Зардолу

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Зардолу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1974</id>
    <revision>
      <id>1470076</id>
      <parentid>1467669</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20829" sha1="48l6cchtuv23hzd77tff9ruvs1hamug" xml:space="preserve">{{Таксон
 |тасвир = Apricots.jpg
 |тавсифи тасвир = Меваҳои зардолу
 |салтанат = Рустаниҳо
 |табақа = Намуд
 |лотинӣ = Prunus armeniaca
 |муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
 |ҳаммаъно = {{btname|Armeniaca vulgaris|[[Lam.]]}}
 |харита = 2012apricot.png
 |вазъи ҳифз = DD
 |iucn = 63405
 }}
'''Зардолу''' ({{lang-la|Prunus armeniaca}}) — гунае [[мева]] аз оилаи настараниҳо.

== Тавсифоти гиёҳшинохтӣ ==
Зардолупарварӣ бештар дар Осиёи Шарқӣ, Осиёи Ғарбӣ, Осиёи Хурд, Осиёи Марказӣ, Аврупои Ҷанубӣ ва Қафқоз ривоҷ ёфтааст. Дар Тоҷикистон танҳо зардолуи муқаррариро мепарваранд. Дарахти он калон буда, 8-15 м (навъҳои осиёимарказӣ то 20 м) қад мекашад. Баргаш байзашакли дандонадор, гулаш сафед ё гулобии дуҷинса (пеш аз барг баровардан мешукуфад). Мевааш донакдор (8-12 дарсади ҳаҷми меваро ташкил медиҳад), сафедтоб, норанҷӣ (паллаи офтобрасаш), сурхранг, заъфарон, байзашакли мудаввар ё дарозрӯя, сершира ва хушбӯй; аввалҳои июн мепазад. Решааш пурқувват, сурхи гулгун ё бунафш; ба хок амиқ меравад.

== Таърих ==
Зардолу яке аз меваҳои дӯстдоштаи мардуми Шарқ аст. Ҳанӯз 4000 сол қабл дар Чин зардолу мепарвариданд. Ҳафриёти бостоншиносии водии Фарғона ва ҳаволии Бойсун далолат аз он мекунад, ки дар ин мавзеъҳо ҳазораи 6-5 то м. Зардолузорҳо вуҷуд доштанд. Ба ақидаи прунологҳо (мутахассисони меваҳои донакдор) дарахти зардолу бори аввал дар Чин ва Осиёи Марказӣ парвариш карда шудааст. Баъдан онро ба Осиёи Пеш (Эрон, Осиёи Хурд, Қафқоз) бурдаанд. Аввалҳои эраи нав зардолу аз Қафқоз (Арманистон) бо номи «себи арманӣ» ба Юнон, Рум ва қисмҳои дигари Аврупо, баъдан ба қитъаи Амрико роҳ ёфт. Бино бар ин, то солҳои наздик ватани зардолуро ба Арманистон нисбат медоданд. Имрӯз зардолу дар дунё бо номҳои «олуи зард», «жердели зард», «жерделия», «урюк», «кайса», «эйприкот», «абрикос», «марелица», «патуперка», «армулин» ва ғ. маъмул аст.

== Парвариши зардолу ==
Дар дунё наздики 310 000 га зардолузор мавҷуд буда, ҳар сол қариб 1,5 млн т мева истеҳсол мекунанд. Миқдори бештари истеҳсоли зардолу ба ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС (13,4 %), Фаронса (12,3 %), ИМА (11,6 %), Испания (10 %), Италия (9,2 %) ва Туркия (8,2 %) рост меояд. Зардолупарварӣ дар Булғория, Покистон, Сурия ва Туркия рӯ ба афзоиш дорад. Солҳои қаблӣ дар ИҶШС зиёда аз 120 000 га зардолузор мавҷуд буд, ки қариб 40 000 га-и он ба Тоҷикистон рост меомад.

=== Дар Тоҷикистон ===
[[Акс:Zardolu apricot isfara.jpg|300px|right|thumb]]
Шароити иқлими Тоҷикистон барои рушди зардолупарварӣ хеле мувофиқ аст. Дар ҷумҳурӣ зардолуро аз баландии 330 (Айваҷи н. Шаҳритуз) то 3300 м аз с. б. (деҳаи Лангари ноҳияи Ишкошим) парвариш мекунанд. Боғҳои асосии саноатии зардолу дар навоҳии шимоли ҷумҳурӣ — Исфара, Конибодом, Хуҷанд, Айнӣ, Ашт ва қисман дар Кӯҳистони Масчо ҷой гирифтаанд. Дар назар аст, ки зардолупарварӣ дар қисми ҷануби ҷумҳурӣ — водии Вахш низ ривоҷ дода шавад. Бо дар назар доштани шароити хоку иқлим ва талаботи бозори дохилию берунӣ дар ин водӣ тақр. 5600 га боғи зардолу бунёд мегардад. Солҳои наздик майдони умумии зардолузорҳо дар Тоҷикистон бояд ба 45-47 ҳазор га расонида шавад. Пажӯҳишҳои дар шимоли ҷумҳурӣ гузаронидаи олимони Ин-ти боғпарварӣ ва сабзавоткории АИКТ собит намуданд, ки дар ин минтақа зиёда аз 30 навъи зардолуро парвариш мекунанд: Хурмоӣ, Исфарак, Бобоӣ, Қандак, Мирсанҷарӣ, Субҳонӣ, Тоҷибойӣ, Муллогадоӣ, Учма, Моҳтобӣ, Ҷавпазак, Даравшак, Кализарифӣ, Бибинигорӣ, Ширпайванд ва ғ. Ба гурӯҳи зардолуҳои навъи зарафшонӣ бештар зардолуҳои рангашон сафед ва зарди сафедтоб мансубанд: Лучак, Хушранг (ғӯлингӣ), Гурдаи гов, Шамшерак, Сафедак, Шоҳӣ, Тулакӣ, Ҳоҷибойӣ, Ворухӣ, Урметанӣ ва ғ. Дар Тоҷикистони Марказӣ (водии Ҳисор, минтақаи Рашт, доманакӯҳи водии Кӯлоб) бештар зардолуҳои хасаки маҳаллӣ ва ба шароити маҳал мутобиқшударо мепарваранд: Фалғарӣ, Қӯқандӣ, Лафка, Сурхак, Моҳтобӣ, Сафедак ва ғ. Дар натиҷаи аз донак зиёд кардан, баъзе навъҳои нави зардолу ба вуҷуд оварда шудаанд, ки бо андоза, сифат ва ранги мева, инчунин муҳлати гулшукуфт ва пухтани мева аз якдигар фарқ мекунанд. Дар Тоҷикистони Ҷанубӣ навъҳои Қандак, Тошқӯрғонӣ, Бодомӣ, Ғӯлингӣ, Шалоҳ ва Носирӣ ба қайд гирифта шудаанд. Дар ВМКБ бештар навъҳои Раҳматуллоӣ, Лабкаҷак, Махмурӣ, Қундузӣ, Дарагӣ, Равшаналӣ, Мошпак, Худрӯяк, Сафедак, Сабзанӯлак, Хиромон, Қӯқандӣ, Ғӯраи Балх ва ғ. парвариш меёбанд.

Бисёр навъҳои зардолуи Тоҷикистон бо хусусиятҳои биологию морфологӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Мас., зардолуи гурӯҳи «Исфарак» навъҳои Сафедисфарак, Сурхисфарак, Калонисфарак, Бодомисфарак ва Майдаисфаракро дар бар мегирад. Ба гурӯҳи зардолуҳои «Хурмоӣ» — Кадухурмоӣ, Хурмоии қандак, Хурмоии № 2, ба гурӯҳи «Мирсанҷарӣ» — Кадумирсанҷарӣ, ба гурӯҳи «Бобоӣ» — Бобоии сафед, Бобоии Сурх, ба гурӯҳи «Лучак» — Лучаки пайвандӣ, Лучаки сафед, Лучаки зард ва ғ. мансубанд. Ҳамин тариқ, дар ҷумҳурӣ зиёда аз 300 навъ ва шаклҳои зардолу ба қайд гирифта шудааст.

Дарахти зардолу тезбару серҳосил аст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон ниҳоли зардолу соли 3-4-уми шинондан самар медиҳад. Дар хоҷагиҳои махсусгардонида аз ҳар га зардолузор 180—200 сентнер ҳосил мегиранд. Дар деҳаи Ворухи н. Исфара аз дарахти 100-солаи зардолуи навъи Хурмоӣ (қадаш 23 м, қутри шохсораш 18 м) 500—700 кг ҳосил гирифтаанд. Соли 1968 дар хоҷагии «Маскав»-и н. Конибодом аз дарахти 75-80-солаи Учмаи сурх 1100 кг ҳосил гирифта буданд. Барои парвариши зардолу заминҳои нишебрӯя ва ҷойҳои шамолпаноҳро интихоб карда, ба ҳар га 125—156 бех ниҳоли пайвандӣ (вобаста ба намии хок аз рӯи тартиби 8х8 ва 8х10) мешинонанд. Ниҳоли хасаки зардолу хусусиятҳои навъии худро гум мекунад. Барои пайванд ниҳоли хасаки зардолу ва олучаро истифода мебаранд. Хоки атрофи ниҳолҳоро соли 1-2-юми шинондан нарм карда, ба ҳар га 30-50 кг нитроген, 60-80 кг калий мерезанд ва 6-8 бор об медиҳанд. Зардолу дарахти гармипарвард аст; муғчаи он аз сармои феврал (-18-20&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;С) ва гулаш аз хунукиҳои март (-5-8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;С) осеб меёбад. Зардолу ба беобӣ тоб меорад. Бинобар ин онро дар минтақаҳои камбориш ҳам парвариш кардан мумкин аст.

Зардолу маҳсулоти хуби ғизоӣ ва парҳезӣ аст. Онро тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд, аз он мураббо, компот ва шарбат мепазанд. Мағзи ширини зардолу дар саноати қаннодӣ, равғани он дар истеҳсоли локу ранг истифода мешавад. Дар таркиби зардолуи тар 7,86-32,8 % моддаҳои хушк, 51,6-92,6 % карбоҳидратҳо, 1,12-1,35 % моддаҳои нитрогендор, 0,38-6,6 % асид (ҷавҳари лиму, ҷавҳари себ), 4,0-7,1 % пектин, 0,62-0,72 % ишқор (намакҳои калий, магний ва ангидриди фосфор), 3,1-17,5 мг% витамини С, 5,15 мг% каротин (провитамини А) ва 0,005 мг% витамини В мавҷуд аст. Мағзи донаи он то 60 % равған, 27 % сафеда ва 27 % асиди линолеат (провитамини Ғ) дорад. Қимати ғизоии сафедаи зардолу аз рӯи меъёрҳои Ташкилоти озуқа ва кишоварзӣ («FAO») ба 79 % баробар аст.

== Корбурди пизишкӣ ==
Аз бисёр навъҳои зардолу [[ғӯлинг]] истеҳсол мекунанд, ки ғизои пурбаҳост. Дар тибби қадим онро барои рафъи бӯи нохуши даҳон истифода мебурданд. Табиати ғӯлинг сард ва тар аст, бинобар ин онро ба сифати давои исҳоловар истифода мебаранд. Ғӯраи зардолу хосияти бодронӣ дошта, барои одамони солхӯрда муфид аст. Дар «Махзану-л-адвия»-и Муҳаммад Ҳусайн омадааст: «Ошомидани оби пухта ва хесонидан (тар кардан)-и хушки он [зардолу] мусҳили сафро ва мулайини табъ ва оромкунандаи ташнагӣ ва ғалаёни хун, сафро ва илтиҳоби меъда ва рафъкунандаи оруғ, хусусан майхуши (нордон)-и он [мебошад]. Чун соҳиби таби ҳорри сафровӣ тозаи онро бихӯрад ва оби гарм ва асал аз болои он биёшомад ва қай кунад, таби ӯ рафъ гардад… Хӯрдани об аз болои он, хусусан оби сард ва ях ва барф зарарнок аст ё хӯрдан онро аз болои таоми душворҳазм ва ё ҳазмнашуда, хусусан таоми ғализи дерҳазм бағоят музир аст». Дар тибби халқӣ барг, мева, мағз ва шилми зардолуро истифода мебаранд. Меваи тару тозаи зардолу ва ғӯлинг барои одамони гирифтори иллати гурда, бахусус ашхоси заифу камхун нафъ дорад. Ҳангоми қабзияти музмин табибони халқӣ зардолуоб ё ғӯлингоб мефармоянд. Мағзи донаки зардолу чун воситаи киҷҷарон истифода мешавад. Бо барги зардолу дандонҳоро тоза мекунанд. Шилми зардолу ба илтиҳоб ва захми меъда, ҷароҳат, ҷойҳои кафидаи пӯст, сӯхтагӣ шифо мебахшад. Чиниён мағзи донаки зардолуро барои табобати бронхит, сурфакабудак, ларингит, ҳиккак ва чун воситаи балғамовар (бештар 20-30 г эмулсияи обакии онро) ба кор мебаранд. Табибони мардумии покистонӣ меваи зардолуро барои табобати камхунӣ, мағзи донакашро ҳангоми муолиҷаи бемориҳои куҳнаи дил истифода мекунанд. Ба ақидаи табибони қадим беҳтарин зардолу пӯсташ нафис, шодоб, ширин ва мулоими он аст, ки мағзи донакаш низ ширин бошад. Зардолуро дар об ҷӯшонда ё хушкашро як шаборӯз дар об тар карда, он обро бинӯшанд, дарунро мулоим, фишор ва ҷӯшиши баланди хуну сафроро паст карда, оруғро рафъ месозад. Зардолу дар меъда зуд вайрон ва бадбӯ мешавад, оруғи турш пайдо мекунад; ба одамони хунукмизоҷ, касоне, ки баданашон бод дошта бошад, гирифторони иллати сакта, меъдаашон заиф ва пирон зарар дорад. Аз болои зардолу нӯшидани оби хунук ё онро аз болои ғизои душворҳазм хӯрдан бағоят зарарнок аст. Зардолуро ба дили наҳор хӯрдан низ бад аст. Агар онро бардавом бихӯранд, рӯдаҳоро мехарошад. Равғани мағзи талхи зардолуро ба қадри 4,5 г биошоманд, кирми меъдаро кушта, ба воситаи исҳол дафъ мекунад, варамҳои мақъадро таҳлил медиҳад, санги гурда ва масонаро майда карда мерезонад; онро бимоланд, бавосири зоҳирӣ ва ботиниро шифо мебахшад. Миқдори як бор ошомидан аз равғани мағзи талхи зардолу дар як рӯз то 14 г аст. Агар барги зардолуро дар об ҷӯшонда, он обро бинӯшанд, кирми меъдаро мерезонад, пешобро равон мекунад. Барги хушки онро кӯфта, бо оби хунук биошоманд, исҳолро мебандад. Оби барги зардолуи талхро бичаконанд, дарди гӯшро таскин медиҳад.

Дар тибби муосир зардолу ба сифати ғизои парҳезӣ ва сервитамин тавсия дода мешавад. Дар таркиби он миқдори калий зиёд аст, бинобар ин барои одамони гирифтори бемориҳои дилу раг нафъ дорад. Зардолуро тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд. Аз он аштак, нонаштак, аштаки хубонӣ (ба зардолу мағзи бодом ё чормағз ҷой карда мехушконанд), аштаки зарафшонӣ (6-8 адад меваи зардолуро болои ҳам гузошта каме мефишоранд ва дар рӯи тахтасанг хушк мекунанд), баргак, чалпак (афшураи зардолуро мисли нони чаппотӣ тунук карда мехушконанд), донакшӯрак ва ғ. тайёр мекунанд. Мағзи зардолуи талхак дар саноати дорусозӣ истифода мешавад. Доғистониҳо аз донаи талхи зардолу «урбеч» ном ғизои миллӣ тайёр мекунанд. Онҳо донаро то нест шудани талхи (амигдалин)-аш дар об ҷӯшонда, сипас мехушконанд. Баъд онро бирён карда мекӯбанд ва истеъмол мекунанд. Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон низ аз меваи хушки зардолу бо номи «допак» (водии Зарафшон), «хухпа» ва «ношхухпа» (ВМБК) ғизои парҳезӣ мепазанд. Ғӯлинги туршмаззаи зардолуро ба угро, оши бурида ва дигар таомҳои рақиқ меандозанд. Зардолу аз касалиҳои доғзании мева, барг ва муғча, тосаки хокистарранг, саратон, вертитсиллёз, питоспороз осеб меёбад. Ба зардолу бештар заргинаки зарди олу, мӯр, ширинча, зиреҳак, гамбусаки нӯлдарози зардолу, пармачии зардолу ва ғ. Зарар мерасонанд.

== Далелҳои ҷолиб ==
Дар маркази шаҳри [[Исфара]], ба шарафи ин мева, ки ин ҷо бештар парвариш карда мешавад, муҷассамаи зардолу сохта шудааст.
&lt;gallery&gt;
Зардолу дар Исфара.jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (1).jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (2).jpg 
Дарахтони зардолу дар ноҳияи Исфара.jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (3).jpg 
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зардолу|7|муаллиф=Н. Камолов, С. Маҳмадаминов}}
* Пӯлотов А. Рӯёндани ҳосили фаровони зардолу. Д., 1968;
* Камолов Н. Современное сосотояние генофонда абрикоса в Таджикистане и пути его использования в селекции и фермерских хозяйствах // Доклады ТАСХН. № 7-8. 2004;
* Саодаткадамова Т. М., Фелалиев А. С. Абрикосы западного Памира. Д., 2009;
* Камолов Н., Ахмедов Т. А., Назиров Ҳ. Зардолу ва парвариши он (дастурамал барои деҳқонон (фермерҳо)). Д., 2010.

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Зардолуҳо| ]]
[[Гурӯҳ:Дарахтони мева]]</text>
      <sha1>48l6cchtuv23hzd77tff9ruvs1hamug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470077</id>
      <parentid>1470076</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20851" sha1="dga4k61iaque8yhxsqarqzq57b05j0b" xml:space="preserve">{{Таксон
 |тасвир = Apricots.jpg
 |тавсифи тасвир = Меваҳои зардолу
 |салтанат = Рустаниҳо
 |волид = Prunus
 |табақа = Намуд
 |лотинӣ = Prunus armeniaca
 |муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
 |ҳаммаъно = {{btname|Armeniaca vulgaris|[[Lam.]]}}
 |харита = 2012apricot.png
 |вазъи ҳифз = DD
 |iucn = 63405
 }}
'''Зардолу''' ({{lang-la|Prunus armeniaca}}) — гунае [[мева]] аз оилаи настараниҳо.

== Тавсифоти гиёҳшинохтӣ ==
Зардолупарварӣ бештар дар Осиёи Шарқӣ, Осиёи Ғарбӣ, Осиёи Хурд, Осиёи Марказӣ, Аврупои Ҷанубӣ ва Қафқоз ривоҷ ёфтааст. Дар Тоҷикистон танҳо зардолуи муқаррариро мепарваранд. Дарахти он калон буда, 8-15 м (навъҳои осиёимарказӣ то 20 м) қад мекашад. Баргаш байзашакли дандонадор, гулаш сафед ё гулобии дуҷинса (пеш аз барг баровардан мешукуфад). Мевааш донакдор (8-12 дарсади ҳаҷми меваро ташкил медиҳад), сафедтоб, норанҷӣ (паллаи офтобрасаш), сурхранг, заъфарон, байзашакли мудаввар ё дарозрӯя, сершира ва хушбӯй; аввалҳои июн мепазад. Решааш пурқувват, сурхи гулгун ё бунафш; ба хок амиқ меравад.

== Таърих ==
Зардолу яке аз меваҳои дӯстдоштаи мардуми Шарқ аст. Ҳанӯз 4000 сол қабл дар Чин зардолу мепарвариданд. Ҳафриёти бостоншиносии водии Фарғона ва ҳаволии Бойсун далолат аз он мекунад, ки дар ин мавзеъҳо ҳазораи 6-5 то м. Зардолузорҳо вуҷуд доштанд. Ба ақидаи прунологҳо (мутахассисони меваҳои донакдор) дарахти зардолу бори аввал дар Чин ва Осиёи Марказӣ парвариш карда шудааст. Баъдан онро ба Осиёи Пеш (Эрон, Осиёи Хурд, Қафқоз) бурдаанд. Аввалҳои эраи нав зардолу аз Қафқоз (Арманистон) бо номи «себи арманӣ» ба Юнон, Рум ва қисмҳои дигари Аврупо, баъдан ба қитъаи Амрико роҳ ёфт. Бино бар ин, то солҳои наздик ватани зардолуро ба Арманистон нисбат медоданд. Имрӯз зардолу дар дунё бо номҳои «олуи зард», «жердели зард», «жерделия», «урюк», «кайса», «эйприкот», «абрикос», «марелица», «патуперка», «армулин» ва ғ. маъмул аст.

== Парвариши зардолу ==
Дар дунё наздики 310 000 га зардолузор мавҷуд буда, ҳар сол қариб 1,5 млн т мева истеҳсол мекунанд. Миқдори бештари истеҳсоли зардолу ба ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС (13,4 %), Фаронса (12,3 %), ИМА (11,6 %), Испания (10 %), Италия (9,2 %) ва Туркия (8,2 %) рост меояд. Зардолупарварӣ дар Булғория, Покистон, Сурия ва Туркия рӯ ба афзоиш дорад. Солҳои қаблӣ дар ИҶШС зиёда аз 120 000 га зардолузор мавҷуд буд, ки қариб 40 000 га-и он ба Тоҷикистон рост меомад.

=== Дар Тоҷикистон ===
[[Акс:Zardolu apricot isfara.jpg|300px|right|thumb]]
Шароити иқлими Тоҷикистон барои рушди зардолупарварӣ хеле мувофиқ аст. Дар ҷумҳурӣ зардолуро аз баландии 330 (Айваҷи н. Шаҳритуз) то 3300 м аз с. б. (деҳаи Лангари ноҳияи Ишкошим) парвариш мекунанд. Боғҳои асосии саноатии зардолу дар навоҳии шимоли ҷумҳурӣ — Исфара, Конибодом, Хуҷанд, Айнӣ, Ашт ва қисман дар Кӯҳистони Масчо ҷой гирифтаанд. Дар назар аст, ки зардолупарварӣ дар қисми ҷануби ҷумҳурӣ — водии Вахш низ ривоҷ дода шавад. Бо дар назар доштани шароити хоку иқлим ва талаботи бозори дохилию берунӣ дар ин водӣ тақр. 5600 га боғи зардолу бунёд мегардад. Солҳои наздик майдони умумии зардолузорҳо дар Тоҷикистон бояд ба 45-47 ҳазор га расонида шавад. Пажӯҳишҳои дар шимоли ҷумҳурӣ гузаронидаи олимони Ин-ти боғпарварӣ ва сабзавоткории АИКТ собит намуданд, ки дар ин минтақа зиёда аз 30 навъи зардолуро парвариш мекунанд: Хурмоӣ, Исфарак, Бобоӣ, Қандак, Мирсанҷарӣ, Субҳонӣ, Тоҷибойӣ, Муллогадоӣ, Учма, Моҳтобӣ, Ҷавпазак, Даравшак, Кализарифӣ, Бибинигорӣ, Ширпайванд ва ғ. Ба гурӯҳи зардолуҳои навъи зарафшонӣ бештар зардолуҳои рангашон сафед ва зарди сафедтоб мансубанд: Лучак, Хушранг (ғӯлингӣ), Гурдаи гов, Шамшерак, Сафедак, Шоҳӣ, Тулакӣ, Ҳоҷибойӣ, Ворухӣ, Урметанӣ ва ғ. Дар Тоҷикистони Марказӣ (водии Ҳисор, минтақаи Рашт, доманакӯҳи водии Кӯлоб) бештар зардолуҳои хасаки маҳаллӣ ва ба шароити маҳал мутобиқшударо мепарваранд: Фалғарӣ, Қӯқандӣ, Лафка, Сурхак, Моҳтобӣ, Сафедак ва ғ. Дар натиҷаи аз донак зиёд кардан, баъзе навъҳои нави зардолу ба вуҷуд оварда шудаанд, ки бо андоза, сифат ва ранги мева, инчунин муҳлати гулшукуфт ва пухтани мева аз якдигар фарқ мекунанд. Дар Тоҷикистони Ҷанубӣ навъҳои Қандак, Тошқӯрғонӣ, Бодомӣ, Ғӯлингӣ, Шалоҳ ва Носирӣ ба қайд гирифта шудаанд. Дар ВМКБ бештар навъҳои Раҳматуллоӣ, Лабкаҷак, Махмурӣ, Қундузӣ, Дарагӣ, Равшаналӣ, Мошпак, Худрӯяк, Сафедак, Сабзанӯлак, Хиромон, Қӯқандӣ, Ғӯраи Балх ва ғ. парвариш меёбанд.

Бисёр навъҳои зардолуи Тоҷикистон бо хусусиятҳои биологию морфологӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Мас., зардолуи гурӯҳи «Исфарак» навъҳои Сафедисфарак, Сурхисфарак, Калонисфарак, Бодомисфарак ва Майдаисфаракро дар бар мегирад. Ба гурӯҳи зардолуҳои «Хурмоӣ» — Кадухурмоӣ, Хурмоии қандак, Хурмоии № 2, ба гурӯҳи «Мирсанҷарӣ» — Кадумирсанҷарӣ, ба гурӯҳи «Бобоӣ» — Бобоии сафед, Бобоии Сурх, ба гурӯҳи «Лучак» — Лучаки пайвандӣ, Лучаки сафед, Лучаки зард ва ғ. мансубанд. Ҳамин тариқ, дар ҷумҳурӣ зиёда аз 300 навъ ва шаклҳои зардолу ба қайд гирифта шудааст.

Дарахти зардолу тезбару серҳосил аст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон ниҳоли зардолу соли 3-4-уми шинондан самар медиҳад. Дар хоҷагиҳои махсусгардонида аз ҳар га зардолузор 180—200 сентнер ҳосил мегиранд. Дар деҳаи Ворухи н. Исфара аз дарахти 100-солаи зардолуи навъи Хурмоӣ (қадаш 23 м, қутри шохсораш 18 м) 500—700 кг ҳосил гирифтаанд. Соли 1968 дар хоҷагии «Маскав»-и н. Конибодом аз дарахти 75-80-солаи Учмаи сурх 1100 кг ҳосил гирифта буданд. Барои парвариши зардолу заминҳои нишебрӯя ва ҷойҳои шамолпаноҳро интихоб карда, ба ҳар га 125—156 бех ниҳоли пайвандӣ (вобаста ба намии хок аз рӯи тартиби 8х8 ва 8х10) мешинонанд. Ниҳоли хасаки зардолу хусусиятҳои навъии худро гум мекунад. Барои пайванд ниҳоли хасаки зардолу ва олучаро истифода мебаранд. Хоки атрофи ниҳолҳоро соли 1-2-юми шинондан нарм карда, ба ҳар га 30-50 кг нитроген, 60-80 кг калий мерезанд ва 6-8 бор об медиҳанд. Зардолу дарахти гармипарвард аст; муғчаи он аз сармои феврал (-18-20&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;С) ва гулаш аз хунукиҳои март (-5-8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;С) осеб меёбад. Зардолу ба беобӣ тоб меорад. Бинобар ин онро дар минтақаҳои камбориш ҳам парвариш кардан мумкин аст.

Зардолу маҳсулоти хуби ғизоӣ ва парҳезӣ аст. Онро тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд, аз он мураббо, компот ва шарбат мепазанд. Мағзи ширини зардолу дар саноати қаннодӣ, равғани он дар истеҳсоли локу ранг истифода мешавад. Дар таркиби зардолуи тар 7,86-32,8 % моддаҳои хушк, 51,6-92,6 % карбоҳидратҳо, 1,12-1,35 % моддаҳои нитрогендор, 0,38-6,6 % асид (ҷавҳари лиму, ҷавҳари себ), 4,0-7,1 % пектин, 0,62-0,72 % ишқор (намакҳои калий, магний ва ангидриди фосфор), 3,1-17,5 мг% витамини С, 5,15 мг% каротин (провитамини А) ва 0,005 мг% витамини В мавҷуд аст. Мағзи донаи он то 60 % равған, 27 % сафеда ва 27 % асиди линолеат (провитамини Ғ) дорад. Қимати ғизоии сафедаи зардолу аз рӯи меъёрҳои Ташкилоти озуқа ва кишоварзӣ («FAO») ба 79 % баробар аст.

== Корбурди пизишкӣ ==
Аз бисёр навъҳои зардолу [[ғӯлинг]] истеҳсол мекунанд, ки ғизои пурбаҳост. Дар тибби қадим онро барои рафъи бӯи нохуши даҳон истифода мебурданд. Табиати ғӯлинг сард ва тар аст, бинобар ин онро ба сифати давои исҳоловар истифода мебаранд. Ғӯраи зардолу хосияти бодронӣ дошта, барои одамони солхӯрда муфид аст. Дар «Махзану-л-адвия»-и Муҳаммад Ҳусайн омадааст: «Ошомидани оби пухта ва хесонидан (тар кардан)-и хушки он [зардолу] мусҳили сафро ва мулайини табъ ва оромкунандаи ташнагӣ ва ғалаёни хун, сафро ва илтиҳоби меъда ва рафъкунандаи оруғ, хусусан майхуши (нордон)-и он [мебошад]. Чун соҳиби таби ҳорри сафровӣ тозаи онро бихӯрад ва оби гарм ва асал аз болои он биёшомад ва қай кунад, таби ӯ рафъ гардад… Хӯрдани об аз болои он, хусусан оби сард ва ях ва барф зарарнок аст ё хӯрдан онро аз болои таоми душворҳазм ва ё ҳазмнашуда, хусусан таоми ғализи дерҳазм бағоят музир аст». Дар тибби халқӣ барг, мева, мағз ва шилми зардолуро истифода мебаранд. Меваи тару тозаи зардолу ва ғӯлинг барои одамони гирифтори иллати гурда, бахусус ашхоси заифу камхун нафъ дорад. Ҳангоми қабзияти музмин табибони халқӣ зардолуоб ё ғӯлингоб мефармоянд. Мағзи донаки зардолу чун воситаи киҷҷарон истифода мешавад. Бо барги зардолу дандонҳоро тоза мекунанд. Шилми зардолу ба илтиҳоб ва захми меъда, ҷароҳат, ҷойҳои кафидаи пӯст, сӯхтагӣ шифо мебахшад. Чиниён мағзи донаки зардолуро барои табобати бронхит, сурфакабудак, ларингит, ҳиккак ва чун воситаи балғамовар (бештар 20-30 г эмулсияи обакии онро) ба кор мебаранд. Табибони мардумии покистонӣ меваи зардолуро барои табобати камхунӣ, мағзи донакашро ҳангоми муолиҷаи бемориҳои куҳнаи дил истифода мекунанд. Ба ақидаи табибони қадим беҳтарин зардолу пӯсташ нафис, шодоб, ширин ва мулоими он аст, ки мағзи донакаш низ ширин бошад. Зардолуро дар об ҷӯшонда ё хушкашро як шаборӯз дар об тар карда, он обро бинӯшанд, дарунро мулоим, фишор ва ҷӯшиши баланди хуну сафроро паст карда, оруғро рафъ месозад. Зардолу дар меъда зуд вайрон ва бадбӯ мешавад, оруғи турш пайдо мекунад; ба одамони хунукмизоҷ, касоне, ки баданашон бод дошта бошад, гирифторони иллати сакта, меъдаашон заиф ва пирон зарар дорад. Аз болои зардолу нӯшидани оби хунук ё онро аз болои ғизои душворҳазм хӯрдан бағоят зарарнок аст. Зардолуро ба дили наҳор хӯрдан низ бад аст. Агар онро бардавом бихӯранд, рӯдаҳоро мехарошад. Равғани мағзи талхи зардолуро ба қадри 4,5 г биошоманд, кирми меъдаро кушта, ба воситаи исҳол дафъ мекунад, варамҳои мақъадро таҳлил медиҳад, санги гурда ва масонаро майда карда мерезонад; онро бимоланд, бавосири зоҳирӣ ва ботиниро шифо мебахшад. Миқдори як бор ошомидан аз равғани мағзи талхи зардолу дар як рӯз то 14 г аст. Агар барги зардолуро дар об ҷӯшонда, он обро бинӯшанд, кирми меъдаро мерезонад, пешобро равон мекунад. Барги хушки онро кӯфта, бо оби хунук биошоманд, исҳолро мебандад. Оби барги зардолуи талхро бичаконанд, дарди гӯшро таскин медиҳад.

Дар тибби муосир зардолу ба сифати ғизои парҳезӣ ва сервитамин тавсия дода мешавад. Дар таркиби он миқдори калий зиёд аст, бинобар ин барои одамони гирифтори бемориҳои дилу раг нафъ дорад. Зардолуро тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд. Аз он аштак, нонаштак, аштаки хубонӣ (ба зардолу мағзи бодом ё чормағз ҷой карда мехушконанд), аштаки зарафшонӣ (6-8 адад меваи зардолуро болои ҳам гузошта каме мефишоранд ва дар рӯи тахтасанг хушк мекунанд), баргак, чалпак (афшураи зардолуро мисли нони чаппотӣ тунук карда мехушконанд), донакшӯрак ва ғ. тайёр мекунанд. Мағзи зардолуи талхак дар саноати дорусозӣ истифода мешавад. Доғистониҳо аз донаи талхи зардолу «урбеч» ном ғизои миллӣ тайёр мекунанд. Онҳо донаро то нест шудани талхи (амигдалин)-аш дар об ҷӯшонда, сипас мехушконанд. Баъд онро бирён карда мекӯбанд ва истеъмол мекунанд. Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон низ аз меваи хушки зардолу бо номи «допак» (водии Зарафшон), «хухпа» ва «ношхухпа» (ВМБК) ғизои парҳезӣ мепазанд. Ғӯлинги туршмаззаи зардолуро ба угро, оши бурида ва дигар таомҳои рақиқ меандозанд. Зардолу аз касалиҳои доғзании мева, барг ва муғча, тосаки хокистарранг, саратон, вертитсиллёз, питоспороз осеб меёбад. Ба зардолу бештар заргинаки зарди олу, мӯр, ширинча, зиреҳак, гамбусаки нӯлдарози зардолу, пармачии зардолу ва ғ. Зарар мерасонанд.

== Далелҳои ҷолиб ==
Дар маркази шаҳри [[Исфара]], ба шарафи ин мева, ки ин ҷо бештар парвариш карда мешавад, муҷассамаи зардолу сохта шудааст.
&lt;gallery&gt;
Зардолу дар Исфара.jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (1).jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (2).jpg 
Дарахтони зардолу дар ноҳияи Исфара.jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (3).jpg 
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зардолу|7|муаллиф=Н. Камолов, С. Маҳмадаминов}}
* Пӯлотов А. Рӯёндани ҳосили фаровони зардолу. Д., 1968;
* Камолов Н. Современное сосотояние генофонда абрикоса в Таджикистане и пути его использования в селекции и фермерских хозяйствах // Доклады ТАСХН. № 7-8. 2004;
* Саодаткадамова Т. М., Фелалиев А. С. Абрикосы западного Памира. Д., 2009;
* Камолов Н., Ахмедов Т. А., Назиров Ҳ. Зардолу ва парвариши он (дастурамал барои деҳқонон (фермерҳо)). Д., 2010.

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Зардолуҳо| ]]
[[Гурӯҳ:Дарахтони мева]]</text>
      <sha1>dga4k61iaque8yhxsqarqzq57b05j0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470085</id>
      <parentid>1470077</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20845" sha1="ktchp59plx9jebbckbm24agfn1cwgrq" xml:space="preserve">{{Таксон
 |тасвир = Apricots.jpg
 |тавсифи тасвир = Меваҳои зардолу
 |салтанат = Рустаниҳо
 |волид = Prunus
 |табақа = Намуд
 |лотинӣ = Prunus armeniaca
 |муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
 |ҳаммаъно = {{btname|Armeniaca vulgaris|[[Lam.]]}}
 |харита = 2012apricot.png
 |вазъи ҳифз = DD
 |iucn = 63405
 }}
'''Зардолу''' ({{lang-la|Prunus armeniaca}}) — гунае [[мева]] аз оилаи настараниҳо.

== Тавсифоти ботаникӣ ==
Зардолупарварӣ бештар дар Осиёи Шарқӣ, Осиёи Ғарбӣ, Осиёи Хурд, Осиёи Марказӣ, Аврупои Ҷанубӣ ва Қафқоз ривоҷ ёфтааст. Дар Тоҷикистон танҳо зардолуи муқаррариро мепарваранд. Дарахти он калон буда, 8-15 м (навъҳои осиёимарказӣ то 20 м) қад мекашад. Баргаш байзашакли дандонадор, гулаш сафед ё гулобии дуҷинса (пеш аз барг баровардан мешукуфад). Мевааш донакдор (8-12 дарсади ҳаҷми меваро ташкил медиҳад), сафедтоб, норанҷӣ (паллаи офтобрасаш), сурхранг, заъфарон, байзашакли мудаввар ё дарозрӯя, сершира ва хушбӯй; аввалҳои июн мепазад. Решааш пурқувват, сурхи гулгун ё бунафш; ба хок амиқ меравад.

== Таърих ==
Зардолу яке аз меваҳои дӯстдоштаи мардуми Шарқ аст. Ҳанӯз 4000 сол қабл дар Чин зардолу мепарвариданд. Ҳафриёти бостоншиносии водии Фарғона ва ҳаволии Бойсун далолат аз он мекунад, ки дар ин мавзеъҳо ҳазораи 6-5 то м. Зардолузорҳо вуҷуд доштанд. Ба ақидаи прунологҳо (мутахассисони меваҳои донакдор) дарахти зардолу бори аввал дар Чин ва Осиёи Марказӣ парвариш карда шудааст. Баъдан онро ба Осиёи Пеш (Эрон, Осиёи Хурд, Қафқоз) бурдаанд. Аввалҳои эраи нав зардолу аз Қафқоз (Арманистон) бо номи «себи арманӣ» ба Юнон, Рум ва қисмҳои дигари Аврупо, баъдан ба қитъаи Амрико роҳ ёфт. Бино бар ин, то солҳои наздик ватани зардолуро ба Арманистон нисбат медоданд. Имрӯз зардолу дар дунё бо номҳои «олуи зард», «жердели зард», «жерделия», «урюк», «кайса», «эйприкот», «абрикос», «марелица», «патуперка», «армулин» ва ғ. маъмул аст.

== Парвариши зардолу ==
Дар дунё наздики 310 000 га зардолузор мавҷуд буда, ҳар сол қариб 1,5 млн т мева истеҳсол мекунанд. Миқдори бештари истеҳсоли зардолу ба ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС (13,4 %), Фаронса (12,3 %), ИМА (11,6 %), Испания (10 %), Италия (9,2 %) ва Туркия (8,2 %) рост меояд. Зардолупарварӣ дар Булғория, Покистон, Сурия ва Туркия рӯ ба афзоиш дорад. Солҳои қаблӣ дар ИҶШС зиёда аз 120 000 га зардолузор мавҷуд буд, ки қариб 40 000 га-и он ба Тоҷикистон рост меомад.

=== Дар Тоҷикистон ===
[[Акс:Zardolu apricot isfara.jpg|300px|right|thumb]]
Шароити иқлими Тоҷикистон барои рушди зардолупарварӣ хеле мувофиқ аст. Дар ҷумҳурӣ зардолуро аз баландии 330 (Айваҷи н. Шаҳритуз) то 3300 м аз с. б. (деҳаи Лангари ноҳияи Ишкошим) парвариш мекунанд. Боғҳои асосии саноатии зардолу дар навоҳии шимоли ҷумҳурӣ — Исфара, Конибодом, Хуҷанд, Айнӣ, Ашт ва қисман дар Кӯҳистони Масчо ҷой гирифтаанд. Дар назар аст, ки зардолупарварӣ дар қисми ҷануби ҷумҳурӣ — водии Вахш низ ривоҷ дода шавад. Бо дар назар доштани шароити хоку иқлим ва талаботи бозори дохилию берунӣ дар ин водӣ тақр. 5600 га боғи зардолу бунёд мегардад. Солҳои наздик майдони умумии зардолузорҳо дар Тоҷикистон бояд ба 45-47 ҳазор га расонида шавад. Пажӯҳишҳои дар шимоли ҷумҳурӣ гузаронидаи олимони Ин-ти боғпарварӣ ва сабзавоткории АИКТ собит намуданд, ки дар ин минтақа зиёда аз 30 навъи зардолуро парвариш мекунанд: Хурмоӣ, Исфарак, Бобоӣ, Қандак, Мирсанҷарӣ, Субҳонӣ, Тоҷибойӣ, Муллогадоӣ, Учма, Моҳтобӣ, Ҷавпазак, Даравшак, Кализарифӣ, Бибинигорӣ, Ширпайванд ва ғ. Ба гурӯҳи зардолуҳои навъи зарафшонӣ бештар зардолуҳои рангашон сафед ва зарди сафедтоб мансубанд: Лучак, Хушранг (ғӯлингӣ), Гурдаи гов, Шамшерак, Сафедак, Шоҳӣ, Тулакӣ, Ҳоҷибойӣ, Ворухӣ, Урметанӣ ва ғ. Дар Тоҷикистони Марказӣ (водии Ҳисор, минтақаи Рашт, доманакӯҳи водии Кӯлоб) бештар зардолуҳои хасаки маҳаллӣ ва ба шароити маҳал мутобиқшударо мепарваранд: Фалғарӣ, Қӯқандӣ, Лафка, Сурхак, Моҳтобӣ, Сафедак ва ғ. Дар натиҷаи аз донак зиёд кардан, баъзе навъҳои нави зардолу ба вуҷуд оварда шудаанд, ки бо андоза, сифат ва ранги мева, инчунин муҳлати гулшукуфт ва пухтани мева аз якдигар фарқ мекунанд. Дар Тоҷикистони Ҷанубӣ навъҳои Қандак, Тошқӯрғонӣ, Бодомӣ, Ғӯлингӣ, Шалоҳ ва Носирӣ ба қайд гирифта шудаанд. Дар ВМКБ бештар навъҳои Раҳматуллоӣ, Лабкаҷак, Махмурӣ, Қундузӣ, Дарагӣ, Равшаналӣ, Мошпак, Худрӯяк, Сафедак, Сабзанӯлак, Хиромон, Қӯқандӣ, Ғӯраи Балх ва ғ. парвариш меёбанд.

Бисёр навъҳои зардолуи Тоҷикистон бо хусусиятҳои биологию морфологӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Мас., зардолуи гурӯҳи «Исфарак» навъҳои Сафедисфарак, Сурхисфарак, Калонисфарак, Бодомисфарак ва Майдаисфаракро дар бар мегирад. Ба гурӯҳи зардолуҳои «Хурмоӣ» — Кадухурмоӣ, Хурмоии қандак, Хурмоии № 2, ба гурӯҳи «Мирсанҷарӣ» — Кадумирсанҷарӣ, ба гурӯҳи «Бобоӣ» — Бобоии сафед, Бобоии Сурх, ба гурӯҳи «Лучак» — Лучаки пайвандӣ, Лучаки сафед, Лучаки зард ва ғ. мансубанд. Ҳамин тариқ, дар ҷумҳурӣ зиёда аз 300 навъ ва шаклҳои зардолу ба қайд гирифта шудааст.

Дарахти зардолу тезбару серҳосил аст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон ниҳоли зардолу соли 3-4-уми шинондан самар медиҳад. Дар хоҷагиҳои махсусгардонида аз ҳар га зардолузор 180—200 сентнер ҳосил мегиранд. Дар деҳаи Ворухи н. Исфара аз дарахти 100-солаи зардолуи навъи Хурмоӣ (қадаш 23 м, қутри шохсораш 18 м) 500—700 кг ҳосил гирифтаанд. Соли 1968 дар хоҷагии «Маскав»-и н. Конибодом аз дарахти 75-80-солаи Учмаи сурх 1100 кг ҳосил гирифта буданд. Барои парвариши зардолу заминҳои нишебрӯя ва ҷойҳои шамолпаноҳро интихоб карда, ба ҳар га 125—156 бех ниҳоли пайвандӣ (вобаста ба намии хок аз рӯи тартиби 8х8 ва 8х10) мешинонанд. Ниҳоли хасаки зардолу хусусиятҳои навъии худро гум мекунад. Барои пайванд ниҳоли хасаки зардолу ва олучаро истифода мебаранд. Хоки атрофи ниҳолҳоро соли 1-2-юми шинондан нарм карда, ба ҳар га 30-50 кг нитроген, 60-80 кг калий мерезанд ва 6-8 бор об медиҳанд. Зардолу дарахти гармипарвард аст; муғчаи он аз сармои феврал (-18-20&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;С) ва гулаш аз хунукиҳои март (-5-8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;С) осеб меёбад. Зардолу ба беобӣ тоб меорад. Бинобар ин онро дар минтақаҳои камбориш ҳам парвариш кардан мумкин аст.

Зардолу маҳсулоти хуби ғизоӣ ва парҳезӣ аст. Онро тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд, аз он мураббо, компот ва шарбат мепазанд. Мағзи ширини зардолу дар саноати қаннодӣ, равғани он дар истеҳсоли локу ранг истифода мешавад. Дар таркиби зардолуи тар 7,86-32,8 % моддаҳои хушк, 51,6-92,6 % карбоҳидратҳо, 1,12-1,35 % моддаҳои нитрогендор, 0,38-6,6 % асид (ҷавҳари лиму, ҷавҳари себ), 4,0-7,1 % пектин, 0,62-0,72 % ишқор (намакҳои калий, магний ва ангидриди фосфор), 3,1-17,5 мг% витамини С, 5,15 мг% каротин (провитамини А) ва 0,005 мг% витамини В мавҷуд аст. Мағзи донаи он то 60 % равған, 27 % сафеда ва 27 % асиди линолеат (провитамини Ғ) дорад. Қимати ғизоии сафедаи зардолу аз рӯи меъёрҳои Ташкилоти озуқа ва кишоварзӣ («FAO») ба 79 % баробар аст.

== Корбурди пизишкӣ ==
Аз бисёр навъҳои зардолу [[ғӯлинг]] истеҳсол мекунанд, ки ғизои пурбаҳост. Дар тибби қадим онро барои рафъи бӯи нохуши даҳон истифода мебурданд. Табиати ғӯлинг сард ва тар аст, бинобар ин онро ба сифати давои исҳоловар истифода мебаранд. Ғӯраи зардолу хосияти бодронӣ дошта, барои одамони солхӯрда муфид аст. Дар «Махзану-л-адвия»-и Муҳаммад Ҳусайн омадааст: «Ошомидани оби пухта ва хесонидан (тар кардан)-и хушки он [зардолу] мусҳили сафро ва мулайини табъ ва оромкунандаи ташнагӣ ва ғалаёни хун, сафро ва илтиҳоби меъда ва рафъкунандаи оруғ, хусусан майхуши (нордон)-и он [мебошад]. Чун соҳиби таби ҳорри сафровӣ тозаи онро бихӯрад ва оби гарм ва асал аз болои он биёшомад ва қай кунад, таби ӯ рафъ гардад… Хӯрдани об аз болои он, хусусан оби сард ва ях ва барф зарарнок аст ё хӯрдан онро аз болои таоми душворҳазм ва ё ҳазмнашуда, хусусан таоми ғализи дерҳазм бағоят музир аст». Дар тибби халқӣ барг, мева, мағз ва шилми зардолуро истифода мебаранд. Меваи тару тозаи зардолу ва ғӯлинг барои одамони гирифтори иллати гурда, бахусус ашхоси заифу камхун нафъ дорад. Ҳангоми қабзияти музмин табибони халқӣ зардолуоб ё ғӯлингоб мефармоянд. Мағзи донаки зардолу чун воситаи киҷҷарон истифода мешавад. Бо барги зардолу дандонҳоро тоза мекунанд. Шилми зардолу ба илтиҳоб ва захми меъда, ҷароҳат, ҷойҳои кафидаи пӯст, сӯхтагӣ шифо мебахшад. Чиниён мағзи донаки зардолуро барои табобати бронхит, сурфакабудак, ларингит, ҳиккак ва чун воситаи балғамовар (бештар 20-30 г эмулсияи обакии онро) ба кор мебаранд. Табибони мардумии покистонӣ меваи зардолуро барои табобати камхунӣ, мағзи донакашро ҳангоми муолиҷаи бемориҳои куҳнаи дил истифода мекунанд. Ба ақидаи табибони қадим беҳтарин зардолу пӯсташ нафис, шодоб, ширин ва мулоими он аст, ки мағзи донакаш низ ширин бошад. Зардолуро дар об ҷӯшонда ё хушкашро як шаборӯз дар об тар карда, он обро бинӯшанд, дарунро мулоим, фишор ва ҷӯшиши баланди хуну сафроро паст карда, оруғро рафъ месозад. Зардолу дар меъда зуд вайрон ва бадбӯ мешавад, оруғи турш пайдо мекунад; ба одамони хунукмизоҷ, касоне, ки баданашон бод дошта бошад, гирифторони иллати сакта, меъдаашон заиф ва пирон зарар дорад. Аз болои зардолу нӯшидани оби хунук ё онро аз болои ғизои душворҳазм хӯрдан бағоят зарарнок аст. Зардолуро ба дили наҳор хӯрдан низ бад аст. Агар онро бардавом бихӯранд, рӯдаҳоро мехарошад. Равғани мағзи талхи зардолуро ба қадри 4,5 г биошоманд, кирми меъдаро кушта, ба воситаи исҳол дафъ мекунад, варамҳои мақъадро таҳлил медиҳад, санги гурда ва масонаро майда карда мерезонад; онро бимоланд, бавосири зоҳирӣ ва ботиниро шифо мебахшад. Миқдори як бор ошомидан аз равғани мағзи талхи зардолу дар як рӯз то 14 г аст. Агар барги зардолуро дар об ҷӯшонда, он обро бинӯшанд, кирми меъдаро мерезонад, пешобро равон мекунад. Барги хушки онро кӯфта, бо оби хунук биошоманд, исҳолро мебандад. Оби барги зардолуи талхро бичаконанд, дарди гӯшро таскин медиҳад.

