రచయిత:ధూర్జటి

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:ధూర్జటి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>61188</id>
    <revision>
      <id>559928</id>
      <parentid>486807</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>559928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="57v9w1ees3dl7wnwc8299yx0n575c6e" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ధూర్జటి
 |అసలుపేరు = 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ధూర్జటి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము]] {{small scan link|శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము.pdf
* [[శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము]]

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - రెండవ భాగము/ధూర్జటి కవి]]</text>
      <sha1>57v9w1ees3dl7wnwc8299yx0n575c6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559929</id>
      <parentid>559928</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>559929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="64fq2x8ri3d5unmiosaz9oud592exgl" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ధూర్జటి
 |అసలుపేరు = 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ధూర్జటి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము]] {{small scan link|శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము.pdf}}
* [[శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము]]

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - రెండవ భాగము/ధూర్జటి కవి]]</text>
      <sha1>64fq2x8ri3d5unmiosaz9oud592exgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/427</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133354</id>
    <revision>
      <id>559848</id>
      <parentid>459583</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>559848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="flhjksmpnkgmc7f2ppix133jikkodv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Edla praveen&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|{{p|fs125}}'''తంజావూరు మహారాష్ట్ర నాయకులు:'''&lt;/p&gt;}}
{{Center|{{p|fs125}}'''ఆంధ్రవాఙ్మయము'''&lt;/p&gt;}}

విజయనగర సామ్రాజ్యాస్తమయమునకు వెనుక రెండు శతాబ్దుల కాలమాంధ్రవాఙ్మయ పోషకులుగా నుండిన దక్షిణదేశ నాయకరాజులు స్వతంత్రించిరి. వీరు మొదట విజయనగర సమ్రాట్టులచే బ్రతినిధులుగా సంపబడిన తెలుగు నాయకులు. వీరి పాలనకాలములో తమిళ దేశమునకు దెలుగు తెగ లనేకములు వలస పోయినటుల స్థానిక చరిత్రలవలన దెలియుచున్నది. ఈ తెలుగు నాయకులు ఆంధ్రవాఙ్మయ పక్షపాతులై వెలలేని సాయమొనర్చిరి. తిరుచునాపల్లి, పుదుక్కోటల రాజులగు తొండమాన్ వంశజులు తమిళులైనను తెలుగు కవితాకుమారికి వశులై, సారస్వతాంబుధి నోలలాడిరి. ఈ కాలమున తంజావూరు, మధుర, తిరుచునాపల్లి, పుదుక్కోట లాంధ్ర వాఙ్మయమునకు విద్యాస్థానములై విలసిల్లినవని చెప్పవలయును. విజయనగర రాజులతో బ్రబంధయుగ మంతరించినది. ఈ యుగమున నాటకములు, వచన కావ్యములు విరివిగా అభివృద్ధిలోనికి వచ్చినవి. కావున నీ యుగమును 'నాటక వచన కావ్యయుగ’మనిగాని, దక్షిణ దేశమున నీ కాలమునం దాంధ్రవాఙ్మయ మభివృద్ధి బొందుటవలన 'దక్షిణ దేశ ఆంధ్ర వాఙ్మయ' (1600-1800) మని గాని పిలవవచ్చును. ఇది ప్రబంధ అధునాతన యుగములకు సంధియుగము.

పైన పేర్కొనబడిన విద్యాస్థానములలో తంజావూరును క్రీ.శ. 1535-1675 వరకు నాంధ్ర నాయకులు పరిపాలించిరి. వీరి తరువాత తంజావూరునందు క్రీ.శ. 1800 వరకును మహారాష్ట్రులు తమ పరిపాలనమును నెలకొల్పి, యాంధ్రభాషను బోషించి మహాయశస్సును గడించిరి. అన్యదేశీయులైనను వీరు శిల్పమునకు నా దేశమున పారంపర్యముగా వచ్చు నాంధ్ర సారస్వతమునకు జేయూత నిచ్చిరి. దక్షిణ హిందూ దేశమున వీరి పరిపాలనకాలమున గట్టబడిన దేవాలయములు, ప్రాచీన హైందవ చిత్రకళానైపుణ్యమును, శిల్ప నైపుణ్యమును జాటుచున్నది. వీరాంధ్ర వాఙ్మయమును బోషించుటలో నాంధ్ర నాయకుల యడుగుజాడలనుబట్టి నడచిరి. ఆంధ్ర సారస్వతమును బోషించిన యన్య దేశీయులలో నగ్రస్థానము వీరికే జెందవలసి యున్నది. పాఠకుల సౌకర్యార్థమై నీ రాజన్యుల వంశవృక్షము పొందుపరుపబడుచున్నది.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh| సాహిత్య విమర్శ  |  | 427 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flhjksmpnkgmc7f2ppix133jikkodv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/428</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133355</id>
    <revision>
      <id>559849</id>
      <parentid>453400</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="3ubztlsrh7o6m3u4b51zocq86dvk91y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ఈ వంశవృక్షము రాబర్టు సూయల్ 'List of Antiquities - Part, ii  ననుసరించి యీయబడినది. (పట్టిక కోసం తరువాతి పేజీని చూడండి)

ఇది చోళసింహాసనాధ్యక్ష భోసల ప్రతాపసింహ రాజ పూర్వపుణ్య పరిపాకస్వరూప
యామునాంబికా గర్భశుక్తి మౌక్తికాయమానామరసింహ మండలాధీశ్వర నామాంకితంబైన' యని యుండుటచే పై పట్టికయందు చూపబడినది తప్పుగా దోచుచున్నది.

'''ఏకోజీ (క్రీ.శ. 1674-1684)'''

ఛత్రపతి శివాజీమహారాజు తమ్ముడగు నీతడు తంజావూరు ప్రథమ మహారాష్ట్ర పరిపాలకుడు. ఇతడు తంజావూరిని క్రీ.శ. 1674లో ముట్టడించెను. ఇతడు నాయక రాజ్య విచ్ఛేదమునకై బద్ధకంకణుడైన బీజాపుర సుల్తానుచే పంపబడిన సేనానాయకుడైనట్లు శాసన ప్రమాణములు గలవని, కురుగంటి సీతారామయ్యగారి తంజావూరి యాంధ్రనాయకుల చరిత్రలవలన దెలియుచున్నది. కాని 'ఏకోజి'
తంజావూరి ఆంధ్ర నాయకులలో కడపటి వాడగు విజయ రాఘవుని ప్రేరణమున తంజాపురమును ప్రవేశించి, అతని మరణానంతరము బలవంతుడై సింహాసన మధిష్ఠించెనని శ్రీయుత జయంతి రామయ్య పంతులవారు నుడువుచున్నారు.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; తన రాజ్యకాలము నంతయు రాజ్యసుస్థాపనార్థమే వినియోగించిన యీ రాజన్యునకు సారస్వత సేవకు గాలము కరువయ్యెను. అందువలన నతని కాలమున సంస్కృత వాఙ్మయముగాని, తెలుగు వాఙ్మయముగాని, యే విధమగు పోషకత్వమును బడసినట్లు కన్పింపదు. శత్రు రాజులతో సమరములు సల్పి రాజ్యస్థాపన మొనర్చు మహారాజుల రాజ్యకాలములో వాఙ్మయ పోషణ మరుదు.

'''శాహజీ (క్రీ.శ. 1684-1710)'''

ఏకోజీ మహారాజు పరిపాలనానంతరము అతని జ్యేష్ఠపుత్రుడగు శాహజీ సింహాసన మలంకరించెను. తండ్రి రాజ్యమును సుస్థిరమొనర్చి స్వర్లోక ప్రస్థాన మొనర్చుటచే నీ రాజన్యునకు సారస్వత సేవ యొనర్చుటకు తగినంత విశ్రాంతి దొరికినది. ఇతడు దేవభాష యాంధ్రముల రెంటను అసమాన పాండిత్యము గడించిన కవి రాజన్యుడు. ఇతని యాస్థానకవి యగు విచిత్ర రాయావతంస కవి యీతనిని 'సరససాహితీ లక్షణవిభు' డని పొగడియున్నాడు. తానే తన 'విష్ణు పల్లకి సేవా ప్రబంధ’ మను నాటకమున తన్ను గూర్చి 'కవిత సంగీత తాన శ్రుతి స్వరసాధన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh|428  |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ubztlsrh7o6m3u4b51zocq86dvk91y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/429</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133356</id>
    <revision>
      <id>559850</id>
      <parentid>453377</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1277" sha1="93772hng72z344hixjxvhj8cadopetk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ramesam54&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Vavilala_Somayajulu_Sahityam-4_Vyasalu.pdf
|Page = 429
|bSize = 386
|cWidth = 314
|cHeight = 410
|oTop = 41
|oLeft = 44
|Location = center
|Description = 
}}&lt;ref&gt;ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయము వారిచే ముద్రింపబడిన తంజావూరు శరభోజీ సరస్వతీ మహల్ నందలి యాంధ్రతాళ పత్ర గ్రంథములు పట్టికలో అమరసింహుడు ప్రతాప సింహునకు కుమారుని కుమారుడుగా జెప్పబడియున్నది. కాని అమరసింహుడు ప్రతాప సింహుని కుమారుడే యనుట సమంజసము. అమరసింహుని యాస్థానకవియగు మాతృభూతుడు తాను రచించిన పారిజాతాపహరణ నాటకమునందు (తంజావూరు సరస్వతీమహల్ గ్రంథాలయ తాళపత్ర గ్రంథముల పట్టిక, నం. 543.)
&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{rh| సాహిత్య విమర్శ  |  | 429 }}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93772hng72z344hixjxvhj8cadopetk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/430</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133357</id>
    <revision>
      <id>559851</id>
      <parentid>453401</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="ess9gq2uu3uhvdhthokygbz2ek5ngz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రాగాంగగాన క్రియాస్థాయి గనక ప్రబంధ ధాతు గాయనగణితానదర్గాహకుండ' (?) నని చెప్పుకొని యున్నాడు. కాని యితనికి కవితాకళ, గానకళలందు పాండితి యపారమని తెలియుచున్నది. స్వయముగా తాను కవియగుటయే గాక తన యాస్థానమునందనేక కవులకు గాయకులకు పోషణము కల్పించెను. ఈతడనేక కృతులకు భర్తయు కర్తయు నగుటయే గాక కృతులలో నాయకుడు గూడనై యున్నాడు. ఇతడిట్టు భాష కపారసేవ యొనర్చి తన నామమునకు వాఙ్మయ చరిత్రయందు చిరస్థాయిత్వము కల్పించుకొని యున్నాడు. ఇతనికి గాన కళాభిరుచి మెండు.

త్యాగరాజ స్వామివారి వంశకర్తలలో నొకడగు వెంగనార్యుడను గాయకశిరోమణి యీతని యాస్థాన మలంకరించెను. శాహజీ మహారాజు సంస్కృతమునం దసమాన ప్రతిభావంతుడై ‘చంద్రశేఖర విలాస' మను రసవత్కావ్యమును రచించెను. శాహజీ యాస్థాన మలంకరించిన సంస్కృత కవులలో నీలకంఠ దీక్షితుని తమ్ముడగు అతిరాత్రయాజి యొకడు. ఇతడు కవితారచనలో నఖండుడు. సర్వస్వతంత్రుడు. ఇతడు మృదుమధుర పదభూయిష్టమగు 'కుముద్వతీపరిణయ' మను నైదంకముల రూపకమును రచించెను. సంస్కృత వాఙ్మయముగల చంపువులలో నగ్రస్థానము వహింపదగిన 'ధర్మవిజయ' మను గ్రంథము నల్లదీక్షితకవిచే శాహజీ మహారాజు కోరికపై రచింపబడెను. శాహజీ మహారాజు పరిపాలన కాలమున అతనినే కావ్యనాయకునిగా నొనర్చి రచించిన కావ్యపరంపర బహుళము. అట్టి వానిలో సంస్కృతమునందు చొక్కనాథ కవిచే రచింపబడిన 'కాంతిమతీపరిణయ' మను రూపక మొకటి. అయ్యవాలనబడు శ్రీధర వెంకటేశ్వర కవి పండితుని శాహరాజాష్టపదియు, గంగాధర పండితుని భోసల వంశావళియు, లక్షణకవి శాహరాజ సభాసరోవర్ణనియు పై రకమునకు జెందిన గ్రంథములు, తంజావూరి మహారాష్ట్ర నాయక చరిత్ర వ్రాయదలచుకున్న చరిత్రకారులు కిట్టి గ్రంథములు ముఖ్యాధారములు.

ఇతని కాలమున సంస్కృతము కన్న హెచ్చు తెలుగు వాఙ్మయ మభివృద్ధి జెందినట్లు కన్పించును. ఇతడాంధ్ర వాఙ్మయమునందలి బహునాటకములకు కర్త. తంజావూరు విజయరాఘవుని కాలమునందువలెనే యీతని కాలమున హెచ్చు యక్షగానములు, నాటకములు, దండకములు, కొరవంజులు వ్రాయబడినట్లు కన్పించుచున్నది. ఆంధ్ర నాయకులగు రఘునాథ, విజయ రాఘవ నాయకుల కాలమునుండి వచ్చు నాటకములతో బాటు తాను కొన్ని నాటకముల రచించియు,
నితర కవులను బ్రోత్సహించి వారిచే రచియింప జేసియు, రంగస్థలముపై వేషముల&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{rh|430  |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ess9gq2uu3uhvdhthokygbz2ek5ngz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/431</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133358</id>
    <revision>
      <id>559852</id>
      <parentid>453402</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5256" sha1="02dth7id0hb8sd5pw0gwq1lkkszapc3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వేయించి, నటియింపజేసియు ప్రజల నానందాబ్ది నోలలాడించెను. ఇతని కాలమున రచింపబడిన పద్య కావ్యములు కన్పింపవు. ఇతని కాలమున తిమ్మయ్య ద్విపద మహాభారతము తిరుగ వ్రాయింపబడినట్టు దెలియుచున్నది. ఈ గ్రంథమే గాక తనకు బూర్వము వ్రాయింపబడినవియు, క్రిమీదష్టమై శిథిలత్వ మనుభవించుచున్నవి యునగు గ్రంథ పరంపర నుద్ధరించెను.

శాహజీ మహారాజు 'శృంగారంబున పొంగారు' 'గంగాపార్వతీ సంవాద' మను నాటకమును రచించెను. ఇందలి కథావస్తువు, 'సర్వేశ్వరుడు గంగతో వనమున విహరించువేళ నారదుడు వచ్చి గంగను స్తుతించి పార్వతిని నిందించిన సమయమున పార్వతి సఖి దానిని విని దేవికి దెలియుజేయుట, ఆ సమయమున సవతుల పోరాటము ఈశ్వరుడు వారి కయ్యమును మాన్ప నొకతెను శరీరమున, మరియొకతెను శిరమున ధరించుట.’ ఈతని నాటక రాజము లీతని పాండిత్యమును వెల్లడిజేయుచున్నవి. సహజవర్ణనలు, పాత్రోచితభాషలు, జాతీయములు ముఖ్యముగా జీవద్భాషలీ నాటకములకు బెట్టని శృంగారములు. ఇతడు 'కిరాతవిలాస'మను మరియొక నాటకమును రచియించెను. ఇతడు వ్రాసిన నాటకములలో మేలు బంతియని పొగడదగినది 'త్యాగరాజవినోద చిత్రప్రబంధనాటకము'. ఈ నాటకమున మహారాజు అష్టాదశవర్ణనల నినుమడింపజేసి ప్రబంధత్వము కల్పించెను. తన పాండితీప్రకర్షను వెల్లడి యొనర్చుటకై యీ నాటకమును సంస్కృతపద భూయిష్టముగా రచియించి, నాటకములన్న పండితుల కామోదమును రగుల్కొల్పెను. తన కవితాశక్తి కోర్చిన యీ నాటకమున కవి సంస్కృతము, మహారాష్ట్రము, తెలుగు భాషలకు సమ్మేళనము కల్పించెను. ఈ నాటకమునందలి పాత్రలు పై మూడు భాషలలోను ప్రసంగింతురు. ఈ నాటకమునకు బ్రేక్షకులు శిష్టులు గాని నిరక్షరులు కారు. పండిత పామర జనానందముగా నాటకములు రచియింపగల యీ కవిరాజన్యుడు, ద్రౌపదీ కల్యాణమును రచియించెను. నటరాజగు నీశ్వరుని యొద్ద చెంచు మొదలగు నాట్యకర్తలు తమ నటనాకౌశలమును జూపి బిరుదులను బడయుట కథావస్తువుగాగల 'పంచరత్న ప్రబంధ' మను నాటకమును శాహ మహారాజు కొలది కాలములో రచించితినని చెప్పుకొనెను. ఇతడు తన 'పార్వతీపరిణయ' మను నాటకమును 'వేషభాషాదియుతముగా’ విస్తరింతునని చెప్పెను. కాబట్టి శాహమహారాజుకు నాటకమన్న నెట్టి యభిప్రాయము గలదో తేటతెల్లమగుచున్నది. నాటకమున పాత్రోచితభాష, వేషము లేకపోయినచో నది దృశ్యకావ్య మనిపించు కొనదుగదా! అనగా శాహావనీపతికి నాటకము లెట్లు వ్రాయవలయునో, యెట్లు వ్రాసిన ప్రజల హృదయము రంజిల్లునో దెలియునన్నమాట.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{rh| సాహిత్య విమర్శ  |  |431  }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02dth7id0hb8sd5pw0gwq1lkkszapc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/432</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133359</id>
    <revision>
      <id>559853</id>
      <parentid>453403</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5025" sha1="nnnykhkdvb3jdjgujyhlkqr3uv62eqj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
శాహమహారాజు రచియించిన నాటకములలో ఖిలమైపోయినవి పోగా తంజావూరు నాఙ్మయసర్వస్వ మనిపించుకొనిన సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయమున వ్రాతప్రతులుగా మిగిలియున్న వానిలో రతీకల్యాణ నాటకము, రుక్మిణీ సత్యభామా సంవాదము, వల్లీకల్యాణము (కుమారస్వామి వల్లీదేవుల వివాహము), విఘ్నేశ్వర కల్యాణము, శంకరపల్లకి సేవాప్రబంధము, సతీదానసూరము, సతీపతి దాన
విలాసము, సీతాకల్యాణము, రామపట్టాభిషేకము, జలక్రీడలు, కంసవధ, సరస్వతీ విలాసము, శచీపురందరము, శాంతాకల్యాణము, విష్ణుపల్లకి సేవాప్రబంధము లను నాటకములు కొన్ని. పై నాటకము లన్నిటిలో సరస్వతీ కల్యాణకర్తృత్వమును గూర్చి కొంచెముగా జెప్పవలసి యున్నది. గ్రంథమున శేషాచలపతి రచించె ననియు, గ్రంథాంతమున శాహమహారాజు రచియించె ననియు చెప్పబడి యున్నది. సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయము కేటలాగు సంపాదకులు గ్రంథ మంతయు శేషాచలపతి వ్రాసినదేగాని కారణాంతరమువలన మహారాజు హెచ్చు భాగమును వ్రాయుట వలననో యేమో శాహ మహారాజు పేరనే చెల్లుబడియగుచున్నదని చెప్పబూనిరి. కాని యంతకన్న శేషాచలపతి గ్రంథమును కొంతవరకు రచియించి స్వర్లోకమున కేగిన వెనుక, కొరవడిన యధికభాగమును శాహ మహారాజు పూరించుటచే నా గ్రంథము అతని పేరుననే చెల్లుబడి యగుచున్నదనుట సమంజసముగా దోచుచున్నది.

శాహమహారాజు తెనుగున రచించిన గ్రంథము లన్నియు నాటకములే. కొన్నిటికి నాటకములనియు, కొన్నిటికి ప్రబంధములనియు పేరుపెట్టి రెండవ రకము వానియందు సంస్కృత పదజాలము, సంగీత శాస్త్ర పాండితీ ప్రకర్ష చూపించెను. 'ప్రబంధం కల్పనా కథా' యను సూక్తి నాధారముగా గొని వర్ణనలు కల్పించి, ప్రఖ్యాత ఇతివృత్తములనే నాటకములుగా నొనర్చి నాటికి ప్రబంధత్వ మారోపించి,
నాటకములయెడ పండితులకు గల గౌరవమును పెంపొందించెను. ప్రబంధములకు మిగిలిన రెండవ తరగతి 'నాటకము'లు పామర జనవేద్యములు. సంస్కృత వాఙ్మయమునందు వలెనే తెలుగు వాఙ్మయము నందును శాహమహారాజును నాయకుని జేసి రచించిన గ్రంథము లనేకములు గలవు. ఇట్టి గ్రంథములన్నియు నాతని పరిపాలనకాలముననే రచింపబడిన వనుట యుక్తము. అట్టివానిలో శాహజీ సాహిత్యము, శాహజీయము, శాహజీ దండకములు ముఖ్యములు.

శాహమహారాజు నాస్థానము నలంకరించిన తెలుగు కవులలో ప్రథమమున పేర్కొన దగినవాడు గిరిరాజకవి. ఇతడు అనిర్వచ్యమగు నోంకారమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh|432  |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnnykhkdvb3jdjgujyhlkqr3uv62eqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/433</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133360</id>
    <revision>
      <id>559854</id>
      <parentid>453404</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4729" sha1="k2crmymzf3nld5f4n1k5knlo14spub9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాదబ్రహ్మోపాసకుడై గానామృతమును విశ్వముపై నొలికించి బ్రహ్మానందమును గలుగజేసిన త్యాగరాజస్వామికి తాతగారు. ఈతడు వాదవిజయము, సర్వాంగసుందర విలాసములను నాటకములు రచించి శాహమహారాజున కంకితమిచ్చెను. ఇతడు శాహేంద్రచరిత్రమును యక్షగానముగ రచియించెను. అందలి గద్యలో

&lt;poem&gt;
        'కండచక్కెరలీల కల్పించి రుచుల,
         గండుమీరిన యక్షగానంబు మిగుల
         గరిమను గిరిరాజకవి రచియించె'
&lt;/poem&gt;

అని చెప్పుకొని యున్నాడు. ఈతని కవిత సహజ మాధుర్యమును పొందియున్నది. ఇతని వర్ణనలు సహజములు. ఇతడు నాటకములందు హెచ్చుగా ప్రబంధపు పోకడల పోయెను. 'కొరవంజి'ని వ్రాసిన తెలుగు కవులలో నీతడే ప్రథముడుగా కన్పించుచున్నాడు. గిరిరాజకవి 'రాజమోహన కొరవంజి' యను నొక గ్రంథమును రచించి శాహమహారాజున కంకిత మొనర్చెను. ఈ గిరిరాజకవి రాజకన్యాపరిణయమను మరియొక కొరవంజిని రచియించి శాహమహారాజు మెప్పు వడసెను. శాహమహారాజు వాహ్యాళి వెడలుచుండగా జూచి రాజకన్యయొకతె ఆయనను ప్రేమించును. ఈ వృత్తాంతము నా రాజకుమారి తల్లిదండ్రులు తెలిసికొని, యామెను మహారాజున కిచ్చి వివాహము గావింతురు. ఇది యందలి ప్రధాన కథావస్తువు. గిరిరాజకవి బహు నాటకకర్త యని పేరు పొందినవాడు. కాని యితని నాటకములు మాత్రము నేడు మూడో నాలుగో కన్పించుచున్నవి. ఇతడు శాహజీ మరణానంతరము రాజ్యమునకు వచ్చిన యితని తమ్ముడగు శరభోజీ ప్రథమ రాజ్యవత్సరములలో జీవించియున్నట్లు తెలియుచున్నది. ఇతడొకానొక చోట గద్యలో 'గిరిరాజనుతలీల శరభోజిభూపాల” యని చెప్పుకొనుటయే గాక శరభోజీ భూపాలుని పేర నంకితముగా 'లీలావతీకల్యాణ' మను నాటకమును రచించెను. ఇతని కవిత రసవత్తరమైన దగుటయే గాక సహజ వర్ణనల గూడ కలిగియున్నది.

శాహజీ మహారాజు సభ నలంకరించిన కవులలో గిరిరాజకవి వెనుక పేర్కొనదగినవాడు, విజయ రాయావతంసకవి. ఇతడు తన గద్యములందు 'సలోహితగోత్రాహోబళార్యపుత్రకులపావన గిరిరాజ కవిపరానుజ' యని చెప్పికొని యుండుట వలన, నీతడు గిరిరాజకవి తమ్ముడని తెలియుచున్నది. ఇతడు తెనుగున 'అభినయ దర్పణ' మను నాట్యశాస్త్రమును రచించి ఖండోజీయను మహారాష్ట్ర సేనాని కంకితమిచ్చెను. బాలకవి యను మరియొక కవివరేణ్యుడు తాను శాహమహారాజు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh| సాహిత్య విమర్శ  |  | 433 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k2crmymzf3nld5f4n1k5knlo14spub9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/434</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133362</id>
    <revision>
      <id>559855</id>
      <parentid>453405</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="kbun7zs0i2b2oo59sihc8d511iils38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కోరికపై పంచకన్యా పరిణయమను నాటకమును రచించితినని చెప్పుకొనెను. మహారాజీ నాటకము నాంధ్రభాషలో వ్రాయవలసినదిగా కోరెనట. కాబట్టి యీతడు మరి యితర భాషలలో గూడ కవిత జెప్పగలిగినాడని యూహించుట కవకాశము కలుగుచున్నది. శాహ మహారాజ రాజ్యకాలముననే లీలావతీశాహరాజీయ మను నాటకమునకు కర్తయగు బాలకవి సుబ్బన్నయను నొక కవిపుంగవుడు కన్పించుచున్నాడు. పై బాలకవియు, నీ బాలకవి సుబ్బన్నయు నొకడేమోయని తలంచుట కవకాశము
కలుగుచున్నది గాని, యొక్కరే యని చెప్పుటకు తగినంత యాధారము లేవియు లేవు. బాలకవి సుబ్బన్న 'లీలావతీశాహ రాజీయ' మను గ్రంథమున 'సరికవు లెన్నునట్లుగా వ్రాసినాడ’ నని చెప్పుకొనెను. కాబట్టి బాలకవి సమకాలీనులలో పేరుగన్న వాడన్నమాట. 'శేషాచల పతి' యను మరి యొక కవి 'శాహ మహారాజ విలాస' మను నాటకమును రచించెను. ఇతడు తన నాటకమున 'అష్టభాషా కవిత్వంబులమరు' నని చెప్పియున్నాడు. ఇతని పాండితీ ప్రకర్ష నిరుపమానమని యీ నాటక రాజము చెప్పకయె చెప్పుచున్నది.

'''శరభోజీ (క్రీ.శ. 1711-28)'''

శాహ మహారాజు మరణానంతరము అతని తమ్ముడగు శరభోజీ రాజయ్యెను. ఇతడు శాహ మహారాజు వలె పండితుడు కవి కాకపోయినను కవులను పోషించెను. ఇతని కాలమున గిరిరాజకవి కొంతకాలము జీవించియున్నట్లు పైన బేర్కొని యున్నాను. ఈతని పరిపాలనకాలముననే త్యాగరాజస్వామి జీవించి, తన గానామృతమును వెదజల్లినది. త్యాగరాజు తాను జీవద్భాషలో వ్రాసిన దివ్యమైన కృతులు గాక 'నౌకాచరిత్రము', 'ప్రహ్లాద చరిత్రము' అను రెండు యక్షగానములు గూడ రచించెను. త్యాగ రాజాంధ్రుడు, బ్రాహ్మణుడు, ములికినాటి వంశజుడు. శాంతాదేవి - రామబ్రహ్మల గర్భశుక్తిముక్తాఫలము. చోళ దేశమునందలి పంచనద గ్రామనివాసి. తిరువది గ్రామనివాసి యని శ్రీయుత జయంతి రామయ్యపంతులవారు వ్రాసియున్నారు. త్యాగ రాజస్వామి తన నౌకాచరిత్రమున 'కాకర్లాంబుధి చంద్రుడు శ్రీకరుడగు త్యాగరాజ చిత్తనివేశా' యని పేర్కొనుటవలన త్యాగరాజు గృహనామము కాకర్లవారని తెలియుచున్నది.' త్యాగరాజ స్వామి నౌకాచరిత్రమున తన గురువర్యుడు రామకృష్ణానందమును
&lt;poem&gt;

     కం. 'మ్రొక్కెద దేశికవరునకు,
          మ్రొక్కెద ధర్మార్థ కామ మోక్షదునకు (?),
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh|  |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kbun7zs0i2b2oo59sihc8d511iils38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/435</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133364</id>
    <revision>
      <id>559857</id>
      <parentid>453671</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4789" sha1="lcax21ytdyx490uy0ye9bwtf93m2ku2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
      మ్రొక్కెద పదముల ననిశము,
      మ్రొక్కెద శ్రీ రామకృష్ణ మోదాఖ్యునకున్.'
&lt;/poem&gt;

అని ప్రార్థించి యున్నాడు. త్యాగరాజస్వామికి సంస్కృత ఆంధ్రవాఙ్మయముల యందు పరిపూర్ణ పాండిత్యము కలదు. తమిళ దేశమునందు నివసించుచున్నను శ్రీ స్వామివారికి తమిళం అంతగా రాదు. పండిత కవిగాయక వంశమున జన్మించిన త్యాగరాజస్వామి కవి, నాదబ్రహ్మోపాసకుడగుటలో నాశ్చర్యము లేదు. త్యాగరాజు తన కృతుల మాధుర్యయుతముగాను, సర్వజన ప్రియకరములుగాను జీవద్భాషలో రచియించెను. నేటివరకును అరవము, కన్నడము, మలయాళము, తుళు, తెలుగు
మొదలగు ద్రావిడ భాషలందలి గానకళకు త్యాగరాజకీర్తనలే జీవనాధారములుగా నున్నవి. ఈ మహాత్మునికృప వలన నాంధ్రభాష దక్షిణదేశ సంగీత ప్రపంచమునకు సామాన్య భాష (Lingua Franca) గా నున్నది. తెలుగు భాషయందున్న త్యాగరాజు కృతులు ద్రావిడ కర్ణాటకుల సంగీత పాటకులుగా తీర్చి దిద్ది నిత్యారాధన మొందుచున్నవి. భక్తి, జ్ఞానము, వైరాగ్యము, నీతి, ధర్మము మొదలగు గూఢ విషయములను గురించి ఇతని కృతులు అసంఖ్యాకములుగా నున్నవి. ఇతని
కృతులయందు కావ్యాత్మయగు జీవిత విమర్శ (Criticism of life) తొలుకాడుచుండును.
ఇతడు తన జీవితాంతిమ కాలమున కావేరిగట్టున కేగి ధనమునంతయు బీదసాదలకు పంచిపెట్టి సర్వసంగపరిత్యాగ మొనర్చి భగవంతుని గూర్చి ప్రార్థింపసాగెను. దక్షిణ దేశమున నపర బ్రహ్మయు, నాంధ్రకవికుల సూర్యుడునగు త్యాగరాజకవి 1698 (?) (క్రీ.శ. 1806) పుష్యబహుళ పంచమినాడు తన పాంచభౌతిక శరీరమును వదిలెను.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;


'''తుళజ మహారాజు (క్రీ.శ. 1726-35)'''


ఇతడు సంస్కృత ఆంధ్రవాఙ్మయములు రెంటియందును పాండిత్యము కలవాడు, కవి, సంగీత శాస్త్రజ్ఞుడు. ఇతడు సంస్కృతమున 'సంగీత సారామృత'మను దాక్షిణాత్య సంగీత శాస్త్ర గ్రంథ మొకటి రచియించెను. ఇది కర్ణాటక జన్య రాగపద్ధతుల వివరించు గ్రంథము. ఇది సంగీత శాస్త్రజ్ఞులకు పాఠ్యమగు గ్రంథము. అతని గృహామాత్యుడు 'ఘనశ్యామ' పండితుడు భవభూతి యుత్తర రామచరిత్రమునకు 'ప్రజ్ఞాప్రతిష్ఠ' మను వ్యాఖ్యానమును రచించెను.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; ' ఇతడు 'కుమారవిజయ' మను మరియొక సంస్కృత కావ్యమును గూడ రచియించెను. ఈ ఘనశ్యామ పండితుని వ్యాఖ్యానము, కుమార విజయకావ్యము సంస్కృతభాషాభిజ్ఞుల మెప్పువడసినవి. ఇతని యాస్థాన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh| సాహిత్య విమర్శ  |  | 435 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lcax21ytdyx490uy0ye9bwtf93m2ku2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/436</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133365</id>
    <revision>
      <id>559864</id>
      <parentid>405979</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="rixjbcchetz7tvcoyet71x1hvj1r9y9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మలంకరించిన వారిలో సుందరి, కమల యను కవయిత్రులు ముఖ్యులు &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;. వీరు
సంస్కృతమున మంచి ప్రవేశమును సంపాదించి సంస్కృత వాఙ్మయము నందలి విద్ధసాలభంజిక యనునాటకమునకు వ్యాఖ్యానము రచించిరి.

తుళజ మహారాజు తెలుగున 'శివకామసుందరీ పరిణయ' మను నాటకమును రచించి ప్రదర్శింపించెను. ఈ నాటకము ఈ మహారాజు పాండితిని, గానకళాభిజ్ఞ తను వెల్లడి చేయుచున్నది.

'''ఏకోజీ (క్రీ.శ. 1735-1741)'''

ఇతడు తెలుగున రామాయణము సుందరకాండమును ద్విపదగా రచియించెను. విఘ్నేశ్వర కల్యాణమును గూడ నాటకముగా రచియించెను. ఏకోజీ ఈ గ్రంథమును రాజ్యమునకు వచ్చిన వెనుక రచియించెనో, లేక తండ్రి జీవిత కాలముననే రచియించెనో నిర్ణయింపవలసియున్నది. అనేక పాపపరిహారార్థముగా సుందరకాండ పారాయణమొనర్చు నాచారముగా నున్నది. సంస్కృత సుందర కాండమును పారాయణ మొనర్పలేనివారలకు ఈ మహారాజు గానయోగ్యమగు నీ ద్విపద సుందరకాండమును రచియించి యండునని తలపవచ్చును. ఇతని జీవితకాలమున తల్లి రాజ్యమొనర్చు చున్నటుల తెలియుటచే, నీతడు రాజకుమారుడుగా నున్నట్లెంచవలయును.

'''శాహ మహారాజు (క్రీ.శ. 1741-49)'''

ఏకోజీ తరువాత నీతని కుమారుడగు శాహ మహారాజు క్రీ.శ. 1741 నుండి 1749 వరకు రాజ్యపాలన మొనర్చినవెనుక, అతని పదభ్రష్టుని గావించి యాతని సవతి తమ్ముడగు ప్రతాపసింహుడు రాజ్యమునకు వచ్చెను. ఈ శాహమహారాజు కాలమునగల వాఙ్మయ వికాసమును దెలిసికొనుటకేమియూ నాధారములు లేవు.

'''ప్రతాప సింహుడు (క్రీ.శ. 1749-64)'''

ఈ రాజన్యుడు విషయలోలుడై రాజ కార్యములందు మనస్సు పెట్టలేదు. కాని కవులను, ముఖ్యముగా కామకళ నెఱింగినవారలను పోషించినట్లు కన్పించును. ఇతని విషయలంపటతను సహింపజాలని 'వాంఛేశ్వరు' డను సంస్కృతకవి యన్యాపదేశముగ ‘మహిష శతకము' ను రచించి ఈ రాజన్యుని బుద్ధి మార్చుటకు బ్రయత్నించెను. వాంఛేశ్వరుడు రాజుగారి గృహామాత్యుడు, విద్వత్కవి. తెలుగున రాధికాసాంత్వనము లేక ఇళాపరిణయమును రచించిన ముద్దుపళని ప్రతాపసింహుని యుంపుడుకత్తెయే.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;

{{rule}}
{{rh|436  |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rixjbcchetz7tvcoyet71x1hvj1r9y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/437</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133367</id>
    <revision>
      <id>559866</id>
      <parentid>405981</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="t1lk3ddmycgfw56ctm17nvk4ah0rghi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ఈమె తండ్రి ముత్యాలు, తల్లి పోతి. ముద్దుపళని తన కావ్య గద్యమున &quot;శృంగార రసప్రధాన సంగీత సాహిత్య భరత శాస్త్రాది విద్యాపారంగత తిరుమల తాతాచార్య పాదారవింద చోళ సింహాసనాధ్యక్ష ప్రతాపసింహ బహుకృతానేక చామీకరాంబరాభరణ” యని చెప్పుకొని యున్నది. సంగీత సాహిత్యములు, భరత శాస్త్రమున మంచి పాండిత్య ముండుటవలననే రాజు మనసును చూరగొనగలిగినది. చూరగొనినంతనే యూరకొనక శృంగార రసప్రధానునిగా నొనర్పగలిగినది. పళని గ్రంథమున సంస్కృతాంధ్ర సాహిత్య మున్నది. రాధికాసాంత్వనమును పళని రచియించెనా, లేక గురువగు వీర రాఘవ దేశికులు రచియించెనా యను సంశయము మొదట సి.పి. బ్రౌన్ దొరవారికి
కలిగినది&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;. పళని మహారాష్ట్ర వనితగా కన్పించుట వలన నామె వ్రాసి యుండదని
వారూహపడిరి. కాని పళని తల్లిదండ్రులను బట్టి చూచినచో నామె యాంధ్రదేశ స్త్రీగనే కన్పించుచున్నది. ఆంధ్రమున కొంత భాగమును, సంస్కృత పదభూయిష్ఠముగా కొంత భాగమును రచియించి యుండుటచే సంస్కృతమున్న భాగము వీర రాఘవాచార్యులు వ్రాసెననియు, తెలుగు భాగము పళని వ్రాసి యుండుననియు దొరవారను కొనుటలో తప్పున్నట్లు కన్పింపదు. అట్లు సమర్థించుటయే సమంజసమని నా యభిప్రాయము.

పళని రాధికాసాంత్వనము సంభోగ శృంగారరస ప్రధానము. ఇందు పళని స్త్రీజన స్వాభావికమగు సిగ్గును విడనాడి శృంగారమును పచ్చిపచ్చిగా వర్ణించినది. ప్రబంధకవులును సంభోగశృంగారమును విరివిగానే వర్ణించిరి గాని దానిని శైలీకాఠిన్యము వలననో, వ్యంగ్య ప్రాధాన్యమువలననో కప్పిపుచ్చుచువచ్చిరి. 'ఈ కావ్యము మృదు పదభూయిష్ఠమై సరసంపుపల్కుల కాకరమై యున్నను, (గ్రంథకర్త్రి) కథాంతమువరకును ఆలుమగలాటను వర్ణించుట, వివిధ గతుల విస్తరించుట మొదలగు
శృంగార వర్ణనలయందే తన నెఱజాణ తనమును గనబఱచెను. ఆమె కావ్యలక్షణములను లక్ష్యము జేయక కొంకు కొసరు లేక రసంపుబెంపును సొంపుగా గూర్పదలచి కృతిని బూతులబుంగను జేసె'నన్న సర్వసామాన్య విమర్శనమునకు గురియైనది. గాని ఈమె ఏ గౌరవ పాత్రమైన గ్రంథమును రచించెనన్న మన్నన వడసినది లేదు. కవనము రసవంతమైనది. సజాతీయము. స్త్రీ హస్తము మాత్రము కవనమున కన్పించును. శృంగార రసవర్ణనలందు తిమ్మన పెద్దనల శృంగారపు బోలికలు, పోకడలు కలవు. పళనికి సంగీత ప్రావీణ్యము కలదన్నమాట యొప్పుకొనక తప్పదు. పళని
రాధికాసాంత్వనమను గ్రంథముగాక సప్తపదులు కొన్ని రచించినది. (?)&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; ఇవి
యరవభాషయందు గోదావరనామము ధరించిన చూడికొడుత్తనాచ్చియారు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh| సాహిత్య విమర్శ  |  | 437 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1lk3ddmycgfw56ctm17nvk4ah0rghi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/438</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133368</id>
    <revision>
      <id>559867</id>
      <parentid>405982</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="rlljg7b7l1v53h8f2uimpg58bjjbx2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రచించినట్లుగా వాడబడుచున్న తిరుప్పా వనుపాటకు తెలుగు సేత. ఇందు పదిపాటలు మాత్రము యున్నవి. కాని యరవమునందు (?) ఇరువదిపాటలు కన్పించుచున్నవి. ప్రతాపసింహుని కోరికపై నెల్లూరి శివరామకవి కామకళానిధియను రతిశాస్త్రమును రచించి మహారాజున కంకితమిచ్చెను.

కామకళకే ప్రాధాన్యమిచ్చిన యీ రాజన్యుని పరిపాలనమున కవులనేకులు రాజాదరణ లేకపోయినను గ్రంథములు రచించిరి. అట్టివారిలో పేర్కొనదగినవాడు రాఘవాచార్యులు. ఇతడు ముద్దుపళని గురువు. ఇతడు నలచరిత్ర, విష్ణుభక్త చరిత్ర అను రెండు ద్విపద గ్రంథములు రచించెను. ఇతడు వైష్ణవుడు. పండిత వంశజుడు. తండ్రితాతలు పండితులై సంగీతాది కళలయందనవద్యులై మెలగిరని చెప్పుకొనెను. ఇతని ఇంటిపేరు చక్రపురివారు. రాఘవాచార్యులు తన తాత 'చక్రపురి విహారుం' డని చెప్పియున్నాడు. ఈ చక్రపురము ప్రస్తుతము చక్రపల్లియని పిలువబడుచున్నది. తంజావూరు జిల్లా పాపనాశనము తాలూకానందున్నది. ఈ గ్రామము నందు చక్రపల్లి వారనేకులున్నారు. వీరి కులగురువులుగా ప్రస్తుతమును కందాళవారే యున్నారు. ఇచ్చటి చక్రపురివారు రాఘవాచార్య దేశికకవి తమవంశము వాడనియు, తమ వంశము పండిత వంశమనియు సగర్వముగా చెప్పుకొనుచున్నారు. వావిళ్ల వారచ్చు వేయించిన రాఘవాచార్యుని 'నలచరిత్ర' మను గ్రంథమునకు కడప వాస్తవ్యులగు బ్రహ్మశ్రీ జనమంచి శేషాద్రిశర్మగా రుపోద్ఘాతమును రచించిరి. అందు బ్రహ్మశ్రీ శర్మగారు 'ఇతడు దత్తమండలమున ప్రచారమునందున్న మాటలను వాడుట వలనను, ఇతని ఇంటిపేరు గలవారును, ఇతని గురువంశజులును బెక్కు రుండుట చేతను నీ మహాకవి దత్తమండలవాసి యని యే బుధుండైనను దప్పక యొప్పుకొను' నని వ్రాసి యున్నారు. కాని ఇతని వంశజులు 'చక్రపురము' నందున్నారని రాఘవాచార్యులు పేర్కొనుట వలనను, ఇతని వంశజులు దత్త మండలమునకన్న
తంజావూరు జిల్లా పాపనాశనము తాలూకాయందు హెచ్చుగ కన్పించుటవలనను, అదియునుగాక రాఘవాచార్యులు 'మా యూరివాడు', 'మా వంశములోని వా' డని సగర్వముగా చక్రపల్లిలోని చక్రపురివారు పేర్కొనుటవలనను' నే నీతని నివాస స్థానము తంజాపుర మండలముగాని, దత్త మండలము కాజాలదని తలచుచున్నాను. బ్రహ్మశ్రీ శర్మగారు చూపిన యాధారములలో చక్రపురి గురువులను గూర్చి ముచ్చటింప దగియున్నది. కాని కవి గురువంశమును బట్టి కవి దేశమును నిర్ణయింప జాలము. అదియును గాక కందాళ వారు రామేశ్వరము మొదలుకొని గోదావరి వరకు గల
దేశములో ననేక వైష్ణవ కుటుంబములకు గురువులుగా కన్పించు చున్నారు. తాళ్ళపాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh| 438 |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rlljg7b7l1v53h8f2uimpg58bjjbx2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/440</title>
    <ns>104</ns>
    <id>133371</id>
    <revision>
      <id>559828</id>
      <parentid>405987</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="0e81eh80ztd9ub5uf5o1apzo7hgzzlg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;కవులిరువురే కన్పట్టుచున్నారు. అందు 'ఆంధ్ర కాళిదాసు', 'అభినవ కాళిదాసు' అను
బిరుదులు పొందిన ఆలూరి కుప్పన కవి యొకడు. ఇతడు తన కాంధ్ర కాళిదాస బిరుదమును తుళజ మహారాజిచ్చినట్లుగా చెప్పుకొని యున్నాడు.&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; ఇతడు బహుకావ్యకర్త. కాని యితని ఆచార్య విజయ, పార్థసారథి విజయములు&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; తప్ప మిగిలిన కావ్యములను జూచు భాగ్య మటాంధ్ర సారస్వతవేత్తలకు లభింపలేదు. ఇతడాచార్య విజయమున తాను రచించిన యితర గ్రంథములను గూర్చి క్రిందివిధముగా చెప్పుకొనియున్నాడు :
&lt;poem&gt;
     సీ. లీల పంచనదస్థలీపురాణము తెని
                   గించితి నారూఢి కవిత మెరయం
         బరగు రామాయణ భాగవతంబులు,
                   యక్షగానము జేసి తద్భుతముగ
         గరమొప్ప పరమభాగవత చరిత్రయు
                   కృతియొనర్చితిని యున్నతిదలిర్పఁ
         దెలివొందు నిందుమతీ పరిణయనామ
                   కృతి విరచించితి నతులగరిమ

     గీ. (?) గురుతరోజ్జ్వలసరణి హరి క,
         థాసుధాభిధకావ్య ముదారఫణితి
         గా రచించితి నెనలేని గద్యపద్య
         తతులు, లెక్కింప దఱమె తత్కృతులు జగతి.
&lt;/poem&gt;
ఈతని కావ్యములవలెనే యీ నాయకుల పరిపాలనమున రచియింపబడిన గ్రంథములు అనేకము లింతవరకును దృష్టిపథగోచరము కాకున్నవి. ఆలూరి కుప్పన కర్తృత్వమున 'పార్థసారథి విజయ’మను నొక తాళపత్రగ్రంథము మదరాసు ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారమునందున్నది. కుప్పనకవి యాచార్యవిజయమున 'అనంతానందగిరి గురురచనా విశదంబు చేయంబూని' యని చెప్పియున్నాడు. ఇందు పేర్కొనబడిన అనంతగిరి సంస్కృత శంకరవిజయ కర్త కావలయును. ఈ సంస్కృత శంకరవిజయము కొలది కాలము క్రిందట ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు వారిచే
సంపాదింపబడినట్లు దెలియుచున్నది.&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;  ఈ శంకరాచార్య విజయమును కవి చెన్నపురి ప్రజల కోరికపై రచియింతినని చెప్పుకొని యున్నాడు. ఇతని కవనము ప్రబంధకవుల కవితాధోరణి గల్గి రసవంతమై యున్నది.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{rh|440  |  | వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4 }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0e81eh80ztd9ub5uf5o1apzo7hgzzlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>147066</id>
    <revision>
      <id>559868</id>
      <parentid>532537</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5865" sha1="oumver740i8795i5novo2lfh6ife1ld" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సంగీత నాట్యాలకు సంబంధించిన సూత్రాలు వ్రాసినాడు. ఆయన విద్యా సముద్దేశంలోని నాగరవృత్తంలో నాగరకులు యక్షరాత్రి, సువసంతక, మదనోత్సవాది గోష్ఠులు జరుపలెననినాడు. వీటిలోని సువసంతక, మదనోత్సవములు, కేవలము నృత్యగీతవాద్య ప్రాయాలైనవని కామసూత్ర వ్యాఖ్యాత జయమంగళుడు 'సువసంతో మదనోత్సవ, తత్ర నృత్తగీతివాద్య ప్రాయః' (1-4-42) అని వ్యాఖ్యానించినాడు. 'పక్షస్య మాపక్షస్యవా ప్రజ్ఞాతే హని సరస్వత్యా భవనే నియుక్తానాం నిత్యసమాజః, కుశీల వాశ్చాగంతుకాః ప్రేక్షణకమేషాం దద్యుః, ద్వితీయే-హని తేభ్యః పూజానియతం లభేరయన్, తతో యథాశ్రద్ధ మేషాం దర్శన ముత్సర్గోవా. ఆగంతుకానాం చ కృతిసమవాయానాం పూజన మభ్యుపపత్తి శ్చేతి గణధర్మః' (161-165) మొదలైన మూల సూత్రాలలో మహర్షి వాత్స్యాయనుడు 'ప్రఖ్యాతమైన పండుగదినాల్లో నగరానికి వచ్చే నటులూ, సంగీతజ్ఞులూ, మొదటిదినం సమస్త ప్రదర్శనాలో పాల్గొని, మూడవ దినం క్లిష్టదానం అవుతుంది. కనుక రెండవ దినమే వారి కోసం ఏర్పాటైన ప్రేక్షక మూల్యంలోనుంచి కొంత ధనాన్ని బహుమానంగా పుచ్చుకోలవసిందనీ, దానికి ఇష్టంలేని సందర్భంలో ప్రేమ పూర్వకంగా నాగరకులు ఇచ్చిన వస్త్రాభరణాలతో తృప్తిపొంది జరిగిన నాటక ప్రదర్శనాన్ని ప్రేక్షకులు తిరిగి కోరినట్లయితే ప్రదర్శించవలసిందనీ, నగరాలలో ఉండే కుశీలవులకూ, నాగరకులకూ, పరిషత్తులకూ ఆగంతుకులుగా వచ్చిన నటగాయకాది కళాభిజ్ఞులను గౌరవించడం ధర్మ' మనీ శాసించినాడు. దీనినిబట్టి క్రీస్తు పూర్వమే ఆంధ్రజాతి సంగీత నాట్యాది కళాభిజ్ఞత సంపాదించి కట్టుబాట్లతో వాటిని పోషించుకున్నదని వ్యక్తమౌతుంది. అంతకు ఎంతో పూర్వమే భారతదేశంలోని సమస్త ప్రాంతాలలోనూ స్త్రీ పురుష నాటక సంఘాలు ఉన్నట్లు వాల్మీకి మహర్షి రామాయణంలోని 'న రాజకే జనపదే ప్రభూత నటనర్తకాః, ఉత్సవాశ్చ సమాజాశ్చ వర్ధంతే రాష్ట్ర వర్ధనాః' ఇత్యాది అభిభాషణాలవల్ల తెలుస్తూనే ఉన్నది. మహర్షి శయనోపచారికాలలోనూ, చతుష్షష్టినిరూపణములోను వైశికమునను మరికొన్ని సూత్రాలు వ్రాసినాడు, ఆ నాడు ఉదక వాద్యములు భాండనృత్యములు నున్నట్లు తెలియుచున్నది. హాల మహారాజు నాటిదని చెప్పదగ్గ కౌముదీ మహోత్సవ నాటకంలో మరికొన్ని సంగీత నాట్య ప్రశంసలు కనిపిస్తున్నవి. హాల మహారాజు అనంతరం సాతవాహన రాజులలో గౌతమీ పుత్ర, వాసిష్ఠీ పుత్రులు ప్రసిద్ధి కెక్కిన రాజన్యులు. వీరు ధాన్యకటకము రాజధానిగా ఆంధ్రదేశాన్ని పాలించి అమరావతి, రామిరెడ్డిపల్లి, గుంటుపల్లి, గోలీ, బుద్దాం, సమాధానపురం, మంచికల్లు మొదలైన అనేక ప్రదేశాలలో బౌద్ధక్షేత్ర నిర్మాణానికి కారణభూతులై అనేక యజ్ఞయాగాదిక్రతువు లొనర్చి పూర్వరాజన్యప్రశస్తి పొందినవారు. పైన చెప్పిన యజ్ఞ యాగాది క్రతు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సంస్కృతి||313}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oumver740i8795i5novo2lfh6ife1ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>147067</id>
    <revision>
      <id>559869</id>
      <parentid>532538</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="j8stcgewb4jl0e5j8xbolm6ojw194k4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లక్షణాలను పరిశీలించినప్పుడు దేశంలో సంగీత నాట్యాలు అత్యుత్తమ స్థితిని పొందినవని చెప్పవలసి వస్తుంది. పూర్వోక్తాలైన బౌద్ధ క్షేత్రాలలోని శిల్పఖండాలను పరిశీలించినప్పుడు, ఈ అభిప్రాయం దృఢ మౌతుంది. ఆలీఢ ప్రత్యాలీఢాది పాదవిన్యాసాలూ, పతాకాది ముద్రలూ, కోమల కరణాంగహారాలూ వాటిలో శిల్పితాలైనవి. జంత్ర, చర్మ వాంశికాది వాద్యాలతో ఆ నాటి ఆంధ్రులకు పరిచయమున్నట్లు స్పష్టమౌతుంది. వేయితీగలు గల 'గెయిటర్'ను పోలిన ఒక వాద్యవిశేషశిల్పం ఒకటి అమరావతి స్తూప చిత్రాలలో కనిపిస్తున్నది. సాతవాహన రాజులనాటి సంగీత నాట్యాలనూ, శాస్త్ర విస్తృతిని స్మరించటానికి శిల్పఖండాలు తప్ప మరొక ఆధారం ఏమీ కనిపించటం లేదు.

సాతవాహన రాజుల తరువాత ఆంధ్రదేశాన్ని, ఇక్ష్వాకులు, పల్లవులు, శాలంకాయనులు మొదలైన ఆంధ్రభృత్యులు పరిపాలించారు. శాతవాహన రాజులు చేతికిచ్చిన కళాసంపత్తిని వ్యర్థం చేయకుండా వన్నెలు చిన్నెలు దిద్దుకుంటూ, పూర్వ ప్రభుమార్గాన్ని అనుసరించి పోషించారు, ఈ రాజవంశాలలో జన్మించిన ప్రభువులు. మాధ్యమిక బౌద్ధవాదానికి పట్టుగొమ్మ అయిన నాగార్జునాచార్యుడు ఇక్ష్వాకు వంశమూలపురుషుడు - శాంతిమూలుని సమకాలికుడని చరిత్రజ్ఞుల అభిప్రాయము. ఇది
సత్యమైనట్లైతే ఆ మహావిజ్ఞాని వ్రాసిన సంగీతశాస్త్రం ఏ టిబెత్తు భాషలో నుంచో బయట పడినప్పుడు ప్రాచీనాంధ్ర సంగీత విద్యావిశేషాలు మరికొన్ని బయటపడవచ్చును. నాగార్జున కొండ శిల్పాలలో కొన్ని ఖండాలను పరిశీలించినప్పుడు ఆనాటి సంగీత నాట్యాలను గురించి కొంత ఊహాగానం చెయ్యటానికి అవకాశం ఉంటుంది.

సాతవాహన రాజ్యపతనానంతరం ఇక్ష్వాకులతో పల్లవులు కూడా ఆంధ్ర దేశంలో కొంత భాగాన్ని పాలించారు. వీరు పశ్చిమం నుంచి చాళుక్యరాజు రెండవ పులకేశి వచ్చి దక్షిణానికి తరిమివేసేటంత వరకూ దేశాన్ని పాలించి, సంగీత నాట్యాలకు దోహదమిచ్చారు. పల్లవ మహేంద్రవిక్రముడు దక్షిణానికి వెళ్ళిపోయేటప్పుడు అనేక కవిగాయక శిల్పి వర్గాలను ఆంధ్రదేశం నుంచి ఆయనవెంట తీసుకొని వెళ్ళినాడు. వారిలో సుప్రసిద్ధుడు మేధావి రుద్రుడనే నామాంతరమున్న రుద్రాచార్యులు. ఈ మహానుభావుడు తన కాలంలో ఉన్న తానాలను సరిదిద్ది నిబంధిస్తే, ప్రభువు మహేంద్రవర్మ ‘కుడిమియ మలై' అనేచోట శాసనస్థం చేయించాడు శిలాస్తంభాలమీద. ఇక్ష్వాకుల పతనానంతరం ఆంధ్రదేశం విష్ణుకుండినుల హస్తగతమైంది. ఉండవల్లిగుహలు వీరు తొలిపించినవేనని శ్రీ భావరాజు కృష్ణరావు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|314||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j8stcgewb4jl0e5j8xbolm6ojw194k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచార్యులు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>150299</id>
    <revision>
      <id>559930</id>
      <parentid>463183</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>559930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1453" sha1="51o048vi9rlu92pc0fkk0z9etz93sif" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పుట్టపర్తి 
 |అసలుపేరు = శ్రీనివాసాచార్యులు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = శ
 |పుట్టిన_యేడు =
 |గిట్టిన_యేడు =
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచార్యులు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
తెలంగాణా శాసనములు-2 (ఆర్కైవ్ లింక్ - https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371017/mode/1up)

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అజంతా]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/క్యూనీఫారమ్ లిపి]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/ఖరోష్ఠిలిపి]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>51o048vi9rlu92pc0fkk0z9etz93sif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559931</id>
      <parentid>559930</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <origin>559931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1687" sha1="jfkljqom0zqi80of0kihzd3k36c86pe" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పుట్టపర్తి 
 |అసలుపేరు = శ్రీనివాసాచార్యులు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = శ
 |పుట్టిన_యేడు = 1909
 |గిట్టిన_యేడు = 1963
 |వివరణ =  పురాతత్వ శాస్త్ర పరిశోధకులు,  ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వములో డైరెక్టరు ఆఫ్ ఆర్కియాలజీ 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచార్యులు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
తెలంగాణా శాసనములు-2 (ఆర్కైవ్ లింక్ - https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371017/mode/1up)

* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అజంతా]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఆసియా కళ]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/క్యూనీఫారమ్ లిపి]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/ఖరోష్ఠిలిపి]]

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>jfkljqom0zqi80of0kihzd3k36c86pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>151804</id>
    <revision>
      <id>559945</id>
      <parentid>477883</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>559945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="2c85rk0hdmr2f9wd98hkxi8zuxzo909" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[దస్త్రం:University Library in Leuven city, from Grandaalaya Sarvasvamu.jpg|500px|center]]

{{center|“లోవైను” పట్టణమునందున్న విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయము}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2c85rk0hdmr2f9wd98hkxi8zuxzo909</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>151805</id>
    <revision>
      <id>559944</id>
      <parentid>477884</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>559944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="o6jwxfriljbzfju0v88ff3ue0nnl9p6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;{{center|160}}&lt;/noinclude&gt;[[దస్త్రం:University Library in Leuven city, from Grandaalaya Sarvasvamu-1.jpg|500px|center]]
{{c|&quot;లోవైను&quot; పట్టణమునందున్న విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయము (మఱియొక భాగము) }}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6jwxfriljbzfju0v88ff3ue0nnl9p6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-1.pdf/505</title>
    <ns>104</ns>
    <id>158565</id>
    <revision>
      <id>559802</id>
      <parentid>486709</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saniya kousar</username>
        <id>7307</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="beuvmrd7134ngx4tolu9se7dn5vzb66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saniya kousar&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;తే.    ఎసఁగు జిక్కుల బ్రతుకు ప్రహేళికగను
  దాని విడదీయ నెపుడ యత్నమ్ము సలుప
  నించుకయు - నర్థ మేమియు నెరుకపడదు
  విడిచి యూహలఁ గాలమ్ముఁ గడుపుచుంటి.&lt;/poem&gt;

&lt;center&gt;***&lt;/center&gt;

&lt;poem&gt;తే.   &quot;తమి నెసంగిన యా యతీతమును రేలుఁ
   బవలు మరచిపోవఁగ యత్నపడుచు నుంటి
   దీన జీవితసంగీత మైన యద్ది
   తిమిరగర్భాన నొదిగి దూరమగుచుండె.&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;తే.   ఏమి చెప్పను, నే లక్ష్యహీనుఁడను వి
   నీల గగనావకాశాన నేను దారి
   చెదరిన పవనోర్మి యటుల శిథిల విధుర
   శూన్య రాజ్యమ్ముగ వసించుచుంటి నిపుడు.&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;తే.   ఒక యచేతన స్తూపమ్ము నొక్క స్మృతికి
   ఒక్క సుషమకు మాసిన ద్యుతిని నేను
   రమ్యజడతకు జీవనరాసి నగుదు
   కడు సఫలతకు నే మోసకారి నిపుడు.&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;తే.  ఎవ్వరవు? ఘోరగ్రీష్మన ని వ్విధాన
   తోఁచెదవు మృదువాసంతదూత వోలె,
   నంధతమసాన హ్రాదిని యటుల తపన
   యందు శీత సురభిళ మందానిలముగ.&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;తే.   తారకాశాకిరణ తుల్యతను జెలంగి
  కవి మృదుల మానసమునకుఁ గాంతకల్ప
  నంపు దివ్య లఘు లహరి నాఁగ నాదు
  చిత్తవైక్లబ్యము శమింపఁజేతు నీవు.&quot;&lt;/poem&gt;

&lt;center&gt;***&lt;/center&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|ఆంధ్ర కామాయని||505}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>beuvmrd7134ngx4tolu9se7dn5vzb66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-1.pdf/748</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159043</id>
    <revision>
      <id>559807</id>
      <parentid>458765</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saniya kousar</username>
        <id>7307</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="g3nedrcbkfoon6z0sgbg0yjyfx5txp0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saniya kousar&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
తే. శూన్యమైన కుటీరంపు శుభ్రకోణ
మందు నిశియెల్ల వలచి స్నేహభరితముగ
ను లఘుదీపిక జ్వలియించు టలఘుగతిని
నెగసి మరల యారుటను వీక్షించినావు.
&lt;/poem&gt;

{{gap|189}}

&lt;poem&gt;
తే. ఈ సకలముల రసము గ్రహించి నీవు
స్నిగ్ద సుఖముచే మివుల శుష్కించి యున్న
జీవితమున విశ్వసదన సీమ నుషసి
హిమకణమటు నశ్రువుల వర్షింపు మువిద.
&lt;/poem&gt;

{{gap|190}}

----
748

వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3nedrcbkfoon6z0sgbg0yjyfx5txp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/486</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159199</id>
    <revision>
      <id>559826</id>
      <parentid>530898</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5472" sha1="5ini9eec4vtz2i73odkls6mwnq3xg3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ఆధునికుల ప్రేమగీతాలు చాలా గొప్పవి. వారు స్త్రీని జగదంబ స్వరూపిణిగా దర్శించారు. ఆ కారణం చేత ఈ శ్రేణికి చెందిన గేయాల్లో అపవిత్రతగాని, అంగసౌష్ఠవ వర్ణనగాని కనిపించవు. ఒకవేళ వీరి దృష్టి అంగప్రత్యంగవర్ణన మీదికి పోయినా, అది శిల్పిదృష్టి. పరమేశ్వరిని చిత్రించే శిల్పి దేవి పీనవక్షోజాలను ఏ దివ్యదృక్కుతో, పవిత్రభావనతో వీక్షించి చిత్రిస్తాడో, వీరూ అదేరీతి.

