ఫలోదయము = స్వర్గము (350) వరుణదంతావళము = కప్ప (361) రాతికొడుకు = కప్ప (362) ముయ్యీడు = పరిపూర్ణత (363) గరిగంటి = హద్దు - లేక హద్దుకలది (364)<noinclude><references/></noinclude> 8xcwyv1236yxafdgdcmmfb0zcfueada 104 212471 555192 554689 2026-04-29T22:39:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కొన్ని పదములు చమత్కారముగఁ గూర్పఁబడినవి. అట్టివానికిఁ గొన్ని ఉదాహృతులు - (1) మందప్రోయాండ్రకూరిమిమానిపండు = శ్రీకృష్ణుఁడు (68) (2)నపసిగాఁపుపవయసాకె = గోపిక (91) (3) గొనజంబ్రాయపుతేజుకూన = యౌవనపుతేజస్సుగల చిన్నవాఁడు (129) (4) తొలుకారుకలఁకపులుగుమావురావుత్తు = బ్రహ్మ (213) (5) చతుక్షుఃత్రకన్యల్ = నాగకన్యకలు (238) (6) పొటిపొటితలపోఁతలు = లేనిపోని యాలోచనలు (299) కొన్ని లోకోక్తులు, సామెతలు — అడుగులకు మడుగులొడ్డుచు (70) తనకుఁ బోదు, నాకుఁ బోదని (71) కంపలఁ బడ్డ కాకినై (111) కాళుల దోవతియయ్యె (122) చుక్క తెగి పడినవడువున (134) తేనెపూసిన కత్తి (146) శాకాయ లవణాయ వా (211) ధూళిః పరగృహాదపి (211) ఈఁగకు కాటు, పామునకు బలి (241) అభ్యాగతః స్వయం విష్ణువనఁగ (243) కూటిబీద తోడుతప్పును (243) తన ప్రాణము నిలుపుకున్న ధర్మము కలదే! (244) ఈరు తివియఁ నేను రాకున్నె (245) కుప్పఁ జిచ్చిడి వేళాలు కొఱుకఁదివురు (253) తనమొగంబుఁ జూడు, తను జూడుము (278) ఏనుంగుమీఁద నున్నవాని, మేరమీఱి, సున్న మడుగఁ జూచుచున్నారు (278) పతికిఁ గీడౌట బండ్లపాపంబుగాదె! (308) ప్రకృతి మధురంబులకు వేషరచన లేల? (320) మడుఁగు సగము మైలయు సగమే! (339) రామకృష్ణుని కవితలో స్వతంత్రపదప్రయోగము చాలచోట్లఁ గానవచ్చుచున్నది. అట్టి పదములు కొన్ని — మాద్రి = మాదిరి (18) పల్కుల్వంటి = పలుకులవంటి (8) లక్ష్మఘనుఁడు = లక్ష్మణఘనుఁడు (17) కలకాళాస్తి = కలకాళహస్తి(19) నిర్పేద = నిఱుపేద (2,25) కొల్నిలో = కొలనిలో (27) వసవల్పు = వసవలపు (42) తిరువారాధానము (70) చతుర్ముఖవంచితధూర్తకీర్తి = వంచితచతుర్ముఖధూర్తకీర్తి (71) బోర్తలుపు = బోరుతలువు (78) ఎడ్మ = ఎడమ (93) కుచరజ = కుచరజో (13) అర్చభాగ = అర్చాభాగ (96) పొల్తుక = పొలఁతుక (96) తొడ్విన = తొడిగిన (98) వల్చు = వలచు (122) ప్రేలడములు = ప్రేలుటలు (139) తెల్చు = తెలచు (235) కొన్గినిసి = కొన్ని, గినిసి (240) నిలుపుకన్న = నిలుపుటకన్న (244) మ్రోల్చేపట్టు = మ్రోల చేపట్టు (245) తిరుమేనికప్పు (225) మోడ్పునఁగేలు = మోడ్పుఁగేలు (227) నుయి దాఁటేవానికిన్ = నుయ్యి దాటువానికి (277) పోర్మహిషున్ = పోరు మహిషున్ (293) వెన్క దియ్యక = వెనుక దీయక (296) సుధామత్తల్లులు = సుధామతల్లులు (340) ఇఁక వ్యాకరణవిశేషములు — (1) సంస్కృతాంధ్ర మిశ్ర సమాసములు —<br> వ్రాయసప్రవృత్తి (పుట 7) దినవెచ్చము (11) కనకగ్రోవి (178) {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> i1wkh0un799tcc7btjliki7wocy15f9 104 212472 555193 554690 2026-04-29T22:55:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left|(2) అకారసంధి —}} 10. కందాళప్పగారు (కందాళ + అప్పగారు) 37. చెంగావివలువందు (చెంగావివలువ + అందు) 83. ఇచ్చుటనుడు = (ఇచ్చుట + అనుడు) 145. బంగారుకుండంచు (బంగారుకుండ + అంచు) 132. చెలులిండ్ల = చెలుల + ఇండ్ల 210 గురువులిండ్ల = గురువుల + ఇండ్ల. {{left|(3) అకారసంధి చేయకుండుటకు —}} (19) కందాళయప్పగారు, (243) పోఁకయంత. (277) చింతయాకు. {{left|(4) ఇకారసంధి కుదాహరణములు —}} 11. అమ్మాజమ్మ (అమ్మాజి + అమ్మ) (అమ్మాజియమ్మ'అని సంధి లేని రూపముకూడ వాడఁబడినది 17) 30. అరమానిసాత్మవిస్తారము (అరమానిసి + ఆత్మవిస్తారము) 90. కూడాడుఁజుమీ (కూడి + ఆడుఁజుమీ) 118. ప్రోదిడి (ప్రోది + ఇడి) 123. ఒకర్తెఱుంగు (ఒకర్తి + ఎఱుంగు) 149. కంచంత (కంచి + అంత) 241. కోమటిండ్ల (కోమటి + ఇండ్ల) 217. ఆఁకలింతయు (ఆఁకలి + ఇంతయు) 270. వసుమతినుం డేతెంచెన్ (వసుమతినుండి + ఏతెంచెన్) {{left|(5) ఇతర ప్రయోగములు —}} <poem>42. కావుకావనుట. (కావుము + కావుము + అనుట) (ఇచట అచ్చు పరమగునపుడును మధ్యమపురుష 'ము' లోపించినది) 56. 'హిమనగాత్మజయుం, గంజారి రవిశిఖనయనుఁడుప, చారంబులు' — ఇచట 'నయనుఁడు నుపచారంబులు' అని సముచ్చయ ముండవలెను. అది లేదు.) 165, 292. వెండిన్. (ఇచట 'వెండియున్' అని 'యు' ఉండవలెను.) 2. జోదుచే - భద్రమయాత్ముచే - నలుమోములవేలుపుచే. 46. ఇందుధరుచేత నెఱుఁగంగవలయు (ఇట 'వలన' అను పంచమ్యర్థమున తృతీయ.) 341. పంటికి ('పండు' ఔపవిభక్తికాంతముగా వాడఁబడినది.) 131. బచ్చింట (ఇచట‘బచ్చు నింట' అని ద్రుతము రావలసినది. అది రాలేదు.) 60. దేవుఁడేనియు నటువంటి తీర్థమేని, నట్టి సుక్షేత్ర మేని (ఇచట 'ఏని' సముచ్చయార్థకముగ నున్నది.) 242. మాడుకలిగెఁ, బులిసినది కల్గె నన్నంబు (ఇచట 'ఏని' లోపించినది.) </poem><noinclude><references/></noinclude> ast02gcl5cqu1p1dlp74xpi3hak2316 104 212473 555194 554691 2026-04-29T23:09:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>118. కాళరాత్రీశుఁడగు నీకు...పుండరీకాభుఁడగు నీకు...సత్కృపాంబోధి యగు నీకు... 71. నీ వాదిభూతుఁ డగుట (ఇట యుష్మద్విశేషణములకు కలుగువలసిన 'వు' ఆగమము విడువఁబడినది.) 275. 'నిర్బంధమునందు బాపుమీ' (ఇచట 'ఉండి'కి బదులు 'అందు' వాఁడబడినది.)</poem> వర్ణనములు: రామలింగవియే రామకృష్ణుఁడని నిరూపించిన సందర్భమునఁ గొన్ని వర్ణనము లుదాహరింపఁబడినవి. అవికాక మఱికొన్ని యిచటఁ జూపఁబడును. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>'పద్మరాగమణీమయపాదలబ్ధి, స్ఫురితగైరికశిఖరచంచూసమృద్ధి గంధవతి యను నొక్కపంకజమునడుమ, మించు నక్కొండ కొదమరాయంచఁబోలి.'</poem>|ref=(1- 175)}} ఇచట భూమి యొకతామరపూవువలెను, కైలాసము రాజహంసమువలెను, కైలాసప్రత్యంతపర్వతములు - పద్మరాగములతోఁ గూడినవి - హంసకాళ్లవలెను గైరికాది ధాతువులచే నెఱ్ఱనైన కైలాసశిఖరములు హంసముక్కువలెను ఉన్నట్లు వర్ణన చక్కగ నున్నది. ఇందలి యుపమ అసాధారణము. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>'పూవుఁదేనియఁ దడిసిన మావిచిగురు, మీఁదనంటి చరించు తుమ్మెద తలిర్చు సమయమగుటయు నసినెయ్యి సమరి మరుఁడు, త్రుప్పువోఁదోము నీలంపుఁదునుక యనఁగ.'</poem>|ref=(1-182)}} ఇచటఁ దేఁటి ఆఁకుమీఁది తేనెను గ్రహించుటకు సమర్థము కాక, దానిని విడువను మనసు రాక - ఆచిగురువంటియే యిటునటు తిరుగుచుండుట ఎంత హృదయంగమముగ నుత్ప్రేక్షింపఁబడినదో చదవరు లూహింపకపోరు. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>మును మీ నగుటఁ బట్ట మునులు వైచిన బత్తి వలఁబోలెఁ జిక్క మౌదలఁ దలిర్ప, వెలితిగాఁ జని గొన్న వెన్నముద్దయుఁబోలె శంఖంబు వామహస్తమునఁ దనర, జగదండవహకాలచక్రభ్రమణహేతుదండమై నిజధేనుదండ మమర, నంచిఁబట్టినఁ బద్మజాతాండముల లీల వలకేల గ్రచ్చకాయలు ఘటిల్ల</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>కలయఁబూచిన కల్పవృక్షంబుచాయ, సరసవనపుష్పమాలికాభరసమగ్ర విగ్రహముతోడ విలసిల్లు విప్రునెదుట, మందప్రోయాండ్రకూరిమిమ్రానిపండు.</poem>|ref=2-14}} పుండరీకుని హృదయమునఁ బ్రతిబింబించు శ్రీకృష్ణునిస్వరూప మిచట ఎంతయు స్వభావసిద్ధమై యున్నది. అక్క, తమ్ముఁడు నిగమశర్మ తమ్ము జూడ రానందుల కెట్లు నిష్ఠురము లాడుచున్నదో గమనింపుఁడు:—<noinclude><references/></noinclude> dmcm1flal9dm2wqrfi8db5w9otnxm3n 104 212474 555195 554692 2026-04-29T23:35:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>'ప్రారంభించిన వేదపాఠమునకున్ బ్రత్యూహ మౌనంచునో యేరా! తమ్ముఁడ! నన్ను జూడఁ జనుదే వెన్నాళ్లనోయుండి; చ క్షూరాజీవయుగంబు వాచె నిను గన్గోకున్కి; మీబావయున్ నీరాకల్ మదిఁగోరుఁ చంద్రుపొడుపున్ నీరాకరంబుంబలెన్.'</poem>|ref=3-33}} ఇందు 'ఏరా తమ్ముఁడ! చక్షూరాజీవయుగంబు వాచె' అనునవి ఎంత స్వాభావికముగాఁ బడినవో గమనింపదగును. నిగమశర్మ అక్క — {{Telugu poem|type=|lines=<poem>'చేటికానీకపీఠికాసీన యగుచుఁ, బద్మకర్ణికఁ గొలువున్న పద్మవోలె'.</poem>|ref=}} ఉన్నదనుట ఆమెఠీవిని, హితోపదేశముపట్ల ఆమెకుఁ గల సామర్థ్యమును వ్యక్తము చేయుచున్నది. శ్వేతద్వీపములోని వైకుంఠపురములోని వనితలు ప్రళయకాలపు విష్ణువును సాకిన విధమును గనుఁడు. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>'జలధివీచీవాత్యఁ జలి దాఁకెగా యని యక్కల నందంద యలమి యలమి ప్రామఱ్ఱియా కొత్తి రాయిడిఁ బొందెఁగా యని సన్నపొత్తుల నునిచి యునిచి వాపోయి వాపోయి వసివాడి యాఁకటఁ బెగడెఁగా యని యుగ్గు పెట్టి పెట్టి పెనుజీఁకటులు గ్రమ్ము పెన్{{ZWNJ}}బైట వసియించి వెఱచెఁగా యని పుల్ల విఱిచి విఱిచి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>మంచిలక్షణముల పుట్టుమచ్చవాఁడు, నేత్రములు విప్పనట్టి యీనెత్రుగందు వరద నేతెంచె నెవ్వారివాఁడొ యనుచు, విలయహరిఁ దెచ్చి పెనుతు రవ్వీటిసతులు.</poem>|ref=3-156}} మధుమదక్షీబ యగు నొకయువతి చేష్టితము నవలోకింపుఁడు. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>దామోదరుఁడు యశోదాస్తన్య మానెడు నని మ్రొక్కు విరిగుత్తి నళి భ్రమింపఁ ప్రొద్దులు సొచ్చెఁ గద్రూదేవి కిపుడని ప్రియమందు వేణుగర్భిణి గుఱించి పావనిగద నొచ్చె ఫణికేతు తొడలని నడలు నేనుఁగుచేత నరఁటు లొరుగ బడబాగ్ని జడధి వెల్వడియెడునని చూపుఁ గానఁ బూఁచిన కింశుకము చెలులకు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>శేషవృతమేరుశిఖరమనీషఁ బొగడు నంచకౌఁగిట నున్న హేమాంబుజంబు పూర్వమగు విన్కి మదినెడ వొడముదేర, మధుమదక్షీబ యగు నొక్క విధునిభాస్య.</poem>|ref=5-299}} ఇట్టి వర్ణనల నెన్నింటినైనఁ జూపవచ్చును. గ్రంథము నామూలాగ్రముగఁ బరిశీలించినవారికి అవి అవగతములగును. మానవుల స్వభావమును, దేశకాలసంప్రదాయములను, కుటుంబపరిస్థితులను, నాగరకుల మనుకొనువారి నడవడులను, పెద్దలయెడఁ బాటింపవలసిన మర్యాదలను వర్ణించుటలో రామకృష్ణకవి యద్వితీయుఁడని చెప్పవలసియున్నది. ఇతఁడు ఏతద్రచనమునకు మున్నే వైష్ణవుఁడుగా మాఱుటవలన నిందు ఎడనెడ వైష్ణవసంప్రదాయములఁను కానవచ్చుచున్నవి.<noinclude><references/></noinclude> fodq3tubmgewwuybpknh5bxqxkwwxp7 104 212475 555196 554693 2026-04-29T23:58:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>గృహస్థాశ్రమపుటుత్కర్ష, వేదాంతవిద్యయొక్క యథార్థస్వరూపము ఇందు లెస్సగా నిరూపింపఁబడినవి. {{p|al|fwb}}పోలికలు</p> కవి యేదైన గ్రంథమును రచించినపుడు తనకంటెఁ బూర్వులగు కవుల ననుకరించుటగాని, అనుసరించుటగాని సహజము. శ్రీ రామకృష్ణుని కవితయందు నట్టి పోలిక లుండవచ్చును. కాని అట్టి విందు మిక్కిలి స్వల్పము. గ్రహింపఁబడినవికూడఁ క్రొత్తదనముఁతో విలసిల్లుటచే నవి అనుసరణములని చెప్పుటకు వలనుపడదు. ఇతఁ డీ గ్రంథమున కవిస్తుతిలో వ్యాస, వాల్మీకి, నన్నయభట్టులనే పేర్కొనెను. కావున నాంధ్రకవులలో నొక్క నన్నయ్యభట్టే యీతనికి స్తుతిపాత్రమయ్యె ననుట గ్రాహ్యము. కావున నీతని కే కవిరచనయెడ అభిమానమో వ్యక్తము కాకున్నది. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పాపటతెఱువున నడి నా, సాపుట ముక్తాఫలప్రచారంబై రా ధాపృథువక్షోరుహముల, పైపైఁ బ్రథమోదబిందుపటలము నిగిడెన్.</poem>|ref=4-27}} అను పద్యము మహాకవి కాళిదాసు రచించిన కుమారసంభవములోని '{{Telugu poem|type=|lines=<poem>స్థితాః క్షణం పక్ష్మసు తాడికాధరాః పయోధరోత్సేధనిపాతచూర్ణితాః. వలీషు తస్యాః స్ఖలితాః ప్రపేదిరే చిరేణ నాభిం ప్రథమోదవిందవః.</poem>|ref=}} అను శ్లోకము ననుసరించుచున్నది. మూలముకున్న తెలుఁగున వర్ణనము విలక్షణముగ నున్నది. రాధసీమంత మొకమార్గమువలె నున్నదనియు, ముక్కుకొనను జాఱిన నీటిబిందువు ముత్యమువలె నున్నదనియు నిందలి విశేషములు. {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>సురకర్మంది హిరణ్యదైత్యసుతు వ్యాసున్ కౌనకున్ శ్రీపరా శరు రుక్మాంగదు నంబరీషు సరమాజానిన్ వసిష్ఠున్ బురం దరపుత్రున్ శుకు దాల్భ్యు భీష్ము వెఱఁగొందంజేయు సద్భక్తిత త్పరుఁ డీ పుణ్యుఁడు పుండరీకుఁ; డితనిన్ బాలింతు మేలీవులన్'</poem>|ref=4-104}} అను పద్యము {{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=<poem>ప్రహ్లాద నారద పరాశర పుండరీక వ్యాసాంబరీష శుక శౌనక భీష్మదాల్భ్యాన్, రుక్మాంగదార్జున పసిష్ఠ విభీషణాద్యాన్ పుణ్యానిమాన్ పరమభాగవతాన్ స్మరామి.'</poem>|ref=}} అను శ్లోకమున కనువాద మనుట స్పష్టము. {{Telugu poem|type=|lines=<poem>'ప్రకృతి మధురంబులకు వేషరచన లేల?</poem>|ref=5-150}} అనుదానికి 'కిమివహి మధురాణాం మండలం నాకృతీనాం' అను శాకుంతలములోని పద్యపాద మాధారము కానగును. {{Telugu poem|type=|lines=<poem>'నిమ్నాభిముఖమైన నీటి నెవ్వాఁడోపుఁ ద్రిప్పి యొప్పగుచోటఁ దిరుగుజేయ?</poem>|ref=5-229}} అనుదానికి, కుమారసంభవమునందలి {{Telugu poem|type=|lines=<poem>'క ఈప్సితార్థస్థిరనిశ్చయం మనః పయశ్చ నిమ్నాభిముఖం ప్రతీపయేత్?'</poem>|ref=}} అనునది మూలము. 