వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 102 8837 570602 447623 2026-08-18T13:39:57Z Rajasekhar1961 50 570602 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = తాపీ |అసలుపేరు = ధర్మారావు నాయుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ |పుట్టిన_యేడు = 1887 |గిట్టిన_యేడు = 1973 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = తాపీ ధర్మారావు నాయుడు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} [[w:తాపీ ధర్మారావు|తాపీ ధర్మారావు]] (1887 - 1973) రచించిన సినిమా పాటలు. *[[మాలపిల్ల]] (1938) *[[రైతుబిడ్డ]] (1939) *[[కృష్ణప్రేమ]] (1943) *[[ద్రోహి]] (1948) *[[కీలుగుర్రం]] (1949) *[[పల్లెటూరి పిల్ల]] (1950) *[[కన్నతల్లి]] (1953) *[[రోజులు మారాయి]] (1955) ==ఇతర రచనలు== # ఆంధ్రులకొక మనవి # [[దేవాలయాల మీద బూతు బొమ్మలెందుకు?]] 1936 # [[పెళ్ళి దాని పుట్టు పూర్వోత్తరాలు]] 1960 #ఇనుపకచ్చడాలు #సాహిత్య మొర్మొరాలు # రాలూ రప్పలూ # మబ్బు తెరలు # పాతపాళీ # కొత్తపాళీ # ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ # విజయవిలాసం వ్యాఖ్య # అక్షరశారద ప్రశంస # హృదయోల్లాసము # భావప్రకాశిక # నల్లిపై కారుణ్యము # విలాసార్జునీయము # ఘంటాన్యాయము # అనా కెరినీనా # ద్యోయానము # భిక్షాపాత్రము # ఆంధ్ర తేజము # తప్తాశ్రుకణము {{authority control}} [[వర్గం:సంపాదకులు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] 8m43r7jsvvayay3vt47l0oooqy31sre 570603 570602 2026-08-18T13:40:45Z Rajasekhar1961 50 570603 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = తాపీ |అసలుపేరు = ధర్మారావు నాయుడు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ |పుట్టిన_యేడు = 1887 |గిట్టిన_యేడు = 1973 |వివరణ = |బొమ్మ= Tapi Dharma Rao from Ammanudi july 2018 (page 19 crop).jpg |వికీపీడియా_లంకె = తాపీ ధర్మారావు నాయుడు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} [[w:తాపీ ధర్మారావు|తాపీ ధర్మారావు]] (1887 - 1973) రచించిన సినిమా పాటలు. *[[మాలపిల్ల]] (1938) *[[రైతుబిడ్డ]] (1939) *[[కృష్ణప్రేమ]] (1943) *[[ద్రోహి]] (1948) *[[కీలుగుర్రం]] (1949) *[[పల్లెటూరి పిల్ల]] (1950) *[[కన్నతల్లి]] (1953) *[[రోజులు మారాయి]] (1955) ==ఇతర రచనలు== # ఆంధ్రులకొక మనవి # [[దేవాలయాల మీద బూతు బొమ్మలెందుకు?]] 1936 # [[పెళ్ళి దాని పుట్టు పూర్వోత్తరాలు]] 1960 #ఇనుపకచ్చడాలు #సాహిత్య మొర్మొరాలు # రాలూ రప్పలూ # మబ్బు తెరలు # పాతపాళీ # కొత్తపాళీ # ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ # విజయవిలాసం వ్యాఖ్య # అక్షరశారద ప్రశంస # హృదయోల్లాసము # భావప్రకాశిక # నల్లిపై కారుణ్యము # విలాసార్జునీయము # ఘంటాన్యాయము # అనా కెరినీనా # ద్యోయానము # భిక్షాపాత్రము # ఆంధ్ర తేజము # తప్తాశ్రుకణము {{authority control}} [[వర్గం:సంపాదకులు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] fbmnv150s4zrc71yzwa1zk97u9oc6tz 0 20086 570637 209087 2026-08-19T04:52:48Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తమిళనాడు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570637 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు]] | రచయిత = మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = [[../సంగీతసాగరం విజయనగరం|సంగీతసాగరం విజయనగరం]] | తదుపరి = [[../విద్యావినోదాల్లో ఘనత వహించిన గోల్కొండ నవాబులు|విద్యావినోదాల్లో ఘనత వహించిన గోల్కొండ నవాబులు]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1992 }} <pages index="TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu" from=108 to=120 /> [[వర్గం:తమిళనాడు]] ezclu05aw252v8j0syi4udce6wj4bv5 102 58719 570605 442319 2026-08-18T13:42:12Z Rajasekhar1961 50 570605 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ధర్మవరం |అసలుపేరు = రామకృష్ణమాచార్యులు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ |పుట్టిన_యేడు = 1852 |గిట్టిన_యేడు = 1912 |వివరణ = |బొమ్మ= Dharmavaram Krishnamacharyulu 1911 (page 279 crop).jpg |వికీపీడియా_లంకె = ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె = వీరి కృషిని గుర్తించి గద్వాల మహారాజవరుడు 1910 లో నీయాచార్యకవిని, రత్నస్థగితమగు పతకముతో 'ఆంధ్రనాటక కవితా పితామహు 'డని బిరుదమొసగి గౌరవించెను }} ==రచనలు== * గాధినందను చరిత్రము (పద్యకావ్యము) (అసంపూర్ణము) * ఉన్మాదరాహు ప్రేక్షణికము * మదనవిలాసము * [[చిత్రనళీయము]]<ref>[https://archive.org/details/citranaliyanatak00ramasher చిత్రనళీయ నాటకము, ఆర్కీవులో పూర్తి పుస్తకం.]</ref> (1916) * [[పాదుకా పట్టాభిషేకము]] * [[భక్త ప్రహ్లాద]] * సావిత్రీ చిత్రాశ్వము * [[మోహినీ రుక్మాంగద]]<ref>[https://archive.org/details/mohinirukmangada00ramasher ఆర్కీవులో మోహినీ రుక్మాంగద నాటకము పూర్తి పుస్తకం.]</ref> (1920) * విషాదసారంగధర * బృహన్నల * ప్రమీళార్జునీయము * పాంచాలీస్వయంవరము<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.390367 ఆర్కీవులో పాంచాలీ స్వయంవరము పుస్తకం.]</ref> * చిరకారి<ref>{{cite book|last1=రామకృష్ణమాచార్యులు|first1=ధర్మవరం|title=చిరకారి|url=http://www.dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=shrii%20chirakaari%20naat%27akamu&author1=ramakrxshhnd-amaa%20chaaryulu%20dharmavaramu&subject1=GENERALITIES&year=1919%20&language1=Telugu&pages=116&barcode=2030020025317&author2=&identifier1=&publisher1=ramaavilaasa%20mudraakqs-ara%20shaala&contributor1=&vendor1=til&scanningcentre1=rmsc,%20iiith&slocation1=OSU&sourcelib1=OU%20&scannerno1=&digitalrepublisher1=&digitalpublicationdate1=0000-00-00&numberedpages1=96&unnumberedpages1=10&rights1=OUT_OF_COPYRIGHT&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=%20&url=/data6/upload/0160/939}}</ref> * ముక్తావళి<ref>[https://archive.org/details/muktavalinatakam021546mbp ముక్తావళి నాటకము, ఆర్కీవులో పూర్తి పుస్తకం.]</ref> (1915) * రోషనారా శివాజీ * వరూధినీ నాటకము * అభిజ్ఞానమణిమంతము(చంద్రహాస)<ref>{{cite book|last1=రామకృష్ణమాచార్యులు|first1=ధర్మవరం|title=అభిజ్ఞాన మణిమంతము|url=http://www.dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=abhinjnj-aana%20mand-iman%27ta%20naat%27akamu%20leika%20chan%27drahaasa&author1=chaarya%20raamakrxshhnd-a&subject1=GENERALITIES&year=1929%20&language1=Telugu&pages=104&barcode=2030020025133&author2=&identifier1=&publisher1=raamakrxshhnd-a%20chaarya%20&contributor1=&vendor1=til&scanningcentre1=rmsc,%20iiith%20&slocation1=OSU&sourcelib1=OU%20&scannerno1=&digitalrepublisher1=&digitalpublicationdate1=0000-00-00&numberedpages1=&unnumberedpages1=&rights1=IN_COPYRIGHT&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=%20&url=/data7/upload/0191/116}}</ref> * ఉషాపరిణయము * సుశీలాజయపాలీయము * అజామిళ * యుధిష్ఠిర యౌవరాజ్యము * సీతాస్వయంవరము * ఘోషయాత్ర * రాజ్యాభిషేకము * సుగ్రీవపట్టాభిషేకము * విభీషణపట్టాభిషేకము * హరిశ్చంద్ర * గిరిజాకళ్యాణము * ఉదాస కళ్యాణము * ఉపేంద్ర విజయ (కన్నడ) * స్వప్నానిరుద్ధ (కన్నడ) * హరిశ్చంద్ర (ఇంగ్లీష్) * ఆంధ్రనాటకములలోని యుత్తరరంగములు<ref>[https://archive.org/details/andhranatakamila00ramasher ఆంధ్రనాటకములలోని యుత్తరరంగములు ఆర్కీవులో పూర్తిపుస్తకం.]</ref> (1906) వీరి కృషిని గుర్తించి గద్వాల మహారాజవరుడు 1910 లో నీయాచార్యకవిని, రత్నస్థగితమగు పతకముతో 'ఆంధ్రనాటక కవితా పితామహు 'డని బిరుదమొసగి గౌరవించెను ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[ఆంధ్ర రచయితలు/ధర్మవరము రామకృష్ణమాచార్యులు]] {{authority control}} 026iywemivyk433nvevvnpmj29uoi39 102 61188 570601 559929 2026-08-18T13:37:25Z Rajasekhar1961 50 570601 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ధూర్జటి |అసలుపేరు = |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ధూర్జటి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము]] {{small scan link|శ్రీకాళహస్తిమాహాత్మ్యము.pdf}} * [[శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - రెండవ భాగము/ధూర్జటి కవి]] {{authority control}} a6w0wttp8nu06o7wlgny440ic6ksytt 0 66805 570636 332373 2026-08-19T04:50:19Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570636 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = శ్రీ రామాయణము - నాలుగవసంపుటము | రచయిత = కట్టా వరదరాజు | అనువాదం= | విభాగము =ముఖపత్రం | ముందరి = | తదుపరి =[[శ్రీ రామాయణము - యుద్ధకాండము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Sri Ramayanamu Yuddakanda Katta Varadaraju 1953 616 P 2030020024696.pdf" from=10 to=10 /> <pages index="Sri Ramayanamu Yuddakanda Katta Varadaraju 1953 616 P 2030020024696.pdf" from=12 to=12 /> <pages index="Sri Ramayanamu Yuddakanda Katta Varadaraju 1953 616 P 2030020024696.pdf" from=14 to=14 /> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] 37gfhhrn5jx5l327dor5ytul72z93zo 0 87573 570633 332371 2026-08-19T04:48:06Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570633 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శ్రీ రామాయణము - మూడవసంపుటము]] | రచయిత = కట్టా వరదరాజు | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[శ్రీ రామాయణము - సుందరకాండము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = [[శ్రీ రామాయణము - సుందరకాండము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]] |సంవత్సరం=1952 }} <pages index="Sri Ramayanamu Sundara Kanda Katta Varadaraju 1952 251 P 2030020024835.pdf" from=5 to=9 /> <pages index="Sri Ramayanamu Sundara Kanda Katta Varadaraju 1952 251 P 2030020024835.pdf" from=25 to=29 /> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] jzmb2wa3rsyh29kwfd0m66i25wfwcf1 0 89326 570643 538603 2026-08-19T04:56:10Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570643 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ద్విపదభాగవతము]] | రచయిత = మడికి సింగన |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[ద్విపదభాగవతము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1950 }} <pages index="Dvipada-Bagavathamu.pdf" from=1 to=4/> {{padded page break}} <pages index="Dvipada-Bagavathamu.pdf" from=31 to=41/> {{PD-old}} [[వర్గం:ఇతిహాసాలు]] [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] jt8wvr4ujdng3avr9voaizcoy5mrwqv 0 95727 570634 332579 2026-08-19T04:49:03Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570634 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శ్రీ రామాయణము - మొదటిసంపుటము]] | రచయిత = కట్టా వరదరాజు |అనువాదం= | విభాగము = శ్రీ రామాయణము - బాలాయోధ్యాకాండములు | ముందరి = | తదుపరి =[[శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1950 }} <pages index="శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf" from=2 to=2/> <pages index="శ్రీ రామాయణము - బాలకాండము.pdf" from=4 to=13/> ===విభాగాలు=== * [[శ్రీ రామాయణము - మొదటిసంపుటము/Introduction|Introduction]] * [[శ్రీ రామాయణము - మొదటిసంపుటము/పీఠిక|పీఠిక]] * [[శ్రీ రామాయణము - మొదటిసంపుటము/బాలకాండము]] * [[శ్రీ రామాయణము - మొదటిసంపుటము/అయోధ్యాకాండము]] {{PD-old}} [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] 92jwa6vf6df4nx22vzv9u6vhq21lmb6 0 96462 570635 325913 2026-08-19T04:49:35Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570635 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శ్రీ రామాయణము - రెండవసంపుటము]] | రచయిత = కట్టా వరదరాజు |అనువాదం= | విభాగము = అరణ్య కిష్కింధా కాండములు | ముందరి = | తదుపరి =[[శ్రీ రామాయణము - రెండవసంపుటము/పీఠిక|పీఠిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1952 }} <pages index="Sri Ramayanamu - Aranya and Kishkindha Kandas.pdf" from=5 to=5/> <pages index="Sri Ramayanamu - Aranya and Kishkindha Kandas.pdf" from=7 to=9/> ===విభాగాలు=== * [[శ్రీ రామాయణము - రెండవసంపుటము/పీఠిక|పీఠిక]] * [[శ్రీ రామాయణము - ఆరణ్యకాండము]] * [[శ్రీ రామాయణము - కిష్కింధాకాండము]] [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] 7mlt6t0jrl0ej94v1xb3jsl7hbasnvd 0 97450 570638 324233 2026-08-19T04:53:28Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570638 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[మన్నారుదాసవిలాసము]] | రచయిత = పసపులేటి రంగాజమ్మ |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[మన్నారుదాసవిలాసము/భూమిక|భూమిక]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1962 }} <pages index="మన్నారుదాసవిలాసము (పసపులేటి రంగాజమ్మ).pdf" from=1 to=1/> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] s7p2i9coqtktdurl2slyr6oyuzoju6x 0 97592 570639 324661 2026-08-19T04:53:59Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570639 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఉషాపరిణయము]] | రచయిత = పసపులేటి రంగాజమ్మ |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1955 }} <pages index="ఉషాపరిణయము (పసపులేటి రంగాజమ్మ).pdf" from=1 to=1/> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] djwl6yq2x3yzoijsctu5quyqhwezrwz 102 107946 570604 406458 2026-08-18T13:41:26Z Rajasekhar1961 50 570604 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ధర్మవరం |అసలుపేరు = గోపాలాచార్యులు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ధ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = 1912 |వివరణ = |బొమ్మ= Dharmavaram gopalacharyulu.jpg |వికీపీడియా_లంకె = ధర్మవరం గోపాలాచార్యులు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[రామదాసు]] {{small scan link|Ramadasu Dharmavaram Gopalacharyulu 1935.pdf}} {{authority control}} sdyd0zih9lwe6b3dnf0b3iw0soje5ey 0 135948 570644 411323 2026-08-19T04:58:37Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570644 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[పద్మపురాణము]] | రచయిత = మడికి సింగన |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి =[[పద్మపురాణము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1993 }} <pages index="పద్మపురాణము (మడికి సింగన).pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు]] juhl1s1nan5dzzk48jaa4d27coif05p 102 149778 570657 442991 2026-08-19T05:20:27Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570657 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = చిట్టా |అసలుపేరు = దామోదరశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = చిట్టా దామోదరశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడదేశ చరిత్ర I]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కొండ వేంకటప్పయ్య]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గొప్ప గ్రంథాలయములు]] [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] nfk3k7f3z62clhszrktp336ryi9xat1 102 151041 570577 566748 2026-08-18T12:17:34Z Rajasekhar1961 50 570577 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = పాకాల |అసలుపేరు = యశోదారెడ్డి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = య |పుట్టిన_యేడు = 1929 |గిట్టిన_యేడు = 2007 |వివరణ = తెలుగు రచయిత్రి, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగుశాఖలో ఆచార్యులు |బొమ్మ= Portrait of Yashoda Reddy by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 565 crop).jpg |వికీపీడియా_లంకె = పాకాల యశోదారెడ్డి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనపోతారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అన వేమారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనితల్లి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అమరావతి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పాకాల యశోదారెడ్డి]] [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] n0tacsnc72rgau4k8f82oxgh1o5dsb6 570578 570577 2026-08-18T12:21:06Z Rajasekhar1961 50 /* రచయిత గురించిన రచనలు */ 570578 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = పాకాల |అసలుపేరు = యశోదారెడ్డి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = య |పుట్టిన_యేడు = 1929 |గిట్టిన_యేడు = 2007 |వివరణ = తెలుగు రచయిత్రి, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగుశాఖలో ఆచార్యులు |బొమ్మ= Portrait of Yashoda Reddy by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 565 crop).jpg |వికీపీడియా_లంకె = పాకాల యశోదారెడ్డి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనపోతారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అన వేమారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనితల్లి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అమరావతి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పాకాల యశోదారెడ్డి]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] jr76kparwmlw4a7hg7pbo2w3suzja6y 570579 570578 2026-08-18T12:25:08Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570579 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = పాకాల |అసలుపేరు = యశోదారెడ్డి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = య |పుట్టిన_యేడు = 1929 |గిట్టిన_యేడు = 2007 |వివరణ = తెలుగు రచయిత్రి, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగుశాఖలో ఆచార్యులు |బొమ్మ= Portrait of Yashoda Reddy by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 565 crop).jpg |వికీపీడియా_లంకె = పాకాల యశోదారెడ్డి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనపోతారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అన వేమారెడ్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనితల్లి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అమరావతి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పాకాల యశోదారెడ్డి]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] 2dwd8frrqpfgvw8wbjv335z92rstks6 104 151078 570655 570550 2026-08-19T05:18:41Z Rajasekhar1961 50 570655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{| class="wikitable" |+ |- | 32. కె. సో. || శ్రీ కె. సోమసుందరరావు, అసిస్టెంటు ఇంజనీరు, హైదరాబాదు || కృష్ణానది |- | 33. కొం. శే. || శ్రీ కొం. శేషగిరిరావు, ఉపన్యాసకులు, ప్రభుత్వ లలితకళల కళాశాల, హైదరాబాదు || 1. ఎల్డ్రికో 2. కళ-సరిశ్రమలు 3. కుడ్యచిత్రణము |- | 34. ఖం. బా. శే || [[రచయిత:ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరం|ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరము]], ఎం. ఏ.. ఆంగ్లోపన్యాసకులు, సాయం కళాశాల, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇబ్ని బతూతా|ఇబ్ని బతూతా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఈజిప్టు (చరిత్ర)|ఈజిప్టు (చ)]] 3. ఈరాన్ (చ) 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపాధ్యాయుడు (యుగయుగములలో దేశదేశములలో)|ఉపాధ్యాయుడు (యుగయుగములలో, దేశదేశములతో)]] 5. కన్ఫ్యూషియస్ 8. కాల్షియా |- | 35. గ. ల. || విద్వాన్, [[రచయిత:గరికపాటి లక్ష్మీకాంతయ్య|గరికపాటి లక్ష్మీకాంతయ్య]], ఎం. ఏ.. (రిటైర్డు) సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || కృష్ణాజిల్లా |- | 36. గుం. హ. || విద్యావాచస్పతి, [[రచయిత:గుండేరావు హర్కారే|గుండేరావు హర్కారే]], (రిటైర్డు జడ్జి, హైదరాబాదు || కుమారిలభట్టు |- | 37. గో. చం. మి. || శ్రీ [[రచయిత:గోపాలచంద్ర మిశ్ర|గోపాలచంద్ర మిశ్ర]], ఎం.ఏ., ఒరియాభాషా ఉపన్యాసకులు, రావెనాకాలేజి, కటక్ || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఒరియా భాషా సారస్వతములు|ఒరియా భాషాసారస్వతములు]] |- | 38. చ. రా. శ. || శ్రీ [[రచయిత:చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ|చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ]], ఎం. ఏ., రీజియనల్ అకాడమీ, మద్రాసు || కుఱళ్ |- | 39. చి. దా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:చిట్టా దామోదరశాస్త్రి|చిట్టా దామోదరశాస్త్రి]], ఎం. ఏ.. బి. ఇడి., ప్రధానాంధ్ర పండితులు, లూధరజు మల్టిపర్పస్ హైస్కూలు, గుంటూరు || [[కన్నడదేశ చరిత్ర |కన్నడదేశ చరిత్ర I]] |- | 40. చె. రం. || శిరోమణి. [[రచయిత:చెలమచర్ల రంగాచార్యులు|చెలమచర్ల రంగాచార్యులు]] (విద్వాన్) సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలకూచి బాలసరస్వతి|ఎలకూచి బాలసరస్వతి]] 2. కవిత్వము 3. కాటయ వేమారెడ్డి 4. కావ్యాత్మ |}<noinclude><references/></noinclude> fwnycjyyx9dwvfopemcad0ljpemic27 570656 570655 2026-08-19T05:19:52Z Rajasekhar1961 50 570656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{| class="wikitable" |+ |- | 32. కె. సో. || శ్రీ కె. సోమసుందరరావు, అసిస్టెంటు ఇంజనీరు, హైదరాబాదు || కృష్ణానది |- | 33. కొం. శే. || శ్రీ కొం. శేషగిరిరావు, ఉపన్యాసకులు, ప్రభుత్వ లలితకళల కళాశాల, హైదరాబాదు || 1. ఎల్డ్రికో 2. కళ-సరిశ్రమలు 3. కుడ్యచిత్రణము |- | 34. ఖం. బా. శే || [[రచయిత:ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరం|ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరము]], ఎం. ఏ.. ఆంగ్లోపన్యాసకులు, సాయం కళాశాల, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఇబ్ని బతూతా|ఇబ్ని బతూతా]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఈజిప్టు (చరిత్ర)|ఈజిప్టు (చ)]] 3. ఈరాన్ (చ) 4. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపాధ్యాయుడు (యుగయుగములలో దేశదేశములలో)|ఉపాధ్యాయుడు (యుగయుగములలో, దేశదేశములతో)]] 5. కన్ఫ్యూషియస్ 8. కాల్షియా |- | 35. గ. ల. || విద్వాన్, [[రచయిత:గరికపాటి లక్ష్మీకాంతయ్య|గరికపాటి లక్ష్మీకాంతయ్య]], ఎం. ఏ.. (రిటైర్డు) సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, నిజాం కాలేజి, హైదరాబాదు || కృష్ణాజిల్లా |- | 36. గుం. హ. || విద్యావాచస్పతి, [[రచయిత:గుండేరావు హర్కారే|గుండేరావు హర్కారే]], (రిటైర్డు జడ్జి, హైదరాబాదు || కుమారిలభట్టు |- | 37. గో. చం. మి. || శ్రీ [[రచయిత:గోపాలచంద్ర మిశ్ర|గోపాలచంద్ర మిశ్ర]], ఎం.ఏ., ఒరియాభాషా ఉపన్యాసకులు, రావెనాకాలేజి, కటక్ || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఒరియా భాషా సారస్వతములు|ఒరియా భాషాసారస్వతములు]] |- | 38. చ. రా. శ. || శ్రీ [[రచయిత:చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ|చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ]], ఎం. ఏ., రీజియనల్ అకాడమీ, మద్రాసు || కుఱళ్ |- | 39. చి. దా. శా. || శ్రీ [[రచయిత:చిట్టా దామోదరశాస్త్రి|చిట్టా దామోదరశాస్త్రి]], ఎం. ఏ.. బి. ఇడి., ప్రధానాంధ్ర పండితులు, లూధరజు మల్టిపర్పస్ హైస్కూలు, గుంటూరు || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడదేశ చరిత్ర I|కన్నడదేశ చరిత్ర I]] |- | 40. చె. రం. || శిరోమణి. [[రచయిత:చెలమచర్ల రంగాచార్యులు|చెలమచర్ల రంగాచార్యులు]] (విద్వాన్) సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలకూచి బాలసరస్వతి|ఎలకూచి బాలసరస్వతి]] 2. కవిత్వము 3. కాటయ వేమారెడ్డి 4. కావ్యాత్మ |}<noinclude><references/></noinclude> beoorj0kcu441c94nok7jpu6m7o4a5h 104 154604 570651 569215 2026-08-19T05:11:11Z Rajasekhar1961 50 570651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కన్నడ భాష|| సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="551A" />మునకు సామంతులైరి. మైసూరు మహారాజువంశములో 25 వ వాడగు శ్రీ జయచామరాజు ఒడయర్ మైసూరు రాజ్యమున 'రాజప్రముఖుడు'గా పరిపాలన నిర్వహింప సాగెను (1950). తరువాత హిందూదేశము ప్రజాసత్తాక రాజ్యముగ రూపొందెను. అప్పుడు రాష్ట్రముల పునర్నిర్మాణ పథకము తయారయ్యేను. ఈ పథకము ననుసరించి రాచరికము లన్నియు నిర్మూలింపబడెను. స్వదేశ సంస్థానాధిపతులకు ముందొసంగబడిన 'రాజప్రముఖ' బిరుద పదవి, రాజ్య వారసత్వమును తీసివేయబడెను. హిందూ దేశమంతయు భాషామూలకముగను, భౌగోళిక దృష్టితోడను 14 రాష్ట్రములుగా విభజనమయ్యెను. (1956 నవంబరు 1వ తేదీ) రాష్ట్రాధిపతులు గవర్నరు లనబడిరి. అప్పుడు మైసూరు రాజ్యము కన్నడ రాజ్యముగ పరిణతి చెందెను. ఈ నూతన వ్యవస్థప్రకారము కన్నడ రాజ్యములో బొంబాయి, మద్రాసు, హైద్రాబాదు రాష్ట్రములలో నున్న కన్నడ ప్రాంతములన్నియు మైసూరు రాష్ట్రములో చేర్చబడెను. విడివిడి రాష్ట్రములలో పలుకుబడి లేక మ్రుగ్గుచున్న కన్నడిగులందరు ఏకరాష్ట్ర పాలనలోనికి రాగలిగిరి. ఇండియన్ యూనియనులో రాష్ట్రముల పునర్నిర్మాణ ఫలితముగా ఏర్పడిన నూతన మైసూరు రాష్ట్రము యొక్క వైశాల్యము 74,347 చ. మైళ్ళు. జనాభా 1,94,01,407. రాజ్యభాష కన్నడము. జనసాంద్రత చ. మైలుకు 308 మంది. రాజధాని బెంగుళూరు. రాష్ట్రాధిపతి గవర్నరు. పశ్చిమదిశయందు అరేబియా సముద్రమును ఆనుకొని గొప్ప సముద్రతీర ప్రాంతముగలదు. చందనము, ఇనుము, ఉక్కు, సిమెంటు, కాగితము, ఉన్ని, పట్టు, మొదలగు పారిశ్రామిక కర్మాగారములు కలవు. హిందూస్థాన్-ఎయిర్ క్రాఫ్ట్, హిందూస్థావ్ 'మెషిన్ టూల్స్, భారత్ఎ లక్ట్రానిక్స్, ఇండియన్ టెలిఫోన్ ఇండస్ట్రీస్, గవర్నమెంటు సిల్కు వీవింగ్ ఫ్యాక్టరీ, మైసూరు ల్యాంప్ వర్క్స్ అమ ప్రతిస్థాపనలు కలవు. బంగారు గనులు గూడ కలవు. ప్రస్తుతపు మైసూరు రాష్ట్రమున 4 డివిజనులు, 19 జిల్లాలు ఈ క్రిందివిధముగ మన్నవి : 1. మైసూరు డివిజన్ - మైసూరు, కూర్గు, మాండ్య, హసన్, దక్షిణ కెనరా, చికమాల్ ఘర్, షిమొగా జిల్లాలు (7) 2. బెంగుళూరు డివిజన్ - బెంగుళూరు, తుంకూరు, కోలారు, చితల్ దుర్గ్, బళ్ళారి జిల్లాలు (5) 3. బెల్గాం డివిజన్ - బెల్గాం, ధార్వాడ, బిజాపూరు, ఉత్తర కెనరా జిల్లాలు (4) 4. గుల్బర్గా డివిజన్ - గుల్బర్గా, రాయచూరు, బీదర్ జిల్లాలు (3) బెంగుళూరు (7,78,977), మైసూరు (2,44,323), కోలారు గోల్డ్ ఫీల్డ్స్ (1,59,084), హుబ్లి (1,29,603). మంగుళూరు (1,17,083) అనునవి మొదటి తరగతి పట్టణములు. మైసూరు మహారాజుల పాలనములో విద్యా, వైజ్ఞానిక రంగములలో ఎంతో అభివృద్ధి చెంది, మైసూరు రాష్ట్రము ప్రసిద్ధికెక్కి యున్నది. {{right|డా.స.}} <section end="551A" /> <section begin="551B" />'''కన్నడ భాష :''' క్రీ. శ. ఆరంభమునకు ముందే కన్నడభాష ఉండి యుండెనని సాధించుట కాధారములు కలవు. తమిళ గ్రంథస్థము అయిన ఆధారములు, ఈజిప్టుదేశమున ఉపలబ్ధమై, గ్రీకు భాషలో రచింపబడిన హాస్య ప్రధాన నాటకము ఈ విషయమును బలపరచుచున్నవి. శిలా లేఖనములు క్రీ. శ. ఐదవ శతాబ్దమునుండి ఉపలబ్ధము లగుచున్నవి. హల్మిడి యను స్థలమున దొరకిన కన్నడ శాసనము క్రీ. శ. ఐదవ శతాబ్దమున లిఖింపబడిన దని విద్వాంసులు తెలిపియున్నారు. ఆ శాసనమున నుపయోగింప బడిన కన్నడ భాషయందు సంస్కృత శబ్దములు నూటి కేబది చొప్పున కలవు. ప్రసిద్ధమగు పంచద్రావిడ భాషలలో తమిళము తరువాత కన్నడము భాషాప్రాధాన్యము వహించునని చరిత్రజ్ఞులు, కన్నడము యొక్క ప్రాచీనతనుబట్టి, అభిప్రాయమును వ్యక్తపరచియున్నారు. ప్రాచీన కన్నడము నకును, తమిళ భాషకును సాదృశ్య మధికముగ నున్నది. కన్నడ భాషయందు పూర్వదహళ గన్నడ (పూర్వజాను కన్నడ), హళగన్నడ (జానుగన్నడ). పడుగన్నడ, హొసగన్నడ <section end="551B" /><noinclude><references/></noinclude> copcfmye4p9usffh6i4qo4ipihep82c 104 154612 570654 569401 2026-08-19T05:16:04Z Rajasekhar1961 50 570654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కన్ఫ్యూషియస్||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="559A" />ముద్దణు డనునది కావ్యనామము. ఈ కవి హళగన్నడమున రెండు గద్యకావ్యములను రచించి, కన్నడ గద్య రచనా పద్ధతిలో క్రాంతి చేకూర్చెను. ఇతడు రచించినది ప్రాచీనమైన రామాయణ విషయము. ఉపయోగించి నది "హళగన్నడ" భాష. ఐనను ఇతని శైలియందు నవీన సంప్రదాయము గోచరించుచున్నది. భరతవర్షమునందు అన్ని ప్రాంతములలోను ఇంగ్లీషు సాహిత్య వ్యాసంగమువలన, నవసంప్రదాయములు సాహిత్యములో అడుగు పెట్టినవి. పాశ్చాత్య సంస్కృతి నాగరకతా ప్రభావము మన దేశమునందలి అన్ని ప్రాంతములపై సహజముగ ముద్రిత మయ్యెను. దీని పరిణామముగ నవీన సంస్కారములు, నవీన భావములు, జనించెను. ప్రాచీన సంప్రదాయములు, పద్ధతులు, ప్రాత నడవడికలు మనదేశము వారికి రుచించవయ్యెను. జీవన విధానములో, ఆచార వ్యవహారములో, విచారసరణిలో మార్పులు కలిగెను. వాటి యొక్క పరిణామము సాహిత్యమునందును కలుగుట సహజము. ఇంగ్లీషు సాహిత్య వ్యాసంగ ప్రభావముతో ఆ సాహిత్యమునందుగల స్వాతంత్య్రము, వైవిధ్యము, సౌందర్యములను సాహిత్యములో ప్రవేశ పెట్టుటకై కొన్ని ప్రాంతములలో ప్రయత్నములు జరిగెను. యువకులు, వయస్కులు అందరు నవీన మార్గాన్వేషణముకొరకు ప్రయత్నించిరి. ప్రొ. బి. యమ్. శ్రీకంఠయ్యగారు ఇంగ్లీషు "గీతెగళు” అను ఇంగ్లీషు భావగీతములను కన్నడములోనికి అనువదించిరి. కన్నడ కావ్యప్రపంచమున విశేష క్రాంతికి కారణమైనది. ప్రాచీన ఛందస్సు నాధారముగ గొని నవీన ఛందోవిధానములను కనిపెట్టి ఈ కృతిలో ధైర్యముగ ప్రకటించిరి. ఆ మార్గము వనుసరించి కన్నడభాషయందు అనేకకవులు కవిత్వమును సాగించిరి. కె. వి. పుట్టప్ప, వి. సీతారామయ్య, గోవిందపాయ్, శంకరథట్టు, డి. వి. గుండప్ప' మాస్తి వేంకటేశయ్యంగారు, జేన్ద్ర, పూ. తి. నరసింహాచార్యులు మొదలయిన ప్రతిభావంతులగు కవులు కన్నడ మందు శ్రేష్ఠమైన భావగీతములను, దీర్ఘగీతములను రచించిరి. ఆధునిక కావ్యప్రపంచమును ప్రవర్ధమానము చేసిరి. కె. వి. పుట్టప్ప (కావ్యనామము కువెంపు) వ్రాసిన శ్రీ రామాయణదర్శనము మహాకావ్యమని ప్రసిద్ధి కాంచీనది. సామాజిక నాటకములు. విడంబనములు, సమాజ మందున్న లోపములను నిషేధించుటకై వ్రాయబడుచున్నవి. 'కైలాసము, బేన్దె. ఆర్. వి. జాగిర్దారు, శివరామకరంతు, మొదలగువారు ఉత్తమ సామాజిక నాటక ప్రణేతలుగా వాసిగాంచిరి. కథానికలలో మాస్తి వేంకటేశయ్యంగారి పేరు అగ్రగణ్యమై యున్నది. నవలా రచనములో (కాదంబరి) శివరామకరంతు, కె. వి. పుట్టప్ప, ఇనాందారు, నిరంజను (తా. రా. సు.) మొదలగు వారు సుప్రసిద్ధులు. జీవిత చరిత్రలు, విమర్శన గ్రంథములు, వైజ్ఞా.నిక గ్రంథములు, కన్నడమందు అసంఖ్యాకములుగా వ్రాయబడుచున్నవి. కన్నడ సాహిత్యము జైన సాహిత్య మనియు, వీరశైవ సాహిత్యమనియు, బ్రాహ్మణసాహిత్యమనియు, ఆధునిక సాహిత్యమనియు, సామాన్య విభాగము లున్నవి. కన్నడమున అలంకార గ్రంథములు, వ్యాకరణ గ్రంథములు, రసప్రక్రియల ప్రతిపాదించు గ్రంథములు, కోశములు, వేదాంత, వైద్య, ఆయుర్వేద, హస్తి-గజ, గోవైద్య, జ్యోతిశ్శాస్త్ర, గణితశాస్త్ర, సూపశాస్త్ర, సంగీతశాస్త్ర విషయములను గూర్చి ప్రాచీన కాలమునుండి అనేక గ్రంథములు రచింపబడినవి. అండయ్యకవి సంస్కృత శబ్దములను ఉపయోగింపక ("కబ్బిగరకావము" అను కావ్యమును వ్రాసినసంగతి ఈ మొదటే చెప్పబడియున్నది) సంస్కృత కన్నడ శబ్దముల మిశ్రణమును ప్రాచీనకవులు కటువుగా నిషేధించిరి. వీటి యొక్క మిశ్రణము ముత్యాల, మిరియాల పోలిక వంట దనియు, మృతతై ల మిశ్రణమువంటి దనియు ఖండించినారు. ఇటీవల కవులు సాధ్యమైనంతవరకు దేశ్యపదములనే వాడుచున్నారు. భారతదేశమునకు స్వాతంత్య్రము లభించిన తరువాత కన్నడ సాహిత్యమునందు రాష్ట్రీయ భావము లెక్కువగా ప్రతిబింబితము లగుచున్నవి. {{right|డి.కె.భీ}} <section end="559A" /> <section begin="559B" />'''కన్ఫ్యూషియస్:''' చీనా విజ్ఞాన ప్రపంచమునకు ధ్రువతారయై వరలిన పురుషుడగు కన్ఫ్యూషియస్ క్రీస్తునకు పూర్వము 550 వ సంవత్సరమున లూ అను రాష్ట్రములో జన్మించెను. ఈతని తండ్రి పేరు లియంగ్ హై అనునది. లియంగ్ హై ఒక సైనికోద్యోగిగ నుండెడివాడు. ఈయనకు స్త్రీసంతానమే <section end="559B" /><noinclude><references/></noinclude> n4dy9hemhqktbp2ki4ktmq3ldjrft05 104 154694 570596 570576 2026-08-18T13:22:06Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కళ - వేదాంతము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> ఫలముకూడ కాదు. కాగా, అది స్వయంనిర్ణయమైనది ;స్వయం అభివ్యక్తమైనది. భగవంతునికొరకై పరిపూర్ణాభిలాష గలిగి, భగవత్సమ్మోహితమైన ఆత్మదర్శనార్థమై కృశించు జ్ఞాని, భగవత్సాన్నిధ్యము కొరకు పరితపించును. జ్ఞానియొక్క గూడౌత్సుక్యమును అవతారము తృప్తి పరచును. ఆత్మమోహకుడు గూడ స్వయందుఃఖియగు దేవుడే. అతడు తన ఇతర లక్షణములనుండి వియోగమును సహింపజాలదు. ముగ్ధమోహనమైన అతని సౌందర్యము భౌతికముగ ఉపభోగ్యమగుచున్నది. అవతారము యొక్క సౌందర్యము దుర్గాహ్యము. అది మాయామయమైనది; అయధార్థమైనది కాదు. దానియందు మోహకము ను, అనివార్యమును అగు వశీకరణశక్తి కలదు. శ్రీరాముని సౌందర్యము అత్యాకర్షకమై యుండుటచే, దండ కారణ్య మందు సమాధి నిమగ్నులైన మునులును, యోగులును సమ్మోహితులై. దాని శాశ్వతానందమును ఆస్వాదించుటకై బృందావనమందు గోపిక లై జన్మించిరి. అనంతమును, శాశ్వతము నగు ఇంద్రియాతీత సౌందర్యము ప్రేమలీలా క్రీడార్థమై త్రైలోక్య కాంతమగు ఆకృతితో దైవాదిష్టోద్దేశము ననుసరించి పరివర్తిత సుందర స్థానమగు బృందావనమందు అవతరించెను. ఆధ్యాత్మిక విద్య యందలి మాయను గూర్చిన భావన మాయయొక్క లేక దివ్య కళాకారుని యొక్క రస విషయక భావనగా పరివర్తన చెందినది. యోగేశ్వరేశ్వరుడు ఆత్మమోహకుడుగ లేక మన్మథ మన్మథుడుగ మారియుండుటచే, హృదయ పారిశుధ్యము కలిగి, విషయేచ్ఛలనుండి లేక తృష్ణనుండి విముక్తి చెందినవారే శ్రీకృష్ణలితానందోత్స వమును అనుభవింపగలుగుదురు. శ్రీరాముని సత్యసంధత కృష్ణలీలానందమున సిద్ధి పొందుచున్నది. ఆ దివ్యసుందరమూర్తి సర్వ హృదయచోరు డగుచున్నాడు. విషయ భోగాసక్తి నుండి మానవులను బలాత్కారముగ తొలగించుచున్నాడు. "సుందరమైన అర్చనారూపము అతీంద్రియ సౌందర్యము యొక్క అవతారము. అది గోచర ప్రపంచము నకు ఆవల విగ్రహరూపమున నుండును. అట్టి ప్రశస్తరూపములలో భగవంతుడు ప్రవేశించును. కావున విగ్రహములు కేవలముగ కల్పనాత్మకమైన ఊహయొక్క ఆదర్శభూతములైనవి. అవి మత భావనా సంబంధముగల రూపములు కావు. అవి పరిచ్చేద్యమందు అపరిచ్ఛేద్యము యొక్క సాంకేతికములైన ఆవిష్కరణములును కావు. అవి ఇంద్రియ గ్రాహ్యప్రపంచమందు గూడ సులభములైన ఆకృతులు. అవి కేవలము దివ్యసౌందర్యముయొక్క ఆకృతులే. అపరిచ్ఛేద్యమైన సౌందర్యము స్వీయమైన అపరిచ్ఛేద్యత కును, ఈశ్వరత్వమునకును భంగము లేకుండ, పరిచ్ఛేద్యరూపములో ప్రవేశించును. పరమేశ్వరుని యొక్క సంబంధమును కోరు భక్తునితో సంభాషించుటయు, ఆతని రససంబంధస్మృతిని అనంత మొనర్చుటయు దీని ఉద్దేశ్యములై యున్నవి. ఈరీతిగా క్షీరాబ్ధి శయనుని సౌందర్యము, శిలయందలి తళతళ మెరయు సౌందర్యమగుచున్నది. కన్నులు కలవారే అతి మనోహరమైన ఈ రూపమును చూడగలరు. వీనులు కలవారే దివ్యగీతమును వినగలరు. ఆళ్వారులు అర్చన చేయుట యందు ప్రతిభగలవారు, వీరు భగవత్ సౌందర్యమును దర్శింపగలిగిరి. ఉత్తేజమును గలిగించువారి ప్రబోధములు అట్టి రసజ్ఞాన విషయక అన్యోన్య సంబంధమందలి నిగూఢమైన పరమానందమందు పాల్గొనుటకై భక్తులకు ఆహ్వానములుగా నెంచదగును. కళావిషయక వేదాంతము తుదకు బ్రహ్మము యొక్క సౌందర్యము శాశ్వతానంద సాధన మను భావముపై ప్రతిష్ఠింప బడినది. కళ, శాస్త్రమువలె, బ్రహ్మజ్ఞానమును బ్రహ్మానందమును సాధించుటకు మార్గ మగు చున్నది. కావున బ్రహ్మము సుందరము, ఆనందమయమునగు కళా విషయక వేదాంతము (artistic philosophy) నందే అలంకారశాస్త్రోద్దేశము పర్యవసించుచున్నది. ప్రతి ప్రాణియు, లేక జీవుడును సౌందర్యముచే ఆకర్షింపబడు చున్నాడు. మానవుడును తన కట్టి ప్రత్యుత్తర మిచ్చు బాధ్యత కలదని ఎరుగును. కావుననే అతడు ఆలంకారిక వేదాంతమును నిర్మాణము చేయును. వేదాంతి ఆనందమును గూర్చి ఆలోచించుటయేగాక, దానిచే చకితుడై నపుడు అతడు కళాకారుడుగను, కవియుగను పరిణామము చెందును. సౌందర్యమే అంతర్ జ్ఞానము - అభివ్యక్తి. సాధనముగానీ, ఇంద్రియ సన్నికర్షగాని లేనిచో, దానికి ఆత్మనాశనము ఘటిల్లును. కవి, తన దివ్యదృష్టిచే ప్రకృతి<noinclude><references/></noinclude> dgjdnlfunj565n5amg6knckrev7ph41 104 154695 570610 448506 2026-08-18T14:35:24Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కళింగదేశ చరిత్రము }}</noinclude><section begin="640A" />యందు మున్నెన్నడును లేని సౌందర్యము యొక్క దర్శనమును లీలామాత్రముగ పొంది, తన పదములను ఇంద్ర జాలముచే తదంతర్గతమైన రామణీయకమును ఇతరులకు ఎరుక పరచును. రామాయణము యొక్క శాశ్వత సౌందర్యము ఉపజ్ఞాన్వితము. దానియందలి అనంతమైన ధ్వని, తియ్యదనము, అంతరసౌందర్యము (inner grace) కారణములుగా, అందలి సౌందర్యము శబ్దశాస్త్రానుసారముగ వివరింపరానిదై యున్నది. ఈ గుణములు మానవుల హృదయములను శాశ్వతముగ రంజింపజేయును. సౌందర్య మీమాంస (aesthetics) ఇట్లు ముఖ్యముగ కళకు సంబంధించి యున్నదనియు, సౌందర్య మీమాంసా వేదాంతము(Philosophy of aesthetics), వేదాంతము వలెను. నైతిక చింతనవలెను క్రమమైనదనియు తేటపడు చున్నది. అందులకు కారణము, అదిసుందరమును, ఆనందమయమునగు బ్రహ్మమునుగూర్చిన విమర్శనమై యుండుటయే. చింతనాత్మక వేదాంతముగా, అది సౌందర్యము యొక్క వాస్తవిక ఆదర్శపూర్వక రూపములను (realistic and idealistic aspects of beauty) గూర్చిన నూతనమైన అంతర్దృష్టి నొసగుచు, లాంఛన ప్రాయమైన ఐహిక శీలమును సంధానించును. విశిష్టాద్వైత రసమీమాంసగా అది బ్రహ్మమును, భువనసుందరమును, మన్మథ మన్మథమునైన దానినిగా నిర్వచించును. అది విశ్వసౌందర్యమును, ఆత్మయొక్క ఆంతరసౌందర్యము కంటే అభిన్నముగ జూచును. అంతట అది బ్రహ్మము యొక్క అయిదు సుందర రూపములను, రసభేదములను వ్యాఖ్యానించును. అది పవిత్రీకృతమైన శృంగారరస రూపమునకు అత్యంత గౌరవభావము నొసగును. సౌందర్యము ఆనందసాధనము, బ్రహ్మము భువన సుందరమనియు, ఆనందమయమనియు, రసమీమాంసావిషయక నిర్వచనమై యున్నది. వేదాంత మందలి పరమాత్మయే కళావేదాంతమునకు చెందిన ఆనందమయ బ్రహ్మమని రసమీమాంస నిర్ధరించును. సౌందర్యము యొక్క శాశ్వత ప్రయోజనమును గుర్తించి, బ్రహ్మ మును సుందరముగను, ఆనందమయముగను నిర్వచించనగును. {{right|పు. శ్రీ.}} <section end="640A" /> <section begin="640B" />'''కళింగదేశ చరిత్రము :''' '''1. కళింగులు వారి నివాసములు (1135-1535) :''' మహా భారతమున, కళింగులు మూడు పర్యాయములు వేరు వేరు జనులతోపాటు వేరువేరుగ వర్ణింపబడిరి. ఆకాలమున వింధ్య, హిమాలయ పర్వతముల మధ్య ప్రదేశమునందును, గంగాసాగర సంగమ ప్రదేశమునకు దక్షిణమున వైతరిణీ నది మొదలు సముద్రతీరము వరకునుగల దేశమందును, కళింగులు వ్యాపించి యుండిరి. కళింగులు పుండ్ర, మగధ జాతులకు సామీప్యమున నివసించినట్లు విష్ణు పురాణమందును, కోసల, విదేహ, పాంచాల జాతుల వారికి చేరువగా నివసించినట్లు మార్కండేయ పురాణమందును చెప్పబడినది. భరతఖండమందలి మధ్యప్రదేశమున కళింగ, మగధ ఉక్కళ మొదలగు జాతుల వారును, తూర్పుదేశము న అంగ, వంగ, పుండ్ర మొదలగు జాతుల వారును, దక్షిణాపథమున కళింగ, పుళింద, విదర్భ, ఆంధ్ర మొదలగు జాతులవారు నివసించినట్లు బ్రహ్మాండ పురాణమందు చెప్పబడినది. రఘువంశమున రఘు మహారాజు సైన్యము కపిశానదిని దాటి ఉత్కళ దేశము మీదుగా కళింగముచేరినట్లు వర్ణింపబడినది. ప్లినీ, టోలమీ మొదలగు పాశ్చాత్య చరిత్రకారులు కళింగులు గంగానదీ ప్రాంతములవారని వ్రాసిరి. గంగా, గోదావరుల మధ్య ప్రదేశమున క్రమముగ కళింగులు నివసించిరి. మహభారతమున, బలిరాజు భార్య సుధేష్ణకు దీర్ఘతమస్సు వలన కల్గిన పుత్రులలో నొకడగు కళింగునివలన కళింగ దేశమున కాపేరు వచ్చినట్లు వ్రాయబడినది. కళింగులలో మూడు ముఖ్య శాఖలు, మక్కో కళింగై, కళింగై, మోడోగనింగమ్ అనుసవి గలవు. అందుచేతనే త్రికళింగమను పేరు వాడుకలోనికి వచ్చెనని కొంద రభిప్రాయ పడిరి. '''2. కళింగదేశపు నైసర్గిక స్వరూపము :''' ఈ దేశము యొక్క పశ్చిమ భాగమున తూర్పు కనుమలు గలవు. దేశము పశ్చిమ దిశనుండి తూర్పునకు వాలియుండుటచేత నదులన్నియు పశ్చిమమున బుట్టి తూర్పుగా ప్రవహించు చున్నవి. తూర్పు కనుమలు వేయి మొదలు ఐదువేల అడుగుల ఎత్తువరకునున్న మహేంద్రగిరి, ఖండగిరి, మొదలగు శిఖరములను, సువర్ణ రేఖ, బ్రాహ్మణి, మహానది, <section end="640B" /><noinclude><references/></noinclude> 3ktr96p8srcao8jsxvmqk3vxp4yjdp7 104 154696 570611 448507 2026-08-18T15:06:51Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కళింగదేశ చరిత్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> ఋషకుల్య, వంశధార, లాంగుల్య మొదలగు నదులను కలిగియున్నవి. గంజాం, పూర్ జిల్లాలకు సధ్య చిలుక సముద్రము కలదు. దీని పొడవు 42 మైళ్ళు. దీని వెడల్పు 10 మైళ్ళు. ప్రాచీనకాలము నుండియు కలింగ దేశమున పెక్కు రేవుపట్టణము లుండెను. వాటిలో పార్తాటీస్,అంధాం, తామ్రలిప్తి, గంజాం, కళింగపట్టణము, విశాఖపట్టణము అనునవి ప్రసిద్ధములు. '''3. కళింగము - పరిశ్రమలు :'''క్రీ.శ.629 మొదలు 645 వరకు మన దేశమున సంచారము చేసిన చైనా బొద్ద యాత్రీకుడగు యూవన్ చంగ్ కళింగదేశము 5000 'లి 'అనగా, 714 మైళ్ళ చుట్టుకొలత కలదనియు, దాని రాజధాని 20 'లి' అనగా 3 మైళ్ళ వైశాల్యము కలదనియు వర్ణించెను. ప్రజలు 'మొరటువారైనను న్యాయము తప్పని వారనియు, దేశమున జనసమ్మర్దము హెచ్చుగ లేకుండెననియు, ప్రజలు జైన, బౌద్ధ, హిందూమతనముల నవలంబించుచు, బౌద్ధ, హిందూ దేవాలయములను దర్శించుచు ఉత్తర మధ్య దేశముల వారి భాషకన్న వేరుభాషను వాడుచు, నాగరకులై యుండిరనియు ఆతడు తెలిపెను. ఈ దేశమున కొండలలో అనాధిజాతులు సవరలు,కోయలు, కోదులు, గడవలు, మొదలగువారు నివసించుచుండిరి. వీరందరును కొండ లేక పోడు వ్యవసాయము చేయుటలో కడు సమర్థులు. అనేక చిన్న చిన్న పరిశ్రములను అవలంబించి జీవించెడివారు, తూర్పు కనుమలకును. సముద్రమునకును, ఉత్తరమున వైతరణీనదికిని దక్షిణమున గోదావరీనదికిని మధ్యనున్న ప్రదేశము పారవంతమై, వ్యవసాయమునకు మిక్కిలి ఉపయోగించు నదిగ నుండెను. కావలసిన ఉష్ణాధిక్యము, ఎక్కువ వర్షము, సారవంతమగు బయళ్ళు ఉండుటచేత పల్లపు ప్రాంతములందు ధాన్యము, చెరకు, పైరుదినుసులు, ప్రత్తి మొదలగు పంటలు ఎక్కువగ పండుచుండెను. బంగారము, వజ్ర వైడూర్యాది రత్నములు మొదలగు ఖనిజములను, అడవి ఏనుగులను, సన్న నూలు బట్టలను విదేశములకు వీరు ఎగుమతి చేయుచుండిరి. '''4. కళింగదేశము నేలిన రాజవంశములు:''' పురాతనపు తమిళ గ్రంథములను బట్టియు, పురాణములను బట్టియు, ఆంధ్రులు మగధరాజ్యముతోపాటు కళింగమును గూడ పరిపాలించిరని తెలియును. ఆంధ్ర, కళింగ జాతులు వేర్వేరైనప్పటికిని, కళింగ ఆంధ్రదేశములందు ఉభయులును నివసించుచుండిరి. 'ఆంధ్రరాజుల నాణెములు కళింగ దేశమున లభించినవి. పిఠాపురము, కొడవోలు, శంఖపరము, రామతీర్థము మొదలగు స్థలములందు ఇట్టి నాణెములు దొరికినవి. కళింగమున అంధారి, ఆంధ్రగుడ, అంధవరము, అంధవల్లి మొదలగు గ్రామములు కలవు.