ప్రకృతి పురుష స్వరూపులైన జగదేకమాత, లోకేశ్వరులిద్దరే ఆధునికుల భక్తికి అధిష్ఠానదేవతలు, నిర్గుణతత్త్వాన్ని నిరసించరుగాని సగుణమంటే సంతోషము అధికం, బహుమూర్తులను ఆరాధించినా బ్రహ్మపదార్థం ఒకటేనని వీరి విశ్వాసం. ముముక్షుమార్గానికి భక్తులు అవలంబించే పంచభావాలలో దాస్య, వాత్సల్య మధురాల మీద మక్కువ. వెతికితే శాంతం కూడా అక్కడక్కడ కనిపించకపోదు. ద్వైతాద్వైతాది జిజ్ఞాసలలోకి దిగరు. ఇది నేటి ఆధ్యాత్మిక భక్తిగీతాలలోని విషయము. రచనా నాస్తికమత ప్రబోధం చేసే గేయాలు కూడా ఒకటి రెండు వచ్చాయి. వాటికి సమాధానాలు కూడా
గేయరూపాలే ధరించాయి.

చిన్నపిల్లల విజ్ఞానానందాల కోసం ప్రస్తుతము అన్ని దేశాలలో కవులు గేయాలు చెపుతున్నారు. నిజంగా కవిని పట్టిచూస్తే రచనలు బాలబాలికల అనుభవాలలోను, చేష్టలలోను, ముఖ్యంగా వాళ్ళ భాషలోను కవి సుపరిచితుడు కావాలి. వాళ్ళ చిలిపి చేష్టలను చూచి కవి తాను గూడా పిల్లవాడై ఆనందించి అప్రయత్నంగా వాళ్ళ నోటివెంట వచ్చే భావాలకు ఉప్పొంగి, వాళ్ళ ఆటపాటలు పరిశీలించి, వాళ్ళ మానసిక తత్త్వ నిరూపణ చేసికొని గాని అతడు వాళ్ళకోసం పాటలు వ్రాయగూడదు. ఆ శక్తి లేనివాళ్ళు వ్రాస్తే రసికలోకానికి రక్తి కడితే కట్టవచ్చుగాని, పిల్లలకు నిరుపయోగం. కవి పోయి చెప్పకుండానే వాళ్ళు తెలుసుకొని ఆనందించే టంత అందుబాటులో ఉండాలి. మనలో ఆ ప్రయత్నం చేసే కవులు ఇద్దరో ముగ్గురో తప్ప లేరు. వ్రాయటము మట్టుకు
చాలామంది వ్రాస్తున్నారు. ఈ రచనలు చాలా భాగం గంభీర భావాలతోను, అల్లిక జిగిబిగువులతోను, ఛందోరహితంగాను ఉన్నవి. వస్తువును బాలబాలికల దృష్టితో వీక్షించక పోవడము వల్ల ఏర్పడే లోపం వీటిలో ఎక్కువ. బాలగేయాలకు ప్రత్యేకంగా లయ అత్యవసరము. నడక సాధ్యమైనంతవరకు సాఫీగా ఉండటము మంచిది. లేకపోతే పిల్లలు తికమక పడతారు. ఇటువంటివి పారంపర్యంగా వచ్చే పాటలు ఆంధ్రదేశంలో అన్ని మూలలా దొరుకుతవి. వాటిలో మట్లు ఆదర్శపాత్రమైనవి. అనుకరణ యోగ్యాలు. కొత్త మట్లు కనిపెట్టవద్దని కాదు. అప్పుడు కూడా పాతమట్లను దృక్పథంలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|486||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ini9eec4vtz2i73odkls6mwnq3xg3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/487</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159200</id>
    <revision>
      <id>559827</id>
      <parentid>530899</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5045" sha1="cxn3khl0hc1su6kq778epa3xuwwts6f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పెట్టుకోవటము మంచిది. పిల్లలకు వ్రాసే గేయాల్లో అందుకోరాని సౌందర్యోపాసన, నాస్తికత ఇత్యాది శూన్య సిద్ధాంతాల కన్నా అహింస, ధార్మికత, ప్రేమ, సత్యము, నిరాడంబరత్వము, భక్తి మొదలైన విశ్వశ్రేయ విషయాలు వస్తువులుగా తీసుకొని, కొద్దిపాటి వ్యంగ్యంతో చిత్రించి చూపడము మంచిది. ప్రకృతిలోని విచిత్రాలను చూపిస్తూ వాటితో పిల్లలకు విజ్ఞానాభివృద్ధి కలిగేటట్లు చేయటము ఈ శ్రేణికవులకు ఆశయమైతే బాగుంటుంది. వయసుమీరిన బాలబాలికలకే ఈ గేయరచనా పద్ధతులు నేర్పి వారిచేతనే ఈ రచనలను పెంపొందజేయటము సమంజసమే.

సాంఘిక గేయరచయితలు కొద్దిమంది ఛందోబంధాలను త్రెంచి వేయకుండా, దేశీయమైన సంఘ దురాచారాలను ఎత్తిచూపుతూ మానవ హృదయంలో కరుణకు స్థానం కల్పిస్తున్నారు. ఈ గీతాలు విరివిగా రావలసిన ఆవశ్యకత ఎంతో ఉంది. ప్రస్తుత ప్రచారక గేయాల్లో కవితావస్తువు బొత్తుగా లేనే లేదు. దీనికి మూలకారణము వ్రాసినవాళ్లు కవులు కాకపోవటమే. ఛందో విషయంలో అనవధానత ఎక్కువ, ప్రచారక గేయాలు ఎంత ఛందోబద్దంగా ఉంటే సంగీతోత్పత్తి అంతగా కలిగి, ప్రచారోద్దేశ్యము అంత గాఢంగా ప్రజాహృదయంలో నాటుకు పోవటానికి అవకాశం కలుగుతుంది. ఇటువంటి రచనలను కూడా కవులు చేపట్టి రసవంతంగా చేస్తారని నమ్ముతున్నాను.

ఆధునిక విప్లవగీతాలు శైలి వస్తువులు రెంటిలోనూ అన్యసారస్వత వాసన పరిమళిస్తున్నది. వీటిలో కొన్నిటికి అనుకరణలమీద అనుకరణలు బయలుదేరాయి. “అన్నమయ కోశాన్ని” అంటిపెట్టుకొన్న ఈ శ్రేణికవులకు భావి, ప్రస్తుత ప్రపంచ పరిస్థితులమీద దృష్టి తక్కువేమో. కేవలం ఆదర్శాలే గాని, నిశ్చితాభిప్రాయాలు ఉన్నట్లు కనపడవు. సర్వమానవ సౌభ్రాతృత్వము, విశ్వ శ్రేయస్సు కోరే ఈ కవుల రచనలు చాలాభాగం అందరికీ అందుబాటులో ఉండవలసినది పోగా, సాహితీ విమర్శకులకు కూడ కొన్నిచోట్ల అవగతం కాకుండా ఉంటున్నవి. ఈ రచయితలలోని ఉత్సాహము, ఉద్రేకము, విప్లవతత్త్వము మెచ్చుకోదగ్గవి. వారి రచనలను గ్రహించడానికి ఇంకా కాలం పడుతుందని కొందరి సమాధానము. అలా అయితే వారు తేదలచుకున్న విప్లవం గూడా దానితోపాటు వెనక్కు పోతుందనే విషయం గూడా గ్రహించాల్సి ఉంటుంది.

వ్యక్తిగతంగా కాకుండా నేటి గేయసాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే మంచిచెడ్డలు రెండూ గోచరిస్తవి. ఆధునికుల అపార శ్రమవల్ల ఈ రచనలకు మిగిలిన కవితావిభాగాలతో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సాహిత్య విమర్శ||487}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxn3khl0hc1su6kq778epa3xuwwts6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/488</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159201</id>
    <revision>
      <id>559856</id>
      <parentid>530900</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4866" sha1="a2gpeudaqf1wfw019dae1xgji4ehe5g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పాటు సమాన గౌరవము, ఆదరాభిమానాలు సిద్ధించినవి. సంఖ్యలో అతిశయించినవి.
ఆత్మానుభూతులను హృదయానికి నాటేటట్లు చెప్పటంలో పరాకాష్ఠనందుకున్నవి. ఆవేశ
ప్రాధాన్యములో అందెవేసినవి. దేశానికి ఎంతో మేలు కలిగింది. సిద్ధహస్తుల
విషయంలో అప్రయత్న, ఆవేశము, కవితాదీక్ష, విమల భావన, జీవిత విమర్శ,
పరిశీలన, సుస్పష్ట రూపకల్పన, హృదయాకర్షణశక్తి. రసోజ్జృంభణము,
ఉన్నతాశయములు, స్వచ్ఛమైన సంప్రదాయ సిద్ధి కలిగాయి. వీరు కవితాకైలాస
శిఖరాలను చూపించి భావి కవులకు మార్గదర్శకులైనారు.

గేయరచనల్లో ఏర్పడ్డ లోపాలు చాలామట్టుకు దేశంలో ప్రబలిపోయిన కొన్ని
నూతన సిద్ధాంతాల వల్ల కలిగినవి. కొందరి మతంలో గేయానికి ఒక విధమైన ఊపు
వస్తే చాలునని. ఊపే ప్రధానంగా పెట్టుకొని రచన చేస్తే ఊపుతో చదవటానికి
వీలుంటుందేమోకాని, పాడుకోటానికి వీలులేదు. గేయానికి కావలసిన
ముఖ్యలక్షణాలలో ఒకటైన సంగీతానికి స్థానం తక్కువన్నమాట. వీటిని లక్షణ యుక్తమైన
గేయాలనడం కన్నా, ప్రత్యేకమైన మరి ఒక ఊపు గేయ పద్దతనటం చాలా
బాగుంటుంది. మరికొందరు రచయితలు కేవలము మాత్రలు సరిపోయినవా, లేదా
అనే చూస్తున్నారుగాని, లయమీద దృష్టి నిలపటం లేదు. ఇది ఒక నవ్యత అని వారి
సిద్ధాంతము, మాత్రలు సరిపోయినా కొన్నిచోట్ల గేయం నడవదు.

శ్రుతిమించిన భావన చేసి దానిని స్ఫురింపచేసే సంప్రదాయసిద్ధమైన పరిభాష
ఉపయోగింపక, పఠితను అయోమయంలో పడవేసే గేయరచనలు అపరిమితంగా
వస్తున్నవి. భావించిన రూపకల్పన సంప్రదాయానికి కట్టుబడక పోయినా,
సహృదయులైన రసికుల తార్కిక దృష్టికైనా పొడకట్టాలి. అలా జరగనప్పుడు వారి
భావన ఒక విధమైన ఉన్మత్తత క్రిందికి వస్తుందని క్రోషి మతము.

&quot;All imagination beyond reason is a bit of insanity.&quot;

భావన ఎంత విచిత్రంగానైనా చేసి అనుభవించవచ్చు. &quot;హృదయంతో
అనుభవించగలిగినది అంతా మాటలతో వెల్లడి కాదు. దాని ఛాయను వెల్లడించే శక్తి
కూడా మాటలకు ఉన్నదో లేదో - అందుచేత కవి తన అనుభవాన్ని స్ఫురింపజేసే
పరిభాషను ఉపయోగిస్తాడు. ఆ పరిభాష సంప్రదాయసిద్ధంగా ఉంటేనే కాని, పద
బంధము మాటున ఉన్న భావ ప్రపంచములోకి వెళ్ళలేము. కవి ఆ విషయములో
ఎంత శ్రద్ధాళువై ఉంటే కావ్యానికి అంత శోభ వస్తుంది&quot; (వేదుల కల్యాణకింకిణి
పీఠిక). ఇది ముఖ్యముగా గమనించవలసిన లోపము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సాహిత్య విమర్శ||488}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2gpeudaqf1wfw019dae1xgji4ehe5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559858</id>
      <parentid>559856</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <origin>559858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4904" sha1="lwb9kqpgw6j7946pc3a2zyrln6r4mj9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పాటు సమాన గౌరవము, ఆదరాభిమానాలు సిద్ధించినవి. సంఖ్యలో అతిశయించినవి.
ఆత్మానుభూతులను హృదయానికి నాటేటట్లు చెప్పటంలో పరాకాష్ఠనందుకున్నవి. ఆవేశ
ప్రాధాన్యములో అందెవేసినవి. దేశానికి ఎంతో మేలు కలిగింది. సిద్ధహస్తుల
విషయంలో అప్రయత్న, ఆవేశము, కవితాదీక్ష, విమల భావన, జీవిత విమర్శ,
పరిశీలన, సుస్పష్ట రూపకల్పన, హృదయాకర్షణశక్తి. రసోజ్జృంభణము,
ఉన్నతాశయములు, స్వచ్ఛమైన సంప్రదాయ సిద్ధి కలిగాయి. వీరు కవితాకైలాస
శిఖరాలను చూపించి భావి కవులకు మార్గదర్శకులైనారు.

గేయరచనల్లో ఏర్పడ్డ లోపాలు చాలామట్టుకు దేశంలో ప్రబలిపోయిన కొన్ని
నూతన సిద్ధాంతాల వల్ల కలిగినవి. కొందరి మతంలో గేయానికి ఒక విధమైన ఊపు
వస్తే చాలునని. ఊపే ప్రధానంగా పెట్టుకొని రచన చేస్తే ఊపుతో చదవటానికి
వీలుంటుందేమోకాని, పాడుకోటానికి వీలులేదు. గేయానికి కావలసిన
ముఖ్యలక్షణాలలో ఒకటైన సంగీతానికి స్థానం తక్కువన్నమాట. వీటిని లక్షణ యుక్తమైన
గేయాలనడం కన్నా, ప్రత్యేకమైన మరి ఒక ఊపు గేయ పద్దతనటం చాలా
బాగుంటుంది. మరికొందరు రచయితలు కేవలము మాత్రలు సరిపోయినవా, లేదా
అనే చూస్తున్నారుగాని, లయమీద దృష్టి నిలపటం లేదు. ఇది ఒక నవ్యత అని వారి
సిద్ధాంతము, మాత్రలు సరిపోయినా కొన్నిచోట్ల గేయం నడవదు.

శ్రుతిమించిన భావన చేసి దానిని స్ఫురింపచేసే సంప్రదాయసిద్ధమైన పరిభాష
ఉపయోగింపక, పఠితను అయోమయంలో పడవేసే గేయరచనలు అపరిమితంగా
వస్తున్నవి. భావించిన రూపకల్పన సంప్రదాయానికి కట్టుబడక పోయినా,
సహృదయులైన రసికుల తార్కిక దృష్టికైనా పొడకట్టాలి. అలా జరగనప్పుడు వారి
భావన ఒక విధమైన ఉన్మత్తత క్రిందికి వస్తుందని క్రోషి మతము.

&quot;All imagination beyond reason is a bit of insanity.&quot;

భావన ఎంత విచిత్రంగానైనా చేసి అనుభవించవచ్చు. &quot;హృదయంతో
అనుభవించగలిగినది అంతా మాటలతో వెల్లడి కాదు. దాని ఛాయను వెల్లడించే శక్తి
కూడా మాటలకు ఉన్నదో లేదో - అందుచేత కవి తన అనుభవాన్ని స్ఫురింపజేసే
పరిభాషను ఉపయోగిస్తాడు. ఆ పరిభాష సంప్రదాయసిద్ధంగా ఉంటేనే కాని, పద
బంధము మాటున ఉన్న భావ ప్రపంచములోకి వెళ్ళలేము. కవి ఆ విషయములో
ఎంత శ్రద్ధాళువై ఉంటే కావ్యానికి అంత శోభ వస్తుంది&quot; (వేదుల కల్యాణకింకిణి
పీఠిక). ఇది ముఖ్యముగా గమనించవలసిన లోపము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 4||488}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lwb9kqpgw6j7946pc3a2zyrln6r4mj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559859</id>
      <parentid>559858</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <origin>559859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4904" sha1="rt55cvnk38bg3teo4ggpobgfg6xpjmc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పాటు సమాన గౌరవము, ఆదరాభిమానాలు సిద్ధించినవి. సంఖ్యలో అతిశయించినవి.
ఆత్మానుభూతులను హృదయానికి నాటేటట్లు చెప్పటంలో పరాకాష్ఠనందుకున్నవి. ఆవేశ
ప్రాధాన్యములో అందెవేసినవి. దేశానికి ఎంతో మేలు కలిగింది. సిద్ధహస్తుల
విషయంలో అప్రయత్న, ఆవేశము, కవితాదీక్ష, విమల భావన, జీవిత విమర్శ,
పరిశీలన, సుస్పష్ట రూపకల్పన, హృదయాకర్షణశక్తి. రసోజ్జృంభణము,
ఉన్నతాశయములు, స్వచ్ఛమైన సంప్రదాయ సిద్ధి కలిగాయి. వీరు కవితాకైలాస
శిఖరాలను చూపించి భావి కవులకు మార్గదర్శకులైనారు.

గేయరచనల్లో ఏర్పడ్డ లోపాలు చాలామట్టుకు దేశంలో ప్రబలిపోయిన కొన్ని
నూతన సిద్ధాంతాల వల్ల కలిగినవి. కొందరి మతంలో గేయానికి ఒక విధమైన ఊపు
వస్తే చాలునని. ఊపే ప్రధానంగా పెట్టుకొని రచన చేస్తే ఊపుతో చదవటానికి
వీలుంటుందేమోకాని, పాడుకోటానికి వీలులేదు. గేయానికి కావలసిన
ముఖ్యలక్షణాలలో ఒకటైన సంగీతానికి స్థానం తక్కువన్నమాట. వీటిని లక్షణ యుక్తమైన
గేయాలనడం కన్నా, ప్రత్యేకమైన మరి ఒక ఊపు గేయ పద్దతనటం చాలా
బాగుంటుంది. మరికొందరు రచయితలు కేవలము మాత్రలు సరిపోయినవా, లేదా
అనే చూస్తున్నారుగాని, లయమీద దృష్టి నిలపటం లేదు. ఇది ఒక నవ్యత అని వారి
సిద్ధాంతము, మాత్రలు సరిపోయినా కొన్నిచోట్ల గేయం నడవదు.

శ్రుతిమించిన భావన చేసి దానిని స్ఫురింపచేసే సంప్రదాయసిద్ధమైన పరిభాష
ఉపయోగింపక, పఠితను అయోమయంలో పడవేసే గేయరచనలు అపరిమితంగా
వస్తున్నవి. భావించిన రూపకల్పన సంప్రదాయానికి కట్టుబడక పోయినా,
సహృదయులైన రసికుల తార్కిక దృష్టికైనా పొడకట్టాలి. అలా జరగనప్పుడు వారి
భావన ఒక విధమైన ఉన్మత్తత క్రిందికి వస్తుందని క్రోషి మతము.

&quot;All imagination beyond reason is a bit of insanity.&quot;

భావన ఎంత విచిత్రంగానైనా చేసి అనుభవించవచ్చు. &quot;హృదయంతో
అనుభవించగలిగినది అంతా మాటలతో వెల్లడి కాదు. దాని ఛాయను వెల్లడించే శక్తి
కూడా మాటలకు ఉన్నదో లేదో - అందుచేత కవి తన అనుభవాన్ని స్ఫురింపజేసే
పరిభాషను ఉపయోగిస్తాడు. ఆ పరిభాష సంప్రదాయసిద్ధంగా ఉంటేనే కాని, పద
బంధము మాటున ఉన్న భావ ప్రపంచములోకి వెళ్ళలేము. కవి ఆ విషయములో
ఎంత శ్రద్ధాళువై ఉంటే కావ్యానికి అంత శోభ వస్తుంది&quot; (వేదుల కల్యాణకింకిణి
పీఠిక). ఇది ముఖ్యముగా గమనించవలసిన లోపము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|488||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం - 4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rt55cvnk38bg3teo4ggpobgfg6xpjmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/489</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159202</id>
    <revision>
      <id>559860</id>
      <parentid>530901</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="9j60kdw8oki9w8ekuh0rynljyz3i1zk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆధునిక కవులు కొందరు వాస్తవిక ప్రపంచానికి దూరమైపోయినారు, కల్పిత
లోకాల్లో దారి తెలియక తారుమారై పోతున్నారు. కేవల భావనాజగత్తులలో కవులు
విహరించడం వల్ల లోకజ్ఞత, వాస్తవ జగత్తులోని జీవిత విమర్శ (Criticism of life)
అడుగంటినవి. వస్తు వైవిధ్యము సన్నగిల్లిపోతున్నది. కవి వాస్తవ జగత్తులోని వస్తువును
చేపట్టి అన్యానుభూతిని యథాతథంగా ప్రదర్శించక, స్వాయత్తం చేసికొని వస్తుతత్త్వం
చెడకుండా కొన్ని నూతనాంశాలను భావించి చేర్చుకొని కావ్యరచన చేస్తాడు. వాస్తవ
లోకాన్ని వదిలి కేవల భావనాప్రౌఢ వీధుల్లో విహారం చేసే కవి నేల విడిచి సాము
చేసే వాడన్నమాట. వివిధరకాలైన గేయాలు విరివిగా రాకపోవటము, ఉన్నవాటిలో
వైవిధ్యము లేకపోవటమూ చాలామటుకు పై కారణం వల్లనే.

నూతనత్వం మీద అత్యధికమైన ఆకాంక్ష పెట్టుకొని కొందరు గేయరచయితలు
అర్థపుష్టి, అన్వయసౌలభ్యాలను నీట కలుపుతున్నారు. నూతనసృష్టి మీద దృష్టి
ఉండవలసిందే. “కాని నూతనత్వ మనేది భాషానియమోల్లంఘనాల వల్ల సిద్ధించదు.
కవి సమయాలు పాటిస్తే నూతనత్వానికి భంగం రాదు. అర్థపుష్టి. అన్వయ సౌలభ్యమూ
మొదలైన గుణాలు లేకపోతే నూతనత్వానికి కాదుగదా, కవితకే భంగం కలుగుతుంది.
భావాలు నూతనంగా ఉండవచ్చు. పద సంఘటనలు క్రొత్త తీరుగా కూర్చవచ్చు.
నూతనత్వం కోసం అర్థము పాడయ్యేటట్లు కూర్చటంలో నూతనత్వం లేదు.”

సంప్రదాయానికి ఇమడని అన్యసారస్వతాలలోని మెలకువలను అనుక
రించటంవల్ల, కొన్ని కొన్ని గేయాలు విచిత్ర రూపాన్ని ధరించాయి. ఆ విచిత్ర రూపం
కూడా ఒక సౌందర్యమనే కొందరి సమర్థన.

ఆధునిక గేయ రచయితలలో ప్రత్యేకత కలిగి ప్రసిద్ధి పొందిన కొందరి రచనా
పద్ధతులు, కవితావస్తువులు, ప్రత్యేకతలు చూపించవలసిన బాధ్యత కొంత ఉన్నది.
గురజాడ అప్పారాయకవి నేటి గేయకవితాపితామహుడు, నీతి, దేశభక్తి, అస్పృశ్యత,
పాశ్చాత్య వ్యామోహాది సంఘసంస్కరణము వీరి వస్తువు. వీరి దేశభక్తి యావద్భారతాన్నీ
అనుసరించింది గాని, కేవలమూ ఆంధ్రదేశాన్ని మాత్రమే అంటిపెట్టుకొని కూర్చున్నది
కాదు. కొద్ది మాటలలో పెద్ద భావాన్ని ఇమడ్చడము, రచన రససిద్ధిని పొందిగాని
చేయకపోవటమూ వీరి ప్రత్యేకశక్తులు. ప్రజాదరణ పొందిన ముత్యాల సరాన్ని
“పార్శీగజల్ వరుస” లో మొదట యీ కవి ప్రవేశపెట్టాడు. ఎంతో కాలము పరిశ్రమ
చేస్తేనేగాని వీరు గేయాలలో వాడిన కండగల జాతీయ జీవద్భాష చేత చిక్కదు.
అటువంటి భాష ఉపయోగించడము వల్లనే ఆయన భావాలు సూటిగా వచ్చి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సాహిత్య విమర్శ||489}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9j60kdw8oki9w8ekuh0rynljyz3i1zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/490</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159203</id>
    <revision>
      <id>559861</id>
      <parentid>530902</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="jskz0huwj6628wlq8ykezda9t2nx8wv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;హృదయానికి తాకుతవి. చిన్న పిల్లలకోసం వ్రాసిన “పూర్ణమ్మ పాట” మొదలైన
గేయాలలో చిక్కనైన తేటతెనుగు తొణికిస లాడుతుంది. వీరి ఎత్తుబడులు ఎంతో
మనోహరంగా ఉంటవి. దేశభక్తి అంటే,

&lt;poem&gt;&quot;దేశమును ప్రేమించుమన్నా
మంచి యన్నది పెంచుమన్నా
వట్టి మాటలు కట్టిపెట్టోయి
గట్టిమేల్ తలపెట్టవోయ్&quot;&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;స్వంతలాభం కొంత మానుకు
పొరుగువారికి తోడు పడవోయ్
దేశ మంటే మట్టి కాదోయ్
దేశమంటే మనుషులోయ్!&quot;&lt;/poem&gt;

అని ఆంధ్రదేశంలో ప్రథమ శంఖధ్వానం చేసిన కవితాత్వికుడు (Poet - Thinker)
నాటకరచయిత, ప్రథమ కథకుడు, విమర్శకుడు, నవ్య సాహిత్యానికి మూల పీఠము.
ఒకవిధంగా రచనలు ఎక్కువభాగం వాచ్యంగా ఉండడం వల్ల కవితాశిల్పము
కొంతవరకు లోపించిందేమో అని అనిపిస్తుంది. భాషావిషయంలో గురజాడ కవిని
అనుకరించటానికి బసవరాజు ప్రయత్నించాడు. కానీ వారిని వీరందలేదని ఒక
మతము. ఇది విచారణీయాంశము.

బసవరాజు నిరంతరమూ గానం చేసిన కవికోకిల. పాట కోసమే తన జీవితము
మీదు కట్టాడు. ఆయన జీవితాశయమే అది. కవి -

&lt;poem&gt;“పాట పాడుతుండగ నా
ప్రాణి దాటి ఏగేనా
ప్రాణి దాటి ఏగుతుండ
పాట నోట మోగేనా&quot; - అనే గేయంలో&lt;/poem&gt;

ఆ విషయాన్నే సూచించాడు. “కావ్యమె జీవంగా గడపిన కవి.” “కావ్యపానం
చేసి కైపెక్కి&quot; తన ఆత్మశక్తిని గుర్తించాడు.

&lt;poem&gt;&quot;గుండు రా రా మంచు
కొట్టినట్టుగ నేటి&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|490||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jskz0huwj6628wlq8ykezda9t2nx8wv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559863</id>
      <parentid>559861</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>559863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="e8bck5lgibsok7ivsvk55h23rq7c9zi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;హృదయానికి తాకుతవి. చిన్న పిల్లలకోసం వ్రాసిన “పూర్ణమ్మ పాట” మొదలైన
గేయాలలో చిక్కనైన తేటతెనుగు తొణికిస లాడుతుంది. వీరి ఎత్తుబడులు ఎంతో
మనోహరంగా ఉంటవి. దేశభక్తి అంటే,

&lt;poem&gt;&quot;దేశమును ప్రేమించుమన్నా
మంచి యన్నది పెంచుమన్నా
వట్టి మాటలు కట్టిపెట్టోయి
గట్టిమేల్ తలపెట్టవోయ్&quot;&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;స్వంతలాభం కొంత మానుకు
పొరుగువారికి తోడు పడవోయ్
దేశ మంటే మట్టి కాదోయ్
దేశమంటే మనుషులోయ్!&quot;&lt;/poem&gt;

అని ఆంధ్రదేశంలో ప్రథమ శంఖధ్వానం చేసిన కవితాత్వికుడు (Poet - Thinker)
నాటకరచయిత, ప్రథమ కథకుడు, విమర్శకుడు, నవ్య సాహిత్యానికి మూల పీఠము.
ఒకవిధంగా రచనలు ఎక్కువభాగం వాచ్యంగా ఉండడం వల్ల కవితాశిల్పము
కొంతవరకు లోపించిందేమో అని అనిపిస్తుంది. భాషావిషయంలో గురజాడ కవిని
అనుకరించటానికి బసవరాజు ప్రయత్నించాడు. కానీ వారిని వీరందలేదని ఒక
మతము. ఇది విచారణీయాంశము.

బసవరాజు నిరంతరమూ గానం చేసిన కవికోకిల. పాట కోసమే తన జీవితము
మీదు కట్టాడు. ఆయన జీవితాశయమే అది. కవి -

&lt;poem&gt;“పాట పాడుతుండగ నా
ప్రాణి దాటి ఏగేనా
ప్రాణి దాటి ఏగుతుండ
పాట నోట మోగేనా&quot; - అనే గేయంలో&lt;/poem&gt;

ఆ విషయాన్నే సూచించాడు. “కావ్యమె జీవంగా గడపిన కవి.” “కావ్యపానం
చేసి కైపెక్కి&quot; తన ఆత్మశక్తిని గుర్తించాడు.

&lt;poem&gt;&quot;గుండు రా రా మంచు
కొట్టినట్టుగ నేటి&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|490||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8bck5lgibsok7ivsvk55h23rq7c9zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/491</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159204</id>
    <revision>
      <id>559862</id>
      <parentid>530981</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4874" sha1="o5uprb6yy0pfws450fuf04qz6264gbr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;పండితులు ఠారెత్తి
పరుగుచ్చుకోవాలి”&lt;/poem&gt;

అని పాండితీబంధనాలకు స్వస్తి చెప్పే సాహసము, ఆత్మశక్తిని గుర్తించిన
స్వాభిమానమూ ఈ కవికి మొదటినుంచీ పట్టుబడ్డవి. ఆత్మానుభవాలను కొద్దిపాటి
కల్పనతో పాటలుగా కూర్చి పఠితలను పరవశులను చేశాడు. రసమయమైన అనేక
జీవిత ఘట్టాలే ముఖ్యమైన వస్తువు. వైవిధ్యము, దానికి తోడు దివ్యమైన కవితావేశము,
సహజమైన పవిత్రభావన, ఉన్నతాశయాలు, స్వచ్ఛసంప్రదాయము, నగ్న సౌందర్యము,
నిరాడంబర కవితాశిల్పము, వీరి గేయకవితా సుందరికి పెట్టని అలంకారాలు. ఆమె
“చిన్నతనం నుంచీ రాగిణి. భావనోద్దీపిత, గానలోల.&quot; శ్రోతలను ఒకచోట నవ్విస్తుంది.
ఒకచోట నాట్యం చేయిస్తుంది. ఒకచోట కన్నీరు కార్చేటట్లు చేస్తుంది. ఒకచోట
భయపెడుతుంది. చివరకు అభయమిస్తుంది. మనోహరమైన మహోన్నతభావాలను
జీవద్భాషలో పెట్టి చేతికందించే శక్తి ఈ ఒక్కడి సొమ్మే. తికమకలు తక్కువ. పఠితలను
పట్టిచూడటం కాదు ఆయన పద్ధతి; హృదయానికి నాటేటట్లు చెప్పడం. “వాగీశుడే
వచ్చి దాసోహమని పాట వ్రాసి వల్లించాలి&quot; అని ఆయన చెప్పిన ముక్కలో ఉన్న
సత్యం ఈ కారణం వల్ల కలిగిందే!

గీతికా రచనకు తత్త్వ, ఓఘ, ఘనాలతో పరిచితి అత్యవసరము. నృత్య వాద్యాలతో
కలిపి పాడినప్పుడు తౌర్యత్రికసిద్ధి కలిగి ఆయన పాటల్లో పట్టు తెలుస్తుంది. బసవరాజు
సతతసౌందర్యోపాసి, పిపాసి, చిన్న చిన్న వస్తువులలో చిన్మయమూర్తిని చూచి చూపించే
శక్తి కలవాడు. ఆశాభంగాలు కలగటం వల్ల అంతరంగవేదనాక్షుభితమై పాటగా
అప్పుడప్పుడూ మోగినా, దాన్నే అంటిపెట్టుకొని కూర్చోడు. కష్టసుఖాలను రెంటినీ
సమదృష్టితో చూడమనే అద్వైతి. 'బ్రతుకే చేదని అంటావే బ్రతికెదరేలా దేవతలూ?'
అని ఆయన ప్రశ్న. దుఃఖమయ ప్రపంచాన్ని సంతోష సాగరంగా మార్చుకోటానికీ
వీలున్నదనే భావుకుడు.

భక్తి, ప్రేమ, దానికి ఆయన సూచించిన సాధనాలు. అస్తికుడై ఈ కవి
మిథ్యావాదులను భక్తిమార్గంలో పడిపోయి జీవితంలోని అశాశ్వతత్వాన్ని పోగొట్టుకొండని
దారి చూపి ప్రబోధించాడు. జిజ్ఞాసాపూర్వముగాని జనసామాన్య మత మీయనది. ఈ
కవి ప్రేమతత్త్వము ధనప్రాణాదులను, స్వార్థాన్ని మించి పోయింది. ప్రేమ మృదులతను
కూరుస్తుందని, కలుషాలు కడిగి వేస్తుందని, అహంకారాన్ని అణగద్రొక్కుతుందని
ఆయన నమ్మకము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సాహిత్య విమర్శ||491}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o5uprb6yy0pfws450fuf04qz6264gbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/492</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159205</id>
    <revision>
      <id>559865</id>
      <parentid>530982</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3935" sha1="dfrqwuwb7qzemd9aq1s8cnj0z74gdsx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;&quot;ఎద మెత్తనౌటకై
సొద గుందరా అంత
మందిలో అహమ్మెల్ల
వదలి పోవునురా!”&lt;/poem&gt;

అని ఆయన ప్రవచనము.

&lt;poem&gt;&quot;ప్రేమించు ప్రేమకై
ప్రేమించు ముక్తికై
ప్రేమించు ప్రేమకై”&lt;/poem&gt;

అన్న మాటలలోని మొదటి స్వార్థపరత్వమూ, చివరకు తద్రాహిత్యము కవిప్రేమ సిద్దాంత
పరిణామాన్ని సూచిస్తున్నది.

ఆయన వ్రాసిన కొన్ని జాతీయగీతాలు, దేశీయ గీతాలు కూడా ఉన్నవి. ఆయన
దేశభక్తి గురజాడ కవివలే యావద్భారతానికీ సంబంధించింది. రాజకీయంలో కాంగ్రెసు
వాది, విశ్వశ్రేయస్సు ఆకాంక్షించి, విమల భావాలు దేశానికి నూరిపోసి ప్రజాదరాన్ని
పొందుతూ ఉన్న ఈ కవి కలకాలం నిలిచేవాడు.

జానపద భాషను, వాతావరణాన్ని అవలంబంగా పెట్టుకొని ఆత్మానుభవాలను
జానపద గీతాలుగా కృషి చేసిన అమరకవి నండూరి. జానపదాల వ్యవహారంలో
ఉన్న కొంచెం భాషతోనే కమనీయ కావ్యమే కాదు కదా, శాస్త్రార్థాలు గూడా
అందుకోలేని అతిలోక విషయాలను రూపించాడీ కవి. ఇదే ఆయన ఉపజ్ఞ. కవులము
కావాలని ఉబలాటపడేవారికి మొదట వీరి మార్గం కొంత సులభంగా కనిపించినా,
అనుభవంలో పునీతమైన సంస్కారం వినా దుస్సాధ్యంగా తేలిపోయింది. వీరి
యెంకిపాటలలో కమ్మని సంగీతము, సహజమైన పవిత్ర భావనలు, ఉక్తి సౌలభ్యము
ముఖ్యంగా హృదయా కర్షణశక్తి కనిపిస్తవి. ఈ పద్ధతికి వీరే మార్గదర్శకులు. ఎంతమంది
ఆ విధంగా వ్రాయటానికి ప్రయత్నాలు చేసినా ఏదో లోపం కలుగుతునే ఉన్నది.

గేయ కవితాలోకంలో పాత్రసృష్టి చేసిన కవులు బహుకొద్దిమంది. నండూరి
యెంకి కవికీ, తనకూ విశిష్టత గడించింది. &quot;పూలమొక్కల నీటిజాలు గని నిలుసుండి
పూలన్నీ నీపాటే ఆలించె&quot; అనే సునిశిత భావనాబలము, &quot;అందాలు చూచుకోటానికి
అద్దాలెందుకు? కనుపాపలు లేవా” అనే సహజరసికత, 'యెనక జల్మంలోన ఎవరమో?'
అని నాయుడు బావ అన్నప్పటికీ ముగ్ధత్వమూ, “ముందు మనకేజల్మ ముందోలె”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|492||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dfrqwuwb7qzemd9aq1s8cnj0z74gdsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/493</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159206</id>
    <revision>
      <id>559870</id>
      <parentid>530983</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4987" sha1="kh92hodbbi9sw5kbpme6orn8liym971" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అన్నప్పటి అమాయకత్వము. &quot;ఎన్నాళ్ళో మనకోలె ఈ సుకము” అన్నప్పటి బేలతనము.,
కడుపులో చెయ్యేసి కలచే ఆమె చేష్టలు, మాటలూ రసికలోకం ఎలా మరచిపోవటం!
ఆలోచించినకొద్దీ యెంకిలో ఎన్నో అందాలు బయటపడతవి. ఆ పాత్ర తరిగిపోని
అమృతకలశము. ఎన్ని 'గాలిదుమారాలు' రేగినా, ఏ కోశానా చెక్కు చెదరలేదు,
చెదరదు, చెదరబోదు.!

కావ్య శిల్ప గీతికలను, జానపద గీతాలను రెంటినీ కవితాదృష్టితో వీక్షించి,
సమాన గౌరవం చూపి గేయరచన చేసిన కవి అడివి బాపిరాజు. నండూరి
అభినయించిన జానపదజీవితంతో సారూప్యాన్ని పొంది పదకవితలు పలికాడు.
గ్రామీణుల వివిధ జీవిత సంఘటనలను, వారి పదఫణితిలో పాడుకున్నాడు. నాయుడు
బావ, ఎంకి, కవిలోని భావపారిశుద్ధ్యరసావేశాలలో ప్రభవించారు. బాపిరాజు స్వయంగా
జానపదుడై సూటిగా బోళాతనంతో పఠితను తన వశం చేసుకుంటాడు. ఇక్కడ బుద్ధిని
రంజింపజేసే తళుకుబెళుకులకు, నగిషీలకూ స్థానం లేదు. పుష్కలమైన జీవిత
సుఖదుఃఖాలలో నుంచీ పొంగి పొరలే హృదయావేశం ఒక్కటే స్ఫురిస్తుంది.

ఈయన పల్లెపట్టు దాటి కావ్యాల్లోనికి అధిగమించి ఒక స్వాప్నికత్వాన్ని మనగేయ
సారస్వతంలోకి పట్టుకొచ్చాడు. ఆమెను &quot;శశికళ&quot;గా రూపించి మన ఎదుట
ప్రదర్శిస్తున్నాడు - శశికళ సౌందర్య బాలిక. ఆమెను గురించి కవే అన్నమాటలివి.
“శశికళ” నాకు సత్త్వం, ఆమె నా ప్రేమ విధానము. నా గొంతుకలో బయలుదేరిన
సన్నని రాగం గానీ, నా కళ్ళలో ప్రతిఫలించిన రంగుల చిత్రం గానీ ఆమె విలాసాలే.
ఆమె నాకు తోచని క్షణాలు భయంకర ప్రదర్శనమే. కాలగర్భంలో నుంచి బయలుదేరిన
మరుక్షణం నుండీ నా చేయి ఆమె, ఆమె చేయి నేనూ పట్టుకొని నడుస్తున్నాము. ఈ
యాత్ర కాలాన్ని దాటిన ఆనందం వరకూ, ఆనందమే మాకు దారి. ఆనందమే
గమ్యము.” వస్తుతః దివ్యశిల్పి కావటం చేత ఆయన శశికళ పాటలలో రేఖాకార
చిత్రలేఖనపు నగిషీలు కనబడతవి. &quot;ప్రతి వాక్యమూ చిన్న బొమ్మలా నయనాలయందు
నర్తిస్తుంది.” ఇది ఆయన ప్రత్యేకత. దివ్యపథాలలో ఈ కవితో యాత్రలు సలిపే
పవిత్ర నవ్య సాహితీ మూర్తులు, Dante, Rosette మొదలైన పాశ్చాత్య రచయితలు
కవికి ఈ సౌందర్య బాలికాసాహచర్యంలో తోడు.

సంగీతానికి మొదట సుశరీరం, సుశబ్దం కావాలి. “కవిత్వమునకు కావలసినది
భావనాస్ఫోరకత్వము (Suggestiveness), హృదయాకర్షణము, రసోజ్జృంభణము
ఛందోబద్ధమగు మనోహర శబ్దసముదాయము” (కృష్ణశాస్త్రి - ఏకాంతసేవ పీఠిక)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సాహిత్య విమర్శ||493}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kh92hodbbi9sw5kbpme6orn8liym971</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559875</id>
      <parentid>559870</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>559875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="4zirpyhyx94eikgx3geexg9y8cejhxy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అన్నప్పటి అమాయకత్వము. “ఎన్నాళ్ళో మనకోలె ఈ సుకము” అన్నప్పుటి బేలతనము.,
కడుపులో చెయ్యేసి కలచే అమె చేష్టలు, మాటలూ రసికలోకం ఎలా మరచిపోవటం!.
ఆలోచించినకొద్దీ యెంకిలో ఎన్నో అందాలు బయటపడతవి. ఆ పాత్ర తరిగిపోని
అమృతకలశము. ఎన్ని 'గాలిదుమారాలు' రేగినా, ఏ కోశానా చెక్కు చెదరలేదు,
చెదరదు, చెదరబోదు.!

కావ్య శిల్ప గీతికలను, జానపద గీతాలను రెంటినీ కవితాదృష్టితో వీక్షించి,
సమాన గౌరవం చూపి గేయరచన చేసిన కవి అడివి బాపిరాజు, నండూరి
అభినయించిన జానపదజీవితంతో సారూప్యాన్ని పొంది పదకవితలు పలికాడు.
గ్రామీణుల వివిధ జీవిత సంఘట్టనలను, వారి పదఫణితిలో పాడుకున్నాడు. నాయుడు,
'బావ, ఎంకి, కవిలోని భావపారిశుద్దురసావేశాలలో ప్రభవించారు. బాపిరాజు స్వయంగా.
'జానపదుడై సూటిగా బోళాతనంతో పఠితను తన వశం చేసుకుంటాడు. ఇక్కడ బుద్ధిని
రంజింపజేసే తళుకుబెళుకులకు, నగిషీలకూ స్థానం లేదు. పుష్కలమైన జీవిత
'సుఖదుఃఖాలలో నుంచీ పొంగి పొరలే హృదయానేశం ఒక్కటే స్ఫురిస్తుంది.

ఈయన పల్లెపట్టు దాటి కావ్యాల్లోనికి అధిగమించి ఒక స్వాస్నికత్వాన్ని మనగేయ.
సారస్వతంలోకి వట్టకొచ్చాడు. ఆమెను “శశికళగా రూపించి మన ఎదుట
'ప్రదర్శిస్తున్నాడు - శశికళ సౌందర్య బాలిక. ఆమెను గురించి కవే అన్నమాటలివి.
“శశికళా నాకు సత్త్వం, ఆమె నా (ప్రేమ విధానము. నా గొంతుకలో బయలుదేరిన
సన్నని రాగం గానీ, నా కళ్ళలో ప్రతిఫలించిన రంగుల చిత్రం గానీ ఆమె విలాసాలే.
ఆమె నాకు తోచని క్షణాలు భయంకర ప్రదర్శనమే. కాలగర్భంలో నుంచి బయలుదేరిన
మరుక్షణం నుండీ నా చేయి ఆమె, ఆమె చేయి నేనూ పట్టుకొని నడుస్తున్నాము. ఈ
యాత్ర కాలాన్ని దాటిన ఆనందం వరకూ, అనందమే మాకు దారి. ఆనందమే.
గమ్యము.” వస్తుతః దివ్యశిల్చి కావటం చేత ఆయన శశికళ పాటలలో రేభాకార
చిత్రలేఖనపు నగిషీలు కనబడతవి. “ప్రతి వాక్యమూ చిన్న బొమ్మలా నయనాలయందు.
నర్తిస్తుంది.” ఇది ఆయన ప్రత్యేకత. దివ్యపథాలలో ఈ కవితో యాత్రలు సలిపే
పవిత్ర నవ్య సాహితీ మూర్తులు, 0౪46, 208616 మొదలైన పాశ్చాత్య రచయితలు,
కవికి ఈ సౌందర్య బాలికాసాహచర్యంలో తోడు.

సంగీతానికి మొదట సుశరీరం, సుశబ్దం కావాలి. “కవిత్వమునకు కావలసినది.
భావనాస్ఫోరకత్వము. (34889లఆ౩), హృదయాకర్షణము, రసోజ్బంభణము.
ఛందోబద్ధమగు మనోహర శబ్బసముదాయము” (కృష్ణశాస్త్రి - ఏకాంతసేవ పీఠిక)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|సాహిత్య విమర్శ||493}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zirpyhyx94eikgx3geexg9y8cejhxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vavilala Somayajulu Sahityam-4 Vyasalu.pdf/494</title>
    <ns>104</ns>
    <id>159207</id>
    <revision>
      <id>559871</id>
      <parentid>530984</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>559871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="e42vy4wcd9fpe5zwnkvrzgb6ttgzqp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చక్కని పదములు, కూర్పు అంటే కృష్ణశాస్త్రికి అపరిమితానందము. అది ఆయనలోని
ఉపజ్ఞ. ఏ గేయమైనా తీర్చి దిద్దిన శిల్పఖండంలా, చెక్కుచెదరని దివ్యవనితలా
మోహపెడుతుంది. కవితాశిల్ప ప్రధానమైన గేయాలకు ఈయనను చెప్పి చెప్పాలి.
శబ్ద ప్రయోగము పట్టు ననుసరించి ఉంటుంది. కూర్పులో ఒక తడవ “పైదలి
కుత్తుకలోని పల్లటీకూతలు”, ఇంకోమారు “ప్రళయకాల మహోగ్ర
భయదజీమూతోరుగళ ఘోరగంభీర ఫెళ ఫెళార్భటులు&quot; వినిపిస్తవి. &quot;కవి తన
హృదయావేశాలకు బద్ధసభ్యుడు కావాలే గాని ప్రజాభికాంక్షకు పట్టుపడ కూడ”దనే
రవీంద్రుని మతంలో వాడుగా కనిపిస్తాడీ కవి.

&quot;Poets have to be true to their best moments and not to the people's
requirements.

ఈ విషయమే కృష్ణశాస్త్రి 'స్వేచ్ఛ' అనే గేయంలో

&lt;poem&gt;“నవ్విపోదురు గాక నాకేటి సిగ్గు ?
నా ఇచ్చయే గాక నాకేటి వెరపు?”&lt;/poem&gt;

అని వాడుకున్నాడు.

ప్రేయసివైపు హృదయం ప్రవహిస్తే ప్రేమగీతాలు, పరమేశ్వరుని పాదసాన్నిధ్యంలో
భక్తిగీతాలు, భారతజనయిత్రి సుందర ప్రశాంతరూపం కళ్ళకు కట్టినప్పుడు
జాతీయగీతాలు, 'ఆకలి' వేసినప్పుడు అకలి పాటలు అల్లుకున్నాడు, పాడాడు,
కురిశాడు, అందించాడు, ఉన్నట్లుండి ఉబుసు పోనప్పుడు ఊహాగీతికలు (Fancy
Songs) వ్రాశాడు. ఆయనలో కలిగిన అన్ని సంస్కారాలనూ అన్ని రకాల గీతాలలో
పెట్టాడు.

ప్రేమ గీతాలలో ఎక్కువగా ఉన్మాదావస్థ కనిపిస్తుంది. &quot;అతడు నా వలెనే ఉన్మత్త
భావశాలి&quot; అనే వాక్యంలో ఈ విషయం ఆయననే చెప్పుకున్నాడు. పిచ్చివాడు,
ప్రియుడు, కవిభావనాసౌధం మీద ఒకే అంతస్తులో ఉంటారు.

&quot;The lunatic, the lover and the poet and all in imagination compact”
అనే సిద్ధాంతానికి కృష్ణశాస్త్రి ప్రియుడుగాను, కవిగాను, స్వచ్ఛమైన తార్కాణము.

ఏకేశ్వరోపాసకుడైన ఈ కవి భగవంతుని పాదసన్నిధికి ప్రేయసిగాను,
ప్రియపుత్రుడుగాను, ప్రియసేవకుడుగానూ చేరుకుంటాడు. మధుర, వాత్సల్య,
దాస్యభావాలు స్థూలదృష్టికి భక్తిగేయాలలో కనిపిస్తవి. అహం గ్రహసంబంధమైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|494||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e42vy4wcd9fpe5zwnkvrzgb6ttgzqp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559874</id>
      <parentid>559871</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lokesh reddy 88</username>
        <id>7265</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>559874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="f638drnc87y0fje9jv4m20esougkpha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lokesh reddy 88&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చక్కని పదములు, కూర్పు అంటే కృష్ణశాస్త్రికి అపరిమితానందము. అది ఆయనలోని
ఉపజ్ఞ. ఏ గేయమైనా తీర్చి దిద్దిన శిల్పఖండంలా, చెక్కుచెదరని దివ్యవనితలా
మోహపెడుతుంది. కవితాశిల్ప ప్రధానమైన గేయాలకు ఈయనను చెప్పి చెప్పాలి.
శబ్ద ప్రయోగము పట్టు ననుసరించి ఉంటుంది. కూర్పులో ఒక తడవ &quot;పైదలి
కుత్తుకలోని పల్లటీ కూతలు”, ఇంకోమారు &quot;ప్రళయకాల మహోగ్ర
భయదజీమూతోరుగళ ఘోరగంభీర ఫెళ ఫెళార్భటులు&quot; వినిపిస్తవి. &quot;కవి తన
హృదయావేశాలకు బద్ధసభ్యుడు కావాలే గాని ప్రజాభికాంక్షకు పట్టుపడ కూడదనే
రవీంద్రుని మతంలో వాడుగా కనిపిస్తాడీ కవి.

&quot;Poets have to be true to their best moments and not to the people's
requirements.”

ఈ విషయమే కృష్ణశాస్త్రి 'స్వేచ్ఛ' అనే గేయంలో -

&quot;నవ్విపోదురు గాక నాకేటి సిగ్గు ?
నా ఇచ్చయే గాక నాకేటి వెరపు?”

అని వాడుకున్నాడు.

ప్రేయసివైపు హృదయం ప్రవహిస్తే ప్రేమగీతాలు, పరమేశ్వరుని పాదసాన్నిధ్యంలో
భక్తిగీతాలు, భారతజనయిత్రి సుందర ప్రశాంతరూపం కళ్ళకు కట్టినప్పుడు
జాతీయగీతాలు, 'ఆకలి' వేసినప్పుడు ఆకలి పాటలు అల్లుకున్నాడు, పాడాడు,
కురిశాడు, అందించాడు, ఉన్నట్లుండి ఉబుసు పోనప్పుడు ఊహాగీతికలు (Fancy
Songs) వ్రాశాడు. ఆయనలో కలిగిన అన్ని సంస్కారాలనూ అన్ని రకాల గీతాలలో
పెట్టాడు.

ప్రేమ గీతాలలో ఎక్కువగా ఉన్మాదావస్థ కనిపిస్తుంది. &quot;అతడు నా వలెనే ఉన్మత్త
భావశాలి&quot; అనే వాక్యంలో ఈ విషయం ఆయననే చెప్పుకున్నాడు. పిచ్చివాడు,
ప్రియుడు, కవిభావనాసౌధం మీద ఒకే అంతస్తులో ఉంటారు.

&quot;The lunatic, the lover and the poet and all in imagination compact&quot;.
అనే సిద్ధాంతానికి కృష్ణశాస్త్రి ప్రియుడుగాను, కవిగాను, స్వచ్ఛమైన తార్కాణము.
ఏకేశ్వరోపాసకుడైన ఈ కవి భగవంతుని పాదసన్నిధికి ప్రేయసిగాను,
ప్రియపుత్రుడుగాను, ప్రియసేవకుడుగానూ చేరుకుంటాడు. మధుర, వాత్సల్య,
దాస్యభావాలు స్థూలదృష్టికి భక్తిగేయాలలో కనిపిస్తవి. అహం గ్రహసంబంధమైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{rule}}
{{Rh|494||వావిలాల సోమయాజులు సాహిత్యం-4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f638drnc87y0fje9jv4m20esougkpha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>160876</id>
    <revision>
      <id>559943</id>
      <parentid>477903</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <origin>559943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8307" sha1="gm9f7g8fikcccip7fmzc5xix52ryzpa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ము గలవు. అప్పటికి ఆక్సుఫర్డులో 18 మాత్రముండెను. లోవైను కళాశాలలో 1834 సంవత్సరమందు 86 విద్యార్ధులు మాత్రమే యుండిరి. ఇరువది సంవత్సరము
లపిమ్మట 600 లకభివృద్ధి జెందిరి. 1894 సం॥రములో ఈ సంఖ్య మూడు రెట్లయ్యెను. 1904 సం॥రములో 2148 విద్యార్దులుండిరి. 1918 సం॥లో ఈ సంఖ్య మూడు వేలఁవఱకు హెచ్చెను. విద్యానిధులైన యుపాధ్యాయలు 120 మంది ఉండిరి. ఈ అభివృద్ధియే బెల్జియము దేశస్థుల విద్యాభిలాష ఐనోళ్ళ వెల్లడిచేయును.

విద్యార్ధులు పరీక్షలలో కృతార్థులైన పిదప ఇచ్చు
డిప్లోమాలు'అనుయోగ్యతా పత్రములు రాజ్యాంగమువారు
మన్నించుచుండెడివారు. విద్యార్ధులలో మిగుల నిపుణత్వముగలవారికి క్రొత్త సంగతులను కనిపెట్టు నిమిత్తము
ఏర్పాటులుచితముగా చేయుచుండిరి. పైనుదహరించిన
విద్యలేకాక వ్యవసాయశాస్త్రము మొదలగు విద్యలు
కఱపు నిమిత్తము విశ్వవిద్యాలయమువారు ప్రత్యేక పాఠశాలలు స్థాపించిరి. వానిలో కృతార్థులయినవారికి సహా
యోగ్యతాపత్రంబుల నొసంగుచుండెడివారు. ఈ వివిధవిద్యాశాఖల కత్యావశ్యకమగు ప్రత్యేక గ్రంథభాండాగారంబులు క్రమక్రమముగ స్ధాపించిరి. పరిశోధకశాఖవారికి తగిన యంత్రాలయములు ప్రత్యేకముగా స్థాపింపనయ్యెను. ఈ శాఖలన్నిటిలో పరిశోధక శాఖ
యే మిగుల ఖ్యాతి చెందుచుండెను. ఈ శాఖవారు కనిపెట్టిన క్రొత్త సంగతులు ప్రచురింప 30 వివిధ మాస పత్రికలు విశ్వవిద్యాలయమ వారు ప్రచురించుచుండిరి.
మఱికొన్ని చిన్నచిన్న గ్రంథములు కూడ ప్రచురమగుచుండెను. వీనిలోని వృత్తాంతములన్నియు అప్పుడప్పుడు ఫ్రెంచి, స్విస్స, జర్మణా పత్రికలవారు తీసికొని ప్రచురించుకొనెడివారు. ఎచ్చట చూచిన లోవైను పట్టణము కళాశాలలతో నిండియుండెను.
వానిలోని విద్యార్థులు కళాశాలలకు చెందిన గృహంబులలోఁ గాక పట్టణములోనే నివసించుచుండెడివారు. మఱికొందఱు విద్యార్ధులు (ఆఁట్ వెర్పు' 'మ్యాలయిను' మొదలగు దూరపు పట్టణములనుండి వచ్చుచుండెడివారు.

పైన చెప్పిన వివిధశాఖాగ్రంథభాండాగారంబుల
లో నెల్ల ముఖ్యమైనవి మూడు. వీనిలో విశ్వవిద్యాలయ
పుస్తక భాండాగారము మిగుల గొప్పది. అందు 150,000– 280,000 గ్రంధములు కలవు. వానిలో 800 మొదలు
400 వఱకు బహు పురాతన గ్రంథములు, 850 వ్రాతప్రతులు, 500 వివిధవార్తాపత్రికలు కలవు. సంవత్సరమునకు 8000 గ్రంధములు చేర్చుచుండెడివారు. రెండవది 'జెన్యూఇష్టు' కళాశాలా భాండాగారము, ఇందు 120,000|గ్రంథములు గలవు. 250 బహుపురాతన గ్రంధములు, దీనిలోకూడ సంవత్సరమునకు 8000 క్రొత్త గ్రంధములు చేర్చుచుండగు. మూడవది పట్టణ భాండాగారము. ఇది 1864 లో స్థాపింపనైనది. ఇందు 15000 గ్రంధములు కలవు.