'అస్త్యేత దన్యసమాధి భీరుత్వం దేవానాం-' అను శాకుంతలమునందలి వచనము ననుసరించియే<noinclude><references/></noinclude> a3w03187m4xsa3qtcdrv2wg4ws5ezey 104 212476 555197 554694 2026-04-30T00:24:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>...............తపముఁ గావించువారిఁ గనిన తలయేర్చుఁగాదె యాఖండలునకు.'</poem>|ref=5-231}} అని కూర్పఁబడినట్లు తెలియుచున్నది. ఆంధ్రకవులలో శ్రీనాథకవిసార్వభౌముని పోలిక లిందు కొన్ని కానవచ్చుచున్నవి. ఇందలి నిగమశర్మోపాఖ్యానము శ్రీనాథుని సుకుమారచరిత్రఁ బోలియున్నది. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>'చఱిపోని గణితంపుఁజఱుత చౌకంబుల తొగరుఁబుట్టము కచ్చఁదొడివి కట్టి'</poem>|ref=}} {{right|[క్రీడాభిరామము. పుట. 44]}} పై దానిని రామకృష్ణుఁడు 'కట్టిరి చిఱుతచౌకముల క్రొంబుట్టముల్' [పాండు. 3-74] అని గ్రహించినాఁడు. 'తాను నెట్టిక సీలంతగాని లేదు' {{right|[క్రీడాభిరామము. పుట. 48.]}} 'పొట్టి నెట్టికసీల దిట్టపడుచు' {{right|[పాండు. 4-179]}} ˈ.. గుడిలోనుండియు, గుడిఱాలను దీసె వీఁడు......' {{right|[క్రీడాభిరామము. పుట 82.]}} 'గుడినుండి గుడిఱాళ్లు తీయుకరణి' {{right|[పాండు. 3-68]}} 'ముదితచన్నులు పొగలేని ముర్మురములు' {{right|[క్రీడాభిరామము. పుట. 86]}} ˈపొగలేని ముర్మురంబులు, మగువల పాలిండ్లు భోగమహనీయంబుల్' {{right|[పాండు. 4-9]}} శ్రీనాథుని 'పంచారించు' పదము [పాండు. 3-179]'మిసిమింతుఁడు' అనునదియు [పాండు, 2-29] ఇందును గానవచ్చుచున్నవి. అల్లసాని పెద్దనామాత్యుని 'అచటఁ బుట్టిన చిగురుఁగొమ్మైనఁ జేవ' (మనుచరిత్రము) అనునది 'చిగురుఁ గొమ్మయుం జేగయై' (పాండు. 4-2) అని యిందు గ్రహింపఁబడినది. పరికించినకొలఁది నిట్టి పోలికలు కానవచ్చుచుండును. {{p|al|fwb}}గ్రంథసంస్కరణము</p> పాండురంగమాహాత్మ్యము వ్యాఖ్యానాపేక్షగల ప్రౌఢప్రబంధమై యున్నను, ఇంతవఱకును శ్రీమాన్ తెన్మఠం శ్రీరంగాచార్యులుగారి టుప్టీక తప్ప వేఱొక టీక వెలువడలేదు. శ్రీరంగాచార్యులుగారు తమటీకతోఁ బ్రకటించినగ్రంథముతప్ప వేఱు పూర్తిముద్రణము వెలువడలేదు. ఆ గ్రంథ మైదుకూర్పులు పొందినది, తొలికూర్పున నేరీతి నున్నదో చివఱికూర్పునను అట్లే యున్నది. గ్రంథమునఁ గల పద్యములలో సగమునకుఁ బైగా అపపాఠములతో గూడి యుండుటచే సమన్వయము కుదురకున్నది. టీకయు నట్టి మూలము ననుసరించియే వ్రాయఁబడుటవలన దానివలనఁ గవిహృదయము నెఱుఁగుట కవకాశము లేకున్నది. ఒకప్పు డీ ప్రబంధమునందలి యొకఘట్టమును మన్మిత్రులును, భారతీపత్రికా భూతపూర్వసంపాదకులును అగు శ్రీగన్నవరపు సుబ్బరామయ్య గారు నాయెదుట చదువుట తటస్థించినది. శ్రీరామకృష్ణకవి కవితాలహరి మ మ్మానందరసమున ముంచివైచినది. ఈ గ్రంథమునెడ నాకు గొప్పగౌరవ మేర్పడినది.<noinclude><references/></noinclude> obgbhpdryhp87pcn9i5uz45z21k397e 104 212477 555198 554695 2026-04-30T01:04:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left|}} అంతకుఁ గొలఁదిదినములక్రిందటనే నేను వ్రాసిన కావ్యాలంకారసంగ్రహటీకను శ్రీసుబ్బరామయ్యగారు చూచుట జరిగినది - కాన, ఆ విధముగనే పాండురంగమాహాత్మ్యమునకుఁ గూడ టీక వ్రాయవలెనని వా రా సమయమునఁ బ్రోత్సహించిరి. మూలమునఁ దప్పులు చాల ఉన్నవనియు, మూలమును సంస్కరించినఁ గాని టీక వ్రాయుట అసాధ్యమనియు తెల్పితిని. పిదప శ్రీసుబ్బరామయ్యగారి సాయముననే ప్రాచ్యలిఖితపుస్తకభాండాగారములోని మూఁడువ్రాతప్రతులతో ముద్రితప్రతిని సరిపోల్చి పాఠములు సేకరించితిని. కాని కొన్నియాటంకములవలన కొన్నియేండ్లపా టాప్రస్తావనయే లేకపోయినది. ఒకప్పుడు నేను వేసవిసెలవులను శ్రీకాకుళముజిల్లాలోని నరసన్నపేటలో గడపవలసి వచ్చినది. అపు డీ పాండురంగమాహాత్మ్యమును ముద్రితప్రతి ననుసరించియే సమన్వయము చేసికొనుటకు యత్నించితిని. వ్రాఁతప్రతులలోని పాఠముల నెక్కించుకొన్న ప్రతియు నా సమయమున నాయొద్ద లేదు. నా యీ ప్రయత్నమున కప్పు డాయూర నుండిన ఆప్తమిత్రులు, సంస్కృతాంధ్రభాషావాఙ్మయనిష్ణాతలు శ్రీసామవేదుల సీతారామశాస్త్రిగారును, విద్వాన్ శ్రీ కఱ్ఱి వేంకటసుబ్బరావుగారును మిగుల సాయపడిరి. పెక్కుచోట్ల శ్రీరంగాచార్యులుగా రిచ్చిన యర్థములు కుదురకపోవుటయే కాక విపరీతమగు నర్థముల నిచ్చుటయుఁ గానవచ్చెను. పిదపఁ జెన్నపురికి వచ్చి వ్రాఁతప్రతులలోని పాఠములను సంప్రతించుచు మూలమును సంస్కరించి, శుద్ధప్రతిని వ్రాయఁ దొరకొంటిని, ఈ విషయమున క - చ - ట - త అను ప్రతులలోని పాఠములను, ఆ యా సందర్భముల ననుసరించి గ్రహించి, పాఠాంతరముల నధస్సూచికయందు ఇచ్చితిని. ఇందు క. గుర్తుగలది శ్రీ తెన్మఠమువారు ప్రకటించిన ముద్రితప్రతి. మిగిలినవి ప్రాచ్యలిఖితపుస్తకభాండాగారమునందలి వ్రాఁతప్రతులు. మఱియు నియ్యెడ విసుగు చెందక శబ్దరత్నాకరమునుండియు, సూర్యరాయాంధ్రనిఘంటువునుండియు పాండురంగమాహాత్మ్యమునుండి గ్రహించిన గ్రంథభాగములను పరిశీలించి, ఆ పాఠములను సంప్రతించితిని. ఇట్లొనర్చి మూలమును సరిచేసి టీకను వ్రాయ దొరకొంటిని. తొట్టతొలుత, నేఁ జేసిన పరిశ్రమను కొంచెము లోకమునకు వెల్లడించుటకై 'పాండురంగమాహాత్మ్యము — పాఠపరిశీలనము' అను శీర్షికతో నొక వ్యాసమును వ్రాసి ప్రకటనార్థము 'భారతి'కిఁ బంపితిని. నేను పయి గ్రంథమునకు టీక వ్రాయుచున్నట్లు అందు తెలిపితిని. సంపాదకులు నా వ్యాసమును దయతో ప్రకటించిరి (భారతి తారణ శ్రావణసంచిక.) కాని కొంతభాగమును అనఁగా నేను టీక వ్రాయుచున్నసంగతి మున్నగు విషయములు కలదానిని విడిచివేసిరి. వా ర ట్లొనర్చుటకుఁ గారణము తెలియదు. కానీ ఆ వ్యాసము ప్రకటింపఁబడినపిదప పాండురంగమాహాత్మ్యమునకు టీక వ్రాయవలెనని జాబులు వ్రాయుచుఁ గొందఱు నన్ను బ్రోత్సహించిరి. ఇట్టి ప్రోత్సాహముల నూఁతగాఁ గైకొని టీకను పూర్తి చేసితిని.<noinclude><references/></noinclude> 2afxh46ps8bv3sy4p9rez03x9ha89hv 104 212478 555200 554696 2026-04-30T01:18:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|al|fwb}}టీకారచన</p> ఇయ్యది పెద్దగ్రంథము; మఱియు ప్రౌఢప్రబంధము; వైష్ణవసంప్రదాయవిషయములతో వెలయు నుద్గ్రంథము. నిఘంటువులలో లేని పదములు ఇందుఁ జాలవఱకును గలవు. వేదాంతవిషయములు, మంత్రశాస్త్రవిషయములు నెడనెడఁ గలవు. చాల పద్యములు గూఢార్థములతో నిండి యున్నవి. ఇట్టి గ్రంథమునకు వ్రాయుట సామాన్యకార్యము కాదు. అయినను సాహసించి యీ పనికి దొరకొంటిని. కొంతవఱకును వాఙ్మయమునఁ బరిశ్రమ చేసినవారే యీ గ్రంథమును పఠింతురు కావున అట్టివారి కుపయుక్తమగురీతిని టీక సంగ్రహముగాఁ గూర్పఁబడినది. చివఱఁ బద్యసూచికయుఁ జేర్పఁబడినది. అవసరమని తోఁచినపట్ల మాత్రము టీకలో పదముల కర్థము, తాత్పర్యము నీయఁబడినవి. కొన్నియెడల శబ్దార్థముకాక, భావార్థము చూపఁబడినది. అభిప్రాయభేద మన్నపట్ల టీకలో శ్రీరంగాచార్యులుగారి టీకాభాగము, కొన్నియెడల అందలి యాచిత్యానౌచిత్యములు చూపఁబడినవి. టీక కొన్నియెడల అన్వయముఖమున నున్నది. కొన్నియెడల శబ్దముల కవి యున్నవిధముననే అర్థ మీయఁబడినది. కావలసిన గ్రంథములు లభింపనందున బీజాక్షరములను వివరించు మంత్రశాస్త్రవిషయములు వివరింపఁబడలేదు. కొన్నిచోట్ల సందేహము లుండియే పోయినవి. 'అలవోక' అను పద్యవిషయము (పుట 59) 'లోనింటి బోన మూసి' (పుట 242) 'ఉద్దపొడలు' (301) 'దీప్యన్మూర్తులై తత్తనూగ్రామం బెక్కిరి' (పుట 324) 'కసరి పై వచ్చు రాళ్లపై గాలివాన' (పుట 349). ఇట్టి వానిని సహృదయులు విమర్శించి నిర్ణయింతురు గాక! గ్రంథరచన యెంత కష్టమో, దానిని ప్రకటించుట అంతకంటే పదిరెట్లు శ్రమము. అందును కాగితపుకఱవు పనివాండ్రకొఱత ఎక్కువగా నున్న యీ కాలములో ఇట్టి పెద్ద గ్రంథమును ప్రకటించుట అసాధ్యము. అయినను శ్రీ వావిళ్ల సంస్థవా రీగ్రంథమును మేలుకాగితములపై చక్కఁగా ముద్రింపఁ బూనుకొనుట ప్రశంసనీయము. ఈయుద్గ్రంథము విషయమున నేను చేసిన పరిశ్రమను విని, పయిసంస్థ కధిపతులు, భాషోద్ధారకులును, విద్వద్వతంసులు నగు శ్రీ వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రులుగారు నాయం దాదరము చూపి దీనిం బ్రకటింపఁబూనినందులకు, వారి కనేక ధన్యవాదములు. {{rh|చెన్నపురి<br> 28-4-52||భాషాసేవకుఁడు<br> బులుసు వేంకటరమణయ్య<br> ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయుఁడు,<br> కెల్లెట్ హైస్కూలు, ట్రిప్లికేను.}}<noinclude><references/></noinclude> hbcbudrnmdlsnfks36zzto67ouj979m 104 212685 555203 554908 2026-04-30T03:19:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 242 |bSize = 450 |cWidth = 66 |cHeight = 99 |oTop = 47 |oLeft = 33 |Location = center |Description = }}|lines=<poem> ద్యుతిసువర్ణరేఖా విద్యోతితసదననికష! విద్వదనీక ప్రద్యోతనుసుత! గుణశత వేద్యా! రామాను<ref>క. జేంద్ర, చ. జేంద్రు</ref>జేంద్రు వేదాద్రీశా!</poem>|ref=1}} '''టీక'''. శ్రీద్యుతి...... నికష! = సంపదయొక్క కాంతి యను బంగారుగీటుచే ప్రకాశింపఁజేయఁబడిన సౌధ మను గీటుఱాయి కలవాఁడా! [గీటురాయి బంగారపుగీటుచే ప్రకాశించునట్లు నీ సౌధము సంపదలతోఁ బ్రకాశించుచున్నదనుట.] ['నికష = సానరాయియైన' అని పూర్వటీక.] విద్వ ......సుత! = పండితసమూహమునకు (దానముచే సూర్యపుత్రుఁడగు కర్ణుఁడైనవాఁడా! గుణశతవేద్యా! = వందలకొలఁది గుణములచే తెలియఁదగినవాఁడా! శతాధికగుణములు కలవాఁడా! అలం. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆకర్ణింపు మా నిలింపనదీకిరీటుండు హాటకగర్భసంభవునితో నిట్లనియె <ref>ట. ట్లనుదిన</ref>నట్లు దిన దిననప్రవర్ధమానం బగుననురాగంబు చిగురుం<ref>క. గొమ్మనుం.</ref>గొమ్మయునుం జేగయై గొనసాగు చునికిం దనికి రాధ మాధవుం దనకు నధినాథుంగాఁ గోరి గోవర్ధనాచలసమీప వర్తి యగు ఋణవిమోచనతీర్ధబునం దపంబు సేయంగడంగి.</poem>|ref=2}} '''టీక'''. నిలింప...టుండు = గంగానది కిరీటముగాఁగల శివుఁడు; హాటకగర్భసంభవునితో = నారదునితో; దినదినప్రవర్థమానంబు = రోజురోజునకు వృద్ధిపొందునది; చిగురుంబొమ్మయునుం జేగయై = లేత - క్రొత్తదయినను సారవంతమయి; కొనసాగుచునికిన్ = విజృంభించుచుండుటకు; తనికి = తపించి ['ప్రకాశించి'యని పూర్వటీక.] మాధవున్ = శ్రీకృష్ణుని; అధినాథుఁగాన్ = భర్తఁగా; కడంగి = ప్రారంభించి. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ననలక్రొం<ref>చ. తొడమె</ref>దొడిమ యొత్తిన గంటగిలు మస్త కం <ref>శ.ర. బెట్లు మోచెనో</ref>బెట్టు లోర్చెనో కఱకుజడలు కస్తూరితిలకంబు <ref>చ. గాలుపా</ref>గాలివాఱిన నేర్చు నొస లెట్లు ననిచెనో భసితమునకు వజ్రాలనూలు నోర్వని కటీతటి యెట్లు తాళెనో పటుదుర్భదామకాంచి జిలుగుదువ్వలు వింత <ref>వ. వెళకిన</ref>బెళకిన గరు<ref>చ.ట. ద్రాల్చు</ref>దాల్చు తను వెట్టు లోర్చెనో ధాతువస్త్ర</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>భరణమున కంచు జనము లచ్చెరువు నొందఁ గొమ్మ గావించె దప మట్టి క్రూరనిష్ఠఁ <ref>క. కడలి</ref>గడలి కంపించుక్రియ జగం బడలి <ref>ఛ.ట. వణకె</ref>వణఁకఁ దత్సమయజాతహేమంతతరుణవాత్య.</poem>|ref=3}}<noinclude><references/></noinclude> 2dkfr571s6o2427t8lbj69k7wsnjolv 555204 555203 2026-04-30T03:21:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 242 |bSize = 450 |cWidth = 66 |cHeight = 199 |oTop = 47 |oLeft = 30 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> ద్యుతిసువర్ణరేఖా విద్యోతితసదననికష! విద్వదనీక ప్రద్యోతనుసుత! గుణశత వేద్యా! రామాను<ref>క. జేంద్ర, చ. జేంద్రు</ref>జేంద్రు వేదాద్రీశా!</poem>|ref=1}} '''టీక'''. శ్రీద్యుతి...... నికష! = సంపదయొక్క కాంతి యను బంగారుగీటుచే ప్రకాశింపఁజేయఁబడిన సౌధ మను గీటుఱాయి కలవాఁడా! [గీటురాయి బంగారపుగీటుచే ప్రకాశించునట్లు నీ సౌధము సంపదలతోఁ బ్రకాశించుచున్నదనుట.] ['నికష = సానరాయియైన' అని పూర్వటీక.] విద్వ ......సుత! = పండితసమూహమునకు (దానముచే సూర్యపుత్రుఁడగు కర్ణుఁడైనవాఁడా! గుణశతవేద్యా! = వందలకొలఁది గుణములచే తెలియఁదగినవాఁడా! శతాధికగుణములు కలవాఁడా! అలం. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆకర్ణింపు మా నిలింపనదీకిరీటుండు హాటకగర్భసంభవునితో నిట్లనియె <ref>ట. ట్లనుదిన</ref>నట్లు దిన దిననప్రవర్ధమానం బగుననురాగంబు చిగురుం<ref>క. గొమ్మనుం.</ref>గొమ్మయునుం జేగయై గొనసాగు చునికిం దనికి రాధ మాధవుం దనకు నధినాథుంగాఁ గోరి గోవర్ధనాచలసమీప వర్తి యగు ఋణవిమోచనతీర్ధబునం దపంబు సేయంగడంగి.</poem>|ref=2}} '''టీక'''. నిలింప...టుండు = గంగానది కిరీటముగాఁగల శివుఁడు; హాటకగర్భసంభవునితో = నారదునితో; దినదినప్రవర్థమానంబు = రోజురోజునకు వృద్ధిపొందునది; చిగురుంబొమ్మయునుం జేగయై = లేత - క్రొత్తదయినను సారవంతమయి; కొనసాగుచునికిన్ = విజృంభించుచుండుటకు; తనికి = తపించి ['ప్రకాశించి'యని పూర్వటీక.] మాధవున్ = శ్రీకృష్ణుని; అధినాథుఁగాన్ = భర్తఁగా; కడంగి = ప్రారంభించి. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ననలక్రొం<ref>చ. తొడమె</ref>దొడిమ యొత్తిన గంటగిలు మస్త కం <ref>శ.