Дар тибби муосир зардолу ба сифати ғизои парҳезӣ ва сервитамин тавсия дода мешавад. Дар таркиби он миқдори калий зиёд аст, бинобар ин барои одамони гирифтори бемориҳои дилу раг нафъ дорад. Зардолуро тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд. Аз он аштак, нонаштак, аштаки хубонӣ (ба зардолу мағзи бодом ё чормағз ҷой карда мехушконанд), аштаки зарафшонӣ (6-8 адад меваи зардолуро болои ҳам гузошта каме мефишоранд ва дар рӯи тахтасанг хушк мекунанд), баргак, чалпак (афшураи зардолуро мисли нони чаппотӣ тунук карда мехушконанд), донакшӯрак ва ғ. тайёр мекунанд. Мағзи зардолуи талхак дар саноати дорусозӣ истифода мешавад. Доғистониҳо аз донаи талхи зардолу «урбеч» ном ғизои миллӣ тайёр мекунанд. Онҳо донаро то нест шудани талхи (амигдалин)-аш дар об ҷӯшонда, сипас мехушконанд. Баъд онро бирён карда мекӯбанд ва истеъмол мекунанд. Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон низ аз меваи хушки зардолу бо номи «допак» (водии Зарафшон), «хухпа» ва «ношхухпа» (ВМБК) ғизои парҳезӣ мепазанд. Ғӯлинги туршмаззаи зардолуро ба угро, оши бурида ва дигар таомҳои рақиқ меандозанд. Зардолу аз касалиҳои доғзании мева, барг ва муғча, тосаки хокистарранг, саратон, вертитсиллёз, питоспороз осеб меёбад. Ба зардолу бештар заргинаки зарди олу, мӯр, ширинча, зиреҳак, гамбусаки нӯлдарози зардолу, пармачии зардолу ва ғ. Зарар мерасонанд.

== Далелҳои ҷолиб ==
Дар маркази шаҳри [[Исфара]], ба шарафи ин мева, ки ин ҷо бештар парвариш карда мешавад, муҷассамаи зардолу сохта шудааст.
&lt;gallery&gt;
Зардолу дар Исфара.jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (1).jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (2).jpg 
Дарахтони зардолу дар ноҳияи Исфара.jpg
Зардолуҳои ноҳияи Исфара (3).jpg 
&lt;/gallery&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зардолу|7|муаллиф=Н. Камолов, С. Маҳмадаминов}}
* Пӯлотов А. Рӯёндани ҳосили фаровони зардолу. Д., 1968;
* Камолов Н. Современное сосотояние генофонда абрикоса в Таджикистане и пути его использования в селекции и фермерских хозяйствах // Доклады ТАСХН. № 7-8. 2004;
* Саодаткадамова Т. М., Фелалиев А. С. Абрикосы западного Памира. Д., 2009;
* Камолов Н., Ахмедов Т. А., Назиров Ҳ. Зардолу ва парвариши он (дастурамал барои деҳқонон (фермерҳо)). Д., 2010.

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Зардолуҳо| ]]
[[Гурӯҳ:Дарахтони мева]]</text>
      <sha1>ktchp59plx9jebbckbm24agfn1cwgrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2050</id>
    <revision>
      <id>1470078</id>
      <parentid>1467673</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22675" sha1="53bmp1iq0odtw0u6rsyorlk67cpj12e" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар}}
{{Таксон
| тасвир = Pernod Al Ariba 0046b.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Equus caballus
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1758
}}
'''Асп''' ё '''асб''', борагӣ, фарас ({{lang-la|Equus ferus caballus}}) — ҳайвони тоқсуми маъмул.

== Тавсифот бо забони ангилисий ==
Аспҳо нисбат ба дигар ҳайвоноти хонагии қадим калонҷуссатар мебошанд. Пояш пурқувват, банди сеюми ангушти мобайни он ба сум табдил ёфтааст. Наринаҳо 40 ва модинаҳо 36 дандон доштанд. Байни дандонҳои ашк ва курсии аспҳо қариб 10 см ҷой ҳаст, ки ба он лаҷом мезананд. Вобаста ба сохт ва тағироти дандонҳои пеш синну соли аспҳоро муайян кардан мумкин. Дили аспҳо 4-4,5 (дар баъзе аспҳои корӣ 6-6,5) ва шушашон 5-5,5 (ғунҷоишаш қариб 30 л) кг мешавад. Ҳарорати мӯътадили баданаш 38°С. Асп 35-50 л хун (ҳангоми 500 кг будани вазни бадан) дорад. Меъдааш сода (ғунҷоишаш қариб 20 л) аст; талхадон надорад. Аспҳои кори соле то 6-8 т пору медиҳанд. Пору ва пешоби асп, нитроген, калий ва кислотаи фосфати бисёр дорад.

Мӯйи асп ҷилонок, кӯтоҳ ва тахт аст. Вобаста ба ранг аспҳоро «тӯруқ», «ҷиран», «ашҳабӣ», «сиёҳмушкин» ва ғайра меноманд. Асп [[баҳор]] ва [[тирамоҳ]] тулак намуда, ба сармо (то 60°С) ва гармо (то 50°С) хуб тоб меорад, ба иқлими нав зуд одат мекунад. Ғадудҳои арақбарори асп ниҳоят бисёр буда, ҳангоми кор то 85-100 г хлориди натрий ихроҷ мекунад. Ин миқдор намак бошад, дар хӯроки муқаррарии асп нест. Бинобар ин ба хӯроки аспҳое, ки корҳои вазнинро иҷро мекунад, рӯзе 25-40 г намак илова бояд намуд. Узвҳои шунавоӣ ва шоммаи аспи нағз инкишоф ёфтаанд. Чашмаш тез аст, то 360° мебинад, ранг, андоза ва шакли чизҳоро фарқ мекунад. Асп зуд дастомӯз мешавад.

Асп дар 1-1,5 солагӣ болиғ гардида, дар 6-7 солагӣ пурра инкишоф меёбад. Давраи ҳамлаш 11 моҳ як бача мезояд. Тойчаҳоро махсус нигоҳубин кардан лозим. Солиму бардам ва боқувват таваллуд шудани тойчаҷо ба тарзи нигоҳубини модинаҳо вобаста аст. Модинаҳо рӯзе 20-25 кг шир медиҳад. Аз шири модинаҳо [[қимиз]] тайёр мекунанд. Тойча одатан баъди 30-40 дақиқаи таваллуд модарашро мемакад. Барон тойчаҳо хусусан фалла аҳамияти калон дошта, баъзе касалиҳоро пешгирӣ ва меъдаро тоза мекунад. Модиён ва тойчаро баъди як ҳафта аз аспхона cap додан лозим. Тойчаҳо одатан 6-7 моҳ шир мемаканд. Бинобар ин ҳангоми кор фармудани модиҳо тойчаро хамеша ҳамроҳи он бояд нигоҳ дошт. Асп то 30-35 (баъзан 67) сол умр мебинад ва онро дар хоҷагӣ аз 3 то 14-15 (баъзан то 18-20)-солагӣ истифода бурдан мумкин.

== Корбурд дар хоҷагӣ ==
Дар замине, ки гаштани трактор имконнопазир аст, инчунин барои кашондани алаф, хошок, пахта, шир ва ғайра метавон аз асп истифода бурд.

Дар баъзе мамлакатҳо асп барои хидмати полис, артиши миллӣ (ҳифзи сарҳад), хоҷагии ҷангал, мамнӯъгоҳҳо, иктишофоти геологӣ, бостоншиносӣ ва ғайра кор фармуда мешавад. Модиёнҳоро 2 моҳ қабл аз зоидан ва 15 рӯз баъди он, инчунин аспҳои касалро кор фармудан мамнӯъ аст.

Дар як шаборӯз ба аспи корӣ дар шароити Тоҷикистон 8 кг беда, 4 кг коҳ, 5 кг ҷав, 1 кг сабӯси гандум ва 2 кг хӯроки сершира бояд дод. Ба асп ҳамчунин хошок, сабзӣ, лаблабу, картошка, тарбузи хӯрокӣ, кадуи хӯрокӣ, тарбеда, силос, ҷав, сулӣ, ҷуворимакка, хӯрокиҳои омехта ва ғайра медиҳанд. Ҳангоми дар таркиби хӯрок нарасидани модда­ҳои минералӣ ба асп бӯр, орди устухон, мононатрийфосфат ё претсипитат додан лозим аст. Ба асп рӯзе 3 маротиба хӯрок дода мешавад. Пеш аз хӯрок об медиҳанд, ки он ҳазми ғизоро беҳ мегардонад.

== Асотир ==
Дар устураҳои исломӣ оид ба мухолифати аспу инсон ривояте маъруф аст. Мувофиқи он нахустаспҳо бол дош­таанд ва вақте ки Офаридгор қолаби Одамро аз гил месозад, Иб­лис ба дили асп даромада, ӯро талқин мекунад, ки алайҳи бандаи хокӣ дар пархош бошад, зеро ба вай агар ҷон дароранд, аспро зин зада савор мешавад ва пару болашро мешиканад. асп тибқи нишондоди Иблис амал намуда, қолаби Одамро лагад зада мешиканад, вале бо хости Худо ба ҳоли аввал гардонида мешавад. Ниҳоят асп хатои худро фаҳмида, дастомӯзи инсон ва як воситаи зин­дагии ӯ мегардад.

Сарнавишти Аноҳито — эзади об низ бо асп марбут аст. Барои [[Аноҳито]] — таъкид шудааст дар [[Авесто]], — Аҳура Маздо гардунае сохт, ки чаҳор асп дошт ва ба манзили боду борон ва обу тагарг бо он мерафт. Аз фаргарди дуюми [[Вандидод]] маълум мешавад, ки саргузашти Ҷамшед низ бо асп сахт марбут мебошад.

Қисмати бештари устураҳои авестоӣ дар иртибот бо асп ба сарзамини [[Турон]] алоқаманданд. Турониён тибқи тасвири ҳамосӣ мардумони бодиянишин, саворони чобуку тундрав ва душмани Эрон хонда шудаанд. Дар байни онҳо машҳуртар Франграсӣана (Афросиёби «Шоҳнома») мебошад. Тибқи маъ­лумоти [[Умари Хайём]] дар «Наврӯз­нома» [[Афросиёб]] гуфта: {{аввали иқтибос}}«Асп мар-мулукро чунон аст, ки осмон мармоҳро»{{охири иқтибос|сарчашма=«Наврӯз­нома»-и [[Умари Хайём]]}}. Дар ҳа­мин асар оид ба аспҳои гуногун, зоту сифатҳо ва хусусиятҳояшон маълумот дода шудааст. Ному корномаи аксар ашхоси асотирии эронитабори [[Авесто]] ба тавассути асп шуҳратёр мегарданд. Масалан, [[Заҳҳок]]ро (Ажи Даҳака) [[Беварасп]] — дорандаи даҳ ҳазор асп низ хондаанд. Тибқи анъанаи устурасозӣ Фаридун (Тра­этаона, Фретон) дар [[Авесто]] ба асп дилбастагииқавӣ дорад. {{аввали иқтибос}}«Офаридунро пурсидаанд, ки эй малик, чаро бар асп нанишинӣ?» Гуфт: «''Тарсам, ки Яздонро шукр ба воҷибе натавонам гузорд''»{{охири иқтибос|сарчашма=«Наврӯз­нома»-и [[Умари Хайём]]}}.

=== Вожаи асп ===
Калимаи «асп» як ҷузъи номи ашхоси қадими асотирӣ ва ривоятӣ — [[Гуштосп]], Таҳмосп, Арҷосп, [[Гаршосп]], [[Луҳросп]], Озаргушасп, Ҷомосп ва дигарон мебошад. Дар «[[Шоҳнома]]»-и Фирдавсӣ аз галабонӣ (асппарварӣ) дар байни эрониён ва турониён, наслгирӣ аз аспҳои хушзоти паҳлавонону подшоҳон, масалан, аз [[Рахш]] (аспи Рустам), Шабранг (аспи Сиёвуш), [[Шабдиз]] (аспи Хусрави Парвиз) ва ғайра сухан меравад. Дар «Зардуштнома» омадааст, ки [[Зардушт]] пайғамбар будани худ­ро пас аз муолиҷаи аспи шоҳ [[Гуштосп]] собит кард. Аспи шоҳ Гуштосп аз пой монда буд. Зардушт онро муолиҷа кард ва Гуштосп ба ӯ эътиқод овард.

== Таърих ==
Сарнасли асп эогиппус мебошад, ки тақрибан 70 млн сол қабл умр ба сар бурдааст. Ҷуссаи [[эогиппус]] баробари [[рӯбоҳ]] буда, пои пешаш 4 ва пои қафояш 3 ангушт дошт.
Аспро 10 ҳазор сол муқаддам дар даштҳои моварои [[Осиёи Марказӣ]], Дон, Днепр ва Сибири Ҷанубӣ ром кардаанд. Алҳол аз аспҳои ёбоӣ фақат [[аспи Пржевалский]] боқӣ мондааст, ки дар даштҳои [[Муғулистон]] дучор меояд.

=== Асппарварии мардуми тоҷик ===
Ба асппарварӣ аз қадимулайём шуғл доштани тоҷиконро бозёфтҳои ҳафриётӣ ва мусаввараҳои гуногун низ собит менамоянд. Дар бисёр асбобу зарфҳои рӯзгор, ки бостоншиносон пайдо кардаанд, тасвири аспҳо нисбатан бештар вомехӯрад.

Ниёгони мо оид ба асп, нигоҳубин ва бемориҳои он чандин «Фараснома» таълиф намудаанд. Дар китоби «Одоб-ул-ҳарб ва-ш-шуҷоъа» омадааст, ки «…Асп шинохтан илме шариф аст, чун касе аспро нашиносад, ӯро аз ҷумлаи нодонон шуморанд. Шинохти асп бояд ва шинохти дандони ӯ ва хуҷастагӣ ва иллату айби ӯ дар дандонҳо ва нишонҳо, ки онро бувад, то ба ҳама чизҳо доно ва имом бошад». Яке аз бобҳои китоби мазкур дар бораи муолиҷаи иллати аспон аст. Чунончи, муаллиф қайд мекунад, ки «…Асперо, ки таб гирад, нишон он аст, ки дамақ гирад ва бинӣ паҳн боз кунад ва сар фуруд дорад ва паҳлу бизанад ва дами бинӣ гарм бошад, илоҷаш он аст, ки як рӯз беалаф дорад, дигарон рӯз се ман об ва ду ман мавизи сиёҳ ва бодрӯ ва гашниз ва шоҳтара аз ҳар яке як даста андар дег биҷӯшонад, то он об ба як ман боз ояд, пас биполояд, дар даҳани сутур резад, некӯ шавад».

=== Зот ва пайдоиши аспҳои Шарқи Қадим ===
Муайян кардани зот ва пайдоиши аспҳои Шарқи Қадим бинобар вуҷуд надоштани навиштаҷоти марбута душвор аст. Дар бораи аспҳое, ки дар сарзамини кунунии Осиёи Мар­казӣ (аз ҷумла дар Тоҷикистон) парварда мешуданд, фақат дар асоси омӯзиши қайдҳои сайёҳон, муаррихон, ҷуғрофидонҳо, бостоншиносон, лашкаркашон ва ғайра маълумот гирифтан мумкин аст. Аз рӯйи маълумоти сарчашмаҳои таърихӣ дар Хуталон ([[Хатлон]]) садаи 4 то м. Аспҳои хушзоти зебо парвариш меёфтанд. Шуҳрати аспҳои Хуталон дар солномаҳои садаҳои 9-12-и арабу эрониҳо, ҳамчунин асарҳои Истахрӣ, Муродӣ, Низомӣ, Азрақӣ, [[Закариёи Қазвинӣ]], Мирзо Абдулқодири Бедил, Иқболи Лоҳурӣ ва дигарон низ қайд шудаанд. Пайдоиши аспҳои хатлӣ қис­саву ривояти бисёр дорад. Масалан, дар солномаи хитойӣ («Таншу» ва «Сайшу») омада, ки аспи хуталонӣ аз аспи «осмонӣ», ки дар яке аз қулла (ё ғор)-ҳои куҳи Тахористон (ки ба Хатлон ҳамсарҳад ва баъзан яке буд) зиндагӣ мекунад, ба вуҷуд омадааст. Модиёнҳои зоти таҳҷоӣ, ки дар атрофи куҳ мечаридаанд, гӯё бо аспи «осмо­нӣ» ҷуфт шуда, аз он насл ба бор овардаанд.

Ба аспҳои [[Тахористон]] нисбат додани пайдоиши аспҳои Хуталон бесабаб нест. Аспҳои Тахористон хеле машҳур буданд. Дар Тахористон аспҳои резаҷусса, вале ни­ҳоят пурбардошти куҳипарвард, ки масофаи зиёдро паймуда метавонистанд, инчунин зоти аспҳое, ки фақат барои таҳдаштҳо мувофиқ буданд, парварда мешуданд. Баъзе ровиён аспҳои Та­хористонро сарнасли ҳамаи аспҳо медонанд. Мувофиқи ривоёти дигар [[Аспи хатлӣ|аспҳои хатлӣ]] аз аспҳои обӣ падид омадаанд. Ҷуғрофидони арабинависи эронитабор [[Ибни Хурдодбеҳ]] қайд мекунад, ки дар [[Хуталон]] ҳавзе бо номи Нозкӯл мавҷуд аст. Нозкӯл аспҳои обӣ дорад, ки бо аспҳои подшоҳ (ба кӯл обнӯшӣ меомаданд) даромехта, аспи хатлиро ба вуҷуд овардаанд. Аспҳои Хатлон дар ин асру замон низ мақбул ва марғуби хоссу ом аст&quot;. Мадҳу санои аспҳои Хатлонро дар эҷодиёти [[Низомии Ганҷавӣ]] низ дучор меоем:

:::: Сикандар бар он хинги хатлӣ нишаст,
:::: Ки чун бод бархост, чун барқ ҷаст.
Шоири дигаре гуфтааст:
:::: На кас бар чунин хинги хатлӣ нишаст,
:::: На мурғе чунин ояд осон ба даст.

== Парвариши асп ==
{{асосӣ|Асппарварӣ}}
[[File:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|thumb|Аспҳо дар чарогоҳ]]
Аспро дар аспхона (ахтахона, саисхона) ва чарогоҳҳо парвариш мекунанд. Барои аспҳои зотӣ дар аспхона хоначаҳои алоҳида месозанд. Дар хоначаҳо барои нарёнҳои наслдеҳи зотӣ 16-20 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,модиёнҳои наслдеҳи зотӣ 18 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ва тойчаҳои тренингӣ то 16 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; масоҳат ҷудо бояд кард. Нарёнҳои наслдеҳро тобистон ва зимистон 3-4 соат ба
сайру гашт баровардан лозим аст. Барои аспҳои саворӣ ва резачорпо рӯзе 7-15 км гардиш кардан муфид мебошад. Ҳангоми нигоҳубин ва муомилаи нодуруст асп одати бад (масалан, газидан, лагад задан ва ғайра) пайдо мекунад, гирифтори хала, нохуна, сумдард (бештар аз нодуруст наъл кардан), исҳол, зуком ва дигар бемориҳо мешавад. Аспро дар аспрез ва ҷойҳои махсус мавриди озмоиши зотӣ қарор медиҳанд. Асп дар варзиш низ истифода мегардад. Дурагаҳои аз ҷуфтии асп бо хар, аспи Пржевалский ва гӯрхар рӯёнда, маъмулан, бенасл мешаванд. Дар ҷаҳон тақрибан 280 зоти асп мавҷуд аст (2010).

=== Асппарвариӣ дар Тоҷикистон ===
Аз қадимулайём дар ҳудуди ҳозираи Тоҷикистон вуҷуд доштани асппарвариро табиатшиноси маҷорӣ асп Борнс (1848), олимони рус Н. Бахметев (1870), асп Вилкинс (1875), асп Ф. Миддендорф (1882) В. Базилевский (1907), Д. Н. Логофет (1911), О. Ф. Витт (1952) ва дигарон низ қайд кардаанд. Базилевский аспҳои Осиёи Марказиро ба туркманӣ, қирғизӣ ва қаробоҳирӣ ҷудо мекунад. Ӯ аспҳои Истаравшанро аз ҷум­лаи аспҳои қаробоҳирии беҳтарин ном бурдааст. Асппарварӣ дар байни суғдиён низ равнақ дошт. Бино ба ақидаи акад. асп Ф. Миддендорф Искандари Мақдунӣ аспҳои сарзамини суғдиёнро истифода бурда, лашкари савораи бузург ташкил карда буд. Дар ҳудуди имрӯзаи ВМКБ асосан аспҳои бадахширо парвариш мекарданд. Онҳо барои кор дар шароити куҳсор хеле мувофиқ буданд. Сифати аспҳои бадахширо сайёҳ ва нависандаи итолиёӣ [[Марко Поло]] (а. 12) дар китобаш қайд кардааст. Д.Логофет аспҳои хонии Бухороро ба 5 навъ ҷудо мекунад:
* [[Аспи қаробоҳирӣ|аспҳои бухорӣ ё қаробоҳирӣ]] (дар водии дарёи Зарафшон, Ҳисор, Шаҳрисабз ва Чирчиқ);
* [[Аспи аҳалтекинӣ|аспҳои туркманӣ ё текинӣ]] (дар водии дарёи Ому, Қаршӣ ва Қӯрғонтеппа);
* аспҳои ҳисорӣ (дар водии Ҳисор);
* [[Аспи қирғизӣ|аспҳои қирғизию ла­қайӣ]] (дар Кӯлоб, Ҳисор, Балҷувон, Қубодиён ва Қӯрғонтеппа);
* аспи бухории куҳӣ (дар Яккабоғ, Ҳисор, Қа­ро­тегин, Кӯлоб ва Бойсун).

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Sharik Al Sadik Sarina.jpg|alt|Аспи арабӣ  
Акс:Pernod Al Ariba 0046b.jpg|Аспи арабӣ
Subject (horse) 20080420P1.jpg|Аспи асили савории англисӣ
Акс:Les races chevalines BHL22833020, cropped.jpg|Аспи қирғизӣ ё лақайӣ
Акс:Karabakh stallion Khan.jpg|Аспи қаробоҳирӣ ё бухорӣ
&lt;/gallery&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Аспи асили савории англисӣ]]
* [[Аспи арабӣ]]

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

== Адабиёт ==
* Мамин Н. О. ''Происхождение и формирование конских пород Сред­ней Азии и Таджикистана // Тезисы докл. ТСХИ. ''Душанбе, 1979;
* Мамин Н. О. ''Современное состояние группы таджикских лошадей // Труды ТСХИ''. Ҷ. 44. Душанбе, 1983;
* Свечин К. Б. (ва дигарон) ''Коневодство''. Москва, 1984
* Мамин Н. О., Шоев С. Х. ''Рабочие качества Таджикской группы. Повышение продуктивности животноводства в Таджикистане // Труды ТСХИ''. Душанбе, 1985;
* Камбегов Б. Д. (ва дигарон) ''Лошади России: полная энциклопедия.'' Москва, 2002.

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Асп|2}}

[[Гурӯҳ:Аспҳо]]</text>
      <sha1>53bmp1iq0odtw0u6rsyorlk67cpj12e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470084</id>
      <parentid>1470078</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22716" sha1="83pqft4v3ukuvuk882v79fcwtjil7v7" xml:space="preserve">{{маъноҳои дигар}}
{{Таксон
| тасвир = Pernod Al Ariba 0046b.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| волид = Equus
| лотинӣ = Equus caballus
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1758
| ҳаммаъно = 1758
}}
'''Асп''' ё '''асб''', борагӣ, фарас ({{lang-la|Equus caballus}}) — ҳайвони тоқсуми маъмул.

== Тавсифот бо забони ангилисий ==
Аспҳо нисбат ба дигар ҳайвоноти хонагии қадим калонҷуссатар мебошанд. Пояш пурқувват, банди сеюми ангушти мобайни он ба сум табдил ёфтааст. Наринаҳо 40 ва модинаҳо 36 дандон доштанд. Байни дандонҳои ашк ва курсии аспҳо қариб 10 см ҷой ҳаст, ки ба он лаҷом мезананд. Вобаста ба сохт ва тағироти дандонҳои пеш синну соли аспҳоро муайян кардан мумкин. Дили аспҳо 4-4,5 (дар баъзе аспҳои корӣ 6-6,5) ва шушашон 5-5,5 (ғунҷоишаш қариб 30 л) кг мешавад. Ҳарорати мӯътадили баданаш 38°С. Асп 35-50 л хун (ҳангоми 500 кг будани вазни бадан) дорад. Меъдааш сода (ғунҷоишаш қариб 20 л) аст; талхадон надорад. Аспҳои кори соле то 6-8 т пору медиҳанд. Пору ва пешоби асп, нитроген, калий ва кислотаи фосфати бисёр дорад.

Мӯйи асп ҷилонок, кӯтоҳ ва тахт аст. Вобаста ба ранг аспҳоро «тӯруқ», «ҷиран», «ашҳабӣ», «сиёҳмушкин» ва ғайра меноманд. Асп [[баҳор]] ва [[тирамоҳ]] тулак намуда, ба сармо (то 60°С) ва гармо (то 50°С) хуб тоб меорад, ба иқлими нав зуд одат мекунад. Ғадудҳои арақбарори асп ниҳоят бисёр буда, ҳангоми кор то 85-100 г хлориди натрий ихроҷ мекунад. Ин миқдор намак бошад, дар хӯроки муқаррарии асп нест. Бинобар ин ба хӯроки аспҳое, ки корҳои вазнинро иҷро мекунад, рӯзе 25-40 г намак илова бояд намуд. Узвҳои шунавоӣ ва шоммаи аспи нағз инкишоф ёфтаанд. Чашмаш тез аст, то 360° мебинад, ранг, андоза ва шакли чизҳоро фарқ мекунад. Асп зуд дастомӯз мешавад.

Асп дар 1-1,5 солагӣ болиғ гардида, дар 6-7 солагӣ пурра инкишоф меёбад. Давраи ҳамлаш 11 моҳ як бача мезояд. Тойчаҳоро махсус нигоҳубин кардан лозим. Солиму бардам ва боқувват таваллуд шудани тойчаҷо ба тарзи нигоҳубини модинаҳо вобаста аст. Модинаҳо рӯзе 20-25 кг шир медиҳад. Аз шири модинаҳо [[қимиз]] тайёр мекунанд. Тойча одатан баъди 30-40 дақиқаи таваллуд модарашро мемакад. Барон тойчаҳо хусусан фалла аҳамияти калон дошта, баъзе касалиҳоро пешгирӣ ва меъдаро тоза мекунад. Модиён ва тойчаро баъди як ҳафта аз аспхона cap додан лозим. Тойчаҳо одатан 6-7 моҳ шир мемаканд. Бинобар ин ҳангоми кор фармудани модиҳо тойчаро хамеша ҳамроҳи он бояд нигоҳ дошт. Асп то 30-35 (баъзан 67) сол умр мебинад ва онро дар хоҷагӣ аз 3 то 14-15 (баъзан то 18-20)-солагӣ истифода бурдан мумкин.

== Корбурд дар хоҷагӣ ==
Дар замине, ки гаштани трактор имконнопазир аст, инчунин барои кашондани алаф, хошок, пахта, шир ва ғайра метавон аз асп истифода бурд.

Дар баъзе мамлакатҳо асп барои хидмати полис, артиши миллӣ (ҳифзи сарҳад), хоҷагии ҷангал, мамнӯъгоҳҳо, иктишофоти геологӣ, бостоншиносӣ ва ғайра кор фармуда мешавад. Модиёнҳоро 2 моҳ қабл аз зоидан ва 15 рӯз баъди он, инчунин аспҳои касалро кор фармудан мамнӯъ аст.

Дар як шаборӯз ба аспи корӣ дар шароити Тоҷикистон 8 кг беда, 4 кг коҳ, 5 кг ҷав, 1 кг сабӯси гандум ва 2 кг хӯроки сершира бояд дод. Ба асп ҳамчунин хошок, сабзӣ, лаблабу, картошка, тарбузи хӯрокӣ, кадуи хӯрокӣ, тарбеда, силос, ҷав, сулӣ, ҷуворимакка, хӯрокиҳои омехта ва ғайра медиҳанд. Ҳангоми дар таркиби хӯрок нарасидани модда­ҳои минералӣ ба асп бӯр, орди устухон, мононатрийфосфат ё претсипитат додан лозим аст. Ба асп рӯзе 3 маротиба хӯрок дода мешавад. Пеш аз хӯрок об медиҳанд, ки он ҳазми ғизоро беҳ мегардонад.

== Асотир ==
Дар устураҳои исломӣ оид ба мухолифати аспу инсон ривояте маъруф аст. Мувофиқи он нахустаспҳо бол дош­таанд ва вақте ки Офаридгор қолаби Одамро аз гил месозад, Иб­лис ба дили асп даромада, ӯро талқин мекунад, ки алайҳи бандаи хокӣ дар пархош бошад, зеро ба вай агар ҷон дароранд, аспро зин зада савор мешавад ва пару болашро мешиканад. асп тибқи нишондоди Иблис амал намуда, қолаби Одамро лагад зада мешиканад, вале бо хости Худо ба ҳоли аввал гардонида мешавад. Ниҳоят асп хатои худро фаҳмида, дастомӯзи инсон ва як воситаи зин­дагии ӯ мегардад.

Сарнавишти Аноҳито — эзади об низ бо асп марбут аст. Барои [[Аноҳито]] — таъкид шудааст дар [[Авесто]], — Аҳура Маздо гардунае сохт, ки чаҳор асп дошт ва ба манзили боду борон ва обу тагарг бо он мерафт. Аз фаргарди дуюми [[Вандидод]] маълум мешавад, ки саргузашти Ҷамшед низ бо асп сахт марбут мебошад.

Қисмати бештари устураҳои авестоӣ дар иртибот бо асп ба сарзамини [[Турон]] алоқаманданд. Турониён тибқи тасвири ҳамосӣ мардумони бодиянишин, саворони чобуку тундрав ва душмани Эрон хонда шудаанд. Дар байни онҳо машҳуртар Франграсӣана (Афросиёби «Шоҳнома») мебошад. Тибқи маъ­лумоти [[Умари Хайём]] дар «Наврӯз­нома» [[Афросиёб]] гуфта: {{аввали иқтибос}}«Асп мар-мулукро чунон аст, ки осмон мармоҳро»{{охири иқтибос|сарчашма=«Наврӯз­нома»-и [[Умари Хайём]]}}. Дар ҳа­мин асар оид ба аспҳои гуногун, зоту сифатҳо ва хусусиятҳояшон маълумот дода шудааст. Ному корномаи аксар ашхоси асотирии эронитабори [[Авесто]] ба тавассути асп шуҳратёр мегарданд. Масалан, [[Заҳҳок]]ро (Ажи Даҳака) [[Беварасп]] — дорандаи даҳ ҳазор асп низ хондаанд. Тибқи анъанаи устурасозӣ Фаридун (Тра­этаона, Фретон) дар [[Авесто]] ба асп дилбастагииқавӣ дорад. {{аввали иқтибос}}«Офаридунро пурсидаанд, ки эй малик, чаро бар асп нанишинӣ?» Гуфт: «''Тарсам, ки Яздонро шукр ба воҷибе натавонам гузорд''»{{охири иқтибос|сарчашма=«Наврӯз­нома»-и [[Умари Хайём]]}}.

=== Вожаи асп ===
Калимаи «асп» як ҷузъи номи ашхоси қадими асотирӣ ва ривоятӣ — [[Гуштосп]], Таҳмосп, Арҷосп, [[Гаршосп]], [[Луҳросп]], Озаргушасп, Ҷомосп ва дигарон мебошад. Дар «[[Шоҳнома]]»-и Фирдавсӣ аз галабонӣ (асппарварӣ) дар байни эрониён ва турониён, наслгирӣ аз аспҳои хушзоти паҳлавонону подшоҳон, масалан, аз [[Рахш]] (аспи Рустам), Шабранг (аспи Сиёвуш), [[Шабдиз]] (аспи Хусрави Парвиз) ва ғайра сухан меравад. Дар «Зардуштнома» омадааст, ки [[Зардушт]] пайғамбар будани худ­ро пас аз муолиҷаи аспи шоҳ [[Гуштосп]] собит кард. Аспи шоҳ Гуштосп аз пой монда буд. Зардушт онро муолиҷа кард ва Гуштосп ба ӯ эътиқод овард.

== Таърих ==
Сарнасли асп эогиппус мебошад, ки тақрибан 70 млн сол қабл умр ба сар бурдааст. Ҷуссаи [[эогиппус]] баробари [[рӯбоҳ]] буда, пои пешаш 4 ва пои қафояш 3 ангушт дошт.
Аспро 10 ҳазор сол муқаддам дар даштҳои моварои [[Осиёи Марказӣ]], Дон, Днепр ва Сибири Ҷанубӣ ром кардаанд. Алҳол аз аспҳои ёбоӣ фақат [[аспи Пржевалский]] боқӣ мондааст, ки дар даштҳои [[Муғулистон]] дучор меояд.

=== Асппарварии мардуми тоҷик ===
Ба асппарварӣ аз қадимулайём шуғл доштани тоҷиконро бозёфтҳои ҳафриётӣ ва мусаввараҳои гуногун низ собит менамоянд. Дар бисёр асбобу зарфҳои рӯзгор, ки бостоншиносон пайдо кардаанд, тасвири аспҳо нисбатан бештар вомехӯрад.

Ниёгони мо оид ба асп, нигоҳубин ва бемориҳои он чандин «Фараснома» таълиф намудаанд. Дар китоби «Одоб-ул-ҳарб ва-ш-шуҷоъа» омадааст, ки «…Асп шинохтан илме шариф аст, чун касе аспро нашиносад, ӯро аз ҷумлаи нодонон шуморанд. Шинохти асп бояд ва шинохти дандони ӯ ва хуҷастагӣ ва иллату айби ӯ дар дандонҳо ва нишонҳо, ки онро бувад, то ба ҳама чизҳо доно ва имом бошад». Яке аз бобҳои китоби мазкур дар бораи муолиҷаи иллати аспон аст. Чунончи, муаллиф қайд мекунад, ки «…Асперо, ки таб гирад, нишон он аст, ки дамақ гирад ва бинӣ паҳн боз кунад ва сар фуруд дорад ва паҳлу бизанад ва дами бинӣ гарм бошад, илоҷаш он аст, ки як рӯз беалаф дорад, дигарон рӯз се ман об ва ду ман мавизи сиёҳ ва бодрӯ ва гашниз ва шоҳтара аз ҳар яке як даста андар дег биҷӯшонад, то он об ба як ман боз ояд, пас биполояд, дар даҳани сутур резад, некӯ шавад».

=== Зот ва пайдоиши аспҳои Шарқи Қадим ===
Муайян кардани зот ва пайдоиши аспҳои Шарқи Қадим бинобар вуҷуд надоштани навиштаҷоти марбута душвор аст. Дар бораи аспҳое, ки дар сарзамини кунунии Осиёи Мар­казӣ (аз ҷумла дар Тоҷикистон) парварда мешуданд, фақат дар асоси омӯзиши қайдҳои сайёҳон, муаррихон, ҷуғрофидонҳо, бостоншиносон, лашкаркашон ва ғайра маълумот гирифтан мумкин аст. Аз рӯйи маълумоти сарчашмаҳои таърихӣ дар Хуталон ([[Хатлон]]) садаи 4 то м. Аспҳои хушзоти зебо парвариш меёфтанд. Шуҳрати аспҳои Хуталон дар солномаҳои садаҳои 9-12-и арабу эрониҳо, ҳамчунин асарҳои Истахрӣ, Муродӣ, Низомӣ, Азрақӣ, [[Закариёи Қазвинӣ]], Мирзо Абдулқодири Бедил, Иқболи Лоҳурӣ ва дигарон низ қайд шудаанд. Пайдоиши аспҳои хатлӣ қис­саву ривояти бисёр дорад. Масалан, дар солномаи хитойӣ («Таншу» ва «Сайшу») омада, ки аспи хуталонӣ аз аспи «осмонӣ», ки дар яке аз қулла (ё ғор)-ҳои куҳи Тахористон (ки ба Хатлон ҳамсарҳад ва баъзан яке буд) зиндагӣ мекунад, ба вуҷуд омадааст. Модиёнҳои зоти таҳҷоӣ, ки дар атрофи куҳ мечаридаанд, гӯё бо аспи «осмо­нӣ» ҷуфт шуда, аз он насл ба бор овардаанд.

Ба аспҳои [[Тахористон]] нисбат додани пайдоиши аспҳои Хуталон бесабаб нест. Аспҳои Тахористон хеле машҳур буданд. Дар Тахористон аспҳои резаҷусса, вале ни­ҳоят пурбардошти куҳипарвард, ки масофаи зиёдро паймуда метавонистанд, инчунин зоти аспҳое, ки фақат барои таҳдаштҳо мувофиқ буданд, парварда мешуданд. Баъзе ровиён аспҳои Та­хористонро сарнасли ҳамаи аспҳо медонанд. Мувофиқи ривоёти дигар [[Аспи хатлӣ|аспҳои хатлӣ]] аз аспҳои обӣ падид омадаанд. Ҷуғрофидони арабинависи эронитабор [[Ибни Хурдодбеҳ]] қайд мекунад, ки дар [[Хуталон]] ҳавзе бо номи Нозкӯл мавҷуд аст. Нозкӯл аспҳои обӣ дорад, ки бо аспҳои подшоҳ (ба кӯл обнӯшӣ меомаданд) даромехта, аспи хатлиро ба вуҷуд овардаанд. Аспҳои Хатлон дар ин асру замон низ мақбул ва марғуби хоссу ом аст&quot;. Мадҳу санои аспҳои Хатлонро дар эҷодиёти [[Низомии Ганҷавӣ]] низ дучор меоем:

:::: Сикандар бар он хинги хатлӣ нишаст,
:::: Ки чун бод бархост, чун барқ ҷаст.
Шоири дигаре гуфтааст:
:::: На кас бар чунин хинги хатлӣ нишаст,
:::: На мурғе чунин ояд осон ба даст.

== Парвариши асп ==
{{асосӣ|Асппарварӣ}}
[[File:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|thumb|Аспҳо дар чарогоҳ]]
Аспро дар аспхона (ахтахона, саисхона) ва чарогоҳҳо парвариш мекунанд. Барои аспҳои зотӣ дар аспхона хоначаҳои алоҳида месозанд. Дар хоначаҳо барои нарёнҳои наслдеҳи зотӣ 16-20 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,модиёнҳои наслдеҳи зотӣ 18 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ва тойчаҳои тренингӣ то 16 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; масоҳат ҷудо бояд кард. Нарёнҳои наслдеҳро тобистон ва зимистон 3-4 соат ба
сайру гашт баровардан лозим аст. Барои аспҳои саворӣ ва резачорпо рӯзе 7-15 км гардиш кардан муфид мебошад. Ҳангоми нигоҳубин ва муомилаи нодуруст асп одати бад (масалан, газидан, лагад задан ва ғайра) пайдо мекунад, гирифтори хала, нохуна, сумдард (бештар аз нодуруст наъл кардан), исҳол, зуком ва дигар бемориҳо мешавад. Аспро дар аспрез ва ҷойҳои махсус мавриди озмоиши зотӣ қарор медиҳанд. Асп дар варзиш низ истифода мегардад. Дурагаҳои аз ҷуфтии асп бо хар, аспи Пржевалский ва гӯрхар рӯёнда, маъмулан, бенасл мешаванд. Дар ҷаҳон тақрибан 280 зоти асп мавҷуд аст (2010).

=== Асппарвариӣ дар Тоҷикистон ===
Аз қадимулайём дар ҳудуди ҳозираи Тоҷикистон вуҷуд доштани асппарвариро табиатшиноси маҷорӣ асп Борнс (1848), олимони рус Н. Бахметев (1870), асп Вилкинс (1875), асп Ф. Миддендорф (1882) В. Базилевский (1907), Д. Н. Логофет (1911), О. Ф. Витт (1952) ва дигарон низ қайд кардаанд. Базилевский аспҳои Осиёи Марказиро ба туркманӣ, қирғизӣ ва қаробоҳирӣ ҷудо мекунад. Ӯ аспҳои Истаравшанро аз ҷум­лаи аспҳои қаробоҳирии беҳтарин ном бурдааст. Асппарварӣ дар байни суғдиён низ равнақ дошт. Бино ба ақидаи акад. асп Ф. Миддендорф Искандари Мақдунӣ аспҳои сарзамини суғдиёнро истифода бурда, лашкари савораи бузург ташкил карда буд. Дар ҳудуди имрӯзаи ВМКБ асосан аспҳои бадахширо парвариш мекарданд. Онҳо барои кор дар шароити куҳсор хеле мувофиқ буданд. Сифати аспҳои бадахширо сайёҳ ва нависандаи итолиёӣ [[Марко Поло]] (а. 12) дар китобаш қайд кардааст. Д.Логофет аспҳои хонии Бухороро ба 5 навъ ҷудо мекунад:
* [[Аспи қаробоҳирӣ|аспҳои бухорӣ ё қаробоҳирӣ]] (дар водии дарёи Зарафшон, Ҳисор, Шаҳрисабз ва Чирчиқ);
* [[Аспи аҳалтекинӣ|аспҳои туркманӣ ё текинӣ]] (дар водии дарёи Ому, Қаршӣ ва Қӯрғонтеппа);
* аспҳои ҳисорӣ (дар водии Ҳисор);
* [[Аспи қирғизӣ|аспҳои қирғизию ла­қайӣ]] (дар Кӯлоб, Ҳисор, Балҷувон, Қубодиён ва Қӯрғонтеппа);
* аспи бухории куҳӣ (дар Яккабоғ, Ҳисор, Қа­ро­тегин, Кӯлоб ва Бойсун).

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Sharik Al Sadik Sarina.jpg|alt|Аспи арабӣ  
Акс:Pernod Al Ariba 0046b.jpg|Аспи арабӣ
Subject (horse) 20080420P1.jpg|Аспи асили савории англисӣ
Акс:Les races chevalines BHL22833020, cropped.jpg|Аспи қирғизӣ ё лақайӣ
Акс:Karabakh stallion Khan.jpg|Аспи қаробоҳирӣ ё бухорӣ
&lt;/gallery&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Аспи асили савории англисӣ]]
* [[Аспи арабӣ]]

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

== Адабиёт ==
* Мамин Н. О. ''Происхождение и формирование конских пород Сред­ней Азии и Таджикистана // Тезисы докл. ТСХИ. ''Душанбе, 1979;
* Мамин Н. О. ''Современное состояние группы таджикских лошадей // Труды ТСХИ''. Ҷ. 44. Душанбе, 1983;
* Свечин К. Б. (ва дигарон) ''Коневодство''. Москва, 1984
* Мамин Н. О., Шоев С. Х. ''Рабочие качества Таджикской группы. Повышение продуктивности животноводства в Таджикистане // Труды ТСХИ''. Душанбе, 1985;
* Камбегов Б. Д. (ва дигарон) ''Лошади России: полная энциклопедия.'' Москва, 2002.

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Асп|2}}

[[Гурӯҳ:Аспҳо]]</text>
      <sha1>83pqft4v3ukuvuk882v79fcwtjil7v7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470086</id>
      <parentid>1470084</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22701" sha1="0afcr6jgsvp83vviuecilhzp63s8qwa" xml:space="preserve">{{Дигар маъноҳо|Асп}}
{{Таксон
| тасвир = Pernod Al Ariba 0046b.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| волид = Equus
| лотинӣ = Equus caballus
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1758
| ҳаммаъно = 1758
}}
'''Асп''' ё '''асб''', борагӣ, фарас ({{lang-la|Equus caballus}}) — ҳайвони тоқсуми маъмул.

== Тавсифоти зоологӣ ==
Аспҳо нисбат ба дигар ҳайвоноти хонагии қадим калонҷуссатар мебошанд. Пояш пурқувват, банди сеюми ангушти мобайни он ба сум табдил ёфтааст. Наринаҳо 40 ва модинаҳо 36 дандон доштанд. Байни дандонҳои ашк ва курсии аспҳо қариб 10 см ҷой ҳаст, ки ба он лаҷом мезананд. Вобаста ба сохт ва тағироти дандонҳои пеш синну соли аспҳоро муайян кардан мумкин. Дили аспҳо 4-4,5 (дар баъзе аспҳои корӣ 6-6,5) ва шушашон 5-5,5 (ғунҷоишаш қариб 30 л) кг мешавад. Ҳарорати мӯътадили баданаш 38°С. Асп 35-50 л хун (ҳангоми 500 кг будани вазни бадан) дорад. Меъдааш сода (ғунҷоишаш қариб 20 л) аст; талхадон надорад. Аспҳои кори соле то 6-8 т пору медиҳанд. Пору ва пешоби асп, нитроген, калий ва кислотаи фосфати бисёр дорад.

Мӯйи асп ҷилонок, кӯтоҳ ва тахт аст. Вобаста ба ранг аспҳоро «тӯруқ», «ҷиран», «ашҳабӣ», «сиёҳмушкин» ва ғайра меноманд. Асп [[баҳор]] ва [[тирамоҳ]] тулак намуда, ба сармо (то 60°С) ва гармо (то 50°С) хуб тоб меорад, ба иқлими нав зуд одат мекунад. Ғадудҳои арақбарори асп ниҳоят бисёр буда, ҳангоми кор то 85-100 г хлориди натрий ихроҷ мекунад. Ин миқдор намак бошад, дар хӯроки муқаррарии асп нест. Бинобар ин ба хӯроки аспҳое, ки корҳои вазнинро иҷро мекунад, рӯзе 25-40 г намак илова бояд намуд. Узвҳои шунавоӣ ва шоммаи аспи нағз инкишоф ёфтаанд. Чашмаш тез аст, то 360° мебинад, ранг, андоза ва шакли чизҳоро фарқ мекунад. Асп зуд дастомӯз мешавад.

Асп дар 1-1,5 солагӣ болиғ гардида, дар 6-7 солагӣ пурра инкишоф меёбад. Давраи ҳамлаш 11 моҳ як бача мезояд. Тойчаҳоро махсус нигоҳубин кардан лозим. Солиму бардам ва боқувват таваллуд шудани тойчаҷо ба тарзи нигоҳубини модинаҳо вобаста аст. Модинаҳо рӯзе 20-25 кг шир медиҳад. Аз шири модинаҳо [[қимиз]] тайёр мекунанд. Тойча одатан баъди 30-40 дақиқаи таваллуд модарашро мемакад. Барон тойчаҳо хусусан фалла аҳамияти калон дошта, баъзе касалиҳоро пешгирӣ ва меъдаро тоза мекунад. Модиён ва тойчаро баъди як ҳафта аз аспхона cap додан лозим. Тойчаҳо одатан 6-7 моҳ шир мемаканд. Бинобар ин ҳангоми кор фармудани модиҳо тойчаро хамеша ҳамроҳи он бояд нигоҳ дошт. Асп то 30-35 (баъзан 67) сол умр мебинад ва онро дар хоҷагӣ аз 3 то 14-15 (баъзан то 18-20)-солагӣ истифода бурдан мумкин.

== Корбурд дар хоҷагӣ ==
Дар замине, ки гаштани трактор имконнопазир аст, инчунин барои кашондани алаф, хошок, пахта, шир ва ғайра метавон аз асп истифода бурд.

Дар баъзе мамлакатҳо асп барои хидмати полис, артиши миллӣ (ҳифзи сарҳад), хоҷагии ҷангал, мамнӯъгоҳҳо, иктишофоти геологӣ, бостоншиносӣ ва ғайра кор фармуда мешавад. Модиёнҳоро 2 моҳ қабл аз зоидан ва 15 рӯз баъди он, инчунин аспҳои касалро кор фармудан мамнӯъ аст.

Дар як шаборӯз ба аспи корӣ дар шароити Тоҷикистон 8 кг беда, 4 кг коҳ, 5 кг ҷав, 1 кг сабӯси гандум ва 2 кг хӯроки сершира бояд дод. Ба асп ҳамчунин хошок, сабзӣ, лаблабу, картошка, тарбузи хӯрокӣ, кадуи хӯрокӣ, тарбеда, силос, ҷав, сулӣ, ҷуворимакка, хӯрокиҳои омехта ва ғайра медиҳанд. Ҳангоми дар таркиби хӯрок нарасидани модда­ҳои минералӣ ба асп бӯр, орди устухон, мононатрийфосфат ё претсипитат додан лозим аст. Ба асп рӯзе 3 маротиба хӯрок дода мешавад. Пеш аз хӯрок об медиҳанд, ки он ҳазми ғизоро беҳ мегардонад.

== Асотир ==
Дар устураҳои исломӣ оид ба мухолифати аспу инсон ривояте маъруф аст. Мувофиқи он нахустаспҳо бол дош­таанд ва вақте ки Офаридгор қолаби Одамро аз гил месозад, Иб­лис ба дили асп даромада, ӯро талқин мекунад, ки алайҳи бандаи хокӣ дар пархош бошад, зеро ба вай агар ҷон дароранд, аспро зин зада савор мешавад ва пару болашро мешиканад. асп тибқи нишондоди Иблис амал намуда, қолаби Одамро лагад зада мешиканад, вале бо хости Худо ба ҳоли аввал гардонида мешавад. Ниҳоят асп хатои худро фаҳмида, дастомӯзи инсон ва як воситаи зин­дагии ӯ мегардад.

Сарнавишти Аноҳито — эзади об низ бо асп марбут аст. Барои [[Аноҳито]] — таъкид шудааст дар [[Авесто]], — Аҳура Маздо гардунае сохт, ки чаҳор асп дошт ва ба манзили боду борон ва обу тагарг бо он мерафт. Аз фаргарди дуюми [[Вандидод]] маълум мешавад, ки саргузашти Ҷамшед низ бо асп сахт марбут мебошад.

Қисмати бештари устураҳои авестоӣ дар иртибот бо асп ба сарзамини [[Турон]] алоқаманданд. Турониён тибқи тасвири ҳамосӣ мардумони бодиянишин, саворони чобуку тундрав ва душмани Эрон хонда шудаанд. Дар байни онҳо машҳуртар Франграсӣана (Афросиёби «Шоҳнома») мебошад. Тибқи маъ­лумоти [[Умари Хайём]] дар «Наврӯз­нома» [[Афросиёб]] гуфта: {{аввали иқтибос}}«Асп мар-мулукро чунон аст, ки осмон мармоҳро»{{охири иқтибос|сарчашма=«Наврӯз­нома»-и [[Умари Хайём]]}}. Дар ҳа­мин асар оид ба аспҳои гуногун, зоту сифатҳо ва хусусиятҳояшон маълумот дода шудааст. Ному корномаи аксар ашхоси асотирии эронитабори [[Авесто]] ба тавассути асп шуҳратёр мегарданд. Масалан, [[Заҳҳок]]ро (Ажи Даҳака) [[Беварасп]] — дорандаи даҳ ҳазор асп низ хондаанд. Тибқи анъанаи устурасозӣ Фаридун (Тра­этаона, Фретон) дар [[Авесто]] ба асп дилбастагииқавӣ дорад. {{аввали иқтибос}}«Офаридунро пурсидаанд, ки эй малик, чаро бар асп нанишинӣ?» Гуфт: «''Тарсам, ки Яздонро шукр ба воҷибе натавонам гузорд''»{{охири иқтибос|сарчашма=«Наврӯз­нома»-и [[Умари Хайём]]}}.