విశ్వవిద్యాలయము స్థాపించిన 200 సంవత్సరములవఱకు పుస్తక భాండాగారమను మాట యేలేదు. తరువాత జస్టస్ లిప్సియస్' అను ఉపాధ్యాయుఁడు దాని
ముఖ్యావశ్యతను గుఱించి యుపన్యసించెను. ఆతని తదనంతరము (ప్యూటియస్' అను ఉపాధ్యాయుఁడు మిగుల శ్రద్ధ వహించి (ఢార్లెస్' అను డ్యూకు దగ్గఱ గ్రంధములుండటచూచి అవి విశ్వవిద్యాలయమున కుచితముగానొసంగునటుల ఆయనను ప్రోత్సాహపఱచెను. 'డ్యూ
కు' మెుదట సమ్మతించెను గాని తుదకు నిరాకరించెను.
అయినను, వీరి యిరువురి ప్రయత్నంబులు విఫలము కాలేదు. 1627 సం॥లో బేయర్ లింకు' అను పుణ్యాత్ముఁడు తన, గ్రంథములనన్నిటిని ఉచితముగా నొసంగెను.
పిమ్మట ‘రోమేనస్' అను వైద్యశిరోమణి తన వైద్యశాస్త్రగ్రంథములు తన తండ్రిగారి గణితశాస్త్ర గ్రంధములను దానము చేసి ఖ్యాతివడసెను. 1759 సం॥లో గ్రంధభాండాగారాధ్యక్షుఁడుగానున్న కార్నల్ ప్రాంసిస్డినెలిస్' అనునతఁడు ప్రతి సంవత్సరమును అచ్చుపడుగ్రంధముల నుచితముగా నొసంగునటుల గవర్నమెంటు
వారిని ప్రోత్సాహపఱచెను. ఆవ్విధంబున ప్రతిసంవత్సర మనేక గ్రంథంబులు చేర్చుచుండెను. తదనంతరము 1797 సం॥లో ఫ్రెంచి యరాజకులు విశ్వవిద్యాలయమును రూపుమాపినపుడీ భాండాగారములోని పుస్తకములలో కొన్ని 'మెస్సెల్సు' పట్టణమునకు పంపివేసిరి. మరికొన్ని 
గ్రంథములను  రాజకులు పారిస్ నగరానికి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gm9f7g8fikcccip7fmzc5xix52ryzpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>184573</id>
    <revision>
      <id>559926</id>
      <parentid>512908</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>559926</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="i8yiyfa59hpjrxu3zg356kwxlik6966" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:ధూర్జటి|ధూర్జటి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=వేదము లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి, బులుసు వేంకటరమణయ్య
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్|వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]
|చిరునామా=చెన్నై
|సంవత్సరం=1949
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>i8yiyfa59hpjrxu3zg356kwxlik6966</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559927</id>
      <parentid>559926</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>559927</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="7qiu5e8d88i4oms6uo9m5mx86ded02n" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:ధూర్జటి|ధూర్జటి]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=వేదము లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి, బులుసు వేంకటరమణయ్య
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్|వావిళ్ళ రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]
|చిరునామా=చెన్నై
|సంవత్సరం=1949
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=C
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>7qiu5e8d88i4oms6uo9m5mx86ded02n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212672</id>
    <revision>
      <id>559810</id>
      <parentid>554895</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7768" sha1="rr7v6ne7kuj5tqvzn62j4tt7er6l2kb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. వసుమతీ...ద్యక్తుండు = భూభారమును తగ్గించుటయెడఁ బ్రయత్నించువాఁడు।
వర్ధిత...పయోధి = యాదవులవంశ మను సముద్రమును వృద్ధిఁ బొందించువాఁడు - యాదవవంశమను సముద్రమునకు చంద్రుఁడైనవాఁడు; దేవకీవసుదేవశేవధి = దేవకీవసుదేవులకు (తల్లిదండ్రులకు) నిధి యైనవాఁడు; నంద...పరభృతంబు = నందుని యిల్లను తీయమామిడిచెట్టున నివసించు కోకిలము; భూతనా...లాహి = పూతన (అను రాక్షసి)యొక్క ప్రాణవాయువులకు పాము; శకటాంగ...బుద్ధి = శకటాసురుని దేహమును విరుచుటయందు కదలాడు బుద్ధి కలవాఁడు - శకటాసురుని సంహరించినవాఁడు; సమద...సమవర్తి = మదించిన తృణావర్తుఁడను రాక్షసునికి ప్రళయమునందలి యముఁడైనవాఁడు; పాతితా...ద్వయుండు = పడఁగొట్టఁబడిన రెండు తెల్లమద్దిచెట్లు కలవాడు; వత్సహృత్సాయకంబు = వత్సాసురుని హృదయమునకు బాణమైనవాఁడు; అభివ్యధితబకుఁడు = బకాసురుని బాధించి (చంపి)నవాఁడు; మర్దితాఘుండు = అఘాసురుని చంపినవాఁడు; కాళియమాన భేది = కాళియుఁడను పాము గర్వము నడఁచినవాఁడు; నిష్టురా...నైష్ఠికుండు = క్రూరమైన దవానలమును భక్షించునట్టి నియమము కలవాఁడు; ఆశ్రితలోకవర్ధిష్ణుఁడు = తన్నాశ్రయించిన ప్రజలకు వృద్ధిని కలుగఁ జేయువాఁడైన; కృష్ణుఁడు = కృష్ణావతారము; అలరున్ = ప్రకాశించును. '''అలం'''. పరికరము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కనుగట్టి గాంగేయ&lt;ref&gt;ట. గర్భుండు గడమూత&lt;/ref&gt;గర్భు డాఁగురుమూఁత
                    లాడించె వత్సాపహరణవేళ
నాలమందలఁ బ్రోవ శైల మెత్తెడి పూన్కిఁ
                    గేలిమై కందుకక్రీడ సలిపెఁ
బాటించెఁ గంబాలయాట రాసక్రీడ
                    నాభీరభీరుమధ్యాంకపాళి
వెలయించె &lt;ref&gt;చ. నక్షాక్ష&lt;/ref&gt;యక్షాక్షవిహరణం బలకాధి
                    రాజకింకరశిరోరత్నరాజిఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దన్నుబిళ్లాడె నంగుష్ఠదళితసర్ప
తనుసుదర్శననామవిద్యాధ&lt;ref&gt;చ. రేంద్రు&lt;/ref&gt;)రేంద్ర
కఠినజఠరచ్ఛలమున నగ్రజుఁడుఁ దాను
నందసూనుండు బృందావనంబునందు.&lt;/poem&gt;|ref=178}}
'''టీక'''. నందసూనుండు = నందుని (పెంపుడుకొడుకైన శ్రీకృష్ణుఁడు; వత్సాపహరణవేళన్ = దూడలను ఆపహరించుకొని పోయినపుడు; కనుకట్టి = ఇంద్రజాలవిద్య నుపయోగించి - మాయచేసి; గాంగేయగర్భున్ = హిరణ్యగర్భుఁడగు బ్రహ్మను; డాఁగురుమూఁత లాడించెన్ = కన్నులు కప్పి ఆడు ఆటను ఆడించెను. [బ్రహ్మ యొకప్పుడు శ్రీకృష్ణునిఁ బరీక్షింపఁగోరి, మందలోని గోవత్సముల నన్నింటిని మాయము చేసెను; అపుడు శ్రీకృష్ణుఁడు తానే గోవులుగను, వత్సములు గను మాఱి బ్రహ్మను విభ్రాంతుని చేసెను.] ఆలమందలన్ = గోగణమును; శైలము = గోవర్ధనపర్వతమును; కేలిమై = విలాసముగా; కందుకక్రీడ సల్ఫెన్ = బంతియాఁట యాడెను - బంతివలె నా కొండను సునాయాసముగ నెత్తెననుట. [శ్రీకృష్ణుఁడు తనపూజ నాటంకపఱచెనని కోపించి దేవేంద్రుఁడు గొప్పవానలను కురిపించి గొల్లలను బాధింపఁగా కృష్ణుఁడు గోవర్ధనపర్వతము నెత్తి, దానిక్రింద వా రందఱును సుఖముగా
నుండునట్లు చేసి వానిని రక్షించెను.] రాసక్రీడన్ = రాసక్రీడయందు; అభీరభీరుమధ్యాంకపాళిన్ = గొల్లపడుచుల కౌఁగిలింతలయందు; కంబాలయాఁటన్ = స్తంభములనడుమ నాడు నాఁటను; పాటించెన్ = జరిపెను; ఈయాఁటయందు స్తంభములను గౌఁగిలించుకొనుట యుండుట నీతఁడు గోపస్త్రీలకౌగిళ్లఁ దేలియాడెనని గ్రాహ్యము. అలకా...రాజిన్ = అలకాధిపతియగు కుబేరుని సేవకుని శిరస్సునందలి రత్నములచే; యక్షాక్షవిహరణంబున్ వెలయించెన్ = కుబేరాక్షమను ఆఁట నాఁడెను; నందసూనుండు = కృష్ణుఁడు - తానును, అగ్రజుఁడున్ = బలరాముఁడును; బృందావనంబునందున్; అంగుష్ఠ...తనున్ = కాలిబొటనవ్రేలితోఁ జిమ్మఁగొట్టఁబడిన పాముదేహము కలవాఁడైన; కఠినజఠరచ్ఛలమునన్ = కఠినమైన దేహము మిషతో తన్నుబిల్లాడెన్ - తన్నుబిళ్ల యను నాఁట నాడెను. [తను పైకివచ్చిన సుదర్శనుని సంహరించెననుట.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rr7v6ne7kuj5tqvzn62j4tt7er6l2kb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559811</id>
      <parentid>559810</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7768" sha1="rl2lb14r5ewicjatid02hklxc9uj0y0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. వసుమతీ...ద్యక్తుండు = భూభారమును తగ్గించుటయెడఁ బ్రయత్నించువాఁడు।
వర్ధిత...పయోధి = యాదవులవంశ మను సముద్రమును వృద్ధిఁ బొందించువాఁడు - యాదవవంశమను సముద్రమునకు చంద్రుఁడైనవాఁడు; దేవకీవసుదేవశేవధి = దేవకీవసుదేవులకు (తల్లిదండ్రులకు) నిధి యైనవాఁడు; నంద...పరభృతంబు = నందుని యిల్లను తీయమామిడిచెట్టున నివసించు కోకిలము; భూతనా...లాహి = పూతన (అను రాక్షసి)యొక్క ప్రాణవాయువులకు పాము; శకటాంగ...బుద్ధి = శకటాసురుని దేహమును విరుచుటయందు కదలాడు బుద్ధి కలవాఁడు - శకటాసురుని సంహరించినవాఁడు; సమద...సమవర్తి = మదించిన తృణావర్తుఁడను రాక్షసునికి ప్రళయమునందలి యముఁడైనవాఁడు; పాతితా...ద్వయుండు = పడఁగొట్టఁబడిన రెండు తెల్లమద్దిచెట్లు కలవాడు; వత్సహృత్సాయకంబు = వత్సాసురుని హృదయమునకు బాణమైనవాఁడు; అభివ్యధితబకుఁడు = బకాసురుని బాధించి (చంపి)నవాఁడు; మర్దితాఘుండు = అఘాసురుని చంపినవాఁడు; కాళియమాన భేది = కాళియుఁడను పాము గర్వము నడఁచినవాఁడు; నిష్టురా...నైష్ఠికుండు = క్రూరమైన దవానలమును భక్షించునట్టి నియమము కలవాఁడు; ఆశ్రితలోకవర్ధిష్ణుఁడు = తన్నాశ్రయించిన ప్రజలకు వృద్ధిని కలుగఁ జేయువాఁడైన; కృష్ణుఁడు = కృష్ణావతారము; అలరున్ = ప్రకాశించును. '''అలం'''. పరికరము.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కనుగట్టి గాంగేయ&lt;ref&gt;ట. గర్భుండు గడమూత&lt;/ref&gt;గర్భు డాఁగురుమూఁత
                    లాడించె వత్సాపహరణవేళ
నాలమందలఁ బ్రోవ శైల మెత్తెడి పూన్కిఁ
                    గేలిమై కందుకక్రీడ సలిపెఁ
బాటించెఁ గంబాలయాట రాసక్రీడ
                    నాభీరభీరుమధ్యాంకపాళి
వెలయించె &lt;ref&gt;చ. నక్షాక్ష&lt;/ref&gt;యక్షాక్షవిహరణం బలకాధి
                    రాజకింకరశిరోరత్నరాజిఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దన్నుబిళ్లాడె నంగుష్ఠదళితసర్ప
తనుసుదర్శననామవిద్యాధ&lt;ref&gt;చ. రేంద్రు&lt;/ref&gt;)రేంద్ర
కఠినజఠరచ్ఛలమున నగ్రజుఁడుఁ దాను
నందసూనుండు బృందావనంబునందు.&lt;/poem&gt;|ref=178}}
'''టీక'''. నందసూనుండు = నందుని (పెంపుడుకొడుకైన శ్రీకృష్ణుఁడు; వత్సాపహరణవేళన్ = దూడలను ఆపహరించుకొని పోయినపుడు; కనుకట్టి = ఇంద్రజాలవిద్య నుపయోగించి - మాయచేసి; గాంగేయగర్భున్ = హిరణ్యగర్భుఁడగు బ్రహ్మను; డాఁగురుమూఁత లాడించెన్ = కన్నులు కప్పి ఆడు ఆటను ఆడించెను. [బ్రహ్మ యొకప్పుడు శ్రీకృష్ణునిఁ బరీక్షింపఁగోరి, మందలోని గోవత్సముల నన్నింటిని మాయము చేసెను; అపుడు శ్రీకృష్ణుఁడు తానే గోవులుగను, వత్సములు గను మాఱి బ్రహ్మను విభ్రాంతుని చేసెను.] ఆలమందలన్ = గోగణమును; శైలము = గోవర్ధనపర్వతమును; కేలిమై = విలాసముగా; కందుకక్రీడ సల్ఫెన్ = బంతియాఁట యాడెను - బంతివలె నా కొండను సునాయాసముగ నెత్తెననుట. [శ్రీకృష్ణుఁడు తనపూజ నాటంకపఱచెనని కోపించి దేవేంద్రుఁడు గొప్పవానలను కురిపించి గొల్లలను బాధింపఁగా కృష్ణుఁడు గోవర్ధనపర్వతము నెత్తి, దానిక్రింద వా రందఱును సుఖముగా నుండునట్లు చేసి వానిని రక్షించెను.] రాసక్రీడన్ = రాసక్రీడయందు; అభీరభీరుమధ్యాంకపాళిన్ = గొల్లపడుచుల కౌఁగిలింతలయందు; కంబాలయాఁటన్ = స్తంభములనడుమ నాడు నాఁటను; పాటించెన్ = జరిపెను; ఈయాఁటయందు స్తంభములను గౌఁగిలించుకొనుట యుండుట నీతఁడు గోపస్త్రీలకౌగిళ్లఁ దేలియాడెనని గ్రాహ్యము. అలకా...రాజిన్ = అలకాధిపతియగు కుబేరుని సేవకుని శిరస్సునందలి రత్నములచే; యక్షాక్షవిహరణంబున్ వెలయించెన్ = కుబేరాక్షమను ఆఁట నాఁడెను; నందసూనుండు = కృష్ణుఁడు - తానును, అగ్రజుఁడున్ = బలరాముఁడును; బృందావనంబునందున్; అంగుష్ఠ...తనున్ = కాలిబొటనవ్రేలితోఁ జిమ్మఁగొట్టఁబడిన పాముదేహము కలవాఁడైన; కఠినజఠరచ్ఛలమునన్ = కఠినమైన దేహము మిషతో తన్నుబిల్లాడెన్ - తన్నుబిళ్ల యను నాఁట నాడెను. [తను పైకివచ్చిన సుదర్శనుని సంహరించెననుట.]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rl2lb14r5ewicjatid02hklxc9uj0y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212673</id>
    <revision>
      <id>559880</id>
      <parentid>554896</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T22:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5969" sha1="r59viy9sjl5eo1gnen3w6ioyi0ykbvh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఈ మీఁదఁ జెప్పఁబడిన దాఁగిలిమూఁత, బంతియాఁట, స్తంభాలయాఁట, సొగటాలయాఁట, తన్నుబిళ్లాఁట పిల్లలు చిన్నతనమున నాఁడునట్టివి.
{{p|ac|fwb}}శ్రీరాధాదేవీచరిత్రము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇవ్విధంబున నమ్మధుకైటభవిరోధి మాయామానుషవిగ్రహంబు నంగీకరించియు
నమానుషంబులగు విక్రమవిశేషంబులం బ్రవర్తించుచుండె నంత నఁట మున్న
&lt;ref&gt;చ. వెన్నునకు&lt;/ref&gt;యవ్వెన్నునకు మనఃప్రీణనంబుఁ గావింపం దలంచి విరించి నిఖిలభువనమోహిని
యగు నొక్కశక్తిఁ &lt;ref&gt;క. బుత్తెంచు, చ. బుట్టించు&lt;/ref&gt;బుట్టించుటయు నమ్మత్తకాశిని తదాదేశంబున నందు &lt;ref&gt;చ. మరంది&lt;/ref&gt;మఱంది
యగు శతగోపుం డను గోపాలునకుం గూరిమివుత్రియై పెరుగుచుండె నంత దం
తావళమరాళశిఖావళగమనంబుల గమకంబు దమకుం దొడవగుచు నిగుడు నడ
వడుల బెడంగారి బంగారంపుమెట్టకెందమ్ములకు నెత్తురుంబొత్తుచుట్టంబులనం
జూపట్టు చిగురుటడుగులును; దారల&lt;ref&gt;క. గౌరవ, చ. గారవ&lt;/ref&gt;గారవంబును, ముత్తియంబుల&lt;ref&gt;చ. క్రొత్తళుకు&lt;/ref&gt;క్రొందళు
కును, &lt;ref&gt;క. చంద్ర&lt;/ref&gt;జంద్రమండలంబు &lt;ref&gt;క. నఖ, చ. నఖర&lt;/ref&gt;నఖండలారణ్యంబును నేవగించు చరణనఖరముకురం
బులును; మకరధ్వజశరధిశాలిగర్భగోపుచ్ఛకాహళాసందర్భంబులసౌభాగ్యంబు
నావరించుచిఱుతొడలును; &lt;ref&gt;చ. లో ఇది మొదలు 'తొడలునుˈవఱకు లేదు.&lt;/ref&gt;వలుదతనంబులు సలపందనంబులు &lt;ref&gt;క. నిద్దంపు&lt;/ref&gt;నిద్దంపుఁదనంబులు
తద్దయుం గలిగి కరికరాకారంబులై కరభనిభంబులై కనకకదళీమృగులంబులునైన
పెందొడలును; కరటిశిరఃకఠినంబును రథాంగరమాధురంధరంబును &lt;ref&gt;క. పులిన&lt;/ref&gt;బులినఘనంబు
నగు జఘనంబును; &lt;ref&gt;క. ఆవర్త&lt;/ref&gt;నావర్తవర్తులంబును, నితాంత&lt;ref&gt;చ. 'పున్నాగలతాంతˈ లేదు.&lt;/ref&gt;పున్నాగలతాంతకాంతంబును
నతిగంభీరంబు నగు నాభిసరోవరంబును; &lt;ref&gt;క. అసిత&lt;/ref&gt;నసితబిలేశియ&lt;ref&gt;ట. బాలకం, క. బాలి&lt;/ref&gt;జాలికంబునకు నేలికయై,
చలిచీమచాలునకుం బోలికయై, శైవాలవల్లికిం దల్లియై చెలువారు నూఁగారును;
&lt;ref&gt;క. ఆగడపు, చ. నాగడపు శ.ర. (గదియవైచి)&lt;/ref&gt;నాగడపలం గడచివైచి వీచీరేఖలం బోఁద్రోచి కుసుమనారాచుకేళాకూళిం
గల జాళువా&lt;ref&gt;క. సోబనంబు, చ. సోపానంబు, ట. శోభనంబు, శ.ర.సూర్య. సోపనం&lt;/ref&gt;సోపానంబులఁ బ్రతిఘటించు త్రివళి&lt;ref&gt;క. విభాగంబులును, చ. భాగంబును&lt;/ref&gt;విభాగంబును; &lt;ref&gt;క. కమల&lt;/ref&gt;గమలకోరక
కనకకలశకరికుంభప్రముఖంబు&lt;ref&gt;చ. లకు&lt;/ref&gt;లగు నుపమాద్రవ్యంబులక్రొ వ్వడంచి &lt;ref&gt;క. విచారించి, చ.ట. పచారించి&lt;/ref&gt;పంచారించి
పిక్కటిల్లి పెరిగి నిక్కి కక్కసించి కవజక్కవలఁ బెక్కువలలం బెట్టుచుఁ జూ&lt;ref&gt;క. పట్టు&lt;/ref&gt;పట్టి
దోర్మూలకూలంకషములగు కుచలికుచంబులును; &lt;ref&gt;క. ప్లవ&lt;/ref&gt;బ్లక్షపల్లవవల్లభంబును &lt;ref&gt;క. చపేట&lt;/ref&gt;జపేట
పుటపరిస్ఫుటంబును నగు వేదీమధ్యనిభమధ్యంబును; ఫణిఫణాఫలకభాసురంబు
లును &lt;ref&gt;క. తాంబూలీ&lt;/ref&gt;దాంబూలీదళతరుణంబులు నై నిగనిగనిపసిండి&lt;ref&gt;చ.ట. తగటుం&lt;/ref&gt;తగడుం దెగడు కరమూ
లంబులును; &lt;ref&gt;క. కందర్ప&lt;/ref&gt;గందర్ప&lt;ref&gt;చ.ట. కశల, క. కళల&lt;/ref&gt;కశలచెన్నునం బూవుటెత్తులయెత్తున సోగతీగలబాగున&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r59viy9sjl5eo1gnen3w6ioyi0ykbvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212674</id>
    <revision>
      <id>559881</id>
      <parentid>554897</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T23:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5742" sha1="1d8emj2szu9t8svf5ni015jp7w110nf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;&lt;ref&gt;చ. భుజ&lt;/ref&gt;బుజగలిగిన&lt;ref&gt;భుజు&lt;/ref&gt;బుజంబులును; &lt;ref&gt;క. కలువ&lt;/ref&gt;గలువఱేకులచెలువున జోకమీఱు వాలారు
కొనగోరులును; &lt;ref&gt;క. పవడం&lt;/ref&gt;బవడంపుఁజివురులపగిదిఁ గల రక్తాంగుళిప్రవాళంబులునుం గలిగి
నెత్తు రుట్టిపడు కరతలంబులును; &lt;ref&gt;క. కంబు&lt;/ref&gt;గంబు &lt;ref&gt;చ. బింబోకా&lt;/ref&gt;బిబ్బోకాపహంబును &lt;ref&gt;క. క్రముక&lt;/ref&gt;గ్రముక&lt;ref&gt;క. తరు, చ. ఫల&lt;/ref&gt;ఫల
కమనీయంబును &lt;ref&gt;క. కోమలాం&lt;/ref&gt;గోమలాంశుమత్ఫలాముకుళమోహనంబు నగు కంధరాభోగం
బును; సమ్మిశ్రపటఫలద్వయశోభాద్వైతనిబిడం బగు చుబుకంబును; &lt;ref&gt;క. చక్కెఱ&lt;/ref&gt;జక్కెఱల
ధిక్కరించి తేనెలం బోనాడి చెఱకురసంబుల నిర&lt;ref&gt;చ. సించుచు&lt;/ref&gt;సించుచు మధురిమ నమరు నధర
బంధుజీవప్రసూనంబును; మొల్లల నుల్లసంబాడి యాణిముత్తియంబుల నుత్తరించి
సుధాబింధువులఁ బలువరుసల &lt;ref&gt;సరసంబాడు, చ.ట. సరసంబులాడు&lt;/ref&gt;సరసంబులాడు పలువరుసయు; సంధ్యారాగరంజితం
బగు కళారాజరేఖపొత్తు వడయు నుత్తరోష్టపుటంబును; &lt;ref&gt;క. పరి&lt;/ref&gt;బరిస్ఫుటనాసికా
సుగంధనిశ్శ్వాసధారాధోరణీనిశితమార్గంబునుంబోని యయ్యూర్ధ్వోష్ఠబింబ
ఫలంబుమీఁది నిమ్నభావంబును; సూనసాయకుదోనివిల్లును &lt;ref&gt;క. పల్లవ&lt;/ref&gt;బల్లవకరవాలు
లాంగలాయుధంబును సామివికసిత&lt;ref&gt;చ. చన్పక&lt;/ref&gt;చంపకకోరకంబును నువ్వుఁబువ్వును నవ్వుచు
నివ్వటిల్లు నుల్లక్షితనాసికాశిఖరంబును; &lt;ref&gt;చ. శీత&lt;/ref&gt;సితమయూఖరేఖాసఖంబగు నొసలును;
నింబకిసలయంబుల &lt;ref&gt;చ.ట. కపనలం&lt;/ref&gt;కపనయం బొందించు ముక్కును; నరంటి&lt;ref&gt;ట. మొగ్గ&lt;/ref&gt;మొక్క మొదలి
యాకుఱెక్కల నెక్కసక్కెంబు సేయుచు గాయజు&lt;ref&gt;చ. సింగిణివంగడం&lt;/ref&gt;సింగిణులవంగడంబగు నెల
వంక కన్నుబొమలకొమలును; &lt;ref&gt;క. చకోరం&lt;/ref&gt;జకోరంబులప్రకారంబును జేరలతీరును సార
సంబుల&lt;ref&gt;చ.ట. గౌరవంబును&lt;/refదారసంబును మీలమేలును మెఱుపులయొఱపును మరుతూపులకోపును
నుత్సలంబులయొప్పును &lt;ref&gt;క. కైరవం&lt;/ref&gt;గైరవంబుల&lt;ref&gt;చ. గారవంబును&lt;/ref&gt;గౌరవంబును నేణనేత్రంబులవైచిత్రియు
విసూత్రితమబులు గావించి &lt;ref&gt;క. మించు, చ.ట. మించి&lt;/ref&gt;మించి శ్రవణపుటకూపపతయాళువులగు విలోల
విలోచనంబులును; దర్పణంబులదర్పంబును సరోజంబులయోజయు సుధాకల
శంబులవిలసనంబును నంబు&lt;ref&gt;చ. రుహంబును, ట. బింలంబును, క. బింబంబులను&lt;/ref&gt;రుహబింబంబు మదంబునుం బోషించియు నశేషకళా
కలాపపాణింధమస్వరభాస్వరంబగు వదనవలయంబును; శ్రీకారంబులజోకయుఁ
దొమ్మిదింటిలెక్కలయొమ్మికయు మోదుగువిరులసిరు&lt;ref&gt;చ. లను&lt;/ref&gt;లును &lt;ref&gt;బ్బోన&lt;/ref&gt;బోసరించి వాసివడ
యు శ్రుతిశష్కులికలును; నిష్కలంకంబులై నిబిడంబులై నిద్ధంబులై &lt;ref&gt;చ.లో లేదు&lt;/ref&gt;నీరంధ్రం
బులై నీలంపుగుంపులసొంపు లామతించు మంచినెఱికురులునుం గలిగి వలరాజు
నెత్త పలక &lt;ref&gt;శ.ర. తమకు, సూర్య. తళుకు&lt;/ref&gt;తమకునం గనుపట్టు వీఁపున నేపారి యాపారిజాతామోదమేదుర
విలాసంబుల &lt;ref&gt;క. భాసిల్లె, చ. భాసిల్లు&lt;/ref&gt;భాసిల్లు వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=179}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1d8emj2szu9t8svf5ni015jp7w110nf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559882</id>
      <parentid>559881</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T23:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5743" sha1="42mg7abyy18b0vfya0bjw99jvtmzs03" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;&lt;ref&gt;చ. భుజ&lt;/ref&gt;బుజగలిగిన&lt;ref&gt;భుజు&lt;/ref&gt;బుజంబులును; &lt;ref&gt;క. కలువ&lt;/ref&gt;గలువఱేకులచెలువున జోకమీఱు వాలారు
కొనగోరులును; &lt;ref&gt;క. పవడం&lt;/ref&gt;బవడంపుఁజివురులపగిదిఁ గల రక్తాంగుళిప్రవాళంబులునుం గలిగి
నెత్తు రుట్టిపడు కరతలంబులును; &lt;ref&gt;క. కంబు&lt;/ref&gt;గంబు &lt;ref&gt;చ. బింబోకా&lt;/ref&gt;బిబ్బోకాపహంబును &lt;ref&gt;క. క్రముక&lt;/ref&gt;గ్రముక&lt;ref&gt;క. తరు, చ. ఫల&lt;/ref&gt;ఫల
కమనీయంబును &lt;ref&gt;క. కోమలాం&lt;/ref&gt;గోమలాంశుమత్ఫలాముకుళమోహనంబు నగు కంధరాభోగం
బును; సమ్మిశ్రపటఫలద్వయశోభాద్వైతనిబిడం బగు చుబుకంబును; &lt;ref&gt;క. చక్కెఱ&lt;/ref&gt;జక్కెఱల
ధిక్కరించి తేనెలం బోనాడి చెఱకురసంబుల నిర&lt;ref&gt;చ. సించుచు&lt;/ref&gt;సించుచు మధురిమ నమరు నధర
బంధుజీవప్రసూనంబును; మొల్లల నుల్లసంబాడి యాణిముత్తియంబుల నుత్తరించి
సుధాబింధువులఁ బలువరుసల &lt;ref&gt;సరసంబాడు, చ.ట. సరసంబులాడు&lt;/ref&gt;సరసంబులాడు పలువరుసయు; సంధ్యారాగరంజితం
బగు కళారాజరేఖపొత్తు వడయు నుత్తరోష్టపుటంబును; &lt;ref&gt;క. పరి&lt;/ref&gt;బరిస్ఫుటనాసికా
సుగంధనిశ్శ్వాసధారాధోరణీనిశితమార్గంబునుంబోని యయ్యూర్ధ్వోష్ఠబింబ
ఫలంబుమీఁది నిమ్నభావంబును; సూనసాయకుదోనివిల్లును &lt;ref&gt;క. పల్లవ&lt;/ref&gt;బల్లవకరవాలు
లాంగలాయుధంబును సామివికసిత&lt;ref&gt;చ. చన్పక&lt;/ref&gt;చంపకకోరకంబును నువ్వుఁబువ్వును నవ్వుచు
నివ్వటిల్లు నుల్లక్షితనాసికాశిఖరంబును; &lt;ref&gt;చ. శీత&lt;/ref&gt;సితమయూఖరేఖాసఖంబగు నొసలును;
నింబకిసలయంబుల &lt;ref&gt;చ.ట. కపనలం&lt;/ref&gt;కపనయం బొందించు ముక్కును; నరంటి&lt;ref&gt;ట. మొగ్గ&lt;/ref&gt;మొక్క మొదలి
యాకుఱెక్కల నెక్కసక్కెంబు సేయుచు గాయజు&lt;ref&gt;చ. సింగిణివంగడం&lt;/ref&gt;సింగిణులవంగడంబగు నెల
వంక కన్నుబొమలకొమలును; &lt;ref&gt;క. చకోరం&lt;/ref&gt;జకోరంబులప్రకారంబును జేరలతీరును సార
సంబుల&lt;ref&gt;చ.ట. గౌరవంబును&lt;/ref&gt;దారసంబును మీలమేలును మెఱుపులయొఱపును మరుతూపులకోపును
నుత్సలంబులయొప్పును &lt;ref&gt;క. కైరవం&lt;/ref&gt;గైరవంబుల&lt;ref&gt;చ. గారవంబును&lt;/ref&gt;గౌరవంబును నేణనేత్రంబులవైచిత్రియు
విసూత్రితమబులు గావించి &lt;ref&gt;క. మించు, చ.ట. మించి&lt;/ref&gt;మించి శ్రవణపుటకూపపతయాళువులగు విలోల
విలోచనంబులును; దర్పణంబులదర్పంబును సరోజంబులయోజయు సుధాకల
శంబులవిలసనంబును నంబు&lt;ref&gt;చ. రుహంబును, ట. బింలంబును, క. బింబంబులను&lt;/ref&gt;రుహబింబంబు మదంబునుం బోషించియు నశేషకళా
కలాపపాణింధమస్వరభాస్వరంబగు వదనవలయంబును; శ్రీకారంబులజోకయుఁ
దొమ్మిదింటిలెక్కలయొమ్మికయు మోదుగువిరులసిరు&lt;ref&gt;చ. లను&lt;/ref&gt;లును &lt;ref&gt;బ్బోన&lt;/ref&gt;బోసరించి వాసివడ
యు శ్రుతిశష్కులికలును; నిష్కలంకంబులై నిబిడంబులై నిద్ధంబులై &lt;ref&gt;చ.లో లేదు&lt;/ref&gt;నీరంధ్రం
బులై నీలంపుగుంపులసొంపు లామతించు మంచినెఱికురులునుం గలిగి వలరాజు
నెత్త పలక &lt;ref&gt;శ.ర. తమకు, సూర్య. తళుకు&lt;/ref&gt;తమకునం గనుపట్టు వీఁపున నేపారి యాపారిజాతామోదమేదుర
విలాసంబుల &lt;ref&gt;క. భాసిల్లె, చ. భాసిల్లు&lt;/ref&gt;భాసిల్లు వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=179}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42mg7abyy18b0vfya0bjw99jvtmzs03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212675</id>
    <revision>
      <id>559885</id>
      <parentid>554898</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T01:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8343" sha1="cvfmrbqgnzhy1fazqkp831mp5e5op63" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. అమ్మధుకైటభవిరోధి = మధు, కైటభు లను రాక్షసులకు పగవాఁడగు విష్ణువు; మాయామానుషవిగ్రహంబున్ = మాయచేనైన మనుష్యశరీరమును; అమానుషంబులగు =
మనుష్యుల కతీతములగు; అఁటమున్న = అంతకుఁబూర్వమే - అతని యమానుషచర్యలకు ముందుగనే; అవ్వెన్నునకు = ఆ విష్ణువునకు; మనఃప్రీణనంబు = మనస్సంతోషమును; విరించి = బ్రహ్మ; నిఖిలభువనమోహినీ = సమస్తలోకములు మోహింపఁజేయునది; శక్తి = స్త్రీదేవతను; అమ్మత్తకాశిని = ఆ యుత్తమవనిత; తదాదేశంబునన్ = ఆ బ్రహ్మయాజ్ఞవలన; [ఇఁకమీఁద రాధయొక్క యవయవములు వర్ణింపఁబడును.] దంతావళ...గమకంబు = ఏనుఁగులయు, హంసలయు, నెమిళ్లయు నడకల మనోజ్ఞత; తొడవు = అలంకారము; నిగుడు = వ్యాపించు; నడవడులన్ = గమనములచే; బెడంగారి = అందము నిచ్చి; బంగారంపుమెట్టకెందమ్ములకున్ = నేలపైఁ బుట్టిన బంగారుపద్మములకు; నెత్తురుంబొత్తుచుట్టంబు లనన్ = రక్తసంబంధముగల మిక్కిలిదగ్గఱి (సోదరసంబంధ) బంధువులా! యనురీతిని; చిగురుటడుగులును = చిగుళ్లవంటి పాదములును; [రాధికపాదములు చిగుళ్లవలెను బంగారుపద్మములవలెను ఉన్నవనియు, అమెనడక గజాదులనడకతోఁ బోలి యున్నదనియు భావము.] తారలగారవంబును = నక్షత్రములగొప్పతనమును; ఏవగించు = అసహ్యపడు - తిరస్కరించు; చరణనఖరముకురంబులును = అద్దములవంటి (నిగనిగలాడు] కాలివ్రేళ్లును; [ఆమెకాలివ్రేళ్లు చుక్కలను, ముత్యములను, చంద్రబింబమును, అద్దమును పోలియున్నవని భావము.] మకర...సౌభాగ్యంబున్ — మకరధ్వజశరధి = మన్మథుని యమ్ములపొది; శాలిగర్భ = సరిపొట్ట; గోపుచ్ఛ = ఆవుతోఁక; కాహళా = బాకా; వీనిసందర్భంబుల = కూర్పులయొక్క; సౌభాగ్యంబున్ = చక్కఁదనమును; ఆవరించు = ఆక్రమించుకొన్న; చిఱుతొడలును = పిక్కలును; [రాధికపిక్కలు మన్మథుని యమ్ములపొది మొదలగువానివలెనున్న వనుట.] వలుదతనంబులున్ = లావుగా నుండుటలును; సలపందనములున్ = నిద్దంపుఁదనములు - నున్నగానుండుటలును; తద్దయున్ = మిక్కిలి; కరికరాకారంబులై = ఏనుఁగుతొండములవలె నున్నవయి; కరభనిభంబులై = మనికట్టు మొదలు చిటికెనవేలి మొదటిదాఁకఁ గల చేతి వెలుపలిభాగముతో సమానములయి; కనకకదళీమృదులంబులునైన = బంగరుటనఁటిబోదెలవలె మృదువులైన; పెందొడలును = తొడలును; [ఆమెతొడలు లావై, ఇంపై, నునుపుగలవై, ఏనుఁగుతొండములను, బంగారుటనఁటిబోదెలను పోలుచున్నవని భావము.] కరటిశిరఃకఠినంబును = ఏనుఁగుతలవలె కఠినముగ నున్నదియును; రథాంగరమాధురంధరంబును = చక్రమువంటి చక్కదనము కలదియును; పులినఘనంబును = ఇసుకతిన్నెవలె పెద్దదియు; జఘనంబును = పిఱుదును; [ఆమెపిరుదులు చక్రమువలె గుండ్రనై, ఇనుకతిన్నెలవలె పెద్దవై, ఏనుఁగుతలలవలె గట్టివ యున్నవనుట.] ఆవర్తవర్తులంబును = సుడివలె గుండ్రమైనదియు; నితాంతపున్నాగలతాంతకాంతంబును = లోకోత్తరమైన పొన్నపువ్వువలె మనోహరమైనదియును; ['పున్నాగలతాంతకాంతంబు = పువ్వువంటి మనోజ్ఞత కలది' అని పూర్వటీక.] అతిగంభీరంబు = మిక్కిలి లోతైనది; నాభిసరోవరంబును = సరస్సువంటి బొడ్డును; [రాధికనాభి సరస్సువలె లోఁతయి, సుడివలె గుండ్రనయి, పొన్నపువ్వువలె మనోజ్ఞమై యున్నదనుట.] అసితబిలేశయజాలకంబునకున్ = నల్లని త్రాచుపాముపిల్లకు; ఏలికయై = పాలకమయి - సమానమై; చలిచీమలచాలునకున్ = చలిచీమలబారునకు; శైవాలవల్లికిన్ = నాఁచుతీగకు; తల్లియై = సమానమై; [ఆమెనూఁగారు నల్లత్రాచుపిల్లవలెను, చలిచీమలబారువలెను, నాఁచుతీగవలెను అందముగా నున్నదనుట.] ఆగడపలన్ గడచివైచి = దొంతిమబ్బులను త్రోసిపుచ్చి - తిరస్కరించి - (వానితో సమానమై); వీచీరేఖలన్ = అలలవరుసలను; పోఁద్రోచి = తిరస్కరించి - సామ్యమును పొంది; కుసుమనారాచుకేళాకూళింగల = మన్మథునిక్రీడాసరస్సునందుఁగల; జాళువాసోపానంబులన్ = బంగారుమెట్లను; ప్రతిఘటించు = ఎదిరించు - పోలు; త్రివళీవిభాగంబును = కడుపుమీఁది మూఁడుమడతలును; [రాధాదేవివళిత్రయము దొంతిమేఘములను, అలలను, క్రీడాసరస్సునకుఁ గల బంగారుమెట్లను పోలి యున్నదని భావము.] కమల...ప్రముఖంబులు అగు = తామరమొగ్గలు, బంగారుకలశములు, ఏనుఁగుకుంభస్థలములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvfmrbqgnzhy1fazqkp831mp5e5op63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212676</id>
    <revision>
      <id>559898</id>
      <parentid>554899</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T04:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8503" sha1="ic2cqtwz8xl0p1eyyo6un5m8lmvvuqw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మొదలగు; ఉపమాద్రవ్యంబులక్రొవ్వు = సరిపోల్చు వస్తువుల గర్వమును; ['పచారించి = వ్యాపించి ' అని పూర్వటీక.] పంచారించి = కుదురునిండి నెలవుకొని; పిక్కటిల్లి = కదిపి; కక్కసించి = బాధించి; కవజక్కవలన్ = చక్రవాకపక్షిద్వంద్వమును; పెక్కువలలన్ పెట్టుచున్ = చాల వలలలో చిక్కుకొనునట్లు చేయుచు - బాధించుచు; చూపట్టు = కనఁబడు; దోర్మూలకూలంకషంబులగు = చంకలవఱకును వ్యాపించియున్న; లికుచకుచంబులును = గజనిమ్మపండ్లవంటి స్తనములును; [రాధస్తనములు తామరమొగ్గలు, బంగరుకుండలు, వీనుఁగుకుంభములు, చక్రవాకములు, నిమ్మపండ్లు అనువానిని పోలి కుదురు నిండి చంగలవఱకు వ్యాపించి వ్యామగ్రాహ్యములై యున్నవనుట.] ప్లక్షపల్లవవల్లభంబును = జువ్విచిగురువలె మనోహరమును; చపేటపుటపరిస్ఫుటంబును = చాఁచినవ్రేళ్లుగల అఱచేతిలో భాగమువలె ప్రకాశించునదియును; వేదీమధ్యనిభమధ్యంబును = యజ్ఞవేదికయొక్క నడిమిభాగముతో సమమగు నడుమును; ఫణిఫణాఫలకభాసురంబులును = పలకవంటి పాముపడగలవలె ప్రకాశించునవియును; తాంబూలీదళతరుణంబులును = లేతమలపాకులవలె లేఁతవియు - అందమైనవియు; నిగనిగని = నిగనిగలాడు; పసిండితగడున్ = బంగారురేకును; తెగడు = తిరస్కరించు - పోలిన; కరమూలంబులును = కక్ష(చంక)లును; ఆమెకక్షలు పాముపడగలవలెను, తమలపాకులరీతిని, బంగారురేకులవలెను ప్రకాశించుచున్నవనుట.] కందర్పకశలదెన్నునన్ = మన్మథునికొరడాలరీతిని; పూవుటెత్తులయెత్తునన్ = పూలసరములవిధమునను; బుజ గలిగిన = వట్రువతనము కలిగిన; జోకమీఱు = ఎక్కువ అందముగా నుండు; వాలారుంగొనగోరులును = వాఁడియైనకొనలుగల గోళ్లును; రక్తాంగుళిప్రవాళంబులును = ఎఱ్ఱనివ్రేళ్లను చిగుళ్లు, నెత్తు రుట్టిపడు = నెత్తురు గ్రక్కుచున్న- ఎఱ్ఱనైన; కరకలంబులును = అఱచేతులును; కంబుబిబ్బోకావహంబును = శంఖమునకు అనాదరము కలిగించునదియును - శంఖమును తిరస్కరించునదియును; ['శంఖమునకు అందమును గలిగించునదియునుˈ అని పూర్వటీక.] క్రముకఫలకమనీయంబును = పోకకాయవలె అందమైనదియును; ['క్రముకతరుకమనీయంబు = పోఁకమ్రానిమనోహరత్వము కలదిˈ అనిప్రాఁతటీక.] కోమలాంశుమత్ఫలాముకుళమోహనంబు = మృదువైన యరఁటిమొగ్గవలె చక్కనైనదియును; కంధరాభోగంబును = మెడయొక్క పరిపూర్ణతయును; సమ్మిశ్ర...నిబిడంబు అగు = కలిసి - చేరియున్న రెండు మఱ్ఱిపండ్లచక్కఁదనముచే దట్టమైనదగు; చిబుకంబును = గడ్డంబును; మధురిమన్ అమరు = తియ్యదనము కల; అధరబంధుజీవప్రసూనంబును = మంకెనపువ్వువంటి పెదవియును; మొల్లలన్ = మల్లెపువ్వులను; ఉల్లసంబాడి = పరిహసించి; ఆణిముత్తియంబులను = గుండ్రనిముత్యములను; ఉత్తరించి = దాటి - మీఱి; సుధాబిందువులన్ = అమృతపుఁజినుకులను; పలువరసులన్ = అనేకములగు బావ, మామ, మొదలగు వావులచేత; పలువరుసయు = దంతపంక్తియును; సంధ్యారాగరంజితంబగు = సాయంకాలపు టెఱ్ఱనికాంతిచే రంగు పూయఁబడిన; కళారాజరేఖపొత్తు = కళామాత్రపురూపుగల చంద్రునిస్నేహమును - చంద్రునిపోలికను; పడయు = పొందు; ఉత్తరోష్ఠపుటంబును = మీఁదిపెదవియును; పరిస్ఫుటమార్గంబునుంబోని = స్పష్టముగ నున్న ముక్కునుండి వచ్చు సువాసనతోడి యూర్పుల వ్యాపనమునకు సమర్థమైన దారివలెనున్న ['మంచివాసనతోడి యూర్పుల ప్రసరణముయొక్క అడ్డములేని చుఱకుగలదారి'అని పూర్వటీక.] అయ్యూర్ధ్వోష్ఠబింబఫలంబుమీఁది = దొండపండువలె నున్న ఆ మీఁదిపెదవిపై నున్న; నిమ్నభావంబును = పల్లమును; సూనసాయకు దోనివిల్లును = మన్మథుని అల్పమైన ధనుస్సును; పల్లవకరవాలు = చిగురు కత్తిగాఁ గల మన్మథునియొక్క; లాంగలాయుధంబును = పుష్పాయుధంబును; సామివికసితచంపకకోరకంబును = సగము విచ్చిన సంపంగిమొగ్గను; నివ్వటిల్లు = అతిశయించు; ఉల్లక్షితనాసికాశిఖరంబును = మీఁదికి నిక్కిన  ముక్కుమొనయును; సితమయూఖరేఖాసఖంబు = చంద్రరేఖతో సమానమైనది; నింబకిసలయంబులకున్ = వేపచిగుళ్లకు; అపనయంబు = త్రోసివేయుట - తిరస్కారము; ఎక్కసక్కెంబు సేయుచున్ = పరిహసించుచు; కాయజు సింగిణులవంగడంబు = మన్మథుని విండ్లవంశము; నెలవంకకన్నుబొమలకొమలును = చంద్రవంకలవలెనున్న కన్నుబొమలచివఱలును;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ic2cqtwz8xl0p1eyyo6un5m8lmvvuqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212677</id>
    <revision>
      <id>559909</id>
      <parentid>554900</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6825" sha1="iszp5beoceo38rjnton6j4nftr9zyil" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సారసంబులదారసంబును = సారసపక్షుల అతిశయమును - గొప్పతనమును; మెఱుపులయొఱపును = మెఱపుల యందమును; మరుతూపులకోపును = మన్మథబాణములవిధమును; ఏణనేత్రంబులవైచిత్రియున్ = జింకకన్నులచమత్కృతియును; విసూత్రితంబులు = సూత్రములు లేనివి - విఘటితములైనవి - ఒక ఏర్పాటు లేనివి; శ్రవణపుటకూపపతయాళువులగు = చెవులను నూఁతులందు పడుస్వభావముకల; దర్పణంబుల దర్భంబును = అద్దముల గర్వమును, ఓజయున్ = విధమును; సుధాకలశంబుల = అమృతభాండముల; విలసనంబును = చక్కఁదనమును; (పెదవులందు సుధ యుండుటచే ముఖము అమృతకలశముతోఁ బోల్పఁబడెను.) అంబురుహబింబంబుమదంబును = చంద్రబింబముగర్వమును; అశేష...భాస్వరంలగు = సమస్తకళాసమూహమును ఆలపించు వాక్యముయొక్క స్వరముచే ప్రకాశించునట్టి; [ˈపాణింధమము = ఊఁదుతిత్తిˈ అని పూర్వటీక.] వదనవలయంబును = గుండ్రనిముఖమును; జోక = విధము; ఒమ్మికయున్ = అందమును; పోసరించి = పోతరించి - అతిశయించి; వాసివడయు = అందము పొందిన; శ్రుతిశష్కులికలును = చక్కిలములవంటి చెవులుకు; నిష్కలంకంబులై = లోభము లేనివై; నిబిడంబులై = నింపుకలిగినవై; నిద్ధంబులై = నునుపుగలవయి; నీరధ్రంబులై = సందు లేనివై; నీలంపుగుంపులసొంపులు = ఇంద్రనీలముల మొత్తముల యందములకు; ఆమతించు = పూజించునట్టి - పోలునట్టి; నెఱికురులున్ = నొక్కులుగల జుట్టును; వలరాజునెత్తపలక తలకునన్ = మన్మథుని సొగటాల పలకవిధమున; వీఁపునన్ = వీఁపుతోను; ఏపారి = అతిశయించి; ఆపారిజాతామోద = పారిజాతమువంటి పరిమళముగల యా రాధిక; మేదురవిలాసంబులన్ = అతిశయించిన విలాసములతో; భాసిల్లెన్ = ప్రకాశించెను. [ఇచట 'ఆమోదమేదుర = పరిమళాతిశయముయొక్క' అని పూర్వటీక. అది అననుగుణము.]
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వివిధయువతికోటి వేమఱు సృజియించి
యవ్వధూటిఁ జేయ నజుఁడు తలఁచి
కేలుదోయిఁ గడుగ వ్రేళులతుద నంటు
జలకణంబులేమొ సతి&lt;ref&gt;ట. సఖాళి&lt;/ref&gt;నఖాళి.&lt;/poem&gt;|ref=180}}
'''టీక'''. అజుఁడు = బ్రహ్మ; వేమఱు = పెక్కుసారులు; వివిధయువతికోటిన్ = పెక్కరకములస్త్రీలగుంపును; సృజియించి = సృష్టి చేసి - (ఆమీఁదనే); అవ్వధూటిన్ = ఆరాధాదేవిని; కేలుదోయిన్ = రెండుచేతులను; సతినఖాళి = రాధవ్రేలిగోళ్లు; '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అంబుజానన పెందొడ లరఁటు లగుట
&lt;ref&gt;క. దాన, చ. వాన&lt;/ref&gt;వానఁ గలిగిన లావణ్యసూనభరము
వలనిపైరేకు లొకరెండు వ్రాలి బోర
గిలబడినరీతి మీఁగాళు లలరు సతికి.&lt;/poem&gt;|ref=181}}
'''టీక'''. అంబుజాననపెందొడలు = రాధాదేవియొక్క ఊరువులు; అరంటులగుటన్ = అరఁటిబోదెలగుటచేత; వానన్ = వానినుండి; కల్గిన = పుట్టిన, లావణ్యసూనభరమువలనిపైరేకులు = లావణ్యమను పూగుత్తియందలి దళములు; మీఁగాళులు = పాదముల మీఁదిభాగములు. [ఇచట 'వానఁగలిగిన' అనుటఁబట్టి వానవలన అరఁటులు పుష్పించు నను నర్థమును ధ్వనితమగుచున్నది.] '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మదిరాక్షిజంఘ లంగజు
గదలగు &lt;ref&gt;చ. నూయింప&lt;/ref&gt;నూహింపఁగావు కాహళు&lt;ref&gt;చ.ట. లైతే, శ.ర. లలియేనడుగు&lt;/ref&gt;లైన
&lt;ref&gt;చ. నదుకు&lt;/ref&gt;న్నదుకువడక &lt;ref&gt;చ. ని, ట. గ్గి పెట్టక&lt;/ref&gt;గీపెట్టక
పదను దివిసి రాగిదేఱి పలుకకయున్నే.&lt;/poem&gt;|ref=182}}
'''టీక'''. మదిరాక్షిజంఘలు = మదమును కలిగించు - మోహింపఁజేయుచూపులు కల రాధయొక్క పిక్కలు; అంగజుగదలు అగున్ = మన్మథుని గదలయి యుండును; ఊహింపన్ = ఆలోచింపఁగా; కాహళులు కావు = బాకాలు కాఁజాలవు; ఐనన్ = బాకాలయి యుండినయెడ; అదుకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iszp5beoceo38rjnton6j4nftr9zyil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212678</id>
    <revision>
      <id>559910</id>
      <parentid>554901</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6909" sha1="dshstlmgap5mcmdosbwobr6cvhcdbm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పడక = అతుకులు లేక; గీపెట్టక = ధ్వనిచేయక; పదను దివిసి = పరిపాకదశను సారమును ఆకర్షించి; రాగ దేఱి = ఎఱుపెక్కి, అనురాగమును పొంది; పలుకకయున్నే = (స్వరములను) పలుకకుండునా?

కాహళులు పదనున పడుటకు అతుకులు పడును - గీమనును; రాగిదేఱునట్లు చేయఁబడును. ఈ రాధికజంఘులకు అతుకులు లేవు; ఇవి గీపెట్టవు. అయినను పరిపాశదశను పొంది, ఆకర్షణీయములై యున్నవని భావము. '''అలం'''. రూపకము, వ్యతిరేకము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కరికరంబులు త్వగ్దోషకల్మషంబు
నపనయింపంగ సతియూరులై పొడమియుఁ
బుష్కరంబులతగులంబు బూనెఁ &lt;ref&gt;క. చరణ&lt;/ref&gt;జరణ
దంభమున బూర్వవాస&lt;ref&gt;సూర్య. నఁదలఁగుఁ&lt;/ref&gt;న తలఁగు టెట్లు?&lt;/poem&gt;|ref=183}}
'''టీక'''. కరికరంబులు = ఏనుఁగుతొండములు; త్వగ్దోషకల్మషంబున్ = చర్మమునందలి కాఠిన్యమను పాపమును (లేక - చర్మమునందలి దోషమైన నలుపును); అపనయింపంగన్ = పోగొట్టుకొనుటకయి; సతియూరులై = రాధయొక్క తొడలయి; పొడమియున్ = పుట్టియును; చరణదంభమునన్ = పాదములను నెపమున; పుష్కరంబుల తగులంబున్ = పుష్కరములతోడి - (తామరపూవులతోడి) సంబంధమును పొందెనని '''యూరుపక్షము'''నను, తొండము చివఱఁగల యంగములయొక్క సంబంధమునని '''తొండములపక్షము'''నను అర్థము: పూనెన్ = పొందెను - వహించెను. పూర్వవాసన = వెనుకటిజన్మపువాసన; తలఁగుట ఎట్లు? = ఎట్లు తొలఁగిపోఁగలదు? '''అలం'''. విషమము, అర్థాంతరన్యాసము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;బిసరుహాననకటిసీమ పృథివి యగుట
నిక్క; మటుగాక యున్నఁ బై నెలవుకొనునె?
కాంచియును మధ్య మాయయుఁ గమ్రనాభి
లక్ష్మియును ద్వారవతియు సలక్షణముగ.&lt;/poem&gt;|ref=184}}
'''టీక'''. బిసరుహాననకటిసీమ = పద్మముఖియైన రాధయొక్క మొల; పృథివి = భూమి; పైన్ = దాని పైభాగమునందు; కాంచియును = ('''భూమిపక్షమున''') కంచియను పట్టణమును, ('''కటిపక్షమున''') మొలనూలును; మధ్యమాయయున్ =('''భూమిపక్షమున''') మధ్యమున హరిద్వారక్షేత్రమును, ('''కటిపక్షమున''') మాయయైన ఆకాశరూపమైన నడుమును; కమ్రనాభిలక్ష్మియును = ('''భూమిపక్షమున''') చక్కని నడిమిభాగపు శోభయును, ('''కటిపక్షమున''') చక్కని బొడ్డుయొక్క అందమును; ద్వారవతియున్ = ('''భూమిపక్షమున''') ద్వారకయను పట్టణమును, ('''కటిపక్షమున''') ద్వారము కలదియు; సలక్షణముగన్ = బాగుగ; నెలవుకొనునె? = స్థిరమయి యుండునా? '''అలం'''. రూపకము, కావ్యలింగము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సకియనాభి యముననుండి జవ్వనంపు
బాలకృష్ణుఁడు వెడలింప బయలుపడిన
కాళియఫణీంద్రుఁ డేమొ రోమాళిమధ్య
విష్ణుపదమున &lt;ref&gt;చ. నడిగి, డ. కడగిన&lt;/ref&gt;నణగినవిధము గలిగె.&lt;/poem&gt;|ref=185}}
 సకియనాభియముననుండి జవ్వనంపు, బాలకృష్ణుండు వెడలింప బయలుపడిన
కాళీయఫణీంద్రుఁ  రోమాళి మధ్య, విష్ణుపదమున ఒకణఁగినవిధముగలిగె.
'''టీక'''. వెడలింపన్ = తఱిమివేయఁగా; బయలుపడిన = బయటకు వెడలిన; కాళీయఫణీంద్రుఁ డేమొ! = కాళియుఁడను పామో యేమో! రోమాళి = నూఁగారు; మధ్యవిష్ణుపదమునకున్ = నడుము అను నాకాశమునకు; విష్ణువుయొక్క పాదములకు; అణఁగినవిధము = లొంగినరీతి - నమస్కరించు పద్ధతియు; కలిగెన్ = ఏర్పడెను. '''అలం'''. రూపకము, ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మానవతీలలామతనుమధ్యమ మన్ గజవైరి కుల్కి త
ద్యానమరున్మదావళము యౌవనపుంబొదరిల్లు దూఱఁ &lt;ref&gt;క. గా, చ.ట. బై&lt;/ref&gt;బైఁ
గానఁగ వచ్చు కుంభములు కావుగదా కుచకుంభయుగ్మకం!
బౌ; నటులైన వల్లభ&lt;ref&gt;క. నణఁగి, చ. నఖాంకుర, ట. నఖాంకుశయోగ్యత గల్గు&lt;/ref&gt;నఖాంకుశరేఖలు &lt;ref&gt;క. గల్గి&lt;/ref&gt;గల్గు &lt;ref&gt;క. మీటగున్, చ.ట. మీఁదటన్&lt;/ref&gt;మీఁదటన్.&lt;/poem&gt;|ref=186}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dshstlmgap5mcmdosbwobr6cvhcdbm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559911</id>
      <parentid>559910</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6582" sha1="r2kzii88ia0rpf154oluqka8vpjk820" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పడక = అతుకులు లేక; గీపెట్టక = ధ్వనిచేయక; పదను దివిసి = పరిపాకదశను సారమును ఆకర్షించి; రాగ దేఱి = ఎఱుపెక్కి, అనురాగమును పొంది; పలుకకయున్నే = (స్వరములను) పలుకకుండునా?