ర. బెట్లు మోచెనో</ref>బెట్టు లోర్చెనో కఱకుజడలు కస్తూరితిలకంబు <ref>చ. గాలుపా</ref>గాలివాఱిన నేర్చు నొస లెట్లు ననిచెనో భసితమునకు వజ్రాలనూలు నోర్వని కటీతటి యెట్లు తాళెనో పటుదుర్భదామకాంచి జిలుగుదువ్వలు వింత <ref>వ. వెళకిన</ref>బెళకిన గరు<ref>చ.ట. ద్రాల్చు</ref>దాల్చు తను వెట్టు లోర్చెనో ధాతువస్త్ర</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>భరణమున కంచు జనము లచ్చెరువు నొందఁ గొమ్మ గావించె దప మట్టి క్రూరనిష్ఠఁ <ref>క. కడలి</ref>గడలి కంపించుక్రియ జగం బడలి <ref>ఛ.ట. వణకె</ref>వణఁకఁ దత్సమయజాతహేమంతతరుణవాత్య.</poem>|ref=3}}<noinclude><references/></noinclude> 2nvvct6mk7gi4r5ahb78wzck5v1is5r 555206 555204 2026-04-30T03:57:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 242 |bSize = 450 |cWidth = 66 |cHeight = 199 |oTop = 47 |oLeft = 30 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> ద్యుతిసువర్ణరేఖా విద్యోతితసదననికష! విద్వదనీక ప్రద్యోతనుసుత! గుణశత వేద్యా! రామాను<ref>క. జేంద్ర, చ. జేంద్రు</ref>జేంద్రు వేదాద్రీశా!</poem>|ref=1}} '''టీక'''. శ్రీద్యుతి...... నికష! = సంపదయొక్క కాంతి యను బంగారుగీటుచే ప్రకాశింపఁజేయఁబడిన సౌధ మను గీటుఱాయి కలవాఁడా! [గీటురాయి బంగారపుగీటుచే ప్రకాశించునట్లు నీ సౌధము సంపదలతోఁ బ్రకాశించుచున్నదనుట.] ['నికష = సానరాయియైన' అని పూర్వటీక.] విద్వ ......సుత! = పండితసమూహమునకు (దానముచే సూర్యపుత్రుఁడగు కర్ణుఁడైనవాఁడా! గుణశతవేద్యా! = వందలకొలఁది గుణములచే తెలియఁదగినవాఁడా! శతాధికగుణములు కలవాఁడా! '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆకర్ణింపు మా నిలింపనదీకిరీటుండు హాటకగర్భసంభవునితో నిట్లనియె <ref>ట. ట్లనుదిన</ref>నట్లు దిన దిననప్రవర్ధమానం బగుననురాగంబు చిగురుం<ref>క. గొమ్మనుం.</ref>గొమ్మయునుం జేగయై గొనసాగు చునికిం దనికి రాధ మాధవుం దనకు నధినాథుంగాఁ గోరి గోవర్ధనాచలసమీప వర్తి యగు ఋణవిమోచనతీర్ధబునం దపంబు సేయంగడంగి.</poem>|ref=2}} '''టీక'''. నిలింప...టుండు = గంగానది కిరీటముగాఁగల శివుఁడు; హాటకగర్భసంభవునితో = నారదునితో; దినదినప్రవర్థమానంబు = రోజురోజునకు వృద్ధిపొందునది; చిగురుంబొమ్మయునుం జేగయై = లేత - క్రొత్తదయినను సారవంతమయి; కొనసాగుచునికిన్ = విజృంభించుచుండుటకు; తనికి = తపించి ['ప్రకాశించి'యని పూర్వటీక.] మాధవున్ = శ్రీకృష్ణుని; అధినాథుఁగాన్ = భర్తఁగా; కడంగి = ప్రారంభించి. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ననలక్రొం<ref>చ. తొడమె</ref>దొడిమ యొత్తిన గంటగిలు మస్త కం <ref>శ.ర. బెట్లు మోచెనో</ref>బెట్టు లోర్చెనో కఱకుజడలు కస్తూరితిలకంబు <ref>చ. గాలుపా</ref>గాలివాఱిన నేర్చు నొస లెట్లు ననిచెనో భసితమునకు వజ్రాలనూలు నోర్వని కటీతటి యెట్లు తాళెనో పటుదుర్భదామకాంచి జిలుగుదువ్వలు వింత <ref>వ. వెళకిన</ref>బెళకిన గరు<ref>చ.ట. ద్రాల్చు</ref>దాల్చు తను వెట్టు లోర్చెనో ధాతువస్త్ర</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>భరణమున కంచు జనము లచ్చెరువు నొందఁ గొమ్మ గావించె దప మట్టి క్రూరనిష్ఠఁ <ref>క. కడలి</ref>గడలి కంపించుక్రియ జగం బడలి <ref>ఛ.ట. వణకె</ref>వణఁకఁ దత్సమయజాతహేమంతతరుణవాత్య.</poem>|ref=3}}<noinclude><references/></noinclude> 24xm2lzr4cfchowxao19tqcrck1wccq 555207 555206 2026-04-30T03:58:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}పాండురంగమాహాత్మ్యము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf |Page = 242 |bSize = 450 |cWidth = 66 |cHeight = 140 |oTop = 100 |oLeft = 30 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> ద్యుతిసువర్ణరేఖా విద్యోతితసదననికష! విద్వదనీక ప్రద్యోతనుసుత! గుణశత వేద్యా! రామాను<ref>క. జేంద్ర, చ. జేంద్రు</ref>జేంద్రు వేదాద్రీశా!</poem>|ref=1}} '''టీక'''. శ్రీద్యుతి...... నికష! = సంపదయొక్క కాంతి యను బంగారుగీటుచే ప్రకాశింపఁజేయఁబడిన సౌధ మను గీటుఱాయి కలవాఁడా! [గీటురాయి బంగారపుగీటుచే ప్రకాశించునట్లు నీ సౌధము సంపదలతోఁ బ్రకాశించుచున్నదనుట.] ['నికష = సానరాయియైన' అని పూర్వటీక.] విద్వ ......సుత! = పండితసమూహమునకు (దానముచే సూర్యపుత్రుఁడగు కర్ణుఁడైనవాఁడా! గుణశతవేద్యా! = వందలకొలఁది గుణములచే తెలియఁదగినవాఁడా! శతాధికగుణములు కలవాఁడా! '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆకర్ణింపు మా నిలింపనదీకిరీటుండు హాటకగర్భసంభవునితో నిట్లనియె <ref>ట. ట్లనుదిన</ref>నట్లు దిన దిననప్రవర్ధమానం బగుననురాగంబు చిగురుం<ref>క. గొమ్మనుం.</ref>గొమ్మయునుం జేగయై గొనసాగు చునికిం దనికి రాధ మాధవుం దనకు నధినాథుంగాఁ గోరి గోవర్ధనాచలసమీప వర్తి యగు ఋణవిమోచనతీర్ధబునం దపంబు సేయంగడంగి.</poem>|ref=2}} '''టీక'''. నిలింప...టుండు = గంగానది కిరీటముగాఁగల శివుఁడు; హాటకగర్భసంభవునితో = నారదునితో; దినదినప్రవర్థమానంబు = రోజురోజునకు వృద్ధిపొందునది; చిగురుంబొమ్మయునుం జేగయై = లేత - క్రొత్తదయినను సారవంతమయి; కొనసాగుచునికిన్ = విజృంభించుచుండుటకు; తనికి = తపించి ['ప్రకాశించి'యని పూర్వటీక.] మాధవున్ = శ్రీకృష్ణుని; అధినాథుఁగాన్ = భర్తఁగా; కడంగి = ప్రారంభించి. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ననలక్రొం<ref>చ. తొడమె</ref>దొడిమ యొత్తిన గంటగిలు మస్త కం <ref>శ.ర. బెట్లు మోచెనో</ref>బెట్టు లోర్చెనో కఱకుజడలు కస్తూరితిలకంబు <ref>చ. గాలుపా</ref>గాలివాఱిన నేర్చు నొస లెట్లు ననిచెనో భసితమునకు వజ్రాలనూలు నోర్వని కటీతటి యెట్లు తాళెనో పటుదుర్భదామకాంచి జిలుగుదువ్వలు వింత <ref>వ. వెళకిన</ref>బెళకిన గరు<ref>చ.ట. ద్రాల్చు</ref>దాల్చు తను వెట్టు లోర్చెనో ధాతువస్త్ర</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>భరణమున కంచు జనము లచ్చెరువు నొందఁ గొమ్మ గావించె దప మట్టి క్రూరనిష్ఠఁ <ref>క. కడలి</ref>గడలి కంపించుక్రియ జగం బడలి <ref>ఛ.ట. వణకె</ref>వణఁకఁ దత్సమయజాతహేమంతతరుణవాత్య.</poem>|ref=3}}<noinclude><references/></noinclude> aymfshvs1519d70lebha6ub17xpbu79 104 212686 555205 554909 2026-04-30T03:55:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నవలక్రొందొడిమ = పూవులలేఁకతొడిమ; ఒత్తినన్ = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు మస్తకంబు = బాధపొందు తల; కఱకుజడలన్ = మోటుగానుండు జడలను; గాలివాఱినన్ = తడి యిగిరిపోఁగా; ఏర్చు = మండునట్టి; భసితమునకున్ = విభూతికి; ననిచెనో = ఇష్టపడెనో; వజ్రాలనూలున్ = వజ్రాలు తాపిన మొలత్రాటినిగూడ; ఓర్వని = సహింపలేని; కటీతటి = మొల; పటుదర్భదామకాంచిన్ = బిఱుసైన దర్భత్రాటిమొలనూలిని; తాళెనో = సహించెనో? జిలుగుదువ్వలువ = సన్ననిచీర; ఇంత = కొంచెము; బెళికినన్ = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్రభరణమునకున్ = ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; ఆఅచ్చెరువు నొందన్ = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ = స్త్రీ - రాధ; తత్సమయ...... వాత్యన్ = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమంతర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించుక్రియన్ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; అడలి = భయపడి; అట్టి క్రూరనిష్ఠన్ = మీఁదిరీతిని కఠినము నియమమున; కోతపము, కావించెన్ = తపస్సు చేసెను. అలం. విషమము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తన<ref>క. నిస్తులోష్ణ, చ.ట. నిస్తులోష్మ</ref>నిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁ<ref>క. చుటల్</ref>చుటన్ <ref>క. చిత్తా</ref>జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. తత్తాదృఙ్......కవచంబుల్ — తత్తాదృఙ్మద = సాటిలేని పొంకముచే; జృంభమాణ = విజృంభించుచున్న; ['తాదృఙ్మదజృంభమాణ = దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వటీక.] తరుణీ = యువతులయొక్క; తారుణ్యసంపద్దశా = యౌవనసంపదచే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్నతములైన; స్తన = కుచములపైని; నిస్తలోష్మకవచంబుల్ = గుండ్రఁదనము గలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఱవికలను; '''పాముపక్షమున''' 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుటన్ = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్గు = (అంతకుమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకున్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు = అధికమైన; సీతుకందువ = చలికాలము; నిస్త్రీంశోగ్రసంపాతమై = గట్టి కత్తివ్రేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించునదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉద్వేగము, ఒందింపగన్ = ఆందోళనమును కల్గింపఁగా. భయముగా. "ఇంతకుఁబూర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువతుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలమగుటఁ జలిచే యువతులు వెచ్చని ఱవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగనభాగ్యము దొఱకలేదు" అని భావము. ఆఁడుపాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి పెనఁగి యుండుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము. '''అలం'''. కావ్యలింగము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రా<ref>శ.ర. రూపువోలె, క .రూపుఁబోలె</ref>రూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} '''టీక'''. చంద్రబింబాస్య = చంద్రబింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కానన్ = స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచున్ = చలిఁగొనుచు; ముజ్జగంబులున్ = ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపన్ = మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని పరుండఁగా; రారూపువోలెన్ = ఱాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయున్ = కొంచెమైనను; కంపించదు = చలించదు. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> msqmf4n1leltqew6l3k9wosfjj9rozu 555208 555205 2026-04-30T03:59:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నవలక్రొందొడిమ = పూవులలేఁకతొడిమ; ఒత్తినన్ = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు మస్తకంబు = బాధపొందు తల; కఱకుజడలన్ = మోటుగానుండు జడలను; గాలివాఱినన్ = తడి యిగిరిపోఁగా; ఏర్చు = మండునట్టి; భసితమునకున్ = విభూతికి; ననిచెనో = ఇష్టపడెనో; వజ్రాలనూలున్ = వజ్రాలు తాపిన మొలత్రాటినిగూడ; ఓర్వని = సహింపలేని; కటీతటి = మొల; పటుదర్భదామకాంచిన్ = బిఱుసైన దర్భత్రాటిమొలనూలిని; తాళెనో = సహించెనో? జిలుగుదువ్వలువ = సన్ననిచీర; ఇంత = కొంచెము; బెళికినన్ = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్రభరణమునకున్ = ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; ఆఅచ్చెరువు నొందన్ = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ = స్త్రీ - రాధ; తత్సమయ...... వాత్యన్ = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమంతర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించుక్రియన్ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; అడలి = భయపడి; అట్టి క్రూరనిష్ఠన్ = మీఁదిరీతిని కఠినము నియమమున; కోతపము, కావించెన్ = తపస్సు చేసెను. అలం. విషమము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తన<ref>క. నిస్తులోష్ణ, చ.ట. నిస్తులోష్మ</ref>నిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁ<ref>క. చుటల్</ref>చుటన్ <ref>క. చిత్తా</ref>జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. తత్తాదృఙ్......కవచంబుల్ — తత్తాదృఙ్మద = సాటిలేని పొంకముచే; జృంభమాణ = విజృంభించుచున్న; ['తాదృఙ్మదజృంభమాణ = దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వటీక.] తరుణీ = యువతులయొక్క; తారుణ్యసంపద్దశా = యౌవనసంపదచే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్నతములైన; స్తన = కుచములపైని; నిస్తలోష్మకవచంబుల్ = గుండ్రఁదనము గలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఱవికలను; '''పాముపక్షమున''' 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుటన్ = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్గు = (అంతకుమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకున్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు = అధికమైన; సీతుకందువ = చలికాలము; నిస్త్రీంశోగ్రసంపాతమై = గట్టి కత్తివ్రేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించునదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉద్వేగము, ఒందింపగన్ = ఆందోళనమును కల్గింపఁగా. భయముగా. "ఇంతకుఁబూర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువతుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలమగుటఁ జలిచే యువతులు వెచ్చని ఱవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగనభాగ్యము దొఱకలేదు" అని భావము. ఆఁడుపాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి పెనఁగి యుండుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము. '''అలం'''. కావ్యలింగము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రా<ref>శ.