=== Вожаи асп ===
Калимаи «асп» як ҷузъи номи ашхоси қадими асотирӣ ва ривоятӣ — [[Гуштосп]], Таҳмосп, Арҷосп, [[Гаршосп]], [[Луҳросп]], Озаргушасп, Ҷомосп ва дигарон мебошад. Дар «[[Шоҳнома]]»-и Фирдавсӣ аз галабонӣ (асппарварӣ) дар байни эрониён ва турониён, наслгирӣ аз аспҳои хушзоти паҳлавонону подшоҳон, масалан, аз [[Рахш]] (аспи Рустам), Шабранг (аспи Сиёвуш), [[Шабдиз]] (аспи Хусрави Парвиз) ва ғайра сухан меравад. Дар «Зардуштнома» омадааст, ки [[Зардушт]] пайғамбар будани худ­ро пас аз муолиҷаи аспи шоҳ [[Гуштосп]] собит кард. Аспи шоҳ Гуштосп аз пой монда буд. Зардушт онро муолиҷа кард ва Гуштосп ба ӯ эътиқод овард.

== Таърих ==
Сарнасли асп эогиппус мебошад, ки тақрибан 70 млн сол қабл умр ба сар бурдааст. Ҷуссаи [[эогиппус]] баробари [[рӯбоҳ]] буда, пои пешаш 4 ва пои қафояш 3 ангушт дошт.
Аспро 10 ҳазор сол муқаддам дар даштҳои моварои [[Осиёи Марказӣ]], Дон, Днепр ва Сибири Ҷанубӣ ром кардаанд. Алҳол аз аспҳои ёбоӣ фақат [[аспи Пржевалский]] боқӣ мондааст, ки дар даштҳои [[Муғулистон]] дучор меояд.

=== Асппарварии мардуми тоҷик ===
Ба асппарварӣ аз қадимулайём шуғл доштани тоҷиконро бозёфтҳои ҳафриётӣ ва мусаввараҳои гуногун низ собит менамоянд. Дар бисёр асбобу зарфҳои рӯзгор, ки бостоншиносон пайдо кардаанд, тасвири аспҳо нисбатан бештар вомехӯрад.

Ниёгони мо оид ба асп, нигоҳубин ва бемориҳои он чандин «Фараснома» таълиф намудаанд. Дар китоби «Одоб-ул-ҳарб ва-ш-шуҷоъа» омадааст, ки «…Асп шинохтан илме шариф аст, чун касе аспро нашиносад, ӯро аз ҷумлаи нодонон шуморанд. Шинохти асп бояд ва шинохти дандони ӯ ва хуҷастагӣ ва иллату айби ӯ дар дандонҳо ва нишонҳо, ки онро бувад, то ба ҳама чизҳо доно ва имом бошад». Яке аз бобҳои китоби мазкур дар бораи муолиҷаи иллати аспон аст. Чунончи, муаллиф қайд мекунад, ки «…Асперо, ки таб гирад, нишон он аст, ки дамақ гирад ва бинӣ паҳн боз кунад ва сар фуруд дорад ва паҳлу бизанад ва дами бинӣ гарм бошад, илоҷаш он аст, ки як рӯз беалаф дорад, дигарон рӯз се ман об ва ду ман мавизи сиёҳ ва бодрӯ ва гашниз ва шоҳтара аз ҳар яке як даста андар дег биҷӯшонад, то он об ба як ман боз ояд, пас биполояд, дар даҳани сутур резад, некӯ шавад».

=== Зот ва пайдоиши аспҳои Шарқи Қадим ===
Муайян кардани зот ва пайдоиши аспҳои Шарқи Қадим бинобар вуҷуд надоштани навиштаҷоти марбута душвор аст. Дар бораи аспҳое, ки дар сарзамини кунунии Осиёи Мар­казӣ (аз ҷумла дар Тоҷикистон) парварда мешуданд, фақат дар асоси омӯзиши қайдҳои сайёҳон, муаррихон, ҷуғрофидонҳо, бостоншиносон, лашкаркашон ва ғайра маълумот гирифтан мумкин аст. Аз рӯйи маълумоти сарчашмаҳои таърихӣ дар Хуталон ([[Хатлон]]) садаи 4 то м. Аспҳои хушзоти зебо парвариш меёфтанд. Шуҳрати аспҳои Хуталон дар солномаҳои садаҳои 9-12-и арабу эрониҳо, ҳамчунин асарҳои Истахрӣ, Муродӣ, Низомӣ, Азрақӣ, [[Закариёи Қазвинӣ]], Мирзо Абдулқодири Бедил, Иқболи Лоҳурӣ ва дигарон низ қайд шудаанд. Пайдоиши аспҳои хатлӣ қис­саву ривояти бисёр дорад. Масалан, дар солномаи хитойӣ («Таншу» ва «Сайшу») омада, ки аспи хуталонӣ аз аспи «осмонӣ», ки дар яке аз қулла (ё ғор)-ҳои куҳи Тахористон (ки ба Хатлон ҳамсарҳад ва баъзан яке буд) зиндагӣ мекунад, ба вуҷуд омадааст. Модиёнҳои зоти таҳҷоӣ, ки дар атрофи куҳ мечаридаанд, гӯё бо аспи «осмо­нӣ» ҷуфт шуда, аз он насл ба бор овардаанд.

Ба аспҳои [[Тахористон]] нисбат додани пайдоиши аспҳои Хуталон бесабаб нест. Аспҳои Тахористон хеле машҳур буданд. Дар Тахористон аспҳои резаҷусса, вале ни­ҳоят пурбардошти куҳипарвард, ки масофаи зиёдро паймуда метавонистанд, инчунин зоти аспҳое, ки фақат барои таҳдаштҳо мувофиқ буданд, парварда мешуданд. Баъзе ровиён аспҳои Та­хористонро сарнасли ҳамаи аспҳо медонанд. Мувофиқи ривоёти дигар [[Аспи хатлӣ|аспҳои хатлӣ]] аз аспҳои обӣ падид омадаанд. Ҷуғрофидони арабинависи эронитабор [[Ибни Хурдодбеҳ]] қайд мекунад, ки дар [[Хуталон]] ҳавзе бо номи Нозкӯл мавҷуд аст. Нозкӯл аспҳои обӣ дорад, ки бо аспҳои подшоҳ (ба кӯл обнӯшӣ меомаданд) даромехта, аспи хатлиро ба вуҷуд овардаанд. Аспҳои Хатлон дар ин асру замон низ мақбул ва марғуби хоссу ом аст&quot;. Мадҳу санои аспҳои Хатлонро дар эҷодиёти [[Низомии Ганҷавӣ]] низ дучор меоем:

:::: Сикандар бар он хинги хатлӣ нишаст,
:::: Ки чун бод бархост, чун барқ ҷаст.
Шоири дигаре гуфтааст:
:::: На кас бар чунин хинги хатлӣ нишаст,
:::: На мурғе чунин ояд осон ба даст.

== Парвариши асп ==
{{асосӣ|Асппарварӣ}}
[[File:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|thumb|Аспҳо дар чарогоҳ]]
Аспро дар аспхона (ахтахона, саисхона) ва чарогоҳҳо парвариш мекунанд. Барои аспҳои зотӣ дар аспхона хоначаҳои алоҳида месозанд. Дар хоначаҳо барои нарёнҳои наслдеҳи зотӣ 16-20 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,модиёнҳои наслдеҳи зотӣ 18 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ва тойчаҳои тренингӣ то 16 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; масоҳат ҷудо бояд кард. Нарёнҳои наслдеҳро тобистон ва зимистон 3-4 соат ба
сайру гашт баровардан лозим аст. Барои аспҳои саворӣ ва резачорпо рӯзе 7-15 км гардиш кардан муфид мебошад. Ҳангоми нигоҳубин ва муомилаи нодуруст асп одати бад (масалан, газидан, лагад задан ва ғайра) пайдо мекунад, гирифтори хала, нохуна, сумдард (бештар аз нодуруст наъл кардан), исҳол, зуком ва дигар бемориҳо мешавад. Аспро дар аспрез ва ҷойҳои махсус мавриди озмоиши зотӣ қарор медиҳанд. Асп дар варзиш низ истифода мегардад. Дурагаҳои аз ҷуфтии асп бо хар, аспи Пржевалский ва гӯрхар рӯёнда, маъмулан, бенасл мешаванд. Дар ҷаҳон тақрибан 280 зоти асп мавҷуд аст (2010).

=== Асппарвариӣ дар Тоҷикистон ===
Аз қадимулайём дар ҳудуди ҳозираи Тоҷикистон вуҷуд доштани асппарвариро табиатшиноси маҷорӣ асп Борнс (1848), олимони рус Н. Бахметев (1870), асп Вилкинс (1875), асп Ф. Миддендорф (1882) В. Базилевский (1907), Д. Н. Логофет (1911), О. Ф. Витт (1952) ва дигарон низ қайд кардаанд. Базилевский аспҳои Осиёи Марказиро ба туркманӣ, қирғизӣ ва қаробоҳирӣ ҷудо мекунад. Ӯ аспҳои Истаравшанро аз ҷум­лаи аспҳои қаробоҳирии беҳтарин ном бурдааст. Асппарварӣ дар байни суғдиён низ равнақ дошт. Бино ба ақидаи акад. асп Ф. Миддендорф Искандари Мақдунӣ аспҳои сарзамини суғдиёнро истифода бурда, лашкари савораи бузург ташкил карда буд. Дар ҳудуди имрӯзаи ВМКБ асосан аспҳои бадахширо парвариш мекарданд. Онҳо барои кор дар шароити куҳсор хеле мувофиқ буданд. Сифати аспҳои бадахширо сайёҳ ва нависандаи итолиёӣ [[Марко Поло]] (а. 12) дар китобаш қайд кардааст. Д.Логофет аспҳои хонии Бухороро ба 5 навъ ҷудо мекунад:
* [[Аспи қаробоҳирӣ|аспҳои бухорӣ ё қаробоҳирӣ]] (дар водии дарёи Зарафшон, Ҳисор, Шаҳрисабз ва Чирчиқ);
* [[Аспи аҳалтекинӣ|аспҳои туркманӣ ё текинӣ]] (дар водии дарёи Ому, Қаршӣ ва Қӯрғонтеппа);
* аспҳои ҳисорӣ (дар водии Ҳисор);
* [[Аспи қирғизӣ|аспҳои қирғизию ла­қайӣ]] (дар Кӯлоб, Ҳисор, Балҷувон, Қубодиён ва Қӯрғонтеппа);
* аспи бухории куҳӣ (дар Яккабоғ, Ҳисор, Қа­ро­тегин, Кӯлоб ва Бойсун).

== Нигористон ==
&lt;gallery&gt;
Акс:Sharik Al Sadik Sarina.jpg|alt|Аспи арабӣ  
Акс:Pernod Al Ariba 0046b.jpg|Аспи арабӣ
Subject (horse) 20080420P1.jpg|Аспи асили савории англисӣ
Акс:Les races chevalines BHL22833020, cropped.jpg|Аспи қирғизӣ ё лақайӣ
Акс:Karabakh stallion Khan.jpg|Аспи қаробоҳирӣ ё бухорӣ
&lt;/gallery&gt;

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Аспи асили савории англисӣ]]
* [[Аспи арабӣ]]

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

== Адабиёт ==
* Мамин Н. О. ''Происхождение и формирование конских пород Сред­ней Азии и Таджикистана // Тезисы докл. ТСХИ. ''Душанбе, 1979;
* Мамин Н. О. ''Современное состояние группы таджикских лошадей // Труды ТСХИ''. Ҷ. 44. Душанбе, 1983;
* Свечин К. Б. (ва дигарон) ''Коневодство''. Москва, 1984
* Мамин Н. О., Шоев С. Х. ''Рабочие качества Таджикской группы. Повышение продуктивности животноводства в Таджикистане // Труды ТСХИ''. Душанбе, 1985;
* Камбегов Б. Д. (ва дигарон) ''Лошади России: полная энциклопедия.'' Москва, 2002.

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Асп|2}}

[[Гурӯҳ:Аспҳо]]</text>
      <sha1>0afcr6jgsvp83vviuecilhzp63s8qwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рӯбоҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2064</id>
    <revision>
      <id>1470087</id>
      <parentid>1468999</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="gk862m9qgf2xg0uzndarzy0jsux6ztf" xml:space="preserve">{{гурӯҳ нест}}
{{Таксон
| тасвир = Vulpes_vulpes_sitting.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| волид = Vulpes
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Vulpes vulpes
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1758
| харита = Distribution of Vulpes Vulpes.png
| вазъи ҳифз = LC
| iucn = 23062
}}
'''Рӯбоҳи одӣ''' ё '''малла''' ({{lang-la|Vulpes vulpes}}) — [[Дарандаҳо|даранда]]и [[Ширхӯрон|ширхӯр]] [[Оила (таксономия)|оила]]и [[сагмонандҳо]], намуди аз ҳама паҳншудатарини '''рӯбоҳон'''.

== Паҳншавӣ ==
Рӯбоҳи одӣ хеле васеъ паҳна шудааст: дар тамоми масоҳати [[Аврупо]], шимолӣ [[Африқо]] ([[Миср]], [[Алҷазоир]], [[Марокаш]], шимолӣ [[Тунис]]), қисми калони [[Осиё]] (то шимолӣ [[Ҳиндустон]], ҷанубӣ [[Чин]] ва Ҳиндухитой), дар [[Амрикои Шимолӣ]] аз минтақаи арктики то соҳилҳои Шимолӣ [[Халиҷи Мексико]]. Рӯбоҳ дар [[Австралия]] ба иқлим мусоидат шудааст ва дар тамоми материк паҳн шудааст. 
 
Аввал ҳисоб мешуд, ки дар [[Амрико]] намуди дигари рӯбоҳ зиндагӣ мекунад, аммо дар вақтҳои ҳозира ӯро ба монанди ҳамон намуд меҳисобанд.

{{Зоо-нопурра}}</text>
      <sha1>gk862m9qgf2xg0uzndarzy0jsux6ztf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470091</id>
      <parentid>1470087</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>/* Паҳншавӣ */</comment>
      <origin>1470091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="pji3ij7p8zg6zn11zrev4290dijmk40" xml:space="preserve">{{гурӯҳ нест}}
{{Таксон
| тасвир = Vulpes_vulpes_sitting.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| волид = Vulpes
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Vulpes vulpes
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1758
| харита = Distribution of Vulpes Vulpes.png
| вазъи ҳифз = LC
| iucn = 23062
}}
'''Рӯбоҳи одӣ''' ё '''малла''' ({{lang-la|Vulpes vulpes}}) — [[Дарандаҳо|даранда]]и [[Ширхӯрон|ширхӯр]] [[Оила (таксономия)|оила]]и [[сагмонандҳо]], намуди аз ҳама паҳншудатарини '''рӯбоҳон'''.

== Паҳншавӣ ==
Рӯбоҳи оддӣ хеле васеъ паҳн шудааст: дар тамоми масоҳати [[Аврупо]], шимолӣ [[Африқо]] ([[Миср]], [[Алҷазоир]], [[Марокаш]], шимолӣ [[Тунис]]), қисми калони [[Осиё]] (то шимолӣ [[Ҳиндустон]], ҷанубӣ [[Чин]] ва Ҳиндухитой), дар [[Амрикои Шимолӣ]] аз минтақаи арктики то соҳилҳои Шимолӣ [[Халиҷи Мексико]]. Рӯбоҳ дар [[Австралия]] ба иқлим мусоидат шудааст ва дар тамоми материк паҳн шудааст. 
 
Аввал ҳисоб мешуд, ки дар [[Амрико]] намуди дигари рӯбоҳ зиндагӣ мекунад, аммо дар вақтҳои ҳозира ӯро ба монанди ҳамон намуд меҳисобанд.

{{Зоо-нопурра}}</text>
      <sha1>pji3ij7p8zg6zn11zrev4290dijmk40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зоғи ало</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2090</id>
    <revision>
      <id>1470097</id>
      <parentid>1467677</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="8u9n1dl8mkdujui6sji1b7manrjzbip" xml:space="preserve">{{Таксон
 | салтанат = Ҷонварон
 | тасвир = 2013.06.24-12.-Woblitzsee-Havelberge-Nebelkraehe.jpg
 | табақа = Намуд
 | волид = Corvus
 | лотинӣ = Corvus cornix
 | муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
 | соли муаллифӣ = 1758
 | харита = Corvus cornix map.jpg
 | вазъи ҳифз = LC 
}}
'''Зоғи ало''', '''калоғ''', '''калзоғ''', '''алоакка''' ({{lang-la|Corvus cornix}}) — як навъ [[Парандаҳо|паранда]]ро гӯянд, ки сар, бол ва [[дум]]аш сиёҳ буда, дигар қисмҳои баданаш хокистарранг аст. Зоғҳои ало дар давраи [[лона]]созӣ одатан ҷуфт-ҷуфт ва дар дигар мавридҳо села-села шуда мегарданд. Ба [[Тоҷикистон]] моҳи октябр барои зимистонгузаронӣ омада, март ба [[Олтой]] ва [[Сибири Ғарбӣ]] парида меравад ва дар ҳамон ҷо лона сохта тухм мегузорад. Зоғи алоро зимистон ғайр аз [[Бадахшон]] ва [[Помир]], дар дигар мавзеъҳои Тоҷикистон (1200—1300 метр аз сатҳи баҳр) дидан мумкин аст. Дар мавридҳои сахт омадани зимистон ва бисьёр боридани барф Зоғи ало дар наздики маҳалаҳои аҳолинишин, дар қадди роҳ ва назди ахлоттуддаҳо зиндагӣ мекунанд. Зоғи ало тухми [[алаф]]ҳои бегона, ҳар навъ партов, лоша ва ғайраро хӯрда фоида меорад.

== Нигаред низ ==
* [[Зоғ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{зоо-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Олами ҳайвонот]]
[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>8u9n1dl8mkdujui6sji1b7manrjzbip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2224</id>
    <revision>
      <id>1470116</id>
      <parentid>1244141</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7599" sha1="iznc1ns6mwgqsfz28iyptxp5hboyxvk" xml:space="preserve">{{Таксон
|тасвир = Goats Go Inspecting..jpg
|салтанат = Ҷонварон
|волид = Capra
|табақа = Намуд
|лотинӣ = Capra hircus
|муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
|соли муаллифӣ = 1758

}}
'''Буз''' ({{lang-fa|'''بز'''}} &gt; {{lang-pal|''buz''}} &gt; {{lang-peo|''*buza-''}})&lt;ref&gt;''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2. ҷ. 1, с. 472.&lt;/ref&gt; ({{lang-la|Capra aegagrus hircus}}) — [[ҳайвон|зергуна]]ест аҳлишуда аз ростаи [[ҷуфтсумон]] ({{lang-la|Artiodactyla}}), хонаводаи [[говсонон]] ({{lang-la|Bovidae}}), сардаи [[Бузи кӯҳӣ|бузҳои кӯҳӣ]] ({{lang-la|Capra}}) ва гунаи [[бузи ваҳшӣ]] ({{lang-la|Capra aegagrus}}). 

Бино ба таснифоти ҷонваршиносӣ, ба гурӯҳи ширхӯрон (хонаводаи ковокшохон) мансуб аст. Буз яке аз нахустин ҷонварони хонагишуда аст. Бисёре аз ҷонваршиносон [[бузи ваҳшӣ]] ({{lang-la|''Capra hircus aegagrus''}}), [[морхӯр]] ({{lang-en|''Capra falconeri''}}) ва бузи мунқаризи «ибтидоӣ» ({{lang-la|''Capra prica''}})-po аҷдоди бузи хонагӣ мешуморанд. Дар Тоҷикистон 2 гуна бузи ваҳшӣ: нахчир — С. sibirica (дар ҳама ноҳияҳо, ҷуз аз водиҳои ҷануби Тоҷикистон) ва морхӯр (қаторкӯҳҳои Санглох, Сарсарак ва Ҳазратишоҳ) зиндагӣ мекунанд. Додаҳои бостоншиносӣ дар бораи боҷимондаҳои ҷонварон (дар Яримтеппаи шимоли Ироқ ва Анови назди Ишқобод), сангнигораҳои асри санг ва бозёфтҳо аз ноҳияҳои гуногун гувоҳӣ медиҳанд, ки инсон 8 ҳазор сол пеш бузро парвариш мекард. Буз нигохубини зиёдеро талаб намекунад ва ба касалиҳои сил, хоришак, нағзак, тоун, трипаносомоз кам гирифтор мешавад. Бинобар ин буз дар бархе аз ноҳияҳои Африқо ягона ҳайвони хонагӣ аст. Буз нисбат ба дигар чорвои хонагӣ барои дар чарогох парвариш кардан бештар мувофиқ мебошад. Бинобар хуб инкишоф ёфтани аъзои ҳозима буз рустаниҳои гуногунро хӯрда, хӯрокиҳои аз 27 то 64 % селулоздорро ҳазм мекунад. Вояи хӯроки бузҳои вазни зиндаашон 30 — 35 кг бояд 0,90 — 1,32 воҳиди хурокӣ, 1,25 — 1,35 кг моддаҳои хушк, 80 — 100 кг протеини ҳозим, беда, хасбеда, ярмаи [[ҷуворимакка]], хӯрокиҳои омехта ва ғайраро дошта бошад. 

Рамаи бузро барои нест кардани [[бутта]]ю паттазори заминҳои киштбоб ва каналҳо истифода мебаранд. Буз ба шароити гуногуни экологӣ зуд мутобиқ мешавад ва аз ин рӯ дар ҳама кишварҳои [[ҷаҳон]] онро мепарваранд. Маҳсулоти асосии буз [[пашм]], [[гӯшт]] ва [[тибит]] аст. Буз [[ҳайвон]]и зудрас мебошад. Такаҳои нағз нигоҳубиншударо дар 5—6-моҳагӣ барои гӯшт мекушанд. Вазни зиндаи модабузи болиғ 40—60 кг, такааш 60—65 (баъзан то 105) кг мешавад. Буз 9—10, баъзан то 17 сол умр мебинад. Онро дар хоҷагӣ 7—9 сол истифода мекунанд, сипас 6а гӯшт месупоранд. Буз дар 5—8 моҳагӣ кобилияти чуфтшавӣ дорад, вале аз 14—18-моҳагӣ зудтар ҷуфтӣ кардан ва бузғолаҳояш майдаву лоғар таваллуд мешаванд. Давраи хамлаш буда, 2 (баъзан 5) бузғола мезоянд. Дар ноҳияҳои чорводори Тоҷикистон буз тамоми сол дар чарогоҳ парвариш меёбад. Дар [[чарогоҳ]] барои зимистонгузаронии чорво ура месозанд, ки дар он буз ва дигар чорпои хурдро шабона ва рӯзҳои сард, ҳамчунин дар ҳавои номусоид нигоҳ медоранд. Ҳангоми ташкил кардани рама 300—350 модабуз, 450—500 бузғола ва 600—700 такаҳои ахтакардаро ҷудо мекунанд. Бо мақсади дар фасли гарми сол тул гирифтан модабузҳоро моҳи ноябр ҷуфт мекунанд. Агар [[зимистон]] барои зоидани убз шароити мусоид мавҷуд бошад, пас моҳҳои июн ва август ҷуфтӣ кардани модабузҳо равост. Бузғолаҳои дек.— янв. зоидашударо баҳорон ба чарогоҳ баровардан мумкин. Дар сурати хуб парваришу нигоҳбинӣ кардани Б. аз он соле 2 ё дар 2 сол 3 маротиба насл гирифтан мумкин аст. Буз маснуъӣ ҳам ҷуфтӣ карда мешавад. 45 рӯз пеш аз ҷуфтӣ кардан, бузғолаҳоро ҷудо карда, модабузҳоро аз назорати домпизишкиву профилактикӣ мегузаронанд. Бо мақсади гирифтани насл такаҳои зотии солим ва боқувватро истифода мебаранд. Ба такаҳо 45—60 рӯз қабл аз ҷуфтикунӣ хӯрокиҳои серғизо (пояи хушки лӯбиёиҳо, хасбеда, силос, сабзӣ, лаблабуи қанд, хӯрокҳои омехта — ярмаи ҷуворимакка, ҷав, сабус) медиҳанд. Вояи хуроки такаи вазни зиндааш 60 кг бояд 1,10 воҳиди хурокӣ, 1,44 кг моддаҳои хушк, 100—110 г протеини ҳозим дошта бошад. Ба ҳар така 25—30 ва барои такаҳои калон 30—40 cap модабуз ҷудо мекунанд. Ҳангоми бордоркунии маснуъӣ бо нутфаи 1 така дар 40 рӯз то 500 модабузро бордор кардан мумкин аст. Соли [[1937]] дар ноҳияи [[Ашт]] дар як мавсими ҷуфтикунӣ бо нутфаи такакои рақами 01 ва 04-и зоти ангорӣ 1300—1500 модабузро бордор карда буданд.

== Нигаред ==
* [[Морхӯр]]
* [[Бузи ангорӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зоология-нопурра}}</text>
      <sha1>iznc1ns6mwgqsfz28iyptxp5hboyxvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каркадан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2230</id>
    <revision>
      <id>1470123</id>
      <parentid>1454685</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="sr4z3rnw2km509w3i6ohgt51tw7rny0" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Rhino collage.png
| image descr =
1-й столбец: [[белый носорог]], [[чёрный носорог]];&lt;br&gt;
2-й столбец: [[суматранский носорог]], [[индийский носорог]].
| салтанат = Ҷонварон
| табақа  = Оила
| лотинӣ = Rhinocerotidae
| муаллиф = Gray
| соли муаллифӣ = 1821
| Возник = 46.2
}}
'''Каркадан''', '''каргадан''', '''карг''' ({{lang-la|Rhinocerotidae}}) — ҳайвонест ширхӯр.

Дарозии танаш 2,5—4 метр, баландиаш 1—2 метр, вазнаш то 3 т (баъзан аз ин ҳам зиёдтар). Дар назди бини 1—2 шох дорад. Пойҳояш кӯтоҳи сеангушта. Рангаш хокистарӣ, сиёхтоб. Хеле хуб медавад (дар масофаи кӯтоҳ суръаташ 40—45 км/с). Дар ҷануби шарқии [[Осиё]] ва [[Африқо]] паҳн шудааст. Дар ҷангалҳои. тропикӣ, саваннаҳр, буттазори соҳилҳо ва ботлоқзор зиндагӣ мекунад.

Алаф, навда ва барги рустаниҳоро мехӯрад. Каркаданхо бештар ҷуфт-ҷуфт ва баъзан гурӯҳ-гурӯҳ мегарданд. Даври ҳамли Каркандан 17—18 моҳ давом ме¬кунад; як бача мезояд (вазнаш ка¬риб 25 кг). [[Гӯшт]]аш хурданбоб. Шохи Каркадан хосияти шифобахшӣ дорад. Дар олам 5 намуди Каркадан маълум аст. Шикори Каркадан манъ аст. Дар ҳудуди ҷумҳури чанд хели Каркадан зистааст. Боқимонадҳои эласмотерий, Каркадани муйдор ва ғайраҳо аз зери замин ёфт шудаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Олами Ҳайвонот]]</text>
      <sha1>sr4z3rnw2km509w3i6ohgt51tw7rny0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карнайгул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2231</id>
    <revision>
      <id>1470127</id>
      <parentid>1467437</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="6os1pted9sn559sf3tcrqivnmfsm3yn" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Canna sp.jpg
| салтанат = Рустаниҳо
| табақа = Авлод
| лотинӣ = Canna
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1753
| ҳаммаъно = {{Collapsible list | title = ''
|{{bt|Cannacorus|Mill.}}
|{{bt|Katubala|Adans.}}
|{{bt|Xyphostylis|Raf.}}
|{{bt|Achirida|Horan}}
|{{bt|Distemon|Bouché}}
|{{bt|Eurystylus|Bouché}}
}}
| сарчашмаи ҳаммаъно = &lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:319130-2 |title=''Canna'' L. |date= 2023 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanical Gardens, Kew]] |access-date=22 августи 2023}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Карнайгул''' ё '''канна''' ({{lang-la|Canna x generalis}}), [[Рустаниҳо|гиёҳ]]и як ё бисёрсолаи ороишӣ. То 2 метр қад мекашад; [[реша]]аш сергушти лундамонанд; пояи ғафсу рости камшохча, [[барг]]и калони сероб ё дарозрӯяи байзашакли [[сабз]], баъзан бунафши [[сурх]]тоб (дарозияш 60 см, бараш то 35 см) дорад. [[Гул]]аш дуҷинсаи калон (бараш то 10 см), аргувояи, сурх, норанчӣ зард, гулобӣ ва сафед; хӯшагули назаррабо ва ғӯза дорад. [[Тухм]]аш [[сиёҳ]]и мудаввар (10-тоаш 1 г). Дар [[Тоҷикистон]] карнайгулро аз соли [[1939]] ин ҷониб парвариш мекунанд.


{{ботаника-нопурра}}</text>
      <sha1>6os1pted9sn559sf3tcrqivnmfsm3yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурози дарёӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2233</id>
    <revision>
      <id>1470128</id>
      <parentid>1380094</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="mfu82e684xtx3md23pk1e3yo0ujlonv" xml:space="preserve">{{Таксон
|салтанат = Ҷонварон
|волид = Odobenus
|табақа = Намуд
|лотинӣ = Odobenus rosmarus
|муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
|соли муаллифӣ = 1758
|харита = Odobenus rosmarus distribution.png
|вазъи ҳифз = VU
}}
'''Гурози дарёӣ''', '''морж''' ({{lang-la|Odobenus rosmarus}}) — як навъ ҳайвони белпост. Дарозии баданаш то 3,7 метр, вазнаш 1,5 тонна. Пӯсташ ғафси чиндор, думу суфраи гӯш надорад. Хурокаш асосан нармбандҳост. Давраи ҳамлааш 1 сол буда, дар 2 сол 1 бача мезояд. Дар 6-7 солагӣ ба балоғат мерасад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Олами ҳайвонот]]</text>
      <sha1>mfu82e684xtx3md23pk1e3yo0ujlonv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2242</id>
    <revision>
      <id>1470131</id>
      <parentid>1431283</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3502" sha1="05uinhqcx7zn1qu309jsj1zzhnpt469" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Cat poster 1.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| волид = Felis
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Felis catus
| муаллиф = [[Linnaeus]], [[1758 год в науке|1758]]
| ҳаммаъно = {{Collapsible list|title=''
| {{bt|Felis silvestris catus|(Linnaeus, 1758)}}
| {{bt|Felis catus domestica|&lt;br&gt;([[Erxleben]], 1777)}}
| {{bt|Felis domestica|Erxleben, 1777}}
}}
}}
'''Гурба''' ({{lang-fa|گربه}} &lt; *u̯r̥p-aka- &lt; *u̯l̥p-) ё '''пишак''' ({{lang-la|Felis catus}}) — ҷонвари хонагиест аз хонаводаи гурбасонҳои даранда.

Ҳоло қариб 260 зоти гурба ба вуҷуд оварда шудааст. Гурбаро тақрибан 9500 сол қабл дар Шарқи Наздик хонагӣ кардаанд. Гурба ҳайвони чолок, ҳушёр ва тездав буда, бо ёрии чанголҳои гирояш ба дару девор ва дарахтон часпида мебарояд. Чанголҳои гурбаро рагу пайҳо ба дарун мекашанд ва танҳо дар ҳангоми часпида баромадан ё доштани сайд берун меоянд. Ҳангоми роҳ рафтан, гурба нармаки панҷаашро ба замин гузошта, садо намебарорад. Мӯи баъзе гурбаҳо дарози пахмоқ, дигарашон кӯтоҳи маҳин аст. Рангаш сиёҳ, малла, хокистарӣ, сафеди хокистарӣ; гоҳе палангранг (ало, рах-рах) низ мешаванд. Сараш лунда, танаш калон (40-60 см), гардану пойҳояш боқувват; думаш дароз (25-41 см); модинааш нисбат ба нарина хурдтар аст. Вазнаш андаряк 2,5-6,5 кг (баъзан 9 кг ва бештар). Суфраи гӯши гурба то 180° ҳаракат мекунад. Шунавоии гурбаҳо хуб тараққӣ кардааст. Гурба дар 7-8-моҳагӣ болиғ мешавад. Давомоти ҳамлаш 55-60 рӯз; 3-8 гурбача мезояд. Муҳлати ширхорагии гурбачаҳо 8-10 ҳафта аст. Ғизои гурбаҳои хонагӣ гӯшт, гӯшти моҳӣ, шир, хӯрокҳои тайёри махсус ва ғ. мебошад. Гурбаҳо таъми турш, талх ва шӯрро ҳис мекунанд. Онҳо муш, калламуш ва дигар ҷонварони зараррасонро нобуд менамоянд. Дар ҳолати аз нигоҳубин маҳрум шудан, гурба гурехта ёбоӣ мешавад: парандаҳоро дошта мехӯрад, лонаи онҳоро вайрон карда, чӯҷаҳояшонро нобуд мекунад. Чунин гурбаҳо метавонанд паҳнкунандаи касалиҳои сироятӣ (калӣ ё ҷараб, шукуфаи мӯйчин) ва ангали (трихинеллёз, описторхоз дифиллобатриоз ва ғ.)-и одам ва ҳайвонот бошанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Гурба|4|муаллиф=А. Саидов}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Олами ҳайвонот]]
[[Гурӯҳ:Ҳайвоноти хонагӣ]]</text>
      <sha1>05uinhqcx7zn1qu309jsj1zzhnpt469</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаврак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2246</id>
    <revision>
      <id>1470157</id>
      <parentid>1267175</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="00eg78ct1ecyuq9f5vuvqyv6ibiwk8x" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Steinlerche.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Ammomanes deserti
| муаллиф = Lichtenstein
| соли муаллифӣ = 1823
| вазъи ҳифз = LC
}}
'''Жаврак''' ё '''сурхоб''' ({{lang-la|Ammomanes deserti}}), як навъ парандаи хушовоз. Хурдҷусса, сурх (сари синааш алотоб), шикамаш сурхча. Думаш кӯтоҳ, болаш фаррох, чанголи ангушти қафояш дароз, рост. Дар 1 биёбон ва диг. ҷойҳои камалаф зиндагй мекунад. Села-села мегардад. Моҳҳои [[апрел]]— июн тухм мегузорад. Ғизояш ҳашарот ва тухми гиёҳ.</text>
      <sha1>00eg78ct1ecyuq9f5vuvqyv6ibiwk8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ёҳуҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2251</id>
    <revision>
      <id>1470132</id>
      <parentid>1468804</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="kwz0w5gyesxbqigkimkywffz3jo9t29" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Ёҳуҳо
| тасвир = Seagull_lakes_entrance.jpg
| image_caption = A [[Silver Gull]], [[Lakes Entrance]]
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Оила
| лотинӣ = Laridae
| муаллиф = Vigors
| соли муаллиф = 1825
}}
'''Ёҳу''' ({{lang-la|Larus}}) — як навъ парандаи обист. Дарозии танаш 17—55 см, вазнаш 0,55—2,5 кг. Қаноташ дароз, думаш кутоҳ, нӯлаш одатан зарди чангакшакл, пойҳояш сиёҳ, сурх ё зард (панҷаҳои пешаш нардаи шиноварӣ доранд); пару болаш зичи сертибит (бештар сафед). Ранги Ёҳу вобаста ба синну сол ва мавсим тағир меёбад. Дар сохили баҳр, дарё ва кулҳо зиндагӣ мекунад. Шиноварӣ хубест, барои гирифтани туъма чуқур ғута мезавад. Ёҳуҳо дар шахҳоӣ соҳил, найзор, буттаву дарахт ва ё лона сохта, 1—4 дона тухм мегузоранд (тухмашон якранг ё хол-хол), Аа тухм чуҷаи патдор мебарояд. Ё чуҷаашро то паррончак шудан мехӯронад. Дар [[Тоҷикистон]] 5 намуди Ёҳуҳо дар ҷазира ва сохилҳои дастнораси [[Зоркӯл]], [[Яшилкӯл]], [[Қарокӯл]]и Помир ([[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus ва [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus), ҷариҳои соҳили кӯлу обанборҳои сунъӣ ва поёноби дарёхо ([[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus, [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus ва [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus) маскун аст. [[Ҳашарот]] ва кирминаиҳо, нармбаданҳо, мушу каламушро хӯрда, ба [[хоҷагии қишлоқ]] фоида меорад. Ёҳу моҳӣ (асосан моҳиҳои камаҳмият) низ мехӯрад.

[[Акс:PT05 ubt.jpeg|thumb|250px|Ёҳу]]

* [[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus
* [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus
* [[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus
* [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus
* [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Абдусалямов И. А., Фауна Таджикской ССР, т. 19, ч. 1,
* Птицы, Душанбе., 1971;
* Степанян Л. С, Cocтав и распределение птиц фауны СССР, т. 1—2, М., 1975:
* Птицы, Москва-, 1883.

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>kwz0w5gyesxbqigkimkywffz3jo9t29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470137</id>
      <parentid>1470132</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="fkl8x9ltthaf71i0jot5d068s89bpxn" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Ёҳу
| тасвир = Seagull_lakes_entrance.jpg
| image_caption = A [[Silver Gull]], [[Lakes Entrance]]
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Авлод
| лотинӣ = Larus
| муаллиф = Vigors
| соли муаллиф = 1825
}}
'''Ёҳу''' ({{lang-la|Larus}}) — як навъ парандаи обист. Дарозии танаш 17—55 см, вазнаш 0,55—2,5 кг. Қаноташ дароз, думаш кутоҳ, нӯлаш одатан зарди чангакшакл, пойҳояш сиёҳ, сурх ё зард (панҷаҳои пешаш нардаи шиноварӣ доранд); пару болаш зичи сертибит (бештар сафед). Ранги Ёҳу вобаста ба синну сол ва мавсим тағир меёбад. Дар сохили баҳр, дарё ва кулҳо зиндагӣ мекунад. Шиноварӣ хубест, барои гирифтани туъма чуқур ғута мезавад. Ёҳуҳо дар шахҳоӣ соҳил, найзор, буттаву дарахт ва ё лона сохта, 1—4 дона тухм мегузоранд (тухмашон якранг ё хол-хол), Аа тухм чуҷаи патдор мебарояд. Ё чуҷаашро то паррончак шудан мехӯронад. Дар [[Тоҷикистон]] 5 намуди Ёҳуҳо дар ҷазира ва сохилҳои дастнораси [[Зоркӯл]], [[Яшилкӯл]], [[Қарокӯл]]и Помир ([[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus ва [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus), ҷариҳои соҳили кӯлу обанборҳои сунъӣ ва поёноби дарёхо ([[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus, [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus ва [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus) маскун аст. [[Ҳашарот]] ва кирминаиҳо, нармбаданҳо, мушу каламушро хӯрда, ба [[хоҷагии қишлоқ]] фоида меорад. Ёҳу моҳӣ (асосан моҳиҳои камаҳмият) низ мехӯрад.

[[Акс:PT05 ubt.jpeg|thumb|250px|Ёҳу]]

* [[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus
* [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus
* [[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus
* [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus
* [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Абдусалямов И. А., Фауна Таджикской ССР, т. 19, ч. 1,
* Птицы, Душанбе., 1971;
* Степанян Л. С, Cocтав и распределение птиц фауны СССР, т. 1—2, М., 1975:
* Птицы, Москва-, 1883.

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>fkl8x9ltthaf71i0jot5d068s89bpxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470138</id>
      <parentid>1470137</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Ёҳу]] to [[Ёҳуҳо]]</comment>
      <origin>1470137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="fkl8x9ltthaf71i0jot5d068s89bpxn" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Ёҳу
| тасвир = Seagull_lakes_entrance.jpg
| image_caption = A [[Silver Gull]], [[Lakes Entrance]]
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Авлод
| лотинӣ = Larus
| муаллиф = Vigors
| соли муаллиф = 1825
}}
'''Ёҳу''' ({{lang-la|Larus}}) — як навъ парандаи обист. Дарозии танаш 17—55 см, вазнаш 0,55—2,5 кг. Қаноташ дароз, думаш кутоҳ, нӯлаш одатан зарди чангакшакл, пойҳояш сиёҳ, сурх ё зард (панҷаҳои пешаш нардаи шиноварӣ доранд); пару болаш зичи сертибит (бештар сафед). Ранги Ёҳу вобаста ба синну сол ва мавсим тағир меёбад. Дар сохили баҳр, дарё ва кулҳо зиндагӣ мекунад. Шиноварӣ хубест, барои гирифтани туъма чуқур ғута мезавад. Ёҳуҳо дар шахҳоӣ соҳил, найзор, буттаву дарахт ва ё лона сохта, 1—4 дона тухм мегузоранд (тухмашон якранг ё хол-хол), Аа тухм чуҷаи патдор мебарояд. Ё чуҷаашро то паррончак шудан мехӯронад. Дар [[Тоҷикистон]] 5 намуди Ёҳуҳо дар ҷазира ва сохилҳои дастнораси [[Зоркӯл]], [[Яшилкӯл]], [[Қарокӯл]]и Помир ([[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus ва [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus), ҷариҳои соҳили кӯлу обанборҳои сунъӣ ва поёноби дарёхо ([[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus, [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus ва [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus) маскун аст. [[Ҳашарот]] ва кирминаиҳо, нармбаданҳо, мушу каламушро хӯрда, ба [[хоҷагии қишлоқ]] фоида меорад. Ёҳу моҳӣ (асосан моҳиҳои камаҳмият) низ мехӯрад.

[[Акс:PT05 ubt.jpeg|thumb|250px|Ёҳу]]

* [[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus
* [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus
* [[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus
* [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus
* [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Абдусалямов И. А., Фауна Таджикской ССР, т. 19, ч. 1,
* Птицы, Душанбе., 1971;
* Степанян Л. С, Cocтав и распределение птиц фауны СССР, т. 1—2, М., 1975:
* Птицы, Москва-, 1883.

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>fkl8x9ltthaf71i0jot5d068s89bpxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470144</id>
      <parentid>1470138</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="lb4pvql4xgf5laft95opqoz4e9f7odg" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Seagull_lakes_entrance.jpg
| image_caption = A [[Silver Gull]], [[Lakes Entrance]]
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Авлод
| лотинӣ = Larus
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллиф = 1758
}}
'''Ёҳуҳо''' ({{lang-la|Larus}}) — як авлоди [[Парандаҳо|парандаҳо]]и обиянд. Дарозии танаш 17—55 см, вазнаш 0,55—2,5 кг. Қаноташ дароз, думаш кутоҳ, нӯлаш одатан зарди чангакшакл, пойҳояш сиёҳ, сурх ё зард (панҷаҳои пешаш нардаи шиноварӣ доранд); пару болаш зичи сертибит (бештар сафед). Ранги Ёҳу вобаста ба синну сол ва мавсим тағир меёбад. Дар сохили баҳр, дарё ва кулҳо зиндагӣ мекунад. Шиноварӣ хубест, барои гирифтани туъма чуқур ғута мезавад. Ёҳуҳо дар шахҳоӣ соҳил, найзор, буттаву дарахт ва ё лона сохта, 1—4 дона тухм мегузоранд (тухмашон якранг ё хол-хол), Аа тухм чуҷаи патдор мебарояд. Ё чуҷаашро то паррончак шудан мехӯронад. Дар [[Тоҷикистон]] 5 намуди Ёҳуҳо дар ҷазира ва сохилҳои дастнораси [[Зоркӯл]], [[Яшилкӯл]], [[Қарокӯл]]и Помир ([[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus ва [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus), ҷариҳои соҳили кӯлу обанборҳои сунъӣ ва поёноби дарёхо ([[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus, [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus ва [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus) маскун аст. [[Ҳашарот]] ва кирминаиҳо, нармбаданҳо, мушу каламушро хӯрда, ба [[хоҷагии қишлоқ]] фоида меорад. Ёҳу моҳӣ (асосан моҳиҳои камаҳмият) низ мехӯрад.

[[Акс:PT05 ubt.jpeg|thumb|250px|Ёҳу]]

* [[Ёҳуи сарсиёҳ]] — Larus ichtyetus
* [[Ёҳуи сарбур]] — Larus brunnicephalus
* [[Ёҳуи нуқрагун]]-Larus argentatus
* [[Ёҳуи кабуд]] —Larus canus
* [[Ёҳуи кӯли]] — Larus ridibundus

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Абдусалямов И. А., Фауна Таджикской ССР, т. 19, ч. 1,
* Птицы, Душанбе., 1971;
* Степанян Л. С, Cocтав и распределение птиц фауны СССР, т. 1—2, М., 1975:
* Птицы, Москва-, 1883.

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>lb4pvql4xgf5laft95opqoz4e9f7odg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калмурғ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2264</id>
    <revision>
      <id>1470167</id>
      <parentid>1402018</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2209" sha1="oh6zrwaevujhprpnj3qx8b29t5vz8s0" xml:space="preserve">{{Таксон
|тасвир = Buitre negro.jpg
|тавсифи тасвир = 
|салтанат = Ҷонварон
|волид = &lt;!-- номи илмии як табақаи болоӣ --&gt;
|табақа = &lt;!-- номи рутбаи таксономии организм (намуд, авлод, оила ва ғ.) --&gt;
|лотинӣ = Aegypius monachus
|муаллиф = &lt;!-- номи илмияшро кӣ додааст (ба забони анг. чун стандарт он аст --&gt;
|соли муаллифӣ = &lt;!-- номи илмияшро кадом сол гузоштаанд --&gt;
|вазъи ҳифз 
}}
'''Калмурғ''' ({{lang-la|Aegypius monachus}}), [[Парандаҳо|паранда]]ест соҳибчангол. ҷуссаи калон ва [[нӯл]]у панҷаҳои бақувват дорад. Сараш бе[[мӯй]], [[бол]]аш дароз (750 —780 мм), [[дум]]аш нисбатан кӯтоҳ, (350—405 мм), [[вазн]]аш 7—11,5 кг (модинааш 7,5— 12,5 кг). [[Ранг]]аш буря баланд. [[Лона]]ашро дар болон дарахтони баланд ва баъзан дар шохсорон аз [[навда]]ҳои хушкида месозад. Охири [[март]]— аввали [[апрел]] 1 [[тухм]] мегузорад. Тухмро ҳар ду ҷинс зер мекунанд, [[Чӯҷа]]ҳо дар 3-моҳагӣ паррончак мешаванд. Ҷуфти Калмурғ доимист (як лонаро даҳҳо сол истифода мебаранд). Калмурғ паррандаи лошахӯр аст. Ҷасади ҷонваронро хӯрда, паҳншавии касалиҳои сироятии [[ҳайвон]]у [[одам]]ро пешгирӣ мекунад. [[Сол]]ҳои охир дар натиҷаи корам шудани [[замин]]ҳо, истифодаи пеститсидҳо ва ғайраҳо миқдори Калмурғ кам шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
#Абдусалямов И.  А    Фауна Таджикской CСP, т. 19, ч. 1, Душанбе., 1971.

{{зоология-нопурра}}</text>
      <sha1>oh6zrwaevujhprpnj3qx8b29t5vz8s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калтакалос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2265</id>
    <revision>
      <id>1470147</id>
      <parentid>1465878</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5469" sha1="3ig9o5drlv9qcm90dwchkuiocih3grl" xml:space="preserve">{{Таксон
|тасвир = Jes chot1.jpg
|салтанат = Ҷонварон
|rang = Зерқатор
|лотинӣ = Lacertilia
|author =
|syn = ''Sauria''
|харита = Lizard range.png
|range map caption =
}}
'''Калтакалос''', '''келас''', '''калпеса''', '''карбоса''' ({{lang-la|Lacertilia''}}) — як навъ ҷонвар аз зерқатори синфи [[хазандагон]].

== Таснифоти зоологӣ ==
Бино ба таснифоти зоологӣ калтакалосҳо (Sauria) яке аз зерқаторҳои синфи хазандагон мебошанд ([[боҳтур]], [[сусмор]] ва [[буқаламун]]ро низ дар бар мегиранд).

== Тавсифоти зоологӣ ==
Дарозии танаашон аз 3,5 см то 3 м (аждари Комодо). Танаи калтакалосҳо паҳни дарозруя ва пӯсташон шахшули дағар-буғур аст. Баъзе намудҳои калтакалосхо пойҳои бақуввати панҷадор дошта, баъзеи дигарашон умуман бепой ва ба мор монанданд. Пардаи чашми аксар калтакалосҳо мутаҳаррик аст. Дандонҳои калтакалосҳо ду хеланд: плевродонтӣ (дандонҳое, ки ба ком часпидаанд) ва акродонтӣ (дандонҳое, ки дар вора ҷой гирифтаавд). Дандони калтакалосҳои заҳрдор новакҳои махсус дорад, ки ҳангоми газидан аз он заҳр ҷорӣ мешавад. Забони калтакалосҳо низ гуногун аст. Забони баъзеи онҳо паҳну ғафс (масалан, забони офтобгардакҳо ва гекконҳо), баъзеи дигарашон дарози душоха (масалан, забони сусморҳо) ё ниҳоят борик (масалан, забони буқаламунҳо) мебошад. Ранги калтакалосҳо гуногун буда, одатан, вобаста ба муҳит тағйир меёбад (хусусан ранги калтакалоси бешаҳои тропикӣ). 
[[Акс:Kubanische echse.jpg|thumbnail|250px|Калтакалос]]
Ба аксар калтакалосҳо диморфизми ҷинсӣ хос аст. Бисёр калтакалосҳо ҳангоми онҳоро таъқиб кардани душман думи худро мепартоянд. Думи партофтаи калтакалос баъзан то чанд соат меҷунбад ва бо ҳамин диққати душманро ба худ ҷалб мекунад. Калтакалосҳо аз эзозухий — хазандаҳои мурда-рафтае, ки боқимондаи онҳо аз таҳшинҳои перми боло ва триаси Амрикои Ҷанубӣ ёфт шудаанд, ба вуҷуд омадаанд. Калтаклосҳои ҳозира аз охири давраи юра маълуманд. Калтакалосҳо дар замин, дарахт, шахсорон, зери хок ва дигар ҷойхо зиндагӣ мекунанд. Узвҳои сомеаи калтаклос нағз ва узвҳои шоммаашон нисбатан суст инкишоф ёфтаанд. Ҳарорати бадани калтаклосхо ба харорати муҳит баробар мешавад, бинобар ин онҳо зимистон ба хоб мераванд. Ғизои аксар калтакалосҳо ҳашарот, тортанак, кирм ва нармбаданҳо мебошанд. Калтакалосҳои калон муш, калламуш, парранда, қурбоққа, мор ва лоша мехӯранд. Дар байни баъзе намудҳои калтакалос ҳодисаи канибализм вуҷуд дорад, яъне калтакалосҳо калон калтакалосчаҳои хурдро мехӯранд.