ఈ ఆంధ్రసామ్రాజ్యము క్రీ. శ. 3వ శతాబ్ది మధ్యభాగమున క్షీణించినతరువాత, వారి సామంత రాజులైన ఆంధ్ర కృత్యులు అనేక వంశములుగా అనేక ప్రదేశములలో రాజ్యమేలిరి. క్రీ. శ. 4వ శతాబ్ది ప్రారంభమున కళింగ, మహిష, మహీంద్రప్రాంత దేశములు గుహునిచే పాలింపబడెనని, పురాణములవలన తెలియును. ఈ కాలము నందే గుప్తవంశపురాజులు మగధ నేలిరి. సముద్రగుప్తుని అలహాబాదు శిలాశాసనమును బట్టి దక్షిణాపధ రాజులు సముద్రగుప్తునిచే జయింపబడి రనియు, వారు అతనికి కానుకలను సమర్పించినతోడనే అమగ్రహించి ఆతడు వారినీ విడచి పెట్టెననియు తెలియుచున్నది. దక్షిణకోసలమున పిష్ఠ పురము నేలిన మహేంద్రుడు, గంజాం జిల్లాలోని గిరికొత్తూరు నేలిన స్వామిదత్తు, ఏరండపల్లిని (శ్రీకాకుళం నగ్గరనున్న ఆముదాలవలసను) ఏలిన చమనుడు, దేవరాష్ట్రము నేలిన కుబేరుడు మొదలగు వారు, ఈదండయాత్రాకాలమున (క్రీ. శ. 360) సముద్ర గుప్తునిచే నోడింపబడి ఆతనికి వశపడిరి. కళింగ దేశమున అనేక చిన్న చిన్న రాజ్యము లేర్పడినట్లు కనబడును. ఆపైన ఈ చిన్న చిన్న రాజ్యములు నశించి, వాసిష్ఠి, మాగధి బిరుదములు గల వర్మరాజులక్రింద ఒకే రాజ్యముగా పొలింపబడెను. పిఠాపురము రాజధానిగ చేసికొని కళింగ విషయాధిపతి యను బిరుదముతో రాజ్యమేలిన మాగధ కులాభరణుడును, వాసిష్ఠిపుత్రుడును అగు శక్తి వర్మ శ్రీకాకుళమునకు చేరువగా, నాగావళి నదీతీరమున నున్న రాకలువ గ్రామమును బ్రాహ్మణులకు దానము చేసెను. ఈతని తరువాత, ఉమవర్మ, ఆతని తరువాత చంద్రవర్మ, అతని తరువాత నందప్రభంజనవర్మ, కళింగాధిపతులను పేర రాజ్యమేలిరి. పై రాజులు పల్లవులకును, శాలం కాయనులకును సంబంధించిన వారై యుందురని కొందరి<noinclude><references/></noinclude> bvpymi8eiqg130d977zxy9ovgu3p34i 104 154697 570627 448508 2026-08-19T03:57:59Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కళింగదేశ చరిత్రము}}</noinclude> అభిప్రాయము. క్రీ. శ. 350 నుండి 460 వరకు వీరు పరిపాలనము సాగించిరి. వీరు వేదాధ్యయన పరులగు బ్రాహ్మణులకు దాన మిచ్చియుండుటచేత వైదిక మతావలంబకు అని నిశ్చయింపవచ్చును. వీరు గంజాం జిల్లాలోని దక్షిణ భాగమును మాత్రమే ఏలిరి. (అనగా శ్రీకాకుళం, పర్లాకిమిడి తాలూకాలు). దానము పొందిన బ్రాహ్మణులు తెలుగువారు. వీరి రాజ్యానంతరము కళింగము గాంగ వంశపు రాజుల పాలబడెను. '''5. కళింగ గాంగవంశపు రాజులు:''' వీరు ఉత్తరమునగాంగవాడి విషయమున కోలాహలపురమును పాలించి, ఆ తరువాత ఆ దేశమునువదలి, తూర్పుగాపోయి మహేంద్రగిరిని సమీపించి, అందుండు గోకర్ణస్వామి నారాధించి వారి వలన సకల రాజ్యలాంఛనములను సంపాదించి, కళింగము నేలు బలాదిత్యు నోడించి, కళింగమును స్వాధీనపరచుకొని, దంతపురము రాజధానిగా చేసికొని కళింగ దేశమును పాలించిరి. కళింగ గాంగులును, మైసూరులోని పశ్చిమ గాంగులును,వారి వారి తామ్రశాసనము లనుబట్టి ఆదియందు ఒకే దేశమువారనియు, ఒకే జాతివారనియు, ఒకే కుటుంబము వారనియు, మైసూరు గాంగులు మూల వంశమువారనియు, కళింగగాంగులు వారినుండి విడిపోయిన ఒకశాఖవారనియు తెలియును. తూర్పు గాంగుల శాసనములనుబట్టి వారు వైదిక మతోద్ధారకులుగ నుండుట తెలియు చున్నది. పశ్చిమగాంగులు, జైనుల సహాయమున రాజ్యము సంపాదించుటచేత జైనమతస్థులైరి. వారు సూర్యవంశపు రాజులు. తూర్పు గాంగులు చంద్రవంశపు రాజులు. వారు మహేంద్రగిరిపై నున్న గోకర్ణేశ్వరుని పాద భక్తులు. ఈ గాంగరాజులు గాంగేయ శకమును స్థాపించిరి. గాంగళకము క్రీస్తుశకము 5 వ శతాబ్దాంతమున అనగా, క్రీస్తుశకము 496వ సంవత్సరమున స్థాపింపబడెనని నిశ్చయింపబడినది. వీరి రాజధానియైన కళింగ నగరము ముఖలింగ మేయని స్థిరపడినది. ఈ రాజులలో జిర్జింగి దాన కర్తయగు త్రికళింగాధిపతి ఇంద్రవర్మ క్రీ.శ.535-36 ప్రాంతమున నొక దానశాసనము వేయించెను. అంతటి నుండి వరుసగ 24 గురు రాజులు క్రీస్తుశకము 900 సం॥ వరకు పూర్వ గాంగరాజులను పేర రాజ్యమేలిరి. వీరి వంశక్రమము రెండు మూడు పురుషాంతరములు మాత్రమే వారి దానపట్టాలలో పేర్కొనబడెను. తరువాతి గాంగరాజులు, మొదటి వజ్రహస్తుడు (క్రీ.శ. 895 మొదలు 934 వరకు) మొదలు 24 గురు రాజులు క్రీస్తు శకము 1435 వరకు కళింగ, ఉత్కళ దేశములపై రాజ్య మేలిరి. వీరి శాసనములన్నియు “దక్షిణ హిందూదేశ శాసనములు" 4, 5, 6 సంపుటములందు చూడదగును. ఇదిగాక, రమారమి 35 తామ్రశాసనములు ఈవంశమునకు చెందినట్లు ప్రకటింపబడినవి. ఈ రాజులందరును శైవ మతస్థులు; చంద్రవంశమునకు చెందిన క్షత్రియులు. తత్పూర్వము జైన బౌద్ధమతముల కాటపటైన కళింగమున శైవమతమును స్థాపించి శైవాలయముల నెక్కువగా నిర్మించి, శివదీక్షాపరులును, వేదాధ్యయన సంపన్నులును అగు బ్రాహ్మణు లను ఆహ్వానించి, దేశమున వారికనేక అగ్రహారములు దానమిచ్చి, దేశమున నాగరకత, జ్ఞానము వృద్ధిచేయుటకై ఈ ప్రభువులు పాటుపడిరి. ఈ పూర్వ గాంగరాజుల శాసన ముద్రికలపై చెక్కబడిన శంఖ, నంది, అర్ధ చంద్రిక మొదలగు వానిని బట్టియు, శాసనమున గల పరమనూ హేశ్వర బిరుదము లను బట్టియు ఈ రాజులు శైవమతస్థు లని రూఢి యగుచున్నది. వీరి శాసనములు ప్రాచీన దేవనాగర లిపిలో చెక్కబడినవి. సాధారణముగ వారి భాష సంస్కృతము. దానగ్రామ నామములు తెలుగున వ్రాయబడినవి. ఈ రాజులకు సుహారాజాధిరాజ పరమేశ్వర బిరుదము లుండుటచేత కళింగ రాజ్యము అన్నిదిశలకు వ్యాపించె నని తెలియును. వీరికాలమున వేంగి తూర్పుచాళుక్య వంశమున అంతఃకలహములు హెచ్చగుట చేత కొందరురాజులు కళింగమున సామంత రాజ్యము లేర్పరచుకొనిరి. దేవేంద్రవర్మ యను రాజు తరువాత కళింగము నేలిన మధుకామార్ణవుని తామ్రశాసనములో 528 గాంగళకము అని వాడుటచేతను, ఈతనికి పూర్వము రాజ్యముచేసిన అనంతవర్మ వజ్రహస్తుని శాసనము లో శకవర్షము వాడుటచేతను, వాటిని క్రీస్తుశక వర్షములుగ మార్చుటకు వీలుకల్గినది. ఇంతటినుండి గంజాం, విశాఖ జిల్లాల నేలిన ఈ రాజుల శాసనములు రాగి రేకులపైననే గాక, రాళ్ళపై గూడ చెక్కబడుటచే వీరి చరిత్ర ఎక్కువ బాగుగ తెలియుచున్నది. ఇంతటినుండి ఈ రాజుల శిలా<noinclude><references/></noinclude> phiuqzdb74tdqlwj0zvxbwo3p0zbjln 104 154698 570640 448509 2026-08-19T04:54:24Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కళింగదేశ చరిత్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> శాసనములు "దక్షిణ హిందూ దేశ శాసనముల” (సంపుటములు 4, 5, 6) యందు వందలుగ ప్రకటింపబడుటచేత, వీరి కాలపు ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ విషయములు బాగుగ తెలియుచున్నవి. మూడవ (ణద్వ) వజ్రహస్తుని నడగాం, నరసీపట్నం మొదలగు తామ్రశాసనములను బట్టి, ఈ రాజుల మత, గోత్ర, రాజ్య చిహ్నములు బాగుగా తెలియుచున్నవి. ఈతడుసార్వభౌమ బిరుదములను వహించి క్రీ. శ. 1037 మొదలు 1070 వరకు రాజ్యము చేసెను. ఈతని తామ్రశిలా శాసనములు చాలభాగము తెలుగు భాషయం దున్నవి. ఈతని తరువాత ఇతని కుమారుడు రాజరాజు (1070-77) కళింగము నేలేను. ఆతడు మొదట ద్రమిళాహనోత్స వమందుయ జలక్ష్మికి భర్తయై, పిమ్మట రాజేంద్రచోళుని కుమార్తెను రాజసుందరినీ పెండ్లి యాడెను. చోడసముద్రమున మునుగుటకు సిద్ధముగ నున్న వేంగిరాజగు విజయాదిత్యుని (ఇతడు రాజరాజ నరేంద్రుని సవతి తమ్ముడు) రాజరాజు రక్షించెను. రాజరాజు యొక్కయు, అతని తండ్రి వజ్రహస్తుని యొక్కయు రాజ్యకాలమున కళింగదేశమును కదంబ వంశమువారు సామంతరాజులుగ పరిపాలించిరి. ఈ కదంబులుకూడ కదంబవంశశక మొకదానిని స్థాపించిరి. వీరు మహేంద్రాచల ప్రాంతమున పంచవిషయ మండలాధిపతులుగా నుండి అనేక యుద్ధములందు శత్రువులను జయించి, దేశమును సంరక్షించి, అనేక వందలమంది బ్రాహ్మణులకును, అనేక దేవాలయములకును అగ్రహారముల నొసంగిరి. ఇట్లే కళింగమున మత్స్యవంశీయులు, మన్నె రాజులు, కదంబ, నల, వై దుంబ, పల్లవ, చాళుక్య వంశములు సామంతరాజ్యముల "నేలుచు, గాంగులతో సంబంధములు చేయుచుండిరి. రాజ్యము పలువిషయములుగను (జిల్లాలు), ప్రతి విషయము అనేక భోగములుగాను (నాడులు), ప్రతిభోగము. అనేక గ్రామములుగాను విభజింపబడి యుండెను. ఆకాలమున మహాసామంత, శ్రీ సామంత, రాజానక, రాజపుత్ర, కుమార, అమాత్య, ఉపరిక, దండనాయక, విషయపతి, గ్రామపతి, పురోహిత, దండపాశి, అక్షశాలి మొదలుగాగల రాజకీయ ఉద్యోగీయులుండినట్లు శాసనములను బట్టి తెలియుచున్నది. రాజునకు భూమి, నీటి, వృత్తి, యుద్ధ పన్నులును, కప్పములు, సుంకములు, అపరాధములును చెల్లింపబడుచుండెడివి. కళింగులుసు తెలుగువారి వలె, ఆ భాషనే మాట్లాడుచుండిరి. కొన్ని శాసనములు సంస్కృత భాషయందే వ్రాయబడుచుండెను. '''అనంతపర్మ చోడగంగదేవి :''' (క్రీస్తు. 1078 మొదలు 1147 వరకు.) '''అతని పరిపాలనా విధానము:''' ఇతడు గాంగవంశపు రాజులలో కెల్ల గొప్పవాడు. రాజాధిరాజ, రాజవరమేశ్వర పరమమాహేశ్వర, పరమవైష్ణవ, పరమబ్రహ్మణ్య మొదలగు బిరుదములు గల శ్రీ చోడగంగ దేవు రాజరాజు కుమారుడు. 72 సం.లు రాజ్యముచేసెను. 1134 లో కేసరి వంశపు కడపటి రాజగు సువర్ణ కేసరి నోడించి అతని రాజధాని కటకమును స్వాధీనపరచుకొని ఉత్కలాధిపతి యయ్యెను. వంగ దేశములోని కొంత భాగమును జయించెను. ఈతడును, ఈతని వంశమువారును, పదునేను గురు రాజులు పరుసగా 300 సం.లు (క్రీస్తుశకము 1132-1434) రాజ్యముచేసిరి. ఈతని శాసనములు ముఖ లింగ, దాక్షారామ, సింహాచల, నీలేశ్వర ఆలయములందు ఎక్కువగా దొరకినవి. ఇవిగాక చాల తామ్ర శాసనములును దొరకినవి. ఈతని సేనాధిపతి బణపతి చాల విజయములను సాధించి రాజ్యాభివృద్ధి చేసెను. చోడగంగ చిన్ననాడే విద్యల నేర్చి వేదశాస్త్రములందును, సమస్తకళలందును ఉత్తీర్ణుడయ్యెను. గంగా గోదావరి నదులమధ్య నున్న భూములనుండి అనేకరకముల పన్నులను తీసికొనెను. భువనేశ్వరమునను, జగన్నాథమునను, అనేక దేవాలయములను కట్టించెను. మహానదీ తీరముననున్న కటకమును జయించిన తరువాత తన రాజధానిని ముఖలింగమునుండి అచ్చటికి మార్చివేసెను. రాజ్యమునంతను కొన్ని మహామండలములక్రిందను, ఒక మహామండల మనేక మండలముల క్రిందను, ఒకమండలు మనేక నాడులక్రిందను, ఒకనాడు అనేక గ్రామములక్రిందను విభజింపబడెను. ఆయా ప్రదేశములలో అనేకులు ఉద్యోగులుగ నియమింపబడిరి. అనేక దేవాలయములు నిర్మాణమయ్యెను. వాని పోషణ కొరకును, దేశమున విద్య, జ్ఞానము, నాగరకత, వృత్తులు అభివృద్ధిచెందుటకై వారివారికి భూములను, ధనమును ఇచ్చుట జరుగుచుండెను. అనేకరకముల బంగారు, వెండి, రాగి నాణెములు ముద్రింపబడుచుండెను. పూలతోటలు,<noinclude><references/></noinclude> mgx3zkhh8akgod34610gb938yadgip1 104 154699 570666 448510 2026-08-19T06:09:27Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కళింగదేశ చరిత్రము}}</noinclude> చెరువులు, బ్రాహ్మణులకు అన్నసత్రములు, మఠములు, చలి పందిళ్ళు నెలకొల్పబడెను. ఇంకను ప్రజాక్షేమము కొరకై ప్రభువు దానధర్మములను విరివిగా చేయుచుండెను. ఈతని కాలమున సింహళము తోను, తూర్పు దీవులతోను, విరివిగ వర్తక, రాజకీయ సంబంధములుండెను. కనుకనే తూర్పు దీవుల యందును, సింహళమునందును, కళింగ నాగరికత ప్రబలెను. ఈతని తరువాత, ఈతని కుమారుడు కామార్ణవ (1147-1156), ఆతని తరువాత అతని తమ్ముడు రాఘవ (1158-1170), ఆతని తరువాత అతని తమ్ముడు 2 వ రాజరాజు (1170.1194) క్రమముగ రాజ్యమేలిరి. ఈతని కాలమునను, ఈతని తమ్ముడు అనంగ భీమదేవు (1194-1198) కాలమునను ప్రజానురంజకముగ దేశమంతయు పరిపా లింపబడె రాజులు రాజకీయ వ్యవహార వేత్తలనియు, కావ్యములు చదువుట, వినుటయం దతికుతూహలము కలవారనియు, యుద్ధమున కడు శూరులనియు, ధర్మ పరిపాలనా నిరతు లనియు, ఉత్కలమున ముఖ్యముగ పూరి, భువనేశ్వరము, కోణార్కాది ఆలయ నిర్మాత లనియు శాసనములనుబట్టి తెలియుచున్నది. ఈతనికి గోవిందుడను బ్రాహ్మణమంత్రి సమస్త రాజకీయ వ్యవహారములందు తోడ్పడుచుండెను. ఈతనితరువాత ఇతని కుమారుడు 3 వ రాజరాజు (1198-1211) రాజ్యమేలెను. ఈతని కాలముననే మహమ్మదీయులు ప్రప్రథమముగ ఉత్కలముపై దండెత్తిరిగాని, ఓడింపబడి తరుమగొట్టబడిరి. ఈతని తరువాత ఈతని తనయుడు 3వ అనంగ భీముడు (1211-1238) రాజ్యమునకు వచ్చెను. ఈతడు బీదల పాలిటి కామ ధేనువనియు, కలిబాధలను తొలగించి, బ్రాహ్మణులకు తులాపురుష దానమును, భూదానములను చేసెననియు తెలియుచున్నది. ఈతడు త్రికళింగేశ్వర బిరు దముతో గంగానది మొదలు గోదావరివరకు రాజ్యమేలెను. ఈతని ప్రధాని విష్ణువు. అతడు తుమ్మాణ వృథ్వీపతిని, వంగదేశము నేలు మహమ్మదీయులను ఓడించి తరిమివేసెను. తుమ్మాణదేశము చేది రాజుల యధీనములో నున్న కోసలరాజ్యములోనిది. ఈతడు తన రాజ్యమునందలి భూములవన్నిటిని కొలిపించెననియు, నీటి వసతులను కల్పించె ననియు, భూమి, నీటి వగైరా పన్నులవల్ల చాల ధనమును సేకరించెననియు, అనేక పెద్ద పెద్ద తటాకములను త్రవ్వించి వాటి తీరములందు వైష్ణవాలయములను కట్టించెననియు తెలియుచున్నది. టంకసాలల వృద్ధిచేసి వెండి, బంగారు, సీసము, రాగి నాణెములను పలురకములు ఓరకలు, మాడలు, గద్యలు మొదలగునవి ముద్రింపించెను. క్రీ.శ. 1238.1434 వరకు అనగా 200 సం. లు తుదిగాంగ రాజులు ఎనిమిదిమంది నరసింహభానుదేవ నామకులు పాలించిరి. ఈ రాజులు ఒరియా భాషను, సంస్కృత భాషను, ఆయా పండితులను ఎక్కువగా ఆదరించి, ఆ భాషలలోనే శాసనములు చెక్కించుటయు ఈ కాలమున ఒరియా, సంస్కృత తెలుగు వాఙ్మయములు అభివృద్ధిగాంచుటయు జరుగుచుండెను. అప్పటి మహమ్మదీయరాజులు మాల్వా, బెంగాల్ దేశములనుండి ఉత్కళముపైకి పలుమార్లు దండెత్తిరిగాని ఓడింపబడిరి. దీనికి ప్రతీకారముగా గాంగ రాజులే రాధ, నరేంద్ర అను దేశములను జయించిరి. ఈ రాజులలో మొదటిరాజగు నరసింహ తన ఆస్థానకవివిద్యాధరుడు 'ఏకావళి' యను అలంకారశాస్త్రము రచింపగా దానిని కృతినందెను. వ్యాకరణములు, కావ్యములు, ఇతర శాస్త్రములు, సంస్కృత, ఓడ్ర భాషలందు వ్రాసిన కవులకు బహుమానము లీయబడుచుండెను. ఇట్లే మన ధర్మమును బోధించు కబీర్, చైతన్య, రామానంద. నరహరతీర్థ మొదలగు మతగురువులు గంగరాజులవలన అనేక సన్మానములను పొందిరి. ఇట్లే మొదటి థానుదేవు (1264-1278) విఖ్యాతుడగు దాతయనియు రాజకీయవేత్తలగు మంత్రు లనేకులు గలవాడనియు, కనకాచల,, కామధేను, కల్పద్రుమాది బహుమానములను, శత సహస్ర గృహ భూదానములను చేసినవాడనియు తెలియును. ఈ రాజులు శ్రీకూర్మ, సింహాచల, దాక్షా రామ దేవాలయములను సందర్శించి, వానికి భూదానము లిచ్చుట, ఆలయములు వృద్ధిపరచుట, వేదాధ్యయన సంపన్నులగు బ్రాహ్మణులకు దానములిచ్చుట జరుపుచుండిరి. ఈ ప్రభువులలో తుదివాడగు నాల్గవభానుడు (1414-1434) దక్షిణ దేశ దండయాత్రకై వెడలినపుడు అతని మంత్రులు, సేనాధిపతులు కుట్రపన్ని, కపిలేశ్వర గజపతిని సింహాసన మెక్కించిరి. ఈతడు 1435-1469 వరకు రాజ్యము చేసెను. ఈతని తరువాత ఈతని కుమారుడు పురుషోత్తముడు (1469–97) ఆ తరువాత అతని పుత్రుడు<noinclude><references/></noinclude> m4v6r8l9q07943o33t9dng8ach6oo17 104 154700 570667 448511 2026-08-19T06:28:03Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కళింగదేశ చరిత్రము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> ప్రతాపరుద్ర గజపతి (1497-1539), ఆ తరువాత అతని తనయులు కాలు ఆదేవ, కఖారు ఆదేప అను వారిద్దరు వరుసగ కటకము నుండి పరిపాలించిరి. ప్రతాపరుద్రుడు కృష్ణరాయల సమకాలికుడు. ఈతని కాలమున కృష్ణ రాయలు కళింగముపై దండెత్తి, ప్రతాపరుద్రు నోడించి, అతనితో సంధిచేసికొని, కృష్ణకు దక్షిణభాగ మంతయు తీసికొనెను. గజపతిరాజ్య క్షీణతకును, నాశనమునకును ఈ క్రింది విషయములు ముఖ్యకారణములు : క్రీ. శ. 16వ శతాబ్ది ప్రారంభమున కృష్ణ దేవరాయలు ప్రతాపరుద్ర గజపతి నోడించి గోదావరినదికి దక్షిణమున నున్న దేశమును తన రాజ్యములో కలుపుకొనెను. క్రీ. శ. 16 వ. శతాబ్ది అంత్యభాగమున బెంగాలు నవాబులు ఒరిస్సా దేశముపై దండెత్తి జాజిపురం, జగ న్నాథం మొదలగు పట్టణములను కొల్లగొనిరి. దక్షిణమున గోల్కొండ నవాబులు శ్రీకాకుళము వరకును గల దేశమును జయించిరి. ఒరిస్సా దేశమున చైతన్యమతము ప్రబలియుండుటచేత రాజులును, మంత్రులును, ముఖ్యాధికారులును భక్తి మార్గ పరాయణులై యుండి రాజకీయవ్యవహారములను సరిగా జరుపలేకుండిరి. వైష్ణవ మతస్థులగు రాజులకును, శైవమతస్థులగు ప్రజలకును పరస్పర వైషమ్య మేర్పడెను. ఒరిస్సాలోని కొండజాతులవారును, ఆంధ్రదేశములోని సామంతరాజులును తమ స్వతంత్రతను ప్రకటించుకొనిరి. ప్రతాపరుద్రుని మరణానంతరము (క్రీ.శ.1540) గోవింద విద్యాధరుడు భోయీ వంశమును స్థాపించెను. 'మాదల సంజీ' గ్రంథమునుబట్టి, బెంగాలు నవాబులు ఉత్తరము నుండియు, గోలకొండ నవాబులు దక్షిణము నుండియు గజపతిరాజ్యముపై దండెత్తగా గజపతిరాజు మంత్రి యగు గోవిందుడు వారితో కుట్రజేసి వారి సహాయమున క్రీ. శ. 1541 లో భోయీ వంశమును స్థాపించి 7 సంవత్సరములు రాజ్య మేలెను. ఈ వంశమువారు క్రీ. శ. 1559 లో ముకుందదేవు డను తెలుగురాజుచే ఓడింపబడిరి. ఈతడు క్రీ. శ.1568 వరకు రాజ్యమేలెను. ఇతని కాలముననే బెంగాలునవాబు ఒరిస్సా దేశమును పూర్తిగా జయించెను. గోలకొండ నవాబగు కులీకుతుబ్ షా శ్రీకాకుళము వరకు గల దేశమును జయించెను. ఈ కాలమున ఉత్తర ఒరిస్సా ఖుర్దారాజులు స్వాధీనమున నుండెను. క్రీ. శ. 1573-74 లో అక్బరు చక్రవర్తి బిహారు, బెంగాలు, ఒరిస్సా దేశములను జయించుటకై మునీంఖాన్, రాజా తోడర్ మల్లు అను నిద్దరు సేనానుల యాధిపత్యమున ఒక గొప్ప సేనను పంపెను. వారు కొంతవరకు జయమును పొందిరి. క్రీ.శ.1592 లో పఠానులను పూర్తిగా ఓడించి, రాజా మాన్ సింగు మొగలాయిల పక్షమున ఒరిస్సా దేశమును పూర్తిగా స్వాధీనపరచుకొనెను. ఉత్తర ఒరిస్సాదేశమును ఏలుచున్న ఖుర్దా రాజగు రామ చంద్రదేవుడు తుదకు అక్బరునకు వశుడయ్యెను, ఈ రామ చంద్రదేవుని సంతతివారే రమారమి 20 మంది రాజులు క్రీ. శ. 16 వ శతాబ్దాంతము మొదలుకొని ఇప్పటి వరకును వంశ పరంపరగా ఖుర్దారాజులను పేర, మొదట మొగలాయిలకును, తరువాత మహారాష్ట్రులకును ఆ తరువాత బ్రిటిషు వారికిని సామంతులుగా నుండి, ఇప్పటికిని 'గజపతిమహారాజ' బిరుదము నొందుచు, జగన్నాథ దేవాలయ ధర్మకర్తలుగా పాలించుచున్నారు. అక్బరు క్రీ.శ. 1605 లో చనిపోయినప్పటి నుండియు 1752 వరకు ఒరిస్సా ఉత్తరమున తామ్రలిప్త, మిధున పురములు మొదలు దక్షిణమున రాజమహేంద్రవరము వరకును వ్యాపించి 5 జిల్లాలు లేక సర్కార్లు క్రింద విభజింపబడి యుండెను. శ్రీకాకుళము, రాజమహేంద్రవరము జిల్లాలు గోలకొండ నవాబుల స్వాధీనముననుండి ఔరంగజేబు కాలమున క్రీ. శ. 1688లో పూర్తిగా మొగలాయిల స్వాధీనము నకు వచ్చెను. ఢిల్లీ మొగలాయిరాజ్యము క్రీ.శ. 1724 లో క్షీణించిన వెంటనే, ఆసఫ్ జా హైదరాబాదు నందు స్వతంత్రుడై శ్రీకాకుళము వరకు గల సర్యార్లను పరిపాలించెను. ఇతని తరువాత రెండవ నైజామగు నిజామలీఖాన్ కాలమున ఫ్రెంచివారి నోడించి ఇంగ్లీషు వారు నిజామలీఖాన్ సంధిచేసికొని క్రీ.శ.1765 లో ఉత్తరసర్కార్లు అయిదింటిని కౌలుకు తీసికొనిరి. తరువాత కొంత పెద్దమొత్తము నైజామునకు చెల్లించగా ఉత్తరసర్కార్లు కంపెనీవారి స్వంత అధికారము క్రిందికి వచ్చెను. అనగా చిలుక సరోవరమువరకు గల ప్రదేశము ఇంగ్లీషు వారి స్వాధీనమయ్యెను.<noinclude><references/></noinclude> 14ycyr956x82cwf1hivjh8y2ma2ltz1 104 154701 570672 448512 2026-08-19T07:13:26Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కాంక్రీటు - సామాన్యము, దృఢీకృతము :}}</noinclude><section begin="646A" />ఒరిస్సా దేశమున బాలసూరు మొదలు కటకమువరకు గల ప్రదేశము మొగలాయి రాజ్యములో కలుపబడినను ఉత్తర ఒరిస్సాదేశము బెంగాలు నవాబుల స్వాధీనమున నుండెను. వారిని ఓడించి మహారాష్ట్రులు క్రీ. శ. 1755 లో ఉత్తర ఒరిస్సా దేశము నంతను పాలింపసాగిరి. ఈ కాలముననుండి క్రీ. శ. 1803 వరకు మహారాష్ట్రులే ఒరిస్సా పై పరిపాలన మొనర్చిరి. ఆ సంవత్సరమున తుది మహారాష్ట్ర యుద్ధమున మహారాష్ట్రులు ఓడింపబడుటచే, ఇంగ్లీషు వారు క్రీ. శ. 1804-1805 నుండి ఆ దేశమును కూడ తమ స్వాధీనములోనికి తెచ్చుకొనిరి. క్రీ. శ. 1757 లో జరిగిన ప్లాసీ యుద్ధమునను, క్రీ. శ. 1764 లో జరిగిన బక్సారు యుద్ధమునను ఇంగ్లీషువారికే జయము సమకూరుటచే, తత్ఫలితములుగా ఇంగ్లీషువారు బెంగాలులో పాటు ఒరిస్సాను పూర్తి స్వాధీనములోనికి ఢిల్లీ చక్రవర్తి అనుమతితో తెచ్చుకొనగలిగిరి. (చూ. ఉత్కలదేశ చరిత్రము) {{right|రా. సు.}} <section end="646A" /> <section begin="646B" />'''కాంక్రీటు - సామాన్యము, దృఢీకృతము :''' '''సిమెంటు యొక్క ఉపయోగములు:''' పూర్వకాలము నుండి గృహనిర్మాణమునకు తదితర కట్టడములకు ఇటుక, సున్నము, ఇనుక, రాయి, మొదలగునవి వాడుకలో నున్నవి. ఎక్కువ బరువు మోయవలసి వచ్చినపుడు ఇనుప స్తంభములను, ఇనుప దూలములను ఉపయోగించుచుండిరి. కాని గత 100 సం॥ ల నుండి సిమెంటును కట్టడములకు విరివిగా వాడుచున్నారు. సిమెంటు కట్టడములలో ఇతర కట్టడములలో కన్న యీ క్రింది లాభములు కలవు. 1. తక్కువ వ్యయముతో బలమైన, చాల సొంపైన కట్టడములను సిమెంటుతో నిర్మింపవచ్చును. 2. సిమెంటు కట్టడము నిర్మించిన తరువాత ప్రతిసంవత్సరము మరమ్మతులకగు ఖర్చు చాల తక్కువగా నుండి, అనేక సంవత్సరముల వరకు కట్టడములు స్థిరముగా నుండును. 3. అగ్ని, భూకంపములు మొదలగు వాటినుండి ప్రమాదము లేకుండ సిమెంటు కట్టడములు నిర్మింప వచ్చును. '''సిమెంటు కాంక్రీటునకు అవసరమైన పదార్థములు :''' '''1. రాతికంకర :'''దీనిలోని రాళ్లు ½ అం. నుండి 1½ అం. వరకు మందము కలిగియుండవలెను. కఠినమైన శిలలను పగులగొట్టి యీ కంకరను తయారుచేయవలెను. చెత్త, దుమ్ము మొదలగునవి లేకుండ పరిశుభ్రముగ నుండునట్లు చూడవలెను. '''2. ఇనుక :''' ఇదికూడ దుమ్ము, ధూళి లేక పరిశుభ్రముగా నుండవలెను. ఇసుక రేణువులు గట్టివిగా నుండవలెను. '''3. సిమెంటు :''' ఇది శాస్త్రీయ పద్ధతులలో ఫ్యాక్టరీలో తయారు కాబడును. ఈ సిమెంటులో తగిన బలమున్నది, లేనిది నిర్ధారణచేసి అది సక్రమముగా ఉన్నప్పుడే వాడుకలోనికి విడుదల చేయబడును. '''4. నీరు :''' నీరు పరిశుభ్రముగా నుండవలెను. '''5. ఉక్కుకడ్డీలు :''' ఇవిగూడ కర్మాగారములో తయారు కాబడి, వాటి లలము పరీక్ష చేయబడి విడుదల చేయబడును. '''సిమెంటులోని వివిధ రకములు:''' సున్నపురాయి, గులకరాయి మిశ్రమము చేసి, సన్నని పొడిగా నూరి, కాల్చి, సిమెంటును తయారు చేయుదురు. ఇట్టి సిమెంటులో ఈ క్రింది రకము లున్నవి. '''1. పోర్టులెండు సిమెంటు :''' ఇది సాధారణముగా అన్ని పనులకు ఉపయోగపడును. '''2. అతిత్వరలో గట్టిపడు సిమెంటు :''' ఈ సిమెంటు వాడినచో తక్కువ దినములలోనే గట్టిపడుము. సాధారణ సిమెంటు నుపయోగించిన తరువాత మూడు దినములలో కలుగు బలము ఈ సిమెంటు వాడినచో నొకే దినములో కలుగును. నీటిలో నిర్మింపవలసిన పునాదులకు సాధారణ సిమెంటుకన్న త్వరలో గట్టిపడు సిమెంటును వాడిన యెడల పని సులభముగా పూర్తిచేయవచ్చును. 3. పై రెండు రకముల సిమెంటే కాకుండ సిమెంటు గట్టిపడు సమయములో చాల తక్కువ వేడిని పుట్టించు సిమెంటు, క్షార నిరోధక సిమెంటు మొదలగునవి యున్నవి. '''సిమెంటు యొక్క బలము:''' పోర్టులెండు సిమెంటు నీటిలో కలిపిన తరువాత గట్టిపడుట ప్రారంభించును. ఈ గట్టిపడుట చాలభాగము పదిగంటల లోపుగా పూర్తి అయినను కాలము గడచినకొలది సిమెంటు ఇంకను గట్టిపడుచు ఎక్కువ బలము చేకూరుచుండును. ఒక సంవత్సరము <section end="646B" /><noinclude><references/></noinclude> 7memeq8s3pev3lo7mobhzidx6whly03 104 154702 570675 448513 2026-08-19T07:38:07Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంక్రీటు - సామాన్యము, దృడీకృతము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> మించిన తరువాత సిమెంటు గట్టిపడుటతో ఇంక నెట్టి మార్పు ఉండదని భావించవచ్చును. సిమెంటును, ఇసుకను వివిధ నిష్పత్తులలో మిశ్రమము చేసి, చిన్న యిటుకలుగా తయారుచేసి వాటిని పరిశోధ నాగారములలో పరీక్షించి వాటి యందు ఏర్పడిన వివిధ బలములను నిర్ణయించవచ్చును. సెమెంటు ఒక భాగము ఇసుక మూడు భాగములు కలిపి ఇటుకగా తయారుచేసి పరీక్షించవలెను. సిమెంటు మొక్క బలమును నిర్ణయించుటకు పనిలో వాడిన సిమెంటు ఎంత సంపీడన (Compressive) బలము, ఎంత బిగువు (Tensive) బలము కలిగి యుండునో పరిశోధనాలయములలో నిర్లయించ వచ్చును. సామాన్యముగా 3 దినములు గడిచిన తరువాత ప్రతి అంగుళమునకు 1600 పౌండ్ల సంపీడన బలమునూ, 300 పౌండ్ల బిగువు బలమునూ కలిగియుండవలెను. 7 దినములు గడిచిన తరువాత ప్రతి చతురపు అంగుళమునకు 2700 పౌండ్ల సంపీడన బలమునూ, 375 పౌండ్ల బిగువు బలమునూ కలిగియుండవలేను. 