ర. రూపువోలె, క .రూపుఁబోలె</ref>రూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} '''టీక'''. చంద్రబింబాస్య = చంద్రబింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కానన్ = స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచున్ = చలిఁగొనుచు; ముజ్జగంబులున్ = ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపన్ = మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని పరుండఁగా; రారూపువోలెన్ = ఱాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయున్ = కొంచెమైనను; కంపించదు = చలించదు. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> 1m9av6ilo7zjuuhs6pt8f83dub7yeq4 555209 555208 2026-04-30T04:02:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నవలక్రొందొడిమ = పూవులలేఁకతొడిమ; ఒత్తినన్ = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు మస్తకంబు = బాధపొందు తల; కఱకుజడలన్ = మోటుగానుండు జడలను; గాలివాఱినన్ = తడి యిగిరిపోఁగా; ఏర్చు = మండునట్టి; భసితమునకున్ = విభూతికి; ననిచెనో = ఇష్టపడెనో; వజ్రాలనూలున్ = వజ్రాలు తాపిన మొలత్రాటినిగూడ; ఓర్వని = సహింపలేని; కటీతటి = మొల; పటుదర్భదామకాంచిన్ = బిఱుసైన దర్భత్రాటిమొలనూలిని; తాళెనో = సహించెనో? జిలుగుదువ్వలువ = సన్ననిచీర; ఇంత = కొంచెము; బెళికినన్ = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్రభరణమునకున్ = ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; ఆఅచ్చెరువు నొందన్ = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ = స్త్రీ - రాధ; తత్సమయ...... వాత్యన్ = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమంతర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించుక్రియన్ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; అడలి = భయపడి; అట్టి క్రూరనిష్ఠన్ = మీఁదిరీతిని కఠినము నియమమున; కోతపము, కావించెన్ = తపస్సు చేసెను. అలం. విషమము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తన<ref>క. నిస్తులోష్ణ, చ.ట. నిస్తులోష్మ</ref>నిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁ<ref>క. చుటల్</ref>చుటన్ <ref>క. చిత్తా</ref>జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. తత్తాదృఙ్......కవచంబుల్ — తత్తాదృఙ్మద = సాటిలేని పొంకముచే; జృంభమాణ = విజృంభించుచున్న; ['తాదృఙ్మదజృంభమాణ = దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వటీక.] తరుణీ = యువతులయొక్క; తారుణ్యసంపద్దశా = యౌవనసంపదచే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్నతములైన; స్తన = కుచములపైని; నిస్తలోష్మకవచంబుల్ = గుండ్రఁదనము గలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఱవికలను; '''పాముపక్షమున''' 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుటన్ = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్గు = (అంతకుమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకున్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు = అధికమైన; సీతుకందువ = చలికాలము; సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై = గట్టి కత్తివ్రేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించునదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉద్వేగము, ఒందింపగన్ = ఆందోళనమును కల్గింపఁగా. భయముగా. "ఇంతకుఁబూర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువతుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలమగుటఁ జలిచే యువతులు వెచ్చని ఱవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగనభాగ్యము దొఱకలేదు" అని భావము. ఆఁడుపాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి పెనఁగి యుండుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము. '''అలం'''. కావ్యలింగము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రా<ref>శ.ర. రూపువోలె, క .రూపుఁబోలె</ref>రూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} '''టీక'''. చంద్రబింబాస్య = చంద్రబింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కానన్ = స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచున్ = చలిఁగొనుచు; ముజ్జగంబులున్ = ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపన్ = మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని పరుండఁగా; రారూపువోలెన్ = ఱాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయున్ = కొంచెమైనను; కంపించదు = చలించదు. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> jur1miqvfb881fz1c5ijq775zjj6zw6 555210 555209 2026-04-30T04:03:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నవలక్రొందొడిమ = పూవులలేఁతతొడిమ; ఒత్తినన్ = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు మస్తకంబు = బాధపొందు తల; కఱకుజడలన్ = మోటుగానుండు జడలను; గాలివాఱినన్ = తడి యిగిరిపోఁగా; ఏర్చు = మండునట్టి; భసితమునకున్ = విభూతికి; ననిచెనో = ఇష్టపడెనో; వజ్రాలనూలున్ = వజ్రాలు తాపిన మొలత్రాటినిగూడ; ఓర్వని = సహింపలేని; కటీతటి = మొల; పటుదర్భదామకాంచిన్ = బిఱుసైన దర్భత్రాటిమొలనూలిని; తాళెనో = సహించెనో? జిలుగుదువ్వలువ = సన్ననిచీర; ఇంత = కొంచెము; బెళికినన్ = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్రభరణమునకున్ = ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; ఆఅచ్చెరువు నొందన్ = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ = స్త్రీ - రాధ; తత్సమయ...... వాత్యన్ = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమంతర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించుక్రియన్ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; అడలి = భయపడి; అట్టి క్రూరనిష్ఠన్ = మీఁదిరీతిని కఠినము నియమమున; కోతపము, కావించెన్ = తపస్సు చేసెను. అలం. విషమము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తన<ref>క. నిస్తులోష్ణ, చ.ట. నిస్తులోష్మ</ref>నిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁ<ref>క. చుటల్</ref>చుటన్ <ref>క. చిత్తా</ref>జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. తత్తాదృఙ్......కవచంబుల్ — తత్తాదృఙ్మద = సాటిలేని పొంకముచే; జృంభమాణ = విజృంభించుచున్న; ['తాదృఙ్మదజృంభమాణ = దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వటీక.] తరుణీ = యువతులయొక్క; తారుణ్యసంపద్దశా = యౌవనసంపదచే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్నతములైన; స్తన = కుచములపైని; నిస్తలోష్మకవచంబుల్ = గుండ్రఁదనము గలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఱవికలను; '''పాముపక్షమున''' 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుటన్ = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్గు = (అంతకుమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకున్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు = అధికమైన; సీతుకందువ = చలికాలము; సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై = గట్టి కత్తివ్రేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించునదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉద్వేగము, ఒందింపగన్ = ఆందోళనమును కల్గింపఁగా. భయముగా. "ఇంతకుఁబూర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువతుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలమగుటఁ జలిచే యువతులు వెచ్చని ఱవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగనభాగ్యము దొఱకలేదు" అని భావము. ఆఁడుపాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి పెనఁగి యుండుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము. '''అలం'''. కావ్యలింగము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రా<ref>శ.ర. రూపువోలె, క .రూపుఁబోలె</ref>రూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} '''టీక'''. చంద్రబింబాస్య = చంద్రబింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కానన్ = స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచున్ = చలిఁగొనుచు; ముజ్జగంబులున్ = ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపన్ = మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని పరుండఁగా; రారూపువోలెన్ = ఱాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయున్ = కొంచెమైనను; కంపించదు = చలించదు. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> tuy12c9basiini5fxd814hebc6gulj0 555211 555210 2026-04-30T04:03:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నవలక్రొందొడిమ = పూవులలేఁతతొడిమ; ఒత్తినన్ = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు మస్తకంబు = బాధపొందు తల; కఱకుజడలన్ = మోటుగానుండు జడలను; గాలివాఱినన్ = తడి యిగిరిపోఁగా; ఏర్చు = మండునట్టి; భసితమునకున్ = విభూతికి; ననిచెనో = ఇష్టపడెనో; వజ్రాలనూలున్ = వజ్రాలు తాపిన మొలత్రాటినిగూడ; ఓర్వని = సహింపలేని; కటీతటి = మొల; పటుదర్భదామకాంచిన్ = బిఱుసైన దర్భత్రాటిమొలనూలిని; తాళెనో = సహించెనో? జిలుగుదువ్వలువ = సన్ననిచీర; ఇంత = కొంచెము; బెళికినన్ = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్రభరణమునకున్ = ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; అచ్చెరువు నొందన్ = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ = స్త్రీ - రాధ; తత్సమయ...... వాత్యన్ = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమంతర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించుక్రియన్ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; అడలి = భయపడి; అట్టి క్రూరనిష్ఠన్ = మీఁదిరీతిని కఠినము నియమమున; కోతపము, కావించెన్ = తపస్సు చేసెను. అలం. విషమము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తన<ref>క. నిస్తులోష్ణ, చ.ట. నిస్తులోష్మ</ref>నిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁ<ref>క. చుటల్</ref>చుటన్ <ref>క. చిత్తా</ref>జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. తత్తాదృఙ్......కవచంబుల్ — తత్తాదృఙ్మద = సాటిలేని పొంకముచే; జృంభమాణ = విజృంభించుచున్న; ['తాదృఙ్మదజృంభమాణ = దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వటీక.] తరుణీ = యువతులయొక్క; తారుణ్యసంపద్దశా = యౌవనసంపదచే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్నతములైన; స్తన = కుచములపైని; నిస్తలోష్మకవచంబుల్ = గుండ్రఁదనము గలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఱవికలను; '''పాముపక్షమున''' 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుటన్ = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్గు = (అంతకుమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకున్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు = అధికమైన; సీతుకందువ = చలికాలము; సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై = గట్టి కత్తివ్రేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించునదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉద్వేగము, ఒందింపగన్ = ఆందోళనమును కల్గింపఁగా. భయముగా. "ఇంతకుఁబూర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువతుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలమగుటఁ జలిచే యువతులు వెచ్చని ఱవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగనభాగ్యము దొఱకలేదు" అని భావము. ఆఁడుపాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి పెనఁగి యుండుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము. '''అలం'''. కావ్యలింగము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రా<ref>శ.ర. రూపువోలె, క .