Калтакалосҳо аз паи парвариши насли худ намешаванд ва бинобар ин бачаи онҳо баъди аз тухм баромадан мустақилана зиндагӣ мекунад. Дар Тоҷикистон 29 намуди калтакалос дучор меояд (асосан дар ҳамвориҳо сукунат доранд).

Калтакалос миқдори зиёди ҳашароти зараррасони хоҷагии қишлоқро нобуд карда, фоида меоранд. Дар бадани калтакалос баъзе ҳашароти хунмак ва канаҳо зиндагӣ мекунанд ва бинобар ин онҳо боиси паҳн шудани бемориҳои сироятӣ гардида метавонанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Жизнь животных,т. 4, ч. 2, М., 1969; 
* Банников А. Г. Земноводные и пресмыкающиеся СССР, М., 1971; 
* СаидАлибов С. А., Земноводные и пресмыкающиеся Таджикистана, Душанбе,. 1974.

[[Гурӯҳ:Олами ҳайвонот]]
[[Гурӯҳ:Хазандагон]]</text>
      <sha1>3ig9o5drlv9qcm90dwchkuiocih3grl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калхот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2266</id>
    <revision>
      <id>1470148</id>
      <parentid>1323116</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="aj8fb6ido8d4zqh8w7bjkad56xcystl" xml:space="preserve">{{Таксон}}
'''Калхот''', калход, пажан, чӯҷагирак, халхот, хот, (Milvis korshun) - як навъ паррандаест соҳибчангол. Ба оилаи [[бозон]] дохил мешавад. Болҳои дароз (428 —545 мм) ва паҳноӣ, думи дароз (251—335 мм) дорад. Минқораш дароз (24—30 мм), вазнаш 800— 900 г, рангаш бур ва бури қаҳваранг.
Калхотҳо тухмзинда-зо ва зиндазоянд. Дар шароити [[Тоҷикистон]] соле як маротиба афзоиш мекунанд. Як Калхот аз 1—2 то 8—20 тухм гузоштаааш мумкин. Ҷанини тухм аз таъсирп гармии офтоб ин нимбиёбон, куҳу даштҳо ва бештар назди обанборҳо зиндагӣ мекунад. Дар болои дарахт (чинору арча), ҷарӣ ва харсангҳо лона мегузорад. Калхот як лонаро чандсол истифода мебарад. Аввали май 2—4 [[тухм]] гузошта. охири май чӯҷа мебарорад. Дар собиу Шӯравӣ (ғайр аз Шимоли Осиё) вомехӯрад; зимистонро дар [[Африқо]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ]] мегузаронад. Дар [[Тоҷикистон]] Калхот дар пастиҳо, баъзан дар кухдои на он кддар баланд (то 1800 м аз с. б.) дучор меояд. Дар Боботот, водии дарёи Сир, Зарафшон, [[Кофарниҳон]], поёноби [[Вахш]], Бадахшону Дарвоз одатан вақти кучи паррандаҳо вомехурад; кучи бахория К. март — апрел, кучи тирамоҳиаш сентябр — октябр мегузарад. Калхотҳои лонагузор дар доманакуҳи кухҳои Дурама, [[Туркистон]], [[Зарафшон]] ва [[Ҳисор]] лона мегузорад. Ғизой Калхот хоянддҳои майда, [[хазандаҳо]], [[обхокиҳо]], [[лоша]], баъзан моҳӣ ва [[паррандаҳо]] мебошанд. Солҳои бисьёр шудани [[малах]] Калхот онҳоро нест карда, ба хоҷагии қишлоқ фоида меорад. Калхот баъзан ба [[паррандаҳои хонагӣ]] ҳам ҳуҷум мекунад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]
[[Гурӯҳ:Паррандаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бозон]]</text>
      <sha1>aj8fb6ido8d4zqh8w7bjkad56xcystl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳашара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2267</id>
    <revision>
      <id>1470146</id>
      <parentid>1231763</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="471" sha1="1w6jjelsipzkdrkjgddz5fpjqtv8a2j" xml:space="preserve">{{Таксон
|салтанат          = Ҷонварон
|тасвир            = Insects collage.jpg
|табақа            = Синф
|лотинӣ            = Insecta
|муаллиф           = [[Карл Линней|L.]]
|соли муаллифӣ     = 1758
|Возник = 410
}}
'''Ҳашарот''' ({{lang-la|Insecta}}) — синфи бемӯҳраҳо.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зоология-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Ҳашарот]]</text>
      <sha1>1w6jjelsipzkdrkjgddz5fpjqtv8a2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лочин (паранда)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2268</id>
    <revision>
      <id>1470154</id>
      <parentid>1442659</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="d9k2a5cybb7jl9hqqr1l03upxq6j9uk" xml:space="preserve">{{Дигар маъноҳо|Лочин}}
{{Таксон
| салтанат = Ҷонварон
| тасвир = Falco peregrinus - 01.jpg
| волид = Falco 
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Falco peregrinus
| муаллиф = Tunstall
| соли муаллифӣ =  1771
| ҳаммаъно = 
* {{bt|Falco atriceps|Hume}}
* {{bt|Falco kreyenborgi|Kleinschmidt, 1929}}
* {{bt|Falco pelegrinoides madens|Ripley &amp; Watson, 1963}}
* {{bt|Rhynchodon peregrinus|Tunstall, 1771}}
| вазъи ҳифз        = LC
| iucn              = 106003622
}}
'''Лочин''' ({{lang-la|Falco peregrinus}}) — як навъ [[Парандаҳо|паранда]]и соҳибчангол.

Ғайр аз [[Антарктика]] дар ҳамаи китъаҳои олам паҳн шудааст. Дарозии танаш 40— 50 см; [[вазн]]аш 500—1000 г. [[Дум]]и кӯтоҳ, минцори анбуршакл, [[пой]]ҳои дарози тез-чангол дорад. Лочинҳои модина аз Лочинҳои нарина ҷисман калонтар аст. [[Ранг]]аш хокистарии [[сиёҳ]]тоб, дар [[шикам]] ва пушташ paxҳои сафедчатобикун даланг дорад, [[Бол]]ҳояш дарози тез. Дар собиқ Шуравӣ аз Тундра то [[сарҳад]]ҳои ҷануби зиндагй мекунад;дар [[дарахт]], камаря харсаиг, замив, баъазн дар бурч, манораи би-но лона гузотита 2—6 тухм мемонад (асосаи модннааш чуча мебарорад). Чучахо баъди 35—40 шаборуз паррончак мешаванд. Хуроки асосии Лочин парранда (кафтар, кабк ва F.) мебошад (ак-сар вак;т сайди худро дар парйоз мегирад). Дар Точтишстон дар к,-кух;-ҳои Ҳисор, Боботоғ, OK,TOF ва мавзеъҳои ба онҳо хамшафат вомехурад. Дар махалхри эимистонгузаронӣ дар вакти куч ҳамеша ҳамрох.и муртобй, лойхурак ва диг. парран-даҳои наздиобй меботвд. Вак, ту со-ати кучи Л. ба маҳалли зимистонгузаронй, пеш аз ҳама ба микдори хурок вобаста аст. Лочинро дар Осиёи Миёна аз бостон чун паррандаи шикорӣ ром мекунанд. Во Лочин кабк, рубох., харгуш ва кафтар мегиранд. Лочин паррандаи нодир мебошад. Он ба Китоби сурхи Иттифовд байналхалкии муҳофизати табиат дохил кар¬да шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зоология-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>d9k2a5cybb7jl9hqqr1l03upxq6j9uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470155</id>
      <parentid>1470154</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3011" sha1="1ti9khlrf452uwnemlc0gh5atctfut6" xml:space="preserve">{{Дигар маъноҳо|Лочин}}
{{Таксон
| ном = Лочин
| салтанат = Ҷонварон
| тасвир = Falco peregrinus - 01.jpg
| волид = Falco 
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Falco peregrinus
| муаллиф = Tunstall
| соли муаллифӣ =  1771
| ҳаммаъно = 
* {{bt|Falco atriceps|Hume}}
* {{bt|Falco kreyenborgi|Kleinschmidt, 1929}}
* {{bt|Falco pelegrinoides madens|Ripley &amp; Watson, 1963}}
* {{bt|Rhynchodon peregrinus|Tunstall, 1771}}
| вазъи ҳифз        = LC
| iucn              = 106003622
}}
'''Лочин''' ({{lang-la|Falco peregrinus}}) — як навъ [[Парандаҳо|паранда]]и соҳибчангол.

Ғайр аз [[Антарктика]] дар ҳамаи китъаҳои олам паҳн шудааст. Дарозии танаш 40— 50 см; [[вазн]]аш 500—1000 г. [[Дум]]и кӯтоҳ, минцори анбуршакл, [[пой]]ҳои дарози тез-чангол дорад. Лочинҳои модина аз Лочинҳои нарина ҷисман калонтар аст. [[Ранг]]аш хокистарии [[сиёҳ]]тоб, дар [[шикам]] ва пушташ paxҳои сафедчатобикун даланг дорад, [[Бол]]ҳояш дарози тез. Дар собиқ Шуравӣ аз Тундра то [[сарҳад]]ҳои ҷануби зиндагй мекунад;дар [[дарахт]], камаря харсаиг, замив, баъазн дар бурч, манораи би-но лона гузотита 2—6 тухм мемонад (асосаи модннааш чуча мебарорад). Чучахо баъди 35—40 шаборуз паррончак мешаванд. Хуроки асосии Лочин парранда (кафтар, кабк ва F.) мебошад (ак-сар вак;т сайди худро дар парйоз мегирад). Дар Точтишстон дар к,-кух;-ҳои Ҳисор, Боботоғ, OK,TOF ва мавзеъҳои ба онҳо хамшафат вомехурад. Дар махалхри эимистонгузаронӣ дар вакти куч ҳамеша ҳамрох.и муртобй, лойхурак ва диг. парран-даҳои наздиобй меботвд. Вак, ту со-ати кучи Л. ба маҳалли зимистонгузаронй, пеш аз ҳама ба микдори хурок вобаста аст. Лочинро дар Осиёи Миёна аз бостон чун паррандаи шикорӣ ром мекунанд. Во Лочин кабк, рубох., харгуш ва кафтар мегиранд. Лочин паррандаи нодир мебошад. Он ба Китоби сурхи Иттифовд байналхалкии муҳофизати табиат дохил кар¬да шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{зоология-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Парандаҳо]]</text>
      <sha1>1ti9khlrf452uwnemlc0gh5atctfut6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тортанак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3738</id>
    <revision>
      <id>1470179</id>
      <parentid>1468587</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>39214</id>
      </contributor>
      <origin>1470179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="cbvgcu3nbhpvoceb06t57xd1fo4yji4" xml:space="preserve">{{Таксон}}

'''Бофандаҳо''', '''Тортанак''' ва ё '''Анкабут''' [[бесутунмуҳраҳо]]янд, ки 8 пой доранд ва [[тор]] истеҳсол мекунанд. Дар [[табиат]] намудҳои гуногуни бофандаҳо ҳастанд. Бештарашон хеле хурданд. Бисёре аз бофандаҳо [[ҳашарот]]хуранд. Онҳо хашаротҳоро ё тавассути торкашӣ ё торпошидан медоранд. Баъзан онҳо ба сурохиҳои [[замин]] пинҳон мешаванд ва баъдан хашароти дидаро медоранд. Бофандаҳо [[бол]] надоранд.

Баъзе аз намуди бофандаҳо хатарноканд. Онҳо дандонҳои тез доранд ва онҳоро барои газидани одамон истифода мебаранд ки захрноканд ва хатто ба марг оварда мерасонад.

== Нигаред ==
* [[Ғунда]]

{{зоология-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Ҳайвонот аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>cbvgcu3nbhpvoceb06t57xd1fo4yji4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳавзаи федералӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3983</id>
    <revision>
      <id>1470046</id>
      <parentid>358966</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KenntnisseSchüler</username>
        <id>116172</id>
      </contributor>
      <origin>1470046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="poj2c04qlw11rucfe9mp8r7go1cm6gv" xml:space="preserve">'''Ҳавзаи федералӣ''' — административно-территориальная единица федерального подчинения.

Дар [[Федерасияи Русия]] ҳамаи масоҳат ба ҳафт [[Ҳавзаҳои федералии Федерасияи Русия|Ҳвзаҳои федералӣ]] тақсим мешавад.

Ҳавзаи федерадӣ дар [[Бразилия]], пойтахт шаҳр [[Бразилиа]] ва гирду аторофи вайро дар бар мегирад.

Дар [[Венесуэла]] — райони марказӣ (ҳавзаи федералӣ, иёлотҳои Арагуа, Карабобо, Миранда).

Ҳавзаи федерадӣ дар [[Мексика]] бо шаҳри [[Мехико]] рост меояд.

Дар [[ИМА]] ҳавзаи федералии Колумбия — шаҳри [[Вашингтон (щаҳр)|Вашингтон]] — пойтахти [[ИМА]].

[[Гурӯҳ:Минтақаҳо]]</text>
      <sha1>poj2c04qlw11rucfe9mp8r7go1cm6gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳалле Беррӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5225</id>
    <revision>
      <id>1470090</id>
      <parentid>1330810</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3403" sha1="6ko64pivgyjnvpu043uqpkii2x216ck" xml:space="preserve">{{Ходими театр
 |Ном               	 =  Ҳалле Беррӣ
 |Номи аслӣ   			 =  Halle Berry
 |Тасвир      			 =  Halle Berry fleet week.jpg
 |Бар          		 =  
 |Тавсифи тасвир  		 =  
 |Ном ҳангоми таваллуд  =  
 |Санаи таваллуд   	 =  [[14 Август]], [[1966]]
 |Зодгоҳ    			 =  
 |Санаи марг      		 =  
 |Маҳалли марг     	 =  
 |Шаҳрвандӣ      		 =  
 |Тахллусҳо        	 =  
 |Касб        			 =  ҳунарпеша
 |Солҳои фаъолият   	 =  
 |Амплуа            	 =  
 |Театр             	 =  
 |Нақшҳо              	 =  
 |Намоишҳо         	 =  
 |Мукофотҳо    		 =  
 |Соядаст   			 =  
 |Cайт			 		 =  
 |Викианбор			 =  
}}

'''Ҳалле Беррӣ''' ({{Забон-ен|Halle Berry}}; [[14 Август]], [[1966]]) [[ҳунарпеша]]и синамои [[ИМА]] аст. Дар [[2002]] [[ҷоизаи Оскар]] гирифт&lt;ref&gt;[http://www.cctv.com/program/cultureexpress/20080331/102068.shtml Halle Berry, &quot;Black Pearl&quot; to win Oscar´s Best Actress] // [[CCTV.com]] (China Central Television) 03-31-2008 09:47&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/halle_berry/biography Hale Berry Biography] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160829174903/http://www.people.com/people/halle_berry/biography |date=2016-08-29 }}. People.com&lt;/ref&gt;. Дар филми ''Die Another Day'' вай духтари Бонд ({{Забон-ен|Bond Girl}}) буд&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/halle_berry/biography/0,,20004436_10,00.html From It Girl to Bond Girl] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110108020321/http://www.people.com/people/halle_berry/biography/0,,20004436_10,00.html |date=2011-01-08 }} (Hale Berry Biography, p. 2) // People.com [http://i.imgur.com/Hqji625.gif Зебоӣ (кадр аз фильм)]&lt;/ref&gt;. Назар ба TV One Access, Ҳалле Беррӣ аз ҳама занҳои сиёҳпӯсти ҷаҳон зеботар аст&lt;ref&gt;Наталья Мартысь [http://www.spletnik.ru/buzz/8376-ona-seksualna-i-znaet-ob-etom.html Она сексуальна и знает об этом] // [[:ru:Дерипаска, Полина Валентиновна#Издательский бизнес|Spletnik.ru]] 4 июля 2008, 17:49&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/kholli-berri-nazvali-camoj-cekcualnoj-temnokozhej-zhenshchinoj.html Холли Берри назвали самой сексуальной темнокожей женщиной] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150402094531/http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/kholli-berri-nazvali-camoj-cekcualnoj-temnokozhej-zhenshchinoj.html |date=2015-04-02 }}. // «Сегодня.ua» 7 Июля 2008, 12:39&lt;/ref&gt;.

== Пайвандҳо ==
{{Умуми|Halle Berry|Ҳалле Беррӣ}}
* {{imdb name|id=932}}
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{хурд}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико‎]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Оскар]]
[[Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи «Глобуси тиллоӣ»]]</text>
      <sha1>6ko64pivgyjnvpu043uqpkii2x216ck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вилояти Пукет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5387</id>
    <revision>
      <id>1470045</id>
      <parentid>568644</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KenntnisseSchüler</username>
        <id>116172</id>
      </contributor>
      <origin>1470045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="iwvuri3jlav38kvp58pl5jezjl5nvmo" xml:space="preserve">{{Вилояти Таиланд кутти
|Номи аслӣ=ภูเก็ต
|Номи тоҷикӣ=Вилояти Пукет
|Дар харита=
|Пойтахт=[[Шаҳри Пукет]]
|Аҳолӣ=287587
|Масоҳат=543
}}

'''Вилояти Пукет''' ({{Забон-тҳ|ภูเก็ต}}) — яке аз вилоятҳои [[Таиланд]] аст.

==Инҷоро ҳам бингаред==
{{Умуми}}

{{Ҷавоне}}

{{Вилоятҳои Таиланд}}</text>
      <sha1>iwvuri3jlav38kvp58pl5jezjl5nvmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ёху</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5454</id>
    <revision>
      <id>1470136</id>
      <parentid>14176</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Ёҳу]]</comment>
      <origin>1470136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доменҳои миллии дараҷаи аввал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8655</id>
    <revision>
      <id>1470044</id>
      <parentid>1308899</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KenntnisseSchüler</username>
        <id>116172</id>
      </contributor>
      <origin>1470044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1237" sha1="08es263lmlzokyaally1lc2gzwj5h5p" xml:space="preserve">'''Домени миллии дараҷаи аввал''' — [[домен]]е мебошад, ки барои ягон кишвари мушаххас ҷудо шудааст, масалан [[.ru]] барои [[Русия]] ё [[.de]] барои [[Олмон]]. Барои [[Тоҷикистон]] домени миллии дараҷаи аввал [[.tj]] мебошад.

Тавсияҳо дар бораи доменҳои миллии дараҷаҳо дар [http://www.ietf.org/rfc/rfc1032.txt RFC-1032] аз моҳи ноябри соли 1987 ва дар [http://www.ietf.org/rfc/rfc2240.txt RFC-2240] оварда шудаанд.

Номнависии доменҳои миллии дараҷаи аввал дорои мушкилотҳои ба худ хос аст. Ин беш аз ҳама масъалаи эътироф шудани кишвар дар арсаи байналхалқӣ мебошад. Масалан номнавис кардани домени [[.tw]] ([[Тайван]]) то ҳол баҳсталаб аст.

{{Доменҳои миллии дараҷаи аввал}}

[[Гурӯҳ:Доменҳои миллии дараҷаи аввал*]]
[[Гурӯҳ:Интернет]]


{{Compu-domain-stub}}</text>
      <sha1>08es263lmlzokyaally1lc2gzwj5h5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мусашино</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9873</id>
    <revision>
      <id>1470033</id>
      <parentid>565187</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krorokeroro</username>
        <id>24436</id>
      </contributor>
      <comment>high resolution image</comment>
      <origin>1470033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="710" sha1="o7flqmwrwfk4runwft08zw6c2gwk8i8" xml:space="preserve">{{ятим}}
{{Қуттии Шаҳри Ҷопон
|Номи тоҷикӣ=Мусашино
|Номи аслӣ=武蔵野市
|Акс=Inokashira Park @ Kichijoji (9434338396).jpg
|Харита = Musashino in Tokyo Prefecture Ja.svg
|Префектура=Токио
|Ташкил шудааст=[[3 ноябр]], [[1947]]
|Аҳолӣ=136509
|Зичии аҳолӣ=12722.18
|Масоҳат=10.73
}}
'''Мусашино''' ({{забон-ҷа|武蔵野市}}) — яке аз шаҳрҳои [[префектураи Токио]], [[Ҷопон]] аст.

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисодёт ==

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

{{Ҷопон-ҷуғ-нопурра}}</text>
      <sha1>o7flqmwrwfk4runwft08zw6c2gwk8i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вилояти Индепенденсиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10504</id>
    <revision>
      <id>1470047</id>
      <parentid>1125291</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KenntnisseSchüler</username>
        <id>116172</id>
      </contributor>
      <origin>1470047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="1klrtq3inpyuijjz8sip3exqnnh7nec" xml:space="preserve">{{Қуттии Вилояти Ҷумҳурии Доминикана
|Номи аслӣ=Independencia
|Номи тоҷикӣ=Индепендентсиа
|Дар харита=DomRepIndependencia.png
|Пойтахт=Ҳимани
|Масоҳат=1753.67
|Аҳолӣ=50833
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=[[2006]]
|Зичии аҳолӣ=29.0
}}
'''Вилояти Индепендентсиа''' ({{забон-ес|Independencia}}) яке аз вилоятҳои [[Ҷумҳурии Доминикана]]  аст.

== Таърих ==

== Ҷуғрофия ==

== Иқтисодиёт ==

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}}

{{Ҷавоне}}

{{Вилоятҳои Ҷумҳурии Доминикана}}</text>
      <sha1>1klrtq3inpyuijjz8sip3exqnnh7nec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шералӣ Абдулқайсов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34124</id>
    <revision>
      <id>1470067</id>
      <parentid>1453706</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T22:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11892" sha1="fjk1t0mmelssqp4qx8fhds8rp1n4vdu" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Шералӣ Абдулқайсов
|номи аслӣ            = 
|тасвир               = Шералӣ Абдулқайсов.jpg
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|номи пурра           = 
|тахаллусҳо           = 
|таърихи таваллуд     = 15.4.1951
|зодгоҳ               = деҳаи [[Дерзуд]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Рӯшон}}, [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
|таърихи даргузашт    = 12.07.2021
|маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]]
|шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
|навъи фаъолият       = ҳунарпешаи театр ва синамо
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 = 
|ҷоизаҳо              = [[Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон]] ([[2007]])
|Lib                  = 
|сайт                 = 
|викигуфтовард        = 
|имзо                 = 
}}
'''Шералӣ Абдулқайсов''' ( 15 апрел]]и соли [[1951]], деҳаи [[Дерзуд]], [[ноҳияи Рӯшон]], [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|ВАКБ]], [[ҶШС Тоҷикистон]] — [[12 июл]]и [[2021]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — [[ҳунарпеша]]и театри драмма ва синамо, [[Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон]] ([[2007]])

== Зиндагинома ==
Шералӣ Абдулқайсов 15 апрели соли 1951 дар [[деҳаи Дерзуд]]и ноҳияи Рӯшони Вилояти мухтори кӯҳистони Бадахшон дар оилаи хизматчӣ тавваллуд шудааст&lt;ref name=&quot;TojNews&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tojnews.org/tj/personality/sherali-abdulkaysov|title=Шералӣ Абдулқайсов {{!}} TojNews|publisher=www. tojnews.org|accessdate=2017-06-22|archivedate=2015-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417164217/http://tojnews.org/tj/personality/sherali-abdulkaysov}}&lt;/ref&gt;. Соли 1968 баъди хатми мактаби миёнаи № 8 қишлоқи Дерзуд ба [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи педагогии ба номи Т. Шевченко]] ба факултаи санъат ба шуъбаи актёри театри драмма ва кино дохил шуда, соли 1973 онро бо мувафақкият хатм мекунад ва бо роҳхати Вазорати маданияти ҶШС Тоҷикистон ба [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]] ба кор қабул карда мешавад ва то охири умр  дар ин  макон кору эҷод кардааст.

Аз соли 1996 Омӯзгори [[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]] буда, аз соли 2009 вазифаи дотсент, мудири кафедраи маҳорати актёриро ба уҳда дошт. Шогирдонаш дар кумитаи Давлатии телевизион ва радиои ҶТ, театри Лоҳутӣ, Аҳорун,[[Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода]], Театри Лухтак кор карда истодаанд. Дар матбуот гоҳ-гоҳ мақолаҳои мубоҳисавӣ — тадқиқотиаш ҷоп мешуданд, аз қабили: «Ба оянда тӯр меандозем», «Чеҳраи боофарин», «Зинаҳои камолот», «Театрҳои халқиро ҷонибдорӣ бояд кард», «Талоши ҳастӣ» «Ҷавҳари ранги обӣ» ва ғайра.

Соли 2007 дар ҳамкорӣ бо иттифоқи варзишгарон ва актёрони Тоҷикистон бо кумаки ташкилоти «НОРЕ» ва бонки Умумиҷаҳонӣ оид ба рушд, UNTOP, бо нияти мубориза бар зидди бемории сил ва ВИЧ/СПИД аз рӯйи асарҳои Н. Абдухамедов ва А. Қодирова «Будан ё набудан», «Зиндагӣ ҷовидона нест», «Хаёти дубора» намоишҳо таҳия кардааст. Соли 2008 бо кумаки аташе оид ба фарҳанги сафорати Фаронса ва мадади ташкилоти МОМ аз рӯйи асари С. Айюбӣ «Муҳоҷират» ва асари А. Ш. ва А. Фарзона «Аз ғуломӣ раҳоӣ ҳаст» намоишҳо таҳия кардааст.

== Эъҷодиёт ==
Дар муддати 36 сол дар репертуари театр самаранок банд буда, барои рушди санъати театрии ҷумҳурӣ хидмати арзишманде кардааст. Дар зиёда аз 16 озмуну фестивалҳои ҷумҳурӣ ва байналмилалӣ иштирок карда, ҷоизаҳои фаровоне гирифтааст&lt;ref name=&quot;TojNews&quot; /&gt;.

=== Нақшҳои театрӣ ===
{{refbegin|2}}
Рӯйхати мухтасари нақшҳои офаридааш дар театр:
# «Алломаи Адҳам»-и С. Улуғзода — проффессор Пашков
# «Ревизор»-и Гогол — Лука Лукич
# «Лавҳаи инқилобӣ»-и Шатров — Долгов, Керресподент РосТА
# «Интихоби домод»-и Ҳ. Содиқ — Азимов
# «Найи сеҳрнок»-и Ф. Тошмуҳаммедов — Аҷузкампир
# «Шер, рӯбоҳ ва ангур»-и Ш. А — Эзоп
# «Эдип»-и Софокл — Тирессий
# «Ромео ва Ҷулйетта»-и В. Шекспир — Капулетта
# «Афсонаҳои мӯйсафед»-и Н. Абдулло — Асад
# «Отелло»-и В. Шекспир- Отелло
# «Искандар ва спитамен»-и Абдураҳмонов- Гефистион
# «Куҷо равонаем»-и Н. Абдулло- Асад
# «Дон Жуан»-и Молийер- Дон Жуан
# «Темурмалик»-и М. Бахтӣ- Чиғатойи Чингизхон
# «Зардушт»-и Н. Табаров. — Ҷомосп
# «Тахти Султон Маҳмуд»-и Ш. Солеҳ — Абдунаббӣ
# «Кабки қафас»-и Т. Зулфиқоров — Амир Темур
# «Зуҳури Суҳроб»-и Ф. Умаров — Ковусшоҳ
# «Бой ва батрак»-и Ҳамза — Ғаффур
# «Раъду барқ»-и Цао Юй — Пу Чжоу.
{{refend}}

=== Нақшҳои дар синамо ===
{{refbegin|2}}
# «Марди роҳ» — Нуралӣ (тоҷикфилм)
# «Субҳи ҷавонии ман» — Қарашир (тоҷ /ф)
# «Айёми алафҳои бегона» — Алиназар (тоҷ/ф)
# «Ал-Бухороӣ» — Амир (тоҷ-узбек/ф)
# «Тӯҳмат» — Соҳиб (тоҷ/ф)
# «Пой» — Муфаттиш. (мос/ф)
# «Падари маҳтобӣ» — Акбар. (НТВ-Олмон-Шветсар/ф)
# «Мусофир» — Норбой, (тоҷ/ф)
# «Дафни гургона» — Падар, (тоҷ/ф)
# «Шукрона» — Соҳиб, (Эрон/ф)
{{refend}}

=== Асарҳои саҳнавӣ ===
{{refbegin|2}}
# «Шер, рӯбоҳ ва ангур» Ш. А. Моноспектакл аз рӯйи масалҳои Эзоп, Театри Лоҳутӣ
# «Табаралӣ ба Япония меравад» Ш. Солеҳ, Театри Лоҳутӣ
# «Вақти дуохонӣ» Ҷ Қуддус, Театри Лоҳутӣ
# «Бобои барфӣ, Аҷуза ва ёрони ӯ» Ш. А. Театри Лоҳутӣ
# «Ғирев» Аз Шоҳномаи А. Фирдавсӣ, Донишкадаи санъат
# «Харобот» С. Айюбӣ, Донишкадаи санъат
# «Харобот» С. Айюбӣ, Театри халқии шаҳри Турсунзода
# «Пилтапеч» Т. Маҳмадмурод, филми телевизионӣ ТВ1
# «Имтиҳон-2007» Ф. Ансорӣ, Донишкадаи санъат
# «Новеллаҳои Чехов», Донишкадаи санъат.
{{refend}}

== Унвону ҷоизаҳо ==
Аз 31 майи соли 1991 ба унвони ифтихории Ҳунарпешаи шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон мушарраф мегардад. Аз сентябри соли 2007 бо фармони Президенти Тоҷикистон ба унвони олии Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон сарфароз мегардад.

=== Ҷоизаҳои ҳунарӣ ===
Аз 21 то 1 майи соли 2006 дар фестивали театрҳои Закавказия дар шаҳри Алан бо намоишномаи «Кабки қафас»-и Тимур Зулфиқоров иштирок карда, соҳиби ҷоиза гардидааст. Соли 2007 дар фестивали байналхалқии ОСТ-ОРДО-и шаҳри Бишкек барои иҷрои нақши Амир Темур аз намоиши номбурда соҳиби ҷоизаи нақши беҳтарини мардона шудааст.

Соли 2005 ба ҳайси саррежиссёр намоиши идонаи 80-солагии ВМБК-ро таҳия карда сазовори унвони «Табаъаи ифтихории шаҳри Хоруғ» гаштааст.

== Беморӣ ва даргузашт ==
Шералӣ Абдулқайсов тайи 3 соли охири умраш аз саратони ҳалқ азият мекашид ва рӯзи 12 июли 2021 дар 70-солагӣ бар асари бемории вируси куруно&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20210712/darguzasht-sherali-abdulqays-koronavirus-1040818252. html|title=Даргузашти Шералӣ Абдулқайсов: дар Қарияи Боло бистарӣ буд|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2021-07-12|lang=tg|accessdate=2021-07-12}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; дар шифохонаи Қарияи Болои Душанбе даргузашт&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/31354014.|title=Шералӣ Абдулқайсов дар бемористон даргузашт|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-07-12|archivedate=2021-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712102427/https://www.ozodi.org/a/31354014.}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Абдулқайсов Шералӣ|1}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Синамогарони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театр]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ]]</text>
      <sha1>fjk1t0mmelssqp4qx8fhds8rp1n4vdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мисбоҳиддини Нарзиқул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42325</id>
    <revision>
      <id>1470211</id>
      <parentid>1426626</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T10:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Искандар Ориф</username>
        <id>28023</id>
      </contributor>
      <origin>1470211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12312" sha1="gsifyblbgwtnjpupcgyd4ns9onhadz8" xml:space="preserve">{{Олим 
 |ном                 =  
 | номи аслӣ                 = Мисбоҳиддини Нарзиқул
 |тасвир                 = Мисбоҳиддини Нарзиқул.jpg
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд     = 19.09.1970
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            =  {{Парчами Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт	= 
 |маҳалли даргузашт	= 
|фазои илмӣ          = [[филология]]
 |ҷойҳои кор          =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо =[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1997)&lt;br/&gt;Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (1999)&lt;br/&gt;Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2007) 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}} 
'''Мисбоҳиддини Нарзиқул''' — мунаққид ва адабиётшинос, [[доктори илм]]ҳои филологӣ ([[2010]]), [[профессор]] ([[2011]]), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] ([[2010]]).
 
== Зиндагинома ==
Мисбоҳиддини Нарзиқул [[19 сентябр]]и соли [[1970]] дар деҳаи [[Артуч]]и [[ноҳияи Панҷакент]] ба дунё омадааст. 

Хатмкардаи факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1993; ҳоло ДМТ). Баъди хатми шуъбаи рӯзонаи аспирантураи назди кафедраи таърихи адабиёти донишгоҳ, фаъолияти корияшро дар кафедраи мазкур ба ҳайси омӯзгор шуруъ кард. Баъдан, ба ҳайси ҷонишини декан оид ба илм (2002-2007 ва 2012-2013), раиси Шурои олимон ва муҳаққиқони ҷавони факултети филология (1997-2007), раиси [[Шурои марказии Ҷамъияти илмии донишҷӯёни ДМТ]] (2000-2007), декани факултети филология (2013-2016), мудири кафедраи таърихи адабиёти тоҷики факултети филология (2016-2023) фаъолият кардаст. Аз соли 2023 профессори кафедраи мазкур. Ҳамзамон, узви [[Садорат ва Раёсати ИН Тоҷикистон]] буда, масъулияти раёсати Шурои нақду адабиётшиносии ИН Тоҷикистонро ба зимма дорад. Мисбоҳиддини Нарзиқул ҳамчунин, давраҳои фурсати мутолиотӣ, бозомӯзӣ ва такмили ихтисосро дар китобхонаҳо ва баъзе марказҳои илмии ш-ҳои [[Тошканд]], [[Теҳрон]], [[Маскав]] ва донишгоҳҳои [[Шаҳид Биҳиштӣ]], [[Тарбиятмударрис]] ва [[Донишгоҳи Теҳрон|Теҳрон]]&lt;nowiki/&gt;и ҶИЭ гузаронидааст. Дар беш аз 130 конфронс ва симпозиумҳои сатҳҳои гуногун: донишгоҳӣ, ҷумҳуриявӣ, байналмилалӣ, семинарҳои илмӣ ва ҷамъомадҳои илмӣ-адабӣ дар [[Тоҷикистон]], [[Русия]], [[Эрон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қазоқистон]], [[Туркия]] бо маърузаҳои илмӣ суханронӣ доштааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/asos/|title=tnu – Таджикский национальный университет|date=2026-04-14|lang=tj-TJ|accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;. 

== Фаъолияти илмӣ ==
Мисбоҳиддини Нарзиқул дар мавзуи «Адабиётшиносии форсии тоҷикӣ дар асрҳои XIII-XIV» рисолаи номзадӣ (1997) ва дар мавзуи «Эъҷози Хусравӣ»-и Амир Хусрави Деҳлавӣ ва суннатҳои номанигорӣ дар таърихи адабиёти форсии тоҷикӣ (асрҳои X-XIV)» рисолаи докторӣ дифоъ кардаст (2010). 

Фаъолияти илмии Мисбоҳиддини Нарзиқулро, асосан, пажӯҳишоти вобаста ба таърих ва назарияи адабиёт, назмшиносӣ, матншиносӣ, сарчашмашиносӣ ва сабкшиносӣ ташкил медиҳад. Дар мақолаву китобҳои дар ин заминаҳо таълиф кардаи ӯ масъалаҳои алоқаманд ба адабиётшиносии форсии тоҷикӣ дар асрҳои 13-14, масъалаҳои бадеиёт, назарияи нақд ва нақди ҳунарӣ, анъана ва навоварӣ, басомади вазн ва ихтиёроти шоирӣ (дар мисоли ашъори Рӯдакӣ, Ироқӣ, Биноӣ), матншиносӣ ва сохторшиносии мутуни адабӣ, сарчашмашиносии китобҳои “Расоилу-л-эъҷоз” ва “Тафсири Ҳусайнӣ”, равишҳои сабкшиносии шеъри форсӣ ва ғ. таҳқиқ шудаанд. 

Дар асарҳои ба нақди наср бахшидаи Мисбоҳиддини Нарзиқул масъалаҳои марбут ба вазъи умумии насри тоҷик дар арафа ва замони Истиқлол муайян, қонунмандӣ ва вижагиҳои раванди инкишофи он ошкор ва муҳимтарин таҳаввулоте, ки дар ин фосила дар муҳтаво, забон, баён ва сабк ба вуҷуд омадааст, баррасӣ шудааст. Дастовардҳои ӯ дар таҳқиқ назм ва нақди адабии муосир низ чашмгир аст. Як ҷанбаи тоза дар таълифоти адабиётшиносӣ ва нақди адабии Мисбоҳиддини Нарзиқул дар он зоҳир мешавад, ки дар навиштаҳои ӯ кӯшиши истифода аз шева ва равишҳои нави таҳқиқ ва нақд ба мушоҳида мерасад. Масалан, истифодаи бобарор аз равиши сохторшиносиро дар нақди романи “Шинак”-и Юнус Юсуфӣ, мақолаҳои “Ҷустуҷӯйҳо дар насри муосири тоҷикӣ” ва “Гиряҳо ва хандаҳои шоиронаи Баҳроми Раҳматзод” шоҳид ҳастем.

Бори нахуст дар таърихи матншиносии тоҷик бо эҳтимоми Мисбоҳиддини Нарзиқул матни илмӣ-интиқодии матни комили “Расоилу-л-эъҷоз”-и Амир Хусрави Деҳлавӣ, ки бо номи “Эъҷози Хусравӣ” машҳур аст, дар асоси чаҳор нусха омода ва бо муқаддима, тасҳеҳ, тавзеҳот, таълиқот (шарҳи луғоту таркибот, ибора, таркиб ва ҷумлаҳои арабӣ) дар як муҷаллад чоп шудааст (2013). Инчунин, Мисбоҳиддини Нарзиқул дар таҳрир, таҳия ва баргардони китобҳои дигар низ саҳим аст: «Риёз-уш-шуаро»-и Волаи Доғистонӣ (дар 4 ҷилд; 2018-2019), Нақши ӯ дар синаву дар ёдҳост (2018). Сӯгнома нисбат ба даргузашти профессор Худоӣ Шарифзода (2018), Мероси хаттӣ. Китоби якум (2019), Сӯзи синаи Хусрав (мунтахаби ғазалиёти Амир Хусрави Деҳлавӣ; 2019), Фаъолият ва дастовардҳои кафедраи таърихи адабиёти тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар замони Истиқлол (2021) ва ғ.

Мукофот ва ҷоизаҳо: Аълочии маорифи Тоҷикистон (1997), Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2016), Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода (2023).

Бо роҳбарии Мисбоҳиддини Нарзиқул нуздаҳ нафар аз тахассуси адабиётшиносӣ рисолаи номзадӣ ҳимоя кардааст.

== Осор ==
* Таърих ва назарияи номанигорӣ (Душанбе: Сино, 2009.- 140 саҳ.);
* “Эъҷози Хусравӣ” ва мақоми он дар таърихи афкори адабии форсии тоҷикӣ (Душанбе: Сино, 2009.- 176 саҳ.);
* Авзони ашъори Рӯдакӣ (Душанбе: Сино, 2008.- 96 саҳ.);
* Ҷойгоҳи сухан (Душанбе: Адиб,2006.- 224 саҳ.);
* [https://bikhon.tj/adabiyot/muqaddimi-shershinosi/ Муқаддимаи шеършиносӣ (вазни шеър) (Душанбе: Сино, 2004.- 80 саҳ.)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210227060719/https://bikhon.tj/adabiyot/muqaddimi-shershinosi/ |date=2021-02-27 }};
* Фурӯғи астӣ (зиндагинома, баррасӣ ва нақди ашъори Лоиқ) (Душанбе:      Адиб, 2002.- 120 саҳ.);
* Адабиётшиносии форсӣ-тоҷикӣ дар асрои XIII-XIV (Душанбе: Адиб, 1998.- 112 саҳ).

==Мукофоту ҷоизаҳо ==
* Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ([[1997]]), 
* барандаи Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ([[1999]])), 
* бо Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст ([[2007]]).&lt;ref name=&quot;philol.tnu.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/8369-2/|title=Кафедраи таърихи адабиёти тоҷик, Мисбоҳиддини Нарзиқул|author=|website=www.philol.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-24|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928112118/https://philol.tnu.tj/tj/8369-2/}}&lt;/ref&gt;
== Пайвандҳо ==
* [http://philol.tnu.tj/Sadorat.htm Факултаи филогияи тоҷик]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>gsifyblbgwtnjpupcgyd4ns9onhadz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470212</id>
      <parentid>1470211</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T10:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Искандар Ориф</username>
        <id>28023</id>
      </contributor>
      <origin>1470212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12659" sha1="ao402bsx43kn0a0upm0h46r3uxle335" xml:space="preserve">{{Олим 
 |ном                 =  
 | номи аслӣ                 = Мисбоҳиддини Нарзиқул
 |тасвир                 = Мисбоҳиддини Нарзиқул.jpg
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд     = 19.09.1970
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            =  {{Парчами Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт	= 
 |маҳалли даргузашт	= 
|фазои илмӣ          = [[филология]]
 |ҷойҳои кор          =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо =[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1997)&lt;br/&gt;Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (1999)&lt;br/&gt;Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2007) 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}} 
'''Мисбоҳиддини Нарзиқул''' — мунаққид ва адабиётшинос, [[доктори илм]]ҳои филологӣ ([[2010]]), [[профессор]] ([[2011]]), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] ([[2010]]).
 
== Зиндагинома ==
Мисбоҳиддини Нарзиқул [[19 сентябр]]и соли [[1970]] дар деҳаи [[Артуч]]и [[ноҳияи Панҷакент]] ба дунё омадааст. 

Хатмкардаи факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1993; ҳоло ДМТ). Баъди хатми шуъбаи рӯзонаи аспирантураи назди кафедраи таърихи адабиёти донишгоҳ, фаъолияти корияшро дар кафедраи мазкур ба ҳайси омӯзгор шуруъ кард. Баъдан, ба ҳайси ҷонишини декан оид ба илм (2002-2007 ва 2012-2013), раиси Шурои олимон ва муҳаққиқони ҷавони факултети филология (1997-2007), раиси [[Шурои марказии Ҷамъияти илмии донишҷӯёни ДМТ]] (2000-2007), декани факултети филология (2013-2016), мудири кафедраи таърихи адабиёти тоҷики факултети филология (2016-2023) фаъолият кардаст. Аз соли 2023 профессори кафедраи мазкур. Ҳамзамон, узви [[Садорат ва Раёсати ИН Тоҷикистон]] буда, масъулияти раёсати Шурои нақду адабиётшиносии ИН Тоҷикистонро ба зимма дорад. Мисбоҳиддини Нарзиқул ҳамчунин, давраҳои фурсати мутолиотӣ, бозомӯзӣ ва такмили ихтисосро дар китобхонаҳо ва баъзе марказҳои илмии ш-ҳои [[Тошканд]], [[Теҳрон]], [[Маскав]] ва донишгоҳҳои [[Шаҳид Биҳиштӣ]], [[Тарбиятмударрис]] ва [[Донишгоҳи Теҳрон|Теҳрон]]&lt;nowiki/&gt;и ҶИЭ гузаронидааст. Дар беш аз 130 конфронс ва симпозиумҳои сатҳҳои гуногун: донишгоҳӣ, ҷумҳуриявӣ, байналмилалӣ, семинарҳои илмӣ ва ҷамъомадҳои илмӣ-адабӣ дар [[Тоҷикистон]], [[Русия]], [[Эрон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қазоқистон]], [[Туркия]] бо маърузаҳои илмӣ суханронӣ доштааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/asos/|title=tnu – Таджикский национальный университет|date=2026-04-14|lang=tj-TJ|accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Мисбоҳиддини Нарзиқул дар мавзуи «[[Адабиётшиносии форсии тоҷикӣ дар асрҳои XIII-XIV]]» рисолаи номзадӣ (1997) ва дар мавзуи [[«Эъҷози Хусравӣ»-и Амир Хусрави Деҳлавӣ ва суннатҳои номанигорӣ дар таърихи адабиёти форсии тоҷикӣ (асрҳои X-XIV)]]» рисолаи докторӣ дифоъ кардаст (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navisandagan.tj/tj/%d0%bc%d0%b8%d1%81%d0%b1%d0%be%d2%b3%d0%b8%d0%b4%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b7%d0%b8%d2%9b%d1%83%d0%bb/|title=МИСБОҲИДДИНИ НАРЗИҚУЛ|lang=ru-RU|accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;. 

Фаъолияти илмии Мисбоҳиддини Нарзиқулро, асосан, пажӯҳишоти вобаста ба таърих ва назарияи адабиёт, назмшиносӣ, матншиносӣ, сарчашмашиносӣ ва сабкшиносӣ ташкил медиҳад. Дар мақолаву китобҳои дар ин заминаҳо таълиф кардаи ӯ масъалаҳои алоқаманд ба адабиётшиносии форсии тоҷикӣ дар асрҳои 13-14, масъалаҳои бадеиёт, назарияи нақд ва нақди ҳунарӣ, анъана ва навоварӣ, басомади вазн ва ихтиёроти шоирӣ (дар мисоли ашъори [[Рӯдакӣ]], [[Фахруддин Ироқӣ|Ироқӣ]], [[Камолуддин Биноӣ|Биноӣ]]), матншиносӣ ва сохторшиносии мутуни адабӣ, сарчашмашиносии китобҳои [[“Расоилу-л-эъҷоз]]” ва “[[Тафсири Ҳусайнӣ]]”, равишҳои сабкшиносии шеъри форсӣ ва ғ. таҳқиқ шудаанд. 

Дар асарҳои ба нақди наср бахшидаи Мисбоҳиддини Нарзиқул масъалаҳои марбут ба вазъи умумии насри тоҷик дар арафа ва замони Истиқлол муайян, қонунмандӣ ва вижагиҳои раванди инкишофи он ошкор ва муҳимтарин таҳаввулоте, ки дар ин фосила дар муҳтаво, забон, баён ва сабк ба вуҷуд омадааст, баррасӣ шудааст. Дастовардҳои ӯ дар таҳқиқ назм ва нақди адабии муосир низ чашмгир аст. Як ҷанбаи тоза дар таълифоти адабиётшиносӣ ва нақди адабии Мисбоҳиддини Нарзиқул дар он зоҳир мешавад, ки дар навиштаҳои ӯ кӯшиши истифода аз шева ва равишҳои нави таҳқиқ ва нақд ба мушоҳида мерасад. Масалан, истифодаи бобарор аз равиши сохторшиносиро дар нақди романи “Шинак”-и Юнус Юсуфӣ, мақолаҳои “Ҷустуҷӯйҳо дар насри муосири тоҷикӣ” ва “Гиряҳо ва хандаҳои шоиронаи Баҳроми Раҳматзод” шоҳид ҳастем.

Бори нахуст дар таърихи матншиносии тоҷик бо эҳтимоми Мисбоҳиддини Нарзиқул матни илмӣ-интиқодии матни комили “Расоилу-л-эъҷоз”-и Амир Хусрави Деҳлавӣ, ки бо номи “Эъҷози Хусравӣ” машҳур аст, дар асоси чаҳор нусха омода ва бо муқаддима, тасҳеҳ, тавзеҳот, таълиқот (шарҳи луғоту таркибот, ибора, таркиб ва ҷумлаҳои арабӣ) дар як муҷаллад чоп шудааст (2013). Инчунин, Мисбоҳиддини Нарзиқул дар таҳрир, таҳия ва баргардони китобҳои дигар низ саҳим аст: «Риёз-уш-шуаро»-и Волаи Доғистонӣ (дар 4 ҷилд; 2018-2019), Нақши ӯ дар синаву дар ёдҳост (2018). Сӯгнома нисбат ба даргузашти профессор Худоӣ Шарифзода (2018), Мероси хаттӣ. Китоби якум (2019), Сӯзи синаи Хусрав (мунтахаби ғазалиёти Амир Хусрави Деҳлавӣ; 2019), Фаъолият ва дастовардҳои кафедраи таърихи адабиёти тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар замони Истиқлол (2021) ва ғ.

Мукофот ва ҷоизаҳо: Аълочии маорифи Тоҷикистон (1997), Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2016), Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода (2023).

Бо роҳбарии Мисбоҳиддини Нарзиқул нуздаҳ нафар аз тахассуси адабиётшиносӣ рисолаи номзадӣ ҳимоя кардааст.

== Осор ==
* Таърих ва назарияи номанигорӣ (Душанбе: Сино, 2009.- 140 саҳ.);
* “Эъҷози Хусравӣ” ва мақоми он дар таърихи афкори адабии форсии тоҷикӣ (Душанбе: Сино, 2009.- 176 саҳ.);
* Авзони ашъори Рӯдакӣ (Душанбе: Сино, 2008.- 96 саҳ.);
* Ҷойгоҳи сухан (Душанбе: Адиб,2006.- 224 саҳ.);
* [https://bikhon.tj/adabiyot/muqaddimi-shershinosi/ Муқаддимаи шеършиносӣ (вазни шеър) (Душанбе: Сино, 2004.- 80 саҳ.)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210227060719/https://bikhon.tj/adabiyot/muqaddimi-shershinosi/ |date=2021-02-27 }};
* Фурӯғи астӣ (зиндагинома, баррасӣ ва нақди ашъори Лоиқ) (Душанбе:      Адиб, 2002.- 120 саҳ.);
* Адабиётшиносии форсӣ-тоҷикӣ дар асрои XIII-XIV (Душанбе: Адиб, 1998.- 112 саҳ).