కాహళులు పదనున పడుటకు అతుకులు పడును - గీమనును; రాగిదేఱునట్లు చేయఁబడును. ఈ రాధికజంఘులకు అతుకులు లేవు; ఇవి గీపెట్టవు. అయినను పరిపాశదశను పొంది, ఆకర్షణీయములై యున్నవని భావము. '''అలం'''. రూపకము, వ్యతిరేకము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కరికరంబులు త్వగ్దోషకల్మషంబు
నపనయింపంగ సతియూరులై పొడమియుఁ
బుష్కరంబులతగులంబు బూనెఁ &lt;ref&gt;క. చరణ&lt;/ref&gt;జరణ
దంభమున బూర్వవాస&lt;ref&gt;సూర్య. నఁదలఁగుఁ&lt;/ref&gt;న తలఁగు టెట్లు?&lt;/poem&gt;|ref=183}}
'''టీక'''. కరికరంబులు = ఏనుఁగుతొండములు; త్వగ్దోషకల్మషంబున్ = చర్మమునందలి కాఠిన్యమను పాపమును (లేక - చర్మమునందలి దోషమైన నలుపును); అపనయింపంగన్ = పోగొట్టుకొనుటకయి; సతియూరులై = రాధయొక్క తొడలయి; పొడమియున్ = పుట్టియును; చరణదంభమునన్ = పాదములను నెపమున; పుష్కరంబుల తగులంబున్ = పుష్కరములతోడి - (తామరపూవులతోడి) సంబంధమును పొందెనని '''యూరుపక్షము'''నను, తొండము చివఱఁగల యంగములయొక్క సంబంధమునని '''తొండములపక్షము'''నను అర్థము: పూనెన్ = పొందెను - వహించెను. పూర్వవాసన = వెనుకటిజన్మపువాసన; తలఁగుట ఎట్లు? = ఎట్లు తొలఁగిపోఁగలదు? '''అలం'''. విషమము, అర్థాంతరన్యాసము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;బిసరుహాననకటిసీమ పృథివి యగుట
నిక్క; మటుగాక యున్నఁ బై నెలవుకొనునె?
కాంచియును మధ్య మాయయుఁ గమ్రనాభి
లక్ష్మియును ద్వారవతియు సలక్షణముగ.&lt;/poem&gt;|ref=184}}
'''టీక'''. బిసరుహాననకటిసీమ = పద్మముఖియైన రాధయొక్క మొల; పృథివి = భూమి; పైన్ = దాని పైభాగమునందు; కాంచియును = ('''భూమిపక్షమున''') కంచియను పట్టణమును, ('''కటిపక్షమున''') మొలనూలును; మధ్యమాయయున్ =('''భూమిపక్షమున''') మధ్యమున హరిద్వారక్షేత్రమును, ('''కటిపక్షమున''') మాయయైన ఆకాశరూపమైన నడుమును; కమ్రనాభిలక్ష్మియును = ('''భూమిపక్షమున''') చక్కని నడిమిభాగపు శోభయును, ('''కటిపక్షమున''') చక్కని బొడ్డుయొక్క అందమును; ద్వారవతియున్ = ('''భూమిపక్షమున''') ద్వారకయను పట్టణమును, ('''కటిపక్షమున''') ద్వారము కలదియు; సలక్షణముగన్ = బాగుగ; నెలవుకొనునె? = స్థిరమయి యుండునా? '''అలం'''. రూపకము, కావ్యలింగము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సకియనాభి యముననుండి జవ్వనంపు
బాలకృష్ణుఁడు వెడలింప బయలుపడిన
కాళియఫణీంద్రుఁ డేమొ రోమాళిమధ్య
విష్ణుపదమున &lt;ref&gt;చ. నడిగి, డ. కడగిన&lt;/ref&gt;నణగినవిధము గలిగె.&lt;/poem&gt;|ref=185}}
'''టీక'''. వెడలింపన్ = తఱిమివేయఁగా; బయలుపడిన = బయటకు వెడలిన; కాళీయఫణీంద్రుఁ డేమొ! = కాళియుఁడను పామో యేమో! రోమాళి = నూఁగారు; మధ్యవిష్ణుపదమునకున్ = నడుము అను నాకాశమునకు; విష్ణువుయొక్క పాదములకు; అణఁగినవిధము = లొంగినరీతి - నమస్కరించు పద్ధతియు; కలిగెన్ = ఏర్పడెను. '''అలం'''. రూపకము, ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మానవతీలలామతనుమధ్యమ మన్ గజవైరి కుల్కి త
ద్యానమరున్మదావళము యౌవనపుంబొదరిల్లు దూఱఁ &lt;ref&gt;క. గా, చ.ట. బై&lt;/ref&gt;బైఁ
గానఁగ వచ్చు కుంభములు కావుగదా కుచకుంభయుగ్మకం!
బౌ; నటులైన వల్లభ&lt;ref&gt;క. నణఁగి, చ. నఖాంకుర, ట. నఖాంకుశయోగ్యత గల్గు&lt;/ref&gt;నఖాంకుశరేఖలు &lt;ref&gt;క. గల్గి&lt;/ref&gt;గల్గు &lt;ref&gt;క. మీటగున్, చ.ట. మీఁదటన్&lt;/ref&gt;మీఁదటన్.&lt;/poem&gt;|ref=186}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2kzii88ia0rpf154oluqka8vpjk820</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212679</id>
    <revision>
      <id>559914</id>
      <parentid>554902</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T07:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6769" sha1="h91jcnmsm6x04cw33q0fe6yokpzg5jt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. మానవతీలలామతనుమధ్యమమన్ = రాధికయొక్క సూక్ష్మమైన (సన్నని) నడుము అను; గజవైరికిన్ = సింహమునకు; [మధ్యమునకు సింహసామ్యము కవిసమయసిద్ధము.] ఉల్కి = భయపడి; తద్యానమురున్మదావళము = ఆమె గమన (నడక) మను దేవతలయేఁనుగు - ఐరావతము; యౌవనపుంబొదరిల్లు = యౌవనమనెడి పొదరుటింటిని; దూఱన్ = ప్రవేశింపఁగా - అందు దాఁగుకొనఁగా; కుచకుంభయుగ్మకంబు = కుంభమువంటి స్తనములు; పైన్ = (ఆమీదగా) అమీఁదుగా - బయటికి; కానఁగవచ్చు = కనఁబడుచున్న; కుంభములు కావుగదా! = (ఏనుఁగు) కుంభస్థలము లేమో! ఔన్ = అగును - అవి కుంభస్థలములే; అటులైనన్ = అట్లగుటవలన; మీఁదటన్ = మున్ముందు; వల్లభనఖాంకుశరేఖలు = ప్రియునియొక్క గోళ్లనెడి యంకుశముల చిహ్నములు - నఖక్షతములు; కల్గున్; '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వఱలు లావణ్యవారిధివలన నిగుడు
వీచిలతికలు కాఁబోలు వెలఁదికేలు
విపులకంకణమంగుళివిద్రుమంబు
మత్స్యరేఖాంకితము నగు మహిమకలిమి.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. వెలఁదికేలు = రాధయొక్క హస్తములు; వఱలు = ప్రకాశించు; లావణ్యవారిధివలనన్ = తళుకుదనమను సముద్రమునుండి, నిగుడు = వ్యాపించు - పుట్టు; వీచిలతికలు కాఁబోలున్ = తీగలవంటి అలలు కాఁబోలును; విపులకంకణము = విస్తారమగు జలకణము - గొప్పదైన చేతికడియమును; అంగుళీవిద్రుమంబు = వ్రేళ్లను పగడములును; ['విద్రుమంబు = చిగురు, పగడము' అని పూర్వటీక. ఇఁట చిగురు అప్రసక్తము.] మహిమ కలిగి; మత్స్యరేఖాంకితమున్ = చేఁపలచాలు (వరుస)తో గూడినది, చేఁప రేఖలతోఁ గూడినదియును; అగున్; '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ముదితకరమూలముల యొప్పు మ్రుచ్చిలించి
యీకయుండిన నొక్కొ నాళీకభవుఁడు
&lt;ref&gt;చ.క. ఫణంబులు&lt;/ref&gt;ఫణిగణంబులఁ దద్భోగపద్మరాగ
యోగమున ఱాలు మోపించుచున్నవాఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=188}}
'''టీక'''. ముదితకరమూలములయొప్పున్ = రాధయొక్క చంకల చక్కదనమును; మ్రుచ్చిలించి = (కర్త - ఫణిగణము) దొంగిలించి; ఈయకుండిననొక్కొ! = ఈయకపోవుటచేతఁ గాబోలును; నాళీకధవుఁడు = బ్రహ్మ; ఫణిగణంబులన్ = పాములగుంపులచేత; తద్భోగపద్మరాగయోగమునన్ = వాని పడగలయందు మణులు కూర్చుటచేత; ఱాలు = ఱాళ్లకు; మోపించుచున్నవాఁడు = మోయునట్లు చేయుచున్నాఁడు. దొంగలకు ఱాళ్లు మోయునట్టి శిక్ష ప్రసిద్ధము. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, లోకోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;కంబుపాణి తనకుఁ గాంతుండుగాఁ గల్గు
టెఱిఁగి కంఠకంబు నింతి దాల్చె
నొక్కొ! యొప్పుగాదె యుత్తమసతులకుఁ
బతులు పూనినట్టివ్రతము దాల్ప.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. కంబుపాణి = శంఖము చేతియందుఁ గల విష్ణువు; కాంతుండు = భర్త; కాఁగల్గుట = కాఁబోవుటను; ఇంతి = స్త్రీ - రాధ; కంఠకంబు = శంఖమువంటి కంఠమును; తాల్చెనొక్కొ! = కలిగియుండెనా యేమి? '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము, ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సోమబింబాస్య &lt;ref&gt;చ. వదన, శ.ర. కొప్పు&lt;/ref&gt;దశనవాసోమతల్లి
యెప్పుఁ జంద్రిక నెఱ&lt;ref&gt;చ. వాలు&lt;/ref&gt;డాలు గుప్పళించి
జిలుగుఁ బలుచనివాసోవిశేషములకు
జెన్నొసఁగుఁ గాదె యెటువంటి &lt;ref&gt;క. కన్నె, చ. వన్నె, శ.ర. చెన్ను&lt;/ref&gt;వన్నెకలిమి.&lt;/poem&gt;|ref=190}}
'''టీక'''. సోమ...మతల్లి = రాధయొక్క మేలైన పెదవి; చంద్రికనెఱడాలు = వెన్నెలయొక్క చక్కనికాంతిని - కుసుంభావర్ణమును; గుప్పళించి = పుట్టించి; ఒప్పున్ = వెలయును; వాసోవిశేషములకున్ = వస్త్రములకు; వన్నెకలిమి = రంగుయొక్క సంపదయు; చెన్ను = కాంతిని;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h91jcnmsm6x04cw33q0fe6yokpzg5jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559915</id>
      <parentid>559914</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T07:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6775" sha1="kpd9916348svwjn9x69xssbnsxhi8mf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. మానవతీలలామతనుమధ్యమమన్ = రాధికయొక్క సూక్ష్మమైన (సన్నని) నడుము అను; గజవైరికిన్ = సింహమునకు; [మధ్యమునకు సింహసామ్యము కవిసమయసిద్ధము.] ఉల్కి = భయపడి; తద్యానమురున్మదావళము = ఆమె గమన (నడక) మను దేవతలయేఁనుగు - ఐరావతము; యౌవనపుంబొదరిల్లు = యౌవనమనెడి పొదరుటింటిని; దూఱన్ = ప్రవేశింపఁగా - అందు దాఁగుకొనఁగా; కుచకుంభయుగ్మకంబు = కుంభమువంటి స్తనములు; పైన్ = (ఆమీదగా) అమీఁదుగా - బయటికి; కానఁగవచ్చు = కనఁబడుచున్న; కుంభములు కావుగదా! = (ఏనుఁగు) కుంభస్థలము లేమో! ఔన్ = అగును - అవి కుంభస్థలములే; అటులైనన్ = అట్లగుటవలన; మీఁదటన్ = మున్ముందు; వల్లభనఖాంకుశరేఖలు = ప్రియునియొక్క గోళ్లనెడి యంకుశముల చిహ్నములు - నఖక్షతములు; కల్గున్; '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వఱలు లావణ్యవారిధివలన నిగుడు
వీచిలతికలు కాఁబోలు వెలఁదికేలు
విపులకంకణమంగుళివిద్రుమంబు
మత్స్యరేఖాంకితము నగు మహిమకలిమి.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. వెలఁదికేలు = రాధయొక్క హస్తములు; వఱలు = ప్రకాశించు; లావణ్యవారిధివలనన్ = తళుకుదనమను సముద్రమునుండి, నిగుడు = వ్యాపించు - పుట్టు; వీచిలతికలు కాఁబోలున్ = తీగలవంటి అలలు కాఁబోలును; విపులకంకణము = విస్తారమగు జలకణము - గొప్పదైన చేతికడియమును; అంగుళీవిద్రుమంబు = వ్రేళ్లను పగడములును; ['విద్రుమంబు = చిగురు, పగడము' అని పూర్వటీక. ఇఁట చిగురు అప్రసక్తము.] మహిమ కలిగి; మత్స్యరేఖాంకితమున్ = చేఁపలచాలు (వరుస)తో గూడినది, చేఁప రేఖలతోఁ గూడినదియును; అగున్; '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ముదితకరమూలముల యొప్పు మ్రుచ్చిలించి
యీకయుండిన నొక్కొ నాళీకభవుఁడు
&lt;ref&gt;చ.క. ఫణంబులు&lt;/ref&gt;ఫణిగణంబులఁ దద్భోగపద్మరాగ
యోగమున ఱాలు మోపించుచున్నవాఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=188}}
'''టీక'''. ముదితకరమూలములయొప్పున్ = రాధయొక్క చంకల చక్కదనమును; మ్రుచ్చిలించి = (కర్త - ఫణిగణము) దొంగిలించి; ఈయకుండిననొక్కొ! = ఈయకపోవుటచేతఁ గాబోలును; నాళీకధవుఁడు = బ్రహ్మ; ఫణిగణంబులన్ = పాములగుంపులచేత; తద్భోగపద్మరాగయోగమునన్ = వాని పడగలయందు మణులు కూర్చుటచేత; ఱాలు = ఱాళ్లకు; మోపించుచున్నవాఁడు = మోయునట్లు చేయుచున్నాఁడు. దొంగలకు ఱాళ్లు మోయునట్టి శిక్ష ప్రసిద్ధము. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, లోకోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;కంబుపాణి తనకుఁ గాంతుండుగాఁ గల్గు
టెఱిఁగి కంఠకంబు నింతి దాల్చె
నొక్కొ! యొప్పుగాదె యుత్తమసతులకుఁ
బతులు పూనినట్టివ్రతము దాల్ప.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. కంబుపాణి = శంఖము చేతియందుఁ గల విష్ణువు; కాంతుండు = భర్త; కాఁగల్గుట = కాఁబోవుటను; ఇంతి = స్త్రీ - రాధ; కంఠకంబున్ = శంఖమువంటి కంఠమును; తాల్చెనొక్కొ! = కలిగియుండెనా యేమి? '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము, ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సోమబింబాస్య &lt;ref&gt;చ. వదన, శ.ర. కొప్పు&lt;/ref&gt;దశనవాసోమతల్లి
యెప్పుఁ జంద్రిక నెఱ&lt;ref&gt;చ. వాలు&lt;/ref&gt;డాలు గుప్పళించి
జిలుగుఁ బలుచనివాసోవిశేషములకు
జెన్నొసఁగుఁ గాదె యెటువంటి &lt;ref&gt;క. కన్నె, చ. వన్నె, శ.ర. చెన్ను&lt;/ref&gt;వన్నెకలిమి.&lt;/poem&gt;|ref=190}}
'''టీక'''. సోమ...మతల్లి = రాధయొక్క మేలైన పెదవి; చంద్రికనెఱడాలు = వెన్నెలయొక్క చక్కనికాంతిని - కుసుంభావర్ణమును; గుప్పళించి = పుట్టించి; ఒప్పున్ = వెలయును; వాసోవిశేషములకున్ = వస్త్రములకు; వన్నెకలిమి = రంగుయొక్క సంపదయు; చెన్ను = కాంతిని;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpd9916348svwjn9x69xssbnsxhi8mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559916</id>
      <parentid>559915</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T07:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6778" sha1="ap20e2xdn1j9w70swwsdixjeu299szp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. మానవతీలలామతనుమధ్యమమన్ = రాధికయొక్క సూక్ష్మమైన (సన్నని) నడుము అను; గజవైరికిన్ = సింహమునకు; [మధ్యమునకు సింహసామ్యము కవిసమయసిద్ధము.] ఉల్కి = భయపడి; తద్యానమురున్మదావళము = ఆమె గమన (నడక) మను దేవతలయేఁనుగు - ఐరావతము; యౌవనపుంబొదరిల్లు = యౌవనమనెడి పొదరుటింటిని; దూఱన్ = ప్రవేశింపఁగా - అందు దాఁగుకొనఁగా; కుచకుంభయుగ్మకంబు = కుంభమువంటి స్తనములు; పైన్ = (ఆమీఁదగా) ఆమీఁదుగా - బయటికి; కానఁగవచ్చు = కనఁబడుచున్న; కుంభములు కావుగదా! = (ఏనుఁగు) కుంభస్థలము లేమో! ఔన్ = అగును - అవి కుంభస్థలములే; అటులైనన్ = అట్లగుటవలన; మీఁదటన్ = మున్ముందు; వల్లభనఖాంకుశరేఖలు = ప్రియునియొక్క గోళ్లనెడి యంకుశముల చిహ్నములు - నఖక్షతములు; కల్గున్; '''అలం'''. రూపకము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వఱలు లావణ్యవారిధివలన నిగుడు
వీచిలతికలు కాఁబోలు వెలఁదికేలు
విపులకంకణమంగుళివిద్రుమంబు
మత్స్యరేఖాంకితము నగు మహిమకలిమి.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
'''టీక'''. వెలఁదికేలు = రాధయొక్క హస్తములు; వఱలు = ప్రకాశించు; లావణ్యవారిధివలనన్ = తళుకుదనమను సముద్రమునుండి, నిగుడు = వ్యాపించు - పుట్టు; వీచిలతికలు కాఁబోలున్ = తీగలవంటి అలలు కాఁబోలును; విపులకంకణము = విస్తారమగు జలకణము - గొప్పదైన చేతికడియమును; అంగుళీవిద్రుమంబు = వ్రేళ్లను పగడములును; ['విద్రుమంబు = చిగురు, పగడము' అని పూర్వటీక. ఇఁట చిగురు అప్రసక్తము.] మహిమ కలిగి; మత్స్యరేఖాంకితమున్ = చేఁపలచాలు (వరుస)తో గూడినది, చేఁప రేఖలతోఁ గూడినదియును; అగున్; '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ముదితకరమూలముల యొప్పు మ్రుచ్చిలించి
యీకయుండిన నొక్కొ నాళీకభవుఁడు
&lt;ref&gt;చ.క. ఫణంబులు&lt;/ref&gt;ఫణిగణంబులఁ దద్భోగపద్మరాగ
యోగమున ఱాలు మోపించుచున్నవాఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=188}}
'''టీక'''. ముదితకరమూలములయొప్పున్ = రాధయొక్క చంకల చక్కదనమును; మ్రుచ్చిలించి = (కర్త - ఫణిగణము) దొంగిలించి; ఈయకుండిననొక్కొ! = ఈయకపోవుటచేతఁ గాబోలును; నాళీకధవుఁడు = బ్రహ్మ; ఫణిగణంబులన్ = పాములగుంపులచేత; తద్భోగపద్మరాగయోగమునన్ = వాని పడగలయందు మణులు కూర్చుటచేత; ఱాలు = ఱాళ్లకు; మోపించుచున్నవాఁడు = మోయునట్లు చేయుచున్నాఁడు. దొంగలకు ఱాళ్లు మోయునట్టి శిక్ష ప్రసిద్ధము. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష, లోకోక్తి.
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;కంబుపాణి తనకుఁ గాంతుండుగాఁ గల్గు
టెఱిఁగి కంఠకంబు నింతి దాల్చె
నొక్కొ! యొప్పుగాదె యుత్తమసతులకుఁ
బతులు పూనినట్టివ్రతము దాల్ప.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
'''టీక'''. కంబుపాణి = శంఖము చేతియందుఁ గల విష్ణువు; కాంతుండు = భర్త; కాఁగల్గుట = కాఁబోవుటను; ఇంతి = స్త్రీ - రాధ; కంఠకంబున్ = శంఖమువంటి కంఠమును; తాల్చెనొక్కొ! = కలిగియుండెనా యేమి? '''అలం'''. అర్థాంతరన్యాసము, ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సోమబింబాస్య &lt;ref&gt;చ. వదన, శ.ర. కొప్పు&lt;/ref&gt;దశనవాసోమతల్లి
యెప్పుఁ జంద్రిక నెఱ&lt;ref&gt;చ. వాలు&lt;/ref&gt;డాలు గుప్పళించి
జిలుగుఁ బలుచనివాసోవిశేషములకు
జెన్నొసఁగుఁ గాదె యెటువంటి &lt;ref&gt;క. కన్నె, చ. వన్నె, శ.ర. చెన్ను&lt;/ref&gt;వన్నెకలిమి.&lt;/poem&gt;|ref=190}}
'''టీక'''. సోమ...మతల్లి = రాధయొక్క మేలైన పెదవి; చంద్రికనెఱడాలు = వెన్నెలయొక్క చక్కనికాంతిని - కుసుంభావర్ణమును; గుప్పళించి = పుట్టించి; ఒప్పున్ = వెలయును; వాసోవిశేషములకున్ = వస్త్రములకు; వన్నెకలిమి = రంగుయొక్క సంపదయు; చెన్ను = కాంతిని;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ap20e2xdn1j9w70swwsdixjeu299szp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212680</id>
    <revision>
      <id>559921</id>
      <parentid>554903</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="afk0rb1ve0l9i4xnpu4r23b5xnxh0zk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఒసఁగుఁగాదె! = కలుగఁజేయును గదా! ['కన్నెకలిమి = నూతనసంపద' అని పూర్వటీక.] '''అలం'''. దృష్టాంతము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అలరుఁదేనియ నానిచి మొలకగట్టి
శర్కరాబీజ&lt;ref&gt;శ.ర. ముల&lt;/ref&gt;ములు సుధాశాదభూమి
భావజుఁడు విత్తమొలచినపైరు &lt;ref&gt;చ. రెల(ర), ట. నేర, క. పేర వెద, శ.ర. నెఱపె రద&lt;/ref&gt;నెఱపె
రదవిలాసంబు పూఁబోఁడిపెదవిపదవి.&lt;/poem&gt;|ref=191}}
'''టీక'''. భావజుఁడు = మన్మథుఁడు; అలరుఁదేనియన్ నానిచి = పూఁదేనెయందు నానవేసి; [అట్లు నానవేసిన మొలకలెత్తుట సులభము.] శర్కరాబీజములు = చక్కెరమొలకలను; సుధాశాదభూమిన్ = అమృతముచే పదను చేసిన నేలపయి; విత్తన్ = నాటఁగా; పైరు = వంటయే; రదవిలాసంబు = దంతముల శోభను; పూఁబోఁడిపెదవిపదవి = రాధయొక్క పెదవియొక్క సౌభాగ్యమును; నెఱపెన్ = వ్యాపింపఁజేసెను. '''అలం'''. ప్రౌఢోక్తి.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దాడిమీబీజరాజికెందళుకు మొల్ల
మొగ్గలపిసాళమును &lt;ref&gt;క. ముత్యముల, చ. ముత్తెముల&lt;/ref&gt;ముత్తెములసుపాణి
తమ్మి&lt;ref&gt;క. పువ్వింట, చ.ట. పూవింట&lt;/ref&gt;పూవింట గొలువున్ననెమ్మి వడయు
దంతురాలకసుస్నిగ్ధదంతపంక్తి.&lt;/poem&gt;|ref=192}}
'''టీక'''. దంతు...పంక్తి = నొక్కులతోకూడిన ముంగురులు కల రాధయొక్క పలువరుస; దాడిమీబీజరాజికెందళుకు = దానిమ్మగింజల యెఱ్ఱనికాంతియు; మొల్లమొగ్గల పిసాళమును = మల్లెమొగ్గలకాంతియు; ముత్తెములసుపాణి = ముత్యముల స్వచ్ఛమైన మెఱుఁగును; తమ్మిపూవింట కొలువున్న నెమ్మిన్ = పద్మమను సద్మమున కింజల్కముల చక్కఁదనమును; పడయున్ = పొందును.

[రాధ దంతములు దానిమ్మగింజలయు, మల్లెలయు, ముత్యయములయు పద్మములకింజల్కములయు కాంతివలెను ఉన్నవనుట.] '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;క్షీరకంఠంబు లని బ్రహ్మవారువముల
గెంటసం బాడు నడగల్గు కిసలయోష్ఠి
సుస్వరము లెక్కగనునోటు! &lt;ref&gt;క. సూపి&lt;/ref&gt;సూడ నిత్య
పల్లవగ్రాహిపాండిత్య&lt;ref&gt;క. పరభృతములు&lt;/ref&gt;పరభృతముల.&lt;/poem&gt;|ref=193}}
'''టీక'''. బ్రహ్మవారువములన్ = బ్రహ్మకు వాహనములైన హంసలను; క్షీరకంఠంబులని = ఇంకను పాలు త్రాగుచున్నవని - పసివని - నేర్పు లేనివని; [హంసములు క్షీరమును త్రాగునవనుట ప్రసిద్ధము.] గెంటసంబాడు = పరిహాసము చేయునట్టి - అతిక్రమించునట్టి; నడగల్గు = నడక కలిగిన; కిసలయోష్ఠి సుస్వరము = చిగురువంటి పెదవిగల ఆ ధాదేవియొక్క చక్కని గొంతుక; చూడన్ = ఆలోచింపఁగా; నిత్య...తములన్ = ఎల్లపుడును పూర్తిగాఁ గాక, చివఱ నందుకొను పాండిత్యముగల కోకిలములను; [కోకిలములు ఎల్లపుడును పల్లవములను (చిగుళ్లను) గ్రహించి (తిని) పాండిత్యమును పొందుచుండుట ప్రసిద్ధముకదా!] లెక్కగనునోటు! = లెక్క చేయునా? చేయదు.

[రాధికనడక హంసనడకను, స్వరము కోకిలస్వరమును అతిక్రమించి యున్నవని భావము.] [ఇచట 'ఓటు = ఓటమి - అపజయము; పల్లవగ్రాహి = చిగుళ్లను గ్రహించునది - విటులను గ్రహించునది' అని పూర్వటీక. అది అననుగుణము.]
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poemవదనారవిందదళమున
మృదుగతిఁ జను మందహాసమిషచంద్రిక ల
మ్మదదంతావళగమనకు
నుదధిశయనదృక్‌చకోరయుగహర్షదముల్.&gt;&lt;/poem&gt;|ref=194}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>afk0rb1ve0l9i4xnpu4r23b5xnxh0zk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559922</id>
      <parentid>559921</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="rqy7aop1pjw9lrwu31oz7r7lgapwmw6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఒసఁగుఁగాదె! = కలుగఁజేయును గదా! ['కన్నెకలిమి = నూతనసంపద' అని పూర్వటీక.] '''అలం'''. దృష్టాంతము.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అలరుఁదేనియ నానిచి మొలకగట్టి
శర్కరాబీజ&lt;ref&gt;శ.ర. ముల&lt;/ref&gt;ములు సుధాశాదభూమి
భావజుఁడు విత్తమొలచినపైరు &lt;ref&gt;చ. రెల(ర), ట. నేర, క. పేర వెద, శ.ర. నెఱపె రద&lt;/ref&gt;నెఱపె
రదవిలాసంబు పూఁబోఁడిపెదవిపదవి.&lt;/poem&gt;|ref=191}}
'''టీక'''. భావజుఁడు = మన్మథుఁడు; అలరుఁదేనియన్ నానిచి = పూఁదేనెయందు నానవేసి; [అట్లు నానవేసిన మొలకలెత్తుట సులభము.] శర్కరాబీజములు = చక్కెరమొలకలను; సుధాశాదభూమిన్ = అమృతముచే పదను చేసిన నేలపయి; విత్తన్ = నాటఁగా; పైరు = వంటయే; రదవిలాసంబు = దంతముల శోభను; పూఁబోఁడిపెదవిపదవి = రాధయొక్క పెదవియొక్క సౌభాగ్యమును; నెఱపెన్ = వ్యాపింపఁజేసెను. '''అలం'''. ప్రౌఢోక్తి.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దాడిమీబీజరాజికెందళుకు మొల్ల
మొగ్గలపిసాళమును &lt;ref&gt;క. ముత్యముల, చ. ముత్తెముల&lt;/ref&gt;ముత్తెములసుపాణి
తమ్మి&lt;ref&gt;క. పువ్వింట, చ.ట. పూవింట&lt;/ref&gt;పూవింట గొలువున్ననెమ్మి వడయు
దంతురాలకసుస్నిగ్ధదంతపంక్తి.&lt;/poem&gt;|ref=192}}
'''టీక'''. దంతు...పంక్తి = నొక్కులతోకూడిన ముంగురులు కల రాధయొక్క పలువరుస; దాడిమీబీజరాజికెందళుకు = దానిమ్మగింజల యెఱ్ఱనికాంతియు; మొల్లమొగ్గల పిసాళమును = మల్లెమొగ్గలకాంతియు; ముత్తెములసుపాణి = ముత్యముల స్వచ్ఛమైన మెఱుఁగును; తమ్మిపూవింట కొలువున్న నెమ్మిన్ = పద్మమను సద్మమున కింజల్కముల చక్కఁదనమును; పడయున్ = పొందును.

[రాధ దంతములు దానిమ్మగింజలయు, మల్లెలయు, ముత్యయములయు పద్మములకింజల్కములయు కాంతివలెను ఉన్నవనుట.] '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;క్షీరకంఠంబు లని బ్రహ్మవారువముల
గెంటసం బాడు నడగల్గు కిసలయోష్ఠి
సుస్వరము లెక్కగనునోటు! &lt;ref&gt;క. సూపి&lt;/ref&gt;సూడ నిత్య
పల్లవగ్రాహిపాండిత్య&lt;ref&gt;క. పరభృతములు&lt;/ref&gt;పరభృతముల.&lt;/poem&gt;|ref=193}}
'''టీక'''. బ్రహ్మవారువములన్ = బ్రహ్మకు వాహనములైన హంసలను; క్షీరకంఠంబులని = ఇంకను పాలు త్రాగుచున్నవని - పసివని - నేర్పు లేనివని; [హంసములు క్షీరమును త్రాగునవనుట ప్రసిద్ధము.] గెంటసంబాడు = పరిహాసము చేయునట్టి - అతిక్రమించునట్టి; నడగల్గు = నడక కలిగిన; కిసలయోష్ఠి సుస్వరము = చిగురువంటి పెదవిగల ఆ ధాదేవియొక్క చక్కని గొంతుక; చూడన్ = ఆలోచింపఁగా; నిత్య...తములన్ = ఎల్లపుడును పూర్తిగాఁ గాక, చివఱ నందుకొను పాండిత్యముగల కోకిలములను; [కోకిలములు ఎల్లపుడును పల్లవములను (చిగుళ్లను) గ్రహించి (తిని) పాండిత్యమును పొందుచుండుట ప్రసిద్ధముకదా!] లెక్కగనునోటు! = లెక్క చేయునా? చేయదు.

[రాధికనడక హంసనడకను, స్వరము కోకిలస్వరమును అతిక్రమించి యున్నవని భావము.] [ఇచట 'ఓటు = ఓటమి - అపజయము; పల్లవగ్రాహి = చిగుళ్లను గ్రహించునది - విటులను గ్రహించునది' అని పూర్వటీక. అది అననుగుణము.]
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వదనారవిందదళమున
మృదుగతిఁ జను మందహాసమిషచంద్రిక ల
మ్మదదంతావళగమనకు
నుదధిశయనదృక్‌చకోరయుగహర్షదముల్.&lt;/poem&gt;|ref=194}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqy7aop1pjw9lrwu31oz7r7lgapwmw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212681</id>
    <revision>
      <id>559934</id>
      <parentid>554904</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5992" sha1="h9g2ummbm4xowb90a6cokxeqmm50p8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. వదనారవిందదళమునన్ = ముఖమనెడి తామరపూవుఱేకుపయి; మృదుగతిన్ = మెల్లగా; చను = నడుచు - వ్యాపించునట్టి; మందహాసమిషచంద్రికలు = చిఱునవ్వులనెడి నెపము గల వెన్నెలలు; ఉద...హర్షదముల్ = విష్ణుని రెండు కన్నులు అను చకోరములకు సంతోషమును కలిగించునవయి; అమ్మదదంతావళగమనకున్ = గజయాన యగు నారాధకు; [అమరునని శేషము.] '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము, అపహ్నుతి.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;యువమనోజాంగలక్షేత్ర &lt;ref&gt;ట.శ.ర. మొత్తరించి&lt;/ref&gt;మొత్తరించి
గరుసువడ దున్ను మదనలాంగలికుహలము
కామినీమణిము; క్కటుగాకయున్న
నాసికాభరణపుఁ&lt;ref&gt;చ.ట. కీర్తి&lt;/ref&gt;గఱ్ఱు నాటునోటు.&lt;/poem&gt;|ref=195}}
'''టీక'''. యువ...క్షేత్రము = యువకుల మనస్సనెడు మెరకనేలకు; ఒత్తరించి = ఆక్రమించి - (మొక్కలు మొదలగువానిని కొట్టివేసి) సరిచేసి; గరుసుపడన్ = అనుకూలమగునట్లు - మెత్తపడఁగా అనుట; దున్ను = దున్నునట్టి; మదనలాంగలికుహలము = మన్మథుఁడను కర్షకుని నాఁగలియే; కామినీమణిముక్కు = రాధికముక్కు; నాసికాభరణపుఁగఱ్ఱు = అడ్డిగయను నాఁగటినక్కును; నాఁటునోటు? = నాఁటునా యేమి? '''అలం'''. రూపకము, కావ్యలింగము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బిసరుహరజమునఁ బైకం
దుసిమిన &lt;ref&gt;దగదగ&lt;/ref&gt;ధగధగ వెలుంగు నుడురాజుక్రియన్
&lt;ref&gt;క. బిసరుహ, ట.శ.ర. కిసలయ&lt;/ref&gt;కిసలయపాణిముఖాంబుజ
మసమా&lt;ref&gt;క. యుధ, చ. యుధు&lt;/ref&gt;యుధుసౌధకుంభ మై జృంభించున్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
'''టీక'''. బిసరుహరజమునన్ = తామరపుప్పొడితో; పైకందు = పైనున్న నలుపును (మచ్చను); ఉసిమినన్ = (తోమి) తుడువఁగా; ఉడురాజుక్రియన్ = చంద్రునివలె; కిసలయపాణిముఖాంబుజము = రాధముఖపద్మము; అసమా...కుంభమై = మన్మథుని భవనముమీఁది కలశమయి; జృంభించున్ = విజృంభించును - ప్రకాశించును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆవృ&lt;ref&gt;క. త్తోర్మిలులిత, చ. త్తోన్మీలిత&lt;/ref&gt;త్తోన్మీలితరా
జీవములకు మరుపతాకజీవంబులకున్
జీవంజీవంబుల కా
జీవంబులు చెలువకన్నుసిరులమెఱుంగుల్.&lt;/poem&gt;|ref=197}}
'''టీక'''. చెలువ...మెఱుంగుల్ = రాధికకన్నులకాంతులు; ఆవృత్తోన్మీలితరాజీవములకున్ = వర్తులమయి, విరిసిన తామరపూవులకు; మరుపతాకజీవంబులకున్ = మన్మథునిధ్వజములగు చేఁపలకును; జీవంజీవంబులకున్ = చకోరములకును; ఆజీవంబులు = బ్రతుకుతెఱువులయినవి - ఆశ్రయింపఁదగినవి. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;&lt;ref&gt;క. వాసుదేవాదినవ, చ. వాసుదేవనానా, ట. వామదేవ్యాది&lt;/ref&gt;వాసుదేవనానాశక్తివైభవంబు
రుక్మిణీసత్యభామల&lt;ref&gt;చ. రూపు.&lt;/ref&gt;రూపరేఖ
యిదియె &lt;ref&gt;చ. వసియించు&lt;/ref&gt;వహియించునని నల్వ యిడిన&lt;ref&gt;చ. పదనొ&lt;/ref&gt;పదునొ
కొంటి లెక్కన గనుబొమ్మ లువిద కమరు.&lt;/poem&gt;|ref=193}}
'''టీక'''. వాసుదేవ...వైభవంబున్ = భగవంతుని తొమ్మిదిశక్తుల సంపదలును - [శక్తులు 9. ఇచ్ఛాశక్తి, జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, ఉత్సాహశక్తి, ప్రభుత్వశక్తి, మంత్రశక్తి, సత్త్వశక్తి, రజశ్శక్తి,
తమశ్శక్తి] ఇదియె = ఈలెక్కయే; నల్వ = బ్రహ్మ; ఇడిన = ఉంచిన - ఏర్పఱచిన; పదునొకొంటి = ఏకాదశ (11) సంఖ్య యనునట్లు; ఉవిదకున్ = రాధకు; అమరున్. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9g2ummbm4xowb90a6cokxeqmm50p8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559935</id>
      <parentid>559934</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5992" sha1="if5ezzqjnswueop2cp3d3p7paqu0eal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. వదనారవిందదళమునన్ = ముఖమనెడి తామరపూవుఱేకుపయి; మృదుగతిన్ = మెల్లగా; చను = నడుచు - వ్యాపించునట్టి; మందహాసమిషచంద్రికలు = చిఱునవ్వులనెడి నెపము గల వెన్నెలలు; ఉద...హర్షదముల్ = విష్ణుని రెండు కన్నులు అను చకోరములకు సంతోషమును కలిగించునవయి; అమ్మదదంతావళగమనకున్ = గజయాన యగు నారాధకు; [అమరునని శేషము.] '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము, అపహ్నుతి.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;యువమనోజాంగలక్షేత్ర &lt;ref&gt;ట.శ.ర. మొత్తరించి&lt;/ref&gt;మొత్తరించి
గరుసువడ దున్ను మదనలాంగలికుహలము
కామినీమణిము; క్కటుగాకయున్న
నాసికాభరణపుఁ&lt;ref&gt;చ.ట. కీర్తి&lt;/ref&gt;గఱ్ఱు నాటునోటు.&lt;/poem&gt;|ref=195}}
'''టీక'''. యువ...క్షేత్రము = యువకుల మనస్సనెడు మెరకనేలకు; ఒత్తరించి = ఆక్రమించి - (మొక్కలు మొదలగువానిని కొట్టివేసి) సరిచేసి; గరుసుపడన్ = అనుకూలమగునట్లు - మెత్తపడఁగా అనుట; దున్ను = దున్నునట్టి; మదనలాంగలికుహలము = మన్మథుఁడను కర్షకుని నాఁగలియే; కామినీమణిముక్కు = రాధికముక్కు; నాసికాభరణపుఁగఱ్ఱు = అడ్డిగయను నాఁగటినక్కును; నాఁటునోటు? = నాఁటునా యేమి? '''అలం'''. రూపకము, కావ్యలింగము.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బిసరుహరజమునఁ బైకం
దుసిమిన &lt;ref&gt;దగదగ&lt;/ref&gt;ధగధగ వెలుంగు నుడురాజుక్రియన్
&lt;ref&gt;క. బిసరుహ, ట.శ.ర. కిసలయ&lt;/ref&gt;కిసలయపాణిముఖాంబుజ
మసమా&lt;ref&gt;క. యుధ, చ. యుధు&lt;/ref&gt;యుధుసౌధకుంభ మై జృంభించున్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
'''టీక'''. బిసరుహరజమునన్ = తామరపుప్పొడితో; పైకందు = పైనున్న నలుపును (మచ్చను); ఉసిమినన్ = (తోమి) తుడువఁగా; ఉడురాజుక్రియన్ = చంద్రునివలె; కిసలయపాణిముఖాంబుజము = రాధముఖపద్మము; అసమా...కుంభమై = మన్మథుని భవనముమీఁది కలశమయి; జృంభించున్ = విజృంభించును - ప్రకాశించును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆవృ&lt;ref&gt;క. త్తోర్మిలులిత, చ. త్తోన్మీలిత&lt;/ref&gt;త్తోన్మీలితరా
జీవములకు మరుపతాకజీవంబులకున్
జీవంజీవంబుల కా
జీవంబులు చెలువకన్నుసిరులమెఱుంగుల్.&lt;/poem&gt;|ref=197}}
'''టీక'''. చెలువ...మెఱుంగుల్ = రాధికకన్నులకాంతులు; ఆవృత్తోన్మీలితరాజీవములకున్ = వర్తులమయి, విరిసిన తామరపూవులకు; మరుపతాకజీవంబులకున్ = మన్మథునిధ్వజములగు చేఁపలకును; జీవంజీవంబులకున్ = చకోరములకును; ఆజీవంబులు = బ్రతుకుతెఱువులయినవి - ఆశ్రయింపఁదగినవి. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;&lt;ref&gt;క. వాసుదేవాదినవ, చ. వాసుదేవనానా, ట. వామదేవ్యాది&lt;/ref&gt;వాసుదేవనానాశక్తివైభవంబు
రుక్మిణీసత్యభామల&lt;ref&gt;చ. రూపు.&lt;/ref&gt;రూపరేఖ
యిదియె &lt;ref&gt;చ. వసియించు&lt;/ref&gt;వహియించునని నల్వ యిడిన&lt;ref&gt;చ. పదనొ&lt;/ref&gt;పదునొ
కొంటి లెక్కన గనుబొమ్మ లువిద కమరు.&lt;/poem&gt;|ref=193}}
'''టీక'''. వాసుదేవ...వైభవంబున్ = భగవంతుని తొమ్మిదిశక్తుల సంపదలును - [శక్తులు 9. ఇచ్ఛాశక్తి, జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, ఉత్సాహశక్తి, ప్రభుత్వశక్తి, మంత్రశక్తి, సత్త్వశక్తి, రజశ్శక్తి, తమశ్శక్తి] ఇదియె = ఈలెక్కయే; నల్వ = బ్రహ్మ; ఇడిన = ఉంచిన - ఏర్పఱచిన; పదునొకొంటి = ఏకాదశ (11) సంఖ్య యనునట్లు; ఉవిదకున్ = రాధకు; అమరున్. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>if5ezzqjnswueop2cp3d3p7paqu0eal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212682</id>
    <revision>
      <id>559940</id>
      <parentid>554905</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7015" sha1="5eexr1tk8j3m5s226tkc4zqq4183cfb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;పడఁతి&lt;ref&gt;చ. ముఖంబుశుష్క&lt;/ref&gt;ముఖాంశునిష్కములు భాసురవర్ణలలాటపత్రకం
బిడి ఋణలీలఁ గైకొనియె నిందుఁడు నద్దము సాక్షి గాఁగ నె
న్నడొ; జలజాత మప్పు జతనంబుగ దీర్పనిబల్మినొక్కొ పే
రడుసున నీట నెండ నిల నాఁగిన దూఁగిన నోర్చుచుండుటల్.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
'''టీక'''. జలజాతము = పద్మము; ఎన్నఁడో = ఎప్పుడో - చాలకాలము క్రిందటనే; పడఁతిముఖాంశునిష్కములు = రాధముఖకాంతులనెడు నాణెములను; ఇందుఁడున్ = చంద్రుఁడును; అద్దమున్ సాక్షి గాఁగన్; భాసుర...పత్రకంబు ఇడి = ప్రకాశించు వర్ణములు కల [వర్ణములు = అక్షరములు ('''పత్రకపక్షమున''') (చందనాదికముల పూఁతలు అని '''లలాటపక్షమున''' అర్థములు.] నుదురు అను పత్రమును వ్రాసి; ఋణలీలన్ = అప్పుగా; కొనియెన్ = తీసికొనెను; అప్పు = ఆయప్పును; ప్రయత్నమున్ = ప్రయత్నించి; తీర్పనిబల్మినొక్కొ! = తీర్చకపోవుటచేతనైన బలవంతముచేఁ గాఁబోలు! పేరడుసునన్ = పెద్దబురదలోను; నీటన్; ఎండన్; అఁగినన్ = (బురదయందు) ఆఁటంకపఱచినను - నిలిపినను; దోఁగినన్ = (నీటియందు) ముంచినను; ఓర్చుచుండుటన్ = సహించుటలు; [ఇట్టివన్నియును అప్పు తీర్చనివారికి జేయు శిక్షలని గ్రాహ్యము.] '''అలం'''. రూపకము, ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సితకరశ్రీఁ బయోరుహశ్రీని జేయుఁ
గాంత&lt;ref&gt;చ. ముఖమని&lt;/ref&gt;మొగ మని శ్రుత్రిపుటకైతవమున
నలువ వ్రాసిన శ్రీకారములయుగంబు
వర్ణనాతీతరుచి మించు కర్ణయుగళి.&lt;/poem&gt;|ref=200}}
'''టీక'''. కాంతమొగము = రాధముఖము; సితకరశ్రీన్ = చంద్రుని'శ్రీ'ని - శోభను; పయోరుహశ్రీని = పద్మముల'శ్రీ'ని - సొగసును; చేయును+అని; నలువ = బ్రహ్మ; శ్రుతిపుటకైతవమునన్ = కర్ణములను నెపమున; వ్రాసిన; శ్రీకారములయుగంబు = (రెండుప్రక్కల) రెండు శ్రీకారములుగా; కర్ణయుగళి; వర్ణనాతీతమయి = వర్ణింప నసాధ్యమయి; ఒప్పున్ = ప్రకాశించును. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ముఖ మంబురుహమని ముమ్మరంబుగ నప్ప
                    ళించుతేనియ&lt;ref&gt;చ. దండిలేగలనఁగ&lt;/ref&gt;దిండి &lt;ref&gt;శ.ర. లేకలనఁ&lt;/ref&gt;లెంక లనఁగ
నాననచంద్రుని యంకకర్దమ మొక
                    కడ కోసరించిన పొడ వనంగ
నధరసుధాపూరితాస్యహేమకలశి
                    మూసిన నీలంపుమూఁకు డనఁగ
వదనపద్మనిధిపై వ్రాలిన యువమనో
                    మోహాంధకారసమూహ మనఁగఁ&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;గఱకుఁదనము జాలఁ దఱచుఁదనంబును
నెరులసిరులు గలిగి విరులపేరి
కీర్తి &lt;ref&gt;చ. బులుగు&lt;/ref&gt;బుగులుకొనఁగఁ గిసలయాధర గొప్ప
కొప్పుకప్పు మీఱి &lt;ref&gt;చ. యిప్పుడొప్పు&lt;/ref&gt;యొప్పుటొప్పు.&lt;/poem&gt;|ref=201}}
'''టీక'''. అంబురుహము అని = పద్మమని; ముమ్మరంబుగన్ = దట్టముగా; అప్పళించు = కప్పునట్టి; తేనియదిండిలెంకలు = తుమ్మెదబంట్లు; ఆనన...కర్దమము = ముఖచంద్రుని మచ్చయను బురదను; ఓసరించిన = త్రోసివేసిన; పొడవు = రూపు; అధర...కలశిన్ = పెదవియందలి అమృతము గల ముఖ మను బంగారుచెంబును; వదనపద్మనిధిపైన్ =  ముఖమును పద్మరూపనిక్షేపముపయి; యువ...సమూహము = యువకుల మనస్సులోని ప్రేమరూపమగు నజ్ఞానపుగుంపు; కఱకుఁదనమున్ = గఠినత్వమును; తఱచుఁదనంబును = దట్టముగా నుండుటయు; నెరులసిరులు = వెండ్రుకలసంపదలును; విరులపేరికీర్తి = పూవులనెడి కీర్తి - కీర్తివలె తెల్లనైన పూలు; బుగులుకొనఁగన్ = వ్యాపించగా; కప్పు మీఱి = నలుపును అతిశయించి. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వలరాజు కేలివాలుం
బలకయు బలె నలరు వేణి పాణింధమమై
లలితాంగి వెన్నుపట్టియ
&lt;ref&gt;క. ధళధళ, శ.ర. తళతళ&lt;/ref&gt;తళతళమను కుందనంపుఁ &lt;ref&gt;చ. తగడన్&lt;/ref&gt;దగడున్ దెగడున్.&lt;/poem&gt;|ref=202}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5eexr1tk8j3m5s226tkc4zqq4183cfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212683</id>
    <revision>
      <id>559946</id>
      <parentid>554906</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6208" sha1="cdm8341hhvejfn03npj5kh5j0ug34xf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. వేణి = రాధజుట్టు; వలరాజుకేలివాలుబలకయుఁబలెన్ = మన్మథునిచేతిలోని కత్తి, డాలువలె; కుందనంపుఁదగడున్ = బంగరురేకును; తెగడున్ = తిరస్కరించును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;ఈధారన్ భువనైకమోహనకళాహేలావిలాసంబులన్
రాధాకన్యక ధన్యకాంతిఁ దనరారన్ దద్వశా&lt;ref&gt;క. భారతిన్&lt;/ref&gt;శారతిన్
గోధుగ్బాలకదివ్యమూర్తి యగు శ్రీగోవిందుఁ డంభోజినీ
మాధుర్యంబున కగ్గలించు నళిసమ్రాడాకృతిం గైకొనున్.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
'''టీక'''. ఈధారన్ = ఈవిధమున; భువనైక...విలాసంబులన్ = లోకములను మోహింపఁజేయు కళావిలాసములచే; తనరారన్ = ప్రకాశింపఁగా; తద్వశాశారతిన్ = ఆమెయెడఁ గల కోరికయందలి ఆసక్తిచే; గోధుగ్బాలకదివ్యమూర్తి = గొల్లపిల్లవానిరూపున అవతరించినవాఁడు - కృష్ణుఁడు; అంభోజినీమాధుర్యంబునకున్ = పద్మమకరందమునకు; అగ్గలించు = ఉత్సహించునట్టి; అళిసమ్రాడాకృతిన్ = తుమ్మెదరాజునాకారమును; కైకొనున్ = గ్రహించును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆరాధామాధవులకుఁ
గోరిక లన్యోన్యహృదయకోటరముల నం
కూరితము లయ్యె దినముఖ
వారిజగర్భముల నుబ్బు వాసనలక్రియన్.&lt;/poem&gt;|ref=204}}
'''టీక'''. అన్యోన్యహృదయకోటరములన్ = పరస్పరమును చెట్టుతొఱ్ఱలవంటి మనస్సులలో;
అంకూరితములు = పుట్టినవి; దినముఖవారిజగర్భములన్ = ప్రాతఃకాలమునందలి పద్మముల గర్భములందు; ఉబ్బు = పొంగు; వాసనలక్రియన్ = పరిమళములవలె. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;చాణక్య&lt;ref&gt;క. ప్రథిత, చ. ప్రతిభావ&lt;/ref&gt;ప్రతిభావభావ! సుషమాసర్వస్వపుష్పాస్త్ర! శ్రీ
వాణీనిత్యనివాసనేత్రముఖ! సేవాసావధానాఖిల
క్షోణీనాథ! చమూపనందన! భుజాకోదండలంకారి! య
క్షీణోదర్కజితార్క! సూనృతలతాశృంగారచైత్రాగమా!&lt;/poem&gt;|ref=205}}
'''టీక'''. చాణక్యప్రతిభావభావ! = చాణక్యునితో సమమగు స్వభావము కలవాఁడా! సుషమాసర్వస్వపుష్పాస్త్ర! = పరిపూర్ణ మగు శోభకు మన్మథుఁడైనవాడా! శ్రీవాణీనిత్యనివాసనేత్రముఖ = సంపదయు, సరస్వతియు నెల్లప్పుడును నెలకొనియుండు నేత్రములు, నోరు కలవాఁడా! [కన్నులందు సిరియు, నోట విద్యయు కలవాఁడవనుట.] సేవా...నాథ! సేవించుటకు వచ్చిన సమస్తభూపాలురును కలవాఁడా! చమూపనందన! = సేనాధ్యక్షునికిఁ బుత్రుఁడవైనవాఁడా! భుజకోదండలంకారి! భుజశక్తిచే శ్రీరాముఁడైనవాఁడా! అక్షీణోదర్కజితార్క! = తక్కువ కాని ఫలములచే జయింపఁబడిన యింద్రుఁడు కలవాఁడా; [అక్షీణోదర్క! = తక్కువకాని భవిష్యత్ఫలములు కలవాఁడా! జితార్క! = (తేజస్సుచేత) జయింపఁబడిన సూర్యుఁడు కలవాఁడా!' అని పూర్వటీక.] సూనృత...గమా! = సత్యమను లతకు శృంగారమైన వసంతర్తువయినవాఁడా!
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సకలస్థానసరోవర
నికరమరాళాయమాన! నిజకీర్తివిభా
ముకురప్రతిఫలితదయా
సుకృతవితరణప్రతాపశుభముఖ్యగుణా!&lt;/poem&gt;|ref=206}}
'''టీక'''. సకలా...మరాళాయమాన! = సమస్తములగు నాస్థానములను సరోవరములకును
హంస యగువాఁడా! నిజ...గుణా! = స్వకీయమగు కీర్తియొక్క విశేషకాంతి యను అద్దమునందు ప్రతిబింబించు దయ, సుకృతము, త్యాగము, ప్రతాపము మొదలగు ప్రధానములైన శుభగుణములు కలవాఁడా! '''అలం'''. రూపకము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdm8341hhvejfn03npj5kh5j0ug34xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559947</id>
      <parentid>559946</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6208" sha1="en02mh28p63pjv5iiv5qconqnegmxkz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''టీక'''. వేణి = రాధజుట్టు; వలరాజుకేలివాలుబలకయుఁబలెన్ = మన్మథునిచేతిలోని కత్తి, డాలువలె; కుందనంపుఁదగడున్ = బంగరురేకును; తెగడున్ = తిరస్కరించును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;ఈధారన్ భువనైకమోహనకళాహేలావిలాసంబులన్
రాధాకన్యక ధన్యకాంతిఁ దనరారన్ దద్వశా&lt;ref&gt;క. భారతిన్&lt;/ref&gt;శారతిన్
గోధుగ్బాలకదివ్యమూర్తి యగు శ్రీగోవిందుఁ డంభోజినీ
మాధుర్యంబున కగ్గలించు నళిసమ్రాడాకృతిం గైకొనున్.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
'''టీక'''. ఈధారన్ = ఈవిధమున; భువనైక...విలాసంబులన్ = లోకములను మోహింపఁజేయు కళావిలాసములచే; తనరారన్ = ప్రకాశింపఁగా; తద్వశాశారతిన్ = ఆమెయెడఁ గల కోరికయందలి ఆసక్తిచే; గోధుగ్బాలకదివ్యమూర్తి = గొల్లపిల్లవానిరూపున అవతరించినవాఁడు - కృష్ణుఁడు; అంభోజినీమాధుర్యంబునకున్ = పద్మమకరందమునకు; అగ్గలించు = ఉత్సహించునట్టి; అళిసమ్రాడాకృతిన్ = తుమ్మెదరాజునాకారమును; కైకొనున్ = గ్రహించును. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆరాధామాధవులకుఁ
గోరిక లన్యోన్యహృదయకోటరముల నం
కూరితము లయ్యె దినముఖ
వారిజగర్భముల నుబ్బు వాసనలక్రియన్.&lt;/poem&gt;|ref=204}}
'''టీక'''. అన్యోన్యహృదయకోటరములన్ = పరస్పరమును చెట్టుతొఱ్ఱలవంటి మనస్సులలో;
అంకూరితములు = పుట్టినవి; దినముఖవారిజగర్భములన్ = ప్రాతఃకాలమునందలి పద్మముల గర్భములందు; ఉబ్బు = పొంగు; వాసనలక్రియన్ = పరిమళములవలె. '''అలం'''. ఉపమ.
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;చాణక్య&lt;ref&gt;క. ప్రథిత, చ. ప్రతిభావ&lt;/ref&gt;ప్రతిభావభావ! సుషమాసర్వస్వపుష్పాస్త్ర! శ్రీ
వాణీనిత్యనివాసనేత్రముఖ! సేవాసావధానాఖిల
క్షోణీనాథ! చమూపనందన! భుజాకోదండలంకారి! య
క్షీణోదర్కజితార్క! సూనృతలతాశృంగారచైత్రాగమా!&lt;/poem&gt;|ref=205}}
'''టీక'''. చాణక్యప్రతిభావభావ! = చాణక్యునితో సమమగు స్వభావము కలవాఁడా! సుషమాసర్వస్వపుష్పాస్త్ర! = పరిపూర్ణ మగు శోభకు మన్మథుఁడైనవాడా! శ్రీవాణీనిత్యనివాసనేత్రముఖ = సంపదయు, సరస్వతియు నెల్లప్పుడును నెలకొనియుండు నేత్రములు, నోరు కలవాఁడా! [కన్నులందు సిరియు, నోట విద్యయు కలవాఁడవనుట.] సేవా...నాథ! సేవించుటకు వచ్చిన సమస్తభూపాలురును కలవాఁడా! చమూపనందన! = సేనాధ్యక్షునికిఁ బుత్రుఁడవైనవాఁడా! భుజకోదండలంకారి! భుజశక్తిచే శ్రీరాముఁడైనవాఁడా! అక్షీణోదర్కజితార్క! = తక్కువ కాని ఫలములచే జయింపఁబడిన యింద్రుఁడు కలవాఁడా; [అక్షీణోదర్క! = తక్కువకాని భవిష్యత్ఫలములు కలవాఁడా! జితార్క! = (తేజస్సుచేత) జయింపఁబడిన సూర్యుఁడు కలవాఁడా!' అని పూర్వటీక.] సూనృత...గమా! = సత్యమను లతకు శృంగారమైన వసంతర్తువయినవాఁడా!
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సకలస్థానసరోవర
నికరమరాళాయమాన! నిజకీర్తివిభా
ముకురప్రతిఫలితదయా
సుకృతవితరణప్రతాపశుభముఖ్యగుణా!&lt;/poem&gt;|ref=206}}
'''టీక'''. సకలా...మరాళాయమాన! = సమస్తములగు నాస్థానములను సరోవరములకును హంస యగువాఁడా! నిజ...గుణా! = స్వకీయమగు కీర్తియొక్క విశేషకాంతి యను అద్దమునందు ప్రతిబింబించు దయ, సుకృతము, త్యాగము, ప్రతాపము మొదలగు ప్రధానములైన శుభగుణములు కలవాఁడా! '''అలం'''. రూపకము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>en02mh28p63pjv5iiv5qconqnegmxkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>212684</id>
    <revision>
      <id>559948</id>
      <parentid>554907</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="lfk1eh9plp1lo41vodbrby7b9fqxbxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=&lt;poem&gt;వితరణరణదక్షా! &lt;ref&gt;ట. వేదవేద్యా&lt;/ref&gt;వేదపద్యాసపక్షా!
చతురమతివిశేషా! సారసంగీతపోషా!
క్రతుభు&lt;ref&gt;క. గధిప, చ. గధిక&lt;/ref&gt;గధిపభోగా! కార్యదత్తానురాగా!
ప్రతిభయభుజగర్వా! భక్తికాభ్యాసశర్వా!&lt;/poem&gt;|ref=207}}
'''టీక'''. వితరణరణదక్షా! = త్యాగమునను, యుద్ధమునను సమర్థుఁడగువాఁడా! వేదపద్యాసపక్షా! = వేదమార్గమునకు మిత్రుడగువాఁడా! క్రతుభుగధిపభోగా!  = ఇంద్ర భోగము కలవాఁడా! ప్రతి...గర్వా! = శత్రువులకు భయము గొల్పు భుజదర్పము కలవాఁడా!భక్తికాభ్యాసశర్వా! = సేవకుల తరబీతున శివుఁడైనవాఁడా!
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ఇది శ్రీమత్పరమపదసనాథనిరవధికకృపాపరిపాకపరిచిత సరసకవితాసనాథ
రామకృష్ణకవినాథప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత
చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.&lt;/poem&gt;|ref=}}
గద్యము. ఇది &lt;ref&gt;క. శ్రీపరమ, చ. శ్రీమత్పరమ&lt;/ref&gt;శ్రీమత్పరమపదసనాథ నిరవధికకృపాపరిపాక పరిచితే సరసకవిత్యానాథ
రామకృష్ణకవి ప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత
చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.
'''టీక'''. ప్రథమాశ్వాసపు గద్యమునకువలెనే.

ఇది శ్రీ గౌతమసగోత్రపవిత్ర బులుసూపనామక సీతారామస్వామ్యవధానిసుపుత్ర సకలవిద్వజ్జనవిధేయ వేంకటరమణనామధేయగ్రథితంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యటీకయందుఁ దృతీయాశ్వాసము.
{{Css image crop
|Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf
|Page = 241
|bSize = 360
|cWidth = 71
|cHeight = 39
|oTop = 360
|oLeft = 190
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfk1eh9plp1lo41vodbrby7b9fqxbxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559949</id>
      <parentid>559948</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="003lcfw5xfv9o5jjmpatoexpr7gse67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=&lt;poem&gt;వితరణరణదక్షా! &lt;ref&gt;ట. వేదవేద్యా&lt;/ref&gt;వేదపద్యాసపక్షా!
చతురమతివిశేషా! సారసంగీతపోషా!
క్రతుభు&lt;ref&gt;క. గధిప, చ. గధిక&lt;/ref&gt;గధిపభోగా! కార్యదత్తానురాగా!
ప్రతిభయభుజగర్వా! భక్తికాభ్యాసశర్వా!&lt;/poem&gt;|ref=207}}
'''టీక'''. వితరణరణదక్షా! = త్యాగమునను, యుద్ధమునను సమర్థుఁడగువాఁడా! వేదపద్యాసపక్షా! = వేదమార్గమునకు మిత్రుడగువాఁడా! క్రతుభుగధిపభోగా!  = ఇంద్ర భోగము కలవాఁడా! ప్రతి...గర్వా! = శత్రువులకు భయము గొల్పు భుజదర్పము కలవాఁడా!భక్తికాభ్యాసశర్వా! = సేవకుల తరబీతున శివుఁడైనవాఁడా!
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ఇది శ్రీమత్పరమపదసనాథనిరవధికకృపాపరిపాకపరిచిత సరసకవితాసనాథ
రామకృష్ణకవినాథప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత
చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.&lt;/poem&gt;|ref=}}
గద్యము. ఇది &lt;ref&gt;క. శ్రీపరమ, చ. శ్రీమత్పరమ&lt;/ref&gt;శ్రీమత్పరమపదసనాథ నిరవధికకృపాపరిపాక పరిచితే సరసకవిత్యానాథ
రామకృష్ణకవి ప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత
చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.
'''టీక'''. ప్రథమాశ్వాసపు గద్యమునకువలెనే.

ఇది శ్రీ గౌతమసగోత్రపవిత్ర బులుసూపనామక సీతారామస్వామ్యవధానిసుపుత్ర సకలవిద్వజ్జనవిధేయ వేంకటరమణనామధేయగ్రథితంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యటీకయందుఁ దృతీయాశ్వాసము.
{{Css image crop
|Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf
|Page = 241
|bSize = 460
|cWidth = 76
|cHeight = 89
|oTop = 360
|oLeft = 190
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>003lcfw5xfv9o5jjmpatoexpr7gse67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559950</id>
      <parentid>559949</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>559950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="kkp32p8ry1acebnzm652ao0b7rydymb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=&lt;poem&gt;వితరణరణదక్షా! &lt;ref&gt;ట. వేదవేద్యా&lt;/ref&gt;వేదపద్యాసపక్షా!
చతురమతివిశేషా! సారసంగీతపోషా!
క్రతుభు&lt;ref&gt;క. గధిప, చ. గధిక&lt;/ref&gt;గధిపభోగా! కార్యదత్తానురాగా!
ప్రతిభయభుజగర్వా! భక్తికాభ్యాసశర్వా!&lt;/poem&gt;|ref=207}}
'''టీక'''. వితరణరణదక్షా! = త్యాగమునను, యుద్ధమునను సమర్థుఁడగువాఁడా! వేదపద్యాసపక్షా! = వేదమార్గమునకు మిత్రుడగువాఁడా! క్రతుభుగధిపభోగా!  = ఇంద్ర భోగము కలవాఁడా! ప్రతి...గర్వా! = శత్రువులకు భయము గొల్పు భుజదర్పము కలవాఁడా!భక్తికాభ్యాసశర్వా! = సేవకుల తరబీతున శివుఁడైనవాఁడా!
{{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=&lt;poem&gt;ఇది &lt;ref&gt;క. శ్రీపరమ, చ. శ్రీమత్పరమ&lt;/ref&gt;శ్రీమత్పరమపదసనాథనిరవధికకృపాపరిపాకపరిచిత సరసకవితాసనాథ
రామకృష్ణకవినాథప్రణీతంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యంబను పరమభాగవత
చరిత్రంబునందుఁ దృతీయాశ్వాసము.&lt;/poem&gt;|ref=}}
'''టీక'''. ప్రథమాశ్వాసపు గద్యమునకువలెనే.