రూపుఁబోలె</ref>రూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} '''టీక'''. చంద్రబింబాస్య = చంద్రబింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కానన్ = స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచున్ = చలిఁగొనుచు; ముజ్జగంబులున్ = ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపన్ = మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని పరుండఁగా; రారూపువోలెన్ = ఱాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయున్ = కొంచెమైనను; కంపించదు = చలించదు. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> qb1ma7t9wzgnwym22bqkn42od0clft5 555212 555211 2026-04-30T04:58:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. నవలక్రొందొడిమ = పూవులలేఁతతొడిమ; ఒత్తినన్ = ఒత్తుకొనఁగా; కంటగెలు మస్తకంబు = బాధపొందు తల; కఱకుజడలన్ = మోటుగానుండు జడలను; గాలివాఱినన్ = తడి యిగిరిపోఁగా; ఏర్చు = మండునట్టి; భసితమునకున్ = విభూతికి; ననిచెనో = ఇష్టపడెనో; వజ్రాలనూలున్ = వజ్రాలు తాపిన మొలత్రాటినిగూడ; ఓర్వని = సహింపలేని; కటీతటి = మొల; పటుదర్భదామకాంచిన్ = బిఱుసైన దర్భత్రాటిమొలనూలిని; తాళెనో = సహించెనో? జిలుగుదువ్వలువ = సన్ననిచీర; ఇంత = కొంచెము; బెళికినన్ = ఒరసికొన్నను; గురుదాల్చు తనువు = గగుర్పాటుపొందు దేహము; ధాతువస్త్రభరణమునకున్ = ఆ కావిగుడ్డను కట్టుటకు; అచ్చెరువు నొందన్ = ఆశ్చర్యపడఁగా; కొమ్మ = స్త్రీ - రాధ; తత్సమయ...... వాత్యన్ = ఆసమయమునఁబుట్టిన హేమంతర్తువునందలి దట్టమైన చలిగాలిచేత; కడలి, కంపించుక్రియన్ = సముద్రము గడగడలాడునట్లు; జగంబు = లోకము; అడలి = భయపడి; అట్టి క్రూరనిష్ఠన్ = మీఁదిరీతిని కఠినమగు నియమమున; తపము, కావించెన్ = తపస్సు చేసెను. '''అలం'''. విషమము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>తత్తాదృఙ్మదజృంభమాణతరుణీతారుణ్యసంపద్దశా ప్రోత్తుంగస్తన<ref>క. నిస్తులోష్ణ, చ.ట. నిస్తులోష్మ</ref>నిస్తలోష్మకవచంబుల్ పూనఁగా నోఁ<ref>క. చుటల్</ref>చుటన్ <ref>క. చిత్తా</ref>జిత్తానందము కల్గు భోగులకు సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై యుత్తాలంబగు సీతుకందువ కరం బుద్వేగ మొందింపగన్.</poem>|ref=4}} '''టీక'''. తత్తాదృఙ్......కవచంబుల్ — తత్తాదృఙ్మద = సాటిలేని పొంకముచే; జృంభమాణ = విజృంభించుచున్న; ['తాదృఙ్మదజృంభమాణ = దానివంటిమదముచే విజృంభించుచున్న' అని పూర్వటీక.] తరుణీ = యువతులయొక్క; తారుణ్యసంపద్దశా = యౌవనసంపదచే; ప్రోత్తుంగ = మిక్కిలి యున్నతములైన; స్తన = కుచములపైని; నిస్తలోష్మకవచంబుల్ = గుండ్రఁదనము గలిగి, వేడిమిని కలిగించు ఱవికలను; '''పాముపక్షమున''' 'గుండ్రమై, వేడిమిని గలిగించు కుబుసములను; పూనఁగా, నోఁచుటన్ = ధరించిన కారణముచే; చిత్తానందము, కల్గు = (అంతకుమున్ను) మనస్సున నానందము పొందిన; భోగులకున్ = భోగపురుషులకు, పాములకును; ఉత్తాలంబగు = అధికమైన; సీతుకందువ = చలికాలము; సిస్త్రింశోగ్రసంపాతమై = గట్టి కత్తివ్రేటైనదై - కత్తివేటువంటి బాధను కలిగించునదై; కరంబు = మిక్కిలి; ఉద్వేగము, ఒందింపగన్ = ఆందోళనమును కల్గింపఁగా. భయముగా. "ఇంతకుఁబూర్వము స్త్రీలు చలి లేనందున కంచుకములను ధరించకపోఁగా, వారి ప్రియులు యువతుల స్తనములను కౌఁగిలించుకొని ఎక్కువ ఆనందమును పొందుచుండిరి. కాని యిప్పుడు శీతకాలమగుటఁ జలిచే యువతులు వెచ్చని ఱవికలను ధరింపఁగా, యువకులకు ప్రత్యక్షముగా వారి స్తనాలింగనభాగ్యము దొఱకలేదు" అని భావము. ఆఁడుపాములును పొరలతో నుండుటచే నాగములకును వానితో అనఁగి పెనఁగి యుండుట కవకాశము లేకపోయినదనియు భావము. '''అలం'''. కావ్యలింగము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చంద్రబింబాస్య కుచశైలజన్మభూమి గాన రా<ref>శ.ర. రూపువోలె, క .రూపుఁబోలె</ref>రూపువోలె నక్కడిఁదిచలికి నించుకంతయు గంపింప దివముకొనుచు ముజ్జగంబులు పచరింప మూటిలెక్క.</poem>|ref=5}} '''టీక'''. చంద్రబింబాస్య = చంద్రబింబమువంటి ముఖముకల రాధ; కుచశైలజన్మభూమి, కానన్ = స్తవములను కొండలకు పుట్టిన చోటు - భూమి యగుటచే; ఇసముకొనుచున్ = చలిఁగొనుచు; ముజ్జగంబులున్ = ముల్లోకములును; మూటిలెక్క, పచరింపన్ = మూడంకె వేసినట్లు ముడుచుకొని పరుండఁగా; రారూపువోలెన్ = ఱాతిబొమ్మవలె; ఇంచుకంతయున్ = కొంచెమైనను; కంపించదు = చలించదు. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> skwcmg8br0jai95crvob9mqbwo72e7z 104 212687 555213 554910 2026-04-30T06:29:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పారదంబునఁ దోఁచిన పసిఁడితీగ పగిది రాజిల్లె రాధ చంపక<ref>క. సువర్ణ, చ.ట. సవర్ణ</ref>సవర్ణ వర్ణ మగుమేను కుముదధవళతుషార పటలకంచుకవేల్లనఘటనకలిమి.</poem>|ref=6}} '''టీక'''. చంపకసవర్ణవర్ణము = సంపంగిపూవుతో సమానకాంతి గలది; మేను = శరీరము; కుముద...కలిమిన్ = ఆ తెల్లకలువవలె తెల్లనైన మంచుసమూహ మను ఱవికను ధరించిన శోభచే; రాధ = రాధాదేవి; పారదంబునన్ = పాదరసమునందు; తోఁచిన = ముంచిన; పసిఁడితీగపగిదిన్ = బంగారుతీగవలె; రాజిల్లెన్ = ప్రకాశించెని. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నవ్యకాలాగరూద్వర్తనముల సతుల చన్నుఁగొండల <ref>క. నుష్ణాగ్ని, చ.ట. నూష్మాగ్ని</ref>నూష్మాగ్ని సంభవించె మతిసమగ్రులు ధూమానుమానకలన నగ్ని సాధింతు రచలంబులందు నెపుడు.</poem>|ref=7}} '''టీక'''. నవ్యకాలాగరూద్వర్తనములన్ = క్రొత్తకస్తూరిపూఁతవలన; ['ఉద్వర్తనము = నలఁగు' అని పూర్వటీక] సతులచన్నుఁగొండలన్ = ఆ కొండలఁబోలు స్త్రీలచన్నులమీఁద; ఊష్మాగ్ని = వేడిమియను నగ్ని; సంభవించెన్ = కలిగెను; మతిసమగ్రులు = బుద్ధిమంతులు - పండితులు; ధూమానుమానకలనన్ = పొగయొక్క అనుమానమువలన; అచలంబులందున్ = కొండలపయి; అగ్నిన్ = అగ్నిని; సాధింతురు = నిశ్చయింతురుకదా! పర్వతముపయి వ్యాపించియున్న పొగను చూచి తార్కికులు ఆ పర్వతముపయి అగ్ని యున్నదని నిశ్చయింతురు. అట్లు నిశ్చయించుటయే అనుమితి; అగ్ని లేనిచోట ఉండని ధూమము అక్కడ ఉండుటవలన పర్వతముపయి అగ్ని యుండితీరుననియే వారి యూహ. ఆ సిద్ధాంతము రాధవిషయమున రూపకమూలమున సిద్ధింపబడినది. ఇచట కాలాగరు ధూమముగాను, ఆమె స్తనములు కొండలుగను, వేఁడిమి అగ్నిగాను రూపింపఁబడినవి. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సురలు కళలెల్లఁ గ్రోలిన సోము తనువు కప్పురము క్రుమ్మరించిన <ref>చ. కనప, ట. కనర</ref>కనకక్రోవి పువ్వుఁదేనియ చనిన యం<ref>క. భోరుహంబొయన, చ.ట. భోరుహంబునన</ref>భోరుహంబు ననఁగ మం చింకి బ్రహ్మాండ మగలెఁ జలిని.</poem>|ref=8}} '''టీక'''. సురలు = : దేవతలు; కళలెల్ల = సమస్తకళలకు; క్రోలిన = పీల్చివేసిన ['క్రోలి = త్రాగి' అని పూర్వటీక] సోముతనుపు = చంద్రబింబము; కప్పురము క్రుమ్మరించిన = ఎక్కువగా ఒలఁకఁబోసిన; కనకక్రోవి = బంగారు బరణి; [మిశ్రసమాసము] చనిన = పోయిన; అంభోరుహంబున్ = తామరపువ్వును; అనఁగన్ = అనునట్లుగా; మంచు; ఇంకి; బ్రహ్మండము = ప్రపంచము; చలిని = చలికాలమున; అగలెన్ = భేదిల్లెను. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem><ref>క. అగయి, చ. అగరుం</ref>అగరుం గుంకుమవువ్వును దొగరుంజేలలును సీతుఁ ద్రోవంగలవే? పొగ లేని ముర్మురంబులు మగువల<ref>క. పాలిండ్లు, చ. పాలిండ్ల</ref>పాలిండ్లు భోగమహనీయంబుల్.</poem>|ref=9}} '''టీక'''. అగరుం = అగరును; తొగరుంజేలలును = ఎఱ్ఱనిచీరలును; సీతున్ = చలిని; త్రోవంగలవే! = పోఁగొట్టఁగలవా?, పొగలేని, ముర్మురంబులున్ = పొగలేనట్టి ఊకకుంపట్లును; మగువలపాలిండ్లున్; భోగమహనీయంబుల్ = (చలికాలమున) అనుభవింపఁదగినవి. 'హసంతీం చ హసంతీం చ హసంతీం వామలోచనాం, హేమన్తే యే నా సేవంతే తే నరా దైవవంచితాః' అని అభియుక్తోక్తి. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పైఁగురియు మంచు<ref>చ. తుంపర. ట. తుప్పర, శ.ర. మంచుఁదువ్వర</ref>తువ్వర వానలచేఁ దడిసి కమలవనలక్ష్మి హరి ధ్యాననిమీలితలోచన యౌ నలరాధావధూటి కనుగల మయ్యెన్.</poem>|ref=10}} '''టీక'''. కమలవనలక్ష్మి = (కొలఁకులలోని) తామరసంపద; మంచుతువ్వరవానలచేఁన్ = మంచుబిందువులవర్షముచే; తడిపి = (తడిసి - మూసికొనిపోయి) హరి.......లోచనయౌ = విష్ణుధ్యానమున<noinclude><references/></noinclude> tpg4wmf0amc8m7fh3fks6cs5yw4uky2 555214 555213 2026-04-30T06:30:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పారదంబునఁ దోఁచిన పసిఁడితీగ పగిది రాజిల్లె రాధ చంపక<ref>క. సువర్ణ, చ.ట. సవర్ణ</ref>సవర్ణ వర్ణ మగుమేను కుముదధవళతుషార పటలకంచుకవేల్లనఘటనకలిమి.</poem>|ref=6}} '''టీక'''. చంపకసవర్ణవర్ణము = సంపంగిపూవుతో సమానకాంతి గలది; మేను = శరీరము; కుముద...కలిమిన్ = ఆ తెల్లకలువవలె తెల్లనైన మంచుసమూహ మను ఱవికను ధరించిన శోభచే; రాధ = రాధాదేవి; పారదంబునన్ = పాదరసమునందు; తోఁచిన = ముంచిన; పసిఁడితీగపగిదిన్ = బంగారుతీగవలె; రాజిల్లెన్ = ప్రకాశించెని. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నవ్యకాలాగరూద్వర్తనముల సతుల చన్నుఁగొండల <ref>క. నుష్ణాగ్ని, చ.ట. నూష్మాగ్ని</ref>నూష్మాగ్ని సంభవించె మతిసమగ్రులు ధూమానుమానకలన నగ్ని సాధింతు రచలంబులందు నెపుడు.</poem>|ref=7}} '''టీక'''. నవ్యకాలాగరూద్వర్తనములన్ = క్రొత్తకస్తూరిపూఁతవలన; ['ఉద్వర్తనము = నలఁగు' అని పూర్వటీక] సతులచన్నుఁగొండలన్ = ఆ కొండలఁబోలు స్త్రీలచన్నులమీఁద; ఊష్మాగ్ని = వేడిమియను నగ్ని; సంభవించెన్ = కలిగెను; మతిసమగ్రులు = బుద్ధిమంతులు - పండితులు; ధూమానుమానకలనన్ = పొగయొక్క అనుమానమువలన; అచలంబులందున్ = కొండలపయి; అగ్నిన్ = అగ్నిని; సాధింతురు = నిశ్చయింతురుకదా! పర్వతముపయి వ్యాపించియున్న పొగను చూచి తార్కికులు ఆ పర్వతముపయి అగ్ని యున్నదని నిశ్చయింతురు. అట్లు నిశ్చయించుటయే అనుమితి; అగ్ని లేనిచోట ఉండని ధూమము అక్కడ ఉండుటవలన పర్వతముపయి అగ్ని యుండితీరుననియే వారి యూహ. ఆ సిద్ధాంతము రాధవిషయమున రూపకమూలమున సిద్ధింపబడినది. ఇచట కాలాగరు ధూమముగాను, ఆమె స్తనములు కొండలుగను, వేఁడిమి అగ్నిగాను రూపింపఁబడినవి. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సురలు కళలెల్లఁ గ్రోలిన సోము తనువు కప్పురము క్రుమ్మరించిన <ref>చ. కనప, ట. కనర</ref>కనకక్రోవి పువ్వుఁదేనియ చనిన యం<ref>క. భోరుహంబొయన, చ.ట. భోరుహంబునన</ref>భోరుహంబు ననఁగ మం చింకి బ్రహ్మాండ మగలెఁ జలిని.</poem>|ref=8}} '''టీక'''. సురలు = : దేవతలు; కళలెల్ల = సమస్తకళలకు; క్రోలిన = పీల్చివేసిన ['క్రోలి = త్రాగి' అని పూర్వటీక] సోముతనుపు = చంద్రబింబము; కప్పురము క్రుమ్మరించిన = ఎక్కువగా ఒలఁకఁబోసిన; కనకక్రోవి = బంగారు బరణి; [మిశ్రసమాసము] చనిన = పోయిన; అంభోరుహంబున్ = తామరపువ్వును; అనఁగన్ = అనునట్లుగా; మంచు; ఇంకి; బ్రహ్మండము = ప్రపంచము; చలిని = చలికాలమున; అగలెన్ = భేదిల్లెను. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem><ref>క. అగయి, చ. అగరుం</ref>అగరుం గుంకుమవువ్వును దొగరుంజేలలును సీతుఁ ద్రోవంగలవే? పొగ లేని ముర్మురంబులు మగువల<ref>క. పాలిండ్లు, చ. పాలిండ్ల</ref>పాలిండ్లు భోగమహనీయంబుల్.</poem>|ref=9}} '''టీక'''. అగరుం = అగరును; తొగరుంజేలలును = ఎఱ్ఱనిచీరలును; సీతున్ = చలిని; త్రోవంగలవే! = పోఁగొట్టఁగలవా?, పొగలేని, ముర్మురంబులున్ = పొగలేనట్టి ఊకకుంపట్లును; మగువలపాలిండ్లున్; భోగమహనీయంబుల్ = (చలికాలమున) అనుభవింపఁదగినవి. 'హసంతీం చ హసంతీం చ హసంతీం వామలోచనాం, హేమన్తే యే నా సేవంతే తే నరా దైవవంచితాః' అని అభియుక్తోక్తి. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పైఁగురియు మంచు<ref>చ. తుంపర, ట. తుప్పర, శ.ర. మంచుఁదువ్వర</ref>తువ్వర వానలచేఁ దడిసి కమలవనలక్ష్మి హరి ధ్యాననిమీలితలోచన యౌ నలరాధావధూటి కనుగల మయ్యెన్.</poem>|ref=10}} '''టీక'''. కమలవనలక్ష్మి = (కొలఁకులలోని) తామరసంపద; మంచుతువ్వరవానలచేఁన్ = మంచుబిందువులవర్షముచే; తడిపి = (తడిసి - మూసికొనిపోయి) హరి.......లోచనయౌ = విష్ణుధ్యానమున<noinclude><references/></noinclude> qsb2qe0x5jxwpukap2358z2sh1jn067 555215 555214 2026-04-30T06:31:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పారదంబునఁ దోఁచిన పసిఁడితీగ పగిది రాజిల్లె రాధ చంపక<ref>క. సువర్ణ, చ.ట. సవర్ణ</ref>సవర్ణ వర్ణ మగుమేను కుముదధవళతుషార పటలకంచుకవేల్లనఘటనకలిమి.</poem>|ref=6}} '''టీక'''. చంపకసవర్ణవర్ణము = సంపంగిపూవుతో సమానకాంతి గలది; మేను = శరీరము; కుముద...కలిమిన్ = ఆ తెల్లకలువవలె తెల్లనైన మంచుసమూహ మను ఱవికను ధరించిన శోభచే; రాధ = రాధాదేవి; పారదంబునన్ = పాదరసమునందు; తోఁచిన = ముంచిన; పసిఁడితీగపగిదిన్ = బంగారుతీగవలె; రాజిల్లెన్ = ప్రకాశించెను. '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నవ్యకాలాగరూద్వర్తనముల సతుల చన్నుఁగొండల <ref>క. నుష్ణాగ్ని, చ.