==Мукофоту ҷоизаҳо ==
* Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ([[1997]]), 
* барандаи Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ([[1999]])), 
* бо Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст ([[2007]]).&lt;ref name=&quot;philol.tnu.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/8369-2/|title=Кафедраи таърихи адабиёти тоҷик, Мисбоҳиддини Нарзиқул|author=|website=www.philol.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-24|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928112118/https://philol.tnu.tj/tj/8369-2/}}&lt;/ref&gt;
== Пайвандҳо ==
* [http://philol.tnu.tj/Sadorat.htm Факултаи филогияи тоҷик]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>ao402bsx43kn0a0upm0h46r3uxle335</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470213</id>
      <parentid>1470212</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T10:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12663" sha1="4spnkbjmt8ze6otkdm7hkj8x4o6c40m" xml:space="preserve">{{Олим 
 |ном                 =  
 | номи аслӣ                 = Мисбоҳиддини Нарзиқул
 |тасвир                 = Мисбоҳиддин Нарзиқуллов.png
 |бар                 = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |таърихи таваллуд     = 19.09.1970
| зодгоҳ                   = {{Зодгоҳ|ноҳияи Панҷакент|ноҳияи Панҷакент}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            =  {{Парчами Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт	= 
 |маҳалли даргузашт	= 
|фазои илмӣ          = [[филология]]
 |ҷойҳои кор          =  [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ          = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}}
 |унвонҳои илмӣ        = {{Унвонҳои илмӣ ||0}}
 |алма-матер           = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]]
 |роҳбари илмӣ         = 
 |шогирдони маъруф     = 
 |маъруф ба           = 
 |ҷоизаҳо =[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]] (1997)&lt;br/&gt;Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонӣ (1999)&lt;br/&gt;Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2007) 
 |имзо                = 
 |бари имзо           = 
 |сайт                 =  
 |викитека             = 
 |викианбор             = 
}} 
'''Мисбоҳиддини Нарзиқул''' — мунаққид ва адабиётшинос, [[доктори илм]]ҳои филологӣ ([[2010]]), [[профессор]] ([[2011]]), узви [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] ([[2010]]).
 
== Зиндагинома ==
Мисбоҳиддини Нарзиқул [[19 сентябр]]и соли [[1970]] дар деҳаи [[Артуч]]и [[ноҳияи Панҷакент]] ба дунё омадааст. 

Хатмкардаи факултети филологияи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1993; ҳоло ДМТ). Баъди хатми шуъбаи рӯзонаи аспирантураи назди кафедраи таърихи адабиёти донишгоҳ, фаъолияти корияшро дар кафедраи мазкур ба ҳайси омӯзгор шуруъ кард. Баъдан, ба ҳайси ҷонишини декан оид ба илм (2002-2007 ва 2012-2013), раиси Шурои олимон ва муҳаққиқони ҷавони факултети филология (1997-2007), раиси [[Шурои марказии Ҷамъияти илмии донишҷӯёни ДМТ]] (2000-2007), декани факултети филология (2013-2016), мудири кафедраи таърихи адабиёти тоҷики факултети филология (2016-2023) фаъолият кардаст. Аз соли 2023 профессори кафедраи мазкур. Ҳамзамон, узви [[Садорат ва Раёсати ИН Тоҷикистон]] буда, масъулияти раёсати Шурои нақду адабиётшиносии ИН Тоҷикистонро ба зимма дорад. Мисбоҳиддини Нарзиқул ҳамчунин, давраҳои фурсати мутолиотӣ, бозомӯзӣ ва такмили ихтисосро дар китобхонаҳо ва баъзе марказҳои илмии ш-ҳои [[Тошканд]], [[Теҳрон]], [[Маскав]] ва донишгоҳҳои [[Шаҳид Биҳиштӣ]], [[Тарбиятмударрис]] ва [[Донишгоҳи Теҳрон|Теҳрон]]&lt;nowiki/&gt;и ҶИЭ гузаронидааст. Дар беш аз 130 конфронс ва симпозиумҳои сатҳҳои гуногун: донишгоҳӣ, ҷумҳуриявӣ, байналмилалӣ, семинарҳои илмӣ ва ҷамъомадҳои илмӣ-адабӣ дар [[Тоҷикистон]], [[Русия]], [[Эрон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қазоқистон]], [[Туркия]] бо маърузаҳои илмӣ суханронӣ доштааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/asos/|title=tnu – Таджикский национальный университет|date=2026-04-14|lang=tj-TJ|accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;.

== Фаъолияти илмӣ ==
Мисбоҳиддини Нарзиқул дар мавзуи «[[Адабиётшиносии форсии тоҷикӣ дар асрҳои XIII-XIV]]» рисолаи номзадӣ (1997) ва дар мавзуи [[«Эъҷози Хусравӣ»-и Амир Хусрави Деҳлавӣ ва суннатҳои номанигорӣ дар таърихи адабиёти форсии тоҷикӣ (асрҳои X-XIV)]]» рисолаи докторӣ дифоъ кардаст (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navisandagan.tj/tj/%d0%bc%d0%b8%d1%81%d0%b1%d0%be%d2%b3%d0%b8%d0%b4%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%b7%d0%b8%d2%9b%d1%83%d0%bb/|title=МИСБОҲИДДИНИ НАРЗИҚУЛ|lang=ru-RU|accessdate=2026-04-27}}&lt;/ref&gt;. 

Фаъолияти илмии Мисбоҳиддини Нарзиқулро, асосан, пажӯҳишоти вобаста ба таърих ва назарияи адабиёт, назмшиносӣ, матншиносӣ, сарчашмашиносӣ ва сабкшиносӣ ташкил медиҳад. Дар мақолаву китобҳои дар ин заминаҳо таълиф кардаи ӯ масъалаҳои алоқаманд ба адабиётшиносии форсии тоҷикӣ дар асрҳои 13-14, масъалаҳои бадеиёт, назарияи нақд ва нақди ҳунарӣ, анъана ва навоварӣ, басомади вазн ва ихтиёроти шоирӣ (дар мисоли ашъори [[Рӯдакӣ]], [[Фахруддин Ироқӣ|Ироқӣ]], [[Камолуддин Биноӣ|Биноӣ]]), матншиносӣ ва сохторшиносии мутуни адабӣ, сарчашмашиносии китобҳои [[“Расоилу-л-эъҷоз]]” ва “[[Тафсири Ҳусайнӣ]]”, равишҳои сабкшиносии шеъри форсӣ ва ғ. таҳқиқ шудаанд. 

Дар асарҳои ба нақди наср бахшидаи Мисбоҳиддини Нарзиқул масъалаҳои марбут ба вазъи умумии насри тоҷик дар арафа ва замони Истиқлол муайян, қонунмандӣ ва вижагиҳои раванди инкишофи он ошкор ва муҳимтарин таҳаввулоте, ки дар ин фосила дар муҳтаво, забон, баён ва сабк ба вуҷуд омадааст, баррасӣ шудааст. Дастовардҳои ӯ дар таҳқиқ назм ва нақди адабии муосир низ чашмгир аст. Як ҷанбаи тоза дар таълифоти адабиётшиносӣ ва нақди адабии Мисбоҳиддини Нарзиқул дар он зоҳир мешавад, ки дар навиштаҳои ӯ кӯшиши истифода аз шева ва равишҳои нави таҳқиқ ва нақд ба мушоҳида мерасад. Масалан, истифодаи бобарор аз равиши сохторшиносиро дар нақди романи “Шинак”-и Юнус Юсуфӣ, мақолаҳои “Ҷустуҷӯйҳо дар насри муосири тоҷикӣ” ва “Гиряҳо ва хандаҳои шоиронаи Баҳроми Раҳматзод” шоҳид ҳастем.

Бори нахуст дар таърихи матншиносии тоҷик бо эҳтимоми Мисбоҳиддини Нарзиқул матни илмӣ-интиқодии матни комили “Расоилу-л-эъҷоз”-и Амир Хусрави Деҳлавӣ, ки бо номи “Эъҷози Хусравӣ” машҳур аст, дар асоси чаҳор нусха омода ва бо муқаддима, тасҳеҳ, тавзеҳот, таълиқот (шарҳи луғоту таркибот, ибора, таркиб ва ҷумлаҳои арабӣ) дар як муҷаллад чоп шудааст (2013). Инчунин, Мисбоҳиддини Нарзиқул дар таҳрир, таҳия ва баргардони китобҳои дигар низ саҳим аст: «Риёз-уш-шуаро»-и Волаи Доғистонӣ (дар 4 ҷилд; 2018-2019), Нақши ӯ дар синаву дар ёдҳост (2018). Сӯгнома нисбат ба даргузашти профессор Худоӣ Шарифзода (2018), Мероси хаттӣ. Китоби якум (2019), Сӯзи синаи Хусрав (мунтахаби ғазалиёти Амир Хусрави Деҳлавӣ; 2019), Фаъолият ва дастовардҳои кафедраи таърихи адабиёти тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар замони Истиқлол (2021) ва ғ.

Мукофот ва ҷоизаҳо: Аълочии маорифи Тоҷикистон (1997), Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999), Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2016), Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода (2023).

Бо роҳбарии Мисбоҳиддини Нарзиқул нуздаҳ нафар аз тахассуси адабиётшиносӣ рисолаи номзадӣ ҳимоя кардааст.

== Осор ==
* Таърих ва назарияи номанигорӣ (Душанбе: Сино, 2009.- 140 саҳ.);
* “Эъҷози Хусравӣ” ва мақоми он дар таърихи афкори адабии форсии тоҷикӣ (Душанбе: Сино, 2009.- 176 саҳ.);
* Авзони ашъори Рӯдакӣ (Душанбе: Сино, 2008.- 96 саҳ.);
* Ҷойгоҳи сухан (Душанбе: Адиб,2006.- 224 саҳ.);
* [https://bikhon.tj/adabiyot/muqaddimi-shershinosi/ Муқаддимаи шеършиносӣ (вазни шеър) (Душанбе: Сино, 2004.- 80 саҳ.)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210227060719/https://bikhon.tj/adabiyot/muqaddimi-shershinosi/ |date=2021-02-27 }};
* Фурӯғи астӣ (зиндагинома, баррасӣ ва нақди ашъори Лоиқ) (Душанбе:      Адиб, 2002.- 120 саҳ.);
* Адабиётшиносии форсӣ-тоҷикӣ дар асрои XIII-XIV (Душанбе: Адиб, 1998.- 112 саҳ).

==Мукофоту ҷоизаҳо ==
* Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ([[1997]]), 
* барандаи Ҷоизаи ба номи Исмоили Сомонии Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ([[1999]])), 
* бо Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст ([[2007]]).&lt;ref name=&quot;philol.tnu.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=https://philol.tnu.tj/tj/8369-2/|title=Кафедраи таърихи адабиёти тоҷик, Мисбоҳиддини Нарзиқул|author=|website=www.philol.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-05-24|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928112118/https://philol.tnu.tj/tj/8369-2/}}&lt;/ref&gt;
== Пайвандҳо ==
* [http://philol.tnu.tj/Sadorat.htm Факултаи филогияи тоҷик]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>4spnkbjmt8ze6otkdm7hkj8x4o6c40m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даҳ ёри биҳиштӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116989</id>
    <revision>
      <id>1470204</id>
      <parentid>1344845</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T06:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25712-48</username>
        <id>124209</id>
      </contributor>
      <comment>Муҳамад
Муҳамад</comment>
      <origin>1470204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="iouzsn2k7c5dhulhpo0vg2l1ef3lisn" xml:space="preserve">[[Акс:تخطيط كلمة العشرة المبشرون بالجنة.png|thumb]]
'''Даҳ ёри биҳиштӣ''' («ашараи мубашшара», {{lang-ar|العشرة المبشرون بالجنة}}) — даҳ нафар [[саҳоба|саҳобаи]] ҷалилулқадр, ки [[Муҳаммад|ҳазрати Муҳаммад (ﷺ)]] дар дунё хушхабари [[ҷаннат]] рафтанашонро дода буданд.

== Адабиёт ==
* Ашраф Муҳаммад. Даҳ ёри биҳиштӣ (Аз арабӣ тарҷумаи [[Муҳаммадиқболи Садриддин]]). Душанбе, 2007

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* [[Википедиаи Русӣ]]
{{Саҳоба}}

[[Гурӯҳ:Ислом]]</text>
      <sha1>iouzsn2k7c5dhulhpo0vg2l1ef3lisn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Vulpes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>141313</id>
    <revision>
      <id>1470088</id>
      <parentid>829155</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="k2l371mbyd12a4jqd9dds8o9kbnkk23" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Caninae|rang=Авлод|latin=Vulpes|name=Рӯбоҳҳо}}</text>
      <sha1>k2l371mbyd12a4jqd9dds8o9kbnkk23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Carnivora</title>
    <ns>10</ns>
    <id>141329</id>
    <revision>
      <id>1470134</id>
      <parentid>1469008</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="llfaz670rnzqw01e6wnainpxblme3mf" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Placentalia|rang=Қатор|latin=Carnivora|name=Дарандаҳо}}</text>
      <sha1>llfaz670rnzqw01e6wnainpxblme3mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Rosanae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>141752</id>
    <revision>
      <id>1470075</id>
      <parentid>830729</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Rosales</title>
    <ns>10</ns>
    <id>141873</id>
    <revision>
      <id>1470074</id>
      <parentid>984204</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="kjgg8o4apkz51wzoaffm5rv5788491b" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Magnoliopsida |rang=Тартиб|latin=Rosales|name=Настарангулҳо}}</text>
      <sha1>kjgg8o4apkz51wzoaffm5rv5788491b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Prunus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>141916</id>
    <revision>
      <id>1470072</id>
      <parentid>831359</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="mmbqhqo5stpy9u2m9ybiae8i3uta50a" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Prunoideae |rang=Авлод|latin=Prunus|name=Олу}}</text>
      <sha1>mmbqhqo5stpy9u2m9ybiae8i3uta50a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Amygdaleae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>141917</id>
    <revision>
      <id>1470073</id>
      <parentid>831360</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сулаймон Алиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142711</id>
    <revision>
      <id>1470034</id>
      <parentid>1349737</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T14:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12512" sha1="pvbgg9cu3yri0u728ixzlthz9akzs90" xml:space="preserve"> {{Олим
 |ном                   = Сулаймон Алиев
 |номи аслӣ             = Сулаймон Нозимович Алиев
 |тасвир                = 
 |бар                   = 
 |тавсифи тасвир        = 
 |таърихи таваллуд      = 25.04.1945 
 |зодгоҳ                = {{Зодгоҳ|ноҳияи Сариосиё }}, [[ҶШС Ӯзбекистон]]  
 |таърихи даргузашт	= 25.08.2021
 |шаҳрвандӣ             = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт	= Душанбе
 |фазои илмӣ            = 
 |ҷойҳои кор            =  [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]]
 |дараҷаи илмӣ          = {{дараҷаи илмӣ |доктор|илмҳои педагогика}} 
 |унвонҳои илмӣ         = {{Унвонҳои илмӣ||профессор}}
 |алма-матер            = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 
 |роҳбари илмӣ          = 
 |шогирдони маъруф      = 
 |маъруф ба             = 
 |мукофоту ҷоизаҳо      = Нишони «[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]» (1991) ва медали «Хидмати шоиста» (2004)  
 |имзо                  = 
 |бари имзо             = 
 |сайт                  = 
 |викитека              = 
 |викианбор             = 
}}
 
'''Сулаймон Нозимович Алиев'''  — [[равоншинос]] ва [[омӯзгор]], мутахассиси соҳаи методикаи таълими забони хориҷӣ, номзади илмҳои равоншиносӣ (1974), [[доктори илм]]ҳои педагогӣ (2009), [[профессор]] (2010). Дорандаи нишони [[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]» (1991) ва [[медали «Хидмати шоиста»]] (2004)

== Зиндагинома ==
Солҳои 1962–1966 дар шуъбаи забони англисии факултети забонҳои хориҷии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории ш.Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко]] таҳсил кардааст.  Солҳои 1968–1970 аспиранти кафедраи равоншиносии донишкадаи омӯзгории пойтахт буд, ки дар лабораторияи омӯзиш ва инкишофи фикрии Институти психологияи умумӣ ва омӯзгории АИО ИҶШС (ш. Маскав) рисолаи номзадиро ба анҷом расонид. Солҳои 1971–1998 дар кафедраи равоншиносии [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ|Донишкадаи давлатии омӯзгории ш.Душанбе]]  ба сифати муаллим, муаллими калон, дотсент, и.в. мудири кафедра ва ду маротиба ба ҳайси мудири кафедра ифои вазифа кардааст. Аз соли 1998 то имрӯз мудири кафедраи методикаи таълими забони англисии    донишгоҳи   омӯзгорӣ    мебошад. 50 соли ҳаёташро бо фаъолияти омӯзгорӣ бахшида, собиқаи илмию омӯзгориаш дар мактаби олӣ 40 солро ташкил медиҳад.
== Фаъолияти илмӣ==
Дар тадқиқоти худ масъалаҳои пурсамаргардонии таълими забони англисӣ дар донишгоҳ, омӯхтани омодагии   донишҷӯёни   шуъбаи   забони   англисӣ   ба   касби   омӯзгорӣ, тадқиқи асосҳои илмию педагогии инкишофи салоҳияти касбии донишҷӯён дар заминаи муносибати системӣ, инкишофи салоҳияти касбию омӯзгории донишҷӯён дар ҷараёни омӯзиши фанҳои тахассусӣ, методикаи таълими забони англисӣ, психологию педагогӣ ва дар рафти таҷрибаомӯзӣ дар мактаби таҳсилоти умумӣ, амалӣ гардонидани муносибати  коммуникативӣ  нисбати  мундариҷа  ва  методикаи  таълими забони англисӣ дар шароити ислоҳоти мактаби таҳсилоти умумӣ ва олӣ мавриди омӯзиш ва баррасӣ қарор додааст. Муаллифи зиёда аз 130 номгӯи асарҳои илмӣ ва методӣ, аз ҷумла 2 монография, 4 воситаи таълимӣ, 6 дастури таълимӣ-методӣ, 4 маҷмӯаи илмӣ ва 10 барномаи таълимӣ мебошад. Дар таҳияи барномаҳо оид ба такмили сифати тайёр намудани мутахассисони соҳаи омӯзгорӣ фаъолона ширкат варзида, солҳои тӯлонӣ мураттиби стандартҳои давлатии таҳсилоти олӣ ва нақшаҳои таълимӣ аз ихтисоси забони хориҷӣ мебошад. Ӯ тадқиқоти илмиро бо фаъолияти омӯзгорӣ пайваста, дар факултети забони англисӣ аз курси методика ва технологияи таълими забони хориҷӣ дарс мегӯяд. Ҳамчун омӯзгор, олим ва роҳбар дар ташаккули шахсияти донишҷӯёни факултет, тарбияи мутахассисони ҷавони кафедра ва фаъолияти илмӣ- тадқиқотии унвонҷӯёну аспирантон саҳми шоиста дорад. Алиев С. Н. дар назди факултети психологияи Донишгоҳи Давлатии ш.Москва (МГУ) ба номи Ломоносов се маротиба (1973, 1978, 1983) аз курси такмили ихтисос гузаштааст. Ӯ солҳои 1996 ва 2000 ҳамчун ғолиби барномаҳои озмунӣ ба ҳайси коромӯз-муҳаққиқ дар ИМА буд. Дар анҷуманҳои равоншиносони Иттиҳоди Шӯравӣ, чандин конфренсияю семинарҳои   ҷумҳуриявӣ,   минтақавӣ,   умумииттифоқӣ,   байналмилалӣ (шаҳрҳои Москва, Владимир, Тула, Чебоксарӣ, Тбилисӣ, Алмато, Бишкек, Тошкент, Горловка (Украина) ва хориҷи кишвар (Австрия, ИМА, Туркия, Италия) ширкат варзида, бо маърӯзаҳо баромад кардааст.
 
== Осор ==
* Научно-педагогические основы развития профессиональной компетенции будущих учителей иностранного языка: Монография. - Душанбе: Ирфон, 2008. - 260 с.;
* Состояние функционирования иностранного языка и подготовки педагогических кадров в Республике Таджикистан: Монография. - Душанбе: Ирфон, 2009. - 170 с.;
* Основы практической психологии образования: Учебно-методическое пособие / Под ред. доцента С.Н. Алиева. - Душанбе: Нодир, 2004. - 512 с.;
* Общая методика обучения иностранным языкам: Учебное пособие для педагогических вузов. - Душанбе, 2013. - 17.0 п.л. (на тадж. яз.);
* Педагогическая практика студентов факультетов иностранных языков // Учебно-методическое пособие в помощь преподавателям и студентам-практикантам. -Душанбе, 2014. -.3.0 п.л. (на таджикском языке); 
* Англо-таджикский университетский словарь. (Алиев С.Н. (ред)., А. Мамадназаров). - Душанбе:Эр-граф, 2009. - 486 с. - 30.0 п.л. (на тадж. яз);
* Оптимизация обучения иностранным языкам в высшей школе. Материалы респ. научно-прак. конференции (20-21 ноября 2013 г.) / Под. общ. ред. профессор Алиева С.Н. -Душанбе, 2013. - 12,5 п.л.;
* Актуальные проблемы методики обучения иностранным языкам на современном этапе. Материалы респ. научно-прак. конференции (19-20 ноября 2010 г.) / Под. общ. ред. профессор Алиева С.Н. -Душанбе, 2010.-15,5 п.л.;
* Психолого-педагогические вопросы профессионального становления студентов педагогического вуза // Сб. научных трудов / Под ред. С. Алиева и И.Тупайло. -Душанбе,1990. - 120 с.;&lt;ref&gt;[https://www.famous-scientists.ru/15297/ Известные учёные Каталог / А / Алиев Сулаймон Нозимович]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Психолого- педагогические вопросы профессионального становления студентов педагогического вуза // Сб. научных трудов / Под ред. С. Алиева и И.Тупайло, Д., 1990; 
* Равоншиносии синну сол ва омӯзгорӣ. Васоити таълим барои донишгоҳҳои омӯзгорӣ. Қисми 1. - Душанбе,2003;
* Основы практической психологии образования: Учебно- методическое пособие / Под ред. доцента С.Н. Алиева. - Душанбе,2004;
* Научно-педагогические основы развития профессиональной компетенции будущих учителей иностранного языка. - Душанбе,2008; 
* Спецсеминар – важное средство формирования профессиональной компетенции будущего учителя иностранного языка // Журн. Иностранные языки в школе, М.,  2008, №2; 
* Социально-правовой контекст совершенствования обучения русскому и английскому языкам в системе образования Таджикистана // Журн. Вопросы филологии, М., 2007, №3(27).
*

== Пайвандҳо ==  
[http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=212&amp;Itemid=92&amp;lang=tj Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
 
{{Олим-нопурра}}

[[Гурӯҳ:Равоншиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>pvbgg9cu3yri0u728ixzlthz9akzs90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ovis</title>
    <ns>10</ns>
    <id>144769</id>
    <revision>
      <id>1470113</id>
      <parentid>1469422</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="4t23bms5c85er7m9wy6i3kqixxu7u4t" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Caprinae|rang=Авлод|latin=Ovis|name =Гӯсфандҳо}}</text>
      <sha1>4t23bms5c85er7m9wy6i3kqixxu7u4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Bovidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>144771</id>
    <revision>
      <id>1470114</id>
      <parentid>844826</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="awn19wkisxfl47k41td99lh1a208rd7" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ruminantia|rang=Оила|latin=Bovidae|name=Ковокшохон}}</text>
      <sha1>awn19wkisxfl47k41td99lh1a208rd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туғрал Шокиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148073</id>
    <revision>
      <id>1470036</id>
      <parentid>1433089</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19377" sha1="56xcx0l9f6ufzq7xeaeys91waxduixq" xml:space="preserve">{{Ҳамномҳо|Туғрал}}
{{Ҳамнасабҳо|Шокиров}}
{{Олим
 |ном              = Туғрал Шокиров
 |номи аслӣ        = Шокиров Туғрал Сироҷович
 |тасвир           = Туғрал Шокиров.jpg
 |бар              = 200px
 |тавсифи тасвир   = Туғрал Шокиров, соли 2015
 |таърихи таваллуд   = 4.02.1953
 |зодгоҳ           = д. [[Хистеварз]], {{Зодгоҳ|ноҳияи Ғафуров}}, [[Вилояти Суғд|вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]
 |таърихи даргузашт       = 
 |шаҳрвандӣ        = {{Парчам|Тоҷикистон}}
 |маҳалли даргузашт     = 
 |фазои илмӣ       = [[филология]]
 |ҷойҳои кор       = [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]], [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Советии Тоҷик (ЭСТ)]], Академияи ВКД ҶТ, [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]
 |дараҷаи илмӣ     = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология|2011}}
 |унвонҳои илмӣ    = {{Унвонҳои илмӣ||0}}
 |алма-матер       = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] ([[1974]])
 |роҳбари илмӣ     = 
 |шогирдони маъруф = 
 |маъруф ба        = 
 |ҷоизаҳо =  Ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС (1987) &lt;br /&gt; медали Ҷумҳурии Афғонистон (1988) &lt;br /&gt; медали «75-солагии Милитсияи тоҷик» (2000)
«75-солагии Милитсияи тоҷик» (2000) &lt;br /&gt; «10-солагии Артиши миллии Тоҷикистон» (2003) &lt;br /&gt; «80-солагии милитсияи тоҷик» (2005) &lt;br /&gt; ордени «Барои илм ва меҳнат» (Олмон-Русия-Англия) (2014), Унвони ифтихории &quot;[[Корманди шоистаи Тоҷикистон]]&quot; (2023).
 |имзо             = 
 |бари имзо        = 
 |сайт             = 
 |викитека         = 
 |викианбор        = 
}}
'''Туғрал Шокиров''' (''Шокиров Туғрал Сироҷович'')  —  академики Академияи табиатшиносии Федератсияи Россия (2013), доктори илмҳои филология (2011), [[профессор]] (2003)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tsulbp.tj/ru/component/content/article/10-talim/60-kafedrai-zabon-to-ik.html|title=Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон|author=ТГУПБП|website=|date=|publisher=www.tsulbp.tj|lang=tg|accessdate=2017-07-07}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, полковники милитсия (2003); «Аълочии милитсияи Тоҷикистон» (2007), «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2010), «Аълочии матбуоти Тоҷикистон» (2012), Ходими шоистаи илм ва маорифи Федератсияи Россия (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/12837/|title=Шокиров Туграл Сироджович - Известные ученые|publisher=www.famous-scientists.ru|accessdate=2017-07-07}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.Аз 1982 узви Иттифоқи Журналистони ИҶШС.

== Зиндагинома ==
Туғрал Шокиров 4 феврали соли 1953 дар [[деҳоти Хистеварз|деҳоти Хистеварзи]] [[ноҳияи Ғафуров|ноҳияи Ғафурови]] [[вилояти Ленинобод]] дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Соли 1969 пас аз хатми мактаби миёнаи № 34-и ноҳияи Хуҷанд ба шуъбаи рӯзонаи факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳозира Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил шуда, соли 1974 онро ба итмом расонида, барои кор ба [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Советии Тоҷик (ЭСТ)]] роҳхат гирифт.

== Фаъолияти корӣ ==
Солҳои 1974—1983 муҳаррир, муҳаррири калон, муҳаррири илмӣ, муҳаррири калони илмии ЭСТ буд. Солҳои 1983—1986 аспиранти ДДТ ба номи В. И. Ленин, 1986—1987 муҳаррири калони илмии ЭСТ, 1987—1992 ассистенти кафедраи забони тоҷикӣ, март-сентябри 1992 дотсенти ҳамин донишгоҳ.

Аз октябри 1992 то майи 1993 - дотсенти [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]], 1993-1995 - муовини декани факултаи филологияи тоҷики донишгоҳи мазкур, марти 1995 - майи 1997 - сардори кафедраи улуми иқтисодиёт ва иҷтимоиёт, майи 1997 - марти 1999 - сардори қисми таълим, марти 1999-июни 2002 - муовини аввали сардори факултаи 4-уми (шуъбаи Хуҷандии) [[Академияи ВКД ҶТ]] оид ба қисми таълиму илм, июни 2002 - октябри 2003 - профессори кафедраи улуми иҷтимоииёту иқтисодиёт, октябри 2003—2012 - муовини аввали сардори факултаи 4-уми (шуъбаи Хуҷандии) [[Академияи ВКД ҶТ]] ва дар як вақт профессори муштараквазифаи (аз 2003- то имрӯз) - кафедраи забони тоҷикии [[[[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]] буд. Солҳои 2012-2017 мудири кафедраи забони тоҷикии [[Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]] аст. Аз соли 2017 то имрӯз профессори кафедраи мазкур ва аз соли 2003 ҳамзамон профессори муштараквазифаи кафедраи забони тоҷикии [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд |ДДХ ба номи академик Б.Fафуров]] .

== Фаъолияти илмӣ ==
Туғрал Шокиров дар соҳаҳои илму фарҳанг, таърих, ҳифзи ҳуқуқ хидмат намуда, дар давоми фаъолияти худ 44 китоб, аз ҷумла 16 рисола, 20 дастури таълим, 4 луғат, 4 маҷмуаи мақолаҳо, бештар аз 1500 асару мақола ба табъ расонидааст. Асосгузори юрислинвистикаи тоҷик мебошад. Асарҳояш асосан ба масъалаҳои забон, адабиёт, таърих, сиёсатшиносӣ, маданиятшиносӣ, услубшиносӣ, истилоҳоту луғатшиносӣ, аломатҳои китобати забони тоҷикӣ, юрислингвистика ва лингвоюристика оиданд. Осораш дар Тоҷикистон, Россия, Ӯзбекистон, ШМА, Германия, Эрон ва Афғонистон ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ, англисӣ, ӯзбекӣ, форсӣ, дарӣ чоп шудаанд. Соли 1987 дар мавзӯъи «Хусусиятҳои забон ва услуби асарҳои Фазлиддин Муҳаммадиев» рисолаи номзадӣ, соли 2011 дар мавзӯъи «Пайдоиш ва инкишофи истилоҳоти ҳуқуқ дар забони тоҷикӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.  Иштирокчии бештар аз 60 конфронсу ҳамоишҳои ҷумҳуриявию минтақавӣ ва байналхалқист.

== Хидмати низомӣ ==
Соли 1981 дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон хидмати ҳарбӣ кардааст, ҷанговари байналмилалист.

== Ҷоизаҳо ==
Туғрал Шокиров бо медал ва Ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС (1987)
*Медали Ҷумҳурии Афғонистон (1988)
* Медалҳои «75-солагии милитсияи тоҷик» (2000)
*«10-солагии Артиши миллии Тоҷикистон» (2003)
*«80-солагии милитсияи тоҷик» (2005)
*ордени «Барои илм ва меҳнат» (2014;Германия-Россия-Англия) ва 62 ифтихорномаю ташаккурномаи давлатӣ, вазоратӣ, шаҳрӣ, муассисавӣ мукофотонида шудааст
*Барандаи ҷоизаи вилояти Суғд ба номи академик Б. Ғафуров дар соҳаи илм (2014) барои китоби «Фарҳанги тоҷикӣ-русии истилоҳоти ҳуқуқ»
*Барандаи чоизаи байналмилалии &quot;Медали тило&quot;-и Намоишгоҳҳои Москва(ВДНХ, 2017)
*Франкфурти сохили Майн (Германия, 2018)
*Париж(2018), Барселона(2019), ИМА(2020), Хонконг(2020) барои китоби &quot;Лингвистическое изучение юридических терминов&quot;.- Хуҷанд: Дабир, 2017.-364с.
*Унвони ифтихории &quot;[[Корманди шоистаи Тоҷикистон]]&quot;(2023).
== Осор ==
# Модарнома.- Душанбе:Маориф, 1981.-211 с.;
# Лингвостилистические особенности произведений Фазлиддина Мухаммадиева: диссертация на соискание учёной степени кандидата филологических наук по специальности 10.02.22 -Языки народов зарубежных стран Азии, Африки, аборигенов Америки и Австралии.-Душанбе, 1986.- 204 с.
# Суханвари нексияр.-Душанбе: Дониш,1987.-74 с.;
# Суфтагари дурри маънӣ.- Душанбе: Дониш, 1994.- 86 с.;
# Мушкилоти имло.- Хучанд, 1995.- 76 с.;
# Луѓати мухтасари мавзўии забони тољикї.-Душанбе:  Деваштич, 2002.-182 с.(ҳаммураттиб);
# Адиб, забон ва услуб.- Душанбе:Адиб, 2003.-168 с.;
# Аломатњои китобати забони адабии њозираи тољик.-Хуҷанд, 2005.- 56 с.;
# Аломатњои китобати забони адабии њозираи тољик.-Хуҷанд: Андеша, 2007.- 84 с.; (нашри 2-5 бо илова.-2009, 89 с.; 2014, -96 с. ; 2015.- 112 с.;  2017.- 135 с.; 2019.- 146 с. );
# Истилоњоти хукукшиносии тоисломиїдар забони тоїикї.-Хуҷанд, 2008.- 118 с.;
# Истилоњоти њуќуќшиносї дар «Авесто».- Хуҷанд, 2008.- 72 с.;
# Термины мусульманского права в таджикском языке (юрислингвистическое исследование).- Душанбе: Дониш, 2010.- 116 с.;
# Луѓати тољикї-русии истилоњоти њуќуќ - Хуҷанд: Наргиз, 2011.- 368 с. 
# Таджикская юрислингвистика, её задачи и перспективы.- Душанбе: Дониш,2011.-181 с.
# Национальная(Таджикская) юрислингвистика, её задачи и перспективы.-Москва: Наука, 2011.-196 стр.;
# Формирование и развитие юридических терминов таджикского языка:диссертация на соискание учёной степени доктора филологических наук по специальности 10.02.22 -Языки народов зарубежных стран Азии, Африки, аборигенов Америки и Австралии (таджикский язык).-Душанбе.-341 с.;
# Фарњанги тољикї-русии истилоњоти њуќуќ. -Хуҷанд: Наргис, 2012.-398 с.
# Забон ва юрислингвистикаи тољик.- Хуҷанд:Андеша,2013.- 216 с. 
# Фарњанги тољикї-русии истилоњоти њуќуќ. -Хуҷанд: Наргис, 2012. -398 с. 
# Забони адабии њозираи тољик. Ќисми 1. - Хуҷанд, 2013 
# Синтаксиси ибора ва љумлањои содда.-Хуҷанд, 2013.- 118 с. 
# Забони адабии њозираи тољик. Ќисми 2.  - Хуҷанд, 2013.-126 с.  
# Юрислингвистическое изучение юридических терминов.- Palmarium Academic Publishing. Германия, 2013.- 376 с. 
# Забони тоҷикӣ (Дастури таълим барои донишҷўёни факултаи ҳуқуқшиносӣ). 2014.-239 с.(ҳаммуаллиф)                                                                                   
# Современный таджикский язык, часть 2.- Худжанд, 2014.- 164 с.;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/12837/|title=Шокиров Туграл Сироджович - Известные ученые|publisher=www.famous-scientists.ru|accessdate=2017-07-07}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.                                                                                                             
# Синтаксиси забони тољикї (Љумлањои мураккаб).-Хуҷанд: Андеша, 2014.-2014 с.
# Юридические термины и их лингвистические особенности.- Худжанд: Дабир, 2017.- 237 с.
# Забон-рукни давлат.- Хуҷанд: Дабир, 2018.-339 с. 
# Синтаксис и имло.- Хуҷанд: Дабир, 2019.- 145 с.
# Забон, адабиёт ва фарњанг дар «Тољикон»-и академик Б. Ғафуров.- Хуҷанд: Ношир, 2019, 642 с.                                                                              
# Забони тољикї. Барои гурўњњои ѓайрифилологї.- Хуҷанд: Дабир, 2020.- 356 с.
# Фразеологияи забони тољикї.- Хуҷанд: Дабир, 2020.- 116 с.
# Коркарди методї ва талаботи тањияи он.- Хуҷанд: Дабир, 2020.-112  с.
# Синтаксиси љумлањои мураккаб.- Хуҷанд: Дабир, 2021.-123с.
# Синтаксис дар таблитсањо. - Хуҷанд:Наргис, 2021.-186 .
# Нањви љумлањои мураккаб. - Хуҷанд: Дабир,  2022.- 164 с.
# Забони тољикї.- Хуҷанд: Ношир, 2022.- 345с.(бо њаммуаллифї).                                                                                                                      
# Забони тољикї ва имлои он.- Хуҷанд: Ношир, 2022.- 345 с.
# Лингвостилистические особенности произведения Фазлиддина Мухаммадиева  (На примере повести «Путешествие на тот свет» и романа «Угловая палата»).- Худжанд: Дабир, 2022.-196 с.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/12837/|title=Шокиров Туграл Сироджович - Известные ученые|publisher=www.famous-scientists.ru|accessdate=2017-07-07}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.     
# Забони адабии њозираи точик ва имлои он.- Хуҷанд:ДДҲБСТ,2024.- 470 с.
# Истилоњ ва истилоњшиносї.-Душанбе: Ирфон, 2024,- 166 с.
# Забони адабии њозираи тољик.- Маводи назариявї.-Фарғона: ФарДу, 2025.- 204 с. (њаммуаллиф).                                                                             	 
# Сохтори воњидњои нањвї. Дарсномаи амалї.- Фарғона: ФарДу, 2025.- 224 с. (њаммуаллиф).                                                                                  
# Назаре ба баъзе масъалањои забоншинос).-Хуҷанд:Дабир,2025.-210 с.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tsulbp.tj/ru/component/content/article/10-talim/60-kafedrai-zabon-to-ik.html|title=Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон|author=ТГУПБП|website=|date=|publisher=www.tsulbp.tj|lang=tg|accessdate=2017-07-07}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.famous-scientists.ru/12837/|title=Шокиров Туграл Сироджович - Известные ученые|publisher=www.famous-scientists.ru|accessdate=2017-07-07}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.                                                                                                                

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
[[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд]]
[[Гурӯҳ:Докторони улуми филология]]
[[Гурӯҳ:Филологони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>56xcx0l9f6ufzq7xeaeys91waxduixq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷорҷ Бернард Шоу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148489</id>
    <revision>
      <id>1470135</id>
      <parentid>1450768</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="eg3zq69o452hogeapzvhzt3hlyk0vk2" xml:space="preserve">{{Адиб}}
'''Ҷорҷ Бернард Шоу''' ({{Lang-en|George Bernard Shaw}}; [[26 июл]]и [[Соли 1856|1856]], [[Дублин]], [[Ҷумҳурии Ирландия|Ирландия]] — [[2 ноябр]]и [[Соли 1950|1950]], Хартфордшир, [[Англия]]) — драматург ва романнависи барҷастаи [[Ҷумҳурии Ирландия|ирландӣ]], барандаи ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт ва яке аз машҳуртарин арбобони адабии ирландӣ&lt;ref&gt;Шоу отказался от денежной части Нобелевской премии, однако принял медаль лауреата.
&lt;/ref&gt;. Ходими ҷамъиятӣ (ҷомеашинос-фабианист, ҷонибдори ислоҳоти алифбои англисӣ). Яке аз асосгузорони Мактаби иқтисод ва илмҳои сиёсии Лондон. Дуюмин (баъд аз [[Вилям Шекспир|Шекспир]]) аз рӯи маъруфияти драматург дар [[театр]]&lt;nowiki/&gt;и англисӣ.

== Зиндагинома ==
Ҷорҷ Бернард Шоу дар Дублин 26 июли соли [[1856]] дар оилаи Ҷорҷ Шоу тоҷири ғалладона, ва Люсинда Шоу, овозхони касбӣ ба дунё омадааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Шо,%20Джордж%20Бернард Шо, Джордж Бернард] // [[Донишномаи Брокгауз ва Ефрон|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.).&amp;nbsp;— &lt;abbr title=&quot;Санкт-Петербург&quot;&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

== Пайвандҳо ==
* {{Lib.ru|http://lib.ru/INPROZ/SHOU/}}
* {{Cite news|title=Нобиғае, ки писанди ҳамаи халқҳост|author=Хуршед Мавлонов|url=https://issuu.com/javonontj/docs/22___bbd880c6c6a5d6|work=Ҷавонони Тоҷикистон, №22 (9448), 2016|date=2016-06-02|accessdate=2017-07-25|language=tg|archivedate=2023-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230225032439/https://issuu.com/javonontj/docs/22___bbd880c6c6a5d6}}
* [http://caffe-junot.livejournal.com/41032.html#cutid1 Переход к демократическому социализму (оригин.текст — Fabian essays in socialism. London. 1889; перевод с англ. В. В. Мархинина-мл.)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170429163046/http://caffe-junot.livejournal.com/41032.html#cutid1 |date=2017-04-29 }}
* [http://aforizmer.ru/aforizmi/dzhordzh-bernard-shou Афоризмы Джордж Бернарда Шоу] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170724191320/http://aforizmer.ru/aforizmi/dzhordzh-bernard-shou |date=2017-07-24 }}
* [http://www.greatmind.info/list.php?p=1&amp;author_id=32 Известные высказывания и цитаты Бернарда Шоу]
* [http://lunacharsky.newgod.su/lib/theme/bernard-shaw Луначарский о Бернарде Шоу]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Подборка статей А. В. Луначарского
* [http://www.big-library.net/?act=books&amp;autor=2383 Страничка Джордж Бернард Шоу в Электронной библиотеке] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160326230837/http://www.big-library.net/?act=books&amp;autor=2383 |date=2016-03-26 }}

{{зиндагинома-нопурра}}</text>
      <sha1>eg3zq69o452hogeapzvhzt3hlyk0vk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эливелто</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172916</id>
    <revision>
      <id>1470210</id>
      <parentid>1469188</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T08:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>22662</id>
      </contributor>
      <origin>1470210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4286" sha1="knhttmceddozvw1g00bl3uuiacktsif" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Эливелто
 |акс = 
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = 
 |номи_пурра = Эливелтон Рибейро&lt;br&gt;(Elivelton Ribeiro)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1992|01|02|df=yes}}
 |макони_таваллуд = [[Оламбра]], [[Cан Пауло Cтате]], [[Бразилия]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:São Paulo state|São Paulo state]], [[:en:Holambra|Holambra]]&lt;/ref&gt;
 |санаи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = 170 cm
 |мавқеъ = {{afp|SR}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Литва}} [[Паневежис (бошгоҳи футбол)|Паневежис]]
 |рақам = 

 |солҳо1 = 2011-2012
 |бошгоҳҳо1 = C.R. Flamengo[[:en:C.R. Flamengo|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = ?
 |голҳо1 = ?
 |солҳо2 = 2012-2014
 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Империал Футебол Клубе|Империал]][[:en:Imperial Futebol Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = ?
 |голҳо2 = ?
 |солҳо3 = 2013
 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Асосиасан Деспортива Кабофриенсе|Кабофриенсе]][[:en:Associação Desportiva Cabofriense|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо3 = ?
 |голҳо3 = ?
 |солҳо4 = 2014-2015
 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Литва}} [[Экранас (бошгоҳи футбол)|Экранас]][[:en:FK Ekranas|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо4 = 34
 |голҳо4 = 13
 |солҳо5 = 2015 -
 |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Литва}} [[Жалгирис (бошгоҳи футбол)|Жалгирис]]
 |баромадҳо5 = 56
 |голҳо5 = 20

 |солҳо6 = 20 -
 |бошгоҳҳо6 = [[]]
 |баромадҳо6 = 
 |голҳо6 = 

 |солҳо7 = 20 -
 |бошгоҳҳо7 = [[]]
 |баромадҳо7 = 
 |голҳо7 = 

 |солҳо8 = 20 -
 |бошгоҳҳо8 = [[]]
 |баромадҳо8 = 
 |голҳо8 = 

 |солҳо9 = 2020 - 2022
 |бошгоҳҳо9 = {{расми парчам|Литва}} [[Паневежис (бошгоҳи футбол)|Паневежис]]
 |баромадҳо9 = 69
 |голҳо9 = 13

 |солҳо10 = 20 -
 |бошгоҳҳо10 = [[]]
 |баромадҳо10 = 
 |голҳо10 = 

 |солҳо11 = 20 -
 |бошгоҳҳо11 = [[]]
 |баромадҳо11 = 
 |голҳо11 = 

 |солҳо12 = 2025 -
 |бошгоҳҳо12 = {{расми парчам|Литва}} [[Паневежис (бошгоҳи футбол)|Паневежис]]
 |баромадҳо12 = 35
 |голҳо12 = 5

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 
 |голҳои_умумӣ =

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = 
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }}
'''Эливелтон Рибейро''' ({{lang-pt|''Elivelton Ribeiro''}}; [[2 январ]]и [[1992]], [[Оламбра]], [[Cан Пауло Cтате]], [[Бразилия]]) —  футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|sr}}.&lt;ref&gt;[[:en:Elivelto|Elivelto]]&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}

__FORCETOC__

[[Гурӯҳ:Зодагони 2 январ]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1992]]
[[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Flamengo]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Империал Футебол Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Деспортива Кабофриенсе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Экранас]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Žalgiris]]


{{Brazil-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>knhttmceddozvw1g00bl3uuiacktsif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Neognathae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>206693</id>
    <revision>
      <id>1470095</id>
      <parentid>987318</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сафедмун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207371</id>
    <revision>
      <id>1470032</id>
      <parentid>1410125</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="4w54tmnqcs3b0op1i0tr0kn7xj9e3v4" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом                   = Деҳа
 |номи тоҷикӣ             = Сафедмун
 |номи аслӣ               = 
 |тасвир                  = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |тобеият                 = 
 |кишвар                  = Тоҷикистон
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шакли минтақа           = Вилоят
 |минтақа                 = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ
 |минтақа дар ҷадвал      = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ{{!}} НТҶ
 |шакли ноҳия             = Ноҳия
 |ноҳия                   = ноҳияи Тоҷикобод
 |ноҳия дар ҷадвал        = ноҳияи Тоҷикобод {{!}} Тоҷикобод
 |шакли ҷомеа             = Ҷамоат
 |ҷомеа                   = Деҳоти Қалъаи Лабиоб
 |ҷомеа дар ҷадвал        = 
 |тақсимоти дохилӣ        = 
 |шакли роҳбарӣ           = Раиси маҳалла
 |роҳбар                  = 
 |замони таъсис           = 
 |аввалин номбарӣ         = 
 |номҳои пешина           = Капалӣ
 |мақом аз                = 
 |забони расмӣ            = тоҷикӣ
  |аҳолӣ                  = 2241
  |соли барӯйхатгирӣ      = 2017
  |зичӣ                   = 
  |агломератсия           = 
  |ҳайати миллӣ           = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]]
  |ҳайати динӣ            = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
  |этнохороним            = 
 |вақти минтақавӣ         = 
 |DST                     = 
 |коди телефон            = +992 3154
 |нишонаи почта           = 737450
 |нишонаҳои почта         = 
 |коди мошинҳо            = TJ08
 |шакли шиноса            = 
 |шиносаи ададӣ           = 
 |гурӯҳ дар Commons       = 
 |сайт                    = 
}}
'''Сафедмун''' (то 2021 — ''Капалӣ''[http://www.portali-huquqi.tj/publicadliya/view_qonunhoview.php?showdetail=&amp;asosi_id=24526]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}http://www.portali-huquqi.tj/publicadliya/view_qonunhoview.php?showdetail=&amp;asosi_id=24526{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) — [[деҳа]] дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[деҳоти Қалъаи Лабиоб]]и [[ноҳияи Тоҷикобод]]. Аз деҳа то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 2241 нафар ([[2017]]), тоҷикон.

== Иқтисод ==
Деҳа мактаб, китобхона, мага­зин, чойхона дорад. Соҳаҳои хоҷагӣ — чорводорӣ ва картошкакорӣ. Заминҳо аз канали Капалӣ ва чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2
* {{ЭСТ|||муаллиф=}}

{{Тоҷикистон-нопурра}}

{{ноҳияи Тоҷикобод}}

[[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Тоҷикобод]]
[[Гурӯҳ:Ҷамоати Қалъаилабиоб]]</text>
      <sha1>4w54tmnqcs3b0op1i0tr0kn7xj9e3v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215767</id>
    <revision>
      <id>1470214</id>
      <parentid>1447937</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T10:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7923" sha1="78ebl7vhcpdrbptnmabybvi56gyqwpw" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_logo = 
| founders = Зинҳор Насрӣ, Хайём Сарахон
| key_people = [[Зинҳор Насрӣ]] (муассис ва директори технологӣ)
Иброҳим Қурбонов (саҳҳом ва директори амалиётӣ)
}}
«'''Navju'''» (''Навҷӯ'') — ширкати фанноварии иттилоот&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://idf.tj/navju-tech/|title=Фонд развития инноваций и промышленности|lang=ru|accessdate=2024-04-18|archivedate=2024-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619221524/https://idf.tj/navju-tech/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navju.tech/about-us/|title=О нас|website=Navju Tech|lang=ru|accessdate=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; дар [[Тоҷикистон]], бақайдгирандаи расмии доменҳои миллии .tj.

== Таърих ==

* Январи 2020 — таъсиси ширкат аз ҷониби [[Зинҳор Насрӣ]] ва Хайём Сарахон.
* 2021—2023 — рушду густариши хизматрасониҳо дар соҳаҳои веб-рушд ва замимаҳои мобилӣ. Дар ин давра ширкат даҳҳо лоиҳаҳои маҳаллӣ ва байналмилалиро амалӣ кард.
* Сентябри 2024 — роҳандозии платформаи абрии Navju Cloud барои хариди онлайнии домен ва хостинг.
* Августи 2025 — гирифтани аккредитатсия барои бақайдгирии доменҳои миллии [[.tj]].

== Хадамоти ширкат ==

=== Navju Tech ===
Navju аз оғози фаъолияти худ ба рушду таҳияи сомонаҳои корпоративӣ, давлатӣ ва тиҷоратӣ машғул аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navju.tech/our-services/|title=Услуги|website=Navju Tech|lang=ru|accessdate=2024-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/tj/az-hurd-o-oz-kuned-zin-or-ch-tavr-az-barnomasozi-internet-ma-oza-o-to-ba-ammuassisii-shirkati-navju-tech-rasid/|title=«Аз хурд оғоз кунед!» Зинҳор чӣ тавр аз барномасози интернет – мағозаҳо то ба ҳаммуассисии ширкати Navju Tech расид|author=Файзуллохон Обидов|website=your.tj}}&lt;/ref&gt;. Ширкат таҷрибаи эҷоди сомонаҳо барои сохторҳои давлатӣ, ташкилотҳои байналмилалӣ ва бахши хусусиро дорад. То соли 2025 беш аз 30 веб-лоиҳа амалӣ шудааст.

=== Замимаҳои мобилӣ ===
Дар самти мобилӣ, ширкат замимаҳо барои Android ва iOS таҳия намудааст, ки дар бахшҳои гуногун истифода мешаванд:

* автоматизатсияи тиҷорат,
* барномаҳои шавқмандии мизоҷон,
* хизматрасониҳои молиявӣ ва пардохтӣ.