ఇది శ్రీ గౌతమసగోత్రపవిత్ర బులుసూపనామక సీతారామస్వామ్యవధానిసుపుత్ర సకలవిద్వజ్జనవిధేయ వేంకటరమణనామధేయగ్రథితంబైన పాండురంగమాహాత్మ్యటీకయందుఁ దృతీయాశ్వాసము.
{{Css image crop
|Image = పాండురంగమాహాత్మ్యము.pdf
|Page = 241
|bSize = 460
|cWidth = 76
|cHeight = 89
|oTop = 360
|oLeft = 190
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kkp32p8ry1acebnzm652ao0b7rydymb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214098</id>
    <revision>
      <id>559938</id>
      <parentid>559674</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="9yo4aznis6o4qadbytmpskgcjqksalz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|{{p|fs150}}విజ్ఞాపనము&lt;/p&gt;}}
దక్షిణాపధమందుగల ఆగస్త్యసంప్రదాయము ననుసరించు చికిత్సకులు చేయు చికిత్సావిధానములు ఔషధనిర్మాణములు మొదలగు వానినినే బలుమారు చూచుచుండుటచే నయ్యది నాగార్జువాది రసతంత్ర ప్రక్రియలకంటె భిన్నములగునట్లు దెలియవచ్చె. ఆయ్యని రసతంత్ర ప్రక్రియ విధానములకన్న నెట్లు భిన్నములో యాభాగమంతయు తత్సంప్రదాయజ్ఞల వలన
దెలిసికొన చిరకాలమునకు పూర్వమే ప్రయత్నించితిని. ఆ సంప్రదాయము ననుసరించియుండు గ్రంధముల విమశ౯నమువలన ఆగస్థ్యసంప్రదాయము నాగార్జునాది రససంప్రదాయముకంటె భిన్నమని నేజేసిన కృషివలన దెలిసికొంటి. నే దెలిసికొనిన ఈ భాగములను అందరకు దెలిపిన బాగుండునని యోచించుతః భగవత్ప్రేరణచే 1918 సంవత్సరము ఏప్రియల్ 18-19 తేదులయందు బొంబాయి మహాపత్తనమున జరిగిన అఖిల భారత వర్షియ ఆయుర్వేద
మహాసభా ద్వితీయ వార్షికోత్సవమున నే నాసభ కగ్రాసనాధిపతిగను౦డుట సంభవించే అట్టి మహాసమయమున నిట్టి నవీన విషయముల చర్చించుట ముఖ్యమని తలచి నాయుపన్యాసమున కొంతవరకు
నీయగస్త్య వైద్యసంప్రదాయమును గురించి ముచ్చటించితి, ఆసభ కేతెంచినవారలు ప్రాయికముగ నౌత్తరీయులగుటచే నిట్టి సంప్రదాయమొకటి కలదాయని విస్మయమొందిన వారలు కొందరును ఇది కేవలమాయుర్వేదమున జేరిన సంప్రదాయము కాదనువారు కొందరునై బయటకువచ్చిరి. వారలకందుకును నా దెలిపిన కోలందిని అగస్త్యసంప్రదాయమందలి ముఖ్య భాగములు నాగార్జునాది
రసతంత్రముకన్న ఉత్తమములని బోధపఱచితిని. నాటినుండియు అనేకులా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yo4aznis6o4qadbytmpskgcjqksalz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559939</id>
      <parentid>559938</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <origin>559939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="0duv1qsfw9cr6ygij8bc7a2h64vgwl8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|{{p|fs150}}విజ్ఞాపనము&lt;/p&gt;}}
{{rule|8em}}
దక్షిణాపధమందుగల ఆగస్త్యసంప్రదాయము ననుసరించు చికిత్సకులు చేయు చికిత్సావిధానములు ఔషధనిర్మాణములు మొదలగు వానినినే బలుమారు చూచుచుండుటచే నయ్యది నాగార్జువాది రసతంత్ర ప్రక్రియలకంటె భిన్నములగునట్లు దెలియవచ్చె. ఆయ్యని రసతంత్ర ప్రక్రియ విధానములకన్న నెట్లు భిన్నములో యాభాగమంతయు తత్సంప్రదాయజ్ఞల వలన
దెలిసికొన చిరకాలమునకు పూర్వమే ప్రయత్నించితిని. ఆ సంప్రదాయము ననుసరించియుండు గ్రంధముల విమశ౯నమువలన ఆగస్థ్యసంప్రదాయము నాగార్జునాది రససంప్రదాయముకంటె భిన్నమని నేజేసిన కృషివలన దెలిసికొంటి. నే దెలిసికొనిన ఈ భాగములను అందరకు దెలిపిన బాగుండునని యోచించుతః భగవత్ప్రేరణచే 1918 సంవత్సరము ఏప్రియల్ 18-19 తేదులయందు బొంబాయి మహాపత్తనమున జరిగిన అఖిల భారత వర్షియ ఆయుర్వేద
మహాసభా ద్వితీయ వార్షికోత్సవమున నే నాసభ కగ్రాసనాధిపతిగను౦డుట సంభవించే అట్టి మహాసమయమున నిట్టి నవీన విషయముల చర్చించుట ముఖ్యమని తలచి నాయుపన్యాసమున కొంతవరకు
నీయగస్త్య వైద్యసంప్రదాయమును గురించి ముచ్చటించితి, ఆసభ కేతెంచినవారలు ప్రాయికముగ నౌత్తరీయులగుటచే నిట్టి సంప్రదాయమొకటి కలదాయని విస్మయమొందిన వారలు కొందరును ఇది కేవలమాయుర్వేదమున జేరిన సంప్రదాయము కాదనువారు కొందరునై బయటకువచ్చిరి. వారలకందుకును నా దెలిపిన కోలందిని అగస్త్యసంప్రదాయమందలి ముఖ్య భాగములు నాగార్జునాది
రసతంత్రముకన్న ఉత్తమములని బోధపఱచితిని. నాటినుండియు అనేకులా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0duv1qsfw9cr6ygij8bc7a2h64vgwl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:27th APLA Proceedings.pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214158</id>
    <revision>
      <id>559924</id>
      <parentid>559389</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>559924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4954" sha1="lsx5moc52fdhpm6myd81yfamu39kiwc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;౧౬. ప్రజాసేవ చేయువారు అక్షరాస్యులని తయారు చేయునప్పుడు దళములువారిగా  యోగ్యతా పత్రములనిచ్చి, అట్టి 
యోగ్యతా పత్రములు పొందినవారు కొన్ని ప్రత్యేక సౌకర్యములు పొందుటకు ఏర్పాటు చేయవలసినదిగను, యివేమాదిరి ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు కుడా ఇంక్రెమెంట్స్, ప్రొమోషన్లకు దీనికొక ప్రత్యేక  యోగ్యత లెక్కింపవలసినదిగా ఈ సభావారు ప్రభుత్వం వారిని కోరుచున్నారు.

౧౭. వయోజనవిద్యా బోదకులకు యిచ్చు సహాయావేతనము చాలా తక్కువగా ఉన్నందున ఇది తగినంత హెచ్చు  జీవిత  
శాఖలనుంచి ఆకర్షింపజాల నున్నది కనుక ఈ మొత్తమును మాసము 1కి కనీసము రు.20-0-0 నైనా పెంచవలసినదిగా  
ప్రభుత్వం వారిని ఈ సభావారు కోరుచున్నారు.

౧౮.  ప్రభుత్వంకర్వేరు సనిచ్చుచున్న యోజన ఉపాధ్యాయ శిక్షణకు గుర్తిం
మను వ్యక్తి శిక్షణను పొందినవారికి ప్రత్యేక గ్రాంటు పదుపాయములు చేయ
వలసినగా సపర్వమువానీని యీ సుహాసభవారు కోరుచున్నారు.
BF. ప్రభుత్వములు యింతరనకు వయోజన విద్యావ్యాప్తికై యిచ్చిన దోహదం
ఏమారం చాలలేదు క అధికారేతరుల సహాయమును విరివిగా సంపాదించి
వారిద్వారా కార్యనిర్వహణ జనపనమురు గురించి తగిన చర్య తీసుకోవలసి
ఇడిగా మదరాసు, హైదరాబాదు సభత్వములను యీ సభవారు కోటి
ఎస్ కారు.
3ం.(అ) &quot;బంగాణాలోని ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తు తెలుగు భాషలో పరీక్షలు నివ్వ
వాన చంద్రికా పరిషత్తు ప్రారంభించిన సాంప్రదా
యమును పురుద్ధరించి అభివృద్ధికరంగా సాగించుచున్నందుకు యీ మహాసర
వారు సంతసించును పరిషస్తువారిని అభినందించుదున్నారు.
(ఆ) ఈ పరీక్షలను తెలంగాణాలో సేగాక విశాలాంధ్ర ప్రాంతములోను కేంద్రము
లేర్పాటుచేసి ఆంధ్రుల కంవరికీ గృహవిద్యావిధానంలో అవకాశం కల్పించ
వలెనని ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తును కోరుచు, విరివిగా యీ పరీక్షలలో
పాల్గొనవలసినదిగా ఆంధ్ర ప్రజానీకాన్ని యీ మహాసభవారు కోరుచున్నారు.
30. 20 సంవత్సరాల ఆంధ్రాభ్యుదయు ఫలితంగా పౌరస్వతాభివృద్ధి వినూత్న
రూపాలు చెందను పకంసింప తగినదే అయితే యీ పలు ముఖాల విస్తర
ఇలా తప్పుడు మార్గాలు కూడా పట్టనం విధానకరం. నూలేన రచనలలో
సాంస్కృతిక పాటవం త్యనంతో దూరం పౌరస్వతం యీనాడు సాహిత్య
రంగాన్ని క్రమ్మివేసి సంఘ జీ విరాన్ని పెడమార్గాలు పట్టిస్తున్నది. బ్లేడు తెలుగు
భాషలో అరికనమైన బూమికథలను, నూ త న విజ్ఞానం పేరిట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsx5moc52fdhpm6myd81yfamu39kiwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214192</id>
    <revision>
      <id>559896</id>
      <parentid>559605</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T04:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>fixed indents</comment>
      <origin>559896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3545" sha1="h78qruy8wdpznb1rww65z35h7vkhx24" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''“ఆంధ్ర”శబ్దకారణము'''&lt;/p&gt;}}
{{gap}}మూడుకోట్ల పదిలక్షల ముప్పదియొక్క వేయి ముప్పదినాలుగు సంవత్సరముల క్రిందట పరిపాలించిన యయాతి రాజు కొడుకయిన “అనువు” వంశములో యయాతినుండి ప్రముఖ వంశములను లెఖ్ఖవేయగా 15వ ప్రముఖ వంశములో జన్మించిన “బలి” యను రాజు కుమారులయిన 1 అంగ 2 వంగ 3 కళింగ 4 సుంహ్మ 5 పుండ్ర 6 ఆంధ్ర అను వారలలో 6వ వాడైన “ఆంధ్ర” అను రాజువలన పరిపాలింపబడిన రాజ్యమునకు “ఆంధ్ర”దేశమనియు అందలిజనులకు “ఆంధ్రు”లనియు నామంబులు గలిగినట్లును అటులనే “ఆంధ్రుని” సోదరులయిన 1 అంగ 2 వంగ 3 కళింగ 4 సుంహ్మ 5 పుండ్రులవలన పరిపాలింపబడిన దేశము లాయా, రాజనామంబుల పిలువబడినట్టును భాగవతమున నవమస్కంధములో స్పష్టముగా జెప్పబడియున్నది. (భాగ 9_685 చూడుడు)&lt;br&gt;

{{gap}}చాతుర్వర్ణ్యములతో గూడి వైదికధర్మ ప్రవృత్తులయిన ఆర్యజాతి పరిపాలకుడయిన “ఆంధ్ర” నృపతినామంబున “ఆంధ్ర&quot; జాతి యని పిలువబడినదిగాని శాపహతులై భ్రష్ఠులై నీచజాతీయులుగా మారిపోయిన “అంధ్ర” జాతి కాదని తెలియవలయును.&lt;br&gt;

{{gap}}శ్రీమద్భాగవతే నవమస్కంధే 23 అధ్యాయే 5; 6 శ్లోకాః&lt;br&gt;

{{center|శ్లో॥ “అంగవంగ కళింగాద్యాః సుంహ్మ పుండ్రాంధ్ర సంజ్ఞితాః&lt;br&gt;
జఙ్ఞిరే దీర్ఘతమసోబలేః క్షేత్రేమహేషితః{{gap}}(శ్లో 5)&lt;br&gt;
శ్లో॥ “చక్రుస్ప్వనామ్నావిషయాన్ షడిమాన్ ప్రాచ్యకాంశ్చతే {{gap}}6}}&lt;br&gt;
{{gap}}తా॥ “బలియను మహారాజునకు దీర్ఘతముడను ఋషి యనుగ్రహమున 1 అంగ 2 వంగ 3 కళింగ 4 సుంహ్మ 5 పుండ్ర 6 ఆంధ్రయను పేర్లుగల ఆర్గురు కుమారులు గలిగిరి. వారు తూర్పు దేశమునకు రాజులై ఆరు దేశభాగములకు తమ నామములనే పేర్లుగానుంచి ఏలిరి.&lt;br&gt;

{{gap}}(శ్రీ పోతనామాత్యుని శ్రీమదాంధ్రభాగవతం నవమస్కంధం 685 చూడుడు)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h78qruy8wdpznb1rww65z35h7vkhx24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Vihuu18</title>
    <ns>3</ns>
    <id>214217</id>
    <revision>
      <id>559800</id>
      <parentid>559596</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* సహాయం, ఆంధ్రులెవరు? పుస్తకం లో */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>559800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="lgz3u9xz6b2a1g1ddvm66teyyqo6rpi" xml:space="preserve">{{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:09, 15 జూన్ 2026 (UTC)

== సహాయం, ఆంధ్రులెవరు? పుస్తకం లో ==

{{సహాయం కావాలి}}
&lt;!-- మీ ప్రశ్నలను  తెలుగు, లేక ఇంగ్లీషులో  &quot;విషయం/ శీర్షిక&quot;  పెట్టె లో   'సందేహం' బదులుగా  క్లుప్తంగా  మీ సందేహం శీర్షిక రాయండి, దాని విస్తరణ   ఈ వరుస క్రింద రాయండి. ఆ తరువాత  పెట్టె క్రింద   'పేజీని భద్రపరచు ' నొక్కి భద్రపరచండి. ధన్యవాదాలు--&gt;

&lt;!-- ఈ వరుస తరువాత మీ సంతకం తేదీ తో చేరుతుంది కావున మార్చవద్దు--&gt;
@Rajasekhar1961 గారు 
https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%81%3F.pdf/13
దీనిని నేను అచ్చు దిద్దడం జరిగినది, 
ఇందులో '౯' వాడాను, ఇంకా ఒకసారి ఈ లింకేడ్ పేజీలో తప్పులు దిద్దగలరు 
—[[వాడుకరి:Vihuu18|Vihuu18]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihuu18|చర్చ]]) 12:26, 16 జూన్ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lgz3u9xz6b2a1g1ddvm66teyyqo6rpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559801</id>
      <parentid>559800</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* సహాయం, ఆంధ్రులెవరు? పుస్తకం లో */ సమాధానం</comment>
      <origin>559801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="prdkm79h5c2meyhizlj836qm8wbpg7s" xml:space="preserve">{{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:09, 15 జూన్ 2026 (UTC)

== సహాయం, ఆంధ్రులెవరు? పుస్తకం లో ==

{{సహాయం కావాలి}}
&lt;!-- మీ ప్రశ్నలను  తెలుగు, లేక ఇంగ్లీషులో  &quot;విషయం/ శీర్షిక&quot;  పెట్టె లో   'సందేహం' బదులుగా  క్లుప్తంగా  మీ సందేహం శీర్షిక రాయండి, దాని విస్తరణ   ఈ వరుస క్రింద రాయండి. ఆ తరువాత  పెట్టె క్రింద   'పేజీని భద్రపరచు ' నొక్కి భద్రపరచండి. ధన్యవాదాలు--&gt;

&lt;!-- ఈ వరుస తరువాత మీ సంతకం తేదీ తో చేరుతుంది కావున మార్చవద్దు--&gt;
@Rajasekhar1961 గారు 
https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%81%3F.pdf/13
దీనిని నేను అచ్చు దిద్దడం జరిగినది, 
ఇందులో '౯' వాడాను, ఇంకా ఒకసారి ఈ లింకేడ్ పేజీలో తప్పులు దిద్దగలరు 
—[[వాడుకరి:Vihuu18|Vihuu18]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihuu18|చర్చ]]) 12:26, 16 జూన్ 2026 (UTC)

:syntax లో 6వ పారాగ్రాఫ్ లో - తా౯జ్యేష్ఠ౯ దగ్గర -[[వాడుకరి:Vihuu18|Vihuu18]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihuu18|చర్చ]]) 12:30, 16 జూన్ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>prdkm79h5c2meyhizlj836qm8wbpg7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559925</id>
      <parentid>559801</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* సహాయం, ఆంధ్రులెవరు? పుస్తకం లో */ సమాధానం</comment>
      <origin>559925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="i923bd8aj8amn3so53u57prxfnxgvrg" xml:space="preserve">{{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:09, 15 జూన్ 2026 (UTC)

== సహాయం, ఆంధ్రులెవరు? పుస్తకం లో ==

{{సహాయం కావాలి}}
&lt;!-- మీ ప్రశ్నలను  తెలుగు, లేక ఇంగ్లీషులో  &quot;విషయం/ శీర్షిక&quot;  పెట్టె లో   'సందేహం' బదులుగా  క్లుప్తంగా  మీ సందేహం శీర్షిక రాయండి, దాని విస్తరణ   ఈ వరుస క్రింద రాయండి. ఆ తరువాత  పెట్టె క్రింద   'పేజీని భద్రపరచు ' నొక్కి భద్రపరచండి. ధన్యవాదాలు--&gt;

&lt;!-- ఈ వరుస తరువాత మీ సంతకం తేదీ తో చేరుతుంది కావున మార్చవద్దు--&gt;
@Rajasekhar1961 గారు 
https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%81%3F.pdf/13
దీనిని నేను అచ్చు దిద్దడం జరిగినది, 
ఇందులో '౯' వాడాను, ఇంకా ఒకసారి ఈ లింకేడ్ పేజీలో తప్పులు దిద్దగలరు 
—[[వాడుకరి:Vihuu18|Vihuu18]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihuu18|చర్చ]]) 12:26, 16 జూన్ 2026 (UTC)

:syntax లో 6వ పారాగ్రాఫ్ లో - తా౯జ్యేష్ఠ౯ దగ్గర -[[వాడుకరి:Vihuu18|Vihuu18]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihuu18|చర్చ]]) 12:30, 16 జూన్ 2026 (UTC)
::దిద్దాను. [[వాడుకరి:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాదశాస్త్రి]] ([[వాడుకరి చర్చ:దేవీప్రసాదశాస్త్రి|చర్చ]]) 09:23, 17 జూన్ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i923bd8aj8amn3so53u57prxfnxgvrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214286</id>
    <revision>
      <id>559894</id>
      <parentid>559795</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <origin>559894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="ir3n42zfn3vk007o7sev1kg7jkumov1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మ్లేచ్ఛులై, మ్లేచ్ఛాచారముల నాశ్రయించి పర్వతారణ్యముల నివసించుచుండినవారలు తిరిగి వైదిక సాంప్రదాయము ననుసరించుట కలలోనివార్త. అట్టివారిని వైదిక ధర్మ ప్రవర్తకులుగా నెవ్వరును సంగీకరింపరు. వేదాధ్యయనము నొదిలి యొకటి రెండు పురుషాంతరముల నుండి హూణవిద్యాభ్యాస మొనర్చుచుండిన యిప్పటి బ్రాహ్మణకుటుంబములలోనె తిరిగి వేదాభ్యాస మొనర్చువారు లేకుండుట మనము ప్రత్యక్షముగా చూచుచుంటిమి గదా స్వచ్ఛముగా మాటలు మాటలాడుట కూడా యిప్పుడింగ్లీషు చదువుచుండిన బ్రాహ్మణపిల్లలలోనే కనుబడుట లేదు. &quot;బ్రాహ్మణుడు” అని యుచ్చరించవలసిన చోట “భామ్మడు” అని యుచ్చరించు చుండుట నూటికి యిరువదియైదు మంది బ్రాహ్మణ పిల్లలలోనే యిప్పుడు మనము చూచు
చున్నాము. ఇట్టి స్థితిలో పితృశాపహతులై, గోత్రప్రవరలను, వైదికకర్మాధికారమును బోగొట్టుకొని వేదశాస్త్రాది విద్యాభ్యాసమును త్యజించి, యనాచారులై, సంఘదూరులై, సత్పురుషులచేతను, మతగురువులచేతను, చాతుర్వర్ణ్య ప్రజలచేతను పరిత్యజింపబడి, ఆర్యవేషభాషల నొదలి బాహ్యజాతులుగా మారిపోయి పర్వతారణ్యముల వసించి, అడవి మృగములను వేటాడియు, దార్లుకొట్టియు జీవించుచు
కొన్ని వేల సం౹౹రముల అనంతరము తిరిగి వైదిక ధర్మావలంబులగుటయు సంఘము దాని నంగీకరించుటయు యెట్లు పొసగును ? ఇది విజ్ఞు లంగీకరింపదగినది కాదు. &lt;u&gt;గనుక ఆంధ్రులు శాపహతులైన విశ్వామిత్రుని సంతానము కానేరరు.&lt;/u&gt;&lt;br&gt;

{{center|{{p|fs125}}'''శునశ్శేపుని చరిత్ర'''&lt;/p&gt;
}}
{{gap}}ఆధునిక చరిత్రకారులకు సులభసాధ్యముగా నుండుటకుగాను ఐతరేయ బ్రాహ్మణములో వినబడుచుండిన శాపహతులైన విశ్వామిత్రుని సంతానమునకు సంబంధించిన చరిత్ర నిచ్చట నిచ్చుచుంటిమి:&lt;br&gt;

{{gap}}హరిశ్చంద్రుడను యొక రాజుగలడు. అతడు తనకు కుమారుడు గలిగినయెడల తన కుమారుని యజ్ఞపశువుగాజేసి యాగముచేయునట్లు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ir3n42zfn3vk007o7sev1kg7jkumov1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214291</id>
    <revision>
      <id>559893</id>
      <parentid>559798</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>గ్యాప్ adjusted</comment>
      <origin>559893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="axbbirrlxdoa0pxy1d6avoueie5jjv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నిశ్చయించి రాజదూతలను చూచి 'అయ్యా! మీరు యీ దంపతులకు కోరిన ధనమిండు. నేను మీ రాజుగారి యాగపశుత్వమున కంగీకరించితి'నని పలికెను. వెంటనే నా దంపతులు కోరిన సొమ్ము వారికొసంగి వారు పిల్లవానిని గొంపోయిరి. ఆ పిల్లవానిపేరు &quot;శునశ్శేఫుడు” రాజుయజ్ఞమునకుపక్రమించెను_పశువునుబట్టు సమయము సమీపించెను. శునశ్శేఫుడు కాళ్ళుచేతులు బంధింపబడి యూపస్తంభమునకు కట్టబడెను. యజ్ఞశాల సభాసదులచే నిండియుండును. ఇట్టిస్థితిలో విశ్వామిత్ర మహాముని దయార్ద్రహృదయుడై యిట్లు వచించెను. 'రాజా! యీ యజ్ఞము నిక చాలింపుము. నీ శరీరరక్షణార్థ మన్య శరీరమును బలిగొనజూచుట మహాదోషము, గనుక యీ యజ్ఞము నింతతో నిలిపి యీ కుమారుని విడువు'మనెను రాజందు కంగీకరింపడయ్యె_ శునశ్శేఫుడు విశ్వామిత్రు నుద్దేశించి యిట్లనెను_'కన్నతండ్రిని మించిన ప్రేమతో మీరు నన్ను రక్షింపజూచుచుంటిరి. కాని యీ యాగము పూర్తియై రాజునకు యాగఫలము సిద్ధించి యాతని రుగ్మత నివారణయగుటయు' నా కనృత దోషము గలుగకుండుటయు, దేవతలు తృప్తులగుటయు గలిగినగాని నేను విముక్తుడనగుటకు కోరను. సృష్టికి ప్రతిసృష్టిజేయ సమర్ధమైన మీ తపోశక్తివలన సాధ్యముకాని విషయములేదు _ గాన యీ నా కోరికను మన్నింపుడనెను. విశ్వామిత్రు డా కుమారుని సౌజన్యమునకు మెచ్చి వానికి వారుణమంత్రము నుపదేశించి యుచ్చైస్వరమున నా మంత్రముచే వరుణుని స్తుతింపుమనెను _ శునశ్శేఫుడట్లుజేయగా వరుణుడు ప్రసన్నుడై వచ్చి శునశ్శేఫుని కట్లను స్వయముగా విప్పి వానిని విముక్తుని జేసి రాజునకు యాగఫలమునిచ్చి నాతని రుగ్మతను నివారింపజేసి యదృశ్యుడయ్యెను పిమ్మట విశ్వామిత్రు డా కుమారుని తన యాశ్రమమునకు తీసుకొని వెళ్లెను.&lt;br&gt;
{{center|{{p|fs125}}'''విశ్వామిత్రుని కుమాళ్లు_శాపము'''&lt;/p&gt;}}
{{gap}}ఇకమీద రాబోవుకథ విశ్వామిత్ర కుమారుల కథ నీవిధముగా ఐతరేయ బ్రాహ్మణమున వినబడుచున్నది. బ్రాహ్మణ వాక్యమును విద్యారణ్య భాష్యమును, అందుకు తెలుగు తాత్పర్యమును దిగువ వివరింపబడుచున్నది.&lt;br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axbbirrlxdoa0pxy1d6avoueie5jjv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214292</id>
    <revision>
      <id>559799</id>
      <timestamp>2026-06-16T12:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="mk1n09zymucqy5338nxjapx0igzwhan" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ఐతరేయ బ్రాహ్మణం, సప్తమపంచకా తృతీయాద్యాయః ౧౮, (ఐ ౭_3_౧౮) బ్రాహ్మణం :——&quot; తస్యహ విశ్వామిత్రస్యైకశతంపుత్రా ఆసుః పంచాశదేవజ్యాయాం సోమధుచ్ఛందసః పంచాశత్క నీయాుస స్తద్యేజ్యాయాం సోనతే కుశలం మేనిరే; తాననువ్యా జహారాంతాన్వః ప్రజాభక్షీస్టేతి తఏతేంధ్రాః పుండ్రాః శబరాః
పుళిందా మూతిబా ఇత్యుదంతాన్ —&lt;br&gt;
{{center|&lt;u&gt;బహవోభవంతి వైశ్వామిత్రా దస్యూనాంభూయిష్ఠాః&lt;/u&gt;&lt;br&gt;
సాయన భాష్యం :—— విశ్వామిత్రాణాం వృత్తాంత ప్రారంభః}}
{{gap}}&quot;మధుచ్ఛందో నామకః కశ్చిత్పుత్రో మధ్యమస్తతొపి జ్యేష్టాః కనిష్టాశ్చప్రత్యేకం పంచాశత్సంఖ్యాకా ఇత్యేవ మేకశతం తస్యపుత్రాః——తేషాం మధ్యేజ్యేష్ఠానాం వృత్తాంతమాహ.&lt;br&gt;
{{gap}}&quot;తత్తేష్వేకశతసంఖ్యా కేషుపుత్రేషు మధ్యేయే మధుచ్ఛం దసో జ్యేష్ఠాః పంచాశత్సం ఖ్యాకాః సంతితే శునశ్శేఫస్య విశ్వామిత్ర పుత్రత్వం కుశలం నమేనిరఇదం సమీచీనమిత్యేవం నాంగీకృతవంతం తా౯జ్యేష్ఠ౯ పంచాశత్సంఖ్యా కానను లక్ష్యవిశ్వామిత్రో వ్యాజ హార వ్యాహరణం శాపరూపం వాక్యముక్తవాన్, హే జ్యేష్ఠపుత్రా! యుష్మాకం మదీయా జ్ఞాతిలంఘినాం ప్రజాఃపుత్రాదికా &lt;u&gt;అంతాన్ భక్షీష్ట, చండాలాదిరూపా న్నీచజాతి విశేషాన్ భజతామితి&lt;/u&gt; త ఏతే శప్తాః సంతో అంధ్రత్వాది పంచవిధ నీచజాతి విశేషా భవంతి &lt;u&gt;ఇతిశబ్దస్య తత్ప్రదర్శనార్థత్వా దన్యేపి నీచజాతివిశేషాః సర్వేవివక్షితాః&lt;/u&gt; ఉద్గతోంత ఉదంతోత్యంత నీచజాతి స్తత్రభవా ఉదంత్యాః తేబహవో నేకవిధా వైశ్వామిత్రా &lt;u&gt;విశ్వామిత్ర సంతతి జ్యాదన్యూనాం తస్కరాణాంమధ్యే భూయిష్ఠా అత్యధికాః&lt;/u&gt;”&lt;br&gt;
{{gap}}తా౹౹ &quot;ఆ విశ్వామిత్రునకు నూర్గురు పుత్రులుండిరి. అందు మధ్యముడైన మధుచ్ఛందుడు జ్యేష్ఠుడుగా గల చిన్న కొడుకులు యేబదిమంది జ్యేష్ఠులు యేబదిమంది (తనతో తెచ్చిన శునశ్శేపుని జ్యేష్ఠునిగా చేసి వాని యాజ్ఞకు బద్ధులైయుండునట్లు విశ్వామిత్రుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk1n09zymucqy5338nxjapx0igzwhan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559891</id>
      <parentid>559799</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <origin>559891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="0ohklk1rirxe8knvp3a40u7yy4vnoc2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ఐతరేయ బ్రాహ్మణం, సప్తమపంచకా తృతీయాద్యాయః ౧౮, (ఐ ౭_3_౧౮) బ్రాహ్మణం :——&quot; తస్యహ విశ్వామిత్రస్యైకశతంపుత్రా ఆసుః పంచాశదేవజ్యాయాం సోమధుచ్ఛందసః పంచాశత్క నీయాుస స్తద్యేజ్యాయాం సోనతే కుశలం మేనిరే; తాననువ్యా జహారాంతాన్వః ప్రజాభక్షీస్టేతి తఏతేంధ్రాః పుండ్రాః శబరాః
పుళిందా మూతిబా ఇత్యుదంతాన్ —&lt;br&gt;

{{center|&lt;u&gt;బహవోభవంతి వైశ్వామిత్రా దస్యూనాంభూయిష్ఠాః&lt;/u&gt;&lt;br&gt;

సాయన భాష్యం :—— విశ్వామిత్రాణాం వృత్తాంత ప్రారంభః}}

{{gap}}&quot;మధుచ్ఛందో నామకః కశ్చిత్పుత్రో మధ్యమస్తతొపి జ్యేష్టాః కనిష్టాశ్చప్రత్యేకం పంచాశత్సంఖ్యాకా ఇత్యేవ మేకశతం తస్యపుత్రాః——తేషాం మధ్యేజ్యేష్ఠానాం వృత్తాంతమాహ.&lt;br&gt;

{{gap}}&quot;తత్తేష్వేకశతసంఖ్యా కేషుపుత్రేషు మధ్యేయే మధుచ్ఛం దసో జ్యేష్ఠాః పంచాశత్సం ఖ్యాకాః సంతితే శునశ్శేఫస్య విశ్వామిత్ర పుత్రత్వం కుశలం నమేనిరఇదం సమీచీనమిత్యేవం నాంగీకృతవంతం తా౯జ్యేష్ఠ౯ పంచాశత్సంఖ్యా కానను లక్ష్యవిశ్వామిత్రో వ్యాజ హార వ్యాహరణం శాపరూపం వాక్యముక్తవాన్, హే జ్యేష్ఠపుత్రా! యుష్మాకం మదీయా జ్ఞాతిలంఘినాం ప్రజాఃపుత్రాదికా &lt;u&gt;అంతాన్ భక్షీష్ట, చండాలాదిరూపా న్నీచజాతి విశేషాన్ భజతామితి&lt;/u&gt; త ఏతే శప్తాః సంతో అంధ్రత్వాది పంచవిధ నీచజాతి విశేషా భవంతి &lt;u&gt;ఇతిశబ్దస్య తత్ప్రదర్శనార్థత్వా దన్యేపి నీచజాతివిశేషాః సర్వేవివక్షితాః&lt;/u&gt; ఉద్గతోంత ఉదంతోత్యంత నీచజాతి స్తత్రభవా ఉదంత్యాః తేబహవో నేకవిధా వైశ్వామిత్రా &lt;u&gt;విశ్వామిత్ర సంతతి జ్యాదన్యూనాం తస్కరాణాంమధ్యే భూయిష్ఠా అత్యధికాః&lt;/u&gt;”&lt;br&gt;

{{gap}}తా౹౹ &quot;ఆ విశ్వామిత్రునకు నూర్గురు పుత్రులుండిరి. అందు మధ్యముడైన మధుచ్ఛందుడు జ్యేష్ఠుడుగా గల చిన్న కొడుకులు యేబదిమంది జ్యేష్ఠులు యేబదిమంది (తనతో తెచ్చిన శునశ్శేపుని జ్యేష్ఠునిగా చేసి వాని యాజ్ఞకు బద్ధులైయుండునట్లు విశ్వామిత్రుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ohklk1rirxe8knvp3a40u7yy4vnoc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559923</id>
      <parentid>559891</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T09:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>559923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="kldnapz6rgc2ok2mhhjpsq59ugkoabv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ఐతరేయ బ్రాహ్మణం, సప్తమపంచకా తృతీయాద్యాయః ౧౮, (ఐ ౭_3_౧౮) బ్రాహ్మణం :——&quot; తస్యహ విశ్వామిత్రస్యైకశతంపుత్రా ఆసుః పంచాశదేవజ్యాయాం సోమధుచ్ఛందసః పంచాశత్కనీయాంస స్తద్యేజ్యాయాం సోనతే కుశలం మేనిరే; తాననువ్యా జహారాంతాన్వః ప్రజాభక్షీష్టేతి తఏతేంధ్రాః పుండ్రాః శబరాః పుళిందా మూతిబా ఇత్యుదంతాన్ —

{{left margin|5em}}&lt;u&gt;బహవోభవంతి వైశ్వామిత్రా దస్యూనాంభూయిష్ఠాః&lt;/u&gt;
సాయనభాష్యం :—— విశ్వామిత్రాణాం వృత్తాంతప్రారంభః &lt;/div&gt;

{{gap}}&quot;మధుచ్ఛందో నామకః కశ్చిత్పుత్రో మధ్యమస్తతోపి జ్యేష్టాః కనిష్టాశ్చప్రత్యేకం పంచాశత్సంఖ్యాకా ఇత్యేవ మేకశతం తస్యపుత్రాః——తేషాం మధ్యేజ్యేష్ఠానాం వృత్తాంతమాహ.

{{gap}}&quot;తత్తేష్వేకశతసంఖ్యా కేషుపుత్రేషు మధ్యేయే మధుచ్ఛం దసో జ్యేష్ఠాః పంచాశత్సంఖ్యాకాః సంతితే శునశ్శేఫస్య విశ్వామిత్ర పుత్రత్వం కుశలం నమేనిరఇదం సమీచీనమిత్యేవం నాంగీకృతవంతం తాన్ జ్యేష్ఠాన్ పంచాశత్సంఖ్యా కానను లక్ష్యవిశ్వామిత్రో వ్యాజ హార వ్యాహరణం శాపరూపం వాక్యముక్తవాన్, హే జ్యేష్ఠపుత్రా! యుష్మాకం మదీయా జ్ఞాతిలంఘినాం ప్రజాఃపుత్రాదికా &lt;u&gt;అంతాన్ భక్షీష్ట, చండాలాదిరూపా న్నీచజాతి విశేషాన్ భజతామితి&lt;/u&gt; త ఏతే శప్తాః సంతో అంధ్రత్వాది పంచవిధ నీచజాతి విశేషా భవంతి &lt;u&gt;ఇతిశబ్దస్య తత్ప్రదర్శనార్థత్వా దన్యేపి నీచజాతివిశేషాః సర్వేవివక్షితాః&lt;/u&gt; ఉద్గతోంత ఉదంతోత్యంత నీచజాతి స్తత్రభవా ఉదంత్యాః తేబహవో నేకవిధా వైశ్వామిత్రా &lt;u&gt;విశ్వామిత్ర సంతతి జాదన్యూనాం తస్కరాణాంమధ్యే భూయిష్ఠా అత్యధికాః&lt;/u&gt;”

{{gap}}తా౹౹ &quot;ఆ విశ్వామిత్రునకు నూర్గురు పుత్రులుండిరి. అందు మధ్యముడైన మధుచ్ఛందుడు జ్యేష్ఠుడుగా గల చిన్న కొడుకులు యేబదిమంది జ్యేష్ఠులు యేబదిమంది (తనతో తెచ్చిన శునశ్శేపుని జ్యేష్ఠునిగా చేసి వాని యాజ్ఞకు బద్ధులైయుండునట్లు విశ్వామిత్రుడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kldnapz6rgc2ok2mhhjpsq59ugkoabv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214293</id>
    <revision>
      <id>559803</id>
      <timestamp>2026-06-16T12:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5559" sha1="s3x6q5gapffmo6dtz4f1c8qlxamdcjl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type= |lines=&lt;poem&gt;చిత్తులై రపుడుఁ ద్రికాలవేది యగువేదవ్యాసుం డరుగుదెంచి వారిరువురమధ్యంబున
నిలిచి యిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=153}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఓభీమనందన యోఫల్గునాత్మజ యిట్టి సాహసకృత్య మేల మీకుఁ
దెలియక కయ్యంబు సలిపితి రిరువుకు నన్నదము లటంచు నతఁడు దెలిపి
వారిమాతలఁ గాంచి మీ రిరువురుఁ దోడి కోడండ్రు గొడుకులఁ జూడ నేల
నని చెప్పి మానీంద్రుఁ డాసుభ ద్రాదులు నీక్షించి వెండియు నిట్టులనియె&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మీకు నింక నాపదలేక పరమ,సుఖము చేకూఱుఁ బతులకు శుభము గలుగుఁ
గమలనాభుండు ప్రాపు గాఁగలఁ డటంచుఁ దెలిపి మౌనీంద్రుఁ డుత్తరదిశకుసరిగె.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మునివరుఁ డేగినపిమ్మట, దనుజుఁడు సభిమన్యుఁ జూచి తమ్ముఁడ నిన్నే
ననరానిమాట లాడితిఁ, గనలకు మని కౌఁగలించి కన్నీ రిడుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=155}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనువున రక్తం బెడలఁగ, సునిశితబాణంబు లేసి స్రుక్కించితి నే
ననుజా యీవిధ మంతయు, మనజనకులు విన్న నన్ను మన్నించెదరే.&lt;/poem&gt;|ref=156}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సిరిఁ బాసి విపినభూముల, కరుదెంచిన మీవిధంబు నడుగక వత్సా
కరుణను రమ్మని పిలువక, దుర మొనరింపంగ నెంతదురితాత్ముఁడనో.&lt;/poem&gt;|ref=157}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తమ్ముఁడ నాశరములు నీ, జొమ్మున నాటించినపుడు రుధిరాంగముతో
సొమ్మసిలి నేల వ్రాలిన, నిమ్మహి నాజన్మ మరియు నెందుకు దండ్రీ!&lt;/poem&gt;|ref=158}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని యివ్విధంబున ఘటోత్కచుం డభిమన్యుం గౌఁగలించుకొని చింతించు సమయం
బున హిడింబి సుభద్రం జూచి చెల్లెలా నీ వేలచింతించెద వని యూరార్చి వెండియు
నిట్లను భగవంతుఁ డొనరించు కార్యంబునకుఁ బ్రతిసేయం గలరే? పరాశరసూనుం
డెరింగింపకుండెనేని మీరిరువురు గయ్యంబున సమయుదు రమ్మహాముని కారుణ్యం
బున జీవించితి రదియునుంగాక నాసుతుఁ డొనరించిన దుష్కార్యంబు క్షమించు మని
పల్కుపల్కు లాలించి ఘటోత్క చుండు సుభద్ర పాదంబులపై వ్రాలి యిట్లనియె.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;జననీ ! చిరకాలమునకుఁ, జనుదెంచినమిమ్ముఁ జూచి సంతోషముతో
ననుజుని లాలనసేయక, తనువున విశిఖంబు లేయఁ దప్పని మఱియున్.&lt;/poem&gt;|ref=160}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఎఱుఁగక చేసిన కార్యము, మఱిమఱి మది నుంచవలదు మాతా నన్నుం
గరుణించి బ్రోవవే యని, కరములు ముకుళించి మ్రొక్కె గాండివినతికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=161}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇట్లు మొక్కిన ఘటోత్కచుం జూచి సుభద్ర యిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=162}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అన్నా! నీ వీలాగున, ఖిన్నుఁడవై దీనవృత్తిఁ గీడ్వడనేలా
ము న్నెఱుఁగని మోసంబున,నిన్నియు సమకూడె మనకు నీవనభూమిన్.&lt;/poem&gt;|ref=163}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బలియుఁడ నీ విట నుండుట, తెలియదు మా కించుకైనఁ దేకువచెడి మే
మలసట నిట కేతెంచుట, నలఘుమతీ నీ వెఱుంగ వది యట్లుండెన్.&lt;/poem&gt;|ref=164}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3x6q5gapffmo6dtz4f1c8qlxamdcjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214294</id>
    <revision>
      <id>559804</id>
      <timestamp>2026-06-16T12:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఉ. అన్నయుఁ దమ్ముఁ డీపగిది నాహవ రంగమునందుఁ బోరుటల్ సన్నుతపాత్రుఁ డై పరఁగు స్వామికృతం బని చెప్పవచ్చు లే కున్న దయావిశాలురకు నుగ్రపుకృత్యము లేల గల్గు నో చిన్ని కుమార యింకొకట...'</comment>
      <origin>559804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="8bwjlxr7xr82liyeeqa7kql6mvy0eft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఉ. అన్నయుఁ దమ్ముఁ డీపగిది నాహవ రంగమునందుఁ బోరుటల్
సన్నుతపాత్రుఁ డై పరఁగు స్వామికృతం బని చెప్పవచ్చు లే
కున్న దయావిశాలురకు నుగ్రపుకృత్యము లేల గల్గు నో
చిన్ని కుమార యింకొకటి సెప్పెదఁ జేకొని యాదరింపవే.
క. నీ వీలాగున వగచుట, పావనిసుక నిన్నుఁ జూచి పార్థాత్మజ
న్నీవలె వగచుచు నున్నాం, డీవిధమునఁ జింతసేయ నెందుకు వత్సా!
చ. యతివరుఁ డన్నదమ్ములని యెంతను వేడ్కతో వచ్చి చెప్పఁగా
బ్రతికితి రింత చాలు గ్రహబాధవిశేషము లింత జేసిఁ గా
కితరము లేదు భీమసుత యింకఁ బదంపడి చింత సేయఁగా
గతజల సేతుబంధనము గాదె మదిం దలపోసి చూడఁగన్.
క. ఇవ్విధమునఁ బల్కిన యా, కవ్వడిసతివాక్యములకుఁ గడు మోదముతో
నవ్వుచు భీముతనూజుఁడు, పువ్విలుతుని బోలు పార్థుపుత్రుని వేడ్కన్.
లే. కౌఁగిటను జేర్చి సంతోషకలితుఁ డగుచు, విశద మైనట్టి శశిశిలా వేదియందుఁ
దల్లులును దాను గూర్చుండి యుల్ల మలర, నూరువులయందుఁదముని నుంచుకొనియె.
సీ. ఇవ్విధంబున నుండి కవ్వడిపత్నితోఁ బలికె హైడింబుండు పరమభక్తిఁ
గరములు ముకుళించి ఘనులు మజ్జనకులు వనవాసు లైనట్టివార్త తెలిసి
హరి మిమ్మ ద్వారకాపురికిఁ దోడ్కొనిపోవఁ బోయితి రిప్పు డీపుత్రు తోడ
సర్ధరాత్రంబున నరు దెంచుటకు నేమి హేతువు దెల్పవే మాత యనిన
తే. దనుజు నీక్షించి పార్థునిదార పలికె, వినుము చెప్పెద దనుజేంద్ర విశదముగను
పాండవులయొద్ద మే మున్నఁ బద్మ నాభుఁ, డచటి కేతెంచి ధర్మ జు నతఁడు గాంచి,
వ. కుశల సమాచారంబు లడిగి మమ్మిర్వురం దోడ్కొనిపోయి ద్వారకానగరంబునకుం జని
సుఖంబున్న సమయంబున.
సీ. నీలాంబరునిపుత్రి నెలరేక యనుకన్య నభిమన్యునకు నిత్తు సనుచుఁ బలుక
171
నాఁడాదిగా మేము నమ్మి ద్వారక నుంటి మంతలోఁ గురువిభుం డవనిసురులఁ
బంప వారలు వేడ్కఁ బరతెంచి హలిఁ గాంచి రారాజుపుత్రుఁ డౌలక్ష్మణునకుఁ
దనపుత్రి నడిగినఁ దదాహ్మణులఁ జూచి బలరాముఁ డానందభరితుఁ డగుచుఁ
బలిఁటికి నెనిమిదివాసరముల, దశమిలగ్నంబు గల దింకఁ దడపు వలదు
తర్లి రం డిని పల్కుచుఁ దక్షణంబ, పరిణయంబును బ్రకటింపఁ జనిచె భటుల, 172
వ. ఇవ్విధంబునఁ బనిచిన వా రేగి శశిరేఖాపరిణయోత్సవంబుఁ బురంబునఁ జాటించి
రాసమయంబున.
'క. జలజాక్షుఁ డరిగి హలితో, వల దని వాదింప నతని వాక్యము వినక
178&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bwjlxr7xr82liyeeqa7kql6mvy0eft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559814</id>
      <parentid>559804</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5311" sha1="py7hc4o0we3zrznvsru0oa6znvp093u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అన్నయుఁ దమ్ముఁ డీపగిది నాహవ రంగమునందుఁ బోరుటల్
సన్నుతపాత్రుఁ డై పరఁగు స్వామికృతం బని చెప్పవచ్చు లే
కున్న దయావిశాలురకు నుగ్రపుకృత్యము లేల గల్గు నో
చిన్ని కుమార యింకొకటి సెప్పెదఁ జేకొని యాదరింపవే.&lt;/poem&gt;|ref=165}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నీ వీలాగున వగచుట, పావనిసుక నిన్నుఁ జూచి పార్థాత్మజ
న్నీవలె వగచుచు నున్నాం, డీవిధమునఁ జింతసేయ నెందుకు వత్సా!&lt;/poem&gt;|ref=166}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;యతివరుఁ డన్నదమ్ములని యెంతను వేడ్కతో వచ్చి చెప్పఁగా
బ్రతికితి రింత చాలు గ్రహబాధవిశేషము లింత జేసిఁ గా
కితరము లేదు భీమసుత యింకఁ బదంపడి చింత సేయఁగా
గతజల సేతుబంధనము గాదె మదిం దలపోసి చూడఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=167}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇవ్విధమునఁ బల్కిన యా, కవ్వడిసతివాక్యములకుఁ గడుమోదముతో
నవ్వుచు భీముతనూజుఁడు, పువ్విలుతుని బోలు పార్థుపుత్రుని వేడ్కన్.&lt;/poem&gt;|ref=168}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కౌఁగిటను జేర్చి సంతోషకలితుఁ డగుచు, విశద మైనట్టి శశిశిలా వేదియందుఁ
దల్లులును దాను గూర్చుండి యుల్ల మలర, నూరువులయందుఁదముని నుంచుకొనియె.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఇవ్విధంబున నుండి కవ్వడిపత్నితోఁ బలికె హైడింబుండు పరమభ క్తిఁ
గరములు ముకుళించి ఘనులు మజ్జనకులు వనవాసు లైనట్టివార్త దెలిసి
హరి మిమ్మ ద్వారకాపురికిఁ దోడ్కొనిపోవఁ బోయితి రిప్పు డీపుత్రుతోడ
సర్ధరాత్రంబున నరు దెంచుటకు నేమి హేతువు దెల్పవే మాత యనిన&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దనుజు నీక్షించి పార్థునిదార పలికె, వినుము చెప్పెద దనుజేంద్ర విశదముగను
పాండవులయొద్ద మే మున్నఁ బద్మ నాభుఁ, డచటి కేతెంచి ధర్మ జు నతఁడు గాంచి&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;కుశల సమాచారంబు లడిగి మమ్మిర్వురం దోడ్కొనిపోయి ద్వారకానగరంబునకుం జని
సుఖంబున్నసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=171}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నీలాంబరునిపుత్రి నెలరేక యనుకన్య నభిమన్యునకు నిత్తు సనుచుఁ బలుక
నాఁడాదిగా మేము నమ్మి ద్వారక నుంటి మంతలోఁ గురువిభుం డవనిసురులఁ
బంప వారలు వేడ్కఁ బరతెంచి హలిఁ గాంచి రారాజుపుత్రుఁ డౌలక్ష్మణునకుఁ
దనపుత్రి నడిగినఁ దదాహ్మణులఁ జూచి బలరాముఁ డానందభరితుఁ డగుచుఁ&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;బలికె నేఁటికి నెనిమిదివాసరముల, దశమిలగ్నంబు గల దింకఁ దడపు వలదు
తర్లి రం డిని పల్కుచుఁ దక్షణంబ, పరిణయంబును బ్రకటింపఁ జనిచె భిటుల.&lt;/poem&gt;|ref=172}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇవ్విధంబునఁ బనిచిన వా రేగి శశిరేఖాపరిణయోత్సవంబుఁ బురంబునఁ జాటించి
రాసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=173}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;జలజాక్షుఁ డరిగి హలితో, వల దని వాదింప నతని వాక్యము వినకన్&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>py7hc4o0we3zrznvsru0oa6znvp093u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214295</id>
    <revision>
      <id>559805</id>
      <timestamp>2026-06-16T13:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="r8q4u50cse14d0kvbcekgyhb2vu6dxa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|229}}&lt;/noinclude&gt;వారము 8 మి అగును. ఇట్లు రెండుదినములకును ఒక్కటే తిధి యేర్పడుచున్నది! ఈ తిధి మొత్తముమీద 63 ఘడియల 13 విఘడియల కాలము వ్యాపించినది. శుక్ర, శనివారములు రెండు దినములు కూడ 8 మి తిథియే యగును. ఇట్లే యొకప్పుడు రెండు పౌర్ణిమలును, రెండు అమావాస్యలును వచ్చును. ఈ యేట నిజభాద్రపదమునందు రెండు అమావాస్యలును, పుష్యమాసమందు రెండు పున్నములును వచ్చినవి. సూర్యోదయకాలమందలి తిధినే గ్రహింపవలసినదన్న నియమము వ్యవహారమునకే చెల్లును. తద్దినములు మొదలైన కర్మకు తిధి సూర్యోదయానంతరమునఁ బ్రారంభమైనను గ్రహించెదరు.

శుక్లపక్షమునందు సూర్యాస్త సమయమునను, కృష్ణపక్షమునందు సూర్యోదయ సమయమునను చంద్రుఁ డెచ్చటనున్నది చూచి స్థూలమానమున తిధి చెప్పవచ్చును. క్షితిజము (Horizon) మొదలు ఖస్వస్తికము (Zenith) వఱకు 90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; (అంశములు). సూర్యుడస్తమించినప్పుడు చంద్రుడు ఖస్వస్తికమందుఁగాని యామ్యోత్తర వృత్తముపై నెచ్చటఁగాని యుండెనేని, ఆతఁడు సూర్యునకంటె 90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ముందు నున్నటర్ధము. 12&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; కు 1 తిథి కావున 7 తిథులు పూర్తియై 8  వ తిధి జరుగుచున్నదనియర్థము. సూర్యాస్త సమయమున చంద్రుఁడు ఖస్వస్తికమునకుఁ దూర్పున, ఖస్వస్తికమునకును క్షితిజనమునకును నడుమ సున్న యెడల నతఁడు సూర్యుని 135&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; (90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; + 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;) వెనకకుఁ ద్రోసెనని యర్థము. కావున శుక్ల 12 శి జరుగుచున్నదని యర్థము. ఈలాగున తిథులను లెక్కింపవచ్చును. కృష్ణపక్షమునందు సూర్యోదయకాలమున, చంద్రుఁడు పశ్చిమక్షితిజమునుండి 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ము లెత్తుమీద నున్నయెడల నాతడు సగము ఆకాశమును (180&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;) మఱియు 450 ను ఆక్రమించినట్టు. 180&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; + 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; = 225&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; కావున 18 తిథులు పూర్తియై కృష్ణ 4 తి జరుగు చున్నదని భావము. చంద్రుడు దినదినము రమారమి రెండురెండు గడియలు (48 మినిట్లు) ఆలస్యముగా నుదయించును. శుక్లపక్షమునందు, సూర్యోద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8q4u50cse14d0kvbcekgyhb2vu6dxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559806</id>
      <parentid>559805</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3909" sha1="rly8yuj73gtoo64mwzzoh6mook2xh8f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|229}}&lt;/noinclude&gt;వారము 8 మి అగును. ఇట్లు రెండుదినములకును ఒక్కటే తిధి యేర్పడుచున్నది! ఈ తిధి మొత్తముమీద 63 ఘడియల 13 విఘడియల కాలము వ్యాపించినది. శుక్ర, శనివారములు రెండు దినములు కూడ 8 మి తిథియే యగును. ఇట్లే యొకప్పుడు రెండు పౌర్ణిమలును, రెండు అమావాస్యలును వచ్చును. ఈ యేట నిజభాద్రపదమునందు రెండు అమావాస్యలును, పుష్యమాసమందు రెండు పున్నములును వచ్చినవి. సూర్యోదయకాలమందలి తిధినే గ్రహింపవలసినదన్న నియమము వ్యవహారమునకే చెల్లును. తద్దినములు మొదలైన కర్మకు తిధి సూర్యోదయానంతరమునఁ బ్రారంభమైనను గ్రహించెదరు.

శుక్లపక్షమునందు సూర్యాస్త సమయమునను, కృష్ణపక్షమునందు సూర్యోదయ సమయమునను చంద్రుఁ డెచ్చటనున్నది చూచి స్థూలమానమున తిధి చెప్పవచ్చును. క్షితిజము (Horizon) మొదలు ఖస్వస్తికము (Zenith) వఱకు 90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; (అంశములు). సూర్యుడస్తమించినప్పుడు చంద్రుడు ఖస్వస్తికమందుఁగాని యామ్యోత్తర వృత్తముపై నెచ్చటఁగాని యుండెనేని, ఆతఁడు సూర్యునకంటె 90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ముందు నున్నటర్ధము. 12&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; కు 1 తిథి కావున 7 తిథులు పూర్తియై 8  వ తిధి జరుగుచున్నదనియర్థము. సూర్యాస్త సమయమున చంద్రుఁడు ఖస్వస్తికమునకుఁ దూర్పున, ఖస్వస్తికమునకును క్షితిజనమునకును నడుమ సున్న యెడల నతఁడు సూర్యుని 135&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; (90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; + 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;) వెనకకుఁ ద్రోసెనని యర్థము. కావున శుక్ల 12 శి జరుగుచున్నదని యర్థము. ఈలాగున తిథులను లెక్కింపవచ్చును. కృష్ణపక్షమునందు సూర్యోదయకాలమున, చంద్రుఁడు పశ్చిమక్షితిజమునుండి 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ము లెత్తుమీద నున్నయెడల నాతడు సగము ఆకాశమును (180&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;) మఱియు 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ను ఆక్రమించినట్టు. 180&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; + 45&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; = 225&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; కావున 18 తిథులు పూర్తియై కృష్ణ 4 తి జరుగు చున్నదని భావము. చంద్రుడు దినదినము రమారమి రెండురెండు గడియలు (48 మినిట్లు) ఆలస్యముగా నుదయించును. శుక్లపక్షమునందు, సూర్యోద&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rly8yuj73gtoo64mwzzoh6mook2xh8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214296</id>
    <revision>
      <id>559808</id>
      <timestamp>2026-06-16T13:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3639" sha1="kqvzibxbheig95ehp4saowgq02w4gn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|230|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;యానంతరమున తిథిసంఖ్యకంటె రెట్టింపు గడియలకు నుదయించును. అనగా శుక్లపక్షమునందు సూర్యుడుదయించిన తరువాత చంద్రుండు పాడ్యమినాఁడు 2 గడియలకును, విదియనాడు 4 గడియలకును, 8 మి నాఁడు 16 గడియలకును, పౌర్ణిమనాఁడు 30 గడియలకును మధ్యమ మానమున ఉదయించును. కృష్ణపక్షమునందు సూర్యాస్తమయము తరువాత చంద్రుఁడు కృష్ణపక్షతిథుల సంఖ్యకంటె రెట్టింపు గడియలకు
నుదయించును. అనగా కృష్ణ 4 తి నాఁడు సూర్యాస్తమయము తరువాత 8 గడియలకు, 8 మి దినమున 16 గడియలకు నుదయించును. ఈ లెక్కలవలన రమారమిగ తిథులను కనుగొనవచ్చును.

{{c|పక్షము}}

సాధారణముగఁ బక్షమందు 15 దినములున్నను, ఒకప్పుడు 13, 14, 16 దినములు గల పక్షములు వచ్చును. పింగళనామ సంవత్సరములో, చైత్రబహుళ పక్షమున 14 దినములును, శుక్లపక్షమున 15
దినములును, వైశాఖ శుక్లపక్షమున 16 దినములును కలవు. 13 దినములు గల పక్షము అరుదుగ వచ్చును. ఇట్టి పక్షము వచ్చునప్పుడు గొప్ప యుత్ఫాతములు కలుగు ననియుఁ, బ్రజాక్షయ మగుననియు
మనవారి నమ్మకము. మహాభారత యుద్ధ సమయమున నిట్టిపక్షము వచ్చెను (భీష్మపర్వము 3-32). ఇప్పుడు జరుగుచున్న ఐరోపీయ యుద్ధము ప్రారంభమైన పక్షమునందుఁ గూడ ననగా ఆనంద నామ సంవత్సర శ్రావణ శుద్ధపక్షమునందు (చూడు 5 వ సంవత్సరాది సంచిక) 13 దినములే యుండెను। కాని
మనవారు కొందఱనుకొను నట్లిట్టి పక్షము వచ్చినప్పుడెల్లను ప్రజాక్షయ మగుననుట నిజముకాదు; ఇట్టిపక్షము 1౦౦౦ సంవత్సరములకు నొకపర్యాయము వచ్చుననుటయు నిజముకాదు. పదియిరువది సంవత్సరములకు నొకసారి వచ్చుచునే యుండును.

{{c|వారము}}

ప్రపంచమునందన్ని దేశములలోను వారములేడే. వానినామములు కూడా సమానార్థకములే, ఏదేశమందలి నామములఁ దీసికొన్నను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqvzibxbheig95ehp4saowgq02w4gn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214297</id>
    <revision>
      <id>559809</id>
      <timestamp>2026-06-16T13:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="5fyxvpcyzxu956f7l0g8ru5zmqutw1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|231}}&lt;/noinclude&gt;వారములకు రవ్యాది సప్తగ్రహముల పేళ్లుకలవు. కావున నీ వారనామము లెక్కడనో యొక్కచోటఁబుట్టి ప్రపంచమంతయు వ్యాపించినట్లు కానవచ్చుచున్నది. ఇట్లు ప్రపంచమందలి వారగణన యొక్కటి యైనను; అది ప్రారంభ మగు కాలమును గుఱించి మాత్రము ఆచారభేదమున్నది. హిందువుల యాచార ప్రకారము వారము సూర్యోదయము మొదలుకొని మరల సూర్యోదయమువఱకు నుండును; మహమ్మదీయుల
యాచారప్రకారము సూర్యాస్తమయము మొదలుకొని సూర్యాస్తమయము వఱకు నుండును. పాశ్చాత్యుల యభిప్రాయప్రకారము మధ్యరాత్రి మొదలు మధ్యరాత్రివఱ కుండును.

వారక్రమ మెట్లు పుట్టినదని విచారింపఁగా మన గ్రంథకారు లిట్లు చెప్పియున్నారు. పురాతన జ్యోతిష్కుల సిద్ధాంతము ననుసరించి భూమి స్థిరముగ నుండును. దానిచుట్టును గ్రహములు తిరుగుచుండును. చివర
గ్రహమునుండి వానిక్రమ మీలాగున నుండును: - శని, గురు, మంగళ, సూర్య, శుక్ర, బుధ, చంద్రులు.