ట. నూష్మాగ్ని</ref>నూష్మాగ్ని సంభవించె మతిసమగ్రులు ధూమానుమానకలన నగ్ని సాధింతు రచలంబులందు నెపుడు.</poem>|ref=7}} '''టీక'''. నవ్యకాలాగరూద్వర్తనములన్ = క్రొత్తకస్తూరిపూఁతవలన; ['ఉద్వర్తనము = నలఁగు' అని పూర్వటీక] సతులచన్నుఁగొండలన్ = ఆ కొండలఁబోలు స్త్రీలచన్నులమీఁద; ఊష్మాగ్ని = వేడిమియను నగ్ని; సంభవించెన్ = కలిగెను; మతిసమగ్రులు = బుద్ధిమంతులు - పండితులు; ధూమానుమానకలనన్ = పొగయొక్క అనుమానమువలన; అచలంబులందున్ = కొండలపయి; అగ్నిన్ = అగ్నిని; సాధింతురు = నిశ్చయింతురుకదా! పర్వతముపయి వ్యాపించియున్న పొగను చూచి తార్కికులు ఆ పర్వతముపయి అగ్ని యున్నదని నిశ్చయింతురు. అట్లు నిశ్చయించుటయే అనుమితి; అగ్ని లేనిచోట ఉండని ధూమము అక్కడ ఉండుటవలన పర్వతముపయి అగ్ని యుండితీరుననియే వారి యూహ. ఆ సిద్ధాంతము రాధవిషయమున రూపకమూలమున సిద్ధింపబడినది. ఇచట కాలాగరు ధూమముగాను, ఆమె స్తనములు కొండలుగను, వేఁడిమి అగ్నిగాను రూపింపఁబడినవి. '''అలం'''. రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సురలు కళలెల్లఁ గ్రోలిన సోము తనువు కప్పురము క్రుమ్మరించిన <ref>చ. కనప, ట. కనర</ref>కనకక్రోవి పువ్వుఁదేనియ చనిన యం<ref>క. భోరుహంబొయన, చ.ట. భోరుహంబునన</ref>భోరుహంబు ననఁగ మం చింకి బ్రహ్మాండ మగలెఁ జలిని.</poem>|ref=8}} '''టీక'''. సురలు = : దేవతలు; కళలెల్ల = సమస్తకళలకు; క్రోలిన = పీల్చివేసిన ['క్రోలి = త్రాగి' అని పూర్వటీక] సోముతనుపు = చంద్రబింబము; కప్పురము క్రుమ్మరించిన = ఎక్కువగా ఒలఁకఁబోసిన; కనకక్రోవి = బంగారు బరణి; [మిశ్రసమాసము] చనిన = పోయిన; అంభోరుహంబున్ = తామరపువ్వును; అనఁగన్ = అనునట్లుగా; మంచు; ఇంకి; బ్రహ్మండము = ప్రపంచము; చలిని = చలికాలమున; అగలెన్ = భేదిల్లెను. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem><ref>క. అగయి, చ. అగరుం</ref>అగరుం గుంకుమవువ్వును దొగరుంజేలలును సీతుఁ ద్రోవంగలవే? పొగ లేని ముర్మురంబులు మగువల<ref>క. పాలిండ్లు, చ. పాలిండ్ల</ref>పాలిండ్లు భోగమహనీయంబుల్.</poem>|ref=9}} '''టీక'''. అగరుం = అగరును; తొగరుంజేలలును = ఎఱ్ఱనిచీరలును; సీతున్ = చలిని; త్రోవంగలవే! = పోఁగొట్టఁగలవా?, పొగలేని, ముర్మురంబులున్ = పొగలేనట్టి ఊకకుంపట్లును; మగువలపాలిండ్లున్; భోగమహనీయంబుల్ = (చలికాలమున) అనుభవింపఁదగినవి. 'హసంతీం చ హసంతీం చ హసంతీం వామలోచనాం, హేమన్తే యే నా సేవంతే తే నరా దైవవంచితాః' అని అభియుక్తోక్తి. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పైఁగురియు మంచు<ref>చ. తుంపర, ట. తుప్పర, శ.ర. మంచుఁదువ్వర</ref>తువ్వర వానలచేఁ దడిసి కమలవనలక్ష్మి హరి ధ్యాననిమీలితలోచన యౌ నలరాధావధూటి కనుగల మయ్యెన్.</poem>|ref=10}} '''టీక'''. కమలవనలక్ష్మి = (కొలఁకులలోని) తామరసంపద; మంచుతువ్వరవానలచేఁన్ = మంచుబిందువులవర్షముచే; తడిపి = (తడిసి - మూసికొనిపోయి) హరి.......లోచనయౌ = విష్ణుధ్యానమున<noinclude><references/></noinclude> 319e6kqvgv0vz8ja8tpv7tuj2h7mp1v 104 212688 555216 554911 2026-04-30T07:04:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కన్నులుమూసికొనియున్న; రాధావధూటికిన్ = రాధాదేవికి; అనుగలము, అయ్యెన్ = సమానమయ్యెను - ఆమెను పోలియుండెము. ['అనుగలము = అనుకూలము' అని పూర్వటీక.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కాలుఁగాలును గేలునుగేలు మోవి మోవియును దార్చి భోగిసమూహ మమరె నూహ సేయంగ భోగిసమూహమునకుఁ బొసఁగ మసకంపుఁబెనకువ లెసఁగుఁగాదె.</poem>|ref=11}} '''టీక'''. తార్చి = దగ్గరగా కూర్చి - చేర్చి; భోగిసమూహము = యువతీయువకుల గుంపు; భోగిసమూహమునన్ = పాములగుంపునకు; మసకంపుఁబెనకువలు = సంభోగమునందలి యిచ్ఛచే పెనఁగులాటలు; ఎసఁగుఁగాదె! = కలుగును గదా! '''అలం'''. అనుప్రాసము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్యామలకాలాగురు నవ ధూమ మెదకు సుఖ మొనర్పఁ దోరపుఁగన్నుల్ వే మొగుచుకరణి సౌధ స్తోమ మమరెఁ గప్పఁబడిన సోరణగండ్లన్.</poem>|ref=12}} '''టీక'''. శ్యామల......ధూమము = నల్లని కస్తూరిధూపపుఁబొగ; ఎదకున్ = హృదయమునకు; తోరపుకన్నుల్ = విశాలనేత్రములను; వే = వేగముగా; మొగుచుకరణిన్ = (సుఖపారవశ్యమున) మూయురీతిని; కప్పఁబడిన = మూయఁబడిన; సోరణగండ్లన్ = గవాక్షములచేత; సౌధస్తోమము = మేడలవరుస; అమరెన్ = ఒప్పెడు. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అంత వసంతము జితహే మంతము దీపించి మత్తమధుకరకలభా క్రాంత మురుపుష్పరసవే శంతము సకలద్రువులఁ <ref>చ. లపిసాళము</ref>బిసాళము <ref>ట. చెలఁగున్</ref>చెలఁగన్.</poem>|ref=13}} '''టీక'''. జితహేమంతము = గెలువఁబడిన చలికాలముకలది - చలికాలమును త్రోసి, వచ్చినది; మత్త....క్రాంతము = మదించిన కొదమతుమ్మెదలచే ఆక్రమింపఁబడినది; ఉరుపుష్పరసవేశంతము = అధికమైన పూవుఁదేనెపడియలు కలది; అగు; వసంతము = వసంతర్తువు; సకలద్రువులన్ = అన్నివృక్షములందును; పిసాళము = వికాసము; చెలఁగన్ = అతిశయించఁగా; దీపించెన్ = ప్రకాశించెను. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>కెంజిగురాకుడాలు దులకించినధాతుపటంబు<ref>చ. చేతఁజాయం</ref>చాయఁ జే యం <ref>చ.ట. చదురెక్కు</ref>జదు కెక్కుపుప్పొడుల నంటిన<ref>చ. తేఁటుల</ref>తేఁటులు భూతిభృజ్జటా పుంజముఁ <ref>క. బోలెపద్మినీ</ref>బోలఁగా విపినభూములలో మధులక్ష్మి పొల్చె నీ లాంజనవర్ణుఁ గోరి తప మ ట్లొనరించు మృగాక్షికైవడిన్.</poem>|ref=14}} '''టీక'''. కెంజిగురాకుడాలు = ఎఱ్ఱని లేఁజిగురుకాంతి; తులకించిన ధాతుపటంబు చాయన్, చేయన్ = ప్రకాశించిన కావిబట్టకాంతిని పొందఁగా; చదుకెక్కు = రాలిన; ['బురదలు చేఱునట్టి' అని పూర్వటీక]; పుప్పొడులన్, అంటిన = పుప్పొళ్లను తాకిన - తమపైఁ బుప్పొడిని అంటించుకొన్న; తేఁటులు = తుమ్మెదలు ; భూతిభృజ్జటాపుంజమున్, పోలఁగాన్ = బూడిద పూసికొనిన జడలగుంపువలె నుండఁగా; మధులక్ష్మి = వసంతశోభ; విపినభూములలోన్ = అడవినేలలందు; నీలాంజనవర్ణున్, కోరి = నల్లని కాటుకవన్నె కలవానిని = కృష్ణుని; మృగాక్షికైవడిన్ = రాధాదేవివలె; పొల్చెన్ = ప్రకాశించెను. వసంతశోభకు కెంజిగురాకుకాంతి కావివస్త్రమువలెను, పుప్పొడియంటిన తుమ్మెదలు విభూతి పూసికొన్న జడలవలెను ఉండుటవల్ల ఆ వసంతలక్ష్మి తపస్సు చేయుచున్న రాధతోఁ బోలుచున్నదని భావము. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆవిర్భవించె నీల గ్రీవాలికకీలికీలకేవలసఖమై పూవులకా రుడివోవం గా వేసవి హాసవిపులఖరకర మగుచున్.</poem>|ref=15}}<noinclude><references/></noinclude> 96o1h232lxq76wu6jzpf281qegs1c7u 555217 555216 2026-04-30T07:07:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కన్నులుమూసికొనియున్న; రాధావధూటికిన్ = రాధాదేవికి; అనుగలము, అయ్యెన్ = సమానమయ్యెను - ఆమెను పోలియుండెము. ['అనుగలము = అనుకూలము' అని పూర్వటీక.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కాలుఁగాలును గేలునుగేలు మోవి మోవియును దార్చి భోగిసమూహ మమరె నూహ సేయంగ భోగిసమూహమునకుఁ బొసఁగ మసకంపుఁబెనకువ లెసఁగుఁగాదె.</poem>|ref=11}} '''టీక'''. తార్చి = దగ్గరగా కూర్చి - చేర్చి; భోగిసమూహము = యువతీయువకుల గుంపు; భోగిసమూహమునన్ = పాములగుంపునకు; మసకంపుఁబెనకువలు = సంభోగమునందలి యిచ్ఛచే పెనఁగులాటలు; ఎసఁగుఁగాదె! = కలుగును గదా! '''అలం'''. అనుప్రాసము, శ్లేషము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్యామలకాలాగురు నవ ధూమ మెదకు సుఖ మొనర్పఁ దోరపుఁగన్నుల్ వే మొగుచుకరణి సౌధ స్తోమ మమరెఁ గప్పఁబడిన సోరణగండ్లన్.</poem>|ref=12}} '''టీక'''. శ్యామల......ధూమము = నల్లని కస్తూరిధూపపుఁబొగ; ఎదకున్ = హృదయమునకు; తోరపుకన్నుల్ = విశాలనేత్రములను; వే = వేగముగా; మొగుచుకరణిన్ = (సుఖపారవశ్యమున) మూయురీతిని; కప్పఁబడిన = మూయఁబడిన; సోరణగండ్లన్ = గవాక్షములచేత; సౌధస్తోమము = మేడలవరుస; అమరెన్ = ఒప్పెడు. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అంత వసంతము జితహే మంతము దీపించి మత్తమధుకరకలభా క్రాంత మురుపుష్పరసవే శంతము సకలద్రువులఁ <ref>చ. లపిసాళము</ref>బిసాళము <ref>ట. చెలఁగున్</ref>చెలఁగన్.</poem>|ref=13}} '''టీక'''. జితహేమంతము = గెలువఁబడిన చలికాలముకలది - చలికాలమును త్రోసి, వచ్చినది; మత్త....క్రాంతము = మదించిన కొదమతుమ్మెదలచే ఆక్రమింపఁబడినది; ఉరుపుష్పరసవేశంతము = అధికమైన పూవుఁదేనెపడియలు కలది; అగు; వసంతము = వసంతర్తువు; సకలద్రువులన్ = అన్నివృక్షములందును; పిసాళము = వికాసము; చెలఁగన్ = అతిశయించఁగా; దీపించెన్ = ప్రకాశించెను. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>కెంజిగురాకుడాలు దులకించినధాతుపటంబు<ref>చ. చేతఁజాయం</ref>చాయఁ జే యం <ref>చ.ట. చదురెక్కు</ref>జదు కెక్కుపుప్పొడుల నంటిన<ref>చ. తేఁటుల</ref>తేఁటులు భూతిభృజ్జటా పుంజముఁ <ref>క. బోలెపద్మినీ</ref>బోలఁగా విపినభూములలో మధులక్ష్మి పొల్చె నీ లాంజనవర్ణుఁ గోరి తప మ ట్లొనరించు మృగాక్షికైవడిన్.</poem>|ref=14}} '''టీక'''. కెంజిగురాకుడాలు = ఎఱ్ఱని లేఁజిగురుకాంతి; తులకించిన ధాతుపటంబు చాయన్, చేయన్ = ప్రకాశించిన కావిబట్టకాంతిని పొందఁగా; చదుకెక్కు = రాలిన; ['బురదలు చేఱునట్టి' అని పూర్వటీక]; పుప్పొడులన్, అంటిన = పుప్పొళ్లను తాకిన - తమపైఁ బుప్పొడిని అంటించుకొన్న; తేఁటులు = తుమ్మెదలు; భూతిభృజ్జటాపుంజమున్, పోలఁగాన్ = బూడిద పూసికొనిన జడలగుంపువలె నుండఁగా; మధులక్ష్మి = వసంతశోభ; విపినభూములలోన్ = అడవినేలలందు; నీలాంజనవర్ణున్, కోరి = నల్లని కాటుకవన్నె కలవానిని = కృష్ణుని; మృగాక్షికైవడిన్ = రాధాదేవివలె; పొల్చెన్ = ప్రకాశించెను. వసంతశోభకు కెంజిగురాకుకాంతి కావివస్త్రమువలెను, పుప్పొడియంటిన తుమ్మెదలు విభూతి పూసికొన్న జడలవలెను ఉండుటవల్ల ఆ వసంతలక్ష్మి తపస్సు చేయుచున్న రాధతోఁ బోలుచున్నదని భావము. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆవిర్భవించె నీల గ్రీవాలికకీలికీలకేవలసఖమై పూవులకా రుడివోవం గా వేసవి హాసవిపులఖరకర మగుచున్.</poem>|ref=15}}<noinclude><references/></noinclude> fc4mp2t4akuwf8299xznwekgpteurei 104 212689 555220 554912 2026-04-30T08:09:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>'''టీక'''. పూవులకారు = వసంతఋతువు; ఉడివోవంగాన్ = ఉడిగిపోగా - పోగా; నీల...సఖమై = శివునినొసటి యగ్నిజ్వాలలకు ముఖ్యమిత్రమయి - వానితో సమానమయి; హాసవిపుల ఖరకర మగుచున్ = ఆనందముచే అతిశయించిన సూర్యుఁడు కలదై; వేసవి; ఆవిర్భవించెన్ = వచ్చెను. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పు డప్పటుగభస్తి హస్తియుంబోలెఁ బద్మినీప్రమోదావహకరప్రచారుండై, దవదహనంబు కురుమహీవిభుండునుంబోలె స్వగోత్రనిర్భేదనిపుణంబై, మల్లి యలపెల్లు కన్నడకవితావితానంబునుంబోలె షట్పదవృత్తవిలాసభాసురంబై, సర సులు సరసులుంబోలె వనితావిహారమహనీయంబులై రహి వహించె. అంచలంచలఁ జంచలాచపలంబులును, విపులంబులు నగు పడమటిపవనంబులు పొరుగుల <ref>చ. యువవనంబులును పొరు, ట. లో ఈ పదములేదు.</ref>యుప వనంబులం బెరుగు కరువలివారువంబులకు గమనాధ్యయనగురువులుంబోలె వడి మెఱసి సుడిసి, యసిత యగు వసుధఁ గాఁడి, నెఱియలువాఱినం దదుదరవిస్ఫురి తాంత్రలతామతల్లికల<ref>క. పెల్లునం</ref>పెల్లనం బాతాళవ్యాళంబులు గానవచ్చె. పెచ్చుపెరుగు ఖరకరకరనిపాతంబుల <ref>చ. నతప్తం</ref>నాతప్తంబులగు నెలవులం దొరంగి <ref>చ. పరుగు</ref>పరఁగు వెలఁది <ref>క. వెన్నెల, చ. వెన్నెలల.</ref>వెన్నెలల నీర్వట్టువెన్నెలపిట్టలు పొట్టలు నిండ నాస్వాదించె <ref>చ. కక్కస</ref>రక్కెసజవ్వనులు మద్వంపుమచ్చికల నిచ్చలు గ్రీడింప నా వ్రీడావతుల యతులనాభీవివరంబుల నింకినవియుంబోలె నదులయుదకంబు లింకె. విచికిలమాలికాలంకృతమౌళిభాగు లును, నారంజితధాతు<ref>క. పటల, చ. పట</ref>పటపరభాగులు నగు భోగులబాగున గ్రుడ్డు <ref>చ. మ్రోచు, ట. నోచు</ref>మోచు నెఱచీమలచాలు <ref>చ. చెమ్మల</ref>చెమ్మయిమ్ములం గ్రుమ్మరందొడం<ref>చ. గి</ref>గె. <ref>చ. వ్యాపహా</ref>వ్యావహారికసత్యంబు ప్రకటించు ప్రపంచంబుచేత వంచితులగు నెఱుక లేని కరటులకరణి హరిణంబులు మరీచికావీచికాపానవివశంబులై దిశలఁ పరిభ్రమించె. ముంచుకొను సంపెఁగల సౌరభంబునకుం <ref>ట. తాళక</ref>దాళని రోలంబులలీల వియోగి<ref>చ. లోకంబు</ref>లోకంబులు విషయవిము <ref>ఖంబయ్యె</ref>ఖంబు లయ్యె. ఇసుక <ref>చ. మెదవు, శ.ర. మెదువు</ref>మెదువునెలవులం బన్నిన పసుపుటాఁకుంజప్పరంబుల లోనం గుప్పళించిన కప్పురంబుతోడి <ref>చ. కును</ref>కురువేరుపరిమళంబు<ref>చ. బురు బాదిరి, ట. బురొదిరి</ref>లును, జాజివిరులవల పును, వట్టివేళ్ళవాసనలుం గల ప్రపాపాలికా<ref>చ. పవర్ణి</ref>పఘనవర్జితంబులగు కలశోదకంబులు గ్రోలి సేద దేఱి తెరువరులు తాలవృంతానిలంబుల బలుపు కొలిపి మున్ను పరిక్షీ ణంబులగు ప్రాణపవనంబులం <ref>చ. బొసరిం</ref>బోసరింపంజేసిరి; తత్కాలంబున. </poem>|ref=16}} '''టీక'''. పటుగభస్తి = వాఁడికిరణములు గల సూర్యుఁడు; హస్తియుంబోలెన్ = ఏనుఁగుపోలిక; పద్మినీ...