28 దినములు గడిచిన తరువాత సంపీడనబలము ప్రతి అంగుళమునకునూ 3000 పౌండ్లవరకు ఉండవలెను. సిమెంటు ఒక్క ఘన అడుగునకు 90 పౌండ్లు ఉండవలెను. సాధారణముగా అమ్మకమయ్యే సిమెంటు సంచి యొక్క బరువు 112 పౌండ్లు ఉండును. దీనిలో 1¼ ఘన అడుగుల సిమెంటు వచ్చును. సిమెంటు కాంక్రీటు యొక్క బలము మిశ్రమములో వాడిన సిమెంటు, ఇసుక, రాతికంకర— వీటి నిష్పత్తి మీదను, మిశ్రమమును పనిలో వాడుటకై కలుపుచున్నపుడు ఉపయోగించిన నీటి పరిమితిమీదను ఆధారపడి యుండును. సాధారణముగా ఒక్క సిమెంటు బస్తా వాడినప్పుడు 5 లేక 6 గ్యాలన్ల నీటిని వాడవలసియుండును, సిమెంటు కాంక్రీటు ఈ క్రింది నిష్పత్తులలో నుండును. సిమెంటుకు మూడు రెట్లు ఇనుకయు, సిమెంటుకు 6. రెట్లు కంకరయు కలిపినప్పుడు 1:3:6 నిష్పత్తి ఏర్పడును. ఇట్టి నిష్పత్తి కలిగిన సిమెంటు కాంక్రీటును పువాదులలో వాడుదురు. సిమెంటునకు "రెండింతలు ఇసుకయు, సిమెంటుకు నాలుగు రెట్లు కంకరయు ఉపయోగించబడిన 1:2:4 నిష్పత్తి కలిగిన కాంక్రీటు ఏర్పడును. దీనిని స్తంభములకును, దూలములకును, కప్పులకును వాడుదురు. వివిధములైన పనులకు, వివిధ నిష్పత్తులలో సిమెంటు, ఇనుక, కాంక్రీటు కలుపవలసియున్నది. పునాయులలో వేయు కాంక్రీటునకు సాధారణ కాంక్రీటు అని అందురు. కప్పులకు, దూలములకు, స్తంభములకు వాడు కాంక్రీటును ఉక్కు కడ్డీలతో దృడీకృతము చేయవలెను. దీనిని దృఢీకృతమైన కాంక్రీటు (Reinforced concrete) అని చెప్పుదురు. కాంక్రీటులో వాడబడు ఉక్కు కడ్డీల మొత్తము అది మోయవలసిన బరువుమీద ఆధారపడి యుండును. '''కాంక్రీటును కలుపుట, స్థానములో ఉంచుట:''' అవసరమైన బలము కాంక్రీటులో ఉత్పన్నమగుటకు కాంక్రీటులో వాడబడు పదార్థముల నిష్పత్తి సక్రమముగా మండపలెను. అందుకొరకు ఇసుకను, కంకరను, "పెట్టెలతో కొలిచి లెక్కప్రకారము సిమెంటుతో కలుపవలెను. సిమెంటు కాంక్రీటు కలుపుటకు యంత్రములు గూడ ఉన్నవి. సిమెంటు, ఇసుక, కంకర వీటిని పోసి తగిన నీటిని కలిపి యంత్రము తోగాని, మనుష్యులు పారలతో గాని కలుపవలెను. ఇట్లు కలిసినప్పుడు గట్టి ముద్దగా నుండరాదు. బహు పల్చగాను ఉండరాదు. కప్పులకు, దూలములకు, స్తంభములకు వేయుసందర్భమున ముందు చెక్కలు పేర్చవలసియుండును. ఆ చెక్కలను కడ్డీలకు బిగించి కాంక్రీటు వేసినప్పుడు అవి కదిలిపోకుండా చూడవలెను. ఈ విధముగా చెక్కలు పేర్చి బిగించిన తదుపరి లెక్క ప్రకారము ఇనప కడ్డిలను వంచి స్థానములో "పేర్చి సన్నని ఉక్కు తీగతో బిగించవలెను. అప్పుడు సరిగా మిశ్రమమైన సిమెంటు కాంక్రీటును తెచ్చి పోయవలెను. నీరు పోసి కలిపిన తర్వాత 45 నిమిషములలో కాంక్రీటును స్థానములో పోయవలెను. పెద్ద పెద్ద కట్టడములు నిర్మించునప్పుడు, లేదా పెద్ద మొత్తములో కాంక్రీటు పోయు నప్పుడు యంత్రసహాయముతో దానిని కుదించ (Vibrate) వలెను. ఈవిధముగా చేసినయెడల సందులు ఏవి లేకుండ సిమెంటు కాంక్రీటు కూరుకొనును. కాంక్రీటును స్వస్థానములో ఉంచిన తరువాత దానిని నీటిలో నాన బెట్టవలెను. అందుకొరకు 15, 20 దినములవరకు దాని మీద నీరు ఉండునట్లు చూడవలెను. కాంక్రీటు స్తంభము<noinclude><references/></noinclude> sfh76c7ifk8komj8d35u38bcukr915v 104 154703 570676 448514 2026-08-19T07:56:51Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కాంచీపురము}}</noinclude><section begin="648A" />లను తేమగానుంచుటకు గడ్డితోగాని, పాతగోనె సంచులతో గాని చుట్టి తరచుగా నీరు పోయుచు తడిగా ఉంచవలెను. {{right|కె.వి. శ్రీ.}} <section end="648A" /> <section begin="648B" />'''కాంచీపురము :''' భారత దేశములోని సప్త పుణ్య క్షేత్రములందు కాంచీపుర మొకటి. కాంచీపురమునకు కంచి, సువర్ణ పట్టణము, దక్షిణకాశీ యనునవి నామాంతరములు. మద్రాసు రాష్ట్రమున కాంచీపురము, చెంగల్పట్టు జిల్లాలోని కంజీవరము తాలూకా ముఖ్యపట్టణము. భౌగోళికముగా కంచి 12° 50' N – 79°42′E న మద్రాసునగరమునకు 45 మైళ్ళ దూరమున నైరృతిదిక్కున రైలుమార్గమున నున్నది. శాసనములలోను, సాహిత్యమునందును, కచ్చిప్పేడు, కచ్చి, కాంచి, కంచి, కాంచీపురము అను పేర్లు కనుపించు చున్నవి. ఆంగ్లేయులు దీనిని కంజీవరమనిరి. పొలారు నదీ తీరమున ఈ పట్టణము కలదు. దీని చుట్టుకొలత ఆరు మైళ్ళని చైనాయాత్రీకుడు హూయన్ త్సాంగ్ వ్రాసి యున్నాడు. జ్ఞానప్రకాశ దేశికుల కచ్చి కలంబకము, పెరియపురాణము, కాంచీపురాణము, కాంచీపుర మాహాత్మ్యమును వర్ణించినవి. కవిసార్వభౌముడగు శ్రీనాథుడు కాశీఖండమున కాంచీపురమును వర్ణించినాడు. ప్రాచీనకాలమున పట్టణములు దేవాలయముచుట్టు అభివృద్ధిచెందెడివి. కంచిలో దేవాలయముచుట్టు నాలుగు వీథులందు ఆలయభృత్యులును, ఇతరకులస్థులును, తమ వృత్తులనుబట్టి నిర్ణీత వీథులందు నివసించుచుండిరి. దేవుని రథము ఊరేగువీథులు విశాలముగ నున్నవి. తటాకముల చుట్టును, వీధుల ఇరువైపులను మామిడి మొదలగు ఉన్నత వృక్షములుండెడివి. పూర్వము ఒకప్పుడు వర్షములు కురువక కంచిలో కరువేర్పడె నట. నీరు దొరకక బాధపడుచున్న అచ్చటి ప్రజలు చేర రాజధానియైన వంజి (కరూరు) పట్టణమునకు వలసవెళ్ళిరట. అపుడు కంచిని పాలించుచున్న రాజు ప్రజల కష్టములను తొలగించుటకై మహర్షులను సంప్రదించి పట్టణమునకు నైరృతిదిక్కున, నిరంతరము నీటిని కలిగియుండు విశాలనుగు చెరువొకటి నిర్మించి, గట్లమీద ఫలవృక్షములను వేయించెనట. తరువాత కంచిరాజుల భృత్యుడైన గుండు గోపాలరావు పొలారు నదిని రాజధానికి సమీపముగ ప్రవహింపజేయుటకై ప్రవాహగతిని మార్చెనట. ఆంగ్లేయుల కాలమునుండి గొట్టములద్వారా వేగవతీనదినుండి మంచినీరు సరఫరా చేయబడుచున్నది. కురుంబజాతినుండి పల్లవరాజులు వచ్చిరను కధనము కలదు. కురుంబుల ప్రభువు పులికట్ నుండి కడలూరువరకు గల దేశమును ఇరువదినాలుగు భాగములు చేసి యొక్కోక భాగమున కొక కోట కట్టించెనట. పడవీడు, మహేంద్ర వాడి, అంబూరు పేట, నారాయణవనము, వల్లిమల్లి కోటలు ఇటువంటివే. వీరి ముఖ్యపట్టణము కాంచీపురము. క్రీ.శ. మొదటి శతాబ్దినుండి ఎనిమిదవ శతాబ్దాంతము వరకు కాంచీపురము పల్లవరాజధానిగా నుండెను. కాంచీపుర పల్లవుల మూలపురుషుడు తొండై మాన్ ఇళంది అయన్. త్రినయన పల్ల పుని యుద్ధమున జయించి, కరికాల చోళుడు, ఎంతయో సువర్ణమును వెచ్చించి కాంచీపురమును చక్కపరచెను. గంగాతీరము నుండి కుటుంబములను రప్పించి వారికి తొండమండలమున స్థిరనివాసములు కలుగ జేసెను ఒకటవ ఇతని తరువాతి రాజుల కాలమున. కుమార పల్లవవిష్ణువు కాంచీపురమును వశపరచు కొనేను. ప్రథమ మహేంద్రవర్మ లలితకళా ప్రవీణుడు, కళాపోషకుడు, పల్లవరాజులు సారస్వత పోషకులు, సంగీత స్రష్టలు, నృత్యకళా విశారదులు. కాంచీపుర పల్లవులు సమకాలికులైనవారిలో కదంబ రాజులు, చోళులు, పశ్చిమ చాళుక్యులు గలరు. ఈ వంశముల మధ్య పరస్పర వైరుధ్యము వంశపారంపర్యముగా ప్రబలి యనేక యుద్ధములు జరిగెను. కడకు ఎనిమిదవ శతాబ్దాంతమున యుద్ధముల ఫలితముగ చాళుక్యులు నశించిరి. అపుడు రాష్ట్రకూట రాజులు వారి స్థానము నాక్రమించి పల్లవరాజ్యమును కబళింప జూచుచుండిరి. పశ్చిమగాంగు లీ సమయమున దక్షిణమున రాజ్యమును నిర్మించుకొని పల్లవరాజ్యముపై దండయాత్ర సాగించిరి. పల్లవుల ముఖ్యశత్రువులు పాండ్యరాజులు. వీరు చోళ రాజ్యము నాక్రమించుకొని పల్లవులను దక్షిణమున వ్యాపించ కుండ అరికట్టిరి. పల్లవ, పాండ్యులమధ్య ఘోరమైన యుద్ధము జరిగెను. చివరకు పల్లవసామంతులుగా నుండిన చోళులు, పాండ్యుల అంతర్యుద్ధ కారణముగా సామ్రాజ్యమును స్థాపించగలిగిరి. <section end="648B" /><noinclude><references/></noinclude> ct7gqqiuy0bwmdeysevi5f0qalkag2i 104 154704 570678 448515 2026-08-19T08:21:22Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|కాంచీపురము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> రాష్ట్రకూట రాజు తృతీయకృష్ణుని (937-968) కంచి విజయమును చెప్పు శాసనములు గలవు. ఇతడు గతించిన తరువాత సుందరచోళుడు రాష్ట్రకూటులనుండి కంచిని గెలిచెను. పశ్చిమచాళుక్య విక్రమాదిత్యుడు కంచిలొ చోళరాజ పట్టాభిషేకము జరిపించేను. కాని ఆరాజు వెంటనే హత్యచేయబడి తూర్పు చాళుక్య రాజగు రెండవ రాజేంద్రచోళుడు రాజయ్యెను. మూడవ రాజరాజచోళుని కాలమున సామంతులు స్వాతంత్య్రమును ప్రకటించు కొనిరి. వారిలో పెరుంజింగడు కొంత చోళరాజ్యమును వశపరచుకొని రాజరాజును బంధితునిగావించెను, అప్పుడు హొయసల రెండవ నరసింహరాజు తన యల్లుదైన రాజరాజును ఐడిపించెను. ఇదేసమయమున 13వ శతాబ్దిలో కానితీయ గణపతి దేవుడు దక్షిణమున విజయముల నందెను. ఈతని శాసనములు, కంచి, కాళహస్తియందు గలవు. నెల్లూరు రాజధానిగా పాలించుచున్న తెలుగు చోళులు పండ్రెండవ శతాబ్దాంతమున కంచిని వశపరచుకొనిరి. వీరిశాసనములు కంచిలో గలవు. మూడవ కులోత్తుంగుడు విజయముతో కంచిని ప్రవేశించెను. ఈతనివలన అపజయము పొందిన తెలుగు చోళులు సామంతులుగ కంచి ప్రాంతమును పాలించుచుండిరి. మొదటి చోడతిక్కడు పల్లవ శాంబువ రాయలను గెల్చి కంచిని వశపరచుకొనెను. క్రీ.శ. 1233-34 నాటి ఈతని శాసనము కంచి అరులాల 'పెరుమాళ్" దేవాలయములో గలదు. క్రీ.శ. 1240 నాటి గణపతి శాససములో సేనాధిపతి సామంతభోజుడు పేర్కొనబడి యున్నాడు. ఇతడు కంచిలో తెలుగు చోళులనుజయించెను. మలిక్ కాఫరు దండయాత్ర ఫలితముగ దేశమున కలిగిన కల్లోలము నదనుగాగొని కేరళ రవివర్మ కులశేఖరుడు పాండ్యులను, ఉత్తరాది తెలుగు చోళరాజును జయించి కంచిని వశముచేసికోనేను. ఈతడు క్రీ. శ. 1313 లో వేగవతీ తీరమున పట్టాభిషేకము చేసికొనెను. క్రీ. శ. 1316వ సంవత్సరమున కాకతీయ ప్రతాపరుద్రునిచే పంపబడిన ముప్పిడి నాయకుడు రవివర్మను తరిమి మానవీరుని కంచిలో శాకతీయ ప్రతినిధిగా నెలకొల్పెను. ఈ సందర్భమున కాకతీయులు తిరుచినాపల్లి వరకును జయించిరి.' పాండ్య చక్రవర్తులం. దగ్రేసరుడైన జటావర్మ సుందర పౌండ్యుడు ప్రతాపరుద్రుని కాలమునకు ముందే మరణించెను. ఇతడు తెలుగు చోళుడైన వీరగండ గోపాలుని జయించి పెరుంపెంగని బలపరచెను. 14 వ శతాబ్దాంతమున కంచి విజయనగరరాజుల పాలనకు లోబడెను. విజయనగర రాజులు కంచిలో దేవాలయములు నిర్మించిరి. శాసనములు వేయించిరి. తులాభారములను దూగి ప్రజల నానందింప జేసిరి. అచ్యుత రాయల కాలమున నీ తులాభార మహోత్సవము జరిగినది. తరువాత క్రీ. శ. 1646 లో తురకలు, 1677 లో మహా రాష్ట్రులు, 1752లో మొగలులు కంచిని తమ పాలనలోనికి తెచ్చుకొనిరి. 1752 లో కాంచీపురము ఆంగ్లేయుల వశమయ్యెను. 1757 లో ఫ్రెంచివారు కంచి దేవాలయమును చుట్టు ముట్టి పురమునకు చిచ్చు పెట్టిరి. కాని త్వరలో నోడించబడిరి. 1801 నుండి కంచి బ్రిటిష్ వారి పరిపాలనలో నుండెను. 1947 ఆగస్టు 15 తేది నుండి ఇది చెన్న రాష్ట్రములో చెంగల్పట్టు జిల్లాలో నున్నది. పూర్వము కాంచీపురముచుట్టు లోతైన కందక ముండెడిదట. మురికినీరు అందుజేరుటకు అవకాశముండె డిది. ఈ పట్టణము దాదాపు ఆరుమైళ్ళ నిడివితో శివకంచి ( పెదకంచి) విష్ణుకంచి (చినకంచి) యని రెండుభాగములుగ నున్నది. ఇచట జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ, శైవదేవాలయములు గలవు, పల్లవుల కాలమున ఇచట తిరుక్కుల కుర్రం, మామల్లపురములందు శిల్పలక్ష్మి తాండవమాడినది. కాంచీపురములోని కైలాసనాథ, వైకుంఠ పెరుమాళ్ దేవాలయములు క్రీ. శ. 690-800 మధ్య నిర్మింపబడినవి. కైలాస నాథాలయము మూడవ మహేంద్రవర్మచే పూర్తి చేయబడినది. ఈ ఆలయ ప్రాకారము చతురస్రముగా నున్నది. ఇందలి శిల్పములు మహేశ్వరుని సర్వజ్ఞతను చూపుచున్నవి. శాసనములలో పరమేశ్వర విన్న గరమని పేర్కొనబడిన వైకుంఠ పెరుమాళ్ దేవాలయము కంచిలోని ప్రాచీన వైష్ణవాలయములందు ముఖ్యమైనది. దీనిని పరమేశ్వర బిరుదాంకితుడైన నందివర్మ పల్లవ మల్ల రాజు 8వ శతాబ్దమున కట్టించెను. మహావిష్ణువు యొక్క దశావతార దృశ్యములు గర్భాలయపు గోడలపై చెక్కబడియున్నవి. పల్లవరాజ్య చరిత్రమంతయు గర్భాలయము చుట్టునున్న<noinclude><references/></noinclude> le4kvodjdxlpb0yjryr3vqaui752e22 0 173870 570641 490555 2026-08-19T04:54:53Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570641 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[మైరావణచరిత్ర]] | రచయిత = కాచన |అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[మైరావణచరిత్ర/తొలిపలుకు|తొలిపలుకు]] | వివరములు = |సంవత్సరం= 1950 }} <pages index="మైరావణచరిత్ర (కాచన).pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] 0ib2npiikm87koh41lq9bhu2dlgedhd 104 185282 570599 503411 2026-08-18T13:27:22Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>విద్యాస్వరూప; పంచాశత్...ప్రదాత్రిౝ ― పంచాశత్కోటిపృథ్వీ = ఏఁబదికోట్లజనము గల భూమిని; భరణచణ = భరించుటయందు సమర్థమైన; మహాభాగ్యలక్ష్మీప్రదాత్రిౝ = గొప్పభాగ్యసంపద నిచ్చుదానిని; సంచారా...హృదయౝ = సంచారమే నివాసముగాఁ గల యోగిజనులహృదయ మైనదానిని. 116. చొక్కెౝ = పరవశమయ్యెను; దక్కెౝ = చిక్కెను; ముక్తితాటంకవతి = మోక్షలక్ష్మి. 117. చంద్రికాకందళితంబు = వెన్నెల అంకురించినది; సంకల్పంబు = కోరిక; గోత్రంబు = పర్వతము; రాత్రించరదిశాభాగంబునౝ = నైరృతిదిక్కున. 118. ఆత్మసరసీరుహలోచన = తనవనిత - తనభార్య; సూక్ష్మవలగ్నము = సన్ననినడుము; పొందు = ఉచితస్థలము. 120. ప్రభవించుఁగాక = పుట్టుఁగాక! భవ...సింధువు = సంసారపాపములకు వైరి యగు ఆకాశగంగ; విపుల = భూమి; అభ్రవాణి = అశరీరవాక్యము. 121. శంకాతంకము = సందేహభయము; చంద్రమో౽లంకారుౝ = చంద్రుఁడు భూషణముగాఁ గల శివుని; మీనాంకధ్వంసకుౝ = మన్మథుని నశింపఁజేసినవానిని. 122. దూరీ...జనము = స్తనములకు బరువుగా నున్న రవికెలను తీసివేసిన స్త్రీజనము కలది; మానవకరాంచద్వ్యజనము = మనుష్యులచేతులలో నుండు వీవనలు కలది; గంధ...జన్యము = మలయాచలమునుండి వచ్చు గాలియందు విహరించు కోరికను పుట్టించునది; విక్షిప్త...భూతలము ― విక్షిప్తజల = చల్లఁబడిన నీటివలన; సమావిర్భూత = పుట్టిన; బాష్ప = ఆవిరితోఁ గూడిన; భూతలము = భూప్రదేశము కలది; అధ్వగాయాసదాయ<noinclude><references/></noinclude> 432dru7be29ed88z72l32359swvxa16 104 185283 570612 503412 2026-08-18T21:17:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కంబు = బాటసారులకు బడలికను కలిగించునది; ప్రాణేశ్వరీ...కారి = ప్రియురాలి కౌగిలింతలకు విఘ్నము కలిగించునది; ఘర్మోదకోద్గమనకర్త = చెమటనీటిని పుట్టించునది; అంబరాం...తాపము ― అంబరాంతర = ఆకాశమధ్యమునను; విశ్వంభరా = భూమిపైని; అంబుపూర = నీటియందును; సంచరిష్ణు = తిరుగు స్వభావముకలవాని (పక్ష్యాదుల)యొక్క; పరస్పర = ఇతరేతరమగు; స్థలవిహార = స్థలములలో సంచరించుటలో; సమభిలాష = కోరికను; ప్రవర్షిష్టు = మిక్కిలి వృద్ధిని పొందించు; చటులతాపము = తీవ్రమైన వేఁడిమి కలది. ఎండవేడిమిని భరింపఁజాలక ఆకాశమున సంచరించు పక్షులు భూమిపైఁ దిరిగిన తాపశాంతి యగునేమో యనియు, భూమిపైఁ దిరుగు జీవములు నీళ్లలో నుండిన సుఖపడుదుమేమో యనియు, నీటిలో నుండునవి తక్కినయెడలకుఁ బోయిన సుఖపడుదుమేమో యనియుఁ దలఁచుచున్న వని భావము. దారుణోష్ణాగమంబు = మండువేసవి. 123. దవవహ్నికీలలౝ = దావాగ్నిజ్వాలలచే. మంగలము = వేఁపుడుచట్టి. ఆవరణాంబురాశి = చుట్టును ఆవరించియున్న సముద్రము. 124. దేవతాచక్రవర్తిత్వంబు = ఇంద్రపదవి; పన్నగము = పాము; ఊర్ధ్వాండకర్పరంబు = పైకప్పుగా నున్న స్వర్లోకము; పాథోరాశి = సముద్రము; అహమన్నమనుచుౝ = అన్న సూక్తవాక్యమును పఠించుచు - అత్యాసక్తితో ననుట. ఇతని తెరువేలపో నని = ఇతని జోలి మనకేల యని; ఇనుఁడు = సూర్యుఁడు; ఆతపస్తంభనంబు నేర్చెనో = అగస్త్యుఁడు ఎండవేఁడిమి తనకు తగులకుండునట్లు అరికట్టు విద్యను నేర్చెనోయేమో! 125. పంచశిఖిమధ్యక్షోణిౝ = పంచాగ్నిమధ్యభూభాగమున (నాల్గువైపుల అగ్ని, మీఁద ఎండ); ఖద్యోతన్యస్తనిరీక్షణుండు = సూర్యునిపైనే ఉంచిన చూపు కలవాఁడు; (ను, ద్యోతప్రతీతప్రభాన్వీతుండు - అనియు పా.) తద్ద్యోత...స్ఫీతుండు = ఆసూర్యునివేఁడిమి ప్రతాపము<noinclude><references/></noinclude> lzqtgxobqyurh46u4qa6frxn3abt4t8 104 185284 570613 503413 2026-08-18T21:32:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>కాంతులచే వృద్ధిపొందినవాఁడు; దిశాబృందారకాధీశ్వరుల్ = దిక్పతులు; స్వాధికారగరిమల్ = తమ గొప్ప అధికారములు; పేడెత్తును = పోవును. 126. వింధ్యగ్రావకూటంబులు = వింధ్యపర్వతశిఖరములు; అభ్రాంతంబు = ఆకసము నలుమూలలు; బాస్వంతుౝ = సూర్యుని; ఇరులు = చీఁకటి; కాలాభ్రముల్ = కాఱుమబ్బులు. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. 127. మొగులుమొగులునౝ = ప్రతిమేఘమునందును; మెండుకొనియెౝ = అధికమయ్యెను; ఉప్పతిల్లెౝ = పుట్టెను. 128. ప్రళయ...వర్షాంబువు ― ప్రళయవేళాసముద్భవ = ప్రళయకాలమున పుట్టిన; పుష్కలావర్తకాది = పుష్కలావర్తకములు మున్నగు; పయోద = మేఘములయొక్క; పర్షాంబువు = వాననీరు; ఊర్ధ్వాండకర్పరంబు = కప్పుగా ఉన్న మీఁదిలోకము; వ్రక్కలై = బ్రద్దలయి; ఆవరణాంభము = చుట్టును ఆవరణముగా నున్న జలము; చండాంశుకరములు = సూర్యకిరణములు; ధరాభువనంబుౝ = భూలోకమును; ఒక్కటౝ = ఒక్కసారిగా; పొదివెను పొదివెను = ఆక్రమించెను; అభ్రగంగాప్రవాహము = ఆకాశగంగ పాఱుదల; వసుమతి = భూమి; జీవనాకారముగను = నీటిస్వరూప మగునట్లుగా; ఓడక = వెఱవక. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. 129. తటిత్తీవ్రప్రభాపుంజమై = మెఱుపులయొక్క తీవ్రమైనకాంతిసమూహము కలదయి; మేదినీధరశిఖాదంభంబునౝ = కొండశిఖరముల నెపమున; ఎలుఁగిచ్చుౝ = ధ్వనించును; తముౝ = తమ్ము - పంచభూతములకు; జలదాసారము = మేఘవర్షధార. 130. అణంకువేది = నమ్రత లేక; యోషాతతి = స్త్రీలు; శశిబింబము = చంద్రబింబము; భీతిఁ దొఱంగౝ = భయపడఁగా. 131. విజితనీరధి = అగస్త్యుఁడు; ఆఖండలముఖ్యులు = ఇంద్రుఁడు మున్నగు దేవతలు. {{left|}}<noinclude><references/></noinclude> iqx5dittu7fr7aice8x1wskvkfpp0nv 104 185285 570614 503414 2026-08-18T21:50:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>132. క్రోడాకారము = వరాహరూపము; పోత్రము = పందిముట్టె; వైకుంఠుండు = విష్ణువు; పదము = అడుగుభాగము, పాదము; 'బ్రహ్మయు, విష్ణువును పరస్పరము ఆధిక్యమునకై కలహించి శివునియొద్దకుఁ బోయి తెలుపఁగోరిరఁట! శివుఁడు “నాశిరస్సునుగాని, పాదములకు గాని చూచివచ్చువారే అధికులు" అనెనఁట! బ్రహ్మ హంసయై శిరస్సును చూచుటకును, విష్ణువు వరాహమై పాదములఁ జూచుటకును బోయి, ఎప్పటికిని అవి కానరామిని విసుగు చెంది వచ్చెనఁట! ఇది యిచటి పురాణగాథ. నేఁడు శివుని సేవించుటచే ఆతని పదదర్శనభాగ్యము లభించె నని చమత్కారము. 133. పడయనో = పొందుటకొఱకో; ఏకాంతి = ఏకాంతముగా ఉన్నవాఁడు; చేతఃప్రీతి = మనస్సంతోషము. 134. దరహాసము = చిఱునవ్వు; రౌప్యధరాధరంబు = కైలాసపర్వతము. 135. చదలేఱు = ఆకాశగంగ; నీబడిౝ = నీవెంట. 136. కామితవస్తువు = కోరినది; చిర...ఖేదము ― చిరకాలకృత = చాలకాలము చేయఁబడిన; ఉగ్ర = భయంకరమైన; తపస్సమాధినిష్ఠా = తపస్సమాధినియమముచేతనైన; అమితఖేదము = గొప్పశ్రమము; నిమిషార్ధము = అరనిముసము. 138. దేవతాపతి = ఇంద్రుఁడు; హవ్యము = హోమద్రవ్యము; అసుర = నిరృతి; అంభోభర్త = వరుణుఁడు; కరువలి = వాయువు; ధనపతి = కుబేరుఁడు; భావమునౝ = మనస్సులో; అజుఁడు = బ్రహ్మ. 139. పయోజసంభవుఁడు = బ్రహ్మ. 140. తమ్మిచూలి = బ్రహ్మ; సువర్ణశోభావిభవంబుతోౝ = గొప్పబంగారుకాంతితో; బహుళ...సంపదౝ = ఎక్కువైన అలలప్రతిధ్వనులతో; దేవనదీఝరంబు = ఆకాశగంగాప్రవాహము; విరించి = బ్రహ్మ;<noinclude><references/></noinclude> n2ax5vu0bk9zfa2m1olaq59765tuc0i 104 185286 570628 503415 2026-08-19T04:14:39Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తద్గుణశ్రీ = ఆప్రవాహగుణసంపద; సువర్ణముఖరీప్రధ = సువర్ణముఖరి యనుప్రసిద్ధి. [అయ్యది సువర్ణవర్ణము కలదగుటను, అలలచే ప్రతిధ్వనించుటను, అనుట.] 141. అంతర్ధానము సేసెౝ = మాయమయ్యెను; అగస్త్యగ్రావవిఖ్యాతి = అగస్త్యపర్వత మను ప్రసిద్ధి. ఆశాంతంబుల్ = దిగంతములు; నభంబు, ఆద్యంతమున్ = ఆకాశమంతటను; శీకరాక్రాంతంబై = నీటితుంపరచే నిండినదై. 142. పవనాశనభవనభువనంబు = నాగ(పాతాళ)లోకము; హరీ.. ఫలంబులు ― హరి = సింహముయొక్క; నఖరముఖ = వాఁడిగోళ్లచే; వినిర్దళిత = చీల్చఁబడిన; కుంభి = ఏనుఁగుయొక్క; కుంభ = కుంభస్థలమునుండి; గళిత = జాఱిన; ముక్తాఫలంబులు = ముత్యములు; నిజ...ఫలంబులు = తనలో నున్న ముత్యపుఁజిప్పలనుండి వెడలిన ముత్యములు; నీలవాలంబులు = నల్లనితోఁకలు; శైవాలంబు = పాఁచి; వళక్షచామరజాలంబులు = తెల్లని సవరమృగములవెండ్రుకలు; డిండీరికాధవళితకల్లోలంబులు = నురుఁగుచేఁ దెల్లనైన యలలు; కుసుమ...కాండంబులు ― కుసుమశరపరితాప = మదనవేదనచే; పరవశ = పరవశములయి; వశ = లొంగిన; అనిమిత్త = కారణము లేనియట్లు; మత్తవేదండ = మదపుటేనుఁగులతోడి; భండనక్రీడా = యుద్ధమున, ఖండిత = నఱుకఁబడిన; దండకాండంబులు = తొండములగుంపులు; రసాలసాలములు = తియ్యమామిడి చెట్లు; కాదంబము = ఒకజాతి హంస; ఉప్పరం బెగయు = ఆకాశముపై కెగురు; నిలింపదంపతులు = దేవతలదంపతులు; పూర్వదుర్వాసనాసక్తులై = వెనుకజన్మములోని పాపపుసంబంధమునకు లొంగి; చీరుతెఱంగునౝ = పిలిచెడిరీతిని; అభంగభంగములు = ఎడతెగని యలలు; అరుణధరణీభాగము = ఎఱ్ఱనినేల; స్త్రోతంబులు = ప్రవాహములు; క్షీరతరంగిణి = పాలేఱు; అవనీజనం<noinclude><references/></noinclude> clnzrqtnx8ei7cr2r846iw4fav2jjft 104 185287 570679 503416 2026-08-19T08:27:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>బులు = భూప్రజలు; మెలపునౝ = రీతిని; అమందబిందుసముదయంబును = తక్కువ కాని బిందురూపధ్వనులసమూహము కలదియు, ఎక్కువ నీటిబిందువులు కలదియు; నాదప్రసాదమేదురంబు = నాదధ్వనితో గొప్పగా నున్నదియు, ధ్వనితో గొప్పగా నున్నదియును; వారాకరము = సముద్రము; తరణము = దాఁటుట, తరించుటయు; లంఘితాలంఘ్యవిషయప్రదేశంబును = దాఁటఁబడిన, దాఁటరాని (తప్పించుకొనరాని) ఇంద్రియవిషయములు కలదియు, దాఁటఁబడిన అసాధ్యమయిన దేశములు, ప్రదేశములు కలదియు; జీవనంబు = బ్రతుకు, నీరు; మత్స్య, కచ్ఛపాద్యవతారములు = మత్స్యకూర్మాదు లగు అవతారములు, చేఁప, తాఁబేలు మున్నగు జలచరములును; శంఖ, చక్రశోభితాకారంబు = శంఖ, చక్రములతోఁ బ్రకాశించు ఆకారము కలదియును - శంఖములు, సుడులు కలదియును; పర్వతోత్పాటనపాటవము = గోవర్ధనపర్వతమును పెల్లగించి యెత్తు నేర్పు. పర్వతములనుగూడ పెల్లగించునేర్పు; పలాశకలాపంబు = రాక్షససమూహము, ఆకులగుంపు; గోరక్షణము = గోవులను రక్షించుట, భూమిని రక్షించుటయును; అర్జునుశరసమూహము = అర్జునుని బాణములగుంపు - కసవు, రెల్లుల సమూహము; మదితమన్మథసముత్సాహంబు = మర్దింపఁబడిన మన్మథుని వేడుక కలది, నశింపఁజేయఁబడిన జలఁగల పెంపు కలదియు; గగనతరంగిణి = ఆకాశగంగ; పురభంగురప్రభావము = త్రిపురములను నశింపజేయు శివుని ప్రభావము, పురములకు (ముంచి) నశింపఁజేయు ప్రభావమును; శివాభాగంబు = పార్వతి యుండు భాగము కలది, జమ్మి యుండు భాగము కలది; వెల్లివొడిచినౝ = పొంగిరాఁగా; నిరుపేదనడుములు = సన్నని మధ్యములు; ఎడరు = అపాయము; వెఱపు = భయము; ఉడుపు నెపంబునౝ = పోఁగొట్టెడుమిషచే; చిత్తజాయత్తంబులు = మన్మథునికి వశమైనవి; ఉపనాథులు = విటులు; కొండనెత్తంబులు = కొండమీఁది బయళ్లు; నిధానంబు = ఉనికి; రథాంగము = చక్రవాకము; ప్రతిఘటించు = ఎదుర్చు, ఉభయ...