పైక్రమములో మొదటిది శనివారమనుకొని, తరువాత నాల్గవ గ్రహ సంబంధమైన వారము వచ్చుననుకొన్న యెడల మన వాడుకలో నున్న, శని, ఆది, సోమ, మంగళ, బుధ, గురు శుక్రవారముల క్రమము వచ్చును. శని యొద్దనుండు నాల్గవవాఁడు సూర్యుడు, కావున శని తరువాత ఆదిత్య (సూర్య) వారము వచ్చును. సూర్యుని తరువాత నాల్గవఁవాడు చంద్రుడు. కావున ఆది తరువాత సోమ (చంద్ర) వారము వచ్చును. అట్లే యితరవారములను గుఱించి యెఱుంగునది. నే డేగ్రహము వారము వచ్చునో యా గ్రహమునకు నాల్గవదియైన గ్రహము పేరు తరువాత వారమున కేల వచ్చునని యాలోచింప నిట్లు  తెలియుచున్నది: జ్యోతిష్కులు అహోరాత్రములను 24 భాగములుగా విభాగించి యొక్కొక్క నామమునకు హోర యన్న పేరు పెట్టిరి. ఈ హోరలకు సప్తగ్రహములు ----గముగ నొకరి తరువాత మఱియొకరు ప్రతి దినము నదిపతులుగ ------రు. ఇట్లు గంట కొకరు ప్రకారము ప్రతిదినమును సప్తగ్రహములు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5fyxvpcyzxu956f7l0g8ru5zmqutw1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214298</id>
    <revision>
      <id>559812</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryapragathi07</username>
        <id>7305</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="1n9tn6ma6xypudlk6uttn2k9y3ln1dt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aryapragathi07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{right|9}}
{{Center|అగ స్త్యవైద్యము.}}
{{Center|అగస్త్య సంప్రదాయ ప్రవర్తకులచే విరచితములగు}}
{{Center|అగస్త్యవైద్యస్వరూ గ్రంథములయందలి జారణ మారణా ధ్యుపా}}
{{Center|సము, దానిస్వతంత్రత, యములకును ప్రక్రియా పరిభాషలకును}}
{{Center|నాగార్జునుఁడు సోమనాథుఁడు మొదలగువారి పారిభాషిక}}
{{Center|పదములకును ప్రక్రియాభాగములకును జారణ మారణా}}
{{Center|ద్యుపాయములకును నెట్టిసంబంధము నున్నట్టు గానరాదు. మరియు}}
{{Center|నీప్రక్రియాది భాగములు నాగార్జునాది రస తంత్ర సుప్రదాయముకన్న}} 
{{Center|సులభతరములుగను గుణాధికములుగను గన్పట్టు
చున్నవి.}}
{{Center|ఆర్షసంప్రదాయమున రోగ నిదాన శారీర శల్య శాలాక్యాది}}
{{Center|భాగములు ప్రత్యేకముగ నున్న విధముగ స్వతంత్రమువహించిన}}
{{Center|అగస్త్యసంప్రదాయమున ప్రకృతము బహిరంగముగ}}
{{Center|దొరకు గ్రంథములయందుఁ గానరావు ఈ గ్రంథములు}}
{{Center|అర్హ తాంత్రిక చికిత్సామిశ్రములగు గ్రంథములం బోలినవిగను}}
{{Center|వైదికవైద్య సంప్రదాయములతోడను ద్రవిడదేశజ రసతంత్ర}}
{{Center|సంప్రదాయములతోడను జేరియున్నట్టు విశేష గ్రంథముల
విమర్శనల చేత తెలియుచున్నది.}}
{{Center|ఈ యుభయ సంప్రదాయములయందలి గ్రంథములను}}
{{Center|నందలి ప్రక్రియాది భేదములను సూక్ష్మదృష్టిచేఁ జూచిననగస్త్య}}
{{Center|సంప్రదాయమే యుత్తమమనియు నాగార్జునాది రసతంత్ర}} {{Center|సంప్రదాయమునకన్న భిన్నమైనదనియు స్పష్టము.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1n9tn6ma6xypudlk6uttn2k9y3ln1dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214299</id>
    <revision>
      <id>559813</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="89vdyo6sfn5u3o9863eoxxdsxo3rl44" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|232|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;మూడుసారులు హోరాధిపత్యమును వహించిన తఱువాత (7 × 3 = 21) ఇంకను ముగ్గు రధిపతులై, మఱునాఁడు సూర్యోదయము వఱకు నాల్గవ గ్రహము హోరాధిపతిగ నుండును. ఎట్లన నేఁడు సూర్యోదయకాల
మందు శని హోరాధిపుఁ డనుకొనుఁడు. రేపు సూర్యోదయమువఱకు పైనిచ్చిన క్రమమున సప్తగ్రహములు మూడుసారులు హోరాధిపతులై, మరల శని, గురు, మంగళులు ప్రభుత్వముచేసి, సూర్యోదయకాలపు హోరకు సూర్యుడు అధిపతిగ నుండును. సూర్యోదయకాలమున హోరాధిపతిగ నెవ్వఁడుండునో వాఁడే యాదినమునకు నధిపతి. వాని పేరనే యా వారము చెల్లును. కావున రెండవదినమున ఆదివారమగును. మూడవదినము సోమవారమగును ఇట్లే యితర వారముల గుఱించి యెఱుఁగవలెను.&lt;ref&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
మందాదథః క్రమేణ స్యుశ్చతుర్థా దివసాధిపాః
హోరేశాః సూర్యతనయా దధోధః క్రమశస్తథా.
{{right|సూర్యసిద్ధాంతము, భూగోళాధ్యాయము}}
&lt;/poem&gt;&lt;/ref&gt;

పైని హోర అను పదము వచ్చినది. అది సంస్కృతపదము కాదు. దీనిని మనవారు గ్రీకుభాషలోనుండి తీసికొనినట్లు కానవచ్చుచున్నది. ఈ పదమే యింగ్లీషులో (Hour గంట) అను పదముగ మారినది. గంట యనఁగా నహోరాత్రములలో 24 వ పాలు గద. హోరావిభాగము మన గణితస్కంధమునందు వాడుకలో లేదు. ఫల జ్యోతిషమునందున్నది. పూర్వపు ఖాల్డియాదేశమునందు నీ విభాగమును, సప్తవారక్రమమును ఉండెననియు, నచ్చటినుండియే హిందువులు వార పద్ధతిని గ్రహించిరనియు, ఈ వారపద్దతి మొదట హిందువులది కాదనియు జ్యోతిష్కుల యభిప్రాయము.&lt;ref&gt;ఆర్య జ్యోతిషశాస్త్రమును జాతీయభక్తితో వ్రాసిన దేశభక్తాగ్రేసరుఁడును, జ్యోతిష శిఖామణీయునగు శంకర బాలకృష్ణ దీక్షితులు వారు కూడఁ జర్చించి యీ యభిప్రాయమునే యంగీకరించినారు. చూఁడు భారతీయ జ్యోతిషశాస్త్రము. పుట 137-138.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>89vdyo6sfn5u3o9863eoxxdsxo3rl44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214300</id>
    <revision>
      <id>559815</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 శశి రేఖాపరిణయము బలరాముఁ డనియెఁ గృష్ణా!, తలఁపఁగ నీ తెరగు పాండుతనయులయందుస్ . 174 తే. పక్ష పాఠంబుతో నిట్లు పలుక నేల, ననిన గోవిందుఁ డలిగి తా నరిగె నపుడు ముసలిచరణాబ్దముల నేను మ్రొ...'</comment>
      <origin>559815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4836" sha1="g556hpvwe4w8okthnuel5d9ai0sog6j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
శశి రేఖాపరిణయము
బలరాముఁ డనియెఁ గృష్ణా!, తలఁపఁగ నీ తెరగు పాండుతనయులయందుస్ . 174
తే. పక్ష పాఠంబుతో నిట్లు పలుక నేల, ననిన గోవిందుఁ డలిగి తా నరిగె నపుడు
ముసలిచరణాబ్దముల నేను మ్రొక్కి వేడఁ, గన్నులరుణంబు గావించి నన్నుఁ గాంచి,
క. అడవులఁ గాయలు నమలెడు, బడుగులతోఁ జేతురమ్మ బంధుత్వములు
జడమతిపై పుత్రునకు౯, పడఁతుక నిమ్మను చుఁ బలుకఁ బాడియె నీకున్.
176
177
క. పోడిమి చెడి రా మీకు గూ డొసఁగుట చాలు ననక కోడ లటంచుకో
&quot;వేఁడెదవు సిగ్గులేకక్, చేడియ నీ కిట్టి కోర్కె చెల్లునె తలఁపర్.
తే. ధార్తరాష్ట్రుఁడు మిక్కిలి ధైర్యశాలి, కీర్తికాముఁడు విభవ నా కేళతుల్యుఁ
డతనిసుతునకుఁ బుత్రి, నర్పింతును చుఁ, బల్కు పల్కులు చెవులకుఁముల్కులగుచు.
క. తాటినఁ గనలుచు నే న, చ్చోటుకు నెడఁ బాసి వచ్చి సుతునకుఁ జెప్ప
టఁ జీఁకటియన కీ, పాటున ననుఁ దోడుకొనుచు భయదాటవికిన్.
179
క. వచ్చినవే శెటువంటిదో, యిచ్చటఁ గయ్యంబు గల్లే మీయిరువురకుం
జేచ్చెర మునివరుఁ డడ్డము, చొచ్చుట దనుజేంద్ర పరమ శోభన మయ్యెన్. 180
ఉ. నీ విట నుండు టే మెఱుఁగ మైతి మెఱింగిన నట్టు తానె యో
పాపనిపుత్ర నాసుతుఁడు పాండుతనూజులఁ బాసి చింతల
భావమునందు సత్కరుణ మాని హలాయుధుఁ డింత చేసినాఁ
డీవన రాశిమధ్య మున వెచ్చట నుందురొ పాండునందనుల్.
క. వా రున్న జాడ లరయుచు, ధీరమతి న్నడువ నాల్గుదినములు ననె మ
మేరీతి నైన వారలఁ, జేరిచి రక్షింపు దనుజ శేఖర యనినస్.
181
182
183
వ. అని యిట్లు సుభద్ర చెప్పినమాటలు చెవింబడిన ఘటోత్కచునకు.
సీ. బలుఁడు దుర్యోధనుపక్షమై యాతని గొప్ప చేసి నటంచుఁ జెప్ప నపుడు
మదిలోన నిప్పులు కుదురుగా నిడినట్టు లుండె వెండియుఁ బుత్తి, నొసఁగ ననిన
నంగాంగమునఁ బొగ ల్నింగికి వ్యాపించే బెట్టుగా జనకులఁ దిట్టె సనిన
వెంటనె నోటిలో మంటలు ప్రబలించె వీరరోజు వేశవివశుఁ డగుచుఁ
తే. బ్రళయకాలార్క బింబంబుపగిది నొప్పి, చురుకుచూపులు రోమము లుంజరింపఁ
గనుల నిప్పులురాలంగఁ గటము లదరఁ, బండ్లు పటపటఁదీడుచుఁ బలికె నతఁడు. 184
ఉ. వింతలుపుట్టె యాదవులవీట హలాయుధుఁ డేనుగల్ల నొ
+
శ్కంతభయంబు లే కిటుల కిల్బిషకృత్య మొనర్చి వెండియుం.
గుంతికనూజు లేవురను గొంకక నిందలు సల్పు టారయక్
చంతిపురాధి నాయకునిఁ దద్బలము న్మది నమ్మినాఁడొకో.
వ. అని మఱియు నిట్లనియె.
185
186&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g556hpvwe4w8okthnuel5d9ai0sog6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559816</id>
      <parentid>559815</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="qtqho87c9nnor2cu8cr1n9942jdd9xz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type= |lines=&lt;poem&gt;బలరాముఁ డనియెఁ గృష్ణా!, తలఁపఁగ నీ తెరగు పాండుతనయులయందున్.&lt;/poem&gt;|ref=174}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పక్ష పాఠంబుతో నిట్లు పలుక నేల, ననిన గోవిందుఁ డలిగి తా నరిగె నపుడు
ముసలిచరణాబ్దముల నేను మ్రొక్కి వేడఁ, గన్నులరుణంబు గావించి నన్నుఁగాంచి&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అడవులఁ గాయలు నమలెడు, బడుగులతోఁ జేతురమ్మ బంధుత్వములున్
జడమతిపై పుత్రునకున్, పడఁతుక నిమ్మను చుఁ బలుకఁ బాడియె నీకున్.&lt;/poem&gt;|ref=176}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పోడిమి చెడి రా మీకు గూ డొసఁగుట చాలు ననక కోడ లటంచున్
వేఁడెదవు సిగ్గులేకక్, చేడియ నీ కిట్టి కోర్కె చెల్లునె తలఁపర్.&lt;/poem&gt;|ref=177}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ధార్తరాష్ట్రుఁడు మిక్కిలి ధైర్యశాలి, కీర్తికాముఁడు విభవ నా కేళతుల్యుఁ
డతనిసుతునకుఁ బుత్రి, నర్పింతును చుఁ, బల్కు పల్కులు చెవులకుఁముల్కులగుచు.&lt;/poem&gt;|ref=178}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తాటినఁ గనలుచు నే న, చ్చోటుకు నెడఁ బాసి వచ్చి సుతునకుఁ జెప్పన్
టఁ జీఁకటియన కీ, పాటున ననుఁ దోడుకొనుచు భయదాటవికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=179}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వచ్చినవే శెటువంటిదో, యిచ్చటఁ గయ్యంబు గల్లే మీయిరువురకుం
జేచ్చెర మునివరుఁ డడ్డము, చొచ్చుట దనుజేంద్ర పరమ శోభన మయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=180}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నీ విట నుండు టే మెఱుఁగ మైతి మెఱింగిన నట్టు తానె యో
పాపనిపుత్ర నాసుతుఁడు పాండుతనూజులఁ బాసి చింతలన్
భావమునందు సత్కరుణ మాని హలాయుధుఁ డింత చేసినాఁ
డీవన రాశిమధ్య మున వెచ్చట నుందురొ పాండునందనుల్.&lt;/poem&gt;|ref=181}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వా రున్న జాడ లరయుచు, ధీరమతి న్నడువ నాల్గుదినములు ననె మ
మేరీతి నైన వారలఁ, జేరిచి రక్షింపు దనుజ శేఖర యనినన్.&lt;/poem&gt;|ref=182}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని యిట్లు సుభద్ర చెప్పినమాటలు చెవింబడిన ఘటోత్కచునకు.&lt;/poem&gt;|ref=183}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;బలుఁడు దుర్యోధనుపక్షమై యాతని గొప్ప చేసి నటంచుఁ జెప్ప నపుడు
మదిలోన నిప్పులు కుదురుగా నిడినట్టు లుండె వెండియుఁ బుత్తి, నొసఁగ ననిన
నంగాంగమునఁ బొగ ల్నింగికి వ్యాపించే బెట్టుగా జనకులఁ దిట్టె సనిన
వెంటనె నోటిలో మంటలు ప్రబలించె వీరరోజు వేశవివశుఁ డగుచుఁ&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;బ్రళయకాలార్క బింబంబుపగిది నొప్పి, చురుకుచూపులు రోమము ల్జుంజారింపఁ
గనుల నిప్పులురాలంగఁ గటము లదరఁ, బండ్లు పటపటఁదీడుచుఁ బలికె నతఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=184}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వింతలుపుట్టె యాదవులవీట హలాయుధుఁ డేనుగల్ల నొ
శ్కంతభయంబు లే కిటుల కిల్బిషకృత్య మొనర్చి వెండియుం.
గుంతికనూజు లేవురను గొంకక నిందలు సల్పు టారయన్
చంతిపురాధి నాయకునిఁ దద్బలము న్మది నమ్మినాఁడొకో.&lt;/poem&gt;|ref=185}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మఱియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=186}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtqho87c9nnor2cu8cr1n9942jdd9xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రాగతాళచింతామణి.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214301</id>
    <revision>
      <id>559817</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwith nagendra</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="i1225f47mbp439tldlse1v889jxr165" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwith nagendra&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'ప్రసంగంబు “నేయ గొందటు మృదంగాడెవాద్యాచాదనంబులు భావింప
గొండజు స్వాతినారడాడిగంధర్వులు వీణాడితంత్రీ చాచ్యంబులు వాయించి
'గాసంబులు నేయ గొంనలు (క్రోతిముకభ్యాదులు మొరయింపం గొందణు
శాళంబులు భరింస సౌదామిని 'వేనన్వ్తూదు శై నయుభయయులు శై శికిమాళ్ల
వటనంబునకుః 'బాత్రచై నిలిచి యింద్రవిజయరూవకం జనుసరించి శృంగా
కాదిననరస ప్రథానంబు ఛై. తత్సదాన్థాభిగయంబుల నెల్ల నాంగికవాచిశా
వార్య సాత్త్వి శాఖ్యచతుర్వి థా భినయంబులు గట్ల: “డాళ క్రియామానవూర్వ
కంబు గా నభినయించి సభారంజకంబు చేయ భకడాణాక్య ప్రరూాగచాకేం
క్యంబునలన సు ప్రయోగం చై. |ప్రవర్తిల్లిన శై శికీనాట్యంబు హరిహర
అహ్మోడినిఖలజేవకా మనోవారం “బై యవాజ్మినసగోచరాఖిల'కే(తోత్సవం
బై పపలకందతికి బరమానందంబు గల్చించె ఆ సమయంబున, 50

సీ] తనళుక్కె_ మొసలొను దైవతనాయకుం
జుం డిచ్చెం గుటిలకాఖ్యాభరణము
నీళ్లగండి యొసంగా నీరదనాథుండు
నురుచోచ్భత్రంబు సూర్యు డొసలాం
గాక్యకీర్థి మొసంగా ఖండేందుజూటుండు
'వాయుజేవ్రుం డొసం౫ా వ్యజన &quot;మొకటి
సింహాసన మొసం (శ్రీరమానాత్లుండు
ధనపతి మకుటంబు దా నొసం౫

థ్రాన్యత యొసంగి భారతీసరసభాన

వ్యాద్యరూపబల క్రియ లికరదైన

యటోగంధర్వసన్నగు లర్ధి నిడిరి

భరతమానికీ శామభూపాలచంద్ర! 51

వ॥| ఇట్లు, వారివార్యబ్రవ్మ్మోది &quot;జేవసభాజను లందజు సంతేసీల్లి
నాట్యోపకరణం దైన రుం బవాంమానవ్రురస్సరంబు గా
నొసంగి యాదరింప నవ్వు డా భరతాణార్యుండు చాల సంతోషింె.
ఇన్విథంబున నిం'ద్రవిజ యోళ్ళవంబులయందు సార్వ శ్రికంబుగాం ౫ శికీనాట్య
'ప్రయోగంబు భరత ప్రీతియకృం చై. ప్రవక్తిల్లుచో 'నొక్కనాంటి ప్రరూగ
సమయంబున,&quot;

శ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1225f47mbp439tldlse1v889jxr165</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559818</id>
      <parentid>559817</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwith nagendra</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <origin>559818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3561" sha1="32vy64ki76x4cawbcb14wbsnnw20pnm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwith nagendra&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'ప్రసంగంబు “నేయ గొందటు మృదంగాడెవాద్యాచాదనంబులు భావింప
గొండజు స్వాతినారడాడిగంధర్వులు వీణాడితంత్రీ చాచ్యంబులు వాయించి
'గాసంబులు నేయ గొంనలు (క్రోతిముకభ్యాదులు మొరయింపం గొందణు
శాళంబులు భరింస సౌదామిని 'వేనన్వ్తూదు శై నయుభయయులు శై శికిమాళ్ల
వటనంబునకుః 'బాత్రచై నిలిచి యింద్రవిజయరూవకం జనుసరించి శృంగా
కాదిననరస ప్రథానంబు ఛై. తత్సదాన్థాభిగయంబుల నెల్ల నాంగికవాచిశా
వార్య సాత్త్వి శాఖ్యచతుర్వి థా భినయంబులు గట్ల: “డాళ క్రియామానవూర్వ
కంబు గా నభినయించి సభారంజకంబు చేయ భకడాణాక్య ప్రరూాగచాకేం
క్యంబునలన సు ప్రయోగం చై. |ప్రవర్తిల్లిన శై శికీనాట్యంబు హరిహర
అహ్మోడినిఖలజేవకా మనోవారం “బై యవాజ్మినసగోచరాఖిల'కే(తోత్సవం
బై పపలకందతికి బరమానందంబు గల్చించె ఆ సమయంబున, 50

సీ] తనళుక్కె_ మొసలొను దైవతనాయకుం
జుం డిచ్చెం గుటిలకాఖ్యాభరణము
నీళ్లగండి యొసంగా నీరదనాథుండు
నురుచోచ్భత్రంబు సూర్యు డొసలాం
గాక్యకీర్థి మొసంగా ఖండేందుజూటుండు
'వాయుజేవ్రుం డొసం౫ా వ్యజన &quot;మొకటి
సింహాసన మొసం (శ్రీరమానాత్లుండు
ధనపతి మకుటంబు దా నొసం౫

థ్రాన్యత యొసంగి భారతీసరసభాన

వ్యాద్యరూపబల క్రియ లికరదైన

యటోగంధర్వసన్నగు లర్ధి నిడిరి

భరతమానికీ శామభూపాలచంద్ర! 51

వ॥| ఇట్లు, వారివార్యబ్రవ్మ్మోది &quot;జేవసభాజను లందజు సంతేసీల్లి
నాట్యోపకరణం దైన రుం బవాంమానవ్రురస్సరంబు గా
నొసంగి యాదరింప నవ్వు డా భరతాణార్యుండు చాల సంతోషింె.
ఇన్విథంబున నిం'ద్రవిజ యోళ్ళవంబులయందు సార్వ శ్రికంబుగాం ౫ శికీనాట్య
'ప్రయోగంబు భరత ప్రీతియకృం చై. ప్రవక్తిల్లుచో 'నొక్కనాంటి ప్రరూగ
సమయంబున,&quot; 52&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32vy64ki76x4cawbcb14wbsnnw20pnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రాగతాళచింతామణి.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214302</id>
    <revision>
      <id>559819</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwith nagendra</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="cy52e0t3rr77gkm6cphyx7c2esry91q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwith nagendra&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16 {{right|రాగతాళచింతామణి}}
సరసరీతులు నిర్మించి చక్క నొసఁగి
నంది వంగళ మాట నిం పొందఁ జేసి
యట్టి నాటక వచట వర్ణింపు మనుచు
భరతుఁ బంచెరు, రామభూపాల! వినుము. 48

సీ। అని యిట్లు కమ్మ జుం డనిపిన భగతుండు
నింద్రధ్వజోత్సవ 'మెసఁగు వేళ
ఆప్సరోనికురుంబ మాత్మ శిష్యులుఁ గొల్వ
స్వాతి నాకదయు క్తిఁ జని సురేంద్రుఁ
గాంచి డెూ దివిజేంద్ర! కమలజునాజ్ఞను
వచ్చితి మీ యుత్సవంబునందు
భగదీయ విజయరూప సత్ప్రబంధక
క్రసంగ కళా విధాన మో ఁగఁ

_శీకీమార్గమున నాటకప్రయోగ
విధము మెఱయించి నీ కీర్తి వెలయఁజేతు
భరతున కా మహేంద్రుఁ
డనుమతి యొసంగె, రామభూపాగ్రగణ్య ! 49


వ| ఇట్లు; వేవేంద్రం డర్ఘ్య పాద్యాదిషోడశోపచార పూజావిధాన పురస్సరంబు గా భరతాచార్యు నాదరించి నాట్యప్రయోగంబునకు నమ్మ తించి తత్సాధన సామగ్రులెల్ల విమర్పించె. అట్టియెడ భరతుండం తన్మహోత్సవ సమయంబునం దొక్క కమ్య ప్రదేశంబున రంగమంటపంబు రంగపీఠాద్యపద్యాది నాట్యోషగ్రహాలంకారయుక్తంబు గాఁ గల్పించి దీపకళికా
సహస్రంబులు వెలుంగ రాత్రి సమయంబున నాట్యంబున కుపక్రమించునప్పుడు దేవేంద్రుండు సకలదేవగణంబులు గొల్వ సభానాయకుం డై హరిహరి
బ్రహ్మా సుమతంబున సుఖాసీనుం డై చూచుచుండె.
అంత భరతాచార్యుండు రంగ పీఠంబునందుఁ గూర్చుండి నాట్యప్రయోగంబునకు నాజ్ఞాపింప భరతమునీంద్రుని శిష్యవర్గంబులు చెరలోన నిలిచి మొదట వినాయక పూజ
పుష్పాంజలి సభాశీర్వాదం బైన నాందీమంగళంబు నిర్విఘ్న సమాప్త్యర్థం బుగా నాచరించి దేవేంద్ర విజయరూపనామః ప్రబంధ కథా ప్రస్తావంబు
సేయించుట్టి కొందఱు సూత్రధారు లై నిలువఁ గొందఱు కథా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cy52e0t3rr77gkm6cphyx7c2esry91q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559820</id>
      <parentid>559819</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwith nagendra</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <origin>559820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="cvyeearaonq0wgrt318gnh0fb2ybesr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwith nagendra&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;16  {{right|రాగతాళచింతామణి}}
సరసరీతులు నిర్మించి చక్క నొసఁగి
నంది వంగళ మాట నిం పొందఁ జేసి
యట్టి నాటక వచట వర్ణింపు మనుచు
భరతుఁ బంచెరు, రామభూపాల! వినుము. 48

సీ। అని యిట్లు కమ్మ జుం డనిపిన భగతుండు
నింద్రధ్వజోత్సవ 'మెసఁగు వేళ
ఆప్సరోనికురుంబ మాత్మ శిష్యులుఁ గొల్వ
స్వాతి నాకదయు క్తిఁ జని సురేంద్రుఁ
గాంచి డెూ దివిజేంద్ర! కమలజునాజ్ఞను
వచ్చితి మీ యుత్సవంబునందు
భగదీయ విజయరూప సత్ప్రబంధక
క్రసంగ కళా విధాన మో ఁగఁ

_శీకీమార్గమున నాటకప్రయోగ
విధము మెఱయించి నీ కీర్తి వెలయఁజేతు
భరతున కా మహేంద్రుఁ
డనుమతి యొసంగె, రామభూపాగ్రగణ్య ! 49


వ| ఇట్లు; వేవేంద్రం డర్ఘ్య పాద్యాదిషోడశోపచార పూజావిధాన పురస్సరంబు గా భరతాచార్యు నాదరించి నాట్యప్రయోగంబునకు నమ్మ తించి తత్సాధన సామగ్రులెల్ల విమర్పించె. అట్టియెడ భరతుండం తన్మహోత్సవ సమయంబునం దొక్క కమ్య ప్రదేశంబున రంగమంటపంబు రంగపీఠాద్యపద్యాది నాట్యోషగ్రహాలంకారయుక్తంబు గాఁ గల్పించి దీపకళికా
సహస్రంబులు వెలుంగ రాత్రి సమయంబున నాట్యంబున కుపక్రమించునప్పుడు దేవేంద్రుండు సకలదేవగణంబులు గొల్వ సభానాయకుం డై హరిహరి
బ్రహ్మా సుమతంబున సుఖాసీనుం డై చూచుచుండె.
అంత భరతాచార్యుండు రంగ పీఠంబునందుఁ గూర్చుండి నాట్యప్రయోగంబునకు నాజ్ఞాపింప భరతమునీంద్రుని శిష్యవర్గంబులు చెరలోన నిలిచి మొదట వినాయక పూజ
పుష్పాంజలి సభాశీర్వాదం బైన నాందీమంగళంబు నిర్విఘ్న సమాప్త్యర్థం బుగా నాచరించి దేవేంద్ర విజయరూపనామః ప్రబంధ కథా ప్రస్తావంబు
సేయించుట్టి కొందఱు సూత్రధారు లై నిలువఁ గొందఱు కథా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvyeearaonq0wgrt318gnh0fb2ybesr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214303</id>
    <revision>
      <id>559821</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5350" sha1="o6d1oqsqtvtocxz2b4xtocxaj1sxqj2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;హల పాణి పల్కు పల్కుల, ఫల మతనికిఁ గుడిపి పార్థుపట్టికి మఱలన్ 
జలజాక్షి నొసఁగుతెఱఁ గే, సలిపెదఁ జింతింపవలదు జననీ నీకున్.&lt;/poem&gt;|ref=187}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బలునకు మనకు స్ఛేదముఁ, గలిగించిన ధార్తరాష్ట్రఁ గయ్యములోనన్
బొలియించి యవనితమునిఁ, బెలుచక్ ధరఁ గూలవైచి పీచమడుతున్.&lt;/poem&gt;|ref=188}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని పలికి మఱియును.&lt;/poem&gt;|ref=189}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సింధురాజును బట్టి బంధించి కానీను ముక్కు కర్ణంబులు మోటు చేసి
శకునికండలు చెక్కి వికలంబు గావించి భూరిశ్రవుని నాజిఁ బొడవడంచి
దుర్ముఖాదుల నెల్లఁ దునుమాడి ధృతరాష్ట్రం నెంచక వార్ధిలో ముంచిముంచి
వెండియుఁ గురుపక్షవీరుల వరుసఁగా మ్రింగెద వారికై మే లొనర్ప&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వలసి యాదవు లందఱు వచ్చి రేని, వారి వారిని బంధించి వారిపై చి
నపుడు హలి నిన్నుఁ బల్కిన యట్టిపలుకు, తప్పిదం బని మదిలోనఁ దలఁచుఁగాక&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మాజనకు లడవిలోపల, భోజనరహితాత్ము లగుచుఁ బొక్కుచు నుండన్ 
రా జగుదుర్యోధను నే, నాజిని బరిమార్పుకున్న నది సాహసమే.&lt;/poem&gt;|ref=191}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మఱియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=192}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొండలను బట్టి పెకలించి కుతలమెల్లఁ, గ్రిందుమీఁ దగునట్లుగాఁ బొందుపఱచి
జలధులన్నియుజొచ్చు గాఁగలఁచి పాండు. సుతులకోపంబు మాన్పెదఁ జూడు నన్ను.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శశిరేఖఁ దెచ్చి యిచటక్, దశమి లగ్నంబుఁ జేసి తద్దంపతులన్
శశికులు లగుకౌంతేయులు, వసియించెడితావుఁ జేర్తు నగవకు మమ్మా.&lt;/poem&gt;|ref=194}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;జననీ నీదుఃఖమునకు, మన మగునుపశాంతి గాఁగఁ గయ్యములోనం
దుని మెద యదుకులవీరుల, నన విని బీభత్సుపత్ని యసురేంద్రునితోన్.&lt;/poem&gt;|ref=195}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియు ని ట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అలదుర్యోధనసుతునకు, లలనామణి నిత్తు ననుచు రాముఁడు పలికెన్ 
నిలిచిన యదుపుంగవులకుఁ దలఁపఁగ నిష్టంబు లేదు దానవనాథా.&lt;/poem&gt;|ref=197}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;యాదవు లందఱు వరుసక్., గాదిలి బాంధవులు గాక కడవారలె దా
మోదరునకు మనకు మఱి, భేదము లే దెంచి చూడ భీమతనూజా.&lt;/poem&gt;|ref=198}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఆదియునుంగాక.&lt;/poem&gt;|ref=199}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ధృతరాష్ట్రసుతులఁ జంపను, బ్రతినలు మీ తండ్రి గారు పల్కు ట వినియున్ 
మది నెంచ కీవు ద్రుంచినఁ, గుతుకము చెడి పాండుసుతులు గుందుదు రన్నా.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కానీ వారలమది నున్న గర్వ మణఁచి, భంగ పాటును బొందింపు సంగరమునఁ
బొడ వడంచుట దక్క నీబుద్ధి కెటులఁ, దోఁచు నంతయఁఁ జేసి రా దోషరహిత.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మూఁడుదినంబులు గల దా, చేడియలగ్నం బటంచుఁ జెప్పుచు మఱియుం&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6d1oqsqtvtocxz2b4xtocxaj1sxqj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214304</id>
    <revision>
      <id>559822</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="jieqx4cuxq61fdv9j228iwqmgdm1u86" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type= |lines=&lt;poem&gt;బోఁడిమితో నీకముని, వేడుక లలరంగఁ జేయు వేగము గాఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=202}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అని పల్కు పార్థురాణిం, గనుఁగొని దనుజేం ద్రుఁ డనియెఁ గ్రక్కునఁ దల్లీ
మనమున నీ కటుఁ దోఁచినఁ, దునుమాడక గర్వ మణఁతు దుష్టాత్మకులన్.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ధార్తరాష్ట్రులఁ గనుఁగొన్నఁ దగినమాడ్కిఁ, బొగరుమాన్పకయున్న నాభూరిరోష
పటీమ వదలదు వీరు పెక్కు పల్కు లేల, పొలతి పెండిలివేళ కేఁబోదు ననుచు.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తల్లులఁ దమ్ముని, దోడ్కొని, మెల్లఁగఁ దనగుహకు నేఁగి మేలోగిరముల్
ఉల్లము రంజిల నొసఁగుచు, సల్లలితము లైనమధురసంభాషణలన్.&lt;/poem&gt;|ref=205}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;సుభద్రాభిమన్యులకు సంతోషంబు చేయుచు శశిరేఖావివాహమహోత్సవకాలంబు నిరీక్షించుచుండె ననుచు.&lt;/poem&gt;|ref=206}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మునివరుఁ డెఱిఁగించిన విని, జనమేజయధరణివిభుఁడు సంతోషితుఁ డై
అనఘాత్మ వారిచందము, వినుటకు నామదికిఁ జాల వేడుక వొడమెన్.&lt;/poem&gt;|ref=207}}
{{Telugu poem|type=కలహంసోత్సాహవృత్తము.|lines=&lt;poem&gt;&lt;br&gt;సరసిజాక్ష దనుజశిక్ష సకలలోకనాయకా
శరధితల్ప నగముదాల్ప శమదమాది సద్గుణా
హరి రాం భవవిభంగ అమరమానివంది తా
కరుణశీల కనకాచేల కమల ప్రాణ నాయకా.&lt;/poem&gt;|ref=208}}
{{Telugu poem|type=గద్య.|lines=&lt;poem&gt;ఇది  శ్రీమత్సూర్యనారాయణకరుణాకటాక్ష వీక్షణాలంకార సుస్థిరామృతవాక్య
జ్వరత్నాకరవంశ వయ్యపారావార రాకాసుధాక రాంజనే యాఖ్యతనూజ
అప్పప్పనామధేయప్రణీతం బైనశశిరేఖాపరిణయం బనుమహాప్రబంధంబునందు&lt;/poem&gt;}}
ద్వితీయాశ్వాసము.


{{Center|'''____________'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jieqx4cuxq61fdv9j228iwqmgdm1u86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శశిరేఖాపరిణయము/తృతీయాశ్వాసము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214305</id>
    <revision>
      <id>559823</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = రత్నాకరం అప్పప్ప కవి  | అనువాదం=   | విభాగము  = తృతీయాశ్వాసము  | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]]  | తదుపరి = [[../చతుర్థిశ్వాసము/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1954 }}  &lt;pages...'</comment>
      <origin>559823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="532" sha1="dziar37oo61pvyxly0r87tzlpank0zd" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = రత్నాకరం అప్పప్ప కవి
 | అనువాదం= 
 | విభాగము  = తృతీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి = [[../చతుర్థిశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1954
}}

&lt;pages index=&quot;శశిరేఖాపరిణయము.pdf&quot; from=47 to=57 /&gt;</text>
      <sha1>dziar37oo61pvyxly0r87tzlpank0zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559824</id>
      <parentid>559823</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <origin>559824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="532" sha1="a1co5r6pfrnrqk4zqt9sinlkot9584z" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = రత్నాకరం అప్పప్ప కవి
 | అనువాదం= 
 | విభాగము  = తృతీయాశ్వాసము
 | ముందరి = [[../ద్వితీయాశ్వాసము/]]
 | తదుపరి = [[../చతుర్థాశ్వాసము/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1954
}}

&lt;pages index=&quot;శశిరేఖాపరిణయము.pdf&quot; from=47 to=67 /&gt;</text>
      <sha1>a1co5r6pfrnrqk4zqt9sinlkot9584z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Saniya kousar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>214306</id>
    <revision>
      <id>559825</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* స్వాగతం */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>559825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="08nnvkc3n6qlc7hl14boc4lvi5tc8es" xml:space="preserve">{{స్వాగతం}} [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 14:56, 16 జూన్ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>08nnvkc3n6qlc7hl14boc4lvi5tc8es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214307</id>
    <revision>
      <id>559829</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="njcuw8sey5g6qxt0yo1q4qckr5pms6p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|style=font-size:160%;|తృతీయాశ్వాసము}}
{{Css image crop
|Image = శశిరేఖాపరిణయము.pdf
|Page = 47
|bSize = 450
|cWidth = 57
|cHeight = 15
|oTop = 90
|oLeft = 207
|Location = center
|Description = 
}}
{{Telugu poem|type={{Css image crop
|Image = శశిరేఖాపరిణయము.pdf
|Page = 47
|bSize = 450
|cWidth = 57
|cHeight = 158
|oTop = 56
|oLeft = 65
|Location = center
|Description = 
}}|lines=&lt;poem&gt;


లల నాహృత్పుష్కర
లోలస్ఫుటచంచరీక లోకస్తుత్యా
పాలితసురముని త్రా
నీలాంబుదరుచిరగాత్ర నీరజ నే త్రా.&lt;/poem&gt;|ref=1}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అవధరింపుము సూతుండు శౌని కాది మహామునులకుం జెప్పెనట్లు వైశం పాయకుండు
జనమేజయున కిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=2}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;రమణి నొసంగలే దనుచు రాముఁడు పల్క సుభద్ర దీనత
గ్గుములుచుఁ బుత్తుఁ దోడుకొని ఘోరవనాంకరసీమ కేగుట
న్లుమిగొని ద్వారకాంగనలు కొందలమంది వచించి రయ్యయో
అమవసమ బ్బటంచగ నద్దమరేయిని బోవు టెట్లకో&lt;/poem&gt;|ref=3}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అని కృష్ణునికాంతలకు, న్వినిపించిన లేచి వారు విస్మ యమతులై
కనలుచు రామునిపత్నిం, గని యిట్లని పల్కి రాత్మగతి తెలియుటకై.&lt;/poem&gt;|ref=4}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;వెనిమిటీ నెసకొల్పి పేదరాలి సుభద్రఁ బురివెళ్ల గొట్టితే సరసిజాక్షి,
ఆటప్రాయము నాఁడె యభిమన్యునకుఁ బుత్రి నిచ్చెద సని మాతొ నుచ్చరించి
యది మాని కురురాజుననుఁగుఁబుత్తుని కిచ్చుచింత దాఁ బొడమెనే దంతిగ మన
కల్మిపై నాకాంక్ష గల్గెనా నీకును వంత మీడేరెనే భాసురాంగి&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అనుచుఁ గృష్ణునిభార్యలు మొనసి పలుకఁ జింతచేఁ గుంది బలరాము కాంత వారిం
గాంచి నిర్దోషి నగునన్నుఁ గాన లేక, నిట్టు లాడంగ మీకు నో రెట్టులాడె.&lt;/poem&gt;|ref=5}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మఱియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=6}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;జలజాక్షి శశిరేఖ సంభవం బాది గా నభిమన్యుఁ డల్లంఁ డౌననుచుఁ దలఁతుఁ
గూఁతురు గాండీవికోడ లాయెనటంచు మోద మందుదుఁ గాని భేద మెఱుఁగ
నక్కటా! నాకోర్కె కనుకూలముగ వచ్చు టెఱుఁగ రే మీ బావ తెఱుఁగు మీరు
ఎఱిఁగి యెఱింగి యి ట్లేల దూరెడ రమ్మ యని బొమ్పజలపూరి తాక్షి యగుచు&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>njcuw8sey5g6qxt0yo1q4qckr5pms6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214308</id>
    <revision>
      <id>559830</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryapragathi07</username>
        <id>7305</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="3oi078avswjc4rnup155j3ikgsjvhjd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aryapragathi07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{right|3}}
{{Center|ఆంధ్రీకరి౦పబడీన ఆయుర్వేదాశ్రమ గ్రంథములు.}}
{{Center|ద్వితీయ గుచ్భమగు}}
{{center|style=font-weight: bold; font-style:italic;|&lt;poem&gt;పథ్యా పథ్యము&lt;/poem&gt;}}
{{Center|ఈ (గంథమునందు (పతిరోగియు నాచరింపcదగిన పథ్యములగు నన్నము,}}
{{Center|కూరలు, పప్పులు, మాంసరసములు, శరీరవ్యాయామములు,}}
{{Center|వీనిలో నాచరింపగూాడని యపథ్యములును మఱియు నాయా
చికిత్సావసరముల}}
{{Center|పధ్యా పథ్యములగు వస్తి వమన నిరేక స్వేద (పతిసారణాదిక్రియలయొక్క}}
{{Center|వివరణమును, రోగములురాకుండ ఆరోగ్యముగనుండుటకై 
వసంతాది  ఋతువులయందు}}
{{Center|నాయా ఋతుధర్మ ములననుసరించి యాచరింపదగిన యాహార}}
{{Center|విహారాది హీతాహీతములను బోధించెడు “వివరణ” మను నాంధ్రటీకతోడ ము(ది౦చియున్నది.}}
{{Center|చందాదారులకు పోష్టుఖర్సులుగాక రు. 0-12-0.}}
{{Center|ఇతరులకు       »            »    1~0.0.}}

{{Center|మూడవగుచ్ఛమగు}}
{{center|style=font-weight: bold; font-style:italic;|&lt;poem&gt;ఆయుర్వేదపరిభాష.&lt;/poem&gt;}}
{{Center|ఇయ్యది హిందూవైద్యులకు జ్ఞాననేత్రము వంటిది.}}
{{Center|ఈ పుస్తకము చేతనున్న యడల వైద్యశాస్త్రమున 
ఏ సందేహము గలుగదు.}}
{{Center|కకషాయ కల్క, తైల, ఘృత, ఆసవ, అరిష్ట, మోదక,రస,
రసాయనాదూలు}}
{{Center|జేయువిధములను వానియందు జేర్పదగు ఓషధులు మొదలగువాని}}
{{Center|పరిమితిని (అనగా తూనికెను) దెలియ జేయు మానపరిభాపలను , ఆహారము}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3oi078avswjc4rnup155j3ikgsjvhjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214309</id>
    <revision>
      <id>559831</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="9s0jpou56wm3844j1zoy33vq99i754o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|30]|పంచాంగము|233}}&lt;/noinclude&gt;{{c|నక్షత్రము.}}

అశ్విన్యాది నక్షత్రములు 27 యని యందఱకుఁ దెలిసిన విషయమే. ఆకాశమందలి చుక్కల యాకారమును అనుసరించి యీ పేళ్లు పెట్టఁబడినవి. కాని ఈనక్షత్రసూచకములగు చుక్కలు సమానాంతరములుగ లేనందున జ్యోతిషశాస్త్రమునందు నక్షత్రమనఁగ క్రాంతి వృత్తము (ఆకాశచక్రము, ecliptic) యొక్క 27 వ వంతని యర్థము.

{{c|360&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;}}
{{c|నక్షత్రము =  — = 130-20'
{{c|27}}

ఇట్లు నక్షత్రమనగా నాకాశమందు 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములు 20' కళలు. నక్షత్రశబ్దమునకు నింకొక యర్థము కలదు. ఈ 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-౨౦' స్ధలమును చంద్రుఁ డెంతకాలములోఁ దిరుగునో యాకాలమునుగూడ నక్షత్రమనియెదరు. దీనినే దిననక్షత్రము, దినతార యందురు. దీని వ్యాప్తి వివర
మీక్రింద నీయఁబడుచున్నది: -
{| style=&quot;margin-left:5em;border:0px;&quot;
|-
| || గ - పల - విపల || గం - ంప్.-సెం.
|-
| మధ్యమమానము || 60 - 42 - 53.4 || 24 - 17 - 9.36
|-
| ఎక్కువకాలము || 66 - 21 - 0 || 26 - 32 - 24
|-
| తక్కువకాలము || 55 - 56 - 0 || 22 - 22 - 24
|}

మొత్తముమీద సరాసరి దినమునకుఁ జంద్రుఁ డొక్కనక్షత్రము నడుచును. కావున నక్షత్రమాసమునందు 27.3 21 66 దినము లుండును. పంచాంగమునందు తిథి తరువాత నీయఁబడు నక్షత్రములు చంద్ర నక్షత్రములు. సంవత్సరాదిదినమున పంచాంగమునందు తిథి తరువాత &quot;రే 37.4&quot; అని వ్రాయఁబడినది. అనఁగా ఆ దినమున సూర్యుఁడుదయించినపుడు రేవతి యుండెననియు, తరువాత 37 ఘడియల 4 విఘడియలకు రేవతీనక్షత్రము పూర్తియై అశ్వని వచ్చెననియు భావము. అనఁగా చంద్రుఁడు రేవతి దాఁటి అశ్వనిలోఁ బ్రవేశించును.


{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf
|Page = 239
|bSize = 377
|cWidth = 94
|cHeight = 59
|oTop = 544
|oLeft = 199
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9s0jpou56wm3844j1zoy33vq99i754o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559832</id>
      <parentid>559831</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="ndu1l4hk2l8lu3l4a9qtx1pranaw4ra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|30]|పంచాంగము|233}}&lt;/noinclude&gt;{{c|నక్షత్రము.}}

అశ్విన్యాది నక్షత్రములు 27 యని యందఱకుఁ దెలిసిన విషయమే. ఆకాశమందలి చుక్కల యాకారమును అనుసరించి యీ పేళ్లు పెట్టఁబడినవి. కాని ఈనక్షత్రసూచకములగు చుక్కలు సమానాంతరములుగ లేనందున జ్యోతిషశాస్త్రమునందు నక్షత్రమనఁగ క్రాంతి వృత్తము (ఆకాశచక్రము, ecliptic) యొక్క 27 వ వంతని యర్థము.

{{c|360&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;}}
{{c|నక్షత్రము =  — = 130-20'}}
{{c|27}}

ఇట్లు నక్షత్రమనగా నాకాశమందు 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములు 20' కళలు. నక్షత్రశబ్దమునకు నింకొక యర్థము కలదు. ఈ 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-౨౦' స్ధలమును చంద్రుఁ డెంతకాలములోఁ దిరుగునో యాకాలమునుగూడ నక్షత్రమనియెదరు. దీనినే దిననక్షత్రము, దినతార యందురు. దీని వ్యాప్తి వివర
మీక్రింద నీయఁబడుచున్నది: -
{| style=&quot;margin-left:5em;border:0px;&quot;
|-
| || గ - పల - విపల || గం - ంప్.-సెం.
|-
| మధ్యమమానము || 60 - 42 - 53.4 || 24 - 17 - 9.36
|-
| ఎక్కువకాలము || 66 - 21 - 0 || 26 - 32 - 24
|-
| తక్కువకాలము || 55 - 56 - 0 || 22 - 22 - 24
|}

మొత్తముమీద సరాసరి దినమునకుఁ జంద్రుఁ డొక్కనక్షత్రము నడుచును. కావున నక్షత్రమాసమునందు 27.3 21 66 దినము లుండును. పంచాంగమునందు తిథి తరువాత నీయఁబడు నక్షత్రములు చంద్ర నక్షత్రములు. సంవత్సరాదిదినమున పంచాంగమునందు తిథి తరువాత &quot;రే 37.4&quot; అని వ్రాయఁబడినది. అనఁగా ఆ దినమున సూర్యుఁడుదయించినపుడు రేవతి యుండెననియు, తరువాత 37 ఘడియల 4 విఘడియలకు రేవతీనక్షత్రము పూర్తియై అశ్వని వచ్చెననియు భావము. అనఁగా చంద్రుఁడు రేవతి దాఁటి అశ్వనిలోఁ బ్రవేశించును.


{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf
|Page = 239
|bSize = 377
|cWidth = 94
|cHeight = 59
|oTop = 544
|oLeft = 199
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndu1l4hk2l8lu3l4a9qtx1pranaw4ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559833</id>
      <parentid>559832</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="jtwvxkdkhx9ukzv1i6s7hh7jrltc9cu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|30]|పంచాంగము|233}}&lt;/noinclude&gt;{{c|నక్షత్రము.}}

అశ్విన్యాది నక్షత్రములు 27 యని యందఱకుఁ దెలిసిన విషయమే. ఆకాశమందలి చుక్కల యాకారమును అనుసరించి యీ పేళ్లు పెట్టఁబడినవి. కాని ఈనక్షత్రసూచకములగు చుక్కలు సమానాంతరములుగ లేనందున జ్యోతిషశాస్త్రమునందు నక్షత్రమనఁగ క్రాంతి వృత్తము (ఆకాశచక్రము, ecliptic) యొక్క 27 వ వంతని యర్థము.

{{c|360&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;}}
{{c|నక్షత్రము   —  130-20'}}
{{c|27}}

ఇట్లు నక్షత్రమనగా నాకాశమందు 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములు 20' కళలు. నక్షత్రశబ్దమునకు నింకొక యర్థము కలదు. ఈ 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-౨౦' స్ధలమును చంద్రుఁ డెంతకాలములోఁ దిరుగునో యాకాలమునుగూడ నక్షత్రమనియెదరు. దీనినే దిననక్షత్రము, దినతార యందురు. దీని వ్యాప్తి వివర
మీక్రింద నీయఁబడుచున్నది: -
{| style=&quot;margin-left:5em;border:0px;&quot;
|-
| || గ - పల - విపల || గం - ంప్.-సెం.
|-
| మధ్యమమానము || 60 - 42 - 53.4 || 24 - 17 - 9.36
|-
| ఎక్కువకాలము || 66 - 21 - 0 || 26 - 32 - 24
|-
| తక్కువకాలము || 55 - 56 - 0 || 22 - 22 - 24
|}

మొత్తముమీద సరాసరి దినమునకుఁ జంద్రుఁ డొక్కనక్షత్రము నడుచును. కావున నక్షత్రమాసమునందు 27.3 21 66 దినము లుండును. పంచాంగమునందు తిథి తరువాత నీయఁబడు నక్షత్రములు చంద్ర నక్షత్రములు. సంవత్సరాదిదినమున పంచాంగమునందు తిథి తరువాత &quot;రే 37.4&quot; అని వ్రాయఁబడినది. అనఁగా ఆ దినమున సూర్యుఁడుదయించినపుడు రేవతి యుండెననియు, తరువాత 37 ఘడియల 4 విఘడియలకు రేవతీనక్షత్రము పూర్తియై అశ్వని వచ్చెననియు భావము. అనఁగా చంద్రుఁడు రేవతి దాఁటి అశ్వనిలోఁ బ్రవేశించును.


{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf
|Page = 239
|bSize = 377
|cWidth = 94
|cHeight = 59
|oTop = 544
|oLeft = 199
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jtwvxkdkhx9ukzv1i6s7hh7jrltc9cu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559834</id>
      <parentid>559833</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="my5r0i1xh53jxsno7ziqezo76pqilhh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|30]|పంచాంగము|233}}&lt;/noinclude&gt;{{c|నక్షత్రము.}}

అశ్విన్యాది నక్షత్రములు 27 యని యందఱకుఁ దెలిసిన విషయమే. ఆకాశమందలి చుక్కల యాకారమును అనుసరించి యీ పేళ్లు పెట్టఁబడినవి. కాని ఈనక్షత్రసూచకములగు చుక్కలు సమానాంతరములుగ లేనందున జ్యోతిషశాస్త్రమునందు నక్షత్రమనఁగ క్రాంతి వృత్తము (ఆకాశచక్రము, ecliptic) యొక్క 27 వ వంతని యర్థము.

{{c|360&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;}}
{{c|నక్షత్రము   —  13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-20'}}
{{c|27}}

ఇట్లు నక్షత్రమనగా నాకాశమందు 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములు 20' కళలు. నక్షత్రశబ్దమునకు నింకొక యర్థము కలదు. ఈ 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-౨౦' స్ధలమును చంద్రుఁ డెంతకాలములోఁ దిరుగునో యాకాలమునుగూడ నక్షత్రమనియెదరు. దీనినే దిననక్షత్రము, దినతార యందురు. దీని వ్యాప్తి వివర
మీక్రింద నీయఁబడుచున్నది: -
{| style=&quot;margin-left:5em;border:0px;&quot;
|-
| || గ - పల - విపల || గం - ంప్.-సెం.
|-
| మధ్యమమానము || 60 - 42 - 53.4 || 24 - 17 - 9.36
|-
| ఎక్కువకాలము || 66 - 21 - 0 || 26 - 32 - 24
|-
| తక్కువకాలము || 55 - 56 - 0 || 22 - 22 - 24
|}

మొత్తముమీద సరాసరి దినమునకుఁ జంద్రుఁ డొక్కనక్షత్రము నడుచును. కావున నక్షత్రమాసమునందు 27.3 21 66 దినము లుండును. పంచాంగమునందు తిథి తరువాత నీయఁబడు నక్షత్రములు చంద్ర నక్షత్రములు. సంవత్సరాదిదినమున పంచాంగమునందు తిథి తరువాత &quot;రే 37.4&quot; అని వ్రాయఁబడినది. అనఁగా ఆ దినమున సూర్యుఁడుదయించినపుడు రేవతి యుండెననియు, తరువాత 37 ఘడియల 4 విఘడియలకు రేవతీనక్షత్రము పూర్తియై అశ్వని వచ్చెననియు భావము. అనఁగా చంద్రుఁడు రేవతి దాఁటి అశ్వనిలోఁ బ్రవేశించును.


{{Css image crop
|Image = లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf
|Page = 239
|bSize = 377
|cWidth = 94
|cHeight = 59
|oTop = 544
|oLeft = 199
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>my5r0i1xh53jxsno7ziqezo76pqilhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214310</id>
    <revision>
      <id>559835</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryapragathi07</username>
        <id>7305</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="npp1x8q9adbh8ox8e9lj9pn575senh2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aryapragathi07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|తృతీయ ప్రకరణము.}}
{{Center|చికిత్సకు పూర్వము ఆచరింపదగిన నియమములు.}}
{{Center|ఈ వ్యాధి గ్రామదేవతమున్నగు క్షుద్రదేవతలయొక్క}}
{{Center|క్రూరేక్షణమున జనించినదియని పిచ్చి నమ్మకములచేతను}}
{{Center|కొందరును, విరోధులగువారు జేయు క్షుద్రప్రయోగములు}}
{{Center|(శాతపతులు) మొదలగు నాభిచారికములవలన గలిగినదని}} {{Center|మరికొందరును, దలంచి సకాలమున చికిత్స జేయకయుందురు.}}
{{Center|మరికొందరు నిర్లక్ష్యముచేతను వెనువెంట దగుచికిత్స జేయకయున్నారు.}}
{{Center|ఇంకకొందరు సమయమునకు దగువైద్యుని సాహాయ్యము బొందలేని స్థితిలోనున్నారు.}}
{{Center|ఇట్టివారి ననేకుల నిష్పటికీని మనము చూచుచున్నారము.}}
{{Center|అటుగాక కలరావ్యాధి సోకినదని తెలిసినతోడనే రోగికి
ఏమాత్రమైనను}}
{{Center|భయమును కల్గించక ధైర్యమును జెప్పవలెను.}}
{{Center|రోగిధరించు దుస్తులు పడక మొదలగువానిని ముందు చతుర్థప్రకరణమున}}
{{Center|జెప్పబోవు ప్రకారము శుభపర చియుంచవలెను.}}
{{Center|వెంటనేతగుచికిత్సకునకు దెలుపవలెను. ఒక వేళ చికిత్సకుడు అచ్చటలేక}}
{{Center|సమయమునకు తటస్థపడకున్నచో రోగియొక్క లక్షణముల బట్టి}}
{{Center|వ్యాధి యేస్థితియందున్నదియును పైగనబరచిన లక్షణములనుండీ}}
{{Center|తెలిసికొనవలెను. పిదప నీప్రకరణమున జెప్పిన విధముగ
మందులను}}
{{Center|వానిమోతాదులను అనుపానక్రమములను గమనించి}}
{{Center|మిక్కిలి జాగ్రత్తతో నుపయోగించవలెను.}}
3&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npp1x8q9adbh8ox8e9lj9pn575senh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214311</id>
    <revision>
      <id>559836</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="1nyr24fybl3fciyvyl36dw0czajz5t8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|234|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;తిథులవలెనే, సూర్యోదయకాలమందు నే నక్షత్రముండునో అదియే ఆ దినపు నక్షత్ర మనఁబడును. తిథులవలెనే కొన్ని నక్షత్రములు క్షయముఁజెందును. కొన్ని వృద్ధిఁజెందును అని తెలిసికొనునది.

చంద్రునివలెనే సూర్యుఁడు, ఇతర గ్రహములును ఈ నక్షత్రములలోనుండి ప్రచారము చేయుచుండును. సూర్యుఁ డీ నక్షత్రముల నన్నిటిని నొక్కమాఱు చుట్టివచ్చుటకు రమారమి 365 దినములు పట్టును. కావున సూర్యునకు నొక నక్షత్రమును దాటుటకు రమారమి 13 14/27 దినములు పట్టును. వర్షసంబంధమైన మృగశిరాదినక్షత్రములు చంద్రసంబంధమైన దిననక్షత్రములు కావు. సూర్యసంబంధమైన నక్షత్రములు. పింగళనామ సంవత్సరమునందు జూన్ నెల 7-వ తేదీ గురువారము విదియదినమున మృగశిరానక్షత్రము 23-22కిఁ బ్రవేశించినట్లు చూపఁబడినది. అనగా ఆ కాలమునకు సూర్యుఁడు ఆ నక్షత్రమందుఁ బ్రవేశించును అని యర్థము చేసికొనవలయును. ఇట్లు చంద్రు డీనక్షత్రములన్నియు రమారమి 27 దినములలో తిరిగివచ్చును. సూర్యుఁడు సంవత్సరములోఁ దిరిగివచ్చును. ఇట్లు దిన మీయఁబడు నక్షత్రములు చంద్ర
గమనసంబంధమైనవి. ఋతువులకు సంబంధమున నీయఁబడునక్షత్రప్రవేశము సూర్యగమనమునకు సంబంధించినది అనితెలిసికొనవలయును.

ఇతర గ్రహములు ఈ నక్షత్రములలో నుండి సంచారము చేయు కాలములు మన పంచాంగములలో విడిగ 'కుజచారః, బుధచారః' అను శీర్షికలక్రింద నీయఁబడును.

{{c|యోగము}}

చంద్ర సూర్యుల గమనమునకుఁ గల యంతరము తిథియని చెప్పితిమి. ఆ గమన సంయోగము (కూడిక) యోగ మనిపించుకొనును. సూర్యుఁడు చంద్రుఁడు కలిసి 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-౨౦' అంతర మెంతకాలములోఁ బ్రయాణము చేయుదురో దానిని యోగమందురు. అనగా నిద్దరు జతగా జట్టీలుపట్టి నడుతురని యర్థముకాదు. సూర్యునిత్రోవను సూర్యుఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nyr24fybl3fciyvyl36dw0czajz5t8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559837</id>
      <parentid>559836</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="hqkxjx71cr06y3yfaau3d00x0tty3zp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|234|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;తిథులవలెనే, సూర్యోదయకాలమందు నే నక్షత్రముండునో అదియే ఆ దినపు నక్షత్ర మనఁబడును. తిథులవలెనే కొన్ని నక్షత్రములు క్షయముఁజెందును. కొన్ని వృద్ధిఁజెందును అని తెలిసికొనునది.

చంద్రునివలెనే సూర్యుఁడు, ఇతర గ్రహములును ఈ నక్షత్రములలోనుండి ప్రచారము చేయుచుండును. సూర్యుఁ డీ నక్షత్రముల నన్నిటిని నొక్కమాఱు చుట్టివచ్చుటకు రమారమి 365 దినములు పట్టును. కావున సూర్యునకు నొక నక్షత్రమును దాటుటకు రమారమి 13 14/27 దినములు పట్టును. వర్షసంబంధమైన మృగశిరాదినక్షత్రములు చంద్రసంబంధమైన దిననక్షత్రములు కావు. సూర్యసంబంధమైన నక్షత్రములు. పింగళనామ సంవత్సరమునందు జూన్ నెల 7-వ తేదీ గురువారము విదియదినమున మృగశిరానక్షత్రము 23-22కిఁ బ్రవేశించినట్లు చూపఁబడినది. అనగా ఆ కాలమునకు సూర్యుఁడు ఆ నక్షత్రమందుఁ బ్రవేశించును అని యర్థము చేసికొనవలయును. ఇట్లు చంద్రు డీనక్షత్రములన్నియు రమారమి 27 దినములలో తిరిగివచ్చును. సూర్యుఁడు సంవత్సరములోఁ దిరిగివచ్చును. ఇట్లు దిన మీయఁబడు నక్షత్రములు చంద్ర
గమనసంబంధమైనవి. ఋతువులకు సంబంధమున నీయఁబడునక్షత్రప్రవేశము సూర్యగమనమునకు సంబంధించినది అనితెలిసికొనవలయును.

ఇతర గ్రహములు ఈ నక్షత్రములలో నుండి సంచారము చేయు కాలములు మన పంచాంగములలో విడిగ 'కుజచారః, బుధచారః' అను శీర్షికలక్రింద నీయఁబడును.

{{c|యోగము}}

చంద్ర సూర్యుల గమనమునకుఁ గల యంతరము తిథియని చెప్పితిమి. ఆ గమన సంయోగము (కూడిక) యోగ మనిపించుకొనును. సూర్యుఁడు చంద్రుఁడు కలిసి 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; - 2౦' అంతర మెంతకాలములోఁ బ్రయాణము చేయుదురో దానిని యోగమందురు. అనగా నిద్దరు జతగా జట్టీలుపట్టి నడుతురని యర్థముకాదు. సూర్యునిత్రోవను సూర్యుఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hqkxjx71cr06y3yfaau3d00x0tty3zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214312</id>
    <revision>
      <id>559838</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="m1lc7k1ddgcqcfbjzix8s1r7au2ebo2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|235}}&lt;/noinclude&gt;పోవుచుండును. చంద్రునిత్రోవను చంద్రుఁడు పోవుచుండును. ఇద్దరు నడిచిన అంతరమును కలిపిన 13&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; - 20' కావలెను. దానికి బట్టు కాలము: —
{| style=&quot;margin-left:5em;border:0px;&quot;
|-
| || ఘ. పల. విపల || గం మి. సె కె.
|-
| మధ్యమకాలము || 56 - 29 - 21.75 || 22 - 35 - 44.7
|-
| ఎక్కువకాలము || 61 - 31 - 0 || 24 - 36 - 24
|-
| తక్కువకాలము || 52 - 12 - 0 || 20 - 52 - 48
|}

విష్కంభము, ప్రీతి మొదలయిన పేళ్లుగలయోగములు 27. ఈ 27 యోగములకు 25.42022 దినముల 
(25 దినములు, 25 విగడియల) కాలము పట్టును. సూర్యచంద్రాదుల క్రాంతి సమానముగ నుండునపుడు వ్యతీపాతయోగములును వైధృతియోగమును సంభవించును. వీనిని మహాపాతములు, లేక మహాయోగములు అని యందురు. ఇవి రమారమి 13 దినముల యంతరమున వచ్చును. ఈ సంవత్సరాది దినమున పంచాంగములో నక్షత్రము తరువాత &quot;బ్ర 6 - 37&quot; అని యున్నది. అనగా నాఁడు బ్రహ్మయోగము సూర్యోదయానంతరము 6 - 37 కి బూర్తియగును. సూర్యోదయసమయమున ఈ యోగ ముండెను.