ప్రచారుండై = పద్మలతకు సంతోషము కలుగఁజేయు కిరణముల వ్యాపనము కలవాఁడై [ఏనుఁగు పద్మినికి (ఆఁడుయేనుఁగునకు) సంతసమును కలిగించు తుండప్రసరణము కలదని క్లిష్టమగు నర్థము. ఈ యర్థము పూర్వటీకలో లేదు.]; దవదహనంబు = కాఱుచిచ్చు; కురుమహీవిభుండునుం బోలెన్ = దుర్యోధనునివలె; స్వగోత్రనిర్భేదననిపుణంబై = తనదగు వనమును (తా నాశ్రయించిన వనమును);<noinclude><references/></noinclude> beek84dton2zqa4mr5j3fujxghwr8nc 104 212690 555221 554913 2026-04-30T09:10:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>దహించుటయందు నేర్పుకలదై; దుర్యోధనుఁడు స్వగోత్ర - తన వంశపువారిని - (సోదరులను) నశింపఁజేయుటయందు నేర్పు కలవాఁడని శ్లిష్టార్థము. మల్లియలపెల్లు = మల్లెపూలసంపద; కన్నడకవితావితానంబునుఁబోలెన్ = కన్నడభాషయందలి కవిత్వపుపరంపరవలె; పట్పదవృత్తవిలాసభాసురంబై = తుమ్మెదల యునికివలని విలాసముచేత ప్రకాశించునదై; కన్నడకవిత షట్పదము అను వృత్తముయొక్క విలాసమున ప్రకాశించునదని శ్లేషార్థము. సరసులు = చెఱువులు; సరసులుంబోలెన్ = రసికులపగిది; వనితావిహారమహనీయంబులై = స్త్రీలవిహారముచేత గొప్పవయి; రసికులపక్షమున - స్త్రీలతోడి విహారముచే గొప్పవారనుట; రహిన్, వహించెన్ = బాగుమీఱెను. అంచలంచలన్ = ప్రతిపార్శ్వమునను; చంచలాచపలంబులును = మెఱుపులవలెఁ జలించునవియు; విపులంబులు = ఎక్కువైనవియును; అగు; పొరుగుల యుపవనంబులన్ = ప్రక్కనుండు ఉద్యానవనములందు; కరువలివారువంబులకున్ = గాలికి వాహనములైన జింకలకు; గమనాధ్యయనగురువులుంబోలెన్ = నడకను నేర్పు గురువులవలె; వడి మెఱసి = వేగము గలిగి; సుడిసి = చుట్టిచుట్టివీఁచి; అసితయగు = నల్లనైన; వసుధన్ = భూమిపైని; కాఁడి = నాఁటి; నెఱియలు వాఱినన్ = బీటలు పడఁగా; తదుద...పెల్లనన్ = దానికడుపులో (లోపలిభాగమున) ప్రకాశించునట్టి పెద్దప్రేగుల యాధిక్యమో (సంపదయో) యనునట్లు; పాతాళవ్యాళంబులు = పాతాళలోకములోని పాములు; ['పెల్లునన్ = అతిశయముచేత' అని పూర్వటీక] పెచ్చు పెరుగు = మిక్కిలి ఎక్కువైన; ఖరకరకరనిపాతంబులన్ = సూర్యుని (వాఁడి) కిరణములవలన; అతప్తంబులగు = బాగుగా తపింపఁజేయఁబడిన; నెలవులన్ = చోట్లయందు; తొరఁగి = ప్రవహించి; పరఁగు = ఒప్పిదమైన; వెలఁదివెన్నెలలన్ = స్వచ్ఛములగు చంద్రకాంతులను - (అందలి మంచును); నీర్వట్టు = దప్పిగొన్న; వెన్నెలపిట్టలు = చకోరపక్షులు; ఆస్వాదించెన్ = త్రాగెను. రక్కెసజవ్వనులు = రాక్షనయువతులు; మవ్వంపుమచ్చికలన్ = ఎక్కువ వేడుకలతో; క్రీడించన్ = జలక్రీడ లాడఁగా; ఆవ్రీడావతుల, అతులనాభీవివరంబులన్ = ఆ స్త్రీల లోఁతైన నాభీరంధ్రములందు; ఇంకినవియుంబోలెన్ = ఇంకినవో యనునట్లు; విచికిల......భాగులును = మల్లెపూలమాలలచే అలంకరింపఁబడిన సిగలు కలవారును; ఆరంజితధాతుపటపరభాగులును = అంతట ఎఱ్ఱనైన బట్టలచే ప్రకాశించువారును; భోగులబాగునన్ = విలాసపురుషులరీతి; ఎఱచీమలచాలు= ఎఱ్ఱచీమలబారు; చెమ్మయిమ్ములన్ = చెమ్మగలచోట్లయందు; వ్యావ...సత్యత్వంబు = లేని యథార్థమును - మోసపుసంగతులను; ప్రకటించు = వెల్లడించు; వంచితులు = మోసగింపఁబడినవారు; ఎఱుకలేని = జ్ఞానములేని; కఱటులకరణిన్ = మూఢులరీతిని; హరిణంబులు = జింకలు; మరీ...శంబులై = ఎండమావులప్రవాహమును త్రాఁగ నిచ్చగించినవై; దిశలన్ = దిక్కులందు; పరిభ్రమించెన్ = తిరిగెను. ముంచుకొను = దట్టమై వ్యాపించు; సౌరభంబునకున్ = సువాసనకు; తాళని = సహించలేని; రోలంబంబులలీలన్ = తుమ్మెదలపగిదిని; వియోగిలోకంబులు = విరహులగుంపులు; విషయవిముఖంబులయ్యె = భోగముల కిష్టపడనివయ్యెను; ఇసుకమెదువునెలవులన్ = ఇసుకచే మెత్తనైన నేలలందు; పన్నిన = వేసిన; పసుపుటాకుంజప్పరంబులలోన్ = పచ్చనిపందిళ్లయందు; గుప్పళించిన = చల్లిన ['నిండించిన' అని పూర్వటీక); వలపును = వాసనయు; ప్రపా......తంబులగు = చలిది పందిరులం దుండుపడుచుల అవయవములనుండి; (చేతులనుండి) విడువఁబడినవైన ['దేహములనుండి' అని పూర్వటీక.]; క్రోలి = త్రాగి; తెరువరులు = బాటసారులు; తాలవృంతానిలంబులన్ = వీవనల గాలులవలన; బలుపులిసి = వృద్ధిపొందఁజేసి; మున్ను = శ్రమ తీర్చుకొనుటకు) పూర్వము; పరిక్షీణంబులగు = క్షీణములైయున్న; ప్రాణవవనంబులన్ = ప్రాణవాయువులను; పోసరింపఁజేసిరి = విజృంభింపఁజేచేసిరి - తెప్పరిలఁజేసిరి.<noinclude><references/></noinclude> a5623vzqrb17ze4zw9m99nmef7lgq26 104 212691 555224 554914 2026-04-30T11:03:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆపద్మిని దినకరకర తాపమునకు నోర్చి ఘోరతప మొనరిం<ref>చ.ట. చున్</ref>చెన్ శ్రీపతి యడుగులగొడుగుల ప్రాపొద<ref>చ.ట. నయేని</ref>వినవారిఁ దాపభర మేలంటున్?</poem>|ref=17}} '''టీక'''. పద్మిని = పద్మినీజాతిస్త్రీయగు రాధ, తామరతీగయును; దినకరకరతావమునకున్ = సూర్యుని కిరణములవేఁడిమికి; శ్రీపతి...ప్రాపు = శ్రీవిష్ణువుయొక్క పాదము లను గొడుగుల యాశ్రయము; ఒదవినవారిన్ = కలిగినవారిని; ఏల, అంటున్? = అంటుకొనదు. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇట్టు లత్యుగ్రమగు గ్రీష్మ <ref>ట. మెసగరేగి</ref>మేసరేఁగి కాలవశమునఁ దనుదాన దీలుపడియె పెచ్చుపెరు గెట్టిదియు <ref>చ.ట. హెచ్చి</ref>హెచ్చి పేర్చుటెల్ల స్రగ్గుటకె యని లోకోక్తి చాటు గాదె.</poem>|ref=18}} '''టీక'''. ఇట్టులు = ఈరీతిని; అత్యుగ్రమగు = మిక్కిలి భయంకరమగు; గ్రీష్మము = వేసవి; ఏసరేఁగి = మిగుల విజృంభించి; తమదాన = తనంత తానే; తీలుపడియెన్ = క్షీణించెను ('దీలుపడియె' అని పూర్వటీక.); పేర్చుట = అతిశయించుట; స్రగ్గుటకె = తగ్గుటకే. '''అలం'''. అర్ధాంతన్యాసము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>దీప <ref>క. మణగ, చ. ముడుగ</ref>ముడుగఁ జీఁకటియును గోప ముడుగ శాంతిగుణముఁ గోల్కొనుక్రియ నా టోపోద్భట మగువేసవి కైపు <ref>చ. సడలి</ref>సడిలఁ దోఁచెఁ గారుకాలము దళమై.</poem>|ref=19}} '''టీక'''. దీపము, ఉడుగన్ = దీప మారిపోఁగా; ఉడున్గ = నశింవగా; కోల్కొనుక్రియన్ = వర్ధిల్లునట్లు; ఆటోపోద్భటము = మిక్కిలి ఆర్భాటము కలవి; వేసవికైపు = వేసవివిజృంభణము; సడిలన్ = తగ్గిపోఁగా; కారుకాలము = వర్షకాలము; దళమై = దట్టమై; తోఁచెన్ = వచ్చెను. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆకాశతత్త్వతనుఁ డగు కాకోలగ్రీవుకంఠకాళిమ యనఁగాఁ గోకిలనీలము జలధర పాకము పర్యాయవృద్ధిఁ బ్రబలదొడంగెన్.</poem>|ref=20}} '''టీక'''. ఆకాశ...తనుఁడు = ఆకాశతత్త్వదేహుఁడు; కాకోలగ్రీవుకంఠకాళిమ = గరళము కంఠమునందుఁ గల శివుని కంఠముయొక్క నలుపు; కోకిలనీలము = కోయిలవలె నల్లనైనది; జలధరపాకము = పిల్లమేఘము; పర్యాయవృద్ధిన్ = క్రమక్రమాభివృద్ధిచే; ప్రబలఁదొడంగెన్ = పెరుఁగసాగెను. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, ఉపమ. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ధళుధళుక్కున నింగిఁ దాటించెఁ బలుమారు <ref>ట. నీరాళ</ref>నీరాళ్ళ గొందిఁ గన్నియమెఱుంగు పౌలస్త్యపవనసంపాతజాత<ref>చ. స్ఫూర్తి</ref>ప్రీతి నివిరినమ్రాఁకుల కెలమి వచ్చెఁ బ్రథమోదబిందుసంభారంబు మందునూ నియ యయ్యెఁ బగిలిన నేలమేని కుఱుము మంతురసానియునుబోలె గనిపించె దోరంపుమణులవిదూరభూమి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గెరలి సకిలించె షణ్ముఖు<ref>ట. మఱుక</ref>మఱువమావు పరిమళము చూచెఁ గరి శుష్కపల్వలంబు గడిమి చిగిరించె <ref>ఛ. క్రాజ, ట. క్రొంజు</ref>గ్రాఁజవంగడము ననిచె నఖిలహితమైన మేఘోదయంబునందు.</poem>|ref=21}} '''టీక'''. నింగిన్ = ఆకాశమున; నీరాళ్లగొందిన్ = ఈశాన్యదిగ్భాగమున; [అని. సూర్య. ని] కన్నియలుంగు = క్రొత్తమెఱుపు; తాటించెన్ = తాఁకునట్లు (కొట్టునట్లు) చేసెను; పౌలస్త్య... ప్రీతిన్ = ఉత్తరపుగాలి సోఁకుటవలనఁ బుట్టిన ప్రీతిచేత; ఇవిరినమ్రాఁకులన్ = ఎండిపోయిన చెట్లకు; ఎలమి = వికాసము; వచ్చెన్ = కలిగెను; ప్రథమోదబిందుసంభారంబు = తొలుకరివాన చిను<noinclude><references/></noinclude> nnfox45fz41xz8s3cie1xbdfvmvm9m3 555225 555224 2026-04-30T11:04:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆపద్మిని దినకరకర తాపమునకు నోర్చి ఘోరతప మొనరిం<ref>చ.ట. చున్</ref>చెన్ శ్రీపతి యడుగులగొడుగుల ప్రాపొద<ref>చ.ట. నయేని</ref>వినవారిఁ దాపభర మేలంటున్?</poem>|ref=17}} '''టీక'''. పద్మిని = పద్మినీజాతిస్త్రీయగు రాధ, తామరతీగయును; దినకరకరతాపమునకున్ = సూర్యుని కిరణములవేఁడిమికి; శ్రీపతి...ప్రాపు = శ్రీవిష్ణువుయొక్క పాదము లను గొడుగుల యాశ్రయము; ఒదవినవారిన్ = కలిగినవారిని; ఏల, అంటున్? = అంటుకొనదు. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇట్టు లత్యుగ్రమగు గ్రీష్మ <ref>ట. మెసగరేగి</ref>మేసరేఁగి కాలవశమునఁ దనుదాన దీలుపడియె పెచ్చుపెరు గెట్టిదియు <ref>చ.ట. హెచ్చి</ref>హెచ్చి పేర్చుటెల్ల స్రగ్గుటకె యని లోకోక్తి చాటు గాదె.</poem>|ref=18}} '''టీక'''. ఇట్టులు = ఈరీతిని; అత్యుగ్రమగు = మిక్కిలి భయంకరమగు; గ్రీష్మము = వేసవి; ఏసరేఁగి = మిగుల విజృంభించి; తమదాన = తనంత తానే; తీలుపడియెన్ = క్షీణించెను ('దీలుపడియె' అని పూర్వటీక.); పేర్చుట = అతిశయించుట; స్రగ్గుటకె = తగ్గుటకే. '''అలం'''. అర్ధాంతన్యాసము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>దీప <ref>క. మణగ, చ. ముడుగ</ref>ముడుగఁ జీఁకటియును గోప ముడుగ శాంతిగుణముఁ గోల్కొనుక్రియ నా టోపోద్భట మగువేసవి కైపు <ref>చ. సడలి</ref>సడిలఁ దోఁచెఁ గారుకాలము దళమై.</poem>|ref=19}} '''టీక'''. దీపము, ఉడుగన్ = దీప మారిపోఁగా; ఉడున్గ = నశింవగా; కోల్కొనుక్రియన్ = వర్ధిల్లునట్లు; ఆటోపోద్భటము = మిక్కిలి ఆర్భాటము కలవి; వేసవికైపు = వేసవివిజృంభణము; సడిలన్ = తగ్గిపోఁగా; కారుకాలము = వర్షకాలము; దళమై = దట్టమై; తోఁచెన్ = వచ్చెను. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆకాశతత్త్వతనుఁ డగు కాకోలగ్రీవుకంఠకాళిమ యనఁగాఁ గోకిలనీలము జలధర పాకము పర్యాయవృద్ధిఁ బ్రబలదొడంగెన్.</poem>|ref=20}} '''టీక'''. ఆకాశ...తనుఁడు = ఆకాశతత్త్వదేహుఁడు; కాకోలగ్రీవుకంఠకాళిమ = గరళము కంఠమునందుఁ గల శివుని కంఠముయొక్క నలుపు; కోకిలనీలము = కోయిలవలె నల్లనైనది; జలధరపాకము = పిల్లమేఘము; పర్యాయవృద్ధిన్ = క్రమక్రమాభివృద్ధిచే; ప్రబలఁదొడంగెన్ = పెరుఁగసాగెను. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, ఉపమ. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ధళుధళుక్కున నింగిఁ దాటించెఁ బలుమారు <ref>ట. నీరాళ</ref>నీరాళ్ళ గొందిఁ గన్నియమెఱుంగు పౌలస్త్యపవనసంపాతజాత<ref>చ. స్ఫూర్తి</ref>ప్రీతి నివిరినమ్రాఁకుల కెలమి వచ్చెఁ బ్రథమోదబిందుసంభారంబు మందునూ నియ యయ్యెఁ బగిలిన నేలమేని కుఱుము మంతురసానియునుబోలె గనిపించె దోరంపుమణులవిదూరభూమి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గెరలి సకిలించె షణ్ముఖు<ref>ట. మఱుక</ref>మఱువమావు పరిమళము చూచెఁ గరి శుష్కపల్వలంబు గడిమి చిగిరించె <ref>ఛ. క్రాజ, ట. క్రొంజు</ref>గ్రాఁజవంగడము ననిచె నఖిలహితమైన మేఘోదయంబునందు.</poem>|ref=21}} '''టీక'''. నింగిన్ = ఆకాశమున; నీరాళ్లగొందిన్ = ఈశాన్యదిగ్భాగమున; [అని. సూర్య. ని] కన్నియలుంగు = క్రొత్తమెఱుపు; తాటించెన్ = తాఁకునట్లు (కొట్టునట్లు) చేసెను; పౌలస్త్య... ప్రీతిన్ = ఉత్తరపుగాలి సోఁకుటవలనఁ బుట్టిన ప్రీతిచేత; ఇవిరినమ్రాఁకులన్ = ఎండిపోయిన చెట్లకు; ఎలమి = వికాసము; వచ్చెన్ = కలిగెను; ప్రథమోదబిందుసంభారంబు = తొలుకరివాన చిను<noinclude><references/></noinclude> n5jkbgfw59nrgmyqux5z4f14awjunl6 104 212883 555168 555165 2026-04-29T12:14:55Z Brjswiki 6801 555168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>కోసమే ఒక నల్లమరకను నల్లమోతుకు చంపాధించానుబాఘా చకనల్లమిల్ల పెట్టిఁది దాన్ని దీస్కొచ్చారు దీనికి యిచ్చేదేంటో యిట్లామెడెయిస్తే మోతానుబాభూ. బ్రాహ్మ — (దగ్గరకువచ్చి) ఏమిటిగా వరహా మామూలు యిప్పిస్తాలే రేపు పోరాదా యేమి ఇప్పుడేమితొందర. గొల్ల — బాబో యేంతయ్యో జోగయ్యచేత్తుల్లు౯ గారు రాలేదుటాయ్యా బాబూ. బాహ్మ — వచ్చినారు యెవ్వరైతేనేమిరా (మెల్లగా) సఘంమాది, సఘంమీదికాదు. గొల్ల — అవునుమాని భాభూ మామూలుమాడగాదంటయ్యా వరహా అంటానేమి నా కొద్దుభాభూ మిగొల్లరిమీద మడ్తుంది వరావద్దు మాడాయిప్పించండి. బ్రాహ్మ — ఓరివెర్రివాడ సీకు తెలియదు (మెల్లగా) నీకు మాడాయిప్పిస్తాపో మేకను దింపించు. గొల్ల — జోగులయ్య గారు దింఫండిభాభూ. బుద్ధు — (బింబిసారమహారాజుకై చేయిసాచి) మహారాజా! యీమేక నెందుకు తెప్పించితిరి. బ్రాహ్మ - యజ్ఞార్థము. బుద్దు - దీనినేమిచేసెదరు. బ్రాహ్మ — నేదోక్త మంత్రములతో హననముచేసి నేల్చెదరు. బుద్ధు — {{left margin|5em}}<poem>గీ॥ అయ్యయో అన్న లారణయాత్మఁంచు కరుణయమవస్తువున్న దో కలిగెనేని స్యప్రయోజనపరులై స్వర్గమనుచు సాధుమృగలమేకలంజంపదగునె</poem> </div> {{Center|{{p|fs125}}పాట. ఫారసీమోస్తరు</p>}} {{left margin|5em}}<poem>పాపముపాపముహా ఈపశుహింసా ఎండయందోసమే మీ తమాసా యిదీయేల యేల అయ్యయ్యోమనకేమి ఆపదఁజేసె చాలాగ మూలూగ జాలిమాలితూలి వ్రాలి కూలగా పేలీపడా ఈలా మెం సాదు చంపా మేలగునా యిదేల॥