<noinclude><references/></noinclude> bte37m8ygk3l8hs0f3mndzjzpm336jm 0 187836 570642 506179 2026-08-19T04:55:22Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570642 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[కుశలవోపాఖ్యానము]] | రచయిత = రామనార్య |అనువాదం = | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[కుశలవోపాఖ్యానము/ఉపోద్ఘాతము|ఉపోద్ఘాతము]] | వివరములు = |సంవత్సరం = 1951 }} <pages index="కుశలవోపాఖ్యానము (రామనార్య).pdf" from=1 to=1 /> [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] 1yjcb6m9t876gq3hwmbl3kibc8mrn8v 104 187874 570615 506217 2026-08-18T22:51:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>ననుజులు నావసిష్ఠాదిసంయములు జనములు నెదురుగాఁ జనుదేరఁజూచి యరదంబు డిగి రాముఁ డామునీంద్రులకు ధరణిజయునుఁ దానుఁ దమ్ముఁడు మ్రొక్కి తోడనే భరతశత్రుఘ్నులు తనకు వేడుక మ్రొక్కిన విభుఁ డాదరించి <ref>క. మునుపుఁ గైకకు మ్రొక్కి మోదంబుతోడఁ</ref>మునుపుఁ గైకను భక్తి మ్రొక్కి యందంద <ref>క. గొనియాడి వినయంబు కొనలెత్త బలికె.</ref>కొనియాడి వినయంబుఁ గొనుచు నిట్లనియె. "<ref>క. జనని! లోకంబునఁ జర్చింప దుష్ట</ref>జనని! లోకంబున జనియించి దుష్ట జనశిక్షణము శిష్టజనరక్షణమును నొప్పఁజేయుటగదా యుర్విపై నరుఁడు భూపాలతిలకమై పుట్టినఫలము కావున నీరెండు కడమ గాకుండఁ గావింప మీయాజ్ఞఁ గలిగె నా కిపుడు తల్లి! నీ వనుపంగఁ దాపసోత్తముల నెల్లశరణ్యుల నేఁ గొల్వఁ గంటి నంబ! నీకరుణమై యఖిలంబు మెచ్చ నంబుధి బంధించి యతికీర్తిఁ గంటి జనయిత్రి! నీకృప సకలరాక్షసుల ననిఁ ద్రుంచి లోకుల కభయ మీఁ గంటి నగణితచరితుండ నైతినే” ననుచుఁ దగవుమాటలుఁ బల్కి తదనంతరంబు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> ggx68bhf9slkm7p0oqapvvo7drl2iy0 104 187875 570616 506218 2026-08-18T23:06:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>నాసుమిత్రకు మ్రొక్కి యతిభక్తితోడ నాసంయములతోడ నపుడు దా వచ్చి యరుదైన పతివియోగాగ్నిచేఁ గుంది <ref>క. పరిలిప్తభూరేణుపటలాగ్ని యగుచు</ref>పరిలిప్తభూరేణుపటలాంగి యగుచు నెప్పుడు చూతునో యేఁబుత్రు ననుచుఁ <ref>క. తప్పక యందంద తనత్రోవ వచ్చు</ref>దప్పక యందంద తనువచ్చుత్రోవఁ గనుఁగొను యతిపుణ్యకాంతామతల్లిఁ దనుతరతనువల్లిఁ దమతల్లిఁ గాంచి <ref>యడలేని భక్తితో</ref>కడ లేనిభక్తితోఁ గడుసంతసమున ముడివడ నందంద మ్రొక్కె, మ్రొక్కుటయుఁ గన్నారఁ గనుఁగొని కడుఁబేదరాలు పెన్నిధిఁ గన్నట్లు బ్రియ మందె జనని చేకొని పట్టాభిషేకంబు నీకు నోకుమారక! యింక నుచితమన్నట్లు నందనుమీఁద నానందబాష్పంబు చిందంగఁ గౌఁగిటఁ జేర్చి మే నెల్లఁ బ్రమదంబుతో నిజపాణిపద్మమునఁ జమరి రాక్షసశరక్షతములఁ గాంచి “అనఘ! రాఘవ! వసిష్ఠాదిసంయములు ననుఁ జూచి 'నీప్రియనందను౦ డెందు <ref>క. ననిభేద్యుఁ డక్లేశు</ref>నవిభేద్యుఁడక్లేశుఁ డఖలేశుఁ"డనుచు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> byv3ocwggl2hrnzptzpkzo9yxkpdyb4 104 187876 570617 506219 2026-08-18T23:18:24Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem><ref>క. వినుతించి</ref>వివరించి పలికిరి విమలవాక్యముల వివిధబాణక్షతావృతు నిన్ను జూచి <ref>క. అది నేఁడు నమ్మికలై తోఁచె నాకు</ref>యవి నేఁ డమోఘంబులై తోఁచె నాకు నది గాక మరి నిన్ను నఖిలవేదార్థ <ref>క. విదులును నిజముగా వివరింపలేరు</ref>విదులు నీమహిమల వివరింపలేరు <ref>అటులయ్యె</ref>అటులయ్యు నీక్రియనన్న! నీమేనుఁ జటులరాక్షసఋణచయ మెట్లు నాటె" నని శోకమునఁ బొంది యట వివేకించి యనియె <ref>క. రామునితోడ</ref>రాఘవుతోడ నపుడు కౌసల్య "<ref>క. శోకార్తయై</ref>శోకార్తియై మీదుఁ జూడక యంటి గాక యమ్మునుల వాక్యము లేల తప్పు రావణాదుల <ref>క. సంగరములలో గెలిచి</ref>సంగరంబున నోర్చి నీవు వచ్చితి గాన నిజమయ్యె నేఁడు” యని మోదమునుఁ బొందె నప్పుడే రామ జనపతి యందంద జననికి మొక్కి <ref>వినయవాక్యంబుల విలసిల్ల బంధు. క. విమలవాక్యంబుల విలసిల్లు బంధు</ref>వినయవాక్యంబులు విలసిల్ల బంధు జనుల సేమంబును సకలంబు లడిగి</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 8bhhpxoqat6fmkyxx3lc6um2cvellov 104 187877 570618 506220 2026-08-18T23:48:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>యనుజులతోఁ గూడ <ref>క. నాపురి</ref>నప్పురిఁ జొచ్చి చనుచోట <ref>రఘురామచంద్రుపై నపుడు</ref>రఘురామచంద్రుపై నడుమ ఘనరత్నతోరణాంకములు దేవేంద్రు ధనువులు దుందుభిధ్వనులు గర్జనలు ప్రాసాదములు మేఘపంక్తులు మణులు <ref>రాసి కెక్కిన సురరాజగోపములు క.రాసులుఁ దగు సురరాజగోపములు</ref>రాసికెక్కిన సురరాజగవనులు పసిఁడికుండలమించు ప్రతిసూర్యబింబ <ref>విసరంబుమెఱుఁగులు వివిధశస్త్రాస్త్రములు క. విభురంబు వెలుఁగొందు వివిధాస్త్రరుచుల</ref>విసరంబు మెఱుగులు వివిధశస్త్రములు గా నయోధ్యాపురి ఘనపుష్పవృష్టి వానకాలమునాటి వదుడువునఁ గురిసె. జలజాప్తకులుఁడంత సకల<ref>క. సమ్మతము</ref>సమ్మదము విలసిల్ల నగరుఁ బ్రవేశించె నెలమి పట్టాభిషిక్తుఁడై బహుళకీర్తులకుఁ బట్టైన రఘుపతి పరమధర్మమున నవరత్నసింహాసనంబుననుండి యవనిపైఁ దనయాజ్ఞ యనిశంబుఁ జెల్లఁ దనుఁ జేరి పావకత్రయమునుఁ బోలి మనుజులు మువ్వురు నతిభక్తిఁ గొలువ</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> jqvp3w30a9abojxvyclp7tideev6ph3 104 187878 570619 506221 2026-08-19T00:17:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>నలఁతయుఁ బగయును నపమృత్యుభయముఁ గలఁకయుఁ <ref>క. జాడ్యంబు</ref>గలహంబు కపటవర్తనము <ref>క. శోకంబు చెఱయునుఁ జోరనిగ్రహము</ref>శోకంబు రుజయునుఁ జోరవిగ్రహము లేకుండఁ <ref>క. జనుల</ref>బ్రజలఁ బాలింపుచు నుండె.</poem> </div> {{p|ac|fwb}}వసంతాగమనము; సీతారాము లారామకేళికిఁ జనుట</p> {{left margin|5em}}<poem>అంతనంతయు నిండి <ref>క. యఖిలలోకులను</ref>యఖిలలోకులకు సంతోష మెసఁగ వసంతంబు వచ్చె మునుపుఁ గోవిలపిండు మౌనంబు విడిచె వనములకెల్ల జీవనము సొంపారెం బొగరెంతయును నిండెఁ <ref>పువ్వుదూంపులకు</ref>బూవుమాఁకులకు మగలకు సతులకు మందటలుడిగ విరహులతాపంబు వెగ్గలంబయ్యెఁ దిరిగెఁ <ref>ప్రాయపుపువ్వుతీఁగెలకెల్ల</ref>బ్రాయము పువ్వుతీఁగెల కెల్ల నుడుగని ప్రాలేయ మూడనిఁబాడెఁ <ref>క. తరలక</ref>దడయక యేతెంచె దక్షిణానిలము. <ref>క. ఆరామతోఁ గూడ నారామచంద్రుఁ</ref>ఆరామవిభుఁ డంత నవనిజతోడ <ref>క. డారామకేళికి ననురక్తిఁ గదలె</ref>నారామకేళికి ననురక్తిఁ గదలె</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> o7nh4x8wg9cd2lqsf9kfefy0ux1w6lx 104 187879 570620 506222 2026-08-19T01:00:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>నప్పు డప్పురకాంత లంతరంగమున ముప్పిరిగొను మోదములఁ జాలనొప్పి <ref>పదిదెశలకు నిల బారెడి తెంటి</ref>పదిదెసలకు నెగఁబారెడు తేఁటి <ref>కొదమలు</ref>కొదమలఁ దూలించు కుంతలంబులును నొకరిచేపట్టు లేకున్న మార్కొన్న ముకురజాలము నవ్వు ముద్దుమోములును వలలఁ <ref>క. జిక్కినమీల వంచించు యొరుల</ref>జిక్కెడి మీల వంచించి యొరుల వలలఁ బెట్టఁగఁజాలు వాలుకన్నులునుఁ జలపట్టి వాసన చాలనికనక <ref>కళికలవివరింపుగల నాకలును</ref>కళికల <ref>క. వసియింప</ref>వివరింపఁగల నాసికలును నొగిఁగూడి తలయూచు నోజ కంపించు చిగురుటాకుల లేఁత సేయు మోవులును <ref>క. జలజారి</ref>జలజాక్షు విడువని సారసనాళ కులమువైభవముఁ జేకొనిన హస్తములు దెసలకెల్లను నోరుఁ దెఱచుచు నున్న పసిఁడికుండల రాయు పసని పాలిండ్లు తలఁకెడి లతలచందము విడంబించు చెలువున నసియాడు శిథిలమధ్యములు సారెసారెకు జాఱు సైకతావళులు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> ph4am6f1r5zhyc2qnjjjp9qb2zqx71y 104 187880 570621 506223 2026-08-19T01:51:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>నీరు లోపల నాఁగు నిజనితంబములు కరికరంబుల గెల్చు కదళికాతరులఁ బొరిఁ బొచ్చెములు సేయఁబూను పెందొడలు <ref>శ్రీ నొంది వెడబాయు</ref>శ్రీ నొంది యెడఁబాయు చెందమ్మివిరుల <ref>పైనెత్తి</ref>పై నొత్తి చనఁగోరు పదతలంబులును వలఁతి నవ్వులు గఱివంక బొమ్మలును నలసభావంబులు <ref>నంచెలినడలు</ref>నంచెలనడలు మెఱుఁగుచెక్కులు సుధామిళితవాక్యములు మెఱయ సోయగములు మీరంగ వచ్చి జనకజఁ గదిసి యాజగదేకమాతఁ గొనియాడి తమనేర్పుకొలఁది నిట్లనిరి. "వెకలి తుమ్మెదలు నీవేణితో <ref>క. నొఱసి</ref>నెఱసి యొకదినం బొకచోట నుండరా దనుచుఁ దలపోసి పగలు పద్మంబుల రేలు కలువల వసియించి కాలంబుఁ గడపు <ref>క. అనిశంబు తమ్ములకనుముంమందెమేళ</ref>ననిశంబు తమ్ములఁ గను మందెమేల <ref>క. మునదామెరలు కొంత మొగమెత్తెగాక</ref>మునఁ దామరులు కొంత మోమెత్తగాక <ref>క. వురుక నీకన్నుల నోడించి బయలు</ref>యుఱక నీకన్నుల నుద్దించి బయలు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 7tuj757u1tnymyy378l0q39hrwdzx1l 104 187881 570622 506224 2026-08-19T02:11:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>మెఱయవచ్చునె మగమీలకు నెల్ల నిటు దెలియఁగ లేక యిది బింబఫలము <ref>క. వటఫలంబులు చెల్ల</ref>వటఫలం బనుటెల్ల వర్ణన గాని, మానిని! వినుము నీమధురాధరంబు భానువంశునితపఃఫల మరయంగ, శతపత్రనేత్రి! నీస్వరములతోడఁ <ref>క. ప్రతి వత్తునని కూయఁ పాపంబువలన</ref>బ్రతి వత్తునని కూయు పాపంబువలన నాయాకుకొఱుఁకుల నాఱుమాసములు వా యెత్తకుండ దైవము ముద్ర వెట్టె, తలిరులతోడి లతావితానంబు చెలువ! నీకరములఁ జెనయంగఁ దలఁచి యవిరళశుభరేఖ నభినవకాంతి దవులను వనసీమఁ దపముఁ గావించు, <ref>క. కుంభికుంభములకుఁ గుదురు చేయుటకు</ref>కుంభికుంభములకు గురువులై హేమ <ref>క. కుంభంబునం దెల్ల కొండలై నిక్కె</ref>కుంభంబులను మించి కొండలై నిక్కి <ref>క. వ్రాలక మించు నీవలుఁదచన్నులకు</ref>వాలకయుండు నీవలుఁదచన్నులకు <ref>క. వ్రాలుచుండెడు జక్కువలు సాటి యగునే</ref>వ్రాలుచుండెడి జక్కవలు సాటియగునె, పరమాణుఖండంబుఁ <ref>క. బాఱంగ నూది</ref>బాఱంగనెత్తి నిరుపమగతి నొప్పు నీకౌనుతోడ</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> fntlo2xjq42b65cbjqduy7r8j2kzcyl 104 187882 570623 506225 2026-08-19T02:23:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem><ref>క. పోఁడిమి చెనకంగ వచ్చుయాకసము</ref>వాఁడిమి దొరయంగ వచ్చి యాకసము <ref>క. నేఁడును రూపుగా నేరక నిలిచె</ref>నేడును రూపురానేరక నిలిచె, <ref>క. మరుతేరి చక్రముల్</ref>మరుతేరిచక్రంబు మగువ! నీపిరుఁదుఁ <ref>క. పురుణించి యప్పుడు పుట్టువునందు</ref>బురణించి యిప్పు డీపుట్టువునందుఁ బఱచుజాడలఁ గట్టుపడిపాయ లేక <ref>క. మొఱబెట్టు తన కెందు మురళించుపగిది</ref>మొఱపెట్టుఁ దనకీడు ముదలించుకరణి, <ref>కనుఁగొను శరధి వొక్కట మునిఁగియున్న</ref>కనుకని శరధి నొక్కట గెల్చి యున్న <ref>క. ఘనునియిల్లాలవు గాన నీతొడ</ref>ఘనుని యిల్లాలవు గాన నీతొడలు <ref>క. శ్రమముఁ బొందక రెండుశరధుల నోర్చి</ref>శ్రమముఁ బొందక యుండి శరధుల గెల్చె <ref>క. సమకూడె సహధర్మచారిణి యగుట</ref>సమకూరె సహధర్మచారిణి వగుట, <ref>క. శమకంబుమీఁదుమీంగాళ్లతో నొరయు</ref>కమఠంబు నీదుమీఁగాళులతోడ సమముగా నేరక చలియించి <ref>జాలి</ref>జాఱి తనకులంబునకెల్లఁ దలవంపు గాఁగఁ జనియె నోరమణి! రసాతలంబునకు" ననియని పలుమాఱు నభినుతి సేయ జనకజయునుఁ దాను జననాయకుండు</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> exotr9isfyo1gvzyvw1z1d7pwi93rqn 104 187883 570626 506226 2026-08-19T03:38:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem><ref>క. ఫలతపుష్పితదివ్యపాటలీతరులఁ</ref>ఫలితపుష్పితనిజపాదపలతలఁ <ref>క. గలుగు నుద్యానంబుఁ గడువేడ్కఁ జొచ్చి</ref>గలనిజోద్యానంబుఁ గడువేడ్కఁ జొచ్చె నిరుమూడుఋతువులు నేకమై యచటఁ జరియించెనంత నాజనపతిమహిమ <ref>క. అప్పుడు రఘుపతి</ref>నప్పుడు భూపతి యాతోఁట సొబగుఁ జెప్ప నుద్యోగించి సీత కిట్లనియె. "తుమ్మెద తనకూర్చు తొయ్యలిఁ <ref>దార్చి</ref>దాల్చి <ref>తమ్మియింటికిఁ దెచ్చెఁ దమకించియనుచు</ref>తమ్మి యింటికిఁ దెచ్చి తమకించి యపుడు పలుమాఱు గండూష <ref>ఫలరసం బిచ్చి</ref>ఫలరసం బిచ్చె, చిలుకబోటికి నింపు చిలుకంగననుచుఁ <ref>జిగురులం దములిచ్చె క. జిగురులంచంబిచ్చె</ref>జివురులంచము లిచ్చె జీవితేశ్వరుఁడు <ref>జగరాంగకోయిల</ref>జవరాంగకోయిల జవరాలి కనుచు నొనరిక వలఁపు లొండొరులకుఁ జెప్పు కొనులీల జక్కవ<ref>క. కొదములు గదిసి</ref>కొమ్మలు గదిసి సరసపల్లవరాగసామగ్రి మిగులఁ జరియించుచందంబుఁ జైత్రాగమమునఁ</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> r07cxq8old2wahily6kv2dhivqceoy9 104 187884 570674 506227 2026-08-19T07:31:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem><ref>క. దనయన్నచందంబు తర్కించి చూడ</ref>దన యున్నచందంబుఁ దర్కించుకొనుచు <ref>క. నదె వచ్చెనని మెచ్చి యామోవిగొమ్మ</ref>నెనయవచ్చిన మెచ్చి యీమోవికొమ్మ తలయూఁచువిధమునఁ దనుగాలిచేత <ref>క. చలియింపుచున్నది చర్చింపు మబల</ref>జలియింపఁజొచ్చెను జర్చింపు మబల! <ref>క. తిలకించె నారామతిలకంబు లనఁగ</ref>తిలకించు నారామతిలకంబు లనఁగఁ దిలకంబులనుఁ గంటె తిలకాయతాస్య! చలియను వలరాజు సౌరభ్యలీల బలసి బాణాసన<ref>క. ప్రౌఢిమ మెఱయ</ref>ప్రౌఢిమ నెరపఁ గడునల్గి మధుమాసగరళకంధరుఁడు <ref>క. వెడలించె నిటలాగ్ని</ref>వెడలించు నిటలాగ్ని విధమునఁ జూడఁ జిగురులు వెలుఁగొందు <ref>క. శిఖలతుమ్మెదలు</ref>శిఖలు తుమ్మెదలు పొగలు క్రొవ్విరులు <ref>క. నిప్పులు లీలమీఁద</ref>నిప్పుకలీలమీఁద బడిన కారాకుల <ref>క. పటపటధ్వనుల</ref>పటపటధ్వనులు <ref>క. సడలిన</ref>సడలని మంటలచప్పుళ్లు గాఁగ విరహులు తపియింప వినువీథి ముట్టి తరుణి! యశోకపాదపము జూపట్టె,</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> mda0n6iy0dffhvbls9phnxbx47gw7iq 104 187885 570696 506228 2026-08-19T11:42:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem><ref>క. సంపంగి వెసగాంతి సంపంగివిరులు</ref>సంపంగిఁ గదిసి వాసంతికవిరులు సంపద నలరియు షట్పదంబులకు{{float right|130}} <ref>ననుపనకారణి యనయంగ దుష్ట క. అనుపమాకారిణి యగునియ్యదుష్ట</ref>ననుపమాకారిణి యనయంగ దుష్ట జనునాశ్రయించిన సదయుండె పోలె పయ్యెదఁ దొలగించి పద్మాకుచముల నెయ్యంబు <ref>క. సలిపెడి</ref>సలిపెడు నిఖిలేశుఁ డనగఁ బద్మపత్రంబులఁ <ref>క. పాయక త్రోచి</ref>బాయంగఁ ద్రోచి పద్మినీ<ref>క. కళికలపైఁ దెంటి మెఱయ</ref>కలికలపైఁ దేఁటిఁ మెఱసె, విరహుల <ref>క. మదినిండ వెలువడి పేర్చి</ref>మదినుండి వెలువడి పేర్చు <ref>క. గర్వంబు</ref>గరువంపుమదనాంధకారంబు లనఁగ నలినీలనీలంబులకు తమాలములు కలకంఠి! పగలు చీఁకట్లుఁ <ref>క. కంప్పించె</ref>గల్పించె, <ref>క. దళములు బలియంగ</ref>దళములు వెలయంగఁ దరులలో నెల్ల <ref>క. ములు చూపి కడువాఁడిమొనలతో నున్న</ref>ములుసూపఁ గడువాఁడిమొనలతో నున్న <ref>మొగిళ్ల చూచితే క. మోగుళ్లు చూచితే</ref>మొగ్గలఁ జూచితే ముందఱ మరుని</poem> </div><noinclude><references/></noinclude> 3g2eknik1tk6a7w7pfizxa4398g9z5b 0 205928 570630 539825 2026-08-19T04:46:20Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570630 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు |శీర్షిక=[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 6/సంచిక 9]] |రచయిత= |విభాగము=[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 6/సంచిక 9/సరస్వతీమహలు గ్రంథాలయము, తంజావూరు|సరస్వతీమహలు గ్రంథాలయము, తంజావూరు]] |ముందరి=[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 6/సంచిక 9/ఈ ప్రపంచమునందెల్ల గొప్ప గ్రంథము|ఈ ప్రపంచమునందెల్ల గొప్ప గ్రంథము]] |తదుపరి=[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 6/సంచిక 9/గాందేవి గ్రంథాలయము, బరోడా రాష్ట్రము|గాందేవి గ్రంథాలయము, బరోడా రాష్ట్రము]] |వివరములు={{center|9 సంచికలు}} |సంవత్సరం=1925 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.6, No.9 (1925).pdf" from=11 to=12 fromsection="11B" tosection="12A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయాలు]] [[వర్గం:సరస్వతీ మహలు గ్రంథాలయము]] h9uwduve1f3j1poc7qngjsn4fta1ini 104 212281 570690 553499 2026-08-19T11:16:19Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 558 |bSize = 600 |cWidth = 571 |cHeight = 758 |oTop = 17 |oLeft = 13 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> b99ihozutbg6ml29mi8et3qo93zwzs2 104 212282 570689 553500 2026-08-19T10:54:54Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 559 |bSize = 600 |cWidth = 568 |cHeight = 743 |oTop = 21 |oLeft = 17 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 0nbz4n5x93g9ql7sn93rsg6lmq06kp2 104 212283 570683 553501 2026-08-19T10:24:21Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 560 |bSize = 600 |cWidth = 575 |cHeight = 766 |oTop = 18 |oLeft = 15 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 0t98efzi7adl4krf1buo3zn5iqqv0uc 0 213371 570691 556871 2026-08-19T11:17:28Z Rajasekhar1961 50 570691 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ | అనువాదం= | విభాగము = భాగ్యరెడ్డి వర్మ | ముందరి = [[../భూపతి కృష్ణమూర్తి/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=558 to=558 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=81 to=83 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] tfj8tsx94rwccuznses5sz2rqb2kaau 570692 570691 2026-08-19T11:17:50Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570692 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ | అనువాదం= | విభాగము = భాగ్యరెడ్డి వర్మ | ముందరి = [[../భూపతి కృష్ణమూర్తి/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=558 to=558 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=81 to=83 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] r6bhcmkvr2e0nf4beqen7s9z0v94tsc 0 213893 570591 558605 2026-08-18T12:58:04Z Rajasekhar1961 50 570591 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య | అనువాదం= | విభాగము = దాశరథి కృష్ణమాచార్య | ముందరి = [[../డి. రామలింగం/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=569 to=569 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=138 to=141 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] idbpx4tvlxm1vlotcq1fsg3w58anmeg 570592 570591 2026-08-18T12:58:46Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570592 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య | అనువాదం= | విభాగము = దాశరథి కృష్ణమాచార్య | ముందరి = [[../డి. రామలింగం/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=569 to=569 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=138 to=141 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] m0pl69hjg8bl3m32zsb2sztmwwxgu7w 0 213894 570607 558609 2026-08-18T13:57:14Z Rajasekhar1961 50 570607 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = వి. జయప్రకాష్ | అనువాదం= | విభాగము = దాశరథి రంగాచార్య | ముందరి = [[../దాశరథి కృష్ణమాచార్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=571 to=571 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=142 to=145 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] jy0g6wryw86shoy48msyq83qax6fiyx 570608 570607 2026-08-18T13:59:19Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570608 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = వి. జయప్రకాష్ | అనువాదం= | విభాగము = దాశరథి రంగాచార్య | ముందరి = [[../దాశరథి కృష్ణమాచార్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=571 to=571 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=142 to=145 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 4f70pidf5ib23tzub6dpkoi65stflwk 0 214818 570699 560948 2026-08-19T11:57:24Z Rajasekhar1961 50 570699 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు | అనువాదం= | విభాగము = దేవులపల్లి రామానుజరావు | ముందరి = [[../దాశరథి రంగాచార్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=573 to=573 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=146 to=149 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] 7u9ov7h65n9fzx5ru46rxry54yqd4n7 570700 570699 2026-08-19T11:58:41Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570700 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు | అనువాదం= | విభాగము = దేవులపల్లి రామానుజరావు | ముందరి = [[../దాశరథి రంగాచార్య/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=573 to=573 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=146 to=149 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] bbxbilh4utmty005meqgiq0nzu7p5uu 0 216353 570684 565065 2026-08-19T10:25:38Z Rajasekhar1961 50 570684 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = కాళోజీ నారాయణరావు | ముందరి = [[../కె.వి. రాఘవాచార్యులు/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=560 to=560 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=243 to=246 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] 7gll4b77qvv8ua1wi2rtx622ffsy8h9 570685 570684 2026-08-19T10:26:14Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570685 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = కాళోజీ నారాయణరావు | ముందరి = [[../కె.