{{c|కరణము}}

కరణమనఁగా తిథిలో సగము. అనఁగా అమావాస్యనుండి చంద్రసూర్యుల గమనభేదము 6&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములగుట కెంతకాలముపట్టునో దానిని కరణమనియెదరు. సాధారణముగ తిథియనగ నొక దినము, కరణమనగ నొకపూట యని యనుకొనవచ్చును. చాంద్రమాసమందు 30 తిథులును 60 కరణములును ఉండును. రెండు రెండు కరణముల జతలు తీసికొన్న యెడల రెండవదాని చివర గడియలును తిథియొక్క
చివర గడియలును ఒక్కటియే యగును. ప్రతిదినమును నిజముగ రెండుకరణములఁ బంచాంగములో నీయవలయును. కాని సాధారణముగ ౩౦ గడియలలోఁ బూర్తియగు కరణమును మాత్రము చూపెదరు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1lc7k1ddgcqcfbjzix8s1r7au2ebo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214313</id>
    <revision>
      <id>559839</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryapragathi07</username>
        <id>7305</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="4qtpqi0wrwnid95oxt70g6yjmbtluh8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aryapragathi07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left| ౨౬}}
{{Center|మషూచీ కలరా.}}
{{Center|వీనిని ప్రత్యేకము ఒకతులమువంతున గ్రహించి చూర్ణముచేసి}}
{{Center|ఖల్వమునవైచి నిమ్మపండ్లరసమునుబోయుచు మెత్తనగువరకు
నూరి}} 
{{Center|రెండుగురిగింజలంత మాత్రలజేసి నీడనెండించి భద్రముగ నుంచునది.}}
{{Center|ఈ మాత్రలను ఘంటకొకసారి నీళ్లతోజేర్చి యిచ్చినచో వాంతి భేది నిలుచును.}}
{{Center|రసభస్మోపయోగక్రమము.}}
{{Center|ఇంగిలీకమునుండి తీయబడిన రసముచే వండబడిన రసభస్మమును}}
{{Center|భాండవకర్పూరమును సహజముగ నాంధ్రదేశమునగల వైద్యులు}}
{{Center|మిక్కిలి నేర్పుతో వాడుట సర్వజన విదితము. ఈ రసభస్మమును}}
{{Center|కలరాయం దుపయోగించుట యుచితము. మనవారలు వ్యాధిబలాబలములను రోగిప్రకృతిని}}
{{Center|చక్కగగమనించి తగిన ప్రమాణమును గల్పించి యుపయోగింపక}}
{{Center|తమకు దోచినట్లల్ల నుపయోగించుటచే నయ్యది విపరీతముగ పరిణమించును.}}
{{Center|దానం జేసి పండ్లూడుట నోరు పుండ
గుట మున్నగు బాధలుగల్గుచున్నవి.}} 
{{Center|ఆటుగాక రోగియొక్కయు వ్యాధియొక్కయు బలాబలముల జక్కగగమనించి.}}
{{Center|కలరావ్యాధియందు ఒక యవ (౧ గ్రై ను) మొదలు}}
{{Center|పదియన (౧౦ గ్రైను) ల పరిమితివరకు మోతాదుల గల్పించి.}}
{{Center|మాత్రలుగా జేసి యామాత్రలను మంచిగోధుమపిండితోనైనను}}
{{Center|లేక శుంఠి మిడియములతోనైనను చక్కగ మాటుబెట్టి }}{{Center|రెండు: గంటల కొకతూరి యుపయోగింపవలెను.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qtpqi0wrwnid95oxt70g6yjmbtluh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214314</id>
    <revision>
      <id>559840</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryapragathi07</username>
        <id>7305</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="7hlmchtd2n4c8llze1qbs9tswo43qlg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aryapragathi07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|మషూచి కలరా.}}
{{Center|దలంచి మనసున కొంచెమైన భయమును దిగులును}}
{{Center|ఉంచుకొనక ధైర్యముకల్గి యుండవలెను.}}
{{Center|స్వాస్థ్య పరిపాలనము.}}
{{Center|&quot; ధైర్యం సర్వార్థసాధకమ్ &quot; అను నార్యోక్తి ననుసరించి}}{{Center|ధైర్యమునవలంబించిన వారికి నెట్టిక్రూరములగు శారీరక}}
{{Center|మానసికాదివ్యాధులునుగూడ చెంత జేరవు.}}
{{Center|సాంక్రామికములగు నిట్టివ్యాధులువ్యాపించి వానిప్రభావమును జూపునపుడు}}
{{Center|వారబారినుండి యాయువును పరిపాలించుకొనుటకై}}
{{Center|పూజ్యులగు శ్రీచర కాచార్యులు జనపదోద్ధ్వంసనీయమున * చూపిన}}
{{Center|హితాహితములును యుత్తమనిధులునునగు కొన్నిటి నిందు బొందుచెదను.}}
{{Center|ఇ౦దు మనుజసామాన్యమునకును జేరియుండు సామాన్యభావములగు}}
{{Center|సాంక్రామికవ్యాధులుగల దేశమును ఆ ప్రదేశమునందలి నీళ్లు}}
{{Center|పాలు గాలి. ఈ నాలిగింటిని ముఖ్యముగు విడువదగినవని నిరూపించియున్నారు.}}
{{Center|మరియు నా ప్రదేశమందలి పదార్థసామ్యమును విడుచుటయు,}} 
{{Center|సాంక్రామికములు వ్యాపించుటకు పూర్వము సంగ్రహింపఁబడిన }}
{{Center|పదముల నుపయోగించుకొనుటయు నుచితమని కనబరచియున్నారు. }}
{{Center|మరియు సత్యవంతుడుగను భూతదయ గలవాడుగను}}
{{Center|భక్తిగలవాడుగను సద్వ్యాపారముల నాచరించువాడుగను}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hlmchtd2n4c8llze1qbs9tswo43qlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214315</id>
    <revision>
      <id>559841</id>
      <timestamp>2026-06-16T17:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryapragathi07</username>
        <id>7305</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="860" sha1="gjmuwnb2mlebuuxkudkkzsh3uxg4zy2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aryapragathi07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|18}}
{{Center|అగస్త్యవైద్యము.}}
{{Center|కశక్తుఁడవై ప్రకృతము నాపరిశీలననుండి తెలిసికొనిన విషయములను}}
{{Center|సుజనులును విద్వత్పక్షపాతులును నగు మహాళయులకు}}
{{Center|విన్నవించినాఁడు.}}
{{Center|ఆయుర్వేదమార్తాండ భిషఙ్మణి}}
{{Center|వైద్యరత్న పండిత డి. గోపాలాచార్యులు ఎ. వి. ఎస్.}}
{{Center|వారిచే వినచితమగు}}
{{center|style=font-weight:, font-style:italic;|&lt;poem&gt;అగస్త్యవైద్యము&lt;/poem&gt;}}
{{Center|సమాప్తము.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gjmuwnb2mlebuuxkudkkzsh3uxg4zy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214316</id>
    <revision>
      <id>559842</id>
      <timestamp>2026-06-16T18:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="sxd726qmf9qucs054jymep9uy5rjygr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|236|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;కృష్ణపక్ష 14 శి తిథియొక్క రెండవకరణము శకుని యనునది. అమావాస్య తిథియొక్క మొదటికరణము చతుష్పాత్తు. రెండవది నాగము. శుద్ధపాడ్యమి మొదటికరణము కింస్తుఘ్నము. శుద్ధపాడ్యమి రెండవకరణము మొదలుకొని, కృష్ణ 14 శి మొదటికరణమువఱకు బవ, బాలవ, కౌలవ, తైతుల, గర, వణిజి, భద్ర అను 7 కరణములు తిరిగి 8 సారులు వచ్చును.

ఇంతవఱకుఁ బంచాంగమందలి ముఖ్యమైన అయిదు అంగములను గుఱించి చెప్పనైనది. లోకవ్యవహారమునకై యిప్పటి మన పంచాంగములందు మఱికొన్ని విషయములను ఇచ్చెదరు. అందుఁ గొన్నిటిని గుఱించిమాత్ర మిచ్చటఁ గొంచెము తెల్పెదను.

{{c|వర్జ్యము}}

తెనుఁగు వారికి వర్జ్యము పట్టింపు ఎక్కువగ నున్నది. హిందూదేశమునందలి ఇతరరాష్ట్రములవారికి దీనిలో నంతగఁబనిలేదు. వర్జ్య మనఁగ విడువఁబడదగిన గడియ లని యర్థము. ఇవి దిననక్షత్రములలోని కొంత భాగము. అశ్వని నక్షత్రముయొక్క /6 వంతు, భరణి నక్షత్రముయొక్క /5. కృత్తికయొక్క / 2 భాగము. ఇట్లు ప్రతినక్షత్రమునకును కొన్ని పాళ్లు ఏర్పడియున్నవి. ఆయానక్షత్రములయొక్క ప్రారంభకాలమునుండి, ఆయా వంతుకాలమును విడఁదీసినయెడల నదియే త్యాజ్య (వర్జ్య) కాలమగును. ఈ వర్జ్యకాలము పగలు పడ్డ
యెడల సూర్యోదయమునుండి యెన్నిగడియలకుఁ బడినది చూపెదరు. రాత్రి పడ్డయెడల సూర్యాస్తమయమునుండి యెన్ని గడియలకుఁ బడినది చూపెదరు, ఈయేఁటి పంచాంగమునందు చైత్ర శు 2 య (25 మార్చి) దినమున &quot;ది 25-49&quot; అని వ్రాయఁబడియున్నది. అనగా 'దివి' పగలు అని యర్థము. సూర్యోదయానంతరము 25-49 - కి వర్జ్యము. ఈ లెక్క ఎట్లు వచ్చినది ? పాడ్యమిదినమున రేవతి నక్షత్రము 37-4 కుఁ బూర్తియయ్యెను. కావున అశ్విని 37-5 నుండి ప్రారంభమైనది. అది విదియదినము 35-34 వఱకు నున్నది. అనగా ఈ నక్షత్రము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sxd726qmf9qucs054jymep9uy5rjygr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214317</id>
    <revision>
      <id>559843</id>
      <timestamp>2026-06-16T18:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3359" sha1="91nc0mij8wabmgv312gh8ifdidwvf7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|237}}&lt;/noinclude&gt;మొత్తముమీఁద 58-30 గడియల కాలమున్నది. దీని 5/6 వంతు (అనఁగా 6 తో భాగించి వచ్చిన లబ్దమును 5 తో గుణించిన వచ్చు నట్టి గడియలు విగడియలు) ఈ నక్షత్రముయొక్క వర్జ్యకాలమగును.
లెక్కవేయగా నట్టివంతు 48-45 అగుచున్నది. పాడ్యమినాఁడు 37-5 కి అశ్వినిప్రారంభమైనది గనుక అప్పటినుండి 48-45 కాలము లెక్కవేయ వలయును. అది విదియదినము 25-49 కిఁ బూర్తియగును.

{{c|పాడ్యమినాఁడు 22-56}}
{{c|విదియనాఁడు 25-49}}
{{c|మొత్తము ---48-45}}

విదియదినముననే 'రా 29-18 త్యా' అని వ్రాయఁబడి యున్నది. 'రా' అనగా రాత్రి, 'త్యా' అనగా త్యాజ్యము. ఆరాత్రి సూర్యాస్తమయము తరువాత 29-18 కి వర్జ్యమున్నదని యర్ధము. ఇది భరణీ నక్షత్రసంబంధమైన వర్జ్యము. ఈ దినమున (2 మార్చి) అశ్విని 35-34 కిఁ బూర్తియై, భరణి 35 - ౩5 కిఁ బ్రారంభమై మఱు దినము ౩5-9 కిఁ బూర్తియైనది. రెండుదినములు కలిసి దీని వ్యాప్తి
(24-26)+(35-9) = 59-౩5. భరణియొక్క 2/5వ వంతు కాలమువర్జ్యము కావున (59-35) లో 2/5 = 23-50. విదియ దినము భరణి ౩5-౩5 కిఁ బ్రారంభమైనది గనుక ఈ కాలమప్పటినుండి లెక్కింపవలెను. (35-35) + (23-50) = 59-25 అనఁగా విదియదినము సూర్యుఁడు గ్రుంకిన తరువాత వచ్చును. ఆనాడు సూర్యాస్తమయము ౩౦-3 కి నున్నది గనుక (59-25) - (30-3) = 29-18 కావున రాత్రి 29-18 కి వర్జ్యము వచ్చును.

ఇతర నక్షత్రములను గుఱించి యిట్లే తెలిసికొనవలెను ఈ నక్షత్రముయొక్క యిన్నవవంతు చివర గడియలు త్యాజ్యమన్న విషయమున వేఱువేఱు జ్యోతిష్కులు వేఱువేఱుగఁ జెప్పెదరు. హస్తానక్షత్రమునకు 11/30 వ వంతని కొందఱును, 7/2౦ వ వంతని కొందఱును చెప్పుదురు. ఇట్లే కొన్ని యితర నక్షత్రములను గురించి భిన్నాభిప్రాయములు కలవు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91nc0mij8wabmgv312gh8ifdidwvf7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214318</id>
    <revision>
      <id>559844</id>
      <timestamp>2026-06-16T18:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3460" sha1="djsja5uu1o98iubybesor7iyncvfriy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|238|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|సంవత్సరమునకు అధికారులు}}

పార్లమెంటులో పార్టీలు మారినప్పుడెల్ల మంత్రిమండలము మాఱునట్లు మన పంచాంగములలో ప్రతిసంవత్సరమును రాజు, మంత్రి మొదలగువారు మారుచుందురు. ఈయేటి యధిపతులలో ఈ క్రిందివారు
ముఖ్యులు : -
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:5em;&quot;
|-
| రాజు || శని
|-
| మంత్రి || శుక్రుఁడు
|-
| సేనాధిపతి || గురుఁడు
|-
| మేఘాధిపతి || గురుఁడు
|-
| సస్యాధిపతి || చంద్రుఁడు
|-
| ధాన్యాధిపతి || శని
|}

కొన్ని పంచాంగములలో నింకను పెక్కు అధికారుల పేళ్ళీయఁబడును. దీనికర్థమేమి ? వీరి కీయాధిపత్య మిచ్చినవా రెవరు ? వీరి కీయధికార మీయేఁడు వచ్చినదని తెలిసికొనుట యెట్లు ? ఇందుకు వేఱుగ
లెక్కలక్కఱలేదు. చైత్రశుద్ధపాడ్యమినాఁ డనఁగా చాంద్రమాన సంవత్సరాది పండుగునాఁ డేవారమో యా గ్రహము ఆ సంవత్సరమునకు రాజు. ఈ యేట సంవత్సరాది శనివారమైనది కావున ఈ యేఁటి కంతకును శనియేరాజు; మేషసంక్రమణ మెన్నఁడగునో అనఁగ (అఱవవారి) సౌరసంవత్సరాదిపండుగ యేవారమునాఁడు సంభవించునో ఆవారాధిపతి మంత్రియగును. ఈయేఁడు మేషమునందు చైత్ర బ॥6 శుక్రవారము (1917. ఏప్రియల్ 13 వ తేది) నాఁడు సూర్యుఁడు ప్రవేశించినాఁడు. అదియే మేషసంక్రమణము. ఆదినముననే అఱవల సంవత్సరాది. చిత్రినెల 1 వ తేది. కావున శుక్రునకు ఈయేఁట మంత్రి పదము లభించెను. సింహమునందు సూర్యుఁ డేవారమునఁ బ్రవేశించునో ఆ వారాధిపతికి సేనాధిపత్యము వచ్చును. ఈ యేఁడు సింహసంక్రాంతి శ్రావణ బ॥ 14 గురుషారము (16 ఆగష్టు) నాఁడు తటస్థించినది. కావున గురుఁడు సేనాధిపతి. ఆర్ద్రానక్షత్రమందు సూర్యుఁడు ప్రవేశించు వారమునకు నధిపతి మేఘాధిపతి యనఁబడును. ఈయేఁట&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djsja5uu1o98iubybesor7iyncvfriy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214319</id>
    <revision>
      <id>559845</id>
      <timestamp>2026-06-16T18:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="9i3ylqbka4gdsd3c2fczxt3wd6lv26o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|239}}&lt;/noinclude&gt;సూర్యుండు ఆర్ద్రానక్షత్రమందు ఆషాఢ శు 2 గురువారము (జూన్ 21) నాఁడు ప్రవేశించినాఁడు. కావున నీయేటికి సేనాధిపత్యముతోఁ బాటు మేఘాధిపత్యముఁగూడ గురునకుఁ బ్రాప్తించినది. ఇట్లే కర్క సంక్రాంతి,  ధనుస్సంక్రాంతియొక్క వారాధిపులు క్రమముగ సస్యాధిపతియు, ధాన్యాధిపతియు నగుదురు. కర్కసంక్రాంతి సోమవారము (ఆషాడ బ॥ 13 జూలై 16) నాఁడును, ధనుస్సంక్రాంతి శనివారము (మార్గశిర శు 1, నవంబరు 15) నాఁడును సంభవించినవి. కావున చంద్రుఁడు సస్యాధిపతియు, శని ధాన్యాధిపతియు నయ్యె.

{{c|పంచాంగములలోని భేదములు}}

ఇట్లు పంచాంగములోని తిథ్యాదులు సూర్యచంద్రుల గమనమును బట్టి యేర్పడినయెడల నన్ని పంచాంగములలోను ఒకేవిధమున నేల చూపఁబడవు ? కొన్ని పంచాంగములలో ఒకవిధముగను, మఱికొన్ని
పంచాంగములలో మఱికొన్ని విధములుగను ఏలచూపఁబడును ? అని కొంద ఱడుగవచ్చును. అందుకుఁ దగినట్లు పింగళనామసంవత్సర పంచాంగములు ఆఱు ఇప్పుడు నాయొద్ద నున్నవి. ఆ యాఱింటిలోను
సంవత్సరాది పండుగదినమునను, మరునాఁడును చూపఁబడిన తిథులు ఈక్రిందఁ జూపుచున్నాడను :-

{{c|తేది వారము తిథి}}


{{rh|ఆంధ్రపత్రిక పంచాంగము కృష్ణాజిల్లాలోని ముక్త్యాలకు గుణింపబడినది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-45, 25 ఆ. ద్వి॥ 0-1' తృ॥ 57-11}}

{{rh|వేగాయమ్మపేట సంస్థాన పంచాంగము రాజమహేంద్రవరమునకు గుణింపఁబడినది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 4-46, 25 ఆ. ద్వి॥ 0-59; తృ॥ ------}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9i3ylqbka4gdsd3c2fczxt3wd6lv26o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559846</id>
      <parentid>559845</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T18:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="97rntbglu1j3y7xug1a8592bsv77rzt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|239}}&lt;/noinclude&gt;సూర్యుండు ఆర్ద్రానక్షత్రమందు ఆషాఢ శు 2 గురువారము (జూన్ 21) నాఁడు ప్రవేశించినాఁడు. కావున నీయేటికి సేనాధిపత్యముతోఁ బాటు మేఘాధిపత్యముఁగూడ గురునకుఁ బ్రాప్తించినది. ఇట్లే కర్క సంక్రాంతి,  ధనుస్సంక్రాంతియొక్క వారాధిపులు క్రమముగ సస్యాధిపతియు, ధాన్యాధిపతియు నగుదురు. కర్కసంక్రాంతి సోమవారము (ఆషాడ బ॥ 13 జూలై 16) నాఁడును, ధనుస్సంక్రాంతి శనివారము (మార్గశిర శు 1, నవంబరు 15) నాఁడును సంభవించినవి. కావున చంద్రుఁడు సస్యాధిపతియు, శని ధాన్యాధిపతియు నయ్యె.

{{c|పంచాంగములలోని భేదములు}}

ఇట్లు పంచాంగములోని తిథ్యాదులు సూర్యచంద్రుల గమనమును బట్టి యేర్పడినయెడల నన్ని పంచాంగములలోను ఒకేవిధమున నేల చూపఁబడవు ? కొన్ని పంచాంగములలో ఒకవిధముగను, మఱికొన్ని
పంచాంగములలో మఱికొన్ని విధములుగను ఏలచూపఁబడును ? అని కొంద ఱడుగవచ్చును. అందుకుఁ దగినట్లు పింగళనామసంవత్సర పంచాంగములు ఆఱు ఇప్పుడు నాయొద్ద నున్నవి. ఆ యాఱింటిలోను
సంవత్సరాది పండుగదినమునను, మరునాఁడును చూపఁబడిన తిథులు ఈక్రిందఁ జూపుచున్నాడను :-

{{c|తేది వారము తిథి}}


{{rh|ఆంధ్రపత్రిక పంచాంగము కృష్ణాజిల్లాలోని ముక్త్యాలకు గుణింపబడినది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-48, 25 ఆ. ద్వి॥ 0-1' తృ॥ 57-11}}

{{rh|వేగాయమ్మపేట సంస్థాన పంచాంగము రాజమహేంద్రవరమునకు గుణింపఁబడినది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 4-46, 25 ఆ. ద్వి॥ 0-59; తృ॥ ------}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97rntbglu1j3y7xug1a8592bsv77rzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559847</id>
      <parentid>559846</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T18:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>559847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="4qjfpf5xm2cnn981qo8pwccmxt8zmg9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పంచాంగము|239}}&lt;/noinclude&gt;సూర్యుండు ఆర్ద్రానక్షత్రమందు ఆషాఢ శు 2 గురువారము (జూన్ 21) నాఁడు ప్రవేశించినాఁడు. కావున నీయేటికి సేనాధిపత్యముతోఁ బాటు మేఘాధిపత్యముఁగూడ గురునకుఁ బ్రాప్తించినది. ఇట్లే కర్క సంక్రాంతి,  ధనుస్సంక్రాంతియొక్క వారాధిపులు క్రమముగ సస్యాధిపతియు, ధాన్యాధిపతియు నగుదురు. కర్కసంక్రాంతి సోమవారము (ఆషాడ బ॥ 13 జూలై 16) నాఁడును, ధనుస్సంక్రాంతి శనివారము (మార్గశిర శు 1, నవంబరు 15) నాఁడును సంభవించినవి. కావున చంద్రుఁడు సస్యాధిపతియు, శని ధాన్యాధిపతియు నయ్యె.

{{c|పంచాంగములలోని భేదములు}}

ఇట్లు పంచాంగములోని తిథ్యాదులు సూర్యచంద్రుల గమనమును బట్టి యేర్పడినయెడల నన్ని పంచాంగములలోను ఒకేవిధమున నేల చూపఁబడవు ? కొన్ని పంచాంగములలో ఒకవిధముగను, మఱికొన్ని
పంచాంగములలో మఱికొన్ని విధములుగను ఏలచూపఁబడును ? అని కొంద ఱడుగవచ్చును. అందుకుఁ దగినట్లు పింగళనామసంవత్సర పంచాంగములు ఆఱు ఇప్పుడు నాయొద్ద నున్నవి. ఆ యాఱింటిలోను
సంవత్సరాది పండుగదినమునను, మరునాఁడును చూపఁబడిన తిథులు ఈక్రిందఁ జూపుచున్నాడను :-

{{c|తేది వారము తిథి}}


{{rh|ఆంధ్రపత్రిక పంచాంగము కృష్ణాజిల్లాలోని ముక్త్యాలకు గుణింపబడినది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-48, 25 ఆ. ద్వి॥ 0-1' తృ॥ 57-11}}


{{rh|వేగాయమ్మపేట సంస్థాన పంచాంగము రాజమహేంద్రవరమునకు గుణింపఁబడినది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 4-46, 25 ఆ. ద్వి॥ 0-59; తృ॥ ------}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qjfpf5xm2cnn981qo8pwccmxt8zmg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214320</id>
    <revision>
      <id>559872</id>
      <timestamp>2026-06-16T20:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{rh|నిమ్మగడ్డవారి పంచాంగము ఎచ్చటికి గుణించినది లేదు. బహుశః గుంటూరు జిల్లాలోని ఒకానొక గ్రామమునకు నై యుండును.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-38। ద్వి 55-50 25 ఆ. తృ॥ 56-44}}   {{rh|శృంగేరి పంచాంగము బెంగుళూర...'</comment>
      <origin>559872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3572" sha1="2ak3bdfqdgrxj81iqg863zisdgl1zct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|240|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;{{rh|నిమ్మగడ్డవారి పంచాంగము ఎచ్చటికి గుణించినది లేదు. బహుశః గుంటూరు జిల్లాలోని ఒకానొక గ్రామమునకు నై యుండును.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-38। ద్వి 55-50 25 ఆ. తృ॥ 56-44}}


{{rh|శృంగేరి పంచాంగము బెంగుళూరుకు గుణించినట్లు కానవచ్చుచున్నది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-24; ద్వి॥ 55-50 25 ఆ. తృ॥ 56-12}}

ద్వి ౫౫-18
౨౫ ఆ. తృ|| ౫౬_??
పంచాంగము ) మార్చి విళ శ. ప్ర॥ 8-౨8;

811 **_*=
౨౫ ఆ. తృ॥ ౫౬.౧౨
౨౪
xx.x3 2x G. 311×2.80
హో అందుకో వారి డైరి మార్చి శ. ప్ర॥ -శం: ద్వి॥
పంచాంగము(చెన్నపట్నము)
స్వామికణ్ణుగారి ౨౦౦యేండ్ల మార్చి విళ శ. ప్ర 3.30
త్ర్యంగము (ఉజ్జయినికి గుణింప
బడినది.)
ద్వీ ౫౯-౩౦
౨౫ ఆ. తృ॥ ౫౭.0
ఇట్లీ పంచాంగములలో నొకటి మఱియొకదానితో తిధుల ప్రారం
భాంతకాలములను గుఱించి కలయుటలేదు. సూర్యచంద్రులగతి భూమి
కంతకునుసామాన్యము. సూర్యచంద్రాదులు ఆకాశమునందు నియమిత
స్థలమును ఏకక్షణమున నాకమ్రింతురేగాని రాజమహేంద్రవరము వారి
కొఱకొక్కసారి, గుంటూరివారికొఱ కింకొకసారి, బందరువారికొఱ
కింకొకసారి యాక్రమింతురా ? యని కొందఱడుగవచ్చును. అట్లుకాదు.
సూర్యచంద్రాదుల గమన మందఱకును సామాన్యమే గనుక తిధులన్ని
ప్రదేశముల వారికిని ఏకకాలమందే పూర్తియగును. కాని తిధుల
మనవారు సూర్యోదయ కాలమునుండి లెక్క వేయుచున్నందునను,
సూర్యోదయ మన్ని చోట్లను ఏకకాలమునందుఁ గాదు గనుకను వేఱు
వేఱు స్థలముల విషువచ్చాయ (రేఖాంశములు Longitudes) ల ననుస
రించి లెక్కవేయగా తిథులు వేఱువేఱుగ వచ్చును. ఒకానొక స్థలమును
గురుగ నుంచుకొనినయెడల దానికిఁ బశ్చిమమున్న స్థలముల ఆలస్య
ముగ సూర్యుఁడుదయించుటయు, దానికిఁ దూర్పుననున్న స్థలములందు
ద్వరగ ను
ము సంభవించును. మనవారు లంక, ఉజ్జయిని,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ak3bdfqdgrxj81iqg863zisdgl1zct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559876</id>
      <parentid>559872</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="n177pwfhrbj4efuk0tbgg0xkxu2taz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|240|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;{{rh|నిమ్మగడ్డవారి పంచాంగము ఎచ్చటికి గుణించినది లేదు. బహుశః గుంటూరు జిల్లాలోని ఒకానొక గ్రామమునకు నై యుండును.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-38। ద్వి 55-50 25 ఆ. తృ॥ 56-44}}


{{rh|శృంగేరి పంచాంగము బెంగుళూరుకు గుణించినట్లు కానవచ్చుచున్నది.||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-24; ద్వి॥ 55-50 25 ఆ. తృ॥ 56-12}}


{{rh|హో అండుకో వారి డైరి పంచాంగము(చెన్నపట్నము)||మార్చి 24 శ. ప్ర॥ 3-40: ద్వి॥ 55-53 25 ఆ. తృ॥ 56-40}}


{{rh|స్వామికణ్ణుగారి 2౦౦యేండ్ల త్ర్యంగము (ఉజ్జయినికి గుణింపబడినది.)||మార్చి 24 శ. ప్ర 3-30 ద్వి 59-౩౦ 25 ఆ. తృ॥ 57-0}}


ఇట్లీ పంచాంగములలో నొకటి మఱియొకదానితో తిధుల ప్రారంభాంతకాలములను గుఱించి కలయుటలేదు. సూర్యచంద్రులగతి భూమికంతకునుసామాన్యము. సూర్యచంద్రాదులు ఆకాశమునందు నియమితస్థలమును ఏకక్షణమున నాక్రమింతురేగాని రాజమహేంద్రవరము వారి కొఱకొక్కసారి, గుంటూరివారికొఱ కింకొకసారి, బందరువారికొఱ కింకొకసారి యాక్రమింతురా ? యని కొందఱడుగవచ్చును. అట్లుకాదు. సూర్యచంద్రాదుల గమన మందఱకును సామాన్యమే గనుక తిధు లన్ని ప్రదేశములవారికిని ఏకకాలమందే పూర్తియగును. కాని తిధుల మితి మనవారు సూర్యోదయ కాలమునుండి లెక్క వేయుచున్నందునను, సూర్యోదయ మన్నిచోట్లను ఏకకాలమునందుఁ గాదు గనుకను వేఱు వేఱు స్థలముల విషువచ్చాయ (రేఖాంశములు Longitudes) ల ననుసరించి లెక్కవేయగా తిథులు వేఱువేఱుగ వచ్చును. ఒకానొక స్థలమును గుర్తుగ నుంచుకొనినయెడల దానికిఁ బశ్చిమమున్న స్థలముల ఆలస్యముగ సూర్యుఁడుదయించుటయు, దానికిఁ దూర్పుననున్న స్థలములందు
ద్వరగ నుదయించుటయు సంభవించును. మనవారు లంక, ఉజ్జయిని,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n177pwfhrbj4efuk0tbgg0xkxu2taz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Navya Andhra Sahiti Vidhulu.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214321</id>
    <revision>
      <id>559873</id>
      <timestamp>2026-06-16T20:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఈనచేసిన పనికి పరిణామం యిటీవల చాలా కనబడుతున్నది. తెనుగు భాష సంస్కృతసంబంధ శృంఖలల్లో పడి, విడిపోవడానికి వీల్లేనంత చిక్కుపడి, గిజగిజ కొట్టుకుంటున్నదనీ, దానిని యేవిధంగానైనా...'</comment>
      <origin>559873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="6ucuwewnflchfli8u475yvgkbdr1g6p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;నవ్యాంధ్ర సాహిత్యవీధులు&lt;/noinclude&gt;ఈనచేసిన పనికి పరిణామం యిటీవల చాలా కనబడుతున్నది. తెనుగు భాష సంస్కృతసంబంధ శృంఖలల్లో పడి, విడిపోవడానికి వీల్లేనంత చిక్కుపడి, గిజగిజ కొట్టుకుంటున్నదనీ, దానిని యేవిధంగానైనా ఆచిక్కునుంచి తప్పించడం కర్తవ్యమనీ, అది యెంతకాలం పట్టినా భాషాకుమారులు తప్పక చెయ్యాలసిందేననీ, ఒక భావం ఇటీవల బయలుదేరింది. ఈభావం కొందరు పెద్దల్లో కూడా అంకురించింది. ఒక వేళ భాషా సంప్రదాయాలూ మర్యాదలూ యెరువు తెచ్చుకోటంచేత భాషకు కొంత స్వాతంత్య్రం తగ్గిందేమోగాని బొత్తుగా భాష నష్టపడిందనడం అంత విశ్వాసపాత్రంకాదు. పరభాషా సంపర్కంచేత భాషని స్తరిస్తుందిగాని యెన్నిటికీ సంకుచితం కాదని నామతం. ఈకాల్ డ్వెల్ సిద్ధాంతం తెనుగుభాషకూ సారస్వతానికీ చేసిన ఉపకారాపకారాలను తర్వాత ముచ్చటించుకుందాం. ఈ బ్రౌన్ కాల్ డ్వెల్ దొరలకు తెనుగువారెంత కృతజ్ఞత చూపినా తక్కువే! వాళ్ళ కృషి యెన్నటికీ మరువదగిందికారు. విదేశస్థు లింత సేవచేయడం అరుదు. దాస్యం వల్ల కలిగిన యింగ్లీషు భాషా సేవవంటిది కాకుండా, నిజంగా జిజ్ఞాసాపూరితమై, భాషకు అత్యంతోపకారకమైంది. ఒకాయన భాషాసంబంధమే యేర్పాటు చేశాడు. మరో ఆయన భాషా వైశాల్యాన్ని కొలిచి సరిహద్దులూ విస్తీర్ణం నిర్ణయించాడు.

{{larger|శబ్దరత్నాకరం:}}

బ్రౌన్ దొరగారు ఆంధ్ర సారస్వతమంతా అవలోకనం చెయ్యక పోవటం చేత ఆయన రాసిన నిఘంటువు సమగ్రంకాదు. ఎలాగైనా ఆంధ్రుడు పండితుడై రాసేనిఘంటువు వేరు. సాంప్రదాయానికి నూతనుడైన యెంతపండితుడై నా రాసింది వేరు! ఇటీవల “గాలట్టీ” దొరగారొక తెనుగు నిఘంటువును రచించి యింగ్లీషు లిపిలో అచ్చేయించారు. పాప “మెందుకాయన యింత శ్రమపడ్డాడు&quot; అని నాకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ucuwewnflchfli8u475yvgkbdr1g6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214322</id>
    <revision>
      <id>559877</id>
      <timestamp>2026-06-16T21:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="l6bi678xlq3tl16hwcqp7tsvryi9ws0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|31]|పంచాంగము|241}}&lt;/noinclude&gt;కురుక్షేత్రములమీదుగఁ బోవు రేఖను శూన్య విషువచ్ఛాయా మధ్యరేఖ (&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;degree of Longitude) గ నెంచియుండిరి. &lt;ref&gt;యల్లంకోజ్జయినీ పురోపరి కురుక్షేత్రాది దేశాన్ స్పృశన్ .... సామధ్య రేఖా స్మృతా” - భాస్కరాచార్యుఁడు.&lt;/ref&gt; కావున మన జ్యోతిష్కులు మొదట ఉజ్జయినికి లెక్కవేసికొని, తరువాత తమ గ్రామము ఉజ్జయినికిఁ దూర్పున నున్న యెడల 1&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశమునకు
2½ విగడియల (4 మినిట్లు) వంతున కల్పుదురు. పడమరనున్న తీసివేయుదురు. ఇట్లు వీలు ననుసరించి యొకప్పుడు కలిపెదరు. ఒకప్పుడు తీసివేయుదురు. ఇప్పటి పాశ్చాత్య జ్యోతిష్కులు గ్రీనిచ్ పట్టణపు విషువచ్ఛాయను ఆధారము చేసికొని లెక్కచేసెదరు; దేశ పటముల వ్రాసెదరు.

నిజముగా విచారించినయెడల గ్రామగ్రామమునకు వేఱువేఱు పంచాంగ ముండవలయును. చివరకు జిల్లాకు నొక పంచాంగమైనను ఉండవలయును. అట్లయినఁగాని శ్రాద్ధాది క్రియలయందు నమ్మకము కలవారి పిండాదులు వారివారి పూర్వులకు ముట్టనేరవు. ఒక దినము తద్దినమైన మఱియొకదినము తద్దినము పెట్టుట సంభవించును.

వేఱువేఱు పంచాంగములలో తిథులు భేదముగవచ్చుటకు, దేశభేదముగాక మఱికొన్ని కారణములుకూడఁగలవు. కొందఱు పంచాంగ కారులు సూర్యసిద్దాంతమును అనుసరించి లెక్కలు వేయుదురు. మఱికొందఱు ఆర్యసిద్ధాంతమునుబట్టి వేయుదురు. ఇటీవల కొందఱు దృగ్గణిత పంచాంగములని, నాటికల్ ఆల్మన్యాక్ (Nautical Almanack) అను దానినిబట్టి లెక్కలు వేసి పంచాంగము ప్రకటింతురు. అందలి ప్రతివిషయమును దృక్ప్రత్యయమునకు సెకనుల విభేదముకూడ లేకుండగ వచ్చును.

మన పంచాంగములు గుణించు పద్దతియేర్పడి యెన్నియో వందల సంవత్సరములయినది. దృక్ప్రత్యయమునుబట్టి దానిని అప్పటి నుండి సంస్కరించినవారు లేరు. పాశ్చాత్యజ్యోతిషశాస్త్రము, ఒక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6bi678xlq3tl16hwcqp7tsvryi9ws0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214323</id>
    <revision>
      <id>559878</id>
      <timestamp>2026-06-16T21:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1620" sha1="jcm0inzq08gnlc6q3yl144puempkmgs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|242|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;సెకనులో నూరోవంతు కాలము కూడఁ దప్పకుండ నాకాశమునందు గ్రహాదికముల స్థానమును జూపునంత పరిపూర్ణావస్థకు వచ్చినది. కావున వారి శోధనలను గ్రహించి, మన పద్ధతిలో నిముడ్చుకొని పంచాంగాదికములు గుణించునపుడు గ్రహాదికముల స్థితులలోఁ జేయవలసిన సంస్కారములను ఏర్పాటుచేసినఁగాని మన పంచాంగములు వ్యవహారమునకుఁ బనికివచ్చినను క్రియాకర్మలకుఁ బనికిరావని పెక్కు విద్వాంసుల, మతాభిమానులు యభిప్రాయము. వెనుకఁ గొన్ని యేండ్లక్రింద పంచాంగశోధనమునకై పద్ధతు లేర్పఱుచుటకు పూర్వపు శ్రీ శృంగగిరి శంకరాచార్యుల వారొకసంఘమును (కమిటీని) ఏర్పాటు చేసియుండిరి. తరువాత నాసంఘమువా రింతవఱకును ఏమిచేసినది తెలియలేదు.


{{rule|2cm}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcm0inzq08gnlc6q3yl144puempkmgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214324</id>
    <revision>
      <id>559879</id>
      <timestamp>2026-06-16T21:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3101" sha1="1w92k1lvsqhpvo3dtyrixvpadzdtbd0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{p|fs125|ac}}మేరు ప్రదేశము&lt;ref&gt;'సరస్వతి' - దుందుభి, ఫాల్గుణము, రుధిరోద్గారి, చైత్రము, సం 1, సం 1, 2 లు.&lt;/ref&gt;&lt;/p&gt;

{{rule|2cm}}

{{c|ఆఱునెలలు పగలు - ఆఱునెలలు రాత్రి}}

పురాణాదులలో మనము మేరుపర్వతముయొక్క వర్ణనము చదివి యున్నాము. ఇది యన్ని దేశములకును అన్ని ద్వీపములకును ఉత్తరమున నుండుననియు, దీని నెత్తి మీఁద ఆకాశమునందు ధ్రువమండలము సూటిగ నుండుననియు, సూర్యచంద్రాదులు దీనిచుట్టు ప్రదక్షిణమును చేయుచుందురనియు, అచ్చట పితృదేవతలు నివసించి యుండెదరనియు, వారికి ఆఱునెలలు పగలును ఆఱునెలలు రాత్రిగను ఉండుననియు జెప్పఁబడియుండును. ఈ వర్ణన విషయములన్నియు మానవులకుఁ గానవచ్చునవి గావనియు, అతీంద్రియములైన దేవతాలోక విషయము లన్నియుఁ గొందఱు తలంచియుందురు. కాని యందలి విషయములన్నియు మనము కాపురముండు ఈ భూలోకమునందలివియె. వీనిని జూచుటకై యెవరును మానవదేహమును వదల నవసరములేదు. అమానుష సామర్థ్యములను సంపాదింప నక్కఱలేదు. ఉత్సాహము, సాహసము, ఓర్పు అనుగుణము లుండినచో నేమానవుఁడై నను వీనిని జూచిరావచ్చును.

మనవారిచే మేరుపర్వత మని వర్ణింపఁబడినది ఉత్తరధృవ (North pole) ప్రదేశమనఁబడునది. భూగోళము గుండ్రముగా నున్నను, ఈ గుండ్రతనము అంతటను సమానముగాలేదు. ఉత్తర దక్షిణ మందలి భాగములు కొంచెము ఒత్తుడుపడినట్లును, మట్టములు గను ఉండును. ఉత్తరపువైపుననున్న యిట్టి, ప్రదేశమును ఉత్తరధృవమనియు దక్షిణపువైపుననున్న యిట్టి ప్రదేశమును దక్షిణధృవమనియు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1w92k1lvsqhpvo3dtyrixvpadzdtbd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214325</id>
    <revision>
      <id>559883</id>
      <timestamp>2026-06-17T00:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="e1vmvo9cgkhkbbo91ogy2nio0m6jm8v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|244|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;అందురు. ఉత్తరధ్రువ ప్రదేశ మధ్యస్థలమునకు ఉత్తరధ్రువబిందు వనియు, అట్లె దక్షిణధ్రువపు మధ్యప్రదేశమునకు దక్షిణధ్రువబిందువనియు విశేషనామములు. భూగోళములోపలిగా ఉత్తరమునుండి
దక్షిణమునకు నొక యినుపకడ్డి దూర్చినయెడల దానికి అక్షము [ఇరుసు Axis] అని పేరు. ఈ కల్పితాక్షముయొక్క ఉత్తరపుమొనయే ఉత్తరధ్రువబిందువు. దక్షిణపుమొనయే దక్షిణధ్రువబిందువు. ఈ
కల్పితాక్షముచుట్టును భూగోళము ప్రతిదినమును తిరుగుచుండును, మనకు నిచ్చట మిట్టమధ్యాహ్నకాలమందు సూర్యుఁడు సరిగ తలమీఁదనున్నట్టు ఉత్తరధ్రువమున ధ్రువనక్షత్ర మెల్లప్పుడును అచ్చటివారి శిరస్సుపై నుండును.

ఉత్తరధ్రువమందు మనకు మొదటఁ గనఁబడు చమత్కార మేది యన నాకాశమునందలి గోళము లన్నియు మనతలపై నొకగొడుగువలె గుండ్రముగాఁ దిరుగుట. మన ముండు ఉష్ణసమశీతోష్ణ ప్రదేశములలో
సూర్యచంద్రాదికజ్యోతులు తూర్పున ఉదయించినట్లును, పశ్చిమమున అస్తమించినట్లును కానవచ్చును. వానిలో కొన్ని మన తలమీఁదుగను, కొన్ని కొంచెము ప్రక్కగను పోవును. కాని ఉత్తరధ్రువమందలి జనుల కట్లు గానరావు. మన మొకగొడుగు పట్టుకొని గుండ్రముగా త్రిప్పుచున్నయెడల నెట్లుండునో అట్లే సూర్యుఁడు, చంద్రుఁడు, గ్రహములు, నక్షత్రములు మొదలైనవన్నియు ఎడమవైపునుండి కుడివైపునకు గుండ్రముగా తిరుగుచుండును. అచ్చటఁ బ్రతిదినమును నక్షత్రము లుదయించుట, అస్తమించుట యనునది యుండదు. కుమ్మరివాని చక్రమువలె నవి యన్నియు క్షితిజమునకు (Horizon) సమాంతర క్షేత్రములలో గుండ్రముగఁ దిరుగుచుండును. ఒక ప్రదక్షిణ మయిన వెంటనే రెండవ ప్రదక్షిణము చేయుటకు ప్ర్రారంభించును. ఇట్లాఱు
నెలల దీర్ఘరాత్రి యంతయు చేయుచుండును. సూర్యుఁ డొకతడవ నుదయించిన తర్వాత నాఱునెలలవఱకును అస్తమింపఁడు. ఇంతవఱకు నాతఁడు గిఱ్ఱుగిఱ్ఱున నాకాశముచుట్టును, గుండ్రముగాఁ దిరుగుచుండును. దినదినమునకొక ప్రదక్షిణము చొప్పున ఆఱునెలలకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e1vmvo9cgkhkbbo91ogy2nio0m6jm8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214326</id>
    <revision>
      <id>559884</id>
      <timestamp>2026-06-17T00:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="lgwibnvupjd2ml9ucq3crtgvof77jor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||మేరుప్రదేశము|245}}&lt;/noinclude&gt;రమారమి 182 ప్రదక్షిణములు చేయును. అచ్చట నుండువారికి ధ్రువనక్షత్రమే ఖస్వస్తికము (నెత్తిమీఁది బిందువు Zenith) కావున వారికి నుత్తరదిక్కనఁగా నూర్ద్వదిశయే, దక్షిణదిక్కనగా నథోదిశయే, అనగా క్రిందిభాగము - క్షితిజమునకుఁ గ్రిందనున్నందున కనఁబడని భాగము. భూమి ప్రతిదినమును తన యక్షముచుట్టుఁ దిరుగుచున్నందున పూర్వపశ్చిమదిగ్బిందువులు చూచువానికి గ్రమముగ నెడమవైపునను, కుడివైపునను ఉండి, తిరుగుచున్నందున, ఆకాశస్థ జ్యోతులు ప్రతిదినమును క్షితిజముతోఁబాటు ఎడమవైపునుండి కుడివైపునకుఁ దిరుగుచున్నట్లు కానవచ్చును. సూర్యుఁడు చుట్టునుదిరుగుటలో భూగోళమందలి ఇతరప్రదేశములకును ధ్రువ ప్రదేశమునకును భేదము గలదు. భూమధ్యరేఖ మొదలైన ప్రదేశములన్నియు దినమున కొక్కసారి సూర్యునకుఁ గానిపించి మరల గానిపింపకపోవును. కావున నచ్చట 24 గంటలతో నొకరాత్రియు, నొక పగలును తప్పక యేర్పడును. భూమియొక్క అక్షము భూకక్షకు కొంచెము వంకరగా
నుండి సూర్యునిచుట్టు తిరుగుచున్నందున ఆయక్షపుకొనలైన ధ్రువ ప్రదేశములు ఆఱునెలలవఱకు సూర్యునివైపుననే యుండుటయు, మరల నాఱునెలలవఱకుఁ సూర్యునకుఁ గానఁబడకుండ నుండుటయు
తటస్థించును. ఇట్లు పృథ్వియొక్క అక్షపుదిశ మారనందున ధ్రువ ప్రదేశమునందున్న మానవునకు నెల్లప్పుడును ఒక ఖగోళార్ధమే (ఆకాశభాగమే) కానవచ్చు చుండును. రెండవ ఖగోళార్ధమును, అందలి
నక్షత్రములును కానరావు. ఆకాశముయొక్క విషువవృత్తమే (equinoctal point) అతనికి క్షితిజముగ నుండును. అచ్చటి ప్రేక్షకునకు సూర్యుఁ డుత్తరగోళార్ధమునందుఁ బ్రవేశింపఁగనే, ఆతఁడు దక్షిణమునుండి వచ్చునట్లు తోఁచును. మన కెంత విపరీతముగఁ దోచినను అచ్చటివారు సూర్యుఁడు దక్షిణమున నుదయించునని చెప్పినయెడల నది వస్తుస్థితియే యగుఁ గాని అలంకారము గానేరదు.

ధ్రువమునొద్ద సంవత్సరమునకు నొక్కసారిమాత్రము సూర్యోదయ మగును. ఒకసారి సూర్యోదయ మైనతరువాత నాఱునెలలవఱకును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgwibnvupjd2ml9ucq3crtgvof77jor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214327</id>
    <revision>
      <id>559886</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="i2c9oetvqj3d8tgof3h7u3xb8bxtfpz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తన పుత్రులను కోరెను.) జ్యేష్ఠపుత్రు లేబది మంది తండ్రియాజ్ఞను మన్నింపలేదు. (మన్నింపకపోగా హేళనముజేసిరి) అందుకు విశ్వామిత్రుడు కోపించి తన వాక్యము ననుసరింప నిరాకరించిన జ్యేష్ఠ పుత్రులేబదిమందినిగూర్చి శాపరూపమైన నీ దిగువ వాక్యమును బలికెను.&lt;br&gt;
{{gap}}&quot;పితురాజ్ఞాతిక్రమణ మొనర్చిన యోజ్యేష్టపుత్రులారా!మీరలు చండాలాది రూప నీచజాతులు గానయ్యెదరు గాక!&quot; అని శపించెను.&lt;br&gt;
{{gap}}ఆ శాపమువలన &lt;u&gt;వారలు శారీరకముగాను, మానసికంగాను, నీచజాతి పరిణామమునుపొంది,&lt;/u&gt; నీచజాతులయిన అంధ్ర, పుండ్ర, శబర, పుళింద, మూతిబా మొదలయిన &lt;u&gt;నీచజాతులుగా మారిపోయిరి.'ఇతి' శబ్దమువలన పైని పేర్కొనబడిన అయిదు జాతులేగాక ఇంకా ఇతరములుగానున్న అంత్యజాతులన్నియుగూడ చెప్పబడినవి.&lt;/u&gt; (అనగా అంత్యజాతులుగామారి వారితో మిళితమయిపోయిరని తాత్పర్యము) &lt;u&gt;వారందరును అంత్యజాతులలో జన్మాంతములయందు గూడా యుదయించుచుండిరి. విశ్వామిత్రుని సంతానమువలన బుట్టినవారలు దస్యులనబడు దొంగలలో అత్యధికులుగా నుండిరి.&quot;&lt;/u&gt;&lt;br&gt;
{{gap}}శాపగ్రస్తులై, వైదిక ధర్మభ్రష్ఠులై నీచజాతినిబొంది నీఛాతి నీచమైన గుణములతో గూడిన దస్యుజాతులుగా అనగా చార్యహింసాదులతో గూడిన వృత్తులతో జీవించువారైరి. (అంధ్రాది నీచ జాతులు ఆ కాలమునకు ముందునుండియు అనగా సృష్ట్యాదినుండియు ఆర్యావర్తమున యుండియున్నట్లు గ్రహింపవలెను).&lt;br&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''శాపకాలము'''&lt;/p&gt;}}
{{gap}}ఈ కథ హరిశ్చంద్రునికాలములో జరిగినది. అది వైవస్వత మనువులో మొదటి మహాయుగములోని కృతయుగము అనగా ఇప్పటికి 11,98,24,226 (పదకొండుకోట్ల తొంబదిఎనిమిది లక్షల ఇరువది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2c9oetvqj3d8tgof3h7u3xb8bxtfpz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559890</id>
      <parentid>559886</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <origin>559890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3403" sha1="pb5fhinb4h6hvbajhwaeqkyznc7bm5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తన పుత్రులను కోరెను.) జ్యేష్ఠపుత్రు లేబది మంది తండ్రియాజ్ఞను మన్నింపలేదు. (మన్నింపకపోగా హేళనముజేసిరి) అందుకు విశ్వామిత్రుడు కోపించి తన వాక్యము ననుసరింప నిరాకరించిన జ్యేష్ఠ పుత్రులేబదిమందినిగూర్చి శాపరూపమైన నీ దిగువ వాక్యమును బలికెను.&lt;br&gt;

{{gap}}&quot;పితురాజ్ఞాతిక్రమణ మొనర్చిన యోజ్యేష్టపుత్రులారా!మీరలు చండాలాది రూప నీచజాతులు గానయ్యెదరు గాక!&quot; అని శపించెను.&lt;br&gt;

{{gap}}ఆ శాపమువలన &lt;u&gt;వారలు శారీరకముగాను, మానసికంగాను, నీచజాతి పరిణామమునుపొంది,&lt;/u&gt; నీచజాతులయిన అంధ్ర, పుండ్ర, శబర, పుళింద, మూతిబా మొదలయిన &lt;u&gt;నీచజాతులుగా మారిపోయిరి.'ఇతి' శబ్దమువలన పైని పేర్కొనబడిన అయిదు జాతులేగాక ఇంకా ఇతరములుగానున్న అంత్యజాతులన్నియుగూడ చెప్పబడినవి.&lt;/u&gt; (అనగా అంత్యజాతులుగామారి వారితో మిళితమయిపోయిరని తాత్పర్యము) &lt;u&gt;వారందరును అంత్యజాతులలో జన్మాంతములయందు గూడా యుదయించుచుండిరి. విశ్వామిత్రుని సంతానమువలన బుట్టినవారలు దస్యులనబడు దొంగలలో అత్యధికులుగా నుండిరి.&quot;&lt;/u&gt;&lt;br&gt;

{{gap}}శాపగ్రస్తులై, వైదిక ధర్మభ్రష్ఠులై నీచజాతినిబొంది నీఛాతి నీచమైన గుణములతో గూడిన దస్యుజాతులుగా అనగా చార్యహింసాదులతో గూడిన వృత్తులతో జీవించువారైరి. (అంధ్రాది నీచ జాతులు ఆ కాలమునకు ముందునుండియు అనగా సృష్ట్యాదినుండియు ఆర్యావర్తమున యుండియున్నట్లు గ్రహింపవలెను).&lt;br&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''శాపకాలము'''&lt;/p&gt;}}
{{gap}}ఈ కథ హరిశ్చంద్రునికాలములో జరిగినది. అది వైవస్వత మనువులో మొదటి మహాయుగములోని కృతయుగము అనగా ఇప్పటికి 11,98,24,226 (పదకొండుకోట్ల తొంబదిఎనిమిది లక్షల ఇరువది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pb5fhinb4h6hvbajhwaeqkyznc7bm5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214328</id>
    <revision>
      <id>559887</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="t9vut0m75ytru2fk818fla25at7rol8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వివశతను జెందురేవతివిధముఁ గాంచి, వారిజాక్షునిమగువలు పనటఁబొంది
గుములు గట్టుకయుండిరాసమయమునను, జలజలోచన లరుదెంచి బలునిఁ గాంచి.&lt;/poem&gt;|ref=7}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వినుము నీమీఁద నలుకచే విసివి రాత్రి, మనసు భద్రంబు గావించి మనసుభద్ర
పుత్ర సభిమన్యుఁ దోడ్కొని భూరిభయద, విపిసభూమికిఁ జనె నని విన్నవింప.&lt;/poem&gt;|ref=8}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వినియు నీలాంబరుండు వినని తెఱంగున నవ్వాక్యంబులు పెడచెవులం బెట్టి చెల్లెలి
పైఁ కరుణ లేకండె నని చెప్పి వైశంపాయనుండు జన మేజయున కిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=9}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;క్రోధము గల్గి చెల్లెలును గొబ్బున బుత్తుని వెంటఁబెట్టుక
న్బాధలు పొందుచు స్వగపుఁ బాసి ఘటోత్కచుఁ జేరియుండుట
న్మాధవుఁ డాత్మలోఁ దెలిసి మర్మము రామున కీక దుష్టదు
ర్యోధనులు ళ్లడంచుటకు యోచన సేయుచునుండె మౌని యై,&lt;/poem&gt;|ref=10}}
{{Telugu poem|type=న.|lines=&lt;poem&gt;ఆసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=11}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;చెలికత్తె లా వేళ బలుపు త్రి కడ కేగి వినవమ్మ నీతండ్రి వెఱ్ఱితనము
అలసుయోధనుపక్ష మై సుభద్రను గొన్ని యవమానవాక్యంబు లతఁడు పలుక
అర్ధరాత్రంబున సభిమన్యుఁ దోడ్కొని వనభూములకు నేఁ గె వారిజాక్షి
నిను లక్ష్మణునకిచ్చునియమంబుఁ గావించె నని చెప్పినంతలో నాత్మఁ గుంది&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పరవశత్వంబు నొందుచు భాసురాంగి, పైఁట కొంగును దనదుకన్నీటఁ దడిపి
మాటిమాటికి జనకునిమతముఁ దలఁచి గుట్టుతనమునఁ దనకుఁ దా నిట్టు లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=12}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;జనుఁడు బంధువర్గ ములసమ్మతి నుత్తముఁ డైనవానికిం
దనుజ నొసంగుటల్ పరమధర్మ ఫనం బని పల్కు వాక్యముల్
వినియు సుయోధనాత్మ దాని వేమరు రాముఁడు గోరు టారయన్
బలివడి యేనొనర్చుమన పాపఫలం బని యెంచఁగాఁ దగున్.&lt;/poem&gt;|ref=13}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=14}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఎక్కడిదుర్యోధనుఁడో, యెక్కడిలక్ష్మణుఁడొ వాని కే నెక్కడనో
అక్కర గల్గనివరకు, నక్కట! ననుఁ బెండ్లినేయ నగునే తనకున్.&lt;/poem&gt;|ref=15}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అదియునుంగాక.&lt;/poem&gt;|ref=16}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కంఠుజయంతులరూపును, బంతంబునఁ గెల్వఁజాలు పార్టీని బతిగాఁ
జింతింతుఁ గాని యితరులఁ, జింతించుట యుచిత మగునె చిత్తములోనన్.&lt;/poem&gt;|ref=17}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆయభిమన్యున కీయక, యీయవలక్షణంన కొనఁగి యిచ్ఛామతీయై
న్యాయముఁ దప్పి నటించిన, నాయనమం బతఁడు నాకుఁ దండ్రనఁదగునా.&lt;/poem&gt;|ref=18}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9vut0m75ytru2fk818fla25at7rol8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214329</id>
    <revision>
      <id>559888</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'నాలుగువేల రెండువందల ఇరువదియారు) సంవత్సరముల క్రిందట జరిగిన కథ. ప్రతి మహాయుగమునను వెనుకటి మహాయుగములో జరిగిన విధముననే జరుగుచుండును. ఆ ప్రకారముగా ఇప్పుడు మనముండిన ఈ ఇరువదిఎ...'</comment>
      <origin>559888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="k2ne0w03ydpr8tumfxk3pxoxqphn5nm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాలుగువేల రెండువందల ఇరువదియారు) సంవత్సరముల క్రిందట జరిగిన కథ. ప్రతి మహాయుగమునను వెనుకటి మహాయుగములో జరిగిన విధముననే జరుగుచుండును. ఆ ప్రకారముగా ఇప్పుడు మనముండిన ఈ ఇరువదిఎనిమిదవ మహాయుగములోని కృతయుగముగానెంచిన ముప్పదిఎనిమిదిలక్షల సంవత్సరముల కాలముక్రిందట జరిగిన కధగా నెంచవచ్చును. ఇందులోని “అంధ్ర”శబ్దమును జూచియే మన వారలు శాపగ్రస్తులై వైదికధర్మభ్రష్ఠులై నీచజాతులతో కలసిపోయి చౌర్యహింసాదులతో జీవించెడి అంధ్రజాతీయులు తమకు మూలపురుషులుగా నెంచుకొనుచుండుట తమ ఆర్యసాంప్రదాయమును మరచుటవలననే యని ఎఱుంగవలెను.&lt;br&gt;

{{gap}}“ఆంధ్ర”జాతి స్వచ్ఛమైన ఆర్యజాతియేగాని “అంధ్ర” యనెడి పేరుగల భ్రష్ట నీచజాతికాదు.&lt;br&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''శబ్దసాదృశ్యముచేజాతి నిర్ణయముచేయరాదు'''&lt;/p&gt;}}
{{gap}}“అంధ్ర” శబ్దసాదృశ్యముచే వారే “ఆంధ్రు”లని భ్రమించునెడల చంద్రవంశములోని యదువుకుమారుడు “క్రొష్టు” అనువాని వంశములో “వృష్టి, అంధ, భోజాదు”లలో నొక “అంధ” యనువాని సంతానము “అంధ”లనియు “అంధకులనియు పిలువబడిరి. వీరేల ఆంధ్రులకు మూలపురుషులు కాకూడదు? విశ్వామిత్ర శాపహతులైన “అంధ్రులు” నీచజాతీయులై యుండినందునను “అంధ్రులు” చాతుర్వర్ణ్యములతో నలరారుచు వేదోక్తాచార - ధర్మములను గలిగి యున్నందునను ఈ రెండును పరస్పర ధర్మవిరుద్ధములుగల జాతులైయున్నవి. గనుక వీరు “ఆంధ్ర”జాతికి మూలపురుషులు కాజాలరు. యదువుకుమారుడైన “క్రొష్టువు” వంశములోని “అంధ”యనువాని వంశీయులు ఏకమయిన క్షత్రియజాతియయినందున వీరును చాతుర్వర్ణ్యములతో గూడిన “ఆంధ్ర” జాతీయులకు మూలపురుషులు
గాజాలరు.&lt;br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k2ne0w03ydpr8tumfxk3pxoxqphn5nm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559889</id>
      <parentid>559888</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="fng5flywxs3htc9vfg7cua2tg2d20cl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;నాలుగువేల రెండువందల ఇరువదియారు) సంవత్సరముల క్రిందట జరిగిన కథ. ప్రతి మహాయుగమునను వెనుకటి మహాయుగములో జరిగిన విధముననే జరుగుచుండును. ఆ ప్రకారముగా ఇప్పుడు మనముండిన ఈ ఇరువదిఎనిమిదవ మహాయుగములోని కృతయుగముగానెంచిన ముప్పదిఎనిమిదిలక్షల సంవత్సరముల కాలముక్రిందట జరిగిన కధగా నెంచవచ్చును. ఇందులోని “అంధ్ర”శబ్దమును జూచియే మన వారలు శాపగ్రస్తులై వైదికధర్మభ్రష్ఠులై నీచజాతులతో కలసిపోయి చౌర్యహింసాదులతో జీవించెడి అంధ్రజాతీయులు తమకు మూలపురుషులుగా నెంచుకొనుచుండుట తమ ఆర్యసాంప్రదాయమును మరచుటవలననే యని ఎఱుంగవలెను.&lt;br&gt;