=== Тарроҳӣ ва UX/UI ===
Navju ҳамчунин дар соҳаи дизайн фаъолият мекунад: тарроҳии графикӣ, интерфейси корбар (UX/UI), ҳалли визуалӣ барои ширкатҳо ва брендҳо&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=“НАВҶӮ”. ТАШАББУСИ ОЯНДАСОЗ ДАР ҶОДАИ ФАНОВАРИҲОИ ИТТИЛООТӢ|author=Ташрифулло Саъдуллоев|website=Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият]]|lang=tg|accessdate=2025-09-16}}&lt;/ref&gt;.

=== Navju Cloud ===
Аз соли 2024 ширкат бо бренди [[Navju Cloud]] хизматрасониҳои абрӣ пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* бақайдгирандаи расмии доменҳои .tj,
* бақайдгирии доменҳои байналмилалӣ (.com, .net, .org, .info ва ғайра),
* хидматрасонии хостинг барои сомонаҳо,
* SSL-сертификатҳо ва почтаи корпоративӣ.

Аз августи 2025 Navju Cloud бақайдгирандаи расмии доменҳои .tj ба ҳисоб меравад.

=== Лоиҳаҳои ғайритиҷорӣ ===
Navju ба пуштибонӣ ва ташкили як қатор лоиҳаҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар соҳаи фанноварӣ машғул аст, аз ҷумла:

* [[Википедияи Тоҷикӣ]] — дастгирии ҷомеаи корбарон ва рушд;
* DigitalFest.tj — чорабинии солона дар бахши диҷитол дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' ҳамроҳ бо Dadabaev Group&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://digitalfest.tj/|title=Сомонаи расмии Digital Fest|accessdate=2024-08-31|archivedate=2024-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241013043600/http://digitalfest.tj/}}&lt;/ref&gt;;
* Digitaltalk.tj — чорабинии ҳармоҳаи офлайнӣ барои мутахассисон ва дӯстдорони диҷитол, маркетинг ва барноманависӣ дар Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://instagram.com/digitaltalk.tj|title=Саҳифаи расмии Digital Talk дар Инстаграм}}&lt;/ref&gt;;
* Digital Millat — подкасти YouTube дар бораи экосистемаи рақамӣ ва шабакаи Tajnet&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://youtube.com/@digitalmillat|title=YouTube канали Digital Millat}}&lt;/ref&gt;;
* Ассотсиатсияи стартапҳои Тоҷикистон — саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеаи стартапӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/startupassociation|title=Гуруҳи Ассотсиатсия дар Телеграм}}&lt;/ref&gt;;
* Фестивалҳои фарҳангӣ ва диҷитолӣ: Colorfest.tj, Marketing Forum Tajikistan, StandupFest.tj, Musicfest.tj;
* Грант барои лоиҳаҳои таълимӣ — соли 2025 Navju Cloud барномаи махсуси грантиро барои дастгирии лоиҳаҳои таълимӣ роҳандозӣ намуд. Барои чанд лоиҳаи ғайритиҷорӣ дар бахшҳои маориф, фарҳанг ва иҷтимоиёт имконият дода шуд: ҷудо намудани захираҳои абрӣ (серверҳо) то ба маблағи 10 000 сомонӣ барои густариши захираҳои таълимӣ.

== Navju ва Википедияи Тоҷикӣ ==
Ширкати «Navju» дар ҳамкорӣ бо «[[Википедияи Тоҷикӣ#Гурӯҳи корбарии Викимедиянҳои Тоҷик|Гурӯҳи корбарии Викимедиянҳои Тоҷик]]» ва пуштибонии чанде аз ширкатҳои дигар 27 январи соли 2024 дар меҳмонхонаи «Атлас»-и шаҳри Душанбе маросими «20-солагии Википедияи Тоҷикӣ»-ро баргузор кард&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dume.tj/v-dushanbe-sostojalsja-ceremonija-20-letija-tadzhikskoj-vikipedii/|title=В Душанбе состоялся церемония «20-летия Таджикской Википедии»|author=|website=Медиа о людях и жизни в Душанбе|date=2024-02-01|lang=ru|accessdate=2024-04-18|archivedate=2024-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240418085735/https://dume.tj/v-dushanbe-sostojalsja-ceremonija-20-letija-tadzhikskoj-vikipedii/}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>78ebl7vhcpdrbptnmabybvi56gyqwpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садтумонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215846</id>
    <revision>
      <id>1470166</id>
      <parentid>1334466</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="2uc5bvgxjr6y8u5ahtwfoqjnbu21gna" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = MonsJulesElie1c.UME.jpg
| салтанат          = Рустаниҳо
| табақа            = Авлод
| лотинӣ            = Paeonia
| муаллиф           = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ     = 1753
| children name     = 
| харита = Paeoniaceae Distribution.svg
| grin = 8758
}}
'''Садтумонӣ''', '''гули кофар''', '''гули маҷаҳ''', '''саллагул''', '''пио́н''' ({{lang-la|Paeónia}}) — ҷинси гиёҳҳои бисёрсола ё буттаҳои қадпасти ҳамешасабзест аз оилаи [[маҷаҳиҳо]] (Paconiaceae).

== Тавсифоти гиёҳшиносӣ ==
Барги пармованди чок-чок ё себарга, гули калон-калону (бараш 6—12 см) серопулбарг (гули намудҳои худрӯл Садтумонӣ 5—8-барга)-и зард, сафед, сурх, гулобӣ ва тухми сиёҳи ҷилодор, меваи «баргак» дорад. Дар дунё 35— 47 намуди Садтумонӣ (ноҳияҳои мӯътадил ва кӯҳсори Евросиё, инчунин 2 намуд дар Америкаи Шимолӣ) месабзад. Дар СССР (Қисми аврупоӣ, Кавказ, Сибир, Шарқи Дур, Осиёи Миёна) қариб 20 ва аз ҷумла дар Тоҷикистон 1 намуди Садтумонӣ — гули мачоҳ (Paeonia intermedia) мерӯяд.

Садтумонӣ гули маъмул аст. Аз он (''Paeonia lactiflora'') навъҳои гуногуни боғиро рӯёнидаанд. Навъҳои боғии Садтумонӣ гулҳои базеб буда, боғу чорбоғ, хиёбону гулгаштҳоро оро медиҳанд. Чанд намуди Садтумонӣ (''Paeonia suffruxicosa'', ''Paeonia iutea'', ''Paeonia delavay''i, ва ғайра)-ро дар Боғи ботаникии Институти ботаникаи АФ ҶШС Тоҷикистон мепарваранд. Баъзе намудҳои садтумонӣ — ''[[Paeonia intermedia]]'', ''Paeonia officinale'', ''Paeonia anomaia'' шифобахшанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* Краснова Н. С., Пионы, М., 1971;
* Флора Таджикской ССР, т. 4, Л., 1973.

== Сарчашма ==
* {{ЭСТ|||муаллиф=}}</text>
      <sha1>2uc5bvgxjr6y8u5ahtwfoqjnbu21gna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Euungulata</title>
    <ns>10</ns>
    <id>285670</id>
    <revision>
      <id>1470081</id>
      <parentid>1232246</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="g05jtyd26ti3cagdol5muv3439k6u0c" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Laurasiatheria|rang=Шоха|latin=Euungulata|name=Сумдорон}}</text>
      <sha1>g05jtyd26ti3cagdol5muv3439k6u0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470083</id>
      <parentid>1470081</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="kra71icb5djjl2regs1s383wh8opczc" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Placentalia|rang=Шоха|latin=Euungulata|name=Сумдорон}}</text>
      <sha1>kra71icb5djjl2regs1s383wh8opczc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бостон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288842</id>
    <revision>
      <id>1470042</id>
      <parentid>1464471</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KenntnisseSchüler</username>
        <id>116172</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1470042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4857" sha1="33nvuok9v0adqwdojjcl8f5b9jpnqss" xml:space="preserve">{{МА}}
'''Бостон''' ({{lang-en|Boston}} {{Audio-IPA|En-us-Boston.ogg|[ˈbɒstən]}}) — марказ ва бузургтарин шаҳри иёлати Масачуссетси [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Амрико]]. Ин шаҳр бо ҷамъияте беш аз 667 137 нафар, бисту севумин шаҳри бузурги Амрикост. Дар соҳили халиҷи Массачусетси Уқёнуси Атлантик, дар резишгоҳи рӯдхонаи Чарлз воқеъ гаштааст.

Аҳолиаш 625 ҳазор нафар (бо аҳолии атрофаш зиёда аз 5,9 млн нафар, 2012). Маркази бузургтарини нақлиётии шимоли шарқи ИМА; бандари муҳимми баҳрӣ (муомилоти бор 16 млн т дар як сол). Фурудгоҳи байналмилалӣ (Логан) дорад.

== Таърих ==
Бостон яке аз аввалин қасабаи муҳоҷирони англису Амрикои Шимолӣ буд. Соли 1630 мустамликаи Массачусетс-Бэй. Аз аввали асри 17 то соли 1760 яке аз шаҳрҳои бузурги мустамликаи Англия дар Амрико ба ҳисоб рафта, баъдан мақоми аввалиятро ба Филаделфия дод. Севвумин бандари мубодилаи бори Империяи Британия ба ҳисоб мерафт. Ба таври расмӣ аз соли 1822 мақоми шаҳрро соҳиб гардид. Аз асри 19 Бостон яке аз шаҳрҳои бузургтарини ИМА ҳисоб меёфт. Соҳаҳои иқтисодиёти Бостон-и муосир бахши молиявӣ (хидматрасонии бонкӣ, ширкатҳои суғуртавӣ), тандурустӣ (16 беморхона ва 8 маркази илмии тиббӣ), саноати технологияи навин (радиоэлектроника, таҷҳизоти компютерӣ, воситаҳои автоматикунонӣ, телекоммуникатсия) ва табъу нашр мебошад. Асбобсозӣ (асбобу анҷоми тиббӣ), истеҳсоли муҳаррикҳои авиатсионӣ ва киштӣ, киштисозӣ ва таъмири киштӣ яке аз соҳаҳои пешрафтаи Бостон аст. Саноати чарму пойафзор, кимиё, нассоҷӣ, хӯрокворӣ, истеҳсоли резин ривоҷ ёфтааст. Дар Бостон метрополитени қадимӣ (аз 1897), шоҳроҳи нақлиётии Биг-Диг бо нақби назди бандари баҳрӣ ва маҷмӯи таваққуфгоҳҳои зеризаминӣ (2004) мавҷуд аст. Бостон тарҳи меъмории аврупоиро дорост. Солҳои 1960-90 қисми марказии шаҳр таҷдид гардида, иморатҳои осмонбӯси Ҷон-Хэнко-Билдинг, Пруденшл-Сентер (50 ошёнаанд) бунёд гардиданд. Биноҳои асрҳои 18-19, аз қабили Хонаи қадимии иёлат (1711-47), Фанейл-Холл (1742), Антенеум (китобхонаи қадимии ИМА, 1847), госпитали клиникии Массачусетс (1811) ва ғ. маҳфуз мондаанд.

== Донишгоҳҳо ==
Бостон маркази бузургтарини илмӣ ва таълимии ИМА ба ҳисоб рафта, дар он Донишгоҳи Гарвард (Кембриҷ, 1636), Институти технологии Массачусетс (1861), Донишгоҳи Бостон (1869), Донишгоҳи Шимоли Шарқӣ (1898) ва донишгоҳҳои Брэндис, Тафтс, Консерваторияи мусиқии Англияи Нав (1867), оркестри симфонии Бостон, театри опера ва балет, осорхонаҳои саноеи нафиса, илмӣ, таърихи дақиқ, кӯдакона, Осорхонаи бадеии Изабелла Стюарт Гарднер, Осорхонаи таърихи Африқо ва Амрико мавҷуданд. Лавҳаҳои ёдгори Холокост, Ҷон Кеннеди, Боғи миллӣ-таърихӣ бо осорхонаи «Банкер-Хилл», истгоҳи киштии ҳозиразамони «Конститюшн» дар Бостон ҷойгиранд. Пойгоҳи флоти баҳрӣ дорад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бостон|3|муаллиф= }}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>33nvuok9v0adqwdojjcl8f5b9jpnqss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туркманбошӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289370</id>
    <revision>
      <id>1470035</id>
      <parentid>1377421</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31618" sha1="2klagsak9arg3eg1alccn5s09nofbnn" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Туркманбошӣ
| номи аслӣ = Türkmenbaşy
| тасвир = Russian Buildings, Turkmenbashi.jpg
| тобеият = Туркманистон
| lat_deg = 40
| lon_deg = 52
| lat_min = 1
| lat_sec = 
| lon_min = 58
| lon_sec = 
| замони таъсис = 1869
| номҳои пешина = Красноводск
| аҳолӣ = 73 803 
| соли барӯйхатгирӣ = 2010
| ҳайати миллӣ = туркманҳо, русҳо, тоторҳо, озарбойҷонҳо, қазоқҳо, арманиҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]], насрониёни [[масеҳӣ]]
| этнохороним = 
| DST = 
| коди телефон = + 993 243
| нишонаи почта = 745000
| сайт = 
}}
'''Туркманбошӣ''' &lt;ref&gt;{{Атлас мира|2003/10|118|Туркмения}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Атлас мира|2003|117|Туркмения}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Туркмения: Справочная карта / сост. и подгот. к изд. Омской картогр. ф-кой в 1999 г.; ст. ред. Т. П. Филатова; ред. Н. Б. Смирнова. — Испр. в 2001 г. — 1:1 500 000, 15 км в 1 см. — М.: Роскартография, 2001. — ISBN 5-85120-099-5.&lt;/ref&gt;, инчунин '''Туркманбаши''' &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Агеенко Ф. Л.|заглавие=Словарь собственных имён русского языка|место=М.|издательство=ООО «Издательство &quot;Мир и Образование&quot;»|год=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Атлас мира|2002|122—123|Западный Узбекистан, Туркмения}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Географическая энциклопедия. Город Туркменбашы. Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е. М. 2001.&lt;/ref&gt; ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Türkmenbaşy&lt;/span&gt;, дар солҳои [[Соли 1869|1869]] - [[Соли 1993|1993]] - '''Красноводск''') — шаҳрест дар ғарби [[Туркманистон]], ки ба [[Вилояти Балкан]] дохил аст. Дар соҳили шарқии  [[баҳри Каспий]], 580 км дуртар аз ғарби [[Ашқобод]] ҷойгир аст. Дар қаламрави шаҳр як бандари бузурги байналмилалии баҳрӣ мавҷуд аст. Шаҳр маркази саноати коркарди нафти Туркманистон аст.

Аҳолӣ 73 803 нафарро ташкил медиҳад (ба ҳолати 2010).

== Номгузорӣ ==
Номи русии шаҳр   — '''Красноводск''', аз рӯи як фарзия, тарҷумаи топоними маҳаллии Қизил-Су  (тоҷ. Оби Сурх) мебошад, номгузори  бо он вобаста буд, ки дар оби халиҷи Красноводск миқдори зиёди планктонҳо бо тобиши хоси гулобӣ мавҷуд будаанд.

== Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ ==
Дар моҳи июли соли 2013 дар дохили шаҳри Туркманбошӣ ду этрап — «Этрапи Авази» ва «Этрапи Кенари»  шаҳри Туркманбошӣ сохта шуданд &lt;ref&gt;[http://krasnovodsk.net/news/ehtogo_goroda_s_takim_nazvaniem_skoro_ne_budet_krasnovodsk_turkmenbashi_ehtrap_avaza_goroda_turkmenbashi_ehtrap_kenar_goroda_turkmenbashi/2013-08-01-583 ПОСТАНОВЛЕНИЕ МЕДЖЛИСА ТУРКМЕНИСТАНА «Об образовании новых этрапов в городе Туркменбаши Балканского велаята».] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140715001304/http://krasnovodsk.net/news/ehtogo_goroda_s_takim_nazvaniem_skoro_ne_budet_krasnovodsk_turkmenbashi_ehtrap_avaza_goroda_turkmenbashi_ehtrap_kenar_goroda_turkmenbashi/2013-08-01-583 |date=2014-07-15 }} // krasnovodsk.net (31 июля 2013 года)&lt;/ref&gt;. Этрапи Аваза, ки масоҳаташ 9 660 гектар аст, аз минтақаи туристии &quot;Аваза&quot;, фурудгоҳи байналмилалӣ ва чанд шаҳракҳои хурдро дар бар мегирад. Этрапи Кенар, ки масоҳаташ 7 262 гектарро ташкил медиҳад, қисми асосии шаҳри Туркманбошӣ ва қаламрави шаҳраки Кенарро дар бар гирифтааст&lt;ref&gt;[http://turkmenistan.gov.tm/?id=4613 Электронная газета «Туркменистан: золотой век». Аваза и Кенар — новые этрапы приморского города (Туркменбаши).] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131021020246/http://turkmenistan.gov.tm/?id=4613 |date=2013-10-21 }} // turkmenistan.gov.tm (31 июля 2013 года)&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
[[Акс:The_Station_of_Baharden_on_the_Transcaspian_Railway.jpg|чап|мини| Истгоҳи Бахми, роҳи оҳани Закаспий дар соли 1890]]
Аввалин кӯшиши мустаҳкам сохтани мавқеи [[Империяи Русия]] дар соҳили шарқии [[баҳри Каспий]] ба соли 1716 рост меояд, вақте ки княз Бекович-Черкасский &lt;ref&gt;[http://www.ferghana.ru/article.php?id=5061 Крепости и минареты Хивы — метафизический образ истории Центральной Азии.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080903233336/http://www.ferghana.ru/article.php?id=5061 |date=2008-09-03 }} // ferghana.ru (17 апреля 2007 года)&lt;/ref&gt; дар соҳили халиҷи Красноводск истеҳкомеро сохтааст (&quot;дар резишгоҳи Узбой &quot;), бо мақсади тайёр кардани ҳуҷум зидди [[хонии Хева]]. Истеҳкомро бо хандақ ва девор иҳота карданд. Бошгоҳи низомӣ шуморааш то 1000 нафарро ташкил медод, аммо дар инҷо гирифтори марг аз бемориҳо хеле баланд буд. Коменданти қалъа полковник фон дер Виден буд &lt;ref&gt;[http://kungrad.com/history/pohod/bekov1/bekov6/ Поход Бековича-Черкасского. Архивные документы]&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Historical_gates_to_Central_(Otto_=_Middle)_Asia_(3892518404).jpg|мини|250x250пкс| Дарвозаи рамзӣ ба Осиёи Марказӣ дар шаҳри Туркманбошӣ]]
Соли 1869 бо роҳбарии полковник Николай Столетов  истеҳкоми артиши Русия - ''Красноводск''  дубора барқарор карда шуд. Имрӯзҳо, дар ҷойи қалъа-истеҳком шаҳраки Кенар (як қисми шаҳри Туркманбошӣ) ҷойгир шудааст. Ҷое, ки Красноводск таъсис ёфтааст, Шага-дам ном дошт. Қалъа ҳамчун пойгоҳ барои амалиёт алайҳи бодиянишинони туркман ва амалиёти низомӣ алайҳи хонигариҳои [[Аморати Бухоро|Бухоро]]  ва [[Хонии Хева|Хева]] истифода мешуд. Минтақаи Закаспийи Туркистон ташаккул ёфт, маркази он шаҳраки Красноводск пеш аз сохтмони [[Ашқобод]] таъсис ёфт. Красноводск як шаҳраки хурде буд, ки дар он низомиён ва амалдорони рус, инчунин тоҷирон - [[форсҳо]] ва арманиҳо зиндагӣ мекарданд &lt;ref&gt;[[Ян, Василий Григорьевич|В. Г. Ян]]. Голубые дали Азии: путевые заметки. // Огни на курганах: Повести, рассказы, М.: Советский писатель, 1985. — С. 597—677.&lt;/ref&gt;. Пас аз сохтани роҳи оҳани Закаспий, ки аз Красноводск оғоз ёфтааст, дар охири асри XIX — ибтидои асри XX рпоҳи оҳан Осиёи Миёнаро тавассути паром бо [[Боку]] мепайваст. Красноводск ба маркази муҳими нақлиётӣ табдил ёфт ва рушд мекард.

[[Артиши Сурх]] Красноводскро моҳи феврали соли 1920 ишғол кардааст ва Ҳокимяти шӯравиро дар инҷо ҷорӣ намудааст&lt;ref&gt;[http://www.buckyogi.com/footnotes/natt.htm Transcaspia.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928062043/http://www.buckyogi.com/footnotes/natt.htm |date=2007-09-28 }} // buckyogi.com{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. 21 ноябри соли 1939 вилояти Красноводск бо маркази маъмурӣ дар Красноводск ташкил карда шуд, он якчанд маротиба барҳам дода шуда ва боз барқарор карда шуда буд (23 январи соли 1947 барҳам хурд, 4 апрели 1952 барқарор карда шуд, 9 декабри соли 1955 барҳам дода шуд, 27 декабри  1973 барқарор карда шуд  25 августи соли 1988 барҳам дода шудааст).

10 январи соли 1991, дар қаламрави собиқ вилояти Красноводск, [[Вилояти Балкан|вилояти]] [[Вилояти Балкан|Балкан]] (аз 18 майи соли 1992) бо марказаш дар [[Балканобод]] (собиқ Небитдаг) ташкил карда шуд. Дар соли 1993, номи шаҳрро [[Сафармурод Ниёзов]]  ба ифтихори хеш ба Туркманбошӣ иваз кард.

=== Туркманбошии муосир ===
[[Акс:Entrance_to_city_(3891734657).jpg|мини|Даромад ба шаҳри Туркманбошӣ]]
Солҳои охир дар шаҳр корҳои азим барои азнавсозии қисми таърихии шаҳр, роҳҳои даромадгоҳ, инфрасохтори таъминоти ҳаёт гузаронида шуданд &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=1799 Ключи от новых квартир. В городе Туркменбаши сдан в эксплуатацию 24-квартирный дом, построенный по заказу Туркменбашинского комплекса нефтеперерабатывающих заводов (ТКНПЗ).] // turkmenistan.gov.tm (5 июля 2012 года)&lt;/ref&gt;. Боғи нави &quot;туркӣ&quot; ва силсилаи фаввораҳо сохта шуданд &lt;ref&gt;[http://www.turkmeninform.com/ru/news/20121018/06589.html В Туркменбаши появится новая достопримечательность — новый каскад фонтанов.] // turkmeninform.com (18 октября 2012 года)&lt;/ref&gt;. Дар охири соли 2012 хиёбони ба номи [[Махтумқулӣ]] пурра аз нав сохта шуд, шоҳроҳи нав бо соҳили шаҳрии &quot;Баҳри Хазар&quot; пайваст шуда, баромади дучандаи нақлиёт аз шаҳрро дар гузаргоҳи ғарбии роҳи &quot;Балиқчи&quot; дар баробари сарбанд, аз истгоҳи Соймонов то шоҳроҳи баландсуръати &quot;Фурудгоҳи Аваза&quot; &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=2794 Идёт реконструкция городской автомагистрали.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130518190935/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=2794 |date=2013-05-18 }} // turkmenistan.gov.tm (24 ноября 2012 года)&lt;/ref&gt;. Соли 2014 Қасри фарҳанги коргарони нафт, ки соли 1951 сохта шудааст, аз нав тармим карда шуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=7483 |title=Центр творчества, спорта и хорошего настроения |accessdate=2021-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811073302/http://turkmenistan.gov.tm/?id=7483 |archivedate=2017-08-11 }}&lt;/ref&gt;.

Комплекси заводҳои коркарди нафт дар Туркманбошӣ бо истеҳсоли полипропилен, дизел ва равғанҳои универсалӣ ва дигар маҳсулоти нафтӣ тахассус дорад. Дар ҳоли ҳозир, заводҳои полоишгоҳ стандартҳои байналмилалиро дар самти гузариши истеҳсоли маводи кимиёвӣ ба истихроҷи сӯзишвории аз ҷиҳати экологӣ тозаи автомобилҳои класси Евро-4 ва Евро-5 ҷорӣ мекунанд. Талаботи афзалиятнок ба меъёрҳои аврупоӣ кам кардани таркибҳои хушбӯй, бензол ва олефинҳо дар бензин мебошанд, ки атмосфераро ифлос мекунанд ва боиси пайдоиши конҳои карбон ва пасандозҳо дар муҳаррикҳо мешаванд &lt;ref&gt;[http://turkmenistan.gov.tm/?id=6660 Электронная газета «Туркменистан: золотой век». «На уровне европейских стандартов. ТКНПЗ в городе Туркменбаши внедряет международные стандарты в переходе нефтехимического производства на выпуск экологически чистых автомобильных топлив класса Евро-4 и Евро-5».] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170811060312/http://turkmenistan.gov.tm/?id=6660 |date=2017-08-11 }} // turkmenistan.gov.tm (9 июня 2014 года)&lt;/ref&gt;.

Дар шаҳр инчунин бандари байналмилалии баҳрии Туркманбошӣ ва Хадамоти давлатии нақлиёти баҳрӣ ва дарёии Туркманистон ҷойгиранд &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/ru/node/24137 Делегация Астраханской области посетила город Туркменбаши.] // turkmenistan.ru (20 марта 2008 года)&lt;/ref&gt;.

Дар шаҳр се меҳмонхонаи замонавӣ мавҷуд аст.

== Нишони шаҳр ==
Нишони шаҳри Туркманбошӣ (то соли 1993 - Красноводск) 22 октябри соли 1908  дар қатори дигар нишонҳои вилояти Закаспий тасдиқ карда шуда буд. Он чунин шарҳ дода мешавад: «Дар сипари арғувондор камарбанди нуқрагин мавҷуд аст, ки ба ӯ се шутури борбардор бор карда шудааст. Камарбандро: дар боло - ситораи шашкунҷаи тилоӣ, дар поёни он - моҳии тилоӣ, ки ба ҳалқа печонида шудааст, ҳамроҳӣ мекунанд. Дар қисми озод — нишони вилояти Закаспий » &lt;ref&gt;[http://www.heraldicum.ru/turkmen/towns/turkmen.htm Герб города Туркменбаши (до 1993 года — Красноводска). Изображение герба.] // heraldicum.ru&lt;/ref&gt;.

== Аҳолӣ ==
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|-bgcolor=&quot;#AAAAFF&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Тағйирёбии шумораи аҳолӣ
|-bgcolor=&quot;#eeeeff&quot;
! Сол !! 1913 !! 1939 !! 1972 !! 1979 !! 1989 !! 2005 !! 2010
|-bgcolor=&quot;#f7f9ff&quot;
| align=center| {{formatnum:'''Аҳолӣ (наф.)'''}}
| align=center| 7000
| align=center| 21 000
| align=center| 51 000
| align=center| 51 131
| align=center| 58 900
| align=center| 68 292
| align=center| 73 803
|}
== Нақлиёт ==
[[Акс:Turkmenbashi-Airport.jpg|чап|мини| Терминали муосири фурудгоҳи Туркманбошӣ]]
Шаҳр ҳамчун маркази нақлиётӣ, ки тавассути бандари баҳрӣ бо терминали паром, роҳи оҳан ва [[фурудгоҳ]] &lt;ref&gt;[http://www.aviaport.ru/digest/2007/12/19/133665.html Турецкая «Polimeks» построит в Туркмении аэропорт стоимостью 125 млн евро.] // aviaport.ru (19 декабря 2007 года)&lt;/ref&gt; бунёд карда шудааст. Шоҳроҳи транс-туркмании М 37 аз шаҳр мегузарад ва Қарабогаз, [[Ашқобод]], Туркманбошӣ ва [[Бухоро]]ро мепайвандад.

=== Фурудгоҳ ===
Соли 1990 фурудгоҳи Красноводск 50-солагии худро ҷашн гирифт. Дар ибтидо, дар соли 1940, он дар поёни плато, дар минтақаи беморхона ҷойгир буд. Дар давраи [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ|Ҷанги Бузурги Ватанӣ, он]] ба болои баландкӯҳ интиқол дода шуда, якҷоя бо ҷузъу томҳои нерӯҳои ҳавоӣ як фурудгоҳи муштарак буд. Он фурудгоҳи таъйиншудаи корхонаи Ашқобод ба ҳисоб мерафт. Ҳамчун як воҳиди мустақил, он аз соли 1959, пас аз ташкили 225-умин эскадрильяи ҷудогонаи ҳавоӣ (OOAE) вуҷуд дорад.

Дар соли 2010 фурудгоҳи Туркманбошӣ таҷдид карда шуд ва [[Фурудгоҳ|мақоми байналмилалӣ]] &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/index.php?page_id=3&amp;lang_id=ru&amp;elem_id=16713&amp;type=event Интернет-газета «Туркменистан. Ru»: «В городе Туркменбаши будет открыт новый международный аэропорт».] // turkmenistan.ru (12 апреля 2010 года)&lt;/ref&gt;. Он ду парвоз дорад ва шаҳрро бо [[Ашқобод]], марказҳои вилоят ва [[Истанбул|Истамбул]] мепайвандад &lt;ref&gt;[http://www.trend.az/casia/turkmenistan/2391802.html «Туркменские авиалинии» откроют новые рейсы]&lt;/ref&gt;. Парвозҳои мунтазам ба Туркманбошӣ тавассути ширкати ҳавопаймоии Cargolux дар Люксембург анҷом дода мешаванд.&lt;ref&gt;[http://www.trend.az/casia/turkmenistan/2516796.html Cargolux Airlines увеличит частоту транзитных рейсов в Туркменистан]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/40927.html Европейская авиакомпания Cargolux будет осуществлять грузовые перевозки через город Туркменбаши | Интернет-газета Turkmenistan.Ru]&lt;/ref&gt; Шумо метавонед аз шаҳр ба фурудгоҳ бо мошин ё автобус расед. Вақти сафар ба шаҳр бо мошин 10-15 дақиқа тӯл мекашад.

=== Пайвасти роҳи оҳан ===
[[Акс:Turkmenbasy-Railway-Station-2015.jpg|мини|Истгоҳи роҳи оҳани Туркманбошӣ]]
Истгоҳи роҳи оҳани Туркманбоширо соли 1895 меъмор Алексей Бенуа сохта буд. Бенуа муаллифи қасри герцоги аъзам Николай Константинович дар [[Тошканд]] ва бисёр лоиҳаҳои дигари [[Туркистон]]и собиқ аст. Бинои вокзал яке аз зеботарин дар тамоми роҳи оҳани Осиёи Миёна мебошад. Майдони вокзал дар паҳлӯи ёдгории сарбозоне, ки дар [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ|Ҷанги Бузурги Ватанӣ ҳалок шудаанд, ҷойгир аст]]. Истгоҳ аз Туркманбошӣ ҳамарӯза қатори № 605/606-и Ашқободро тай мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.railway.gov.tm/rasp.html|title=Расписание движения поездов&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|deadlink=yes|accessdate=2016-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215222606/http://www.railway.gov.tm/rasp.html|archivedate=2015-02-15}}&lt;/ref&gt;

=== Роҳи баҳрӣ ===
[[Акс:Turkmeni_Coast_Guard_at_Turkmenbashi_Ferry_Port_(3891716183).jpg|мини|Амнияти соҳил]]

== Ҷуғрофия ==
Шаҳр дар соҳили халиҷи Туркманбошӣ, дар 520 км шимолу ғарби [[Ашқобод|Ашқобод ҷойгир аст]], ки бо он тавассути роҳи оҳан ва роҳи оҳан пайваст мешавад.

Шаҳр [[Озарбойҷон|бо]] [[Боку]]и Озарбойҷон дар соҳили ғарбии баҳри [[Баҳри Каспий|Каспий тавассути]] паром (306 км) пайваст аст.

=== Иқлим ===
[[Биёбон|Иқлими биёбони]] субтропикӣ мебошад. Боришоти солона танҳо 126 мм, асосан дар давраи тирамоҳу зимистон.

* Ҳарорати миёнаи солона - +15,1&amp;nbsp;°C
* Суръати миёнаи солонаи бод 3,8 м / с
* Намнокии миёнаи солонаи ҳаво - 60%

== Фарҳанг ==
[[Акс:Dmitry_Medvedev_in_Turkmenistan_22_October_2010-1.jpeg|мини| [[Дмитрий Медведев]] дар Аваза]]
Дар соҳили баҳри Каспий [[осоишгоҳ]]&lt;nowiki/&gt;и &quot;Аваза&quot; 12 км ғарбтар аз маркази шаҳр ҷойгир аст &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistaninfo.ru/?page_id=6&amp;type=article&amp;elem_id=page_6/magazine_49/406&amp;lang_id=ru Международный журнал «Туркменистан»: На берегу Каспийского моря в городе Туркменбаши состоялась презентация первой национальной туристической зоны «Аваза».] // turkmenistaninfo.ru (№ 7 (28), 2007 год)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.votpusk.ru/news.asp?msg=140779 Красноводск станет первой национальной туристической зоной.] // votpusk.ru (24 июня 2007 года)&lt;/ref&gt;. Дар шафати халиҷи Красноводск мамнӯъгоҳ ҷойгир аст &lt;ref&gt;[http://mega.km.ru/animal_2002/encyclop.asp?TopicNumber=2891 Красноводский заповедник.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090629215744/http://mega.km.ru/animal_2002/encyclop.asp?TopicNumber=2891 |date=2009-06-29 }} // mega.km.ru&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Serdarhotel.jpg|чап|мини| Меҳмонхонаи &quot;Сердар&quot; дар минтақаи туристии &quot;Аваза&quot;]]
Дар наздикии шаҳр ба наворгирии филмҳои бадеии шӯравӣ &quot; Рӯзҳои гирифтани моҳ &quot; -и Александр Сокуров, &quot; Чилу якум &quot; -и Григорий Чухраи ва &quot;Бархан&quot; -и Санжар Бабаев (дар худи шаҳр) сурат гирифт.

Дар соли 1998, дар доираи экспедитсияи семоҳаи онҳо ба [[баҳри Каспий]], шаҳр аз ҷониби гурӯҳи Кусто дар киштии &lt;ref name=&quot;Грегори Кульбанис. Экспедиция на Каспий: первые впечатления с Альсионы&quot;&gt;[http://www.greensalvation.org/old/Russian/Publish/12_rus/12_12.htm Грегори Кульбанис. Экспедиция на Каспий: первые впечатления с Альсионы.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130731202016/http://www.greensalvation.org/old/Russian/Publish/12_rus/12_12.htm |date=2013-07-31 }} // greensalvation.org («Бортовой журнал дельфина» (Dolphin Log), март 1999 года)&lt;/ref&gt;.

[[21 октябр|Дар]] 21-22 октябри соли 2010, Президенти Федератсияи Русия [[Дмитрий Медведев]]  бо сафари корӣ ду рӯз ба шаҳри Туркменбошӣ ташриф овард&lt;ref name=&quot;Визит Дмитрия Медведева в Туркменбаши&quot;&gt;[http://www.kremlin.ru/news/9315 Дмитрий Медведев прибыл с рабочим визитом в Туркмению. Первая беседа Дмитрия Медведева с президентом Туркмении Гурбангулы Бердымухамедовым состоялась в аэропорту города Туркменбаши.] // kremlin.ru (21 октября 2010 года)&lt;/ref&gt;. Дар минтақаи туристии миллии &quot;Аваза&quot; ӯ бо [[Президенти Туркманистон]] [[Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов|Гурбонгулӣ Бердимуҳаммадов]] гуфтушунид кард. Шаби пеш аз оғози музокироти расмӣ роҳбарон  намоиши мусиқии лазерии фаввораҳои баҳрро тамошо карданд &lt;ref&gt;Елена Кривякина. [http://www.kp.by/daily/24579/750184/ Дмитрий Медведев отведал туркменских лепёшек. Президент России на два дня приехал в Туркменбаши.]{{Пайванди мурда|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // kp.by (22 октября 2010 года)&lt;/ref&gt;.

== Дин ==
[[Акс:Храм_Архистратига_Михаила.JPG|мини|Маъбади Архангел Майкл]]
[[Парастишгоҳ|Калисои]] Архангели Муқаддас Майкл туҳфаи епархияи Астрахании Калисои Православии Русия мебошад. Соли 1895 онро сарбозони рус аз нимҷазираи зери об мондаи Узун-Ада ба шаҳри Красноводск интиқол доданд &lt;ref&gt;[http://www.pravoslavie.tm/История/Историческая%20справка%20о%20храме%20Архангела%20Михаила%20в%20городе%20Туркменбаши Историческая справка о храме Архангела Михаила в городе Туркменбаши.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111001082303/http://pravoslavie.tm/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%20%D0%BE%20%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%20%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B0%20%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B0%20%D0%B2%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%20%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%B8 |date=2011-10-01 }} // pravoslavie.tm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://drevo-info.ru/articles/13587.html Туркменбашинский Михаило-Архангельский храм. Храм Архангела Михаила в г. Туркменбаши (Красноводск) (Балканское благочиние Смоленской епархии). История. Святыни. Священики.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140714200303/http://drevo-info.ru/articles/13587.html |date=2014-07-14 }} // drevo-info.ru&lt;/ref&gt;.

=== Калисои Апостолии Арманистон ===
Маъбади Арманистон соли 1903 сохта шуда буд, ҳоло он кор намекунад ва ба бозсозии ҷиддӣ ниёз дорад &lt;ref&gt;[http://www.yerkramas.org/2012/12/04/prezident-turkmenistana-poruchil-vosstanovit-edinstvennuyu-ucelevshuyu-v-strane-armyanskuyu-cerkov/ Президент Туркменистана поручил восстановить единственную уцелевшую в стране армянскую церковь.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140505020646/http://www.yerkramas.org/2012/12/04/prezident-turkmenistana-poruchil-vosstanovit-edinstvennuyu-ucelevshuyu-v-strane-armyanskuyu-cerkov/ |date=2014-05-05 }} // yerkramas.org (4 декабря 2012 года)&lt;/ref&gt;.

== Варзиш ==
Дар шаҳр як стадион мавҷуд аст, ки дар он клуби футболи касбии &quot; Шагадам &quot;-и Туркманистон ҷойгир аст.

== Алоқаи мобилӣ ==
Дар шаҳр як оператори мобилӣ мавҷуд аст: TM CELL як ширкати миллиест, ки аз соли [[Соли 2007|2007]] ба кор шурӯъ кардааст, аз [[соли 2010]] инҷониб шабакаи насли чорум (4G) бо дастгирии LTE амал мекунад, шабакаи 4G тамоми ноҳияҳои шаҳри Туркманбошӣ ва [[Фурудгоҳи тркмнбоши|фурудгоҳи байналмилалиро]] фаро мегирад.

== Муносибатҳои байналмилалӣ ==
* {{Flagicon|Латвия}} [[Юрмала]], [[Латвия]] (2013)&lt;ref&gt;[http://turkmenistan.gov.tm/?id=4023 Геоэкономический потенциал Туркменистана и Латвии — в интересах взаимовыгодного партнёрства.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141129034607/http://turkmenistan.gov.tm/?id=4023 |date=2014-11-29 }} // turkmenistan.gov.tm (14 мая 2013 года)&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==

* {{ВТ-ЭСБЕ|Красноводск}}
* Красноводск   
* [[c:Category:Krasnovodsk times of the Russian Empire|Красноводск дар давраи империяи Русия]] - аксҳо дар Викимедиаи Умумӣ
* [http://krasnovodsk.net/ Сомонаи &quot;Красноводск&quot;] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201129110138/http://krasnovodsk.net/ |date=2020-11-29 }}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}

[[Гурӯҳ:Вилояти Лебап]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>2klagsak9arg3eg1alccn5s09nofbnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фалсафаи ишқ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292140</id>
    <revision>
      <id>1470037</id>
      <parentid>1439933</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T17:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9415" sha1="nahyti1iikvidr1qlwja6za3ofl2fdq" xml:space="preserve">'''Фалсафаи ишқ''' — равияи [[фалсафа|фалсафиест]], ки [[ишқ]]ро меомӯзонад.

== Таърих ==
Асосгузори фалсафаи ишқ [[Эмпедокл]] буд&lt;ref&gt;[[Вячеслав Шестаков]]. [https://vk.com/doc372438848_495302470?hash=a8103afc4cd77c0618 Европейский эрос. Философия любви и европейское искусство]. [[Маскав]]: ЛКИ, 2020 {{ISBN|978-5-382-01970-3}}&lt;/ref&gt;. Сипас [[Афлотун]] фалсафаи ишқро густариш медод.

== Фалсафаи масеҳӣ ==
{{Мақолаи асосӣ|Масеҳият}} 
[[Китоби Муқаддас]] мегӯяд:
{{иқтибос|муаллиф=Ҳаворӣ Павел. [http://cdn.nurihayot.com/wp-content/uploads/7_Nomai_yakum_ba_qurintiyon_IBT_v_2017.pdf Номаи якум ба Қуринтиён]. 7:1 (Оиладорӣ)|
&lt;big&gt;Барои одам хуб аст, ки ба зан даст нарасонад.&lt;/big&gt;}}
{{иқтибос|муаллиф=Ҳаворӣ Павел. [http://cdn.nurihayot.com/wp-content/uploads/7_Nomai_yakum_ba_qurintiyon_IBT_v_2017.pdf Номаи якум ба Қуринтиён]. 7:28 (Муҷаррадон)|
&lt;big&gt;Аммо агар оиладор ҳам шавӣ, гуноҳе намекунӣ; ва агар бокирае оиладор шавад, гуноҳе намекунад. Лекин чунин касон дар ҷисм азоб мекашанд, ва ман инро бароятон намехоҳам.&lt;/big&gt;}}

{{иқтибос|муаллиф=[[Исои Масеҳ]], [http://cdn.nurihayot.com/wp-content/uploads/1_Matto_IBT_v_2017.pdf Инҷили Матто]. 5:27-28 (Зино)|
&lt;big&gt;Шунидаед, ки гуфта шудааст: “Зино накун”. Лекин Ман ба шумо мегӯям: ҳар кӣ ба зане бо чашми шаҳват нигоҳ кунад, дар дили худ бо вай зино кардааст.&lt;/big&gt;}}

Аҳли дар ҷаҳон шинохтаи фалсафа аз қабили [[Августин]]&lt;ref&gt;[[Августин]]. [https://azbyka.ru/otechnik/Avrelij_Avgustin/o-supruzhestve-i-pohoti/ О супружестве и похоти]&lt;/ref&gt;, [[Николай Бердяев]]&lt;ref&gt;[[Николай Бердяев]]. [http://www.odinblago.ru/filosofiya/berdyaev/berdyaev_novoe_rel_sozn/6/ Метафизика пола и любви] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210924133200/http://www.odinblago.ru/filosofiya/berdyaev/berdyaev_novoe_rel_sozn/6/ |date=2021-09-24 }}&lt;/ref&gt;, [[Карол Войтила]]&lt;ref&gt;[[Ҷон Пол II|Карол Войтила]]. [http://catholic.uz/app/webroot/library/158/239/index.htm ЛЮБОВЬ И ОТВЕТСТВЕННОСТЬ. Этическое исследование]. — [[Маскав]]: Издательство «Кругь», 1993&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Галина Рарот]]. [http://solovyov-studies.ispu.ru/ru/node/32  Интегральная концепция любви (Р. Штернберг, В. Соловьев, К. Войтыла)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210903091821/http://solovyov-studies.ispu.ru/ru/node/32 |date=2021-09-03 }} // „Соловьёвские исследования”, 64, 4, 2019, s. 57-70, DOI: 10.17588/2076-9210.2019.4.057–070&lt;/ref&gt; ва бисёр дигарон дар ин мавзӯъ осори ҷовидонӣ офаридаанд.

== Фалсафаи исломӣ ==
{{асос|Фалсафаи исломӣ}} 
[[Ибни Сино]] «Рисолаи ишқ»-ро навишт&lt;ref&gt;Серебряков С.Б. [https://n.ziyouz.com/books/uzbeklib_ru/nauchnye_proizvedenija_velikih_myslitelej_uzbekistana/Abu%20Ali%20ibn%20Sina.%20Traktat%20o%20ljubvi.pdf Трактат Ибн Сины (Авиценны) о любви] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210925110726/https://n.ziyouz.com/books/uzbeklib_ru/nauchnye_proizvedenija_velikih_myslitelej_uzbekistana/Abu%20Ali%20ibn%20Sina.%20Traktat%20o%20ljubvi.pdf |date=2021-09-25 }}. — Тбилиси: Мецниереба, 1976.&lt;/ref&gt;. [[Ибни Ҳазм]] муаллифи китоби «Таук аль-Хамама»&lt;ref&gt;{{ref-ru}} [https://booksonline.com.ua/view.php?book=109149 Ожерелье голубки]. Пер. с араб. М. А. Салье под ред. И. Ю. Крачковского. М.: Издательство восточной литературы, 1957.&lt;/ref&gt; аст. Дар «Китоб-уз-зуҳра» ба [[забони арабӣ]] назарияи {{Бе тарҷума 5|ишқи афлотунӣ||ru|Платоническая любовь}} тафсир шудааст&lt;ref&gt;[[Фурқатҷон Иброҳимов|Иброҳимов Фурқатҷон Муродович]]. [https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-026/IbrohimovFM/IbrohimovFM.pdf ФАЛСАФАИ АСРИМИЁНАГИИ ТОҶИК ДАР ТАҲҚИҚОТИ АНРИ КОРБЕН] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210925110054/https://tnu.tj/DisserPhD/6D.KOA-026/IbrohimovFM/IbrohimovFM.pdf |date=2021-09-25 }}. ДИССЕРТАТСИЯ барои дарёфти дараҷаи илмии доктори фалсафа PhD, доктор аз рӯйи ихтисоси 6D020100-фалсафа. Душанбе – 2020. – С. 99.&lt;/ref&gt;.

== Нигаред низ ==
* [[эрос]] 
* [[филия]] 
* [[сторге]]

== Адабиёт ==
* [[Сергей Булгаков]]. [http://www.odinblago.ru/filosofiya/bulgakov/bulgakov_s_svet_nevecher/4_12 Пол в человеке] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210924133202/http://www.odinblago.ru/filosofiya/bulgakov/bulgakov_s_svet_nevecher/4_12 |date=2021-09-24 }} // [[Сергей Булгаков]]. [http://www.odinblago.ru/filosofiya/bulgakov/bulgakov_s_svet_nevecher/ «Свет невечерний». Созерцания и умозрения] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210924133206/http://www.odinblago.ru/filosofiya/bulgakov/bulgakov_s_svet_nevecher/ |date=2021-09-24 }} Москва, «Путь», 1917. — 417 с.
* [[Борис Вишеславтсев]]. [http://www.odinblago.ru/etika_erosa/ Этика преображенного эроса] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210924133204/http://www.odinblago.ru/etika_erosa/ |date=2021-09-24 }}. — Париж, 1931.
* [[Лев Карсавин]]. ''[https://predanie.ru/book/76120-noctes-petropolitanae/ Noctes Petropolitanae]''
* [[Клайв Люис]]. ''[[Чор ишқ]]''
* Пико делла Мирандола. ''[https://vk.com/doc3125830_541014746?hash=9ebb091f3fb5f1270c Комментарий к &quot;Канцоне о любви&quot; Джироламо Бенивьени]''
* [[Вячеслав Шестаков]]. [http://lit.lib.ru/s/shestakow_w_p/text_0010.shtml Эрос и культура. Философия любви и европейское искусство]. — М.: Республика, 1999.
* [[Юлиус Эвола]]. [https://vk.com/doc-151326209_448735669?hash=60b2c4ce4a328ed617 Метафизика пола]. — М.: Беловодье, 1996. — 448 с. — ISBN 5-88901-006-9.
* [https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/istorija_vozrozhdenie/o_ljubvi_i_krasotakh_zhenshhin_traktaty_o_ljubvi_ehpokhi_vozrozhdenija_v_shestakov_1992/9-1-0-2339 О любви и красотах женщин: Трактаты о любви эпохи Возрождения] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210924133204/https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/istorija_vozrozhdenie/o_ljubvi_i_krasotakh_zhenshhin_traktaty_o_ljubvi_ehpokhi_vozrozhdenija_v_shestakov_1992/9-1-0-2339 |date=2021-09-24 }}. — Сост. и авт. вступит, ст. В.П. Шестаков. – М.: Республика, 1992. – 368 с. ил. {{ISBN|5–250–01831–9}}
* [https://predanie.ru/book/218813-russkiy-eros-ili-filosofiya-lyubvi-v-rossii/ Русский Эрос, или Философия любви в России]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. — М.: Прогресс, 1991. — 480 с. — {{ISBN|ISBN 5-01-00268-9}}
* Crone, Anna Lisa (2010). [https://books.google.com/books?id=xSbsHKNq6o8C Eros and Creativity in Russian Religious Renewal: The Philosophers and the Freudians]. — Russian History and Culture. 3. Netherlands: Brill Publishers. ISBN 978-9004180055
* {{книга|автор=Naldoniova, Lenka|часть=[https://www.academia.edu/28956782/The_Meaning_of_Love_in_V_Solovyov_and_P_Florensky_pdf The Meaning of Love in V. Solovyov and P. Florensky]|заглавие=Religion and Culture in Russian Thought. Philosophical, Theological and Literary Perspectives|ответственный=Edited by Teresa Obolevitch and Paweł Rojek|место=Kraków|издательство=Pontifical University of John Paul II|год=2014|pages=12-18|isbn=978-83-7438-380-6}}
* ''Nelson, J. Ch.'' Renaissance Theory of Love. N. Y., 1958.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
*[http://www.iep.utm.edu/love/ &quot;Philosophy of Love&quot;] ([[Internet Encyclopedia of Philosophy]])
{{ПБ}}

{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Самтҳои фалсафаи муосир]]
[[Гурӯҳ:Муҳаббат]]</text>
      <sha1>nahyti1iikvidr1qlwja6za3ofl2fdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қайс Саид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297061</id>
    <revision>
      <id>1470071</id>
      <parentid>1294799</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="s4fhktpztc3f4ljq53l0s7t91exdzvz" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Кайс Саид''' ( {{Lang-ar|قيس سعيد}}   [[22 феврал]]и [[Соли 1958|1958]], [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] )&amp;nbsp;—  ҳуқуқшинос, сиёсатмадор ва омӯзгори Тунис. [[Президенти Тунис]] аз октябри соли 2019. Президенти Ассотсиатсияи Конститутсионии Тунис аз [[соли 1995]] то [[Соли 2019|2019]]. Вай дар интихоботи президентии соли 2019 ҳамчун номзади мустақил ширкат карда, дар даври дуввум ғолиб омад.