వి. రాఘవాచార్యులు/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=560 to=560 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=243 to=246 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 4i9fo34ukfic0yyc9qj1niejav5ccx5 0 216390 570582 565283 2026-08-18T12:31:39Z Rajasekhar1961 50 570582 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = సురభి వాణీదేవి | అనువాదం= | విభాగము = కాపు రాజయ్య | ముందరి = [[../కాంచనపల్లి చినవెంకటరామారావు/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=568 to=568 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=262 to=264 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] oga0nrwpfr2s06ll1uqflibecbsx0g9 106 216398 570629 570054 2026-08-19T04:27:01Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570629 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శతకంఠరామాయణము (పసగాడసన్యాసి)|శతకంఠరామాయణము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=పసగాడ సన్యాసి |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కలగర్ల సరయ్య |చిరునామా=చెన్నపురి |సంవత్సరం=1899 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=MS |పుటలు=<pagelist 2=3 83=86 121=126 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} t0shvvzlrppriju62mn4hzpe3srfp53 104 216522 570624 565452 2026-08-19T03:27:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>మరియు మరియును తీవ్రకరము లుద్ధతి బూని । వేసె రాక్షసుమేను దూసి పారగను॥ భరతు డేసిన తీవ్రబాణములు వడిదాకి । దూసిపోయెను రాక్షసేశుమేనంత॥ మరికొన్నిబాణములు బరపి రాక్షసునూరు । చాపముల దునుమాడె సాహసోద్ధతిని॥ అసురురక్తకణంబు లవని బడకుండంగ । ఆగ్నేయబాణంబు లధికముగ బరపె॥ దానవుడు కోపించి తననేత్రములయందు । మిగులమంటలు వెలయ మిన్ను ముట్టగను॥ జగము భీతిల నార్చి ఛండప్రకోపుడై । రాము డద్భుత మొంద రాక్షసుం డపుడు॥ నూరుబాణము లంది ఘోరముష్టిని వేసి । పటుశరము లేతెంచె భరతు నంటగను॥ భరతురథ మవలీల భగ్నమై యిల గూలె । మరి వేయిబాణములు బరిపె రాక్షసుడు॥ భరతుచాపము దృంచి మరి సూతు బరిమార్చి । తిరుగ శరములు దైత్యుదరిని జేరెనుగ॥ బలు డుగ్రకోపుడై భరతు జంపెదనంచు । సురలు భీతిల్లంగ శూలంబు దాల్చె॥ శూల ముగ్రతలీల కేల నమరించుకొని । పలికె భరతునితోడ బలుడు శతముఖుడు॥ శూల మిదిగో వేతు చూర్ణమైపోయెదవు । దొలగిపో దూరముకు నిలువజాలవుగ॥ అని పల్కి యాశూల మవలీల వేయంగ । అది భానుమండలం బనగ నేతెంచె॥ ధరణి యాకాశంబు తెరిపి లేకుండంగ । పెనుమంట లెగయుచును జనియె శూలంబు॥ శైలచయములు మ్రగ్గి జగము తల్లడమందె । కడువింతలోకములు కావలియు గప్పి॥ సాగరంబులు గలిగె చంద్రసూర్యాదులు । గతులు దప్పిరి మిన్ను గడగడను వణకె॥ అతిభయంకరముగా నాశూల మేతేర । భరతు డమ్ములవాన గురిపించె నపుడు॥ అవియెల్ల దునుమాడి యాశూల మేతేర । శక్తిబాణము వేసె స్వామిసోదరుడు॥ శక్తిబాణము గూల్చి చెలగి శూలం బేగ । కలసి భరతుండు కుంతలము వేసెనుగ॥ కుంతలంబును దృంచి ఘోరశూలం బేగ । బలుకఠాని బొడచె భరతు డవ్వేళ॥ ఆకఠాతారిని దృంచి ఆశూల మేతెంచి । భరతువక్షస్థలము బట్టి భేదించె॥ అవయవంబులు చించి ఆభరతునిం జంపి । పోయి శూలము దైత్యుపొదిలోను దూరె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> ffx28exsef76u3wamvwanqmjxjmcl58 570625 570624 2026-08-19T03:28:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>మరియు మరియును తీవ్రకరము లుద్ధతి బూని । వేసె రాక్షసుమేను దూసి పారగను॥ భరతు డేసిన తీవ్రబాణములు వడిదాకి । దూసిపోయెను రాక్షసేశుమేనంత॥ మరికొన్నిబాణములు బరపి రాక్షసునూరు । చాపముల దునుమాడె సాహసోద్ధతిని॥ అసురురక్తకణంబు లవని బడకుండంగ । ఆగ్నేయబాణంబు లధికముగ బరపె॥ దానవుడు కోపించి తననేత్రములయందు । మిగులమంటలు వెలయ మిన్ను ముట్టగను॥ జగము భీతిల నార్చి ఛండప్రకోపుడై । రాము డద్భుత మొంద రాక్షసుం డపుడు॥ నూరుబాణము లంది ఘోరముష్టిని వేసి । పటుశరము లేతెంచె భరతు నంటగను॥ భరతురథ మవలీల భగ్నమై యిల గూలె । మరి వేయిబాణములు బరిపె రాక్షసుడు॥ భరతుచాపము దృంచి మరి సూతు బరిమార్చి । తిరుగ శరములు దైత్యుదరిని జేరెనుగ॥ బలు డుగ్రకోపుడై భరతు జంపెదనంచు । సురలు భీతిల్లంగ శూలంబు దాల్చె॥ శూల ముగ్రతలీల కేల నమరించుకొని । పలికె భరతునితోడ బలుడు శతముఖుడు॥ శూల మిదిగో వేతు చూర్ణమైపోయెదవు । దొలగిపో దూరముకు నిలువజాలవుగ॥ అని పల్కి యాశూల మవలీల వేయంగ । అది భానుమండలం బనగ నేతెంచె॥ ధరణి యాకాశంబు తెరిపి లేకుండంగ । పెనుమంట లెగయుచును జనియె శూలంబు॥ శైలచయములు మ్రగ్గి జగము తల్లడమందె । కడువింతలోకములు కావలియు గప్పి॥ సాగరంబులు గలిగె చంద్రసూర్యాదులు । గతులు దప్పిరి మిన్ను గడగడను వణకె॥ అతిభయంకరముగా నాశూల మేతేర । భరతు డమ్ములవాన గురిపించె నపుడు॥ అవియెల్ల దునుమాడి యాశూల మేతేర । శక్తిబాణము వేసె స్వామిసోదరుడు॥ శక్తిబాణము గూల్చి చెలగి శూలం బేగ । కలసి భరతుండు కుంతలము వేసెనుగ॥ కుంతలంబును దృంచి ఘోరశూలం బేగ । బలుకఠారిని బొడచె భరతు డవ్వేళ॥ ఆకఠాతారిని దృంచి ఆశూల మేతెంచి । భరతువక్షస్థలము బట్టి భేదించె॥ అవయవంబులు చించి ఆభరతునిం జంపి । పోయి శూలము దైత్యుపొదిలోను దూరె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 9lttcaay0uy7wurlgb8ivnnqvrl1v82 104 216523 570664 565453 2026-08-19T05:30:26Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>......................ర । ఘోరశర మేతెంచి కుశుని దాకెనుగ॥ రక్తధారలు చెదరి రఘువరునినందనుడు। సొమ్మసిలి యంతలో క్రమ్మరన దెలసి॥ కడునిశాచరునిపై కన్ను లెర్రగ జేసి । అతింత యనరాని హంకారు డగుచు॥ పొదిలోను బాణములు పదులు నూరులు వేలు । తెరిపి గనరాకుండ దీటు కొలిపెనుగ॥ వివిధశరములు మహావేయి లక్షలకొలది । దనుజనాథునిమేను దునియనేసెనుగ॥ బలుడు రాక్షసుఘోరకాయమెల్లను దూసి । కళునిపొదిలో జేరె పొసగ బాణములు॥ మరియు రఘునందనుడు ధరణి గంపింపంగ । నూరుశరములు బూని ధీరుడై యపుడు॥ జానకీరాముండు సత్యశీలుండైన । పరగ సీతాదేవి పాతివ్రతైన॥ ఈశరంబులు దైత్యునిన్నూరుచేతులు । తోకచుక్కలరీతి దూలిపోవలెను॥ అని ఘోరముష్టిచే నాబాణములు వేసె । దనరకంఠీరవధ్వనులు మీరుచును॥ పెనుమంట లెగయుచును భీకరాకారముగ । ఘనశరము లేతెంచి దనుజు నంటగును॥ ఘనశరంబులు గాంచి దనుజుండు వడి నేసె । తీవ్రశరములు మారుధీరుడై యపుడు॥ దనుజు డేసిన బాణతతులు భగ్నము జేసి । దనుజుభుజమధ్యమున దాకె బాణములు॥ కల్లిబిల్లిగ నున్న కారుటడవులలోను । బలుపిరంగీగుళ్లు పడినట్లు పడెను॥ బడుగైనగొడ్డళ్లు యడవి నరికినరీతి । చెండాడె నానిశాచరునిహస్తములు॥ ఒక్కహస్తంబైన దక్కకుండగ జేసి । కుశునిపొదిలో దూరె ఘోరబాణములు॥ శాకలూడినమానుచందమున రాక్షసుడు । నిర్వీణహృదయుడై నిలువబడియుండె॥ అంతలోపల లవుం డనలాస్త్రములు బూని । దనుజురక్తకణంబు లణగవేసెనుగ॥ కడుమేనురక్తంబు గారకుండగ లవుడు । మరిమరియు ననలశరములును వేసెనుగ॥ బాహువులు దూలుటకు బలుచింత నొందుచునుఁ । దనుజనాథుడు బ్రహ్మ దలచె నయ్యెడను॥ కరము లెప్పటిరీతి కడుసుందరంబుగా । వెలయగా దనుజునకు వెంటనే మొలచె॥ దనుజు డెప్పటిరీతి తనరధంబున నిలచి । లవకుశాఖ్యులయొక్క లాఘవము జూచి॥ బాలులని నిస్సారపరిచినందుకు నెల్ల । జూపినారే వారిశూరత్వమెల్ల॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 4szkiip5zxmd00fl8kjt591jh6pbbnl 104 216524 570670 565454 2026-08-19T07:06:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>పశుపతియుగ్మమో భైరవయుగ్మమో । యనగ దాకిరి యిద్దరన్నదమ్ములును॥ బాలకులలాఘవబలపరాక్రమములకు । మెచ్చవచ్చును గాని మిన్నకుందురుగ॥ ఖండింతు బాలకులగర్వమెల్లను దూల । తలిదండ్రులిద్దరును తల్లడించగను॥ అనుచు తనయిన్నూరుకను లెర్రజేయుచును । పదిపదులునోళ్ల తో పళ్లు గొరుకుచును॥ ఉగ్రఘోరశరంబు లొకనూరు సంధించి । యిరువంకలను గాడవేసె బాలులను॥ కుశలవులిద్దరును ఘోరశరములు దాకి । అద్భుతంబున గూలిరా రామ యనుచు॥ సీతామహాదేవి శ్రీరామచంద్రుండు । అధికశోకాతురులు ఆయె నవ్వేళ॥ హరిహరీ యని మింట నమరాధిదేవతులు । రంజన ల్చెడి విచారగ్రస్తులైరి॥ హనుమద్విభీషణులు అతివిలాపము నొంది । రెల్ల వేడ్కలు దప్పి తల్లడిల్లుచును॥ విజయు డంతట వచ్చి వీరప్రతాపుడై । తండ్రి జంపినపగలు తా దీర్తు ననుచు॥</poem> {{p|ac|fwb}}శతముఖునితో విజయుడు యుద్ధము జేయుట</p> కను లెర్రగా జేసి దనుజు కడ్డము నిలిచి । పలికె రాక్షసుతోడ బలుకోపమునను॥ ఓరి రక్కసుడ మావారి గొందరి జంపి । వెలయ రణరంగమున విర్రవీగెదవు॥ నను గెల్వు నీగండుతనము నా కగపరుచు । చూచెదను నీయొక్క శూరత్వమెల్ల॥ అని యొక్కపెట్టున నసురుపై బాణములు । పెక్కుకోటులు బరపె భీకరాకృతిని॥ తెరిపి లేకుండంగ తీటుశరములు బూని । మరిమరియు రాక్షసేశ్వరునిపై వేసె॥ రఘువరునిపౌత్రుండు రాక్షసునిమేనంత । దునిసిపోవగ వేసె ఘనబాణతతులు॥ రక్తధారలు మేన రాకుండ బరిమార్చె । నాజ్ఞేయబాణంబు లంది బాలకుడు॥ బాలకుడు కొంచెంబు భండనము దొడ్డదని । సురవరానీకములు జూచి మెచ్చిరిగ॥ తాత రాముడు మెచ్చ తను సురలు దీవింప । నంపవెల్లిని ముంచె నసురు నిటు బట్టి॥ ధీరతను రాక్షసుడు తెప్పిరిలకుండంగ । ఘోరశిఖావళులు గ్రుమ్మరించెనుగ॥ రథము గూలగ నేసి రథసారధిని జంపి । దునిసి రాక్షనుమేను దూసిపోగొట్టె॥<noinclude><references/></noinclude> gfs4l2maol5qbsjcx7qnio48x7rpaet 570671 570670 2026-08-19T07:07:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 570671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>పశుపతియుగ్మమో భైరవయుగ్మమో । యనగ దాకిరి యిద్దరన్నదమ్ములును॥ బాలకులలాఘవబలపరాక్రమములకు । మెచ్చవచ్చును గాని మిన్నకుందురుగ॥ ఖండింతు బాలకులగర్వమెల్లను దూల । తలిదండ్రులిద్దరును తల్లడించగను॥ అనుచు తనయిన్నూరుకను లెర్రజేయుచును । పదిపదులునోళ్ల తో పళ్లు గొరుకుచును॥ ఉగ్రఘోరశరంబు లొకనూరు సంధించి । యిరువంకలను గాడవేసె బాలులను॥ కుశలవులిద్దరును ఘోరశరములు దాకి । అద్భుతంబున గూలిరా రామ యనుచు॥ సీతామహాదేవి శ్రీరామచంద్రుండు । అధికశోకాతురులు ఆయె నవ్వేళ॥ హరిహరీ యని మింట నమరాధిదేవతులు । రంజన ల్చెడి విచారగ్రస్తులైరి॥ హనుమద్విభీషణులు అతివిలాపము నొంది । రెల్ల వేడ్కలు దప్పి తల్లడిల్లుచును॥ విజయు డంతట వచ్చి వీరప్రతాపుడై । తండ్రి జంపినపగలు తా దీర్తు ననుచు॥</poem> {{p|ac|fwb}}శతముఖునితో విజయుడు యుద్ధము జేయుట</p> <poem>కను లెర్రగా జేసి దనుజు కడ్డము నిలిచి । పలికె రాక్షసుతోడ బలుకోపమునను॥ ఓరి రక్కసుడ మావారి గొందరి జంపి । వెలయ రణరంగమున విర్రవీగెదవు॥ నను గెల్వు నీగండుతనము నా కగపరుచు । చూచెదను నీయొక్క శూరత్వమెల్ల॥ అని యొక్కపెట్టున నసురుపై బాణములు । పెక్కుకోటులు బరపె భీకరాకృతిని॥ తెరిపి లేకుండంగ తీటుశరములు బూని । మరిమరియు రాక్షసేశ్వరునిపై వేసె॥ రఘువరునిపౌత్రుండు రాక్షసునిమేనంత । దునిసిపోవగ వేసె ఘనబాణతతులు॥ రక్తధారలు మేన రాకుండ బరిమార్చె । నాజ్ఞేయబాణంబు లంది బాలకుడు॥ బాలకుడు కొంచెంబు భండనము దొడ్డదని । సురవరానీకములు జూచి మెచ్చిరిగ॥ తాత రాముడు మెచ్చ తను సురలు దీవింప । నంపవెల్లిని ముంచె నసురు నిటు బట్టి॥ ధీరతను రాక్షసుడు తెప్పిరిలకుండంగ । ఘోరశిఖావళులు గ్రుమ్మరించెనుగ॥ రథము గూలగ నేసి రథసారధిని జంపి । దునిసి రాక్షనుమేను దూసిపోగొట్టె॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 22rkhnfgd3k9vvnk2vxn2770nsogs0j 104 216525 570695 565455 2026-08-19T11:23:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude><poem>తెరిపి తెన్నును గురుతు తేటగనపడకుండ । నంపవెల్లిని ముంచె నసురుణ్ని బట్టి॥ నిర్వీణహృదయుడై నెప మేమి తోచకను । తత్తరంబును బొందె దనుజనాయకుడు॥ తత్తరంబును బొంది తన కేమి దోచకను । తనలోను తా నిట్ల తలపోయదొణగె॥ అమరాదిసురలతో నష్టదిక్పతులతో । పోరు గావించితిని పూర్వకాలమున॥ ఇట్టిశూరత మీరి యెవ్వరైననుగాని । పూని నా కెదురిచ్చి పోరాడలేదు॥ వీనిపినతాతలును వీనిపినతండ్రులును । వీనిజనకుడు గూలె వీరరణమునను॥ వారంత నాచేత పోర గూలినమాట । కనుల జూచెనుగాని వెనుకదీయడుగ॥ పసిబాలకుడు వీడు బల మెన్న నధికంబు । యెట్టు లబ్బెనొ వీని కీబాహుబలము॥ ఇట్టి బెడిదంబైనయుద్ధంబు గనలేదు । యిట్టిశూరునితోడ నెట్లు బెనగుదును॥ పసిబాలకుం డింతభండనం బొనరించె । నారాము డింకెంత అసమానబలుడొ॥ వీని గెలువగలేక వెరగొందె నామనసు । యిలతలాధిపు రాము గెలువంగగలన॥ తల్లి చెప్పినరీతి తరుణి జానకిదేవి । భండనంబున నన్ను బరిమార్చునేమొ॥ గెలువ శక్యము గాదు తొలగిపోవగనియదు । ప్రాణంబుపై యాశ పడరాదు యికను॥ చూపవలెనా యొక్కశూరత్వమంతయును । యెట్లయిన మంచిదే యనుచు దానవుడు॥ ఘోరముగ సాగరము ఘూర్ణిల్లుచందమున । పదహతమైనట్టిపన్నగమురీతి॥ విలయకాలమునాటి వీరభద్రునిపోల్కె । మోములన్నియు చాలముళ్లు గొలుపుచును॥ బాలకునిపై పళ్లు పటపటను గొరుకుచును । కనులెర్ర జేసి సింగముపోల్కె మెరసి॥ సరసగల వేరొక్కస్యందనముపై నెక్కి । ధనువులు బాణములు తనకరము లంది॥ పద్మజాండము లెల్ల పగిలిబీటలు బార । నారిఠాంకృతులెల్ల బోరుకొల్పుచును॥ కాలదండము లనగ మేలైన బాణములు । రాముపౌత్రునిపైని రాక్షసుడు వేసె॥ వినువీథి నంటంగ పెనుమంట లెగయుచును । ఇనకిరణముల బోలి జనియె బాణములు॥ గనుగొనుచు విజయుండు ననలాస్త్రములు వేసె । తునియలుగ నడుమ నవి తూలవేసెనుగ॥</poem><noinclude><references/></noinclude> 47nmy7ncdqb78mhhevv05afibyjnr9c 0 217136 570580 567042 2026-08-18T12:25:32Z Rajasekhar1961 50 570580 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = పాకాల యశోదారెడ్డి | అనువాదం= | విభాగము = కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I | ముందరి = [[../కంబము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=535 fromsection="535B" to=536 tosection="536A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 7uprckmib3t1l95ojvkci8daelg1mnk 0 217152 570658 567037 2026-08-19T05:20:58Z Rajasekhar1961 50 570658 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = చిట్టా దామోదరశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడదేశ చరిత్ర I | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=542 fromsection="542C" to=546 tosection="546A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] f6euu2j9z2rab8m8jdtao5x19g8ea5f 0 217588 570694 568152 2026-08-19T11:21:27Z Rajasekhar1961 50 570694 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = హెచ్. రమేష్ బాబు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రభాకర రెడ్డి | ముందరి = [[../ పొట్లపల్లి రామారావు/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=572 to=572 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=417 to=420 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] c6fke2i58tl97qucb2cc112tyhevah8 102 217607 570597 568231 2026-08-18T13:22:11Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570597 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = హెచ్ |అసలుపేరు = రమేష్ బాబు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = హెచ్. రమేష్ బాబు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * తొలినాటి సినిమా పాటల పుస్తకములు * ధ్రువతార కన్నాంబ * మహానటి సావిత్రి: వెండితెరపై వెన్నెల సంతకం * దర్శక చక్రవర్తి ఆదుర్తి సుబ్బారావు * మార్గదర్శకుడు కె. వి. రెడ్డి * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ప్రభాకర రెడ్డి]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/శంకర్ (జై కిషన్)]] [[వర్గం:రచయిత-క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]] 9uw5ko9y8oebmassvg7e74k5qbcpoo7 570598 570597 2026-08-18T13:25:08Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలుగు రచయితలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570598 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = హెచ్ |అసలుపేరు = రమేష్ బాబు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = హెచ్. రమేష్ బాబు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * తొలినాటి సినిమా పాటల పుస్తకములు * ధ్రువతార కన్నాంబ * మహానటి సావిత్రి: వెండితెరపై వెన్నెల సంతకం * దర్శక చక్రవర్తి ఆదుర్తి సుబ్బారావు * మార్గదర్శకుడు కె. వి. రెడ్డి * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ప్రభాకర రెడ్డి]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/శంకర్ (జై కిషన్)]] [[వర్గం:రచయిత-క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] qytp60z9lhegnn5g54a3wlskgwofd3o 570600 570598 2026-08-18T13:35:00Z Rajasekhar1961 50 570600 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = హెచ్. |అసలుపేరు = రమేష్ బాబు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = హెచ్. రమేష్ బాబు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * తొలినాటి సినిమా పాటల పుస్తకములు * ధ్రువతార కన్నాంబ * మహానటి సావిత్రి: వెండితెరపై వెన్నెల సంతకం * దర్శక చక్రవర్తి ఆదుర్తి సుబ్బారావు * మార్గదర్శకుడు కె. వి. రెడ్డి * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ప్రభాకర రెడ్డి]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/శంకర్ (జై కిషన్)]] [[వర్గం:రచయిత-క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] jflvcj0q60qv316qrnlydb4grntm9vj 0 217618 570594 568230 2026-08-18T13:05:26Z Rajasekhar1961 50 570594 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = హెచ్. రమేష్ బాబు | అనువాదం= | విభాగము = తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు | ముందరి = [[../ టి. మాధవరావు/]] | తదుపరి = [[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2017 }} <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=570 to=570 /> <pages index="తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf" from=489 to=492 /> [[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] gai1dg6l7y1vpj50fv14jere0w8xka3 104 218201 570595 570034 2026-08-18T13:13:17Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="6A" />పశితుఁజేసి గో నాలుక సర్వస్వము. శ॥ శ్రుతకఁ లేవు లో కృశించి రుచు లందయించు స్వగకలాపమ్మునకు మణిఇ బాహువులు సాచువాఁడ నీప్రణయ సుఖసు గంధ బంధుర మగు భాష బంధమునకు | : గీ చెనపులు, విలాసములు, మమోక్షములు సమతు * పదమృత రాగ భోగ బాల సివము అతివ !! ఓం. నాకుఁ బొడగట్టు చున్న వింత యెడ ముండి నేను నతిస్పష్టముగ దర్పణమునఁ బోలే పెదవి కదిలించి పలికిన పొదల పొంత కదలు • చున్నవి నవ్వు లిఁకను శుభాంగి! త్రైంచిపోసిన ముత్యాలతీరుఁ నోప మెందుఁ బాసితో చూడవమ్మ! -రాయప్రోలు సుబ్బారావు. <section end="6A" /> <section begin="6B" />{{Center|{{p|fs150}}ఆంధ్ర కవితాకళ - తదితర మనెఙ్ఞకళలు</p>}} {{Center|{{p|fs125}}(శ్రీ విజయనగరకవిముడలి వార్షికోత్సవ సందర్భమున సభాధ్యక్షత వహించిన</p>}} {{Center|{{p|fs125}}ఆచంట వేంకటరాయస్వాఖ్యాయనశర్మగారి యుపన్యాసము)</p>}} వాపీకూ పతటా కాడులయందలి జలము భాగీరధీ జలబిందు సంపర్కమునఁ బావనమగు తీరునను, ఘృతాభీఘోర సంస్కారమువలన ద్యవ్యములు పవిత్రములగు వడువునను గీర్వాణభాషాసంపర్కపశమున నాంధ్రభాష పవిత్ర మగుచున్నది. మఱియును లోకవ్యవహారమున కనుకూలించుతీరును సర్వదా మన మపయోగపఱచుకొను వెండినాణములను ముద్రించునపుడు ముమ్మఁదు స్వల్యా౦శము సువర్ణమును రజతములోఁ గలిపి కరగించి నాణియములను గొట్టుదురు, అప్పుడుగాని వాని కనుకూలమగు పటుత్వము లభింపదు. అట్లే గీర్వాణభాషాసంపర్కములేశమాత్రమయిన లేనియెడల నాంధ్రభాషకు బాటవము గలుగనేరదు. ఇదియునుగాక సంస్కృత భాషాసారస్వతము మనకుఁ బిత్రార్జిత ద్రవ్యము కావున దానికి హాని గలుగకుఁడ భద్రపరచి యుంచుకొని కాపాడుచు నభివృద్ధిఁ జేసికొనుచు సమయానుసారముగా నవసరము గలుగునపుడు దానినుండి స్వల్పమాత్రము గ్రహించి వినియోగ పఱచికొనవలసియుండును. మనకుఁ గేవలము స్వార్జిత ద్రవ్యమువంటి యాంధ్ర భాషా సారస్వతమునో దర్వినియోగము మాత్రము చేయక సమంచిత మార్గమున యధేచ్ఛముగా వినియోగపఱచుకొనుటకు మనకు స్వాతంత్య్రము గలదు. కాఁబట్టి యాంధ్రకవితావిషయికమగు నీయుపన్యాసప్రారంభమున మంగళాచరణమునకుంబోలె రెండుమూఁడు విషయములను మాత్రము సంస్కృత భాషాసారస్వతము నుండి గ్రహించి వినియోగించి పిమ్మట సమస్తమును గేవలాంధ్ర భాషాసారస్వతము నుండియే యధేచ్ఛముగా వినియోగపరిచెదను. అక్కడక్కడ భాషాంతర పండిత సంప్రదాయ ములను గూడ నుదహరించి చర్చించుటయు విజ్ఞానాభివర్ధకమగుటవలన వానిని గూడ స్వీకరించి వినియోగించుచున్నాను. కాళిదాస మహాకవి యభిజ్ఞానశాకుంతలమునందు, {{left margin|5em}}<poem>"రమ్యాణి వీక్ష్య, మధురాంశ్చ నిశమ్య శబ్దా౯ పర్యుత్సుకీ భవతి యత్సుఖితోపి జఁతుః తచ్చేతసా స్మృరతి నూన మబోధపూర్వం భావస్థిరాణి జననాంతర సౌహృదాని”</poem> </div> అని చెప్పియున్నాఁడు. రమ్యములగు వస్తువులను వీక్షించునప్పుడును మధురములగు శబ్దములు నాకర్జించునప్పుడును హాయిగా సుఖపడునది యైనను జీవజంతు వుత్కంఠను జెందుటకలదు. అట్టి కళవళపాటనునది (యేవో యెఱుకపడక) భావమును స్థిరముగా నాటుకొని యు౦డు జన్మాంతర సంస్కారవాసనలు తలంపునఁబడుటవలన గలుగును, అని దీని తాత్పర్యము. వేదశాస్త్రములయందుఁ బ్రామాణ్య బుద్ధిగల యర్హసంతతి వారమగు మనము జన్మాంతర స్మృతిసంస్కర సిద్దాంతము నంగీకరింతుము. ఈవిషయమును భగవానుఁడగు పతంజలి మహర్షి యోగదర్శినమున, బి) వాను(పెను {{left margin|5em}}<poem>"తత స్తద్విపాకానుగుణానా మేవాభివ్యక్తి ర్వాస నానా౦" "జాతిదేశకాలన్యసహితానా మ ప్యానంతార్యం"</poem></div><section end="6B" /><noinclude><references/></noinclude> 7z80tbctcjie2e3h3lmhcngr2dxybtu 570673 570595 2026-08-19T07:27:57Z Brjswiki 6801 570673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="6A" />పశితుఁజేసి గో నాలుక సర్వస్వము. శ॥ శ్రుతకఁ లేవు లో కృశించి రుచు లందయించు స్వగకలాపమ్మునకు మణిఇ బాహువులు సాచువాఁడ నీప్రణయ సుఖసు గంధ బంధుర మగు భాష బంధమునకు | : గీ చెనపులు, విలాసములు, మమోక్షములు సమతు * పదమృత రాగ భోగ బాల సివము అతివ !! ఓం. నాకుఁ బొడగట్టు చున్న వింత యెడ ముండి నేను నతిస్పష్టముగ దర్పణమునఁ బోలే పెదవి కదిలించి పలికిన పొదల పొంత కదలు • చున్నవి నవ్వు లిఁకను శుభాంగి! త్రైంచిపోసిన ముత్యాలతీరుఁ నోప మెందుఁ బాసితో చూడవమ్మ! -రాయప్రోలు సుబ్బారావు. <section end="6A" /> <section begin="6B" />{{Center|{{p|fs150}}ఆంధ్ర కవితాకళ - తదితర మనెఙ్ఞకళలు</p>}} {{Center|{{p|fs100}}(శ్రీ విజయనగరకవిముడలి వార్షికోత్సవ సందర్భమున సభాధ్యక్షత వహించిన</p>}} {{Center|{{p|fs100}}ఆచంట వేంకటరాయస్వాఖ్యాయనశర్మగారి యుపన్యాసము)</p>}} వాపీకూ పతటా కాడులయందలి జలము భాగీరధీ జలబిందు సంపర్కమునఁ బావనమగు తీరునను, ఘృతాభీఘోర సంస్కారమువలన ద్యవ్యములు పవిత్రములగు వడువునను గీర్వాణభాషాసంపర్కపశమున నాంధ్రభాష పవిత్ర మగుచున్నది. మఱియును లోకవ్యవహారమున కనుకూలించుతీరును సర్వదా మన మపయోగపఱచుకొను వెండినాణములను ముద్రించునపుడు ముమ్మఁదు స్వల్యా౦శము సువర్ణమును రజతములోఁ గలిపి కరగించి నాణియములను గొట్టుదురు, అప్పుడుగాని వాని కనుకూలమగు పటుత్వము లభింపదు. అట్లే గీర్వాణభాషాసంపర్కములేశమాత్రమయిన లేనియెడల నాంధ్రభాషకు బాటవము గలుగనేరదు. ఇదియునుగాక సంస్కృత భాషాసారస్వతము మనకుఁ బిత్రార్జిత ద్రవ్యము కావున దానికి హాని గలుగకుఁడ భద్రపరచి యుంచుకొని కాపాడుచు నభివృద్ధిఁ జేసికొనుచు సమయానుసారముగా నవసరము గలుగునపుడు దానినుండి స్వల్పమాత్రము గ్రహించి వినియోగ పఱచికొనవలసియుండును. మనకుఁ గేవలము స్వార్జిత ద్రవ్యమువంటి యాంధ్ర భాషా సారస్వతమునో దర్వినియోగము మాత్రము చేయక సమంచిత మార్గమున యధేచ్ఛముగా వినియోగపఱచుకొనుటకు మనకు స్వాతంత్య్రము గలదు. కాఁబట్టి యాంధ్రకవితావిషయికమగు నీయుపన్యాసప్రారంభమున మంగళాచరణమునకుంబోలె రెండుమూఁడు విషయములను మాత్రము సంస్కృత భాషాసారస్వతము నుండి గ్రహించి వినియోగించి పిమ్మట సమస్తమును గేవలాంధ్ర భాషాసారస్వతము నుండియే యధేచ్ఛముగా వినియోగపరిచెదను. అక్కడక్కడ భాషాంతర పండిత సంప్రదాయ ములను గూడ నుదహరించి చర్చించుటయు విజ్ఞానాభివర్ధకమగుటవలన వానిని గూడ స్వీకరించి వినియోగించుచున్నాను. కాళిదాస మహాకవి యభిజ్ఞానశాకుంతలమునందు, {{left margin|5em}}<poem>"రమ్యాణి వీక్ష్య, మధురాంశ్చ నిశమ్య శబ్దా౯ పర్యుత్సుకీ భవతి యత్సుఖితోపి జఁతుః తచ్చేతసా స్మృరతి నూన మబోధపూర్వం భావస్థిరాణి జననాంతర సౌహృదాని”</poem> </div> అని చెప్పియున్నాఁడు. రమ్యములగు వస్తువులను వీక్షించునప్పుడును మధురములగు శబ్దములు నాకర్జించునప్పుడును హాయిగా సుఖపడునది యైనను జీవజంతు వుత్కంఠను జెందుటకలదు. అట్టి కళవళపాటనునది (యేవో యెఱుకపడక) భావమును స్థిరముగా నాటుకొని యు౦డు జన్మాంతర సంస్కారవాసనలు తలంపునఁబడుటవలన గలుగును, అని దీని తాత్పర్యము. వేదశాస్త్రములయందుఁ బ్రామాణ్య బుద్ధిగల యర్హసంతతి వారమగు మనము జన్మాంతర స్మృతిసంస్కర సిద్దాంతము నంగీకరింతుము. ఈవిషయమును భగవానుఁడగు పతంజలి మహర్షి యోగదర్శినమున, బి) వాను(పెను {{left margin|5em}}<poem>"తత స్తద్విపాకానుగుణానా మేవాభివ్యక్తి ర్వాస నానా౦" "జాతిదేశకాలన్యసహితానా మ ప్యానంతార్యం"</poem></div><section end="6B" /><noinclude><references/></noinclude> fqmk4aw7vdjlmzk7cm8zpxhsj1rjc09 104 218335 570581 2026-08-18T12:29:39Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 568 |bSize = 600 |cWidth = 567 |cHeight = 777 |oTop = 17 |oLeft = 15 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> esi6cbalnhrdolckygnl694zjzvxtqk 102 218336 570583 2026-08-18T12:35:06Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణీదేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు...' 570583 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణీదేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/పాకాల ]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] 9b1i77a0vf9t1f18i4vgkq0v2gfynqa 570584 570583 2026-08-18T12:35:45Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570584 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణీదేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] nalcxinvia2fov19i3f74fvkmxfx8an 570585 570584 2026-08-18T12:36:24Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570585 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణీదేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొండపల్లి శేషగిరిరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] btpvhcpee2vmaabpfr4un9va5jhtxq5 570586 570585 2026-08-18T12:40:48Z Rajasekhar1961 50 570586 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= Surabhi Vani Devi.jpg |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణీదేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొండపల్లి శేషగిరిరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] h70b3h8oeb04g4p96lxfoz58b96xwtn 570587 570586 2026-08-18T12:41:27Z Rajasekhar1961 50 570587 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= Surabhi Vani Devi.jpg |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణి దేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొండపల్లి శేషగిరిరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] sm921zl8f694bxig7l76pwmlxsgs8sn 570588 570587 2026-08-18T12:41:57Z Rajasekhar1961 50 570588 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1952 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= Surabhi Vani Devi.jpg |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణి దేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొండపల్లి శేషగిరిరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:రచయిత్రులు]] kd2rapvzyef5nf80tig9ns74kpode26 570589 570588 2026-08-18T12:42:18Z Rajasekhar1961 50 570589 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = సురభి |అసలుపేరు = వాణీదేవి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1952 |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= Surabhi Vani Devi.jpg |వికీపీడియా_లంకె = సురభి వాణి దేవి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాపు రాజయ్య]] * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొండపల్లి శేషగిరిరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:రచయిత్రులు]] pwfpujxk2fm1ewivrwpfh1e3t7p9zbx 104 218337 570590 2026-08-18T12:56:30Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 569 |bSize = 600 |cWidth = 561 |cHeight = 748 |oTop = 18 |oLeft = 20 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> ptt5sa4xi12c2yxrsglk6uof4v6guai 104 218338 570593 2026-08-18T13:01:14Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 570 |bSize = 600 |cWidth = 528 |cHeight = 752 |oTop = 14 |oLeft = 36 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> pple3g40i9u1nrnbcjdps46itbw9evq 104 218339 570606 2026-08-18T13:56:06Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 571 |bSize = 600 |cWidth = 571 |cHeight = 760 |oTop = 17 |oLeft = 15 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 0xoef9mq8d8i3fd65l3m0d7yft5wzih 104 218340 570609 2026-08-18T14:28:23Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 570609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>స్మృతిసంస్కారయో రేకరూపత్వాత్" “తాసా మనాదిత్వ మంశిషోనిత్యత్వాత్" అను మూఁడుసూత్రములమూలముని సిద్ధాంతీకరించి యున్నాఁడు. "కర్మవిపాకానుగుణముగా సంస్కారములు వ్యక్తములగును. స్మృతి సంస్కారము లేక రూపముగలవి గనుక జాతిదేశకాలవ్యవహితములయినను వాని కానంతర్యము గులుగును. మహామోహ రూపమగు నవిద్యయనాది గావున స్మృతిసంస్కారములకుఁ గూడ ననాదిత్వము” అని యాసూత్ర సిద్ధాంతము. గీర్వాణ సారస్వతమునుండి యీ మాత్రము గ్రహించి వినియోగపఱచు కొనుచున్నాను. కాళిగా సమహాకవి రచించిన శ్లోకములోని పూర్వార్థము సమగ్రముగాఁ బ్రస్తుతోపన్యాసవిషయముతో సంబంధము గలిగియున్నది. ఉత్తరార్థమైనను గేవలమ ప్రస్తుత ప్రశంస కాకపోవుటయే కాక యుపన్యాస విషయముతోఁ గొంత సంబంధము గలిగియున్నది. కాఁబట్టి ముందు ముందు సరిపెట్టుకొనఁదగియుండును. సర్ మానియర్ విలియమ్సు మహాశయుఁ డీశ్లోకమును: "Not seldom in our happy hours of ease, When thought is still, the sight of some fair form, Or mournful fall of music breathing low. Will stir strange fancies, thrilling all the soul. With a mysterious sadness, and a sense Of vague yet earnest longing, can it be That the dim memory of events long past, Or friendships formed in other states of being; And fits like a passing shadow the spirit?" అని యింగ్లీషు భాషలోనికి మార్చి దాని తాత్పర్యము నారీతిని వ్యక్తీకరించెను. మఱియు నాతఁడు కాళిదాసును గుఱించియు నభిజ్ఞానశాకుంతలమును గూర్చియు: "No one can read this act (IV th) nor indeed any act of the play without being struck with the raciness and elevation of its author's genius, the exuberance and glow of his fancy, his ardent love of the beautiful. his deep sympathy with a true and nature's loveliest scenes, his profound knowledge of the human heart, his delicate appreciation of its most refined feel us his familiarity with its conflicting sentiments and emotions', అనివాసెను, కాళిదాసమూల శ్లోకములో పూర్వార్థమును పిర్ మోళియకు విలియమ్సుగారి యభిప్రాయము లోని 'his ardent love of the beautiful' అను మాటలను మనసున ఓల్కొల్పి సమయమువచ్చు తదితర మనోజ్ఞకళలు. నపు డనఁగా మఱియొక గడియకు 003 స్మరింతు గాక! ఏమనిన నవి ప్రకృతివిషయములో సంపూర్ణ సంబంధము గలిగియుండును. తక్కిన భాగములందు గొంత సంబంధము గలిగియే యుండుకు కావున నవి యును పిస్మరణీయములు గావు. నునప్రాచీనులు లోక సంగ్రహము కొఱ కనేకములగు విద్యలను గళలను మనకుఁ బ్రసాదించియున్నారు. విద్యల లోఁ బ్రథానములు పడునాలుగని కొందఱురు, ముప్పది రెండుకొండలును, ఏఁబదియారని కొందలును జెప్పు దరు. ప్రజ్ఞానకళలు మాత్ర మఱువదినాలుగని యందరు సంగీకరింతురు. విద్యలను గూర్చిన చర్చ మనకిప్పుడవసరము లేకపోయినను గళలలోఁ గొన్ని విద్యామూలక ములగుట చేత: ద్యాప్రశంసయుఁ జేయవలసివచ్చినది. విద్యలలో ధనుర్వేద గాఁధర్వ వేదములు పరిగణిఁపఁబడినవి. మల్ల యుద్ధ వ్యూహరచనాదులు ధనుర్వేదములోని కళలు, నృ తగీతిపాద్యాదులు గాంధర్వవేదకళలు. కాఁబట్టి 0x15 మనము విద్యాప్రశంస నటుంచి కేవలకళావిషయమును మాత్రమే విచారింతెము. వాగింద్రియవ్యాపార ప్రదర్శనయోగ్యమైనది విద్య యనియు మూగ్రివాఁడయినను నిర్వర్తింపగలది కళయని యును సామాన్యలక్షణము. కాని యీలక్షణము నిరృష్టము గాఁ గనబడదు. కళలకు మనలోఁ గ్రియలనియును నామాం తరము గలదు. అరువదినాలుగుకళలలో నక ములు కార్మికములును బారి శ్రామిక ములంను నయి జీవ యాత్ర కనుకూలపడుచున్నవి. వాని నటుఁడనిచ్చి సుప్ర సిద్ధములును, సముత్కృష్టములును మనోరంజక ములును నగు నతి ప్రధానకశలనుమాత్రమే విమర్శింతము. వీరి నే మనోజ్ఞకళలని (Fine arts) యఁదరు. పశ్చిమఖంద పండితులు మ నెూఙక ళావిమర్శనమును సమగ్రముగా దెలుపు శాస్త్రమును రచించికొనిరి. అరి మనూ జడను మీమాంస యనఁబడును. (Aesthetics The science or philosophy of the beautiful, of taste or of the fine ats) శిల్పకళ 'Architecture), నూ రుశిలాలోహాదిక్రి ఈ- కలాపము (Sculpture), చిత్ర లేఖ నహ (Painting), గానక శ (Music) కవిశ్వము (Poet1v) ఆను నీ యెదను ముయోజకళలు (Fine arts) అని వారు ను మనసును నంగీకరింతుము. మన ప్రాచీనం మృద్దా రులాక్రియాకి లాప పుచు వేర్వే+కళలక్రింద వివిగి చియున్నను వాని నన్నిటిని బ్రధానకళయగు శిల్ప కళలో నే చేర్చుకొనుటవలన మనోజకళ నాలు గేయని మనవారి యభిప్రాయము. ఈనురోజకశలలో నంగా +<noinclude><references/></noinclude> f8p8kzrjn5kkqis7lzhck0lre7ne602 570677 570609 2026-08-19T08:14:34Z Brjswiki 6801 570677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>స్మృతిసంస్కారయో రేకరూపత్వాత్" “తాసా మనాదిత్వ మంశిషోనిత్యత్వాత్" అను మూఁడుసూత్రములమూలముని సిద్ధాంతీకరించి యున్నాఁడు. "కర్మవిపాకానుగుణముగా సంస్కారములు వ్యక్తములగును. స్మృతి సంస్కారము లేక రూపముగలవి గనుక జాతిదేశకాలవ్యవహితములయినను వాని కానంతర్యము గులుగును. మహామోహ రూపమగు నవిద్యయనాది గావున స్మృతిసంస్కారములకుఁ గూడ ననాదిత్వము” అని యాసూత్ర సిద్ధాంతము. గీర్వాణ సారస్వతమునుండి యీ మాత్రము గ్రహించి వినియోగపఱచు కొనుచున్నాను. కాళిగా సమహాకవి రచించిన శ్లోకములోని పూర్వార్థము సమగ్రముగాఁ బ్రస్తుతోపన్యాసవిషయముతో సంబంధము గలిగియున్నది. ఉత్తరార్థమైనను గేవలమ ప్రస్తుత ప్రశంస కాకపోవుటయే కాక యుపన్యాస విషయముతోఁ గొంత సంబంధము గలిగియున్నది. కాఁబట్టి ముందు ముందు సరిపెట్టుకొనఁదగియుండును. సర్ మానియర్ విలియమ్సు మహాశయుఁ డీశ్లోకమును: "Not seldom in our happy hours of ease, When thought is still, the sight of some fair form, Or mournful fall of music breathing low. Will stir strange fancies, thrilling all the soul. With a mysterious sadness, and a sense Of vague yet earnest longing, can it be That the dim memory of events long past, Or friendships formed in other states of being; And fits like a passing shadow the spirit?" అని యింగ్లీషు భాషలోనికి మార్చి దాని తాత్పర్యము నారీతిని వ్యక్తీకరించెను. మఱియు నాతఁడు కాళిదాసును గుఱించియు నభిజ్ఞానశాకుంతలమును గూర్చియు: "No one can read this act (IV th) nor indeed any act of the play without being struck with the raciness and elevation of its author's genius, the exuberance and glow of his fancy, his ardent love of the beautiful. his deep sympathy with a true and nature's loveliest scenes, his profound knowledge of the human heart, his delicate appreciation of its most refined feel us his familiarity with its conflicting sentiments and emotions', అనివాసెను, కాళిదాసమూల శ్లోకములో పూర్వార్థమును పిర్ మోళియకు విలియమ్సుగారి యభిప్రాయము లోని 'his ardent love of the beautiful' అను మాటలను మనసున గీల్కొల్పి సమయము వచ్చునపు డనఁగా మఱియొకగడియకు స్మరింతురు గాక! ఏమనిననవి ప్రకృతి విషయములో సంపూర్ణ సంబంధము గలిగియుండును. తక్కిన భాగములను గొంత సంబంధము గలిగియే యుండుకు కావున నవియును పిస్మరణీయములు గావు. మన ప్రాచీనులు లోక సంగ్రహము కొఱకనేకములగు విద్యలను గళలను మనకుఁ బ్రసాదించియున్నారు. విద్యలలోఁ బ్రథానములు పడునాలుగని కొందఱును, ముప్పది రెండనికొందఱును, ఏఁబదియారని కొందఱును, జెప్పుదరు. ప్రధానకళలు మాత్ర మఱువదినాలుగని యందరు సంగీకరింతురు. విద్యలను గూర్చిన చర్చ మనకిప్పుడవసరము లేకపోయినను గళలలోఁ గొన్ని విద్యామూలకములగుట చేత: విద్యాప్రశంసయుఁ జేయవలసివచ్చినది. విద్యలలో ధనుర్వేద గాఁధర్వ వేదములు పరిగణిఁపఁబడినవి. మల్లయుద్ధ వ్యూహరచనాదులు ధనుర్వేదములోని కళలు, నృత్తగీతవాద్యాదులు గాంధర్వవేదకళలు. కాఁబట్టి ఇంక మనము విద్యాప్రశంస నటుంచి కేవలకళావిషయమును మాత్రమే విచారింతెము. వాగింద్రియవ్యాపార ప్రదర్శనయోగ్యమైనది విద్యయనియు మూగ్రివాఁడయినను నిర్వర్తింపగలది కళయనియును సామాన్య లక్షణము. కాని యీలక్షణము నిరుద్ధష్టముగాఁ గనబడదు. కళలకు మనలోఁగ్రియలనియును నామాంతరము గలదు. అరువదినాలుగుకళలలో ననేకములు కేవల కార్మికములును బారిశ్రామికములను నయి జీవయాత్ర కనుకూలపడుచున్నవి. వాని నటు౦డనిచ్చి సుప్రసిద్ధములను, సముత్కృష్టములును మనోరంజకములునునగు నతిప్రధానకళలను మాత్రమే విమర్శింతము. వీనినే మనోజ్ఞకళలని (Fine arts) యందురు. పశ్చిమఖండ పండితులు మనోజ్ఞకళావిమర్శనమును సమగ్రముగా దెలుపు శాస్త్రమును రచించికొనిరి. అరి మనోజ్ఞవస్తూమీమాంస యనఁబడును. (Aesthetics The science or philosophy of the beautiful, of taste or of the fine ats) శిల్పకళ (Architecture), నూ రుశిలాలోహాదిక్రి ఈ- కలాపము (Sculpture), చిత్ర లేఖ నహ (Painting), గానక శ (Music) కవిశ్వము (Poet1v) ఆను నీ యెదను ముయోజకళలు (Fine arts) అని వారు ను మనసును నంగీకరింతుము. మన ప్రాచీనం మృద్దా రులాక్రియాకి లాప పుచు వేర్వే+కళలక్రింద వివిగి చియున్నను వాని నన్నిటిని బ్రధానకళయగు శిల్ప కళలో నే చేర్చుకొనుటవలన మనోజకళ నాలు గేయని మనవారి యభిప్రాయము. ఈనురోజకశలలో నంగా +<noinclude><references/></noinclude> 33oqxy91g0pri2ozt8zkq1tbr3u4yqe 570680 570677 2026-08-19T09:30:48Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>స్మృతిసంస్కారయో రేకరూపత్వాత్" “తాసా మనాదిత్వ మంశిషోనిత్యత్వాత్" అను మూఁడుసూత్రములమూలముని సిద్ధాంతీకరించి యున్నాఁడు. "కర్మవిపాకానుగుణముగా సంస్కారములు వ్యక్తములగును. స్మృతి సంస్కారము లేక రూపముగలవి గనుక జాతిదేశకాలవ్యవహితములయినను వాని కానంతర్యము గులుగును. మహామోహ రూపమగు నవిద్యయనాది గావున స్మృతిసంస్కారములకుఁ గూడ ననాదిత్వము” అని యాసూత్ర సిద్ధాంతము. గీర్వాణ సారస్వతమునుండి యీ మాత్రము గ్రహించి వినియోగపఱచు కొనుచున్నాను. కాళిగా సమహాకవి రచించిన శ్లోకములోని పూర్వార్థము సమగ్రముగాఁ బ్రస్తుతోపన్యాసవిషయముతో సంబంధము గలిగియున్నది. ఉత్తరార్థమైనను గేవలమ ప్రస్తుత ప్రశంస కాకపోవుటయే కాక యుపన్యాస విషయముతోఁ గొంత సంబంధము గలిగియున్నది. కాఁబట్టి ముందు ముందు సరిపెట్టుకొనఁదగియుండును. సర్ మానియర్ విలియమ్సు మహాశయుఁ డీశ్లోకమును: "Not seldom in our happy hours of ease, When thought is still, the sight of some fair form, Or mournful fall of music breathing low. Will stir strange fancies, thrilling all the soul. With a mysterious sadness, and a sense Of vague yet earnest longing, can it be That the dim memory of events long past, Or friendships formed in other states of being; And fits like a passing shadow the spirit?" అని యింగ్లీషు భాషలోనికి మార్చి దాని తాత్పర్యము నారీతిని వ్యక్తీకరించెను. మఱియు నాతఁడు కాళిదాసును గుఱించియు నభిజ్ఞానశాకుంతలమును గూర్చియు: "No one can read this act (IV th) nor indeed any act of the play without being struck with the raciness and elevation of its author's genius, the exuberance and glow of his fancy, his ardent love of the beautiful. his deep sympathy with a true and nature's loveliest scenes, his profound knowledge of the human heart, his delicate appreciation of its most refined feel us his familiarity with its conflicting sentiments and emotions', అనివాసెను, కాళిదాసమూల శ్లోకములో పూర్వార్థమును పిర్ మోళియకు విలియమ్సుగారి యభిప్రాయము లోని 'his ardent love of the beautiful' అను మాటలను మనసున గీల్కొల్పి సమయము వచ్చునపు డనఁగా మఱియొకగడియకు స్మరింతురు గాక! ఏమనిననవి ప్రకృతి విషయములో సంపూర్ణ సంబంధము గలిగియుండును. తక్కిన భాగములను గొంత సంబంధము గలిగియే యుండుకు కావున నవియును పిస్మరణీయములు గావు. మన ప్రాచీనులు లోక సంగ్రహము కొఱకనేకములగు విద్యలను గళలను మనకుఁ బ్రసాదించియున్నారు. విద్యలలోఁ బ్రథానములు పడునాలుగని కొందఱును, ముప్పది రెండనికొందఱును, ఏఁబదియారని కొందఱును, జెప్పుదరు. ప్రధానకళలు మాత్ర మఱువదినాలుగని యందరు సంగీకరింతురు. విద్యలను గూర్చిన చర్చ మనకిప్పుడవసరము లేకపోయినను గళలలోఁ గొన్ని విద్యామూలకములగుట చేత: విద్యాప్రశంసయుఁ జేయవలసివచ్చినది. విద్యలలో ధనుర్వేద గాఁధర్వ వేదములు పరిగణిఁపఁబడినవి. మల్లయుద్ధ వ్యూహరచనాదులు ధనుర్వేదములోని కళలు, నృత్తగీతవాద్యాదులు గాంధర్వవేదకళలు. కాఁబట్టి ఇంక మనము విద్యాప్రశంస నటుంచి కేవలకళావిషయమును మాత్రమే విచారింతెము. వాగింద్రియవ్యాపార ప్రదర్శనయోగ్యమైనది విద్యయనియు మూగ్రివాఁడయినను నిర్వర్తింపగలది కళయనియును సామాన్య లక్షణము. కాని యీలక్షణము నిరుద్ధష్టముగాఁ గనబడదు. కళలకు మనలోఁగ్రియలనియును నామాంతరము గలదు. అరువదినాలుగుకళలలో ననేకములు కేవల కార్మికములును బారిశ్రామికములను నయి జీవయాత్ర కనుకూలపడుచున్నవి. వాని నటు౦డనిచ్చి సుప్రసిద్ధములను, సముత్కృష్టములును మనోరంజకములునునగు నతిప్రధానకళలను మాత్రమే విమర్శింతము. వీనినే మనోజ్ఞకళలని (Fine arts) యందురు. పశ్చిమఖండ పండితులు మనోజ్ఞకళావిమర్శనమును సమగ్రముగా దెలుపు శాస్త్రమును రచించికొనిరి. అరి మనోజ్ఞవస్తూమీమాంస యనఁబడును. (Aesthetics The science or philosophy of the beautiful, of taste or of the fine ats) శిల్పకళ (Architecture), మృద్దారులోహశిలాక్రియ కలాపమును (Sculpture),చిత్రలేఖనము (Painting),గానకళ (Music) కవిత్యము(Poetry) అను నియెదను మనోజ్ఞకళలు (Fine arts) అని వారును మనమును నంగీకరింతుము. మన ప్రాచీనులు మృద్దారులోహశిలాక్రియ కలాపమును వేర్వేఱుకళలు క్రి౦ద విభాగిచియున్నను వాని నన్నిటిని బ్రధానకళయగు శిల్ప కళలోనే చేర్చుకొనుటవలన మనోజ్ఞకళలు నాలుగేయని మనవారి యభిప్రాయము. ఈమనోఙ్ఞకశలలో నగా +<noinclude><references/></noinclude> adgp3paegj6hcppbnwcn6n4s2p81lrw 570681 570680 2026-08-19T09:33:12Z Brjswiki 6801 570681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>స్మృతిసంస్కారయో రేకరూపత్వాత్" “తాసా మనాదిత్వ మంశిషోనిత్యత్వాత్" అను మూఁడుసూత్రములమూలముని సిద్ధాంతీకరించి యున్నాఁడు. "కర్మవిపాకానుగుణముగా సంస్కారములు వ్యక్తములగును. స్మృతి సంస్కారము లేక రూపముగలవి గనుక జాతిదేశకాలవ్యవహితములయినను వాని కానంతర్యము గులుగును. మహామోహ రూపమగు నవిద్యయనాది గావున స్మృతిసంస్కారములకుఁ గూడ ననాదిత్వము” అని యాసూత్ర సిద్ధాంతము. గీర్వాణ సారస్వతమునుండి యీ మాత్రము గ్రహించి వినియోగపఱచు కొనుచున్నాను. కాళిగా సమహాకవి రచించిన శ్లోకములోని పూర్వార్థము సమగ్రముగాఁ బ్రస్తుతోపన్యాసవిషయముతో సంబంధము గలిగియున్నది. ఉత్తరార్థమైనను గేవలమ ప్రస్తుత ప్రశంస కాకపోవుటయే కాక యుపన్యాస విషయముతోఁ గొంత సంబంధము గలిగియున్నది. కాఁబట్టి ముందు ముందు సరిపెట్టుకొనఁదగియుండును. సర్ మానియర్ విలియమ్సు మహాశయుఁ డీశ్లోకమును: "Not seldom in our happy hours of ease, When thought is still, the sight of some fair form, Or mournful fall of music breathing low. Will stir strange fancies, thrilling all the soul. With a mysterious sadness, and a sense Of vague yet earnest longing, can it be That the dim memory of events long past, Or friendships formed in other states of being; And fits like a passing shadow the spirit?" అని యింగ్లీషు భాషలోనికి మార్చి దాని తాత్పర్యము నారీతిని వ్యక్తీకరించెను. మఱియు నాతఁడు కాళిదాసును గుఱించియు నభిజ్ఞానశాకుంతలమును గూర్చియు: "No one can read this act (IV th) nor indeed any act of the play