పాప॥</poem></div><noinclude><references/></noinclude> aaoliy1nata7dkuks68jtq9s0n4nwqs 104 212884 555167 2026-04-29T12:11:49Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|{{p|fs125}}పాట. హిందూస్థానీ కాఫీ.</p>}} వాసంతి — {{left margin|5em}}<poem>వన్నెకాడా నిన్నే జోరితి నాకన్ను లాన కౌఁగలిరా॥ ॥వన్నె॥ చిన్న దానా సన్యమెఱుగరా నాచిత్తము నీవిత్తమేరా॥ ॥వన్నె॥ దేహ మెల్లపులకరించెరా ఓమోహనాంగా ముద్దివ్వరా॥ ॥వన్నె॥</poem></div> అని దగ్గిరకుజని ముట్టుకొని ముద్దుబెట్టుకోబోవుచుండగా. బుద్ధు — (దండమును అడ్డముగాబట్టి) {{left margin|5em}}<poem>క॥ పొలతీయేటికితో౦దర కలరెందఱుకోరితేని కాంతులుజగతి౯ వలదువలదు వలపుగొనని యతినివలవంతపెట్టనగు నేనీకు౯</poem> </div> ఆదియుంగాక నేను నిష్కాముండనై యోగనియతినున్న వాఁడ్రను నిమిషమాత్రిసుఖంబునకై నానిర్వాణానుభూతిని నీరుజేసుకొనుట యోగ్యమా నీవు నావలన సంగస్పర్పసుఖంబుమాత్రమే కాక యేమిభోగంబులనుభవించెదవు ఛీ! ఈసులమూత్రాది కోశదుర్వాసితంబగు దేహస్పర్శంబునంగలుగు సుఖమెంత అది యేమిసుఖము మాయమ్మా నీ బిడ్డనింగరుణింపుము. మన్మధు — (తనలో) వీఁడేమి మిక్కిలి కంటివానికంటెంగూడ మిక్కిలి పట్టుదలనహించినాడే కానీ. వాసంతి — నీవు ససరసుఁడవనుకొంటిని గొల్లున గొట్టుకొనఁగా గోవులంజంపుదుర్జాతి కంటెను పాపాత్ముండవు నీవేగతీయని నీభోగంబు కోరివచ్చిననన్ను నిరాకరించి తల్లియని ప్రశంసించితిని నీమీద నిడినచిత్తమును ఈశరీరముతో నన్యలకమ్మజాలను కావున ఇదే చిచ్చుచేర్చుకొని నీయెదుటనే మృతిమెందెదఁజూడుము (అని చితుకులేరి నిప్పంటించి మంటయగుచుండగా) బుద్ధు — (లేచి చేతులుజోడించి) {{left margin|5em}}<poem>ఉ॥ ఏదృఢశక్తి యీజగము లెల్లరుజూపునుదారవృద్ధిమ ర్యాదలబెంచుజక్కడచునంతయు దానయినిండియుఁడు నే భేదముదా నెఱుంగక యభేదములంబొడకట్టమించునా వా కాదృఢశక్తితోడయిసుధాధర యపదదీర్చుగావుత౯॥</poem> </div> కిరాతుఁడు — (వచ్చి) తక్షణముచిచ్చుమీద నీళ్లు పోసి వాసంతిక నెత్తుకుపోవును. మన్మధు — (తనలో) ఏమి చిత్రము వసంత మన్మధులశక్తికి మించినశక్తి కలదే ఓరీ!<noinclude><references/></noinclude> a3bggz1qq6brrqb58wchtupex00lhz1 104 212885 555179 2026-04-29T12:52:05Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|{{p|fs125}}మఱియొక పాట. జంఝూటి</p>}} {{left margin|5em}}<poem>చంపుట సులభము సాకుట దుర్లభము తెంపున చర్మము చంపినాడులను తెంపివహ్నిలోదింపి చిటికలో॥ ॥చంపు॥</poem> </div> మహారాజా! మనుష్యులకును ఇతరజంతువులకును సుఖదుఃఖానుభవంబులయందు భేదంబుకానరాదుగదా. ఈ మేక తల్లిగర్భంబునఁబుట్టి తల్లిపాలు గుడిచి గునిసి గునిసి యాడుచు పెరిగి పెద్దదై దుష్టమృగబాధలనుండి రక్షకులు తోలగించి కాపాడగా పెరిగిపెద్దదై వేడుకతో పచ్చికమేసి జీవించుచున్నది. ఇట్టి సాదుమృగమును తుచ్చభోగంబులకాసపడి నవరంధ్రంబులు మూసిచంపి యాగ్నిలో వేల్చుట ధర్మమా! అయ్యో బ్రతుకవలయునను ఆసదానికిమాత్రములేదా! ఆసమయంబుననది యెంతగిలగిలకొట్టుకొనునో ఎంతదీనధ్వనితో నేడ్చుమో బ్రాహ్మణోత్తములారా! మీరెరుంగనిదేమున్నయది హింసకంటెను దోషముకలదా! దయకంటెను పుణ్యముకలదా మనుష్యునకుంగల విశేషమిదియేకదా. {{left margin|5em}}<poem>ఉ॥ మేకనుజంపి రంభనురమించి పదంపడికీణపుణ్యుడై నాకమునుండిక్రీందఁబడి నక్కయు కుక్కయొయై జనింపఁగా వాకలపోకలంభవ పరంపరకంతములేక శోకమే చేకుఱువేఱపుణ్యమునుఁజేసిన ముక్తిఘటింపకుండు నే॥</poem> </div> బింబిసా - యతీవర్యా! నీ సిద్ధాంతము కొత్తదిగానున్నయది సత్కర్మంబులు పుణ్యంబునకు హేతువులని పూర్వమీమాంసకులు ::కంఠాప్తిగావచించుచుండగా వేదంబులు కర్మాచరణంబును గూర్చియేపుట్టియుండగా ఉత్తరమీమాంసయు నిషేధించకుండుటయేకాక ::ముక్తిపరంపరాసాధనముగా సంగీకరించియుండగా యోగంబు చిత్తశుద్ధికొఱకుంగొంతవరకు కర్మంబులు యోగ్యంబులేయని ::చెప్పుచుండగా న్యాయవైశేషికంబులు కర్మంబులను నిందించకయుండఁగా జీవలసాంఖ్యంబు నాశ్రయించి మీరిట్లుపలుకుచున్నట్లు ::తోచుచున్నయది పిత్రాచారము సత్కర్మానుస్థాన విషయమున నవశ్యానుష్ఠీయమని ధర్మశాస్త్రములు చెప్పుటంబట్టి మాపెద్దల ::మార్గము నవలంబించి యాగము చేయుచున్నారను ధర్మమని నాయభిప్రాయము.<noinclude><references/></noinclude> hnk1r4iq1efs60716uo85mwrblu33nd 555180 555179 2026-04-29T12:53:04Z Brjswiki 6801 555180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|{{p|fs125}}మఱియొక పాట. జంఝూటి</p>}} {{left margin|5em}}<poem>చంపుట సులభము సాకుట దుర్లభము తెంపున చర్మము చంపినాడులను తెంపివహ్నిలోదింపి చిటికలో॥ ॥చంపు॥</poem> </div> మహారాజా! మనుష్యులకును ఇతరజంతువులకును సుఖదుఃఖానుభవంబులయందు భేదంబుకానరాదుగదా. ఈ మేక తల్లిగర్భంబునఁబుట్టి తల్లిపాలు గుడిచి గునిసి గునిసి యాడుచు పెరిగి పెద్దదై దుష్టమృగబాధలనుండి రక్షకులు తోలగించి కాపాడగా పెరిగిపెద్దదై వేడుకతో పచ్చికమేసి జీవించుచున్నది. ఇట్టి సాదుమృగమును తుచ్చభోగంబులకాసపడి నవరంధ్రంబులు మూసిచంపి యాగ్నిలో వేల్చుట ధర్మమా! అయ్యో బ్రతుకవలయునను ఆసదానికిమాత్రములేదా! ఆసమయంబుననది యెంతగిలగిలకొట్టుకొనునో ఎంతదీనధ్వనితో నేడ్చుమో బ్రాహ్మణోత్తములారా! మీరెరుంగనిదేమున్నయది హింసకంటెను దోషముకలదా! దయకంటెను పుణ్యముకలదా మనుష్యునకుంగల విశేషమిదియేకదా. {{left margin|5em}}<poem>ఉ॥ మేకనుజంపి రంభనురమించి పదంపడికీణపుణ్యుడై నాకమునుండిక్రీందఁబడి నక్కయు కుక్కయొయై జనింపఁగా వాకలపోకలంభవ పరంపరకంతములేక శోకమే చేకుఱువేఱపుణ్యమునుఁజేసిన ముక్తిఘటింపకుండు నే॥</poem> </div> బింబిసా - యతీవర్యా! నీ సిద్ధాంతము కొత్తదిగానున్నయది సత్కర్మంబులు పుణ్యంబునకు హేతువులని పూర్వమీమాంసకులు కంఠాప్తిగావచించుచుండగా వేదంబులు కర్మాచరణంబును గూర్చియేపుట్టియుండగా ఉత్తరమీమాంసయు నిషేధించకుండుటయేకాక ముక్తిపరంపరాసాధనముగా సంగీకరించియుండగా యోగంబు చిత్తశుద్ధికొఱకుంగొంతవరకు కర్మంబులు యోగ్యంబులేయని చెప్పుచుండగా న్యాయవైశేషికంబులు కర్మంబులను నిందించకయుండఁగా జీవలసాంఖ్యంబు నాశ్రయించి మీరిట్లుపలుకుచున్నట్లు తోచుచున్నయది పిత్రాచారము సత్కర్మానుస్థాన విషయమున నవశ్యానుష్ఠీయమని ధర్మశాస్త్రములు చెప్పుటంబట్టి మాపెద్దల మార్గము నవలంబించి యాగము చేయుచున్నారను ధర్మమని నాయభిప్రాయము.<noinclude><references/></noinclude> 3v46tby90i16esgjo62rh9e3scs7llx 104 212886 555186 2026-04-29T13:11:18Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>బుద్దు — దయారాహిత్యమును హింసాకృత్యమును మంచినీయని నూరు శాస్త్రములు చెప్పినను హృదయమఁగీకరించునా? నీహృదయమును పరిశుద్ధిచేసుకొని ముందు దానినడిగి అదియేమి చెప్పుయో విని యట్లుగా జరిగించుటకంటె ధర్మము వేఱయొక చోటనున్నదని శాస్త్రములను వెనకివెదకి యాచరించవలసిన పనియేమి. ఆదిగాక సమస్తశాస్త్రములు దర్శనములు వేదములు సర్వమును ముఖ్యమైన ధర్మములు సత్యజ్ఞానదయాశౌచఁబులుగా వక్కాణించుకదా దయలేని ధర్మమెక్కడిది శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన గీతోపనిషత్తులో "త్రైగుణ్యవిషయావేదాన్విగుణ్యోభవార్డున" అని చెప్పలేదా. భక్తియోగములో “సంనియమ్యేంద్రియగ్రామం సర్వత్రసమబుద్ధయః | తేపాప్నువంతీమామీన | సర్వభూతహితేరతా:" ఈధర్మము మీరంగీకరించదగినదా కాదా హింసకూడునని యొకరుచెప్పిరి హింసకూడదని యొక్కరుచెప్పిరి యీరెండును విని మీ హృదయము మీకేమిచెప్పుదున్నది వాదము లెట్లుగానున్నవి సిద్ధాంతము హృదయమను న్యాయకర్తకదా తీర్చును హృదయమను న్యాయకర్తతీర్చునట్లు సిద్ధాంతమును గ్రహించనియెడల హింసచేయుటయు చేయకపోవుటయగూడ మేకని యందెట్లు ప్రవర్తించును గావున మీహృదయము చెప్పుసిద్ధాంతమును నాహృదయము చెప్పుసిద్ధాంతమును నేరైయుండవు హింస సర్వదా నిషేధమేయను సిద్ధాంతము నవలంబించుమురాజా! {{Center|{{p|fs125}}పాట, మోహన</p>}} {{left margin|5em}}<poem>పునర్భవంబులేక యుండమూలమైనదే దయా దయా దయా దయా దయా॥ పరోపకారబుద్ధికి౯ సదాయుపాయమే దయా దయా దయా॥ జగంబునందు ప్రాణికోటి సౌఖ్యమైనదే దయా దయా దయా॥ సదాసుధీజనాళికెల్ల శాంతిహేతువే దయా దయా దయా॥</poem> </div> {{Center|{{p|fs125}}పాట. హిందూస్థానీ భైరవి</p>}} {{left margin|5em}}<poem>హింసా చెడు హింసా హింసమానియున్న వాడె హంసా పరమహంసా॥ మాంసరుచికినైపటు రిదిరంగపడియుచెడునట్టి హింసచేయనేటికి ఛీ హింసా పొడుహింసా॥</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 8vjci6ip8p6vztahtd5qybs9818q6q0 104 212887 555218 2026-04-30T07:25:17Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అయ్యో యీమేకనుజంపి యీ వేడుక కనులఁజూచెదారాజ! స్వర్గలోమునందు రంభకౌగిటిలోనుండి రంభకు కుంభదాసుఁడవగుటకా అయ్యో దుఃఖము (ఊర్చి) మీపాదములకు నమస్కరించెడ నామనవివిని యిమేకను స్వచ్...' 555218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>అయ్యో యీమేకనుజంపి యీ వేడుక కనులఁజూచెదారాజ! స్వర్గలోమునందు రంభకౌగిటిలోనుండి రంభకు కుంభదాసుఁడవగుటకా అయ్యో దుఃఖము (ఊర్చి) మీపాదములకు నమస్కరించెడ నామనవివిని యిమేకను స్వచ్చేగానుండునట్లు విడిపింపుము. గొల్ల — బాగుండది. నాకూడుమాడచుడ్తావాయేంరి బాభా మాఖంట్లోమన్నోస్తావా భాభూ భాగుండదిలే యెక్కడథాపరించావు లేలెగయ్యా లెమ్మంటేను. బుద్ధు — ఓరీ యిదిగోరామాడా (యిచ్చి) గొల్ల — (పుచ్చుకొని) మనవియ్యిండిబాభూ శెలవు చేస్కుంఁటా బింబిసా - (కొంత సేపు చింతించి) యీ మేకను విడిచివేసితిని తోలుకొనిపొమ్ము. {{right|'''(మేకతో నిష్క్రమణము)'''}} {{Center|'''(తెరలో)'''}} <poem>జయజయజయ మహారాజ జయకారుణ్యనిధీ ధర్మరాజ॥</poem> బింబిసా - కారుణ్యనిధీ యతి శేఖరా సర్వజ్ఞమూర్తి దయా ధర్మస్వరూపా నీకు సహస్రవందనంబులా చరించెద ఇంతటినుండి మీరుచెప్పినచొప్పున నటించెద నాకుం బదియాఱువత్సరంబుల యీడుగల పద్మియను నొక చిన్నదియున్నది దానిం బరిగ్రహించి యీరాజ్యంబురు ల్యూంలుగా నేలుము నేను వీడేష ముగ్గు ధరిం దస్వామి ! బుద్ధుజట్లు కాదుమహాజా నేనిదివరకు వివాహితుండయ్యు సంసార త్యాగov నేసి యీగృత్తి నవలంబించినా డంగావు: పునఃస్సంజరు రణంలో నింద్యంబూ "జేకు శ్రీ వ్యాఖున నణ్యభూములు సంజరించుట మాత్రిమాజ్ఞయిమ్ము' బోయెన యధాఃసరాజ్యంబు సేయుచు దయాసత్యశాఖంబులు ఓడవాడిక హింసయమంది వీరాజ్యఁబు లేని యుండునట్లు కట్టుసేయుము. బింబిసా—అప్పుడప్పుడు దర్శించ్చు చుండుడు మీరు కోరినట్లనే యీయగణ్యంబున వెచ్చటనేని దేవ"వారి యాజ్ఞకెల్లగలిసిందిగా కట్టుచే ఔదను స్వామి. బాధ నిర్వాల్ నిర్వాణ్. 7. (అని నిష్క్రమణము) ఔంజ్ పా—ఓంటిగా బ్రాహ్హ గోత్తములాగా ! యింలేటి నుండి మన రాజ్యమంతయు హింసాంహితమై యువడవలయుఁ దేవవ సెలవిచ్చిన ధంబున బౌద్ధమకళ్యా<noinclude><references/></noinclude> o7wcs1d17jvkxkf9r306frx1rbo9wdf 555222 555218 2026-04-30T09:28:24Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>అయ్యో యీమేకనుజంపి యీ వేడుక కనులఁజూచెదారాజ! స్వర్గలోమునందు రంభకౌగిటిలోనుండి రంభకు కుంభదాసుఁడవగుటకా అయ్యో దుఃఖము (ఊర్చి) మీపాదములకు నమస్కరించెడ నామనవివిని యిమేకను స్వచ్చేగానుండునట్లు విడిపింపుము. గొల్ల — బాగుండది. నాకూడుమాడచుడ్తావాయేంరి బాభా మాఖంట్లోమన్నోస్తావా భాభూ భాగుండదిలే యెక్కడథాపరించావు లేలెగయ్యా లెమ్మంటేను. బుద్ధు — ఓరీ యిదిగోరామాడా (యిచ్చి) గొల్ల — (పుచ్చుకొని) మనవియ్యిండిబాభూ శెలవు చేస్కుంఁటా బింబిసా - (కొంత సేపు చింతించి) యీ మేకను విడిచివేసితిని తోలుకొనిపొమ్ము. {{right|'''(మేకతో నిష్క్రమణము)'''}} {{Center|'''(తెరలో)'''}} {{Center|<poem>జయజయజయ మహారాజ జయకారుణ్యనిధీ ధర్మరాజ॥</poem>}} బింబిసా - కారుణ్యనిధీ యతిశేఖరా సర్వజ్ఞమూర్తి దయాధర్మస్వరూపా నీకుసహస్రవందనంబులా చరించెద ఇంతటినుండి మీరుచెప్పినచొప్పున నటించెద నాకుం బదియాఱువత్సరంబుల యీడుగల పద్మియను నొక చిన్నదియున్నది దానిం బరిగ్రహించి యీరాజ్యంబురు లూజ్యంలుగానేలుము నేను వీవేషమును ధరింనొదస్వామి! బుద్ధు - అట్లుకాదుమహారాజా నేనిదివరకు వివాహితుండనయ్యు సంసారత్యాగంబు నేసి యీవృత్తి నవలంబించినాడంగావున పునస్సంసారగ్రహణంబు నింద్యంబూ నేను నీ రాజ్యంబున నణ్యభూములు సంచరించుటకు మాత్రమాజ్ఞయిమ్ము నెబోయెద యధానిధిగా రాజ్యంబుసేయుచు దయాసత్యశానంబులు విడనాడక హింసయమంనదే నీ రాజ్యఁబు లేకయుండునట్లు కట్టుసేయుము. బింబిసా — అప్పుడప్పుడు దర్శించ్చుచుండుడు మీరు కోరినట్లనే యీయరణ్యంబున నెచ్చటనేని దేవరవారి యాజ్ఞ చెల్లవలసినదిగా కట్టుచేసెదను స్వామి. బుద్దు - నిర్వాణ్ నిర్వాణ్. {{right|'''(అని నిష్క్రమణము)'''}} బింబిసా - వింటిరా బ్రాహ్హణోత్తములారా! యింతటినుండి మన రాజ్యమంతయు హింసాంహితమై యువడవలయుఁ దేవవ సెలవిచ్చినవిధంబున బౌద్ధమతవ్యా<noinclude><references/></noinclude> 96bxpsvpc12oguok0wuys3ajluq880l