== Зиндагинома ==
Кайс Саид&amp;nbsp;- писари Монсеф Саид ва Закия Белла аст. Модараш гарчанде маълумотнок бошад ҳам &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=&quot;Robocop&quot;, &quot;M. Propre&quot;... qui est Kaïs Saïed, le nouveau président tunisien ?'|url=https://www.ledauphine.com/france-monde/2019/10/14/robocop-m-propre-qui-est-kais-saied-le-nouveau-president-de-la-tunisie|accessdate=26 липня 2021|language=французькою}}&lt;/ref&gt; хонашин буд. Хонаводаи Саид хеле хоксор буд ва ба табақаи миёна тааллуқ дошт. Амаки падараш Ҳичим Саид аввалин ҷарроҳи кӯдакона дар Тунис буд, ки дар солҳои 1970-ум дар саросари ҷаҳон маъруф буд. ду дугоникҳои сиамиро ҷудо карда буд &lt;ref name=&quot;ldr&quot;&gt;{{Cite news|title=Qui est Kais Saied, l'infatigable marcheur, qui a emporté le premier tour de la présidentielle en Tunisie (Album photos)|url=https://www.leaders.com.tn/article/27968-qui-est-kais-saied-l-infatigable-marcheur-qui-a-emporte-le-premier-tour-de-la-presidentielle-en-tunisie-album-photos|accessdate=26 липня 2021|language=французькою}}&lt;/ref&gt;.

Коллеҷи Сидиқиро  хатм кардааст &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== Фаъолият ==

=== Касб ===
Ҳамчун ҳуқуқшинос аз рӯи маълумот, ӯ дар соҳаи ҳуқуқи конститутсионӣ тахассус дорад. Аз соли 1990 то соли 1995 дар вазифаи котиби генералии Ассотсиатсияи ҳуқуқи конститутсионии Тунис кор кардааст, ноиби президент&amp;nbsp;- аз соли 1995 то 2019. Ӯ аз соли 1989 то соли 1990 узви гурӯҳи коршиносони Котиботи Лигаи кишварҳои араб, аз соли 1993 то 1995 коршиноси Пажӯҳишгоҳи ҳуқуқи башари араб ва узви Кумитаи коршиносони масъули ислоҳи тарҳи Қонуни асосии Тунис буд 2014 &lt;ref name=&quot;diwan2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.arabesque.tn/ar/actualite/السيرة-الذاتية-لقيس-سعيد-المرشح-لرئاسة-الحكومة?id=7666|title=Kaïs Saïed|website=arabesque.tn|date=29 листопада 2013|lang=арабською|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt;.

=== Фаълоияти сиёсй ===
[[Акс:Kaïs_Saïed_2019.jpg|рост|мини|258x258пкс| Дар маъракаи интихоботи президентии соли 2019]]
Аз соли 2013 то соли 2014 дар чанд маҳфилу вохӯриҳои сиёсӣ, ки ҷавононро муттаҳид мекарданд, ширкат кардааст.

Саид яке аз аввалин номзадҳои ба қайд гирифташуда дар интихоботи президентӣ шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://directinfo.webmanagercenter.com/2018/12/03/tunisie-kais-said-candidat-aux-elections-presidentielles-de-2019/|title=Kais Saïd, candidat à la présidentielle de 2019|website=webmanagercenter.com|date=3 грудня 2018|lang=французькою|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt;. Ҳамчун номзади мустақили иҷтимоӣ-консерваторӣ ширкат карда, ӯ ба интихобкунандагони ҷавон тамаркуз кард &lt;ref name=&quot;lepoint&quot;&gt;{{Cite news|author=Delmas|first=Benoit|title=Tunisie : Kaïs Saïed, un Robespierre en campagne|url=https://www.lepoint.fr/afrique/tunisie-kais-saied-un-robespierre-en-campagne-11-09-2019-2335234_3826.php|accessdate=26 липня 2021|work=Le Point|language=французькою}}&lt;/ref&gt;. Ӯ дар даври аввали интихоботи президентӣ 620 000 овоз гирифта, мақоми аввалро касб кард. Дар даври дуюм ӯ Набил Каруиро шикаст дода, 72,71 % имтиёз ба даст овард&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;NewRevolution&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-tunisia-election/hailing-new-revolution-political-outsider-saied-elected-tunisias-president-idUSKBN1WT1GO|title=Hailing 'new revolution', political outsider Saied elected Tunisia's president|author=Amara|first=Tarek|website=[[Reuters]]|date=14 жовтня 2019|lang=англійською|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt;. Рӯзи 14 октябр ӯ [[Президенти Тунис|президенти нави Тунис]] эълон шуд.

Ӯ 23 октябри соли 2019 савганд ёд кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apnews.com/8797010575744c6897d5b0df07ba1c28|title=Tunisia's new president sworn in, vows to fight corruption|website=[[Associated Press]]|date=23 жовтня 2019|lang=англійською|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-tunisia-politics/political-outsider-saied-sworn-in-as-tunisias-president-idUSKBN1X215C|title=Political outsider Saied sworn in as Tunisia's president|author=Amara|first=Tarek|website=[[Reuters]]|date=23 жовтня 2019|lang=англійською|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt; Вай аввалин президентест, ки пас аз истиқлоли кишвар аз [[Фаронса]]  сарвари кишвар шудааст.

Сарвазир барои ташкили эътилоф ду моҳ &lt;ref name=&quot;NewRevolution&quot;/&gt; дошт.

25 июли соли 2021, дар натиҷаи эътирозҳои зиддиҳукуматӣ, ки бар асари норозигии мардум аз мухолифати ҳукумат ба коронавирус ба вуҷуд омадааст, сарвазир Ҳишам Машиша истеъфо дод, президент порлумонро баст ва дахлнопазирии &lt;ref name=&quot;опоненти&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/07/26/7301687/|title=Президент Тунісу відправив прем’єра у відставку і заморозив роботу парламенту|website=[[Українська правда]]|date=26 липня 2021|lang=українською|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt; аъзоёнро лағв кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dw.com/uk/pislia-protestiv-prezydent-tunisu-oholosyv-pro-vidstavku-premiera/a-58639441|title=Після протестів: президент Тунісу оголосив про відставку прем'єра|website=[[Deutsche Welle]]|date=26 липня 2021|lang=українською|accessdate=26 липня 2021}}&lt;/ref&gt; Мухолифони президент ин амалҳоро &quot;табадулоти зидди инқилоб ва Қонуни асосӣ&quot;&lt;ref name=&quot;опоненти&quot; /&gt; унвон карданд.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Вай бо судя Ичраф Шебил издивоҷ кардааст, ки бо ӯ ҳангоми донишҷӯи факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Сус шинос шуда буд ва дар он ҷо аз соли 1994 то 1999 мудири шуъбаи ҳуқуқи ҷамъиятӣ буд. Онҳо се фарзанд доранд: як духтараш Соро ва Мун ва як писари Амр &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.webdo.tn/2019/09/16/presidentielle-2019-biographie-de-kais-saied-vainqueur-du-premier-tour/|title=Présidentielle 2019 : Biographie de Kais Saied, vainqueur du premier tour|website=Webdo|date=17 вересня 2019|lang=французькою|accessdate=26 липня 2021|archivedate=2021-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727062901/https://www.webdo.tn/2019/09/16/presidentielle-2019-biographie-de-kais-saied-vainqueur-du-premier-tour/}}&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Президенти Тунис]]
* [[Сарвазири Тунис]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Президентҳои Тунис}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Президентҳои Тунис]]
[[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1958]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 22 феврал]]</text>
      <sha1>s4fhktpztc3f4ljq53l0s7t91exdzvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юсуф Шаҳид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297511</id>
    <revision>
      <id>1470068</id>
      <parentid>1444675</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16851" sha1="7bfffv1vh3szh8c7x94iz7l6krv4vfc" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}

'''Юсуф Шаҳид''' ( {{Lang-ar|يوسف الشاهد}} &amp;#x200E; {{Lang-fr|Youssef Chahed}} ; насл. [[18 сентябр|18 сентябри]] [[Соли 1975|1975]], [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]) — арбоби давлатии [[Тунис]], [[сарвазири Тунис]] аз [[27 август|27 августи ]] [[Соли 2016|соли 2016]] то [[27 феврал|27 феврали ]] [[Соли 2020|соли 2020]].

=== Сарвазири Тунис ===
Рӯзи 2 июн, 33 рӯзи оғози музокирот бо ибтикори президент Беҷӣ [[Қоид Сибсӣ]], аҳзоб ва созмонҳои миллӣ харитаи роҳро барои таъсиси ҳукумати ваҳдати миллиро тасвиб карданд, ки пас аз он қадами навбатӣ таъйини вазирони нав ва сарвазир баргузор мегардид &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/339139/politique/gouvernement-dunion-nationale-tunisie-urgent-dattendre/|title=Gouvernement d’union nationale en Tunisie, ou quand il est urgent d’attendre|date=5 июля 2016|publisher=[[Jeune Afrique]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . Рӯзи 30 июл вакилон ба сарвазир [[Ҳабиб Эссид]], ки барои нотавонӣ дар мубориза бо терроризм ва мушкилоти иқтисодӣ интиқод шуда буд, аксарият раъйи нобоварӣ карданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160801-tunisie-premier-ministre-president-republique-population-attente-nouveau-gouverneme|title=Tunisie: le pays dans l'attente d'un nouveau gouvernement|date=1 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/mag/342093/politique/tunisie-bilan-premier-ministre-habib-essid/|title=Tunisie : quel bilan pour le Premier ministre Habib Essid ?|date=25 июля 2016|publisher=[[Jeune Afrique]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.france24.com/fr/20160730-tunisie-parlement-retire-confiance-gouvernement-habib-essid|title=Le Parlement tunisien retire sa confiance au gouvernement de Habib Essid|date=30 июля 2016|publisher=[[France 24]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . Пас аз 18 моҳи раёсат, [[Ҳабиб Эссид]] истеъфо дод ва пас аз он раванди машваратҳои 10-рӯза барои дарёфти номзад ба мақоми нахуствазири нав оғоз ёфт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160731-tunisie-deputes-retirent-leur-confiance-premier-ministre-habib-essid|title=Tunisie: les députés retirent leur confiance au Premier ministre Habib Essid|date=30 июля 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . 1 август президент Юсуф Шаҳидро ба ҳайси сардори нави ҳукумат пешниҳод кард &lt;ref name=&quot;jeuneaf&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/346202/politique/tunisie-beji-caid-essebsi-propose-youssef-chahed-diriger-prochain-gouvernement/|title=Tunisie : Béji Caïd Essebsi propose Youssef Chahed pour diriger le prochain gouvernement|date=2 августа 2016|publisher={{нп5|Jeune Afrique|Jeune Afrique|fr|Jeune Afrique}}|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . Пас аз мулоқот бо раҳбарони ҳизбҳои сиёсӣ дар Қасри Карфаген, 3 август, [[Қаъд Сибсӣ|Каъд Сибсӣ]]  Ю. Шаҳидро ба вазифаи сарвазир таъин кард ва ба ӯ дастур дод, ки дар давоми 30 рӯз ба ташкили ҳукумати нав шурӯъ кунад &lt;ref name=&quot;rfi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160803-tunisie-youssef-chahed-nomme-premier-ministre|title=En Tunisie, Youssef Chahed nommé Premier ministre|date=3 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.webdo.tn/2016/08/03/youssef-chahed-officiellement-designe-presider-futur-gouvernement/|title=Youssef Chahed officiellement désigné pour présider le futur gouvernement|date=3 августа 2016|publisher=Webdo.tn|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2016-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816221929/http://www.webdo.tn/2016/08/03/youssef-chahed-officiellement-designe-presider-futur-gouvernement/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tap.info.tn/en/Portal-Politics/8104293-youssef-chahed-new-government-will-be|title=Youssef Chahed: new government will be political, including national experts|date=3 августа 2016|publisher=[[ТАП (агентство)|Tunis Afrique Presse]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; ] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tap.info.tn/en/Portal-Politics/8104293-youssef-chahed-new-government-will-be|title=Youssef Chahed: new government will be political, including national experts|date=3 августа 2016|publisher=[[ТАП (агентство)|Tunis Afrique Presse]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . Таъйин шудани  Ю. Шаҳид бо мухолифат дар бораи равобити наздики хонаводагии ӯ бо [[Қаъд Сибсӣ|Каъд Сибсӣ]] баҳсро ба бор овард &lt;ref name=&quot;rfi&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.webdo.tn/2016/08/02/nomination-de-youssef-chahed-entre-etonnement-indignation-reproche/|title=Youssef Chahed, chef du Gouvernement : Entre étonnement, indignation et reproche|date=2 августа 2016|publisher=Webdo.tn|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2016-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160905132807/http://www.webdo.tn/2016/08/02/nomination-de-youssef-chahed-entre-etonnement-indignation-reproche/}}&lt;/ref&gt; . Бо вуҷуди ин, сухангӯи президент Моез Синовӣ тавзеҳ дод, ки онҳо дӯст нестанд ва ҳама чизе, ки онҳоро мепайвандад, ин аст, ки &quot;писари президент бародари зани Шаҳид аст&quot; &lt;ref name=&quot;huffpost&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.huffpostmaghreb.com/2016/08/03/youssef-chahed_n_11313244.html|title=Tunisie: Qui est Youssef Chahed, nouveau chef du gouvernement?|date=3 августа 2016|publisher=[[Huffington Post]]|deadlink=yes|accessdate=14 сентября 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160908084454/http://www.huffpostmaghreb.com/2016/08/03/youssef-chahed_n_11313244.html|archivedate=2016-09-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businessnews.com.tn/youssef-chahed-ballon-dessai-ou-veritable-candidat-,519,66162,3|title=Youssef Chahed, ballon d’essai ou véritable candidat ?|date=2 августа 2016|publisher=BusinessNews.com.tn|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2019-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190704072619/https://www.businessnews.com.tn/youssef-chahed-ballon-dessai-ou-veritable-candidat-,519,66162,3}}&lt;/ref&gt; . Ҳамзамон,  Ю. Шаҳид қайд кард, ки &quot;мушкилоте, ки мо бо он рӯ ба рӯ мешавем, хеле бузурганд: мубориза бо терроризм, албатта, инчунин барқарорсозии иқтисоди Тунис, ки аз соли ноустувории сиёсӣ осеб дидааст&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/emission/20160804-tunisie-defis-economiques-youssef-chahed|title=Tunisie: les défis économiques de Youssef Chahed|date=4 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; .

Пас аз беш аз 15 рӯз &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160817-tunisie-ennahdha-gouvernement-union-nationale|title=Tunisie: Ennahda plus présent dans le nouveau gouvernement d'union nationale|date=18 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt;, 20 август, Ю. Шаҳид ҳайати {{Бе тарҷума 5|Ҳукумати Юсуфа Шаҳид|ҳукумати хеш|fr|Gouvernement Youssef Chahed}}  ба президент пешниҳод кард, ки 40 вазифа - 26 вазир ва 14 котиби давлатӣ, ки 8 нафарашон занон буданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.france24.com/fr/20160820-tunisie-premier-ministre-tunisien-youssef-chahed-gouvernement-nidaa-tounes-lamia-zribi|title=Le Premier ministre tunisien Youssef Chahed dévoile son gouvernement|date=21 августа 2016|publisher=[[France 24]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160820-tunisie-nouveau-gouvernement-youssef-chahed|title=Tunisie: le nouveau Premier ministre Youssef Chahed a formé son gouvernement|date=20 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; ] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160820-tunisie-nouveau-gouvernement-youssef-chahed|title=Tunisie: le nouveau Premier ministre Youssef Chahed a formé son gouvernement|date=20 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . 26 август  Ю. Шаҳид ва хукумати ӯ дар назди парлумон ҳозир шуданд, ки онҳо баъди 10 соати мубоҳиса ба вай овози боварй доданд. Дар ҷаласа аз 217 узви Маҷлиси намояндагони мардумӣ 197 нафар вакил ширкат доштанд, ки 167 нафари онҳо ба ҷонибдорӣ, 22 нафар мухолиф ва 5 нафар бетараф овоз доданд.  Ю. Шаҳид дар нутқи худ дар назди вакилон кайд кард, ки «мо ҳануз ба мақсадҳои тнқилоб ноил шуда натавонистем. Ҷавонони мо умедро аз даст доданд, боварии шаҳрвандон ба давлат коста шуд. Мо ҳама масъулем, ҳар кас бояд қурбонӣ кунад. Агар то соли 2017 ҳеҷ чиз тағир наёбад, мо бояд чораҳои сарфаҷӯиро интихоб кунем. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.france24.com/fr/20160827-tunisie-gouvernement-union-youssef-chahed-obtient-confiance-parlement|title=Tunisie : Youssef Chahed obtient la confiance du Parlement pour son gouvernement d'union|date=27 августа 2016|publisher=[[France 24]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;parlement&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20160827-tunisie-youssef-chahed-gouvernement-obtient-confiance-parlement-nidaa-tounes|title=Tunisie: le gouvernement obtient la confiance du Parlement|date=27 августа 2016|publisher=[[Radio France internationale]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tn&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.webdo.tn/2016/08/27/tunisie-nouveau-gouvernement-a-prete-serment/|title=Tunisie : Le nouveau gouvernement a prêté serment|date=27 августа 2016|publisher=Webdo.tn|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2016-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160915064158/http://www.webdo.tn/2016/08/27/tunisie-nouveau-gouvernement-a-prete-serment/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mosaiquefm.net/fr/actualite-politique-tunisie/24303/confiance-au-gouvernement-chahed-la-seance-peut-s-etaler-sur-2-jours.html|title=Confiance au gouvernement Chahed: La séance peut s’étaler sur 2 jours|date=26 августа 2016|publisher={{нп5|Mosaïque FM|Mosaïque FM|en|Mosaïque FM}}|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; .

27 август  Ю. Шаҳид ҳамроҳ бо аъзои ҳукуматаш дар қасри президент &lt;ref name=&quot;tn&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pm.gov.tn/pm/actualites/actualite.php?lang=en&amp;id=9743|title=Youssef Chahed and his government members sworn in|date=27 августа 2016|publisher=[[Премьер-министр Туниса]]|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2016-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107161159/http://www.pm.gov.tn/pm/actualites/actualite.php?lang=en&amp;id=9743}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.france24.com/fr/20160829-tunisie-gouvernement-union-youssef-chahed-fonction-passation-pouvoir-nidaa-tounes|title=Tunisie : les défis qui attendent le nouveau gouvernement d'union|date=29 августа 2016|publisher=[[France 24]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; ба ҳайси президенти Тунис савганд ёд кард. Рӯзи 29 август маросими супурдани салоҳиятҳои сарвазири Тунис  ба  Ю. Шаҳид баргузор шуд, ки ба ӯ нақшаи рушди кишвар барои солҳои 2016-2020 пешниҳод карда шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pm.gov.tn/pm/actualites/actualite.php?lang=en&amp;id=9742|title=Handover ceremony: Essid calls on Chahed to continue in same vein|date=29 августа 2016|publisher=[[Премьер-министр Туниса]]|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2016-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107161009/http://www.pm.gov.tn/pm/actualites/actualite.php?lang=en&amp;id=9742}}&lt;/ref&gt; . 31 август дар қасри Карфагин  Ю. Шаҳид аввалин ҷаласаи ҳукуматро баргузор кард, ки дар он вазъи амниятӣ, аз ҷумла мубориза бо терроризм &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pm.gov.tn/pm/actualites/actualite.php?lang=en&amp;id=9754|title=Council of Ministers|date=31 августа 2016|publisher=[[Премьер-министр Туниса]]|accessdate=14 сентября 2016|archivedate=2016-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107161120/http://www.pm.gov.tn/pm/actualites/actualite.php?lang=en&amp;id=9754}}&lt;/ref&gt; баррасӣ шуд.

Дар синни 40-солагӣ  Ю. Шаҳид ҳафтумин сарвазири ҳукумат дар шаш соли охир ва ҳамчунин ҷавонтарин сарвазир дар таърихи муосири Тунис аз замони истиқлол аз Фаронса дар соли 1956 шуд ва ба ӯ лақаби &quot; Ҷастин Трюдо &quot;-и Тунисро гирифт &lt;ref name=&quot;rfi&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;france&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.france24.com/fr/20160803-tunisie-youssef-chahed-nouveau-premier-ministre-essebsi-nidaa-tounes-ennahda-economie-secur|title=Qui est Youssef Chahed, le nouveau Premier ministre tunisien ?|date=3 августа 2016|publisher=[[France 24]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;zeit&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.zeit.de/politik/ausland/2016-08/youssef-chahed-tunesien-portraet-premierminister?page=2#comments|title=Youssef Chahed: Der Mann für den Ruck in Tunesien|date=29 августа 2016|publisher=[[Die Zeit]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;parlement&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;tn&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/tunisias-new-unity-government-under-youssef-chahed-sworn-in/a-19508630|title=Tunisia's new unity government under Youssef Chahed sworn in|date=27 августа 2016|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; . Сарвазир технократ ва мутахассиси соҳаи кишоварзӣ маҳсуб мешавад, аммо дар ҳоле ки ҳампаймони президент буд, таҷрибаи ками сиёсӣ дорад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-tunisia-politics-idUSKCN10E19E|title=Tunisian president names technocrat as prime minister|date=3 августа 2016|publisher=[[Reuters]]|accessdate=14 сентября 2016}}&lt;/ref&gt; .

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}
{{ПБ}}
{{Сарвазирони Тунис}}
[[Гурӯҳ:Сарвазирони Тунис]]
[[Гурӯҳ:Вазирони Тунис]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тунис]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1975]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 18 сентябр]]</text>
      <sha1>7bfffv1vh3szh8c7x94iz7l6krv4vfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301600</id>
    <revision>
      <id>1470107</id>
      <parentid>1467657</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="rppc4bb5y1kdaw1y0jen507m1505fh1" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Passer (Naumann).jpg
| image title = Самки и самцы полевого (Passer montanus) и домового (Passer domesticus) воробьёв
| image descr = {{small|[[Самка|Самки]] и [[Самец|самцы]] [[Полевой воробей|полевого]] (''[[Passer montanus]]''; внизу) и [[Домовый воробей|домового]] (''[[Passer domesticus]]''; вверху) воробьёв&lt;ref&gt;Рисунок из книги: ''[[Науман, Иоганн Фридрих|Naumann J. F.]]'' Naturgeschichte der Vögel Mitteleuropas. — 1905.{{ref-de}} [Естественная история птиц Средней Европы.]&lt;/ref&gt;}}
| лотинӣ = Passer
| табақа = Авлод
| муаллиф = [[Brisson]]
| соли муаллифӣ = 1760
| салтанат = Ҷонварон
}}
'''Гунҷишк''', '''чумчуқ''', '''бунҷишк''', '''ванҷ''', '''миргу''', '''мурғӯ''', '''усфур''', '''чоғу''', '''залич''' ё  '''видич''' ({{lang-la|Passer}}) — як ҷинси парандаҳо; парандаи хурди маъруф.

Пару болаш кӯтоҳи зич, нӯлаш боқувват. Рангаш ҷигарии хокистарӣ, холдор. Гунҷишки наринаро аз гунҷишки модина аз рӯи рангашон фарқ кардан мумкин аст (парҳои гардани гунҷишки нар сиёҳ мебошанд). Гунҷишкҳо 16 намуд дошта, дар Африқо, Аврупо ва Осиё паҳн шудаанд. Баъзе намудҳои онро ба Амрико, Австралия ва Зеландияи Нав бурдаанд. Дар Тоҷикистон 4 намуди гунҷишкҳо зиндагӣ мекунанд: [[гунҷишки хонагӣ]], [[гунҷишки синасиёҳ]], [[гунҷишки саксаулӣ]] ва [[гунҷишки даштӣ]]. 

Гунҷишк ҳашароти зараррасон ва тухми алафҳои бегонаро хӯрда фоида меорад. Бо вуҷуди ин, ғайр аз гунҷишки саксаулӣ дигар намудҳои гунҷишк ба кишоварзӣ ва боғдорӣ зарари ҷиддӣ мерасонанд. Гунҷишки хонагӣ ғалла, ангур, олуболу, гелосро мехӯрад, канаҳои анбор ва паразиту ангезандаи касалиҳои парандаҳои хонагиро паҳн мекунад. Дар мавзеъҳое, ки зарари гунҷишк бисёр аст, мулуҳҳои заҳрӣ ва воситаҳои хӯсонандаро истифода мебаранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Гунҷишк|4|муаллиф=Р. Муродов}}
* Абдусалямов И. А. Птицы долины озера Рангкуль на Памире. Д., 1961;
* Иваницкий В. В. Воробьи и родственные им группы зерноядных птиц: поведение, экология, эволюция. М., 1997;
* Балацкий Н. Н. Ревизия видов семейства Passeridae. М., 2001.
{{ПБ}}</text>
      <sha1>rppc4bb5y1kdaw1y0jen507m1505fh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470111</id>
      <parentid>1470107</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3315" sha1="1omd037eq8ddl9l32tc16ixa6z2d6ej" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Passer (Naumann).jpg
| image title = Самки и самцы полевого (Passer montanus) и домового (Passer domesticus) воробьёв
| image descr = {{small|[[Самка|Самки]] и [[Самец|самцы]] [[Полевой воробей|полевого]] (''[[Passer montanus]]''; внизу) и [[Домовый воробей|домового]] (''[[Passer domesticus]]''; вверху) воробьёв&lt;ref&gt;Рисунок из книги: ''[[Науман, Иоганн Фридрих|Naumann J. F.]]'' Naturgeschichte der Vögel Mitteleuropas. — 1905.{{ref-de}} [Естественная история птиц Средней Европы.]&lt;/ref&gt;}}
| лотинӣ = Passer
| табақа = Авлод
| муаллиф = Brisson
| соли муаллифӣ = 1760
| салтанат = Ҷонварон
}}
'''Гунҷишк''', '''чумчуқ''', '''бунҷишк''', '''ванҷ''', '''миргу''', '''мурғӯ''', '''усфур''', '''чоғу''', '''залич''' ё  '''видич''' ({{lang-la|Passer}}) — як ҷинси парандаҳо; парандаи хурди маъруф.

Пару болаш кӯтоҳи зич, нӯлаш боқувват. Рангаш ҷигарии хокистарӣ, холдор. Гунҷишки наринаро аз гунҷишки модина аз рӯи рангашон фарқ кардан мумкин аст (парҳои гардани гунҷишки нар сиёҳ мебошанд). Гунҷишкҳо 16 намуд дошта, дар Африқо, Аврупо ва Осиё паҳн шудаанд. Баъзе намудҳои онро ба Амрико, Австралия ва Зеландияи Нав бурдаанд. Дар Тоҷикистон 4 намуди гунҷишкҳо зиндагӣ мекунанд: [[гунҷишки хонагӣ]], [[гунҷишки синасиёҳ]], [[гунҷишки саксаулӣ]] ва [[гунҷишки даштӣ]]. 

Гунҷишк ҳашароти зараррасон ва тухми алафҳои бегонаро хӯрда фоида меорад. Бо вуҷуди ин, ғайр аз гунҷишки саксаулӣ дигар намудҳои гунҷишк ба кишоварзӣ ва боғдорӣ зарари ҷиддӣ мерасонанд. Гунҷишки хонагӣ ғалла, ангур, олуболу, гелосро мехӯрад, канаҳои анбор ва паразиту ангезандаи касалиҳои парандаҳои хонагиро паҳн мекунад. Дар мавзеъҳое, ки зарари гунҷишк бисёр аст, мулуҳҳои заҳрӣ ва воситаҳои хӯсонандаро истифода мебаранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Гунҷишк|4|муаллиф=Р. Муродов}}
* Абдусалямов И. А. Птицы долины озера Рангкуль на Памире. Д., 1961;
* Иваницкий В. В. Воробьи и родственные им группы зерноядных птиц: поведение, экология, эволюция. М., 1997;
* Балацкий Н. Н. Ревизия видов семейства Passeridae. М., 2001.
{{ПБ}}</text>
      <sha1>1omd037eq8ddl9l32tc16ixa6z2d6ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишки синасиёҳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301603</id>
    <revision>
      <id>1470103</id>
      <parentid>1467662</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="jarx8j4qfj84d0701wjbrfrvpup4c9m" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Passer Hispaniolensis Male.JPG
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Passer hispaniolensis
| муаллиф = Temminck
| соли муаллифӣ = 1820
| вазъи ҳифз = LC
| iucn = 149101
}}
'''Гунҷишки синасиёҳ''', ё '''гунҷишки испониёӣ''' ({{lang-lat|Passer hispaniolensis}}) — парандае аз хонаводаи [[Гунҷишкҳо| гунҷишкҳо]].

Гунҷишкҳои синасиёҳ  села-села дар дарахтон лона месозанд. Вазнаш 27-30 г. Соле як, баъзан ду бор тухм мегузорад. Тахтапушт ва синаи наринааш сиёҳ, паҳлуҳояш ало. Дар марғзор, боғ, туғай, атрофи шаҳру деҳот зиндагӣ мекунад.&lt;ref&gt;{{ЭМТ|Гунҷишк|4|муаллиф=Р. Муродов}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>jarx8j4qfj84d0701wjbrfrvpup4c9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Passer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301604</id>
    <revision>
      <id>1470109</id>
      <parentid>1316264</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Гунҷишк]]</comment>
      <origin>1470109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишки тоғӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301605</id>
    <revision>
      <id>1470105</id>
      <parentid>1468599</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="sqsc7br1wcbikuawasxpcc0htkl8o24" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Saxaul Sparrow.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Passer ammodendri
| муаллиф = [[Gould]]
| соли муаллифӣ = 1872
| харита = Passer ammodendri range.gif
| вазъи ҳифз = LC 
}}
'''Гунҷишки тоғӣ''' ё '''гунҷишки саксаулӣ''' ({{lang-lat|Passer ammodendri}}) — парандае аз [[Оила (таксономия)|оила]]и [[Гунҷишкиҳо|гунҷишкиҳо]].

Гунҷишки саксаулӣ бештар дар саксаулзор дучор меояд. Рангаш хокистарии кушод, тахтапушт ва болои думи наринааш зардча. Болои чашмаш рахи сурхча дорад, ки бо ҳамин аз дигар намудҳо фарқ мекунад. Дар ковокии дарахт, баъзан иморатҳо лона сохта, 4-6 тухм мегузорад.&lt;ref&gt;{{ЭМТ|Гунҷишк|4|муаллиф=Р. Муродов}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>sqsc7br1wcbikuawasxpcc0htkl8o24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470112</id>
      <parentid>1470105</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1124" sha1="hvd7utu1yogp3i5t86zasznuv0umgi4" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Saxaul Sparrow.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| волид = Passer
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Passer ammodendri
| муаллиф = Gould
| соли муаллифӣ = 1872
| харита = Passer ammodendri range.gif
| вазъи ҳифз = LC 
}}
'''Гунҷишки тоғӣ''' ё '''гунҷишки саксаулӣ''' ({{lang-lat|Passer ammodendri}}) — парандае аз [[Оила (таксономия)|оила]]и [[Гунҷишкиҳо|гунҷишкиҳо]].

Гунҷишки саксаулӣ бештар дар саксаулзор дучор меояд. Рангаш хокистарии кушод, тахтапушт ва болои думи наринааш зардча. Болои чашмаш рахи сурхча дорад, ки бо ҳамин аз дигар намудҳо фарқ мекунад. Дар ковокии дарахт, баъзан иморатҳо лона сохта, 4-6 тухм мегузорад.&lt;ref&gt;{{ЭМТ|Гунҷишк|4|муаллиф=Р. Муродов}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>hvd7utu1yogp3i5t86zasznuv0umgi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишки даштӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301609</id>
    <revision>
      <id>1470104</id>
      <parentid>1467664</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="r5asrkjh54zt2cy99eok7ewo4rbrcw8" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Намуд
| лотинӣ = Passer montanus
| муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
| соли муаллифӣ = 1758
| харита = Passermontanusmap.png
| маънои харита =
{{легенда|#FFFF00|Гнездовой ареал}}
{{легенда|#007D10|Круглый год}}
{{легенда|#00FFFF|Миграции}}
| вазъи ҳифз = LC 
| iucn = 149116
}}
'''Гунҷишки даштӣ''' ({{lang-la|Passer montanus}}) — гунае аз [[Гунҷишкиҳо|гунҷишкиҳо]].

Гунҷишки даштӣ нисбат ба гунҷишки хонагӣ хурдтар аст. Вазнаш 20-25 г. Фарқи сараш ҷигарӣ буда, бари рӯяш холҳои нохунакмонанди сиёҳ ва болаш ду рахи сафед дорад. Нарина ва модинааш қариб ҳамранганд. Дар маҳалҳои аҳолинишин зиндагӣ мекунад.&lt;ref&gt;{{ЭМТ|Гунҷишк|4|муаллиф=Р. Муродов}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>r5asrkjh54zt2cy99eok7ewo4rbrcw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғурми помирӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303198</id>
    <revision>
      <id>1470162</id>
      <parentid>1467635</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="8d6y0bwy1euktghnkdrnlv6vffinjoa" xml:space="preserve">{{Таксон
| тасвир = Marco Polo sheep pair by Fábio Olmos (cropped).jpg
| тавсифи тасвир = Ғурми помирӣ
| салтанат = Ҷонварон
| волид = Ovis ammon
| табақа = Зернамуд
| лотинӣ = Ovis ammon polii
| муаллиф = Blyth
| соли муаллифӣ = 1841 
| ҳаммаъно = {{Collapsible list|title=''
| {{bt|Ovis ammon poli|}}
| {{bt|Ovis ammon poloi|}}
| {{bt|Ovis ammon sculptorium|}}
| {{bt|Ovis ammon typica|}}
| {{bt|Ovis poli|}}
}}
| сарчашмаи ҳаммаъно = &lt;ref name=&quot;Ref_&quot;&gt;{{Harvnb|Fedosenko|Blank|2005|p=2}}&lt;/ref&gt;
| typus              =
| children           =
| range map          = 
| range legend       = 
| вазъи ҳифз = NT
| iucn = 15733
}}
'''Ғурми помирӣ''' ё '''гӯсфанди Марко Поло''' ({{lang-la|Ovis ammon polii}}) — зергунае аз [[ғурм]] аст, ки дар кӯҳсорони [[Помир]] (дар баландии 3500-5000 м) зиндагӣ мекунад.

Ин ҷонвар ҷуссаи калон ва пойҳои дарози боқувват дорад. Дарозии баданаш 110—200 см (модинааш нисбатан хурдтар аст), қадаш 65 — 125 см, вазнаш 110—230 (модинааш 90 — 100 кг) аст. Шохаш каҷак ва сахту мустаҳкам, зарди сафедтоб, дарозиаш 67-190 см, вазнаш то 30 кг: шохи модинааш нисбатан борик ва кӯтоҳ (то 160 см). Пашмаш дурушту кӯтоҳ ва вобаста ба фасли сол тағйир меёбад (зимистон зич ва тобистон нисбати тунук мешавад). Ғурмҳо ранги гуногун (масалан: бӯр, зарди сурхча, қаҳваранг) доранд. Рангаш қаҳваги зардтоб буда, таҳи шикамаш бо мӯйинаи сафедранг пӯшида шудааст. Андомҳои биноӣ, шунавоӣ ва бӯёии ғурмҳо нағз рушд кардааст. Ғурмҳо дар 2,5-солагӣ болиғ ва то 8-10-солагӣ калон мешаванд. Давраи ҳамлашон 5-6 моҳ аст. Хӯроки ғурм алаф (рӯзе қариб 18-18,5 кг модинааш то 16 кг) аст.

Дар бадани ғурми помирӣ 9 навъи гелминт, саркоспоридияҳо ва магасҳои хунмак паразитӣ мекунанд. Ғурми помирӣ барои дурага кардани гӯсфандон истифода шудааст. Масалан, дар натиҷаи ҷуфтӣ кунондани ғурми помирӣ ва гӯсфанди меринос [[Архармериноси қазоқӣ|архармериноси қазоқиро]] рӯёндаанд&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{ЭСТ|Архар|3|муаллиф=А. Ҳайитов}}&lt;/ref&gt;. 

== Муҳофизат ==
Солҳои пеш ғурми помирӣ барои гӯшт ва пӯсташ бисёр шикор карда мешуд. Бинобар ин саршумори он алҳол хеле кам гаштааст. Шикори ғурми помирӣ дар Тоҷикистон манъ мебошад. Ғурми помирӣ ба [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Китоби Сурхи Тоҷикистон]] дохил карда шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Нигаред низ ==
* [[Ғурм]]
* [[Гӯсфанд]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Commons|sheep}}

[[Гурӯҳ:Жовандаҳо]]
[[Гурӯҳ:Олами ҳайвонот]]
[[Гурӯҳ:Ҳайвоноти ширхӯр]]
[[Гурӯҳ:Ҳайвонот]]</text>
      <sha1>8d6y0bwy1euktghnkdrnlv6vffinjoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шарифи Мисайзод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304102</id>
    <revision>
      <id>1470066</id>
      <parentid>1436231</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T22:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7518" sha1="deylnhvc6c0zw14w3z22ibea3aayjoo" xml:space="preserve">{{Шахс
 |ном                  = Шарифи Мисайзод
 |номи аслӣ            = 
 |ном ҳангоми таваллуд = 
 |тасвир               = Шарифи Мисайзод.jpg
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |зодрӯз               = 06.01.1966
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|ноҳияи Восеъ}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 16.06.2016
 |маҳалли даргузашт    = {{МаҳаллиДаргузашт|Душанбе|шаҳри Душанбе}}, [[Тоҷикистон]]
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = 
 |пеша                 = {{рӯзноманигор|асри XXI|Тоҷикистон}}, {{шоир|асри XXI|Тоҷикистон|тоҷик}}
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |вебгоҳ               = 
 |викианбор            = 
}}
'''Шарифи Мисайзод''' (''Шарифи Шайдо''; зод. [[6 январ]]и [[1966]], [[ноҳияи Восеъ]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] — [[16 июн]]и [[2016]], [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — {{рӯзноманигор}}, муҷрии барномаҳои радиоӣ, {{шоир}} ва {{нависанда}}&lt;nowiki/&gt;и тоҷик. Узви Иттиҳодияи рӯзноманигорони Тоҷикистон.

== Зиндагинома ==
Шарифи Мисайзод 6 январи соли 1966 ба дунё омадааст. Фориғутаҳсили шӯъбаи рӯзноманигории факултаи филологияи тоҷики [[Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]] дар соли 1990 мебошад.

Фаъолияти кориро соли 1992 аз идораи ахбори Радиои Тоҷикистон шурӯъ карда, яке аз масъулин ва ровиёни барномаи маъруфи «Хоки Ватан» буд. Бо ташкил гардидани Радиои «Садои Душанбе» 18 январи соли 1999 то вопасин лаҳзаҳои умр фаъолияти рӯзноманигории худро дар ҳамин радио идома додааст. 

Ӯ аввалин рӯзноманигоре ба шумор мерафт, ки дар радио гузориши мустақими телефониро ба роҳ мондаасту заминагузори он дар Радиои Садои Душанбе мебошад. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/r-znomanigori-shinohta-sharifi-misajzod-az-olam-darguzasht/|title=Рӯзноманигори шинохта Шарифи Мисайзод аз олам даргузашт — АМИТ &quot;Ховар&quot;|lang=ru-RU|accessdate=2025-06-10}}&lt;/ref&gt;

Шарифи Мисайзод аз даврони донишҷӯӣ бо тахаллуси «Шайдо» шеър менавишт&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nabzifayzobod.tj/index.php/vokunish/906-shakarguftori-nabzi-fajzobod-az-olam-guzasht|title=Шакаргуфтори “Набзи Файзобод” аз олам гузашт|author=Ҷӯрабек МУЪМИН|website=nabzifayzobod.tj|date=2016-07-21|publisher=[[Набзи Файзобод]]|accessdate=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;. Навиштаҳояш дар матбуоти даврӣ нашр шудаанд&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ӯ табъи латиф ҳам дошт ва аз ӯ хушгӯиҳои зиёде ҳам ба ёдгор мондааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/27801764.html|title=Шарифи Мисайзод аз олам чашм пӯшид|website=Радиои Озодӣ|date=2016-06-16|lang=tg|accessdate=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;

=== Хонавода ===
Шарифи Мисайзод падари чор фарзанд аст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://javonon.tj/news/social/sharif-moro-tark-kard/|title=Шариф моро тарк кард|website=javonon.tj|accessdate=2023-01-06|archivedate=2023-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230106050800/http://javonon.tj/news/social/sharif-moro-tark-kard/}}&lt;/ref&gt;.

== Даргузашт ==
Шарифи Мисайзод субҳи 16 июни 2016 дар синни 50 бар асари бемории қалб дар манзилаш даргузашт&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodagon.com/index.php?newsid=26757|title=Маросими видоъ бо Шарифи Мисайзод (АКС) »|website=Озодагон|date=2016-06-16|accessdate=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
Шарифи Мисайзод барои хидматҳои шоён бо унвонҳои Аълочии фарҳанги Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон, Аълочии Кумитаи телевизион ва радиои Тоҷикистон қадр гардидааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://akhbor.com/-p6414-171.htm|title=Ёде аз Шарифи Мисайзод|website=akhbor.com|date=2018-06-16|lang=|accessdate=2023-01-06|archivedate=2023-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230106044645/https://akhbor.com/-p6414-171.htm}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2014 барои барномаи «Салому алейкум, диёрам!» ҷоизаи беҳтарин радиожурналисти сол дар озмуни «Ҷило»-ро ба даст оварда буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/jilo-2014-/25332204.html|title=Ҷоизаҳои Давлатманду Нигора ва Сиддиқу Фарҳоди Дарё дар &quot;Ҷило-2014&quot;|website=Радиои Озодӣ|date=2014-04-14|lang=tg|accessdate=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;.

Ӯ дар соли 2016 пас аз маргаш барои саҳмаш дар журналистикаи тоҷик бо ҷоизаи Лоҳутӣ қадрдонӣ шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/lohuti-prise-granted-for-tajik-journalists-/28059009.html|title=Иршод Сулаймонӣ, Шарифи Мисайзод... барандагони ҷоизаи Лоҳутӣ. ВИДЕО|author=Хуршеди Ҳамдам, Шодмони Ятим|website=Радиои Озодӣ|date=2016-10-17|lang=tg|accessdate=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20161018/232132|title=Журналисти тоҷик пас аз марг ба ҷоизаи Лоҳутӣ сазовор дониста шуд|website=asiaplustj.info|date=2016-10-18|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2023-01-06}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Осор ==
* Сано ба Ишқ (маҷмӯъаи ашъор), 2012&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* Аввалу охири ишқ (маҷмӯъаи ашъор ва ёдномаи дӯстон), 2022&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sadoimardum.tj/far-ang/r-namoii-avvalu-ohiri-ish/|title=Рӯнамоии «Аввалу охири ишқ»|author=Ворис|date=202-06-18|publisher=[[Садои мардум]]|lang=|accessdate=2023-01-06|archivedate=2023-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230106045139/https://sadoimardum.tj/far-ang/r-namoii-avvalu-ohiri-ish/}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}</text>
      <sha1>deylnhvc6c0zw14w3z22ibea3aayjoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳанза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308732</id>
    <revision>
      <id>1470093</id>
      <parentid>1446331</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52965" sha1="kxxq0k19b19ic9jqmcnsnt1m1ty1pgr" xml:space="preserve">'''Ҳанза''' ({{lang-de|Hanse, Hansa}}, {{lang-la|Hansa}}), инчунин '''Иттифоқи Ҳанза''' — иттиҳоди бузурги сиёсию иқтисодии шаҳрҳои тиҷорати озоди [[Аврупо|Аврупои Шимолу Ғарбӣ]], ки дар миёнаи [[асри XIII]] ба вуҷуд омадааст&lt;ref name = &quot;Hibbert&quot;&gt;{{Cite web
 |last= Hibbert
 |first= Arthur Boyd
 |title= Hanseatic League {{!}} Definition, History, &amp; Facts
 |url= https://www.britannica.com/topic/Hanseatic-League
 |website= Encyclopedia Britannica
 |access-date= 18 June 2021
}}&lt;/ref&gt;.

Соли 1241 '''Иттифоқи олмонии шаҳрҳои Любек''' ва '''Ҳамбург''' ташкил карда шуд, ки он тавассути ҷангҳои муваффақ дар Театри баҳри Балтика бо шоҳони Дания ва Шветсия то соли 1367 ба Лигаи васеи Ҳанза, ки аз 57 шаҳр иборат аст, ташаккул ёфт. Баъдтар ба регистри Ҳанза 130 шаҳр дохил карда шуд, ки аз онҳо қариб 100-тоаш бандарҳо буда, то се ҳазор пункти аҳолинишин дар зери таъсири он буд. Дар ибтидои асри XV, Ҳанза тақрибан 160 шаҳрро муттаҳид кард&lt;ref&gt;{{cite web
 |last= Delvaux de Fenffe
 |first= Gregor
 |date= 11 March 2018
 |title= Hanse
 |language= de
 |trans-title= Hanseatic League
 |url= https://www.planet-wissen.de/geschichte/mittelalter/hanse/index.html
 |publisher= Planet Wissen
 |access-date= 9 June 2018
}}&lt;/ref&gt;. Мақсади иттиҳодия аз он иборат аст, ки ба аъзоёни иттифоқ имтиёзҳо дар соҳаи савдои Ҳанза дода шавад. Фармонҳои баҳодурӣ ҳамчун дастгирии тоҷирони Ҳанза хизмат мекарданд. Ҳанза сиёсати мустақилонаи беруниро пеш гирифта, қалъаҳо ба даст оварда, олигархияро дастгирӣ мекард.  Аъзоёни иттидодия аз рӯи Устави бузурги Ҳанза, ки барои тамоми иттиҳодия бароварда шудааст, амал мекарданд.  Иттиҳодия то миёнаҳои асри XVII давом кард.

Системам муносибатҳои тиҷорӣ ба идораҳо асос ёфта буд. Идораҳои хориҷии Ҳанза дар [[Берген]], [[Лондон]] ва [[Брюгге]], [[Новгород]], [[Венетсия]] ва ғайра ҷойгир буданд. Маркази тиҷорат бо ноҳияҳои [[Аврупо]] ва нуқтаи асосии транзитии байни Балтика ва баҳри Шимолӣ Любек — роҳбари ҳақиқии иттифоқ буд: дар ин ҷо конгрессҳои умумии шаҳрҳои Ҳанза барпо гардиданд.  Қарорҳои Ҳанзатаг ҳамчун узви олии иттифоқ одатан бо чунин суханон оғоз меёфт: «Ҳанза ва Любек қарор мекунанд...». Дар фосилаҳои байни конгрессҳои Ҳанза, шӯрои Любек мақоми олӣ буд. Маҷлисҳо дар дигар шаҳрҳо низ барпо гардиданд, масалан, моҳи феврали соли 1402 дар Дорпат ҷамъомади шаҳрҳои Ливония барпо гардид, ки дар он сафирони Псков ва Новгород иштирок доштанд.

== Таърих ==
=== Таъсис ===
Соли 1226 сенати Любек аз императори Давлати муқаддаси Рум мақоми шаҳри озоди императориро харида, соли 1241 дар асоси шартнома бо Ҳамбург пайваст.  Намояндагиҳои ин шаҳрҳо низ — дар маркази савдои фламандии [[Брюгге]] муттаҳид шуда буданд. Баъд [[Кёлн]] ба ин шӯро дохил шуд. Соли 1299 бо ташаббуси Любек марказҳои калони савдои Росток, Висмар, Люнебург ва Штралсунд ба он дохил шуданд. Соли 1367 ба ин иттиҳод аллакай қариб ҳафтод шаҳр дохил шуда буд ва дар миёнаи асри XIV Ҳанза тамоми шаҳрҳои шимолии Олмон ва дарёҳоеро, ки ба баҳри Шимолӣ ва Балтика ҷорӣ мешавад, фаро гирифт. Асоси Ҳанзаро Ҳамбург, Любек, Бремен, баъд шаҳрҳои лаби Рейн (Кёлн), Везер, Одер ва як қатор шаҳрҳое, ки тевтонҳо дар Пруссия забт кардаанд: Гданск, Торн, Кенигсберг ташкил медоданд. Дар соҳилҳои шаркии баҳри Балтика — Рига (аз 1282) ва Ревел.  Шаҳри Висбӣ дар ҷазираи Готланд ҳамчун маркази савдо бо ҷануби Скандинавия ва Русия, инчунин як қатор шаҳрҳои Ҳолланд нақши махсус бозид. Чунон ки муаррихони назди Балтика, масалан, И.Бергголз муқаррар кардаанд, ниҳоят дар солҳои 1367—1370 Лигаи Ҳанза ташкил ёфт.

Соли 1388, [[Англия]] ва [[Ордени Тевтонӣ]] созишномае бастанд, ки имтиёзҳои Ҳанзаро тасдиқ карданд. Дар баробари ин тоҷирони англис (лигендеи олмонӣ, фактор ё «тоҷирони подшоҳӣ, дар заминҳои шарқии берун аз баҳр») мавҷудияти як пункти тиҷоратии англисиро дар Гданск, ки то соли 1470 буд, дифоъ мекарданд.
=== Тараққиёт ===
Давраи таққиёти Ҳанза ба нимаи дуюми асри XIV - ибтидои асри XV рост омад. Ба феҳристи Ҳанза 130 шаҳр дохил карда шуда буд, ки аз онҳо кариб 100-тоаш бандарҳо буда, то се ҳазор пункти аҳолинишин дар зери таъсири он буд.  Роҳбари аслии иттиҳод шаҳри Любек буд.

Ҳадафи асосии Ҳанса таъмин ва васеъ кардани имтиёзҳои тиҷоратии тоҷирони Ҳанза дар хориҷа мебошад. Шартномаи Штралсунд мавқеи ҳукмронии Ҳанзаро мустаҳкам намуд. Мутобиқи шартҳои он, тоҷирон тасдиқи ҳамаи имтиёзҳои қаблӣ, инчунин як қатор имтиёзҳои навро на барои шаҳрҳои алоҳида, балки барои тамоми иттиҳодия гирифтанд. Масалан, пардохти боҷи даромад ва баромад кам карда шуд, дар тамоми соҳили Дания [[қонуни соҳилӣ]] бекор карда шуд: наҷотдиҳӣ, нигоҳдорӣ ва бидуни монеа ба соҳибони ҳақиқӣ баргардонидани мол таъмин карда шуд. Дар тӯли 15 сол, шаҳр-қалъаҳои сконе аз [[Сканер]], [[Фалстербӣ]], [[Малмо]] ва [[Ҳелсингборг]] бо ҳуқуқи гирифтани 2/3 даромади худ (бо доштани шӯрмоҳӣ ва бозорҳо дар Скейн) ба Ҳанза дода шуданд.