without being struck with the raciness and elevation of its author's genius, the exuberance and glow of his fancy, his ardent love of the beautiful. his deep sympathy with a true and nature's loveliest scenes, his profound knowledge of the human heart, his delicate appreciation of its most refined feel us his familiarity with its conflicting sentiments and emotions', అనివాసెను, కాళిదాసమూల శ్లోకములో పూర్వార్థమును పిర్ మోళియకు విలియమ్సుగారి యభిప్రాయము లోని 'his ardent love of the beautiful' అను మాటలను మనసున గీల్కొల్పి సమయము వచ్చునపు డనఁగా మఱియొకగడియకు స్మరింతురు గాక! ఏమనిననవి ప్రకృతి విషయములో సంపూర్ణ సంబంధము గలిగియుండును. తక్కిన భాగములను గొంత సంబంధము గలిగియే యుండుకు కావున నవియును పిస్మరణీయములు గావు. మన ప్రాచీనులు లోక సంగ్రహము కొఱకనేకములగు విద్యలను గళలను మనకుఁ బ్రసాదించియున్నారు. విద్యలలోఁ బ్రథానములు పడునాలుగని కొందఱును, ముప్పది రెండనికొందఱును, ఏఁబదియారని కొందఱును, జెప్పుదరు. ప్రధానకళలు మాత్ర మఱువదినాలుగని యందరు సంగీకరింతురు. విద్యలను గూర్చిన చర్చ మనకిప్పుడవసరము లేకపోయినను గళలలోఁ గొన్ని విద్యామూలకములగుట చేత: విద్యాప్రశంసయుఁ జేయవలసివచ్చినది. విద్యలలో ధనుర్వేద గాఁధర్వ వేదములు పరిగణిఁపఁబడినవి. మల్లయుద్ధ వ్యూహరచనాదులు ధనుర్వేదములోని కళలు, నృత్తగీతవాద్యాదులు గాంధర్వవేదకళలు. కాఁబట్టి ఇంక మనము విద్యాప్రశంస నటుంచి కేవలకళావిషయమును మాత్రమే విచారింతెము. వాగింద్రియవ్యాపార ప్రదర్శనయోగ్యమైనది విద్యయనియు మూగ్రివాఁడయినను నిర్వర్తింపగలది కళయనియును సామాన్య లక్షణము. కాని యీలక్షణము నిరుద్ధష్టముగాఁ గనబడదు. కళలకు మనలోఁగ్రియలనియును నామాంతరము గలదు. అరువదినాలుగుకళలలో ననేకములు కేవల కార్మికములును బారిశ్రామికములను నయి జీవయాత్ర కనుకూలపడుచున్నవి. వాని నటు౦డనిచ్చి సుప్రసిద్ధములను, సముత్కృష్టములును మనోరంజకములునునగు నతిప్రధానకళలను మాత్రమే విమర్శింతము. వీనినే మనోజ్ఞకళలని (Fine arts) యందురు. పశ్చిమఖండ పండితులు మనోజ్ఞకళావిమర్శనమును సమగ్రముగా దెలుపు శాస్త్రమును రచించికొనిరి. అరి మనోజ్ఞవస్తూమీమాంస యనఁబడును. (Aesthetics The science or philosophy of the beautiful, of taste or of the fine ats) శిల్పకళ (Architecture), మృద్దారులోహశిలాక్రియ కలాపమును (Sculpture),చిత్రలేఖనము (Painting),గానకళ (Music) కవిత్యము(Poetry) అను నియెదను మనోజ్ఞకళలు (Fine arts) అని వారును మనమును నంగీకరింతుము. మన ప్రాచీనులు మృద్దారులోహశిలాక్రియ కలాపమును వేర్వేఱుకళలు క్రి౦ద విభాగిచియున్నను వాని నన్నిటిని బ్రధానకళయగు శిల్ప కళలోనే చేర్చుకొనుటవలన మనోజ్ఞకళలు నాలుగేయని మనవారి యభిప్రాయము. ఈమనోఙ్ఞకశలలో నగా<noinclude><references/></noinclude> ma9ksq2bfoeg1gct4ejm87eqg6n1lb6 14 218341 570631 2026-08-19T04:46:43Z Rajasekhar1961 50 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 570631 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 570632 570631 2026-08-19T04:46:56Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తమిళనాడు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570632 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:తమిళనాడు]] r05s5qbuqsobls0rdl4texrpp4wh82a 102 218342 570645 2026-08-19T05:00:56Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = వి. |అసలుపేరు = జయప్రకాష్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వి. జయప్రకాష్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంక...' 570645 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వి. |అసలుపేరు = జయప్రకాష్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వి. జయప్రకాష్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== exrdj0f0osaxuj3deypu0fazjyae7u7 570646 570645 2026-08-19T05:01:58Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570646 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వి. |అసలుపేరు = జయప్రకాష్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వి. జయప్రకాష్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి రంగాచార్య]] (2017) bsugbs5uim2txj4rpaniyxfrq030gx1 570647 570646 2026-08-19T05:02:58Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570647 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వి. |అసలుపేరు = జయప్రకాష్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వి. జయప్రకాష్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి రంగాచార్య]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]] (2017) 9d2dnq4ohblat5n2x2e4ad97l5xvi3z 570648 570647 2026-08-19T05:03:20Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలుగు రచయితలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570648 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వి. |అసలుపేరు = జయప్రకాష్ |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వి. జయప్రకాష్ |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/దాశరథి రంగాచార్య]] (2017) * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] h9gh9vt20jksv5yryioib06m3c6nrn8 0 218343 570649 2026-08-19T05:07:02Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడ భాష | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" f...' 570649 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడ భాష | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=551 fromsection="551C" to=555 tosection="555A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] tfswwp42wwhp3er886rh4451ozo7qj4 570650 570649 2026-08-19T05:08:47Z Rajasekhar1961 50 570650 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడ భాష | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=551 fromsection="551C" to=553 /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] a0jd8xwjkezd30gw78glmr4rwue9go2 570652 570650 2026-08-19T05:11:43Z Rajasekhar1961 50 570652 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడ భాష | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=551 fromsection="551B" to=553 /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] sw4qi27lcube34lqgyhjgsr6k10vkji 0 218344 570653 2026-08-19T05:14:06Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడ సాహిత్యము | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham...' 570653 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్నడ సాహిత్యము | ముందరి = [[..//]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=554 to=559 /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] 43b7066du0i16dfu2s8y99yra89detc 0 218345 570659 2026-08-19T05:23:59Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్ఫ్యూషియస్ | ముందరి = [[../కన్నడ సాహిత్యము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages i...' 570659 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్ఫ్యూషియస్ | ముందరి = [[../కన్నడ సాహిత్యము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=559 to=564 /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] t5p4jfdvba05nlfss7zyi0umr8ujiwh 570660 570659 2026-08-19T05:24:49Z Rajasekhar1961 50 570660 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్ఫ్యూషియస్ | ముందరి = [[../కన్నడ సాహిత్యము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=559 fromsection="559B" to=564 /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] 87z39zklwndvxx45fm9b3fwyrco91qc 570661 570660 2026-08-19T05:26:05Z Rajasekhar1961 50 570661 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్ఫ్యూషియస్ | ముందరి = [[../కన్నడ సాహిత్యము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=559 fromsection="559B" to=563 tosection="563A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] 0avnrmu66w9zz7yjh6557wkpryr9irg 570662 570661 2026-08-19T05:26:46Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570662 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్ఫ్యూషియస్ | ముందరి = [[../కన్నడ సాహిత్యము/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=559 fromsection="559B" to=563 tosection="563A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] sq6equq83qbeiyntq8yoelhrven5s3b 0 218346 570663 2026-08-19T05:28:50Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్హేరి | ముందరి = [[../కన్ఫ్యూషియస్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra...' 570663 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్హేరి | ముందరి = [[../కన్ఫ్యూషియస్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=563 fromsection="563B" to=567 tosection="567A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] gd7f75icze9462vkn6kl2g6syi0s9a7 570665 570663 2026-08-19T05:32:02Z Rajasekhar1961 50 570665 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కన్హేరి | ముందరి = [[../కన్ఫ్యూషియస్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=563 fromsection="563B" to=571 tosection="571A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] 470donhaglcdob3osukffw9fep7viv6 0 218347 570668 2026-08-19T06:36:32Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with 'ౡ{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కపిస్థలం దేశికాచార్యులు | ముందరి = [[../కన్హేరి/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930...' 570668 wikitext text/x-wiki ౡ{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కపిస్థలం దేశికాచార్యులు | ముందరి = [[../కన్హేరి/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=571 fromsection="571B" to=572 tosection="572A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] fn2tyqqjsm93cxe3oe35elmu75d20ph 570669 570668 2026-08-19T06:37:26Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570669 wikitext text/x-wiki ౡ{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = కపిస్థలం దేశికాచార్యులు | ముందరి = [[../కన్హేరి/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=571 fromsection="571B" to=572 tosection="572A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]] 296san1s19dx8qprc1biobtr6de4syx 104 218348 570682 2026-08-19T10:22:23Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 570682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>కవిత్వములు శ్రోత్రేంద్రియ గ్రాహ్యములును దక్కినవి నేత్రేంద్రియగ్రాహ్యములును గాఁబట్టి శ్రవ్యకళలు (Arts of the ear), దృశ్యకళలు (Arts of the eye) అని పేర్కొనబడుచున్నవి. ఇట్లే గాన కవిత్వములు వాగింద్రియ ప్రాధాన్యములగుటవలన వాచ్యకళలు (Speaking arts) అనియుఁ దక్కినవి రూపనిర్మాణ ప్రాధాన్యములగుటం జేసి నిర్మితికళలం (Shaping arts) అనియును జెప్పుదురు. మఱియును దేశకాలప్రాధాన్యమును బట్టి గాన కవిత్వములు 'కాలిక కళలు (Arts of time), తక్కినవి విదేశికకళలు (Arts of space) అనియును బేర్కొనఁబడుచున్నవి. ఇంతియ కాక గాన కవిత్వములు వాచికకళలు (Vocal arts) మిగిలినవి కాయికకళలు (Manual arts) అనియును జెప్పుదురు. ప్రధానములగు నీకళలం నేత్రశ్రోత్రగోచరములయి తద్వారమున మనసున కెక్కి మనోజ్ఞములగును. కాఁబట్టి దృశ్య శ్రవ్య భేదమును వాచిక కాయిక భేదమును మాత్రమఁగీకరించి సామాన్యధర్మమగు మమోజ్ఞతను సుస్పష్టముగాఁ బేర్కొనకుండుట న్యాయముగాదని యెంచెనోయనఁ గాళిదాసమహాకవి “రమ్యాణి వీక్ష్య మధురాంశ్చ నిశమ్య శబ్దా౯” అనియంతటితోఁ జాలింపక “పర్యుత్సుకీ భవతి" అనియు “చేతసాస్మరతి” అనియు మానసికత్వమునుగూడ వివరించియున్నాఁడు. కాళిదాసవిరచితమగు శ్లోకమును సర్ మోనియర్ విలియమ్సు గారి ప్రశంసావాక్యములను స్మరింపఁదగిన సమయమిదియే. మమోజ్ఞకళలు నేత్రశ్రోత్రగ్రాహ్యములైతద్వారమున మనోజ్ఞత నలవరచుటయేకాక విలక్షణమగు పర్యుత్సుకతను గూడఁ గలిగించుటయుం గలదని కాళిదాసాదుల యభిప్రాయమని తోచుచున్నది. పశ్చిమఖ౦డ పండితుల యభిప్రాయ మివిషయమునఁ దెలిసికొనదగి యుండును. లోకములోని సమస్తవైచిత్య్రములను బ్రదర్శించునది ప్రకృతి (Nature). మనుష్యున కిఁద్రియ గోచరములగుచుండు వైచిత్యములను మాత్రము ప్రదర్శించునది కశ (Art). కాఁబట్టి కళాప్రదర్శనమునకు బ్రాగ్భావన (Premeditation) పరమావశ్యకము. ప్రకృతికీ నియమము లేదుగదా? కళాప్రదర్శకమునఁ బ్రదర్శనకును దదితరుల కును నానందానుభవము గలుగుచున్నను నిర్మమత్వము (Dis-interestedness) మాత్రము మనోజ్ఞకళలకుఁ బ్రథానగుణము. ఎట్లనినః- కవితాగానములయందుఁ గాని నాటకాదులయందుఁ గాని ప్రదర్శింపఁబడు నిను రాము (Love)కృత్రిమ మేకాక యనురాగాభినయము మాత్రమే యగును, అది యందతి సొమ్మే కాని యొక్క రిగి కా నేర ర దు. యధార్థాన రాగము (True love) ప్రకృతి ధర్మము, ఇట్లే తక్కిన విషయములును, ఇంతటితో నీ చర్చను జాలించి మనోజ్ఞకళలకుఁ గల 'పరస్పర సంబంధమును విచారిఁతము. దృశ్యకళలను శిల్పచిత్ర లేఖనములకు రూపరేఖావిలా సములు (Line; light and shade and colour) ప్రధా నములు. మనలో రూపము (Light aud shade ) మొద టిది. రేఖ (Line) రెండవది. పశ్చిమఖండు పండితులలోఁ బ్రాచీనుల మతమున రేఖ (Line) మొదటిది. రూపము (Light and shade) రెండవది. వారిలోని యాధునికులం గొందరు నుసతో నేకీభవించుచున్నారు. వఱికొండరు రేఖ (Line) ను బూర్తిగాఁ బరిక్యజించి రూపవిలాసములను మాత్రమే గ్రహించుచున్నారు. మఱియును శిల్పకళాప్రదర్శనమునకు వ్యక్తిపరిమాణ మునుబట్టి పొడుగురు, వెడల్పును, లోతు, దళసరులును (Length, breadth thickness or depth)ఇమిడియం డఁదగిన స్థలము (Space) కావలసి యుండును. చిత్రశ్రేఖన కళాప్రదర్శనముని కన్ననో పొడుగు వెడల్పు మాత్ర మే యిమిడియుండఁదగిన సశప్రదేశము (Plane Sur- face) కావలయును, ఈరెండు కళలయందును సేదో యొక్క కాలమును ఉదోయొక్క ప్రదేశ మునుమాత్ర మే సుస్థిరముగఁ బ్రదర్శింపబడురు. శిల్పకళయందు దూర స్థిత ములగు సజాతీయ విజాతీయ పదార్థముల ప్రదర్శనము సాధ్యముగాదు. చిత్రలేఖన కళయందు మాత్రము దవ్వు దూరములతో నిమిత్తము లేక దృష్టిపథమునఁ బడఁదగిన సకల వైచిత్ర్యములును బ్రదర్శింప సాధ్యపడును. మరియును రూప రేఖావిలాసము లన్నింటితోఁ గాని కొన్నింటితోఁ గాని చిత్ర లేఖనమున వస్త్రుపదర్శనము మమోజ్ఞముగాఁ గావింపవచ్చును. శిల్పకళయం దది వీలు పడదు. * ఇంక దేశికములగు కళలనుండి కాలికములగు కళలకు దిగి చూతము. అతిఁభీరవ గు నంతరాళమునుండి య గా ధమగు కాలసముద్రములోనికిఁ జెఁగున దాటుట దుష్క కాలములు కార్యమని తోఁచకమానదు. రెండును నీరక్ష్మీరన్యాయమునఁ గలసి మెలసి యుండుటవలన నొకదానినుండి యింకొకడానిని జేరఁబోవుట మిక్కిలి సులభ కార్యమని తెలంపఁదగును. దృశ్యకళలచేఁ బ్రదర్శింప నరువు పడని వైచిత్ర్యము లను శ్రావ్యకళలను గానకవిత్వములు ప్రదర్శింపఁగలవు. వానికి దేశ కాల నిర్బంధములు లేవు. కాని కవిత్వ సంబం ధములేని సేవల నాదాత్మకమగు గానమునకు మాత్ర మంతటి ప్రజ్ఞలేదు. కావున శిల్ప చిత్రలేఖన గానకళలాం<noinclude><references/></noinclude> l96mq3dvtf7v1wxu1vz8yd5jbd7f7up 570698 570682 2026-08-19T11:56:58Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>కవిత్వములు శ్రోత్రేంద్రియ గ్రాహ్యములును దక్కినవి నేత్రేంద్రియగ్రాహ్యములును గాఁబట్టి శ్రవ్యకళలు (Arts of the ear), దృశ్యకళలు (Arts of the eye) అని పేర్కొనబడుచున్నవి. ఇట్లే గాన కవిత్వములు వాగింద్రియ ప్రాధాన్యములగుటవలన వాచ్యకళలు (Speaking arts) అనియుఁ దక్కినవి రూపనిర్మాణ ప్రాధాన్యములగుటం జేసి నిర్మితికళలం (Shaping arts) అనియును జెప్పుదురు. మఱియును దేశకాలప్రాధాన్యమును బట్టి గాన కవిత్వములు 'కాలిక కళలు (Arts of time), తక్కినవి విదేశికకళలు (Arts of space) అనియును బేర్కొనఁబడుచున్నవి. ఇంతియ కాక గాన కవిత్వములు వాచికకళలు (Vocal arts) మిగిలినవి కాయికకళలు (Manual arts) అనియును జెప్పుదురు. ప్రధానములగు నీకళలం నేత్రశ్రోత్రగోచరములయి తద్వారమున మనసున కెక్కి మనోజ్ఞములగును. కాఁబట్టి దృశ్య శ్రవ్య భేదమును వాచిక కాయిక భేదమును మాత్రమఁగీకరించి సామాన్యధర్మమగు మమోజ్ఞతను సుస్పష్టముగాఁ బేర్కొనకుండుట న్యాయముగాదని యెంచెనోయనఁ గాళిదాసమహాకవి “రమ్యాణి వీక్ష్య మధురాంశ్చ నిశమ్య శబ్దా౯” అనియంతటితోఁ జాలింపక “పర్యుత్సుకీ భవతి" అనియు “చేతసాస్మరతి” అనియు మానసికత్వమునుగూడ వివరించియున్నాఁడు. కాళిదాసవిరచితమగు శ్లోకమును సర్ మోనియర్ విలియమ్సు గారి ప్రశంసావాక్యములను స్మరింపఁదగిన సమయమిదియే. మమోజ్ఞకళలు నేత్రశ్రోత్రగ్రాహ్యములైతద్వారమున మనోజ్ఞత నలవరచుటయేకాక విలక్షణమగు పర్యుత్సుకతను గూడఁ గలిగించుటయుం గలదని కాళిదాసాదుల యభిప్రాయమని తోచుచున్నది. పశ్చిమఖ౦డ పండితుల యభిప్రాయ మివిషయమునఁ దెలిసికొనదగి యుండును. లోకములోని సమస్తవైచిత్య్రములను బ్రదర్శించునది ప్రకృతి (Nature). మనుష్యున కిఁద్రియ గోచరములగుచుండు వైచిత్యములను మాత్రము ప్రదర్శించునది కశ (Art). కాఁబట్టి కళాప్రదర్శనమునకు బ్రాగ్భావన (Premeditation) పరమావశ్యకము. ప్రకృతికీ నియమము లేదుగదా? కళాప్రదర్శకమునఁ బ్రదర్శనకును దదితరుల కును నానందానుభవము గలుగుచున్నను నిర్మమత్వము (Dis-interestedness) మాత్రము మనోజ్ఞకళలకుఁ బ్రథానగుణము. ఎట్లనినః- కవితాగానములయందుఁ గాని నాటకాదులయందుఁ గాని ప్రదర్శింపఁబడునను రాగము (Love)కృత్రిమమేకాక యనురాగాభినయము మాత్రమే యగును, అది యందఱితి సొమ్మే కాని యొక్కరిది కానేరదు. యధార్థాను రాగము (True love) ప్రకృతి ధర్మము. ఇట్లే తక్కిన విషయములును. ఇంతటితో నీచర్చను జాలించి మనోజ్ఞకళలకుఁ గల పరస్పర సంబంధమును విచారింతము. దృశ్యకళలను శిల్పచిత్ర లేఖనములకు రూపరేఖావిలాసములు (Line; light and shade and colour) ప్రధానములు. మనలో రూపము (Light aud shade ) మొదటిది. రేఖ (Line) రెండవది. పశ్చిమఖండు పండితులలోఁ బ్రాచీనుల మతమున రేఖ (Line) మొదటిది. రూపము (Light and shade) రెండవది. వారిలోని యాధునికులు గొందరు నుసతో నేకీభవించుచున్నారు. వఱికొండరు రేఖ (Line) ను బూర్తిగాఁ బరిత్యజించి రూపవిలాసములను మాత్రమే గ్రహించుచున్నారు. మఱియును శిల్పకళాప్రదర్శనమునకు వ్యక్తిపరిమాణమునుబట్టి పొడుగురు, వెడల్పును, లోతు, దళసరులును (Length, breadth thickness or depth) ఇమిడియండఁదగిన స్థలము (Space) కావలసియుండును. చిత్రలేఖన కళాప్రదర్శనముని కన్ననో పొడుగు వెడల్పు మాత్రమే యిమిడియుండఁదగిన సరళ ప్రదేశము (Plane Surface) కావలయును, ఈరెండు కళలయందును సేదో యొక్క కాలమును నేదోయొక్క ప్రదేశమునుమాత్రమే సుస్థిరముగఁ బ్రదర్శింపబడును. శిల్పకళయందు దూర స్థితములగు సజాతీయ విజాతీయ పదార్థముల ప్రదర్శనము సాధ్యముగాదు. చిత్రలేఖన కళయందు మాత్రము దవ్వు దూరములతో నిమిత్తము లేక దృష్టిపథమునఁ బడఁదగిన సకల వైచిత్య్రములును బ్రదర్శింప సాధ్యపడును. మరియును రూప రేఖావిలాసము లన్నింటితోఁ గాని కొన్నింటితోఁ గాని చిత్రలేఖనమున వస్త్రుపదర్శనము మమోజ్ఞముగాఁ గావింపవచ్చును. శిల్పకళయం దది వీలు పడదు. ఇంక దేశికములగు కళలనుండి కాలికములగు కళలకు దిగి చూతము. అతిగంబీరమగు నంతరాళమునుండి యగాధమగు కాలసముద్రములోనికిఁ జెఁగున దాటుట దుష్కర కార్యమని తోఁచకమానదు. కాని దేశకాలములు రెండును నీరక్షిరన్యాయమునఁ గలసి మెలసి యుండుటవలన నొకదానినుండి యింకొకదానిని జేరఁబోవుట మిక్కిలి సులభకార్యమని తలంపఁదగును. దృశ్యకళలచేఁ బ్రదర్శింపననువుపడని వైచిత్య్రములను శ్రవ్యకళలను గాన కవిత్వములు ప్రదర్శింపఁగలవు. వానికి దేశకాల నిర్బంధములు లేవు. కాని కవిత్వ సంబంధములేని సేవల నాదాత్మకమగు గానమునకు మాత్రమంతటి ప్రజ్ఞలేదు. కావున శిల్ప చిత్రలేఖన గాన కళలు<noinclude><references/></noinclude> dfuivbi36s6wu6hjfylvs0rsjw9iu47 102 218349 570686 2026-08-19T10:28:51Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{రచయిత |ఇంటిపేరు = నాగిళ్ళ |అసలుపేరు = రామశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంక...' 570686 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = నాగిళ్ళ |అసలుపేరు = రామశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చిందుల ]] (2017) pomqh2kpbf4cb1c3esm4gsku8rzqmuv 570687 570686 2026-08-19T10:29:42Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 570687 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = నాగిళ్ళ |అసలుపేరు = రామశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజీ నారాయణరావు]] (2017) jdbdwnuxaoxldmaswuvau0hhqzmldj2 570688 570687 2026-08-19T10:53:03Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలుగు రచయితలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 570688 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = నాగిళ్ళ |అసలుపేరు = రామశాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/కాళోజీ నారాయణరావు]] (2017) [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] pgorh5sdw4men9gwuhd6erq0knitdjj 104 218350 570693 2026-08-19T11:19:35Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 572 |bSize = 600 |cWidth = 537 |cHeight = 749 |oTop = 13 |oLeft = 31 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> iooum9ig8vse57zu1j6smtcmp61rvn6 104 218351 570697 2026-08-19T11:55:56Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 570697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf |Page = 573 |bSize = 600 |cWidth = 558 |cHeight = 755 |oTop = 16 |oLeft = 21 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> dys6hudfuuxwfieic2vttjnmvjlawtd