{{gap}}“ఆంధ్ర”జాతి స్వచ్ఛమైన ఆర్యజాతియేగాని “అంధ్ర” యనెడి పేరుగల భ్రష్ట నీచజాతికాదు.&lt;br&gt;
{{center|{{p|fs150}}'''శబ్దసాదృశ్యముచేజాతి నిర్ణయముచేయరాదు'''&lt;/p&gt;}}
{{gap}}“అంధ్ర” శబ్దసాదృశ్యముచే వారే “ఆంధ్రు”లని భ్రమించునెడల చంద్రవంశములోని యదువుకుమారుడు “క్రొష్టు” అనువాని వంశములో “వృష్టి, అంధ, భోజాదు”లలో నొక “అంధ” యనువాని సంతానము “అంధ”లనియు “అంధకులనియు పిలువబడిరి. వీరేల ఆంధ్రులకు మూలపురుషులు కాకూడదు? విశ్వామిత్ర శాపహతులైన “అంధ్రులు” నీచజాతీయులై యుండినందునను “అంధ్రులు” చాతుర్వర్ణ్యములతో నలరారుచు వేదోక్తాచార - ధర్మములను గలిగి యున్నందునను ఈ రెండును పరస్పర ధర్మవిరుద్ధములుగల జాతులైయున్నవి. గనుక వీరు “ఆంధ్ర”జాతికి మూలపురుషులు కాజాలరు. యదువుకుమారుడైన “క్రొష్టువు” వంశములోని “అంధ”యనువాని వంశీయులు ఏకమయిన క్షత్రియజాతియయినందున వీరును చాతుర్వర్ణ్యములతో గూడిన “ఆంధ్ర” జాతీయులకు మూలపురుషులు
గాజాలరు.&lt;br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fng5flywxs3htc9vfg7cua2tg2d20cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214330</id>
    <revision>
      <id>559892</id>
      <timestamp>2026-06-17T03:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5636" sha1="hhq04ppkae8qls44zsttijjy6u37zln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సుందరమూర్తి సుభద్రా, నందనుతోఁ గలసిమెలసి నవ్వెడుభాగ్యం
బందంద తలఁచి చూడఁగ, నందనిఫల మాయె నంచు నాత్మలో నెంచున్.&lt;/poem&gt;|ref=19}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మేన త్తకొడుకుకొఱకై, మే నెత్తితి నతనిరతుల మెప్పొదవంగా
మే నత్తు సేయకుండిన, మేనెత్తియు నిష్ఫలంబు మేదినిమిఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=20}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని వగచి.&lt;/poem&gt;|ref=21}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మఘవ సౌత్రుని దొల్త మగనిగా మది నెంచి పరుని వివాహమై బ్రదికి యేమి
ఫల మని నవరత్న భవనంబులోఁ జొచ్చి నీటితోఁ దాటితో నేఁటితోను
దనుపుఁ బాసెద నంచుఁ దాలాంకువరపు స్త్రీ యత్నించునంతలో యతివరుండు
దిగ్గున నటకురాఁ దెఱఁగొప్ప వీక్షించి నారదుం డని యెంచి భూరిభక్తి&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మ్రొక్కి నిలిచిన శశిరేఖమోముఁ జూచి, బాల యిటువంటి సాహసం బేలనమ్మ
పార్థతనయుని నిన్ను దంపతులుగాఁగ, తామరసచూలి నిర్మించెఁ దలిరుఁబోణి.&lt;/poem&gt;|ref=22}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కొమరొప్ప నీదుకోరికె, సమకూడెడు దీని కింతసాహస మేలా
కమలాక్షీ వినుము తెల్పెద, సుముహూర్తము వేళ కతనిఁ జూచెద వీవున్.&lt;/poem&gt;|ref=23}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని యిట్లు నారదుం డెఱింగించి చనిన యనంతరంబ శశిరేఖ సంతోషసాగరంబునం
దేలుచు సఖీజనంబులతో నాడుచుండె నాసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=24}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కన్యకార్థంబు బలరాముకడకుఁ జనిన, వసుధగీర్వాణు లేతెంచి వారణేంద్ర
పురము సొత్తెంచి కొలువున్నకురునరేంద్రుఁ, గాంచి యిట్లని రత్యంతకాతుకమున.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మీ రనుకు సరిగి మే మా, ద్వారకనగరంబుఁ జొచ్చి తాలాంకునకున్ 
మారాకఁ దెలుప నాతఁడు, సారెకు మీక్షేమ మడిగె సంతోషముతోన్.&lt;/poem&gt;|ref=26}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ఇట్లు క్షేమసమాచారంబులు విచారించి మదాగమనంబునకుఁ గారణం బడిగె నా
సమయంబున మంగళద్రవ్యంబు లొసంగి భవత్సూనునకు శశిరేఖ నొసంగు మని
వేఁడిన నతం డొడంబడి దశమిముహూర్తంబు నిశ్చయంబు చేసిన విని కృష్ణుండు
సుభద్రం దోడ్కొని వచ్చి సౌభద్రునకుఁ గన్యాదానంబు సేయు మని వేఁడిన
నతండు ప్రతికూలంబుగాఁ బలికిన విని దామోదరుం డలిగిపోవుటయు సుభద్ర
బలభద్రుం బ్రార్థించినఁ గోపించి కర్ణళూలంబు లైనవాక్యంబులు పల్కిన విని
సుభద్ర యచ్చోటువాసి పోవుటయు శినివరుం డన్నపైఁ గోపించి నిష్ఠూరంబు
లాడిన విని సంకర్షణుం డనుజుని వాక్యంబులు వినలొల్లక మమ్మిరువురం జూచి దశమి
లగ్నంబునకు ధార్తరాష్ట్రం దోడ్కొనిర మ్మని విధం బంతయు సవిస్తరంబుగా
నెఱింగించి వెండియు నిట్లనిరి,&lt;/poem&gt;|ref=27}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సీరాయుడుతో వియ్యము, గారవమునఁ జేయఁకోర్కె కలిగిన రేపే
భూరితరవైభవంబున, ద్వారకపయనంబు సేయు ధరణీనాథా!&lt;/poem&gt;|ref=28}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అని యిట్లు నేల వేల్పులు, వినిపించినఁ గురువిభుండు వికవికనగుచు&lt;/poem&gt;}}
శశిరేఖ - 4&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhq04ppkae8qls44zsttijjy6u37zln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214331</id>
    <revision>
      <id>559895</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5153" sha1="igjipy2u0oe5vvosfambhdb54jp1g9i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type= |lines=&lt;poem&gt;న్ననుజుఁ డగుదుస్ససేనుం, గనుఁగొని ముదమంది పలికె ఘనవాక్పటిమార్.&lt;/poem&gt;|ref=29}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;హలపాణితోడ బాంధవ, మెలమిన్  సమకూడె నింక మేదినిమీఁదన్ 
బలు రగుశత్రులఁ జంపను, జులకన గద దీనికంటే శుభముం గలదే.&lt;/poem&gt;|ref=30}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మఱియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=31}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;బలుఁడు మనయతఁడయి పాండునందనులను నిందించి పార్థునినందనునకు
నబ్జరేఖ నొసంగ నని పల్క గోవిందుఁ డన్న నొం డన లేక నరుగువిధము
సరయంగ మైత్రికి నరుచెంచుఁ గావునఁ దడవు సేయక వేగఁ దర్లవలయు
మనము వా రేకమై వనవాసు లగుపాండురాజపుత్రులఁ జంపి రాజ్యమెల్ల&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;శాశ్వతంబుగ నేలెడు సమయ మబ్బె, భటవికతి నెల్ల రప్పించి పట్టణమున
సకలగృహములు వీధులు సౌధములుకు, బరమశృంగార మొసరింపఁ బంపు మనుజ&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తొలుతను బంధువర్గ ములఁ దోడ్కొని రమ్మనిచెప్పి పిమ్మటన్
జలజభవాననోద్భవుల శాస్త్రవిధిజ్ఞుల వైశ్యశూద్రులన్ 
పలువురఁ బుష్పవిక్రయులం బాటలు నీటులఁ గుల్కువేశ్యలం
బిలువఁగఁబంపు వేగమునఁ బెండ్లికి రాఁదగువారి నందఱిస్.&lt;/poem&gt;|ref=33}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;కావలసినట్టి ద్రవ్యము ల్కరితురంగ, శకటవృషభోష్ట్రముల కెత్తి పరఁగె వీటఁ
గలుగు ప్రజలకు పయనము ల్దెలిపి యన్ని,పనులు నెఱవేర్చు మిఁక పెక్కువల్కులేల.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అని సెలవిచ్చిన దుర్యో ధను నాజ్ఞ శిరంబునందుఁ దాలిచి దుశ్శా
ననుఁ డాలాగునఁ జేసిన, పనులకు ముదమందె రాజు పార్థివనాథా.&lt;/poem&gt;|ref=35}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అనిన విని జనమేజయుండు వైశంపాయనుని కిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=36}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;రాముఁడు తమలక్ష్మణునకుఁ, గోమలి సర్పించు టెఱిఁగి గోవిందుఁడు తా
నేమియుఁ బలుకక నె నని, భూమిసురాగ్రణులు తెల్ప భూపతి మదికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=37}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తెలియక లగ్నము కొఱకై, పొలుపుగ యత్నించు రాజపుంగవుల గని యో
తులువా నీ కిది తగ దని, పలుకరుగా ద్రోణభీష్మ బాహ్లికు లైనస్.&lt;/poem&gt;|ref=38}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని యిట్లడిగిన పారిక్షితునకు వైశంపాయనుం డిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=39}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కురుపతీఁ గాంచి భీష్ముఁడును గుంభజ ముఖ్యులు కార్యభంగమా
తెఱఁగు నెఱింగి యిట్లనుచుఁ దెల్పిరి భూవర నీ వొనర్చు నీ
పరిణయయుత్సవం బిపుడు బాగుగ నుండ దదెట్టులన్న నా
కరివరయాన రామునకుఁ గల్గినయప్పుడే పార్థుపట్టికిస్.&lt;/poem&gt;|ref=40}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;దారయటంచుఁ బల్కి రది తప్పదు కృష్ణుఁడు సవ్యసాచిపైఁ
గూరిమి గల్గి యెల్లపుడుఁ గోర్కు లొసంగుచు నుండు నిప్పు డా&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igjipy2u0oe5vvosfambhdb54jp1g9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214332</id>
    <revision>
      <id>559897</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '9 వచనం:— తితిక్షు కు రుశధ్రధుండు, రుశ దధునకు హేముండు, హేమునకు సుతపుండును, సుతపునకు బలియు పుట్టిరి; ఆబలివలన అంగ వంగ, కళింగ, సింహ్మ, పుండ్రాంధ్రులను పేర్లు గలవా రార్వురు కుమా రు...'</comment>
      <origin>559897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="66oufsayzfri86hvsrspmbftca3tyd9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;9
వచనం:— తితిక్షు కు రుశధ్రధుండు, రుశ దధునకు హేముండు,
హేమునకు సుతపుండును, సుతపునకు బలియు పుట్టిరి; ఆబలివలన అంగ
వంగ, కళింగ, సింహ్మ, పుండ్రాంధ్రులను పేర్లు గలవా రార్వురు కుమా
రులు పుట్టిరి. వారలు కూర్పు దేశంబునకు రాజులయి దేశంబులకు తమ
తమ నామధేయంబులిడి యేలిరి, పై ప్రమాణమువలన “ఆంధ్ర ”
అను జాతీయులు &quot; ఆంధ్ర &quot; జాతి వారలు గారనియు “ ఆంధ్ర ” యను
రాజు తన పేరున నారాజ్యమును &quot; ఆంధ్ర &quot;&quot; దేశమని పిలిచి యున్నం
దున నా దేశ ప్రజలకు “ఆంధ్రు”లని పేరుగలిగినదని తెలియవలయును
రాజనామములచే పిలువబడిన దేశములు, ప్రజలు
నెం.
రాజు పేరు
1. యయాతి కుమారుడు యదువు
సంతానములో యయాతినుండి
లెక్కి ఏడవ వంశపు వాడగు
కుంతలుడు
2, డీటో, డిటో తొమ్మిదవ వంశ
పువాడు మహిష్మంతుడు
వంశము యయాతి నుండి పది
&quot;
రాజ్యముచేసిన ప్రదేశము ప్రజలకు కలిగిన
నకు కలిగిన దేశనామము
నామము'
తల
మాహీష్మతీపురం మాహిమ్మతులు
3. డిటో, డిటో శ్రోష్టువు అనువాని
హేనవ వంశపువాడు “విదర్భుడు&quot; విదర్భ దేశం
విదర్భులు
4, డిటో వంశములో యయాతి
నుండి లెక్కింపగా యిరువదన
వంశపువాడును విదర్భుని వంశ
ములోనివాడును చేది
5. యయాతినుండి పూరుని వంశ
ములో యిరువది రెండవ వంశపు
వాడు “హ స్త్రీ”
(2)
చైద్యులు
హ స్తినాపురం (ఢిల్లీ)
{|
|+ Caption text
&lt;hr&gt;
|-
! శీర్షిక పాఠ్యం !! శీర్షిక పాఠ్యం !! శీర్షిక పాఠ్యం !! శీర్షిక పాఠ్యం
&lt;hr&gt;
|-
| గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం
|-
| గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం
|-
| గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం
|-
| గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం
|-
| గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం || గడి పాఠ్యం
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66oufsayzfri86hvsrspmbftca3tyd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559899</id>
      <parentid>559897</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="mzm25swjeypbbqksripu0pe18lp4ygd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}వచనం:— తితిక్షు కు రుశధ్రధుండు, రుశద్రధునకు హేముండు, హేమునకు సుతపుండును, సుతపునకు బలియు పుట్టిరి; ఆబలివలన అంగ, వంగ, కళింగ, సింహ్మ, పుండ్రాంధ్రులను పేర్లుగలవా రార్వురు కుమారులు పుట్టిరి. వారలు తూర్పు దేశంబునకు రాజులయి దేశంబులకు తమ తమ నామధేయంబులిడి యేలిరి. పై ప్రమాణమువలన “ఆంధ్ర” అను జాతీయులు “అంధ్ర” జాతివారలుగారనియు “ఆంధ్ర” యను రాజు తన పేరున నారాజ్యమును “ఆంధ్ర” దేశమని పిలిచి యున్నందున నాదేశప్రజలకు “ఆంధ్రు”లని పేరుగలిగినదని తెలియవలయును.&lt;br&gt;

{|
|+రాజనామములచే పిలువబడిన దేశములు, ప్రజలు
&lt;hr&gt;
|-
! వరుస నెం. !! రాజు పేరు !! రాజ్యముచేసిన ప్రదేశము నకు కలిగిన దేశనామము !! ప్రజలకు కలిగిన నామము
|-
| 1. || యయాతి కుమారుడు యదువు సంతానములో యయాతినుండి లెక్కింపగాఏడవవంశపువాడగు &lt;u&gt;కుంతలుడు&lt;/u&gt; || కుంతలదేశము || కుంతలులు
|-
| 2. || డీటో, డిటో తొమ్మిదవ వంశపువాడు &lt;u&gt;మహిష్మంతుడు&lt;/u&gt; || మాహీష్మతీపురం || మాహిష్మతులు
|-
| 3. || డిటో, డిటో క్రోష్టువు అనువాని వంశము యయాతి నుండి పదిహేనవ వంశపువాడు “విదర్భుడు&quot; || విదర్భ దేశం || విదర్భులు
|-
| 4. ||  డిటో వంశములో యయాతి నుండి లెక్కింపగా యిరువదవ వంశపువాడును విదర్భుని వంశములోనివాడును &lt;u&gt;చేది&lt;/u&gt; || చేదిదేశము || చైద్యులు
|-
| 5. || యయాతినుండి పూరుని వంశములో యిరువది రెండవ వంశపు వాడు “హస్తి” (2) || హస్తినాపురం(ఢిల్లీ) ||  
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzm25swjeypbbqksripu0pe18lp4ygd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్రులెవరు?.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214333</id>
    <revision>
      <id>559900</id>
      <timestamp>2026-06-17T05:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vihuu18</username>
        <id>7318</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */</comment>
      <origin>559900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="9rylp3poqvb31u7v4raemfgolmcbqax" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vihuu18&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
పరిపాలించుచుండెను. ఇట్టిస్థితిలో ఈ రాజులనందరను 'హూణ-గుర్జర'
గుంపను నొక పేరును కల్పించి మ్లేచ్చులును, హింస, దోపిడి, గృహ
దహనములు వృత్తిగా బెట్టుకొని యీ దేశమును దోచుకొనవచ్చిన
హూణులు, గూర్జరులు మొదలుగాగల వారివంశ సంభవులనుగా
వర్ణించి పాశ్చాత్య చరిత్రకారులు చరిత్రలను వ్రాసి భారతీయుల
యెడల ఘోరాపచారమొనర్చిరి. వారి ననుసరించిన హైందవ పండి
తులును వాటిని సత్యములుగా భ్రమించి వారి తర్కమునే యుపయో
గించి చరిత్రలను వ్రాసియుండిరి, ఇదంతయు శుద్దకల్పన, ఘోర మైన
అనృతము ఈ రాజులందరు “బ్రహ్మ త్ర” వంశమని పిలువబడు
[ బ్రాహ్మణవంశీయులు వారు స్మిత్ వ్రాసినటుల నాగార్ బ్రాహ్మణులు
కారు నాగార్ బ్రాహ్మణులనగా ఉత్తర దేశములో బట్టలు నేయు
&quot;సాలీలు” బట్టలకు రంగులను వేయు &quot;రంగ రాజులు” తాము నాగారు
బ్రాహ్మణులమని చెప్పుకొందురని “స్మిత్తే” వ్రాసియున్నాడు.
దేశము స్వతంత్రముగా నున్న యెడల యిట్టి తప్పుడు చరిత్రలు వ్రాయ
సావకాశముండెకిది కాదు, దేశపరాధీనతయే నిట్టి యసత్యమై 'హేయ
మైన చరిత్రలు వ్రాయువారికి ప్రోత్సాహ మిచ్చినది.
భారత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rylp3poqvb31u7v4raemfgolmcbqax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>214334</id>
    <revision>
      <id>559901</id>
      <timestamp>2026-06-17T05:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>559901</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="and24636g0nrlfm2042wnk9lbgxt4ay" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist
1=ముఖచిత్రం
2=-
3=ప్రచురణకర్త
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>and24636g0nrlfm2042wnk9lbgxt4ay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559902</id>
      <parentid>559901</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559902</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="oawnnuk36n0qgyoi79c9ezcyayydzk6" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist
1=ముఖచిత్రం
2=-
3=ప్రచురణకర్త
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>oawnnuk36n0qgyoi79c9ezcyayydzk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559903</id>
      <parentid>559902</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559903</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="and24636g0nrlfm2042wnk9lbgxt4ay" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist
1=ముఖచిత్రం
2=-
3=ప్రచురణకర్త
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>and24636g0nrlfm2042wnk9lbgxt4ay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559904</id>
      <parentid>559903</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559904</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="ssztrrzpnrizvdnoa52l81nyi8pwsx1" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist pages=&quot;1-234&quot; /&gt;

* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/1|ముఖచిత్రం]]
* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/2|ఖాళీ]]
* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/3|ప్రచురణకర్త వివరాలు]]
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>ssztrrzpnrizvdnoa52l81nyi8pwsx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559905</id>
      <parentid>559904</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559905</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="8vc28jvvzy7vv6sby76x2e3brmaev50" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist pages=&quot;1-82&quot; /&gt;

* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/1|ముఖచిత్రం]]
* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/2|ఖాళీ]]
* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/3|ప్రచురణకర్త వివరాలు]]

[[Category:Telugu literature]]
[[Category:Brahma Sutras]]
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>8vc28jvvzy7vv6sby76x2e3brmaev50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559906</id>
      <parentid>559905</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559906</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="c97slt167d0hnkvlexwtbgt3gzvpx3s" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;noinclude&gt;
&lt;pagelist pages=&quot;1-234&quot; /&gt;

* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/1|ముఖచిత్రం]]
* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/2|ఖాళీ]]
* [[Page:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/3|ప్రచురణకర్త వివరాలు]]
&lt;/noinclude&gt;

[[Category:Telugu literature]]
[[Category:Brahma Sutras]]
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>c97slt167d0hnkvlexwtbgt3gzvpx3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559907</id>
      <parentid>559906</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559907</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="h0nioi1d5m4hry197yp4u0bnsl4sip1" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist pages=&quot;1-82&quot; /&gt;

[[Category:Telugu literature]]
[[Category:Brahma Sutras]]
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>h0nioi1d5m4hry197yp4u0bnsl4sip1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559908</id>
      <parentid>559907</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aravind Bandi</username>
        <id>7336</id>
      </contributor>
      <origin>559908</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="346" sha1="0925db0u836asbwj9b2ynciavaczump" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[బ్రహ్మసూత్రములు]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[బాదరాయణుడు (వ్యాసుడు)]]
|అనువాదకులు=[[మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=పంచాశరీ ముద్రాశాల (గుంటూరు)
|చిరునామా=గుంటూరు
|సంవత్సరం=1963
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist pages=&quot;1-234&quot; /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>0925db0u836asbwj9b2ynciavaczump</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214335</id>
    <revision>
      <id>559912</id>
      <timestamp>2026-06-17T06:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4987" sha1="mcs2dx285yhene5th88mase6u1dr66b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type= |lines=&lt;poem&gt;సీరియు నీహితుం డగుచుఁ జేడె నొసంగెద నందుఁ బల్కిన
న్ఫారము ముట్టనేర దది పంకజనాభుఁడు సమ్మతింపమిన్.&lt;/poem&gt;|ref=41}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అదియునుంగాక,&lt;/poem&gt;|ref=42}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;భూధరముల్ చలియించిన, నాధారము దప్పి భానుఁ డవనిం బడిన
న్పాథోడు లింకిపోయిన, మాధవుఁ డాపార్థు విడిచి మనపశ మగునే,&lt;/poem&gt;|ref=43}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఎక్కువమాట లేమిటికి నిందుకులోద్భవ నీదుపట్టికిన్
దక్కదు యిందు రేఖ హరి ధర్మ విధిజ్ఞుఁడు ఒప్పుకున్న నీ
విక్కడిబంధువర్గముల నెల్లను దోడ్కొని పెండ్లి కేఁగినన్
పక్కున నవ్వరే జనులు బాంధవులందఱు నింద సేయరే.&lt;/poem&gt;|ref=44}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బలరాము నమ్మిపోయినఁ, బలంచనయగు టింతె దీని భావములోనన్
దలఁపకు మన లక్ష్మణునకు, గలుగుదు రెచ్చోటనైనఁ గమలదళాక్ష్ఫల్&lt;/poem&gt;|ref=45}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇప్పగిది ద్రోణభీష్ములు, చెప్పిన విని కురువిభుండు సింహాసనముక్
గుప్పునఁ దట్టుచుఁ గోపం, బుప్పతిలం బలికె సకలయోధులు వినఁగాన్.&lt;/poem&gt;|ref=46}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఎఱుఁగుడు నేను మీయిరువుర తెఱఁ గెల్లఁ బరగఁ బాండవపక్షపాతు లగుట
దిగ్విజయంబుగా దీవించు టావంక దూషించు టీవంక దుష్టు లనుచు
భావించి చూడఁగా జీవించు టీవంక యావంక విశ్వాస మతిశయిల్లు
దివ్యతరం బైనదేహంబు లీవంక యావంకఁజిత్తంబు లలరుచుండు&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నెట్టి కార్యంబుఁ దలఁచి నెదురవచ్చి, చెడును జెడు నంచు విభ్నుముల్ సేతురేపుడు
వెడలిపొ మ్మన్నఁ బాండపు లడవి కేఁగి, రిట్లు పట్టంగఁబడరు నా రెంచిచూడ.&lt;/poem&gt;|ref=47}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఎక్కువ యైన కార్యమున కేము ప్రయత్నము చేసినప్పుడున్ 
గ్రక్కున వచ్చి పల్కుదురు కా దని మా వెరు వెంట వత్తు రిం
కెక్కడఁ జొత్తు మేది తెఱు వీముదిపోరును మాన్ప శక్యమా
బొక్కను దూరిన న్విడరు పూర్వము నే నొనరించుపాపమో.&lt;/poem&gt;|ref=48}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మాటలు నేర్చినకతమున, మేటిధనుర్ధరుల కైన మిక్కిలిభయమౌ
మాటలు సెప్పుచు డబ్బున, కోటలు దాఁటుదురు పనికిఁ గొఱ బా రగుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=49}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మఱియును.&lt;/poem&gt;|ref=50}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;యాదవు లే మొకటగుటన్, భేదము గావింపఁ దలఁచి భీతిజనింపన్ 
వాదింతురు మిమేమన, రా దని నే నూరకున్న లక్ష్యము లేకన్.&lt;/poem&gt;|ref=51}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని వెండియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=52}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సమాధికు లని మిమ్మక్, శ్రీమాతిశయంబు సేయ బేలత్వముతో
మిా మిాహృదయములరయగ, గోముఖవ్యాఘ్రంబు లనుచుఁ గురువతి మఱియున్.&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcs2dx285yhene5th88mase6u1dr66b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1963 BrahmaSutramulu Telugu PDF.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214336</id>
    <revision>
      <id>559913</id>
      <timestamp>2026-06-17T06:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' లోఁగడ బ్రసూ. 1-1-5 అను నీక్ష్యతధికరణమందే (ఈక్షతి) జగత్తును సృష్టించినపదార్ధము సృష్టికిముందు 'సంకల్పించెను' (తదైక్షత అని శ్రుతులలో నుండుటవలన, ఆ సృష్టించిన పదార్థ మచేతనమైన ప్ర...'</comment>
      <origin>559913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="39e463beb3y8vd1vvxzd94uffjfs9yt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;6
బ్రహ్మసూత్రములు
[స్మృత్యధికరణము&lt;/noinclude&gt;
లోఁగడ బ్రసూ. 1-1-5 అను నీక్ష్యతధికరణమందే (ఈక్షతి) జగత్తును
సృష్టించినపదార్ధము సృష్టికిముందు 'సంకల్పించెను' (తదైక్షత అని శ్రుతులలో
నుండుటవలన, ఆ సృష్టించిన పదార్థ మచేతనమైన ప్రధానముగా నేరదను మొదలగు
పెక్కు హేతువుఁ నుబట్టి జగత్తును సృష్టించినది వాస్తవమునకు సర్వజ్ఞమైన (చేతన
మైన) బ్రహ్మమని చెప్పుటయే శ్రుతులయొక్క యభిప్రాయమైనట్లు నిశ్చయింపఁ
బడియుండఁగా చేతనమైనబ్రహ్మమే సృష్టికర్తయని యంగీకరించుచో కపిలముని
స్మృతికి (సాంఖ్యస్మృతికి) ప్రామాణ్యము లేకపోవునను దోషమువచ్చునని మఱల
నిప్పుడా క్షేపించుటలో స్వారస్య మేమున్నదని కొందరడ్డగింతు రేమో ' సమాధానము
చెప్పఁబడు చూడుడు,

పూర్వపక్షీ సమాధానము :-

(7) స్మృతి సహాయము లేకుండ స్వతంత్రముగా శ్రుతులకర్ధము సెప్పుట యలవి
భవేదయమనాక్షేషః స్వతంత్య్రప్రజ్ఞానాం
మేము చెప్పిన విషయము స్వతంత్య్రజ్ఞ గలవారమనియెంచు కొందరికి—
అనఁగా స్మృతిసహాయము లేకుండ శ్రుతులకు స్వతంత్రముగానే యర్ధము చేయఁ
గలమని యెంచుకొందరికి (అనా క్షేపః) నచ్చకపోవుఁగాకఁ
సకతంత్రప్రజ్ఞాస్తు, పాయేణ జనాః
సాధారణముగా జనసామాన్యము శ్రుతులకర్ధము సెప్పుటలో స్మృతుల
మీదనే యాధారపడియుండును.
స్వాతంత్ర్యేణ శ్రుత్యర్థ మవధారయితు మశ్నువంతః
స్వతంత్రప్రజ్ఞ మీదనే యాధారపడి శ్రుతులకర్థము చెప్పగల శక్తి గలిగి
యుండనో పదు.
ప్రఖ్యాతపణేతృకాసుస్మృతిష్వవలంబేరన్ ' తద్బలేనచ శుత్యర్ధం ప్రతిపిపిత్సేషన్

అందుచేత స్మృతికర్తలై ప్రసిద్ధులగువారి యభిప్రాయములను (enterpre-
fetions) బ్రమాణముగాఁ దీసికొని వానియాధారము మీదనే శ్రుతుల కర్ధమును
జేయఁగోరుదురు.

(8) సాంఖ్యస్మృతిక ర్తయైన కపిలుఁడఖండ ప్రజ్ఞగలవాడు, ఈవిషయమును
శ్రుతిగూఢఁ జెప్పుచున్నయది, కపిలుఁడు త్రోసివేయఁబడఁదగిన వాడు కాడు,
అస్మత్కృతేచ వ్యాఖ్యానే నవిశ్వస్యు రృహుమానాత్ స్మృతీనాం ప్రణేతృషు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39e463beb3y8vd1vvxzd94uffjfs9yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214337</id>
    <revision>
      <id>559917</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="csqnkxlf3k2cn5bin7zte0ng0n0s25w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అర్జునుఁ డైననేమి హరుఁ డైన మురాంతకుఁ డైన నేమి య
త్యూర్షికశ స్త్రసంపదల నొప్పిన సౌబల సైంధవాదులున్ 
నిర్జరనాథసన్నిభుఁడు నీరజబాంధవపుత్రుఁ డుండ నీ
కర్జము లేల చెప్పెదరు గాంగతనూభవ కుంభసంభవా!&lt;/poem&gt;|ref=54}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పని సాగనిండుమా కిదె, కనకస్నానంబు మీరు గావించు క్రియన్ 
మనమున నెంచెద భుక్తికిఁ, గొనుఁ డిచ్చెదఁ గొఱఁతపడిన గొబ్బున మీకున్.&lt;/poem&gt;|ref=55}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని పల్కి సుయోధనుండు వెండియు నిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=56}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఉసికూఁత లింకఁ గూసినఁ, బశువతిపాదంబు లాన ప్రాణంబులతోఁ
గుశలముగ బ్రతుక లే రిఁక, వసియింపక లేచిపొండు వదరకుఁ డిచటన్.&lt;/poem&gt;|ref=57}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;బలరాముఁ డొకఁడు మాపర మైన కార్యముల్ సఫలంబు లగుగాక విఫలమగు గా
పెండ్లిఁ జూడఁగ మీకుఁ బ్రీతి గల్గిన రండు కల్గకుండిన నిండ్లకడకుఁ బొండు
మీరురాకుండిన మిక్కిలిక్షేమంబు విఘ్న మించుక లేక లగ్న మగును
మావెంట మీరు రా మర్కటశతకంబు గుంపుబాయక జతఁ గూడినట్టు&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;లనుచు బహునిష్ఠురోక్తుల నాడుచున్న, యధిపుఁ డైనట్టికురుపతియానసంబుఁ
గాంచి సిగ్గును గోపంబుఁ గడలుకొనఁగఁ, బలికి రప్పుడు భీష్ముడు బాణగురుఁడు.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కాలుఁడు ప్రేరేపఁగ నీ, వీలాగునఁ బెద్దపిన్న లెఱుఁగళ బల్కే
వేలా దుర్యోధన నీ, కాలము సమకూడినట్లు గనఁబడె మాకున్.&lt;/poem&gt;|ref=59}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;భానుతనూజుఁడు న్నకుని పల్కినపల్కులు పధ్య మంచు నీ
వీనులఁ జేర్చి యెల్లపుడు వీరిఁడి కార్యము లాచరించుచో
మానవనాధ నీ కిదియు మంచిది గా దాని బుద్ధి చెప్పినన్ 
మానసమందు నిప్పు లిడుమాడ్కిఁ గనంబడె నీకు దుర్మతీ.&lt;/poem&gt;|ref=60}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నాగారిగమనుఁ డొప్పమి, సాగదు లగ్నం బటంచుఁ జయ్యనఁ దెలుపన్ 
రోగికిఁ బథ్యాన్నం బిడు, లాగున నీమదికిఁ దోఁచెరా పాపాత్మా.&lt;/poem&gt;|ref=61}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;పెక్కులు పల్క నేమిటికిఁ బెండ్లిని జూడఁగ మేము రాము నీ
కక్కఱగల్లుబంధువుల నందఱఁ దోడ్కొనిపొమ్ము కార్యమున్
జక్కఁగఁ జేసుకొ మ్మనుచు సభ్యులు చుట్టలు చూచుచుండ వా
రక్కడ నుండక న్వెడలి రాగ్రహరోషకమోయితాక్షులై.&lt;/poem&gt;|ref=62}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అట్టిసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=63}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;గురుఁడును శంతనుపుత్రుం, డిరువురు దక్కంగ భూసురేంద్రులు నృపులున్ 
పురజను లందఱు లక్ష్మణు, పరిణయవీక్షాత్తు లగుచు బహువేడుకతోన్.&lt;/poem&gt;|ref=64}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అత్యంతముదంబునం బొదలుచుండి రాసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=65}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csqnkxlf3k2cn5bin7zte0ng0n0s25w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214338</id>
    <revision>
      <id>559918</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="bjvmkbu3x7afzokuccpxp6lfrs3hdmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పాండ్య పౌండ్ర విదర్భ బంగాళనృవతులు గజతురగాందోళికముల నెక్కి
వచ్చిరి వేగమె వంగకళింగాంగరాజు లేతెంచి రాలగ్నమునకు
మాళవ మలయాళ మగధ నేపాళాధిపతులు దంపతులతో భద్రదంతి 
యూధంబు లెక్కి రాయోధులతోఁ గూడఁ బరతెంచెఁ గాత్మిరధరణివిభుఁడు&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మఱియు గాంధారకోసలమనుజపతులు,ద్రవిడకొంకణటెంకణధరణివిభులు
పత్సమత్స్యకరూశాంధ్రవసుమతీశు, లవని గంపింప వచ్చి రాహస్తిపురికి.&lt;/poem&gt;|ref=66}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఆసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=67}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సర్పకేతనుఁ డత్యంత సంతసమునఁ, ఒప్పు కలమాన్న మొబ్బట్లు పాయసంబు
లాజ్యధారా ప్రవాహమై భోజ్య మమర, ధరణిసురులకుఁ జేసె సంతర్పణంబు.&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇట్లు సంతర్పణంబు గావించి భోజనానంతరంబునఁ చెంబూల గంధమాల్య
వస్త్రభూషణంబులఁ దృప్తులంటేసి ప్రయాణోత్సవంబు సాటించి రాసమయంబున
భానునందన బృహద్బలవృషసేనవివింశత్యగ్ని కోప సుశర్మశకునిజయద్రధభూరి
శ్రీవకృపాచార్యద్రౌణి సోమదత్తాది రథికపరులు పుత్రమిత్రకళత్రంబులతో
రథాశ్వాదివాహనంబు లారోహించి రాసమయంబున ధార్తరాష్ట్రం డొక్క రధం
బుపైఁ గూర్చుండె నప్పు డంతఃపురకాంత లందలంబుల వసియించి యేతేర లక్ష్మణఁం 
డొక్కమహాగజంబుపైఁ గూర్చుండె నివ్విధంబున దుర్యోధనుండు బంధువర్గంబులం
గలిసి బ్రాహ్మణవైశ్యశూద్రవై ఆ తాళికవారాంగ నాదినివహంబుతోఁ బృథివి కంపింపం బురంబు వెడలె నప్పుడు.&lt;/poem&gt;|ref=69}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;శ్రీరస్తు తే యంచు క్షితిసురశ్రేష్ఠులు చెలఁగి పల్మారు నాశీర్వదింప
ధృతరాష్ట్రుగర్భవిస్తృతవార్ధి చంద్రమ యని వందిమాగధు ల్వినతి సేయ
హస్తిపురాధీశ యమ రేంద్ర సంకాశ యనుచు వైతాళికుల్ ఘనతఁ బొగడ
ఫణిహారు లొకలక్ష బంగారు బెత్తముబట్టి ముందఱ బరాబరులు సేయ&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;తుడుము తమ్మెట ఢక్కి తుత్తుంభికలును, ఝర్ఝరీభేరిమర్ధలఝల్లరీలు
మొదలయినవాద్యనాదముల్ మ్రోయుచుండ, ద్వారపతిఁజేరె నవమికా ధరణినిభుఁడు.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇవ్విధంబున.&lt;/poem&gt;|ref=71}}
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;కురురాజేంద్రుఁడు వచ్చురాక బలుఁ డాగోవిందుతోఁ దెల్పక
న్పరమామోదముఁ బొంది బ్రాహ్మణులతో బాహూద్భవశ్రేణితో
సరసాగ్రేసరు లైనబాంధవులతో సామంతయూథంబుతోఁ 
దరుణీబృందముతో రథాశ్వములతో దంతావళశ్రేణితోన్.&lt;/poem&gt;|ref=72}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఎదురుకొని ధార్తరాష్ట్రం గాంచి కుశలసమాచారంబు లడిగి తదనంతరంబ భూరి
భేరీరవంబులు వెలంగ వందిమాగధులు కైవారంబులు సేయ వారాంగనలు నాట్యం&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjvmkbu3x7afzokuccpxp6lfrs3hdmd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559919</id>
      <parentid>559918</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T07:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <origin>559919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="j4k1htuf9jrz7vu47f3bhzd2va64ku5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పాండ్య పౌండ్ర విదర్భ బంగాళనృవతులు గజతురగాందోళికముల నెక్కి
వచ్చిరి వేగమె వంగకళింగాంగరాజు లేతెంచి రాలగ్నమునకు
మాళవ మలయాళ మగధ నేపాళాధిపతులు దంపతులతో భద్రదంతి 
యూధంబు లెక్కి రాయోధులతోఁ గూడఁ బరతెంచెఁ గాత్మిరధరణివిభుఁడు&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మఱియు గాంధారకోసలమనుజపతులు,ద్రవిడకొంకణటెంకణధరణివిభులు
పత్సమత్స్యకరూశాంధ్రవసుమతీశు, లవని గంపింప వచ్చి రాహస్తిపురికి.&lt;/poem&gt;|ref=66}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఆసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=67}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సర్పకేతనుఁ డత్యంత సంతసమునఁ, ఒప్పు కలమాన్న మొబ్బట్లు పాయసంబు
లాజ్యధారా ప్రవాహమై భోజ్య మమర, ధరణిసురులకుఁ జేసె సంతర్పణంబు.&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇట్లు సంతర్పణంబు గావించి భోజనానంతరంబునఁ చెంబూల గంధమాల్య
వస్త్రభూషణంబులఁ దృప్తులంటేసి ప్రయాణోత్సవంబు సాటించి రాసమయంబున
భానునందన బృహద్బలవృషసేనవివింశత్యగ్ని కోప సుశర్మశకునిజయద్రధభూరి
శ్రీవకృపాచార్యద్రౌణి సోమదత్తాది రథికపరులు పుత్రమిత్రకళత్రంబులతో
రథాశ్వాదివాహనంబు లారోహించి రాసమయంబున ధార్తరాష్ట్రం డొక్క రధం
బుపైఁ గూర్చుండె నప్పు డంతఃపురకాంత లందలంబుల వసియించి యేతేర లక్ష్మణఁం 
డొక్కమహాగజంబుపైఁ గూర్చుండె నివ్విధంబున దుర్యోధనుండు బంధువర్గంబులం
గలిసి బ్రాహ్మణవైశ్యశూద్రవై ఆ తాళికవారాంగ నాదినివహంబుతోఁ బృథివి కంపింపం
బురంబు వెడలె నప్పుడు.&lt;/poem&gt;|ref=69}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;శ్రీరస్తు తే యంచు క్షితిసురశ్రేష్ఠులు చెలఁగి పల్మారు నాశీర్వదింప
ధృతరాష్ట్రుగర్భవిస్తృతవార్ధి చంద్రమ యని వందిమాగధు ల్వినతి సేయ
హస్తిపురాధీశ యమ రేంద్ర సంకాశ యనుచు వైతాళికుల్ ఘనతఁ బొగడ
ఫణిహారు లొకలక్ష బంగారు బెత్తముబట్టి ముందఱ బరాబరులు సేయ&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;తుడుము తమ్మెట ఢక్కి తుత్తుంభికలును, ఝర్ఝరీభేరిమర్ధలఝల్లరీలు
మొదలయినవాద్యనాదముల్ మ్రోయుచుండ, ద్వారపతిఁజేరె నవమికా ధరణినిభుఁడు.&lt;/poem&gt;}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇవ్విధంబున.&lt;/poem&gt;|ref=71}}
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;కురురాజేంద్రుఁడు వచ్చురాక బలుఁ డాగోవిందుతోఁ దెల్పక
న్పరమామోదముఁ బొంది బ్రాహ్మణులతో బాహూద్భవశ్రేణితో
సరసాగ్రేసరు లైనబాంధవులతో సామంతయూథంబుతోఁ 
దరుణీబృందముతో రథాశ్వములతో దంతావళశ్రేణితోన్.&lt;/poem&gt;|ref=72}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఎదురుకొని ధార్తరాష్ట్రం గాంచి కుశలసమాచారంబు లడిగి తదనంతరంబ భూరి
భేరీరవంబులు వెలంగ వందిమాగధులు కైవారంబులు సేయ వారాంగనలు నాట్యం&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4k1htuf9jrz7vu47f3bhzd2va64ku5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:శశిరేఖాపరిణయము.pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214339</id>
    <revision>
      <id>559920</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 శశిరేఖాపరిణయము బులు గావింప పరశుపట్టి భిండి చాలా దియాయుధంబులు ధరించి వీరభటులు నడువ సంకర్షణుండు దుర్యోధనుం దోడ్కొనివచ్చు సమయంబున. క. ద్వారక నగరంబునఁగల, నారీమణు లాత్మ నలర...'</comment>
      <origin>559920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="m4nvaumt59iqlaieh7karbgkfwv1s0d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
శశిరేఖాపరిణయము
బులు గావింప పరశుపట్టి భిండి చాలా దియాయుధంబులు ధరించి వీరభటులు నడువ
సంకర్షణుండు దుర్యోధనుం దోడ్కొనివచ్చు
సమయంబున.
క. ద్వారక నగరంబునఁగల, నారీమణు లాత్మ నలరి నవరత్నముల
దీరిన సౌధాంతరములఁ జేరి తదాలోకనంబు చేయుచుఁ దమలో.
న. చెలియా కన్గోను హ స్తికక్ష్య సిడముం జెన్నొందునా లేరుపై
గలవాఁ డంబుజమి శ్రద తవరసత్కారంబుచేఁ గుంతికి
దొలుచూ లీతఁడు సూతపుత్రుఁ డనఁగా దుర్యోధనుం జేరి యా
బలభిత్సూనుని నాజి గెల్తు ననుచు న్భాసిల్లుఁ గర్ణాఖ్యలోజ్.
క. అతిరమ్యం బగురధమున, సతియుతుఁడై వచ్చువాఁడు సభలోఁ గృష్ణ
న్మతిఁ గ్రోవ్వి చీర లొలిచినఁ, బతితు:డు దుశ్శాసనుండు పద్మదళాక్షీ,
ను, తురగారూఢులు చుట్టునుఁ గొలువ ఖద్యో జ్యోత ప్రభాతుల్యమా
నందం బందు వసించి వచ్చుకఠినుం డబ్బా కి వీఁడేకదా
కరుణాసాగరు లై న పాండుసుతులం గాపట్య నెళ్తంబుతో
సిరికిం బాసినదుష్టచిత్తు శకునిక్ శీఘ్రంబె వీక్షింపుమా.
తే. సింహలాంగూల భూషితసిడము కలుగు
రధమునం దభ్రమణిమాడ్కి రహి వహించి
చూడ్కులకు వేడ్క మిఱుమిట్లు చొనుపు నతఁడు
డశ్వత్థామ తోయజాక్షి.
స పా
ఉ. బంగరుగోవృషధ్వజము భాసిలు వ్యరగంబుమీఁద సా
రంగధరుండు నాఁ బరగి రాజిత మౌ మన బాణశ స్త్ర
రంగతుఁ డై మహిం గలుగురాజుల కెల్లను శిక్ష సెప్పు వాఁ
డంగన చూచితే కృపుఁ డహస్కర తేజుఁ డరాతిరాత్రి కి
మ. ఉరగేంద్ర
ధ్వజ మొప్పియున్నరథమం దుల్లాసియై సారెకుక్
దరహాసద్యుతు లుప్పతిల్ల మమతం చాలాంకు వీక్షించుచుం
ఖరమానందము నొంది బాంధవులతో భద్రే భయూధంబుతోఁ
దురగశ్రేణితో వచ్చుదుష్టుఁ డతఁడే దుర్యోధనుం డంగ నా.
వ. నవరత్న సగీతం బైనరథంబున నర్కు పగిదిం దోఁచు నతని.
క. మేరునగ ధైర్యధుర్యుని, సారసరిపు వంశ
వార్థి చంద్రోదయునిక్
వారిజముఖి వీక్షించి తె, భూరిభుజాటో
పబలుని భూరిశ్రవునిక్,
చ. కనకమణీమయాభరణకాంతులు దిక్కులు నిండ సారెకు
న్నినరుచి నడ్డగించుచుద మేనుఁగుమీఁద వసించునాకఁడే
78
74
75
76
77
78
79
80
81
82&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4nvaumt59iqlaieh7karbgkfwv1s0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>559941</id>
      <parentid>559920</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="a08ehsdr27728szk97wgic76wvl3oeq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type= |lines=&lt;poem&gt;బులు గావింప పరశుపట్టిభిండివాలాదియాయుధంబులు ధరించి వీరభటులు నడువ
సంకర్షణుండు దుర్యోధనుం దోడ్కొనివచ్చుసమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=73}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ద్వారక నగరంబునఁగల, నారీమణు లాత్మ నలరి నవరత్నములన్ 
దీరిన సౌధాంతరములఁ జేరి తదాలోకనంబు చేయుచుఁ దమలోన్.&lt;/poem&gt;|ref=74}}
{{Telugu poem|type=న.|lines=&lt;poem&gt;చెలియా కన్గోను హస్తికక్ష్యసిడముం జెన్నొందునా తేరుపై
గలవాఁ డంబుజమి శ్రద తవరసత్కారంబుచేఁ గుంతికిన్
దొలుచూ లీతఁడు సూతపుత్రుఁ డనఁగా దుర్యోధనుం జేరి యా
బలభిత్సూనుని నాజి గెల్తు ననుచు న్భాసిల్లుఁ గర్ణాఖ్యలోన్.&lt;/poem&gt;|ref=75}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అతిరమ్యం బగురధమున, సతియుతుఁడై వచ్చువాఁడు సభలోఁ గృష్ణ
న్మతిఁ గ్రోవ్వి చీర లొలిచినఁ, బతితుఃడు దుశ్శాసనుండు పద్మదళాక్షీ.&lt;/poem&gt;|ref=76}}
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;తురగారూఢులు చుట్టునుఁ గొలువ ఖద్యోప్రభాతుల్యమా
నరదం బందు వసించి వచ్చుకఠినుం డబ్బా కి వీఁడేకదా
కరుణాసాగరు లై న పాండుసుతులం గాపట్య నెత్తంబుతో
సిరికిం బాసినదుష్టచిత్తు శకునిక్ శీఘ్రంబె వీక్షింపుమా.&lt;/poem&gt;|ref=77}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;సింహలాంగూల భూషితసిడము కలుగు
రధమునం దభ్రమణిమాడ్కి రహి వహించి
చూడ్కులకు వేడ్క మిఱుమిట్లు చొనుపు నతఁడు
ద్రోణసుతుఁ డశ్వత్థామ తోయజాక్షి.&lt;/poem&gt;|ref=78}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;బంగరుగోవృషధ్వజము భాసిలువ్యరగంబుమీఁద సా
రంగధరుండు నాఁ బరగి రాజిత మౌఘనబాణశస్త్ర పా
రంగతుఁ డై మహిం గలుగురాజులకెల్లను శిక్ష సెప్పువాఁ
డంగన చూచితే కృపుఁ డహస్కర తేజుఁ డరాతిరాత్రికిన్&lt;/poem&gt;|ref=79}}
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;ఉరగేంద్రధ్వజ మొప్పియున్నరథమం దుల్లాసియై సారెకున్
దరహాసద్యుతు లుప్పతిల్ల మమతం చాలాంకు వీక్షించుచుం
ఖరమానందము నొంది బాంధవులతో భద్రే భయూధంబుతోఁ
దురగశ్రేణితో వచ్చుదుష్టుఁ డతఁడే దుర్యోధనుం డంగనా.&lt;/poem&gt;|ref=80}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;నవరత్నస్థగీతం బైనరథంబున నర్కుపగిదిం దోఁచు నతని.&lt;/poem&gt;|ref=81}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మేరునగధైర్యధుర్యుని, సారసరిపువంశవార్థి చంద్రోదయునిన్ 
వారిజముఖి వీక్షించి తె, భూరిభుజాటోపబలుని భూరిశ్రవునిన్.&lt;/poem&gt;|ref=82}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కనకమణీమయాభరణకాంతులు దిక్కులు నిండ సారెకు
న్నినరుచి నడ్డగించుమదమేనుఁగుమీఁద వసించునాతఁడే&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a08ehsdr27728szk97wgic76wvl3oeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214340</id>
    <revision>
      <id>559932</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4139" sha1="tlax0hx57cu55c3zqd6c0mi6b00pv5p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|246|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;సూర్యుఁడస్తమింపక దినమును కొంచెముకొంచెము పై కెక్కుచు, 24 గంటల కొక్కసారి ఆకాశమును గుండ్రముగ చుట్టివచ్చును. ఒక్క చెట్టును గాని, మఱియొక స్థిరపదార్ధమును గాని గుర్తుపెట్టికొని సూర్యుఁడెన్ని పర్యాయములు అచ్చటికి వచ్చి పోవునో అన్ని దినములు అని, అనగా 24 గంటల కాల మని ధ్రువప్రదేశమువారు కాలగణన చేసి కొనవచ్చును. సూర్యుఁడు ప్రతిదినము క్షితిజముపైకి కొంచెము ఎక్కినను మొత్తముమీఁద 2౩ 1/2&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములకంటె హెచ్చుపోఁడు. మనదేశమునందు సూర్యుడు 90&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశముమీఁదికి నెక్కునని చెప్పిన యెడల ధ్రువప్రదేశమున నెంత తక్కువగ ప్రొద్దెక్కునో తెలియఁగలదు. ఈ కారణమున నచ్చట సూర్యరశ్మి మనకున్నంత తీక్ష్ణముగా నుండదు. సూర్యుఁడు మరల నస్తమించినప్పుడు దక్షిణముననే గ్రుంకును. సూర్యు డస్తమించినతోడనే ఉత్తరఖగోళార్ధమంతయు నన్ని
నక్షత్రములతోడను దృగ్గోచర మగును. మనకు ఒక నక్షత్రము క్రమముగా గానవచ్చినట్లు వారికిఁ గానరావు. అన్నియు నొక్కసారియే గానవచ్చును. ఇట్లు ఆఱునెలల రాత్రియు, ఆఱునెలలు పగలును, ఖగోళముల చక్రాకారభ్రమణమును ధ్రువప్రదేశమందలి కాలదర్శకములైన ముఖ్యవిశేషములు.

ధ్రువప్రదేశమునం దుండువారు ఆఱునెలల రాత్రి గడపవలయునని వినినతోడనే ఈ కాలమంతయు నా ప్రదేశము చిమ్మచీఁకటిలో మునింగి యుండవచ్చునని తోపకమానదు. సంవత్సరములో నర్థకాలము వెలుతురు లేకయు, వేడిమిలేకయు గడపవలసివచ్చుట ఘోరమైన యాపత్తని, 60 గడియలలో నొకరాత్రియు నొకపగలును అనుభవించుచున్న మనవా రనుకొనుట సహజము. ఇంతకాలము వెలుతురును వేడిమియు గృత్రిమోపాయము వలనఁ బుట్టించుటయు నసాధ్యమే. కాని సృష్టిలో నిందులకు దగినయేర్పాటు లేకపోలేదు. ఈ దీర్ఘరాత్రుల యంధకారమును బాఱఁదోలుటకై ధ్రువప్రదేశమున ఉత్తరారుణము ( Aurora borealis) అనఁబడు రమ్యమైన విద్యుత్ప్రకాశము కలదు. అచ్చట చంద్రుఁడు నెలకు పదునైదు దినములు క్షితిజముపైనుండి తనకళల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlax0hx57cu55c3zqd6c0mi6b00pv5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:AgastyaVidyamu.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214341</id>
    <revision>
      <id>559933</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>559933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="bc6ana9ivyx2s3elmz09c3te9cpsx51" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లు

నారి

స్థీయ

| దింపండి

౨సంబడింయు,
PYRE ONILIIRLAE DAISY.

RLM aT Antes hs bse at enon ewe

bh&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bc6ana9ivyx2s3elmz09c3te9cpsx51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214342</id>
    <revision>
      <id>559936</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="a8tl1fimh4o5v94bcha43yh088j09y0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||మేరుప్రదేశము|247}}&lt;/noinclude&gt;ఆరోహణావరోహణ చమత్కారములను, ప్రకాశమును ప్రసాదించు చుండును. కాని ధుృవప్రదేశమందలి దీర్ఘరాత్రముల యంధకార భయమును బాపు గొప్పసాధనము మఱియొకటి కలదు. అది యచ్చటి సంధి
ప్రకాశము - ఉషస్సు ఇది సూర్యోదయమునకుఁ బూర్వమును, సూర్యాస్తమయమునకుఁ దరువాతను కానవచ్చును. మనదేశమందలి యుషస్సు ప్రాతఃకాలమునందు గాని, సంధ్యాకాలమునందు గాని రెండుగంటల
కంటె నెక్కువకాల ముండదు. ధ్రువప్రదేశమందునో యది పెక్కు దినములవఱకును ఉండును. కొందఱమతమున నది 45 దినములవఱకును, మఱికొందఱ మతమున ఇంకను నెక్కువ కాలమువఱకును
ఉండును. ఉష్ణదేశములందు సూర్యుఁడు క్షితిజమునకు 16&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములు క్రిందనుండగనే యాతని కిరణములు మొదట కనఁబడసాగును. అదియే అరుణోదయము. ఉన్నతాక్షాంశములు (High latitudes) గల ప్రదేశములలో సూర్యునికిరణములు 20&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; యక్షాంశముల దూరము నుండియే కానవచ్చును. ఈమితి బహుశః ధ్రువప్రదేశమునకు చెల్లును. క్యాప్టన్‌పిమ్ ధ్రువప్రదేశమందలి సంవత్సరము నిట్లు వర్ణించెను : --

&quot;అచ్చట మార్చినెల 16 వ తేదీన సూర్యుఁ డుదయించును. అంతకు 67 దినములు పూర్వమునుండియే అనగా జనవరినెల 29 వ తేదీనుండి అరుణోదయము కాన్పించుచుండును. సెప్టెంబరునెల 25 వ తేదీకి సూర్యుఁ డస్తమించును తరువాత 45 దినములు అనగా నవంబరు నెల 13 వ తేదివఱకు సాంధ్యరాగము కానిపించుచుండును. తరువాత 76 దినములవఱకు సూర్యుఁడుగాని అరుణప్రకాశముగాని లేనందున చీఁకటి యుండును. తరువాత మరల నరుణప్రకాశమువచ్చి సూర్యుఁ డుదయించి 194 దినములవఱకు క్షితిజముపై నుండును. అనగా ధ్రువప్రదేశమందలి సంవత్సరములో 194 దినములు సూర్యుని వెలుతురు, 47 దినములు సంధ్యారాగము. 76 దినములు చీఁకటి, తరువాత 47 దినములు అరుణోదయము నుండును.&quot;

కాని మఱికొందఱు విద్వాంసులు ఈ యరుణసాంధ్యరాగముల కాలమును ఇంకను కొంత పెంచి ధ్రువప్రదేశమందుఁ బూర్తిగఁ జీక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a8tl1fimh4o5v94bcha43yh088j09y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మణరాయ వ్యాసావళి.pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214343</id>
    <revision>
      <id>559937</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>559937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="fqlgdfgtv627ir036xivslvkkdic0qa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|248|శాస్త్రవిషయములు|}}&lt;/noinclude&gt;టిగనుండు కాలము 60 దినములకంటె నెక్కువ యుండదని చెప్పెదరు. ఈ యరుణసాంధ్యరాగములకు గాలివలన సూర్యకిరణములకు వక్రీభావమును (refraction) పరావర్తనమును (reflection) కలుగుటయే కారణము. గాలి కిట్టిశక్తి శీతోష్ణాదికములనుబట్టి హెచ్చుచుఁ. దగ్గుచు నుండును. ఇప్పుడక్కడిగాలి మిక్కిలి చల్లగానున్నది కాని హిమాంతర కాలము అనఁబడు మిక్కిలి పురాతనకాలమున నది మిక్కిలి సౌమ్యముగ నుండె ననుటకు సందియము లేదు. కావునఁ బూర్వమునందు అరుణసాంధ్యరాగము లిప్పటికంటె నెక్కుడుకాలము వెలుంగుచుండె ననుటకును సందియము లేదు. అది యెట్లున్నను ఇప్పుడుకూడ ధృవ
ప్రదేశమునందు సంవత్సరమునకు రెండుపర్యాయములు మాత్రము గానవచ్చెడి సాంధ్యరాగము సూర్యుఁడు క్షితిజమునకు క్రింద 16&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములు దూరముగ నుండునంతవఱకును నిస్సంశయముగ గానవచ్చును. సూర్యుఁడు 16&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; అంశములప్రదేశము నాక్రమించుటకు నెల దినములకంటె నెక్కుడు పట్టును. ఇట్లీ సాంధ్యరాగ మచ్చటి ఆఱునెలల చీఁకటిలో నుండి దగ్గరదగ్గర సగభాగమును తగ్గించును. కావున ధృవ ప్రదేశమునందలి యర్ధవార్షికరాత్రి అచ్చటిప్రజలు కాపురముండుటకు దగినకాలము కాదని తలచుట తప్పు. ఇంతేకాదు. అచ్చట నక్షత్రముల వలెనే ఆడుచు గుండ్రముగా దిరుగుచుండెడి దీర్ఘమైన ఉషస్సుయొక్క వింతనాట్యమును జూచుభాగ్య మచ్చటి వారికే సాధ్యముకాని యితరులకు సాథ్యము కాదు

ఉషకటిబంధమునందును (Torrid zone), సమశీతోష్ణకటి బంధములందును (Temperate zones) ఉషఃప్రకాశము కొద్దికాలమే కాన్పించును. 24 గంటలలో మరల మరల వచ్చును. ఇంత స్పల్పకాల
ముండునదియైనను అది మన కవుల వర్ణనలకు మనోహరవిషయ మయ్యెను. అట్టియెడ నేదేశమునందు నుషస్సు రెండునెలల యంధకారము తరువాత వచ్చునో, వచ్చి నెలపదునైదుదినములవఱకు తనవింత
వింతరూపములం జూపునో యచ్చటి ప్రజలు దానిరాక కెంతయుత్సుకతతో నెదురుచూచుచుందురో, దాని యాగమనమువలన వారి కెంత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqlgdfgtv627ir036xivslvkkdic0qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు-వారియాహారము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214344</id>
    <revision>
      <id>559942</id>
      <timestamp>2026-06-17T11:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]]  | రచయిత = మాడపాటి హనుమంతరావు  | అనువాదం=  | విభాగము  =    | ముందరి = గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/పుస్తకసాంగత్యమ...'</comment>
      <origin>559942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="ss5gckor73d0fvevao8jduibkz3jlpy" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]]
 | రచయిత = మాడపాటి హనుమంతరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  
 | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు)|పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు)]] 
 | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/గ్రంథాలయోద్యమము, బరోడా|గ్రంథాలయోద్యమము, బరోడా ]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1916
}}
&lt;pages index=&quot;Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf&quot; from=43 = to=51 tosection=&quot;51A&quot;/&gt;

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:చరిత్ర]]</text>
      <sha1>ss5gckor73d0fvevao8jduibkz3jlpy</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>