=== Бӯҳрон ===
Дар миёнаҳои асри XV сустшавии Лигаи Ҳанза оғоз ёфт. Ин ба омилҳои дохилӣ ва берунӣ вобаста буд. Дар дохили шаҳрҳо муборизаи байни плебҳо ва устоҳо, мусобиқаи байни дуконҳо, [[бюргер]]ҳо ва ашрофҳо вусъат ёфт. Омилҳои берунӣ рақобат дар соҳаи савдои дигар мамлакатҳои аз ҷиҳати сиёсӣ мустаҳкамшуда, эпидемияҳо, ҷангҳо ва ғайра буданд. Дар баробари ин аҳамияти иқтидори иқтисодии Ҳанза боқӣ монд.

Соли 1398 мардуми Ҳанза аз имтиёзҳои худ дар Англия маҳрум карда шуданд.  Идора аз Брюгге соли 1398 ба Антверпен кӯчонида шуд. Иван III Суди олмониро дар Новгород соли 1494 бастааст.  Нобудшавии ниҳоии нуфуз дар робита ба кушода шудани роҳҳои нави баҳрӣ ба кишварҳои мустамлика ба амал омад.  Соли 1598 маликаи Англия [[Елизавета I]] &quot;Steelyard&quot; - як суди мустаҳками Ҳанза дар Лондонро баст.

Соли 1579 ширкати шарқии Балтика (англ. Estland Company) барои рушд ва ҳифзи савдои тоҷирони англис дар Балтика бо ҳуқуқи баровардани [[статут]]ҳо ва [[фармон]]ҳо таъсис дода шуд. Ширкат то соли 1620 дар бандари Ҳанзаи Элбинг анборҳо дошт.

Соли 1669 дар Ҳанзаи Шимолӣ конгресси дигар барпо гардид, ки конгресси охирин гардид.

== Ҳанза ва Рус ==
[[Акс:Haupthandelsroute Hanse.png|thumb|right|280px|Роҳҳои асосии тиҷоратии Лигаи Ҳанза]]
Савдои русу ҳанза решаҳои қадим дорад.  Масалан, ҳанӯз соли 1163, он дар имтиёзҳои (пеш аз ҳама озод кардан аз ӯҳдадориҳо) [[Ҳенрӣ Шер]] ба шаҳри Любек дода шуда буд. Дар байни истинодҳо, масалан, ибораи:

''Новгородиён дар қароргоҳи соҳили Гот аз олами кӯҳна эминанд.''

Дар ибтидои асри XII тоҷирони готикӣ дар Новгород як нуқтаи савдои хориҷӣ - ҳавлии готикӣ бо маъбади Олафи Муқаддас бунёд карданд, баъдан (эҳтимолан бо кӯмаки ҷомеаи олмонии Готланд) соли 1192 дар шаҳр қасри Олмон бо маъбади муқаддаси Пётр мувофиқи шартномае, ки эҳтимол солҳои 1191—1192 имзо шуда буд. Созишномаи навбатии тиҷории байни Новгород ва Любек ва соҳили Гот аз номи шоҳзода [[Александр Невский]], писари ӯ [[Дмитрий Александрович|Дмитрий]], мири шаҳр, ҳазорон Жирослав ва тамоми новгородиён бо сафири Олмон Шифорд, сафири Любек Тидрик ва сафири готҳо Олстен дар солҳои 1259-1260 сохта шуд.  Таърихшиносон муайян карданд, ки он вақт ин ҳуҷҷат аз ҷониби шоҳзодаи нав [[Ярослав Ярославич]] на барвақттар аз соли 1265 тасдиқ карда шудааст.

Муаррихон Шартномаи сулҳи &quot;Нибури сулҳ&quot; (1391/1392) бо шаҳрҳои Ҳанзаро, ки баъди ҷанги тиҷоратии (1385—1391) соли 1391 тартиб дода шуда буд, яке аз аввалин хуҷҷатҳои ҳуқуқие мешуморанд, ки муносибатҳои тиҷории Новгород ва Ҳанзаро дар [[Изборск]] ва дар Новгород ба муддати 12 сол тасдиқ карда шуд, танзим мекард. Яъне соли 1392 ба ҳайати шаҳрҳои вендӣ бо сарварии Любек [[ратман]] [[Иоган Нибур]] муяссар шуд, ки ин созишномаи хислати созишро бо мӯҳрҳо дар Новгород таъмин намуда, ҳуқуқи тоҷирони рус ва ҳанзаро баробар кунад. Ҳуҷҷат воқеан то соли 1494 эътибор дошт (аз соли 1405 он мунтазам ба 12 сол дароз карда шуд). Ҳамин тариқ, Шартномаи Изборск рушди минбаъдаи шарикии баробарҳуқуқии тиҷории Рус ва Ҳанзаро кафолат дод.

Соли 1391 дар байни савдогарони Ҳанза, аз як тараф, [[Рига]], [[Дерпт]] ва [[Ревел]], аз тарафи дигар, Новогород ва Псков «сулҳи абадӣ» имзо карда шуд. Савдои мустақили Псков-Ҳанза, асосан ба воситаи Дерпт, бо созишномаи махсуси соли 1411 дар бораи савдои бехатар тасдиқ карда шуда буд.

Муносибатҳои пурҷӯшу хуруши ҳанзаю рус (масалан, савдои Псков бо шаҳрҳои [[Дерпт]], [[Рига]], [[Ревел]] ва [[Нарва]]) дар миёнаҳои асри XVI ба вуҷуд омад. Нарва ва Дерпт аз [[Ивани IV]] барои ҳуқуқи савдои бебоҷ бо Псков имтиёзҳо гирифтанд ва тоҷирони Любек ифтихорномаҳо ба даст оварданд. Соли 1494 дар Новгород идораи Ҳанза баста шуд (аз соли 1404 дар он ҷо дидбони тиҷории Ҳанза воқеъ буд). Сабаби баста шудани суди Олмон дар Новгород дар соли 1494, муҳаққиқон вайрон кардани шартҳои созишномаи соли 1493 байни Новгород ва Конфедератсияи ливонӣ ва муборизаи афзояндаи рақобатро аз ҷониби мақомоти шаҳрдории Ревел меноманд. Пас аз баста шудани шартномаи русу ганза дар соли 1514 суди немис дар Новгород дубора кушода шуд.

Миқёси савдои байниҳамдигарӣ дар шартномаи байни [[давлати Москва]] ва Лигаи Ҳанза соли 1487 бо зикри 73 шаҳр — аъзоёни лигаи Ҳанза ва шартномаи сулҳ ва савдои соли 1514 бо 70 шаҳри Ҳанза тасдиқ карда мешавад.

Ба гуфтаи тоҷири дерптӣ Франтс Ниенштедт (олмонӣ: Franz Nyenstädt), Суди Ҳанза дар Псков аз солҳои 30-уми асри XVI дар Запскове (рӯбарӯи [[Кремл]]) вуҷуд дошт ва баъд аз сӯхтори соли 1560 тиҷорат ба Суди Олмон гузашт. Дар Завеличе, начандон дуртар аз дарёи [[Великая]] (он то соли 1574 сохта шуда буд) ва баъдтар, дар шафати он, ба назди «Ҳавлии Любек». Бисёре аз тоҷирон, ки аз Псков ба [[Рига]] сафар мекарданд, роҳи кӯтоҳтаре ба Дорпатро афзалтар донистанд, ки одатан тавассути қалъаи Нейҳаузен, дар наздикии деҳаи муосири [[Вастселиина]]и [[Эстония]] (олмонӣ: Neuhausen, Vastseliina) мегузарад.

Чунон ки муҳаққиқи Дания А. Аттман қайд намуд, то охири асри XIV савдогарони хориҷие, ки ба Новгород омада буданд, барои аз нав зарб кардани талеру реалҳои худ дар ҳавлии пулии Псков фармонҳои хусусӣ медоданд.

=== Санксияҳои иқтисодӣ алайҳи Новгород ===
[[Эмбарго]] бар зидди Новгород ҳамчун асбоби Лигаи Ҳанза хизмат мекард: масалан, аз соли 1269 новгородиён танҳо бо [[Готланд]] савдо карда метавонистанд ва ҳатто дар он вақт ба шарти сафар ба он ҷо бо киштиҳои Олмон ва дар соли 1299 Ҳанза ҳукмронӣ кард, ки Росток, Ҳамбург, Висмар, Люнебург, Штральсунд «қаиқҳои бодбондори он тоҷире, ки қисми Ҳанза нест, дигар хизмат расонида намешавад».

Дар асри XV, новгородиён дар вобастагии пурраи тиҷорӣ аз Ҳанза қарор гирифтанд ва натавонистанд бо [[Англия]] ва [[Ҳолланд]] мустақилона тиҷорат кунанд.  Заифшавии Новгород боиси аз даст додани истиқлолият гардид. Ба гуфтаи В.В.Мавродин, «фаъолияти фаъолонаи душманонаи олмониҳо, даниягиҳо ва шведҳо, инчунин баҳодурони ливонӣ даҳҳо ва ҳатто садҳо сол лозим буд, то новгородиёнро маҷбур созанд, ки киштиҳоро дар хориҷа қатъ кунанд ва меҳмонҳои хориҷиро интизор мешаванд, ки дар ҳавлиҳои савдои худ дар соҳили [[Волхов]] нишастаанд.

=== Пӯшидани идораҳо ===
Бо аз байн рафтани Новгород дар асри XV, савдои Ҳанза низ суст шуд. Зарбаи охирин баъд аз тобеи Новгород ба [[Маскав]] соли 1478 дода шуд: соли 1494 дар робита ба куштори тоҷирони рус дар Ливония [[Иван III]] қасри Олмонро бастааст. Соли 1514 боз ба идора иҷозат дода шуд, аммо бозор аллакай аз даст рафта буд, дар миёнаҳои асри XVI биноҳо хароб шуданд ва дар асри XVII дигар аз ҷониби сайёҳон зикр нашуданд.

== Сохтори савдо ==
Молҳои асосии савдои ҳанзаҳо маҳсулоти мамлакатҳои назди [[Балтика]], [[Руссия]], [[Скандинавия]] ва [[Ғарб]] буданд. Ҳанза ба инкишофи саноати бофандагӣ ва маъдани куҳӣ дар маркази Аврупо мусоидат карда, дар шарки Аврупо ашёи хом (масалан, ғаллаи Лаҳистон) мехарид, металлкоркунӣ ва заргарӣ тараққӣ кард.

Дигар маҳсулоти Ҳанза: Равғани [[равғанмоҳӣ]] аз [[ҷазираҳои Лофотен]] дар [[Норвегия]]. Нон аз Олмони Шимолӣ, Пруссия ва Лаҳистон. Равғанмоҳии хушк ва шӯрмоҳии намакин аз Норвегия ва Дания. Пӯст ва мум аз заминҳои Россия, Ливония, Лаҳистон ва Шветсия. Мису оҳан аз Шветсия ва Словакия. Аз сеяки охири асри XIV намак аз [[Байё]]и фаронсавӣ таъмин карда мешавад (пеш аз он, маводҳо асосан аз корхонаи намаки Люнебург дар шимоли Олмон таъмин мешуданд). Молҳои пайдоиши скандинавӣ: равған, равғани хук, пиво, орд, афзор, ҷав, зарфҳои фулузӣ, пӯст ва чарм, зарфҳои чубин, ресмон ва ғайра.

== Шаҳрҳои Ҳанза ==
{{maincat|Феҳристи шаҳрҳои Ҳанза}}
Сарчашмаҳои гуногун шумораи шаҳрҳои Ҳанзаро дар ҳудуди аз 90 то 200 нишон медиҳанд. Ин рақам метавонад маънои онро дошта бошад, ки шаҳр, гарчанде ки қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] нест, аз имтиёзҳои Қонуни Челм бархурдор буд (бо фармони Теутонӣ ба зиёда аз 255 шаҳрҳои аврупоӣ таъин шудааст). Бо назардошти шаҳрҳое, ки ба Ҳанза имтиёзҳои тиҷоратӣ дода буданд, доираи нуфузи Иттиҳодия дар ғарб ба [[Ла Манш]] ([[Ҳонфлёр]], [[Диппе]]) ва [[Лондон]], дар шимол ба [[Берген]], дар ҷануб ба [[Венетсия]] расид.

== Солнома ==
* '''[[1231]]-[[1232]]''' - [[Ҳенрӣ VII]] дар &quot;Таъсис ба манфиати ҳокимон&quot; ҳуқуқҳои тобеияти олии шоҳзодаҳои дунявӣ ва рӯҳониро қонунӣ карда, инчунин онҳоро бо пулию молӣ, гумрукӣ, посбонӣ, бозорӣ ва қалъа таъмин кард. Дар таърихнигории Олмон онҳоро як навъи махсус – «давлати территориявии олмонӣ», ки ба эҳтимоли зиёд дар миёнаҳои асри XIII дар шакли фогтҳо, [[амт]]ҳо (воҳидҳои иқтисодии моликияти заминии ҳокимӣ) ва шӯроҳои шаҳрӣ ташаккул ёфтаанд, баррасӣ мекунанд.
* '''[[Соли 1356]]''' дар Любек конгресси умумӣ (олм. Hansetag) баргузор гардид, ки дар он ҳуҷҷатҳои таъсисӣ қабул ва сохтори идораи Ҳанза ташаккул ёфт&lt;ref group=&quot;С.&quot;&gt;{{статья |заглавие=The Historical Roots of European Union: Integration, Characteristics, and Responsibilities for the 21st Century |издание=European Journal of Social Sciences |издательство=Eurojournal |номер=2 |том=7 |ссылка=http://www.eurojournals.com/ejss_7_2_02.pdf |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219225411/http://eurojournals.com/ejss_7_2_02.pdf |archivedate=2009-02-19 |язык=en |тип=journal |автор=Atatüre, Süha |год=2008}} {{Cite web |url=http://www.eurojournals.com/ejss_7_2_02.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2014-12-17 |archive-date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219225411/http://www.eurojournals.com/ejss_7_2_02.pdf |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[19 ноябр]]и '''[[соли 1367]]''' дар [[Кёлн]] Конгресси Ҳанза кушода шуд, ки дар он Конфедератсияи Кёлн таъсис ёфт - иттифоқи ҳарбие, ки 57 шаҳрро (на танҳо шаҳрҳои Ҳанза) дар байни Дерпт ва Утрехт воқеъ буд, муттаҳид намуд. «Боҷи фунт» ҷорӣ карда шуд. Иттиҳодия расман то соли 1385 давом кард.
* 24 майи соли '''[[1370]]''' байни [[Дания]] ва 23 шаҳри Ҳанза шартномаи Штралзунд ба имзо расид.
* '''[[1516]]'''-'''[[1518]]''' Ислоҳот, баъд рӯйдодҳои асосии солҳои '''[[1528]]'''-'''[[1530]]''' дар Любек ва [[Олмони Шимолӣ]], ки ба таназзули Ҳанза мусоидат карданд.

== Роҳҳои савдо ==
Тоҷирони Ҳанза натанҳо дар соҳилҳои баҳри Шимолӣ ва Балтика, балки инчунин ба [[Аврупои Ғарбӣ]] то [[гулӯгоҳи Гибралтар]] ва дар шимол бо шаҳрҳои [[Норвегия]] шино мекарданд. Ба соҳилҳои [[Фаронса|Фаронсаи Ғарбӣ]], ба [[Португалия]], [[Венетсия]] ва [[Исландия]] роҳҳои нави тиҷоратӣ гузошта ва азхуд карда шуданд.

Роҳи тиҷоратии Луга (роҳи обии қад-қади дарёҳои [[Нарва]], [[Россон]], [[Мшага]], [[Шелон]], [[Луга (дарё)|Луга]] тавассути [[Кингисепп|Ямгород]]) аз тарафи тоҷирони Ҳанза истифода мешуд, агар роҳи анъанавии [[Волхов]] — [[Ладога]] — [[Нева]] — [[Халиҷи Финляндия]] бо ягон сабаб баста шуда бошад.

== Флот ==
Дар асри XIX, Ҳанза флоти умумӣ дошт ва дар ҳафт шаҳраш: [[Любек]], [[Ҳамбург]], [[Данзиг]], [[Бремен]], [[Штралсунд]], [[Росток]] ва [[Висмар]] тақрибан аз ҳазор киштӣ иборат буд. Флоти муттаҳид иқтидори борбардории 30—40 ҳазор флиппер, яъне тақрибан 80 ҳазор тонна дошт.

Дар мӯҳраҳои Ҳанза як киштии пуриқтидор ва устувори баҳрӣ - когг мавҷуд буд, ки дар болои он дар миёнаҳои асри XIV ғайр аз ҳайати идоракунанда 100 сарбоз, 20 асп ва як туфангча буда метавонист. Ҳанза аз охири асри XIV  ба истифода додани навъи нави киштии баҳрӣ барои кашондани бор — холк шуруъ намуд, ки устуворӣ ва борбардории 200—300 тонна зиёд буд.

[[Акс:Adler von Lübeck.jpg|thumb|Adler von Lübeck]]
[[Акс:Reredos in St Nicholas Church, Tallinn (cropped).jpg|thumb|200px|Қадимтарин тасвири боқимондаи тоҷирони Ҳанза ва киштиҳои онҳо нишона аз қурбонгоҳи бисёрбарг аз [[Калисои Санкт-Николас (Таллин) | Калисои Санкт-Николас дар Таллинн мебошад.]]]]

Флоти тиҷоратии Штралсунд дар ибтидои асри XIV қариб 100 адад буд; Любек соли 1595 - 253 киштӣ (аз онҳо тақрибан 50-тоаш иқтидори борбардории беш аз 120 флиппер доштанд). Аз асри XV ба ҳайати идоракунандаҳои киштиҳо отрядҳои ҳарбии матросҳо, бургерҳо ва зархаридон дохил мешуданд.  Фармондеҳон, чун қоида, аъзои шӯроҳо буданд, ки онҳоро шаҳрҳо таъин мекарданд. Дар ҳамаи шаҳрҳои баҳрӣ майдонҳои киштисозӣ — лаштадиаҳо ба вуҷуд омаданд, ки дар онҳо коггҳо таъмир ва шумораи торафт афзоянда сохта мешуданд.

Киштиҳои савдогароне, ки аъзои иттифоқ набуданд, инчунин ба бандарҳои Ҳанза занг мезаданд: мувофиқи маълумотҳое, ки аз китоби пулакии Гданск ёфт шудаанд, соли 1460 аз [[Англия]] ба [[Гданск]] 4 киштӣ, соли 1468-6 киштӣ, соли 1474-2 ва соли 1475-7, соли 1476 - 12 (дар маҷмӯъ, танҳо 31 киштӣ ҳуҷҷатгузорӣ карда шудааст). Қайд карда шудааст, ки дар худи ҳамон солҳо аз соҳилҳои [[Мекленбург]], [[Поморе]], [[Пруссия]] ва [[Любек]] 912 киштӣ, аз нимҷазираи [[Скандинавия]], [[Борнголм]], [[Эстланд]] ва [[Готланд]] 320 киштӣ, аз [[Ҳолланд (вилояти таърихӣ)|Ҳолланд]] 155 киштӣ ва ғайра омадаанд.

== Ҳанзаи нав ==
[[Лигаи Ҳанзаи Замони Муосир]] (ё &quot;Ҳанзаи Нав&quot;) як созмони байналмилалии ғайриҳукуматӣ (&quot;ҷамоаи фарҳангии шаҳрҳо&quot;) аст. Ин иттиҳодия соли 1980 дар шаҳри Зволлеи [[Ҳолланд]] барои дастгирии тиҷорат ва сайёҳӣ таъсис ёфтааст.

Ҳоло «Лигаи Ҳанзаи замони муосир» 176 шаҳри аз ҷиҳати иқтисодӣ ва сиёсӣ фаъоли 15 мамлакати [[Урупо]]ро муттаҳид менамояд. Идораи марказии Ҳанзаи Нав дар шаҳри Любеки [[Олмон]] ҷойгир аст. Великий Новгород аввалин шуда соли 1993 аз [[Федератсияи Русия]] ба Иттиҳоди шаҳрҳо шомил шуд. Дар маҷмӯъ, 13 шаҳри Русия ба Ҳанзаи Нав қабул карда шуданд: [[Белозерск]], [[Великий Новгород]], [[Великий Устюг]], [[Ивангород]], [[Калининград]], [[Кингисепп]], [[Псков]], [[Смоленск]], [[Твер]], [[Тихвин]], [[Торжок]], [[Тотма]], [[Вологда]].

Ҳар сол дар яке аз шаҳрҳои Ҳанзаи Нав фестивали байналхалқии «Рӯзҳои Ҳанзаи замони муосир» барпо мегардад.

Дар айни замон дар Олмон шаҳрҳои [[Бремен]], [[Ҳамбург]], [[Любек]], [[Грейфсвалд]], [[Росток]], [[Штралсунд]], [[Висмар]], [[Анклам]], [[Деммин]], [[Залзведел]] дар номҳои расмии худ унвони «Ҳанзаи...»-ро нигоҳ медоранд (масалан, Ҳамбург пурра номида мешавад: «Ҳамбурги озод ва шаҳри ҳанзавӣ» — {{lang-de|Freie und Hansestadt Hamburg}}, Бремен — «шаҳри ҳанзавии Бремен — {{lang-de|Hansestadt Bremen}}» ва ғайра). Мутаносибан, рақамҳои давлатии мошинҳо дар ин шаҳрҳо бо ҳарфи “иловагии” лотинии '''H''' оғоз мешаванд ... - '''HB''' (яъне “Hansestadt Bremen”), '''HH''' (“Hansestadt Hamburg”), '''HL''' (Lübeck), '''HGW''' (Greifswald) , '''HRO''' (Росток), '''HST''' (Stralsund), '''HWI''' (Wismar).

== Тадқиқот ==
14—15 сентябри соли 1988 дар Росток сессияи XXXIII Муттаҳидшавии тадқиқотчиёни таърихи Ҳанза (нем. Hansische Arbeitsgemeinschaft) барпо гардид, ки дар он муносибатҳои байни шаҳрҳои Ҳанза дар асрҳои миёна ва замони муосирро муҳокима карданд&lt;ref group=&quot;С.&quot;&gt;{{статья |автор=Брюк Т., Мисанс И. Я. |заглавие=XXXIII сессия Объединения исследователей ганзейской истории Общества историков ГДР (Росток (ГДР), сент. 1988) |оригинал=The 33rd session on the Hanza history investignation union of the GDR historians' society |ссылка= |автор издания= |издание=Известия Академии наук Латвийской ССР |тип=журнал |место= |издательство=[[Академия наук Латвии|АН ЛатвССР]] |год=1989 |месяц= |число= |том= |выпуск= |номер=4 (501) |страницы=135 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык=ru |ref=Брюк Т., Мисанс И. Я. |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/ref&gt;.

Астероиди [[(480) Ҳанза]], ки соли 1901 кашф шудааст, ба номи Ҳанза гузошта шудааст.

== Адабиёт ==
* {{БСЭ3|Ганза|автор=[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]]}}
* {{книга |автор=Бессуднова&amp;nbsp;{{comment|М.&amp;nbsp;Б.|Марина Борисовна}} |заглавие=Специфика и динамика развития русско-ливонских противоречий в последней трети XV века |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание=монография |место=[[Липецк]] |издательство=[[Липецкий государственный педагогический университет имени П. П. Семёнова-Тян-Шанского]] |год=2016 |том= |страницы= |страниц=464 |серия= |isbn=978-5-88526-698-7 |тираж= |ref=Бессуднова М. Б. }}
* {{книга |автор={{нп4|Доллингep, Филипп|Доллингep Ф.||Philippe Dollinger}} |заглавие=Ганзейский союз. Торговая империя Средневековья от Лондона и Брюгге до Пскова и Новгорода |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=ЗАО «[[Центрполиграф]]» |год=2020 |страницы= |страниц=511 |серия=Всемирная история |isbn=978-5-9524-5407-1 |тираж= |ref=Доллингер}}
* {{статья |автор=[[Игнатенко, Аргира Валериановна|Игнатенко А. В.]] |заглавие=Правовой статус и историческая роль Ганзейского союза (один из ранних опытов протоконфедерации в Европе) |оригинал=Legal Status and historical role of the Ganzey Union (one of the earliest protocofedeartions in Europe) |ссылка=http://www.usla.ru/ch.php?mid=80&amp;cid=80&amp;obid=80 |автор издания= |издание=Российский юридический журнал |тип=Ежеквартальный научно-теоретический и информационно-практический журнал |место=[[Екатеринбург]] |издательство=[[Уральский государственный юридический университет|Уральская государственная юридическая академия]] |год=2005 |месяц= |число= |том= |выпуск= |номер=3 (47) |страницы=134 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык=ru |ref=Игнатенко А. В. |archiveurl= |archivedate= }}
* {{публикация |книга |автор=Краузе |автор имя=Г. |часть=Военно-морское дело в истории Ганзы |заглавие=Цивилизация Северной Европы. Средневековый город и культурное взаимодействие |ответственный=отв. ред. А. А. Сванидзе |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1992 |ббк=63.3(0)4 Ц57 |удк=941/949 (470.25) |isbn=5-02-009094-8 |ref=Краузе }}
* {{статья |автор=Казакова&amp;nbsp;{{comment|Н.&amp;nbsp;А.|Наталья Александровна}} |заглавие=Из истории сношений Новгорода с Ганзой в XV веке |оригинал= |ссылка=http://unis.shpl.ru/Pages/Search/BookCard.aspx?Id=2100099 |автор издания=[[Институт истории АН СССР|Институт истории Академии наук СССР]] |издание=Исторические записки |ответственный=Ответ. ред. акад. Б. Д. Греков |тип=журнал |место=Б. м. |издательство=Издательство Академии наук СССР |год=1949 |месяц= |число= |том=28 |выпуск= |номер= |страницы=111—137 |язык=ru |ref=Казакова Н. А. |archiveurl= |archivedate= }}
* ''Казакова Н. А.'' Русско-ливонские и русско-ганзейские отношения. Конец XIV — начало XVI в. — Л.: Наука, 1975. — 360 с.
* ''Лесников М. П.'' [http://annales.info/evrope/hanza/ganzmeh.htm Ганзейская торговля пушниной в начале XV века] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230713184355/http://annales.info/evrope/hanza/ganzmeh.htm |date=2023-07-13 }} // Учёные записки Московского городского педагогического института им. В. П. Потемкина. — 1948. — Т. VIII. — С. 61—93.
* {{книга |автор={{нп4|Линднер, Теодор|Линднер Т.||Theodor Lindner}} |заглавие=История Ганзы |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Пер. Н. А. Власов |издание= |место=СПб. |издательство=Евразия |год=2020 |страницы= |страниц=224 |серия=Parvus Libellus |isbn=978-5-8071-0486-1 |тираж= |ref= }}
* {{Книга |автор=Мельникова&amp;nbsp;{{comment|А.&amp;nbsp;С.|Алла Сергеевна}}, [[Уздеников, Василий Васильевич| Уздеников В. В.]], Шиканова&amp;nbsp;{{comment|И.&amp;nbsp;С.|Ирина Семёновна}} |заглавие=Деньги в России : История русского денежного хозяйства с древнейших времен до 1917 г |ответственный=Под общ. ред. д-ра ист. наук А. С. Мельниковой |издание= |место=М. |издательство=[[Государственный Исторический музей]], ООО «Издательство Стрелец» |год=2000 |серия=Эврика |страницы= |страниц=221 |isbn=5-89409-004-0, УДК 336.74(470)(091), ББК 65.26(2 Рос) |ref=Деньги в России |тираж=3000 }}
* {{статья |автор=Перхавко&amp;nbsp;{{comment|В.|Владимир}} |заглавие=Ганзейское пространство |оригинал= |ссылка=http://history-illustrated.ru/article_2564.html |автор издания= |издание=Исторический журнал |ответственный=глав. ред. В. Даниленко |тип=Ежемесячное научно-популярное издание |место=[[Москва]] |издательство=Нота Бене = Nota Bene |год=2008 |месяц=сентябрь |число= |том= |выпуск= |номер=9 (45) |страницы=60—81 |isbn= |issn=1812-867X |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык=ru |ref=Перхавко В. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007220607/http://history-illustrated.ru/article_2564.html |archivedate=2017-10-07 }}
* {{статья |автор=Писарев&amp;nbsp;{{comment|А.&amp;nbsp;В.|Альберт Владимирович}} |заглавие=Лидерство Гданьска в антианглийской политике Ганзы в XV - XVI вв |оригинал= |ссылка= |автор издания= |издание=﻿Клио: ежемесячный журнал для ученых |тип=журнал |место=Санкт-Петербург |издательство=Нестор, печатный орган Международной академии исторических и социальных наук = print agency of the International Academy of History and Social sciences |год=1999 |месяц= |число= |том= |выпуск= |номер=3 (9) |страницы=86—93 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык=ru |ref=Писарев А. В. |archiveurl= |archivedate= }}
* {{публикация |книга |автор=Подаляк Н. Г. |автор линк=Подаляк, Наталья Гордеевна |часть=Ганза |часть подзаголовок=Союзы городов |часть материал= |часть язык= |часть ответственный=отв. ред. А. А. Сванидзе |заглавие=Город в средневековой цивилизации Западной Европы |томов=4 |язык= |вид=сб. |основной автор=Буданова В. П. |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Наука |год=2000 |том=4 |том заглавие=Extra muros: город, общество, государство |выпуск=61 |выпуск заглавие=Средние века |страницы=125—160 |страниц=354 |примечание=Новаторский обобщающий труд |тираж= |ббк=63.3(0)4 Г 70 |удк=94/99 |isbn=5-02-008554-5 |isbn том=5-02-010184-2 |ref=Ганза }}
* ''[[Подаляк, Наталья Гордеевна|Подаляк Н. Г.]]'' Могутня Ганза. Комерційний простір, міське життя і дипломатія XII—XVII століть. — К.: Темпора, 2009. — 360 с.
* ''Подаляк Н. Г.'' Социально-политическая борьба в городах Вендской Ганзы в XV в. // Средние века. — 1992. — Вып. 55. — С. 149—167.
* {{статья |автор=Ратниеце В. Л. |заглавие=Основные направления борьбы ганзейских городов Мекленбурга с князьями в первой трети XVI в |оригинал=Main directions of the struggle with the princes of Hanzey towns of [[Мекленбург|Meklenburg]] in the first hall of the XVI century (based on material drawn from Hanzey recesses) |ссылка= |автор издания= |издание=[[Вестник Санкт-Петербургского университета|Вестник Ленинградского университета]] |ответственный=отв. ред. Н. И. Соколов |тип=научно-теоретический журнал |место=Ленинград |издательство=Издательство [[Санкт-Петербургский государственный университет|Ленинградского университета]] |год=1987 |месяц=январь |число= |том= |выпуск=1 (2) |номер=Серия 2. История, языкознание, литературоведение |страницы=82—85 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык=ru |ref=Ратниеце В. Л. |archiveurl= |archivedate= }}
* {{книга |автор=Рыбина&amp;nbsp;{{comment|Е.&amp;nbsp;А.|Елена Александровна}} |заглавие=Новгород и Ганза |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=изд. А. Кошелев |издание= |место=М. |издательство=Рукописные памятники Древней Руси |год=2009 |страниц=320 |серия= |isbn=978-5-9551-0331-0, ББК 63.3(2)43-7 |doi= |тираж=1000 |ref=Новгород и Ганза }}
* ''Сергеева Л. П.'' Англо-ганзейская морская война 1468—1473 гг. // Вестник Ленинградского государственного университета. История. — 1981. — № 14. — С. 104—108.
* {{статья |автор=Сквайрс Е. Р. |заглавие=Русь и Ганза: модель языкового контакта |ссылка= |автор издания= |издание=Славяно-германские исследования = Slawisсh-deutche Forschungen |ответственный=Отв. ред. серии А. А. Гугнин, А. В. Циммерлинг |тип=серийное издание |место=[[Москва]] |издательство=Индрик |год=2000 |месяц= |число= |том=1—2 |выпуск= |номер= |страницы=470 |isbn=5-85759-111-2 |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= |ref=Сквайрс Е. Р. |archiveurl= |archivedate= }}
* ''[[Хорошкевич, Анна Леонидовна|Хорошкевич А. Л.]]'' Торговля Великого Новгорода с Прибалтикой и Западной Европой в XIV—XV веках. — М.: Академия наук СССР, 1963. — 366 с.
* {{книга |автор=Ягунов&amp;nbsp;{{comment|Н.&amp;nbsp;В.|Николай Васильевич}}, Ягунова&amp;nbsp;{{comment|Т.&amp;nbsp;Е.|Татьяна Егоровна}} |заглавие=Ганза спустя века. Германия. Польша. Россия. Литва |оригинал=Hanse centuries later. Germany, Poland, Russia, Lithuania: the album of photos |ссылка=https://www.yagunov.org/ganza-spustya-veka-i |викитека= |ответственный=пер. О. Соловьева, А. Сташкевич; — консультанты: А. Бахтин, А. Сташкевич |издание=альбом фотографий |место=[[Калининград]], [[Вильнюс]] |издательство=Standartu Spaustuve |год=2014 |том=I |страниц=208 |серия= |isbn=978-83-7823-474-6 |doi= |тираж=1000 |ref=Ганза спустя века. Том I }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230928113658/https://www.yagunov.org/ganza-spustya-veka-i |date=2023-09-28 }}
* {{книга |автор=Ягунов&amp;nbsp;{{comment|Н.&amp;nbsp;В.|Николай Васильевич}}, Ягунова&amp;nbsp;{{comment|Т.&amp;nbsp;Е.|Татьяна Егоровна}} |заглавие=Ганза спустя века. Германия. Польша. Россия. Литва |оригинал=Hanse centuries later. Germany, Poland, Russia, Lithuania: the album of photos |ссылка=https://www.yagunov.org/ganza-spustya-veka-ii |викитека= |ответственный=пер. О. Соловьева; В. Полежаев (тексты на с. 158, 194) |издание=альбом фотографий |место=[[Калининград]], [[Вильнюс]] |издательство=Standartu Spaustuve |год=2015 |том=II |страниц=208 |серия= |isbn=978-609-8180-02-2 |doi= |тираж=1500 |ref=Ганза спустя века. Том II }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230611000919/https://www.yagunov.org/ganza-spustya-veka-ii |date=2023-06-11 }}
* {{книга |автор=Ягунов&amp;nbsp;{{comment|Н.&amp;nbsp;В.|Николай Васильевич}}, Ягунова&amp;nbsp;{{comment|Т.&amp;nbsp;Е.|Татьяна Егоровна}} |заглавие=Ганза спустя века. Нидерланды. Германия. Россия. Латвия |оригинал=Hanse centuries later. Netherlands, Germany, Russia, Latvia: the album of photos |ссылка=https://www.yagunov.org/ganza-spustya-veka-iii |викитека= |ответственный=пер. О. Соловьева |издание=альбом фотографий |место=[[Калининград]], [[Вильнюс]] |издательство=Standartu Spaustuve |год=2016 |том=III |страниц=216 |серия= |isbn=978-609-8180-17-6 |doi= |тираж=1000 |ref=Ганза спустя века. Том III }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230610234531/https://www.yagunov.org/ganza-spustya-veka-iii |date=2023-06-10 }}
* {{статья |автор=Войнов, Дмитрий Александрович |заглавие=Экономические интересы Западной Европы и России: опыт конкурентного противостояния Ганзы и Новгорода |оригинал= |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/ekonomicheskie-interesy-zapadnoy-evropy-i-rossii-opyt-konkurentnogo-protivostoyaniya-ganzy-i-novgoroda |язык= |ответственный= |автор издания= |издание=Век качества |тип= |место= |издательство= |год=2015 |месяц= |число= |том= |выпуск= |номер=3 |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Войнов |archiveurl= |archivedate= }}
* {{статья |автор=Лаптева, Елена Васильевна |заглавие=К вопросу об истории антироссийских санкций |оригинал= |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/k-voprosu-ob-istorii-antirossiyskih-sanktsiy |язык= |ответственный= |автор издания= |издание=Историко-экономические исследования |тип= |место= |издательство= |год=2017 |месяц= |число= |том= |выпуск= |номер=4 |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Лаптева |archiveurl= |archivedate= }}
* Pavlova, Olga. [https://download.atlantis-press.com/article/125914515.pdf The Hanseatic League and the Russian state: the significance of historical experience] // International Scientific-Practical Conference «Business Cooperation as a Resource of Sustainable Economic Development and Investment Attraction»(ISPCBC 2019). Atlantis Press, 2019.{{ref-en}}
* Hanse. In: [[Lexikon des Mittelalters]] (in 10 Bde.). Artemis-Verlag. München-Zürich, 1980—2000. Bd. IV, S. 1921—1926.
* Rolf Hammel-Kiesow: Die HANSE. Verlag C. H. Beck. München, 2000.
* Volker Henn: Hanseatic League. In: Hindenbrand, Hans-J. (Ed.): The Oxford Encyclopedia of the Reformation, Vol 2 (Oxford University Press). New York/Oxford 1996, S. 210—211.
* Rolf Hammel-Kiesow: The Hanseatic League. In: The Oxford Encyclopedia of Economic History, Vol. 2. Oxford 2003, S. 495—498.
* John D. Fudge: Cargoes, Embargoes, and Emissares. The Commercial and Political Interaction of England and the Herman Hanse 1450—1510.
* Jörgen Brecker (Hg.): Die Hanse. Lebenswirklichkeit und Mythos, Bd. 1 [Aufsätze] (enthalten sind ca. 150 Beiträge versch. Autoren), Hamburg 1989.
* [[Д’Амато, Джузеппе|Giuseppe D’Amato]], ''Viaggio nell’Hansa baltica'', l’Unione europea e l’allargamento ad Est (''Travel to the Baltic Hansa'', the European Union and its enlargement to the East). Greco&amp;Greco, Milano, 2004. ISBN 88-7980-355-7
* Liah Greenfeld, The spirit of Capitalism. Nationalism and Economic Growth. Harvard University Press, 2001. P.34
* Lesnikov М., Lubeck als Handelsplatz für osteuropaische Waren im 15. Jahrhundert, «Hansische Geschichtsbiatter», 1960, Jg 78
* Hansische Studien. Heinrich Sproemberg zum 70. Geburtstag, B., 1961
* Neue Hansische Studien, B., 1969
* Bruns F., Weczerka H., Hansische Handelsstraßen, Weimar, 1967
* [[Самсонович, Хенрик|Samsonowicz H.]], Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia z dziejów Hanzy nad Bałtykiem w XIV—XV w., Warsz., 1968
{{refend}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
[[Гурӯҳ:Ҳанза]].</text>
      <sha1>kxxq0k19b19ic9jqmcnsnt1m1ty1pgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳалима хотун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313211</id>
    <revision>
      <id>1470089</id>
      <parentid>1383559</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7284" sha1="4mtdhkmvar7v5ethx8qyr312hcde35h" xml:space="preserve">{{Шахс
| имя = Халиме-хатун
| оригинал имени = {{lang-ota|حلیمه خاتون}}
| дата рождения = -
| изображение = Halime Hatun'un mezarı.JPG
| ширина = 
| описание изображения = Захоронение, называемое могилой Халиме-хатун
| дата смерти = -
| место смерти = {{МестоСмерти|Сёгют}}, [[Османский бейлик]]
| супруг = [[Эртогрул]] (?)
| дети = [[Осман I]] (?)
}}
'''Ҳалима-хотун''' &lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Söğüt: I. Milletlerarası Osmanlı Sempozyumu|ответственный=|ссылка=https://books.google.com.tr/books?hl=tr&amp;id=3bkMAAAAIAAJ|место=|издательство=Ertuğrul Gazi'yi Anma ve Söğüt Şenliği Vakfı|год=1988|том=|allpages=150|pages=130|isbn=|ref=Söğüt}}&lt;/ref&gt; ({{Lang-ota|حلیمه خاتون}} 1281) — зани эҳтимолии [[Эртуғрул]] ва модари асосгузори [[Имперотурии Усмонӣ|Империяи Усмонӣ]] Усмон I.

== Зиндагинома==
Номи модари Усмонро касе аз солноманависон зикр накардааст &lt;ref&gt;{{Книга|заглавие=Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler|ссылка=https://books.google.com.tr/books?redir_esc=y&amp;hl=tr&amp;id=6WUMAQAAMAAJ&amp;dq=havatin+hatun&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=domani%C3%A7|издательство=Oğlak Yayıncılık|год=2015|страницы=28|isbn=978-9-753-29623-6|автор=[[:tr:Necdet Sakaoğlu|Sakaoğlu, Necdet]]}}&lt;/ref&gt;. Дар мақолаи «Энсиклопедияи исломӣ» дар бораи Эртуғрул ва Усмон номи Ҳалима зикр нашудааст &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Статья|5=издательство}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Статья|4=}}&lt;/ref&gt; . Энтони Олдерсон нишон медиҳад, ки модари Усмон I тахминан туркман будааст, бидуни зикри ном &lt;ref name=&quot;ADA&quot;&gt;{{Книга|ref=Alderson|ссылка=https://ia801500.us.archive.org/11/items/in.ernet.dli.2015.69864/2015.69864.Structure-Of-The-Ottoman-Dynasty.pdf|автор=Alderson, Anthony Dolphin|заглавие=The Structure of the Ottoman Dynasty|ответственный=|год=1956|место={{Oxf.}}|издательство=Clarendon Press|том=|pages=83}}&lt;/ref&gt;.

Дар бораи замони Усмон ягон сарчашмаи таърихӣ вуҷуд надошт, дар бораи ҳаёти ӯ амалан маълумоти воқеӣ мавҷуд нест. Қариб ҳамаи ҳуҷҷатҳо баъдан қалбакӣ шуданд {{Sfn|Еремеев, Мейер|1992|страницы=|loc=Глава 10. От бейлика до султаната}} . Тамоми маълумот дар бораи Усмон ва аҷдодони ӯ дар асоси ривоятҳои шифоҳӣ ва ривоятҳо дар бораи ӯ аст, ки хеле дертар аз ҳаёти ӯ пайдо ва инкишоф ёфтааст &lt;ref&gt;{{Книга|ref=Еремеев, Мейер|ссылка=http://annales.info/islam/turkey/uchebnik/index.htm|автор=Еремеев Д.Е., Мейер М.С.|заглавие=История Турции в средние века и новое время|ответственный=|год=1992|издание=|место=Moskva|издательство=Izd-vo Moskovskogo universiteta|страницы=|страниц=246|isbn=5211022017}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; . Аз маъхазҳои усмонӣ, ки то мо расидааст, аввалинаш ''«Солномаи хонаи усмонон» (Тева-рих-и ал-и Усмон'' )-и Ашикпошозода мебошад, ки дар соли 1476 оғоз ёфтааст &lt;ref&gt;{{Книга|ref=Babinger|ссылка=https://books.google.ru/books/about/Die_Geschichtsschreiber_der_Osmanen_und.html?id=f7YMAAAAIAAJ&amp;redir_esc=y|автор=Babinger F., Mayr J.|заглавие=Die Geschichtsschreiber der Osmanen und ihre Werke|ответственный=|год=1927|место=|издательство=Harrassowitz|том=|pages=|allpages=477|isbn=}}{{Ref-de}}&lt;/ref&gt; . Муҳаққиқон бар ин назаранд, ки ҷудо кардани воқеият аз афсона дар ҳикояҳо дар бораи давраи аввали таърихи Усмонӣ ниҳоят душвор ва &lt;ref&gt;{{Книга|автор=Ихсаноглу Э.|заглавие=История Османского государства, общества и цивилизации: В 2-х т.|ответственный=Перевод с турецкого В. Б. Феоновой под ред. М. С. Мейера|ссылка=|место=М.|издательство=Восточная литература|год=2006|том=1|страниц=603|pages=5|isbn=5-02-018511-6|ref=Ихсаноглу}}&lt;/ref&gt; ғайриимкон аст &lt;ref&gt;{{Книга|3=|9=|автор=Финкель К.|заглавие=История Османской империи: Видение Османа|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ar0sDgAAQBAJ&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|isbn=|ref=Финкель}}&lt;/ref&gt; Колин Имбер навиштааст, ки қариб ҳамаи қиссаҳое, ки дар бораи Усмон дар солномаҳои асри XV пайдо шудаанд, сохтаанд: «Таҳлили ибтидоии матнӣ нишон медиҳад, ки қариб ҳамаи «фактҳо» дар бораи Усмон Ғозӣ ва пайравони ӯ дар ҳақиқат афсона мебошанд»  . Тарҷумаи ҳоли ҳатто падари Усмон Эртуғрул афсонавӣ аст. Дар ягон сарчашмаи муосир аз ӯ зикр нашудааст. Ягона далели шайъии мавҷудияти Эртуғрул ҳамчун шахсияти таърихӣ ду танга бо навиштаҷоти '''''Усмон б.''''' '''''Эртуғрул б.''''' '''''Гундуз Алп''''' ва '''''Усмон б.''''' '''''Эртуғрул''''', ки дар маҷмӯаҳои осорхонаи Топкапӣ &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Статья|}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Статья|}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt; маҳфузанд.

Турби Эртуғрул, сарфи назар аз ҳама азнавсозӣ, ба бинои асри 13 монанд аст. Дар наздикии дафни Эртуғрул дар Согут қабристоне ҳаст, ки таърихи онро надорад ва ба «зани Эртуғрул Ҳалима» нисбат медиҳанд &lt;ref&gt;{{Статья|5=издательство}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>4mtdhkmvar7v5ethx8qyr312hcde35h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян Чихолд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314107</id>
    <revision>
      <id>1470069</id>
      <parentid>1387845</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="o3ab0m1eu84g86uk6q6i7gbkd9apap8" xml:space="preserve">{{Шахс}}
'''Ян Чихолд''' ({{Lang-de|Jan Tschichold}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[чопгар]], [[тарроҳ]], [[омӯзгор]] ва {{нависанда}}.

== Зиндагинома ==
Ян Чихолд дар Лейпсиг, писари наққош ва аломатнавис таваллуд шудааст. Аввалин маҳорати [[Хушнависӣ|хушнависиро]] аз падараш омӯхтааст.

Дар соли 1919, Чихолд ба Академияи китобдорӣ ва графикаи Лейпсиг дохил шуд. Солҳои 1922—1925 дар синфҳои шабона дар он ҷо хушнависиро дарс медод. Дар соли 1925 брошюраи ӯ «Elementare Typographie» нашр шуд, ки дар якҷоягӣ бо китоби «''Die Neue Typographie''» инқилобе дар ҳунари тарроҳии китоб эҷод кард.

Аз соли 1926 вай дар [[Мюнхен]] дар Мактаби устодони типографияи олмонӣ аз фанни хушнависӣ ва сабкнигорӣ дарс медиҳад, ки ба он ҷо аз ҷониби чопгари дигар Пол Реннер даъват шуда буд. Ҳардуи онҳо баъдан «болшевикҳои фарҳангӣ» эълон карда шуданд. Пас аз даҳ рӯзи ба сари ҳокимият омадани фашистон дар моҳи марти соли 1933, Чихолд ва занаш ба ҳабс гирифта шуданд. сабаби ба ҳабс гирифтанашон ин буд, аз хонаи онҳо навиштаҳо бо тарафдории комунистон ёфт шуд.

Ҳамаи нусхаҳои китобҳои Чихолдро [[гестапо]] «барои ҳимоят аз гермониҳо» гирифта буданд. Моҳи августи соли 1933 Ян Чихолд Олмони фашистиро тарк кард. Вай тамоми умри худро дар Швейтсария гузаронида, танҳо ба Инглистон сафарҳои кӯтоҳе кардааст: дар солҳои 1937—1938 бо даъвати солномаи «Пенроуз» (Penrose Annual), солҳои 1947—1949 бо даъвати Руари Маклин, чопгари бритониёӣ, ки Чихолд бо ӯ тарҳи китобҳоро дар «Penguin Books» таҳия карда буд.

Ян Чихолд соли 1974 дар беморхонаи Локарно даргузашт.

Вай дар бораи ҳуруф ва таърихи он, ҳунари чопгарӣ ва графикаи чиноӣ беш аз панҷоҳ китоб навишта аст. Дар соли 1965 Ян Чихолд ба унвони «Тарроҳи ифтихории подшоҳӣ» қадр шуд.

== Китобшиносӣ ==
* ''Die neue Typography.'' ''Ein Handbuch für zeitgemäß Schaffende'' , Verlag des Bildungsverbandes der Deutschen Buchdrucker, Берлин 1928.
* ''Typografische Entwurfstechnik'', Штутгарт: Akademischer Verlag Dr Fritz Wedekind &amp; Co. , 1932.
* ''Typografische Gestaltung'', Benno Schwabe &amp; Co. , Базел 1935.
* ''Ausgewählte Aufsätze über Fragen der Gestalt des Buches und der Typographie'', 1948.
* ''Шацкаммер дер Шрейбкунст'', Базел, 2. Ауфл. 1949.
* ''Meisterbuch der Schrift.'' ''Ein Lehrbuch mit vorbildlichen Schriften aus Vergangenheit und Gegenwart für Schriftenmaler, Graphiker, Bildhauer, Graveure, Lithographen, Verlagshersteller, Buchdrucker, Architekten ва Kunstschulen.'' , Равенсбург, 1952, 2. Ауфл. 1965.
* ''Geschichte der Schrift дар Билдерн'', Гамбург, 4. Ауфл. 1961.
* ''De proporties van het boek (Die Proportionen des Buches)'', Амстердам, 1991.
* ''Schriften'' : 1925—1974 Банд 1/2. Берлин, 1992.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.textism.com/textfaces/index.html?id=19 О шрифте «Сабон» и Чихольде (en)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160313150549/http://www.textism.com/textfaces/index.html?id=19 |date=2016-03-13 }}
* [http://www.typolexikon.de/t/tschichold-jan.html Биография Чихольда на немецком] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151205070526/http://www.typolexikon.de/t/tschichold-jan.html |date=2015-12-05 }} Архивная копия от 5 декабря 2015 на Wayback Machine
* [http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2008/dec/05/jan-tschichold-typography Jan Tschichold: a titan of typography (en)]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>o3ab0m1eu84g86uk6q6i7gbkd9apap8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лана Дел Рай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325174</id>
    <revision>
      <id>1470039</id>
      <parentid>1434645</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Niegodzisie</username>
        <id>25935</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дискография */</comment>
      <origin>1470039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="evpwxeoxwhw0ow8w5o6mw0f8g5rf4bq" xml:space="preserve">{{Мусиқидон}}
'''Лана Дел Рей''' ({{lang-en|Lana Del Rey}}, &lt;small&gt;МФА:&lt;/small&gt; {{IPAc-en|d|ɛ|l|_|r|ɛ|i}}; номи аслӣ — '''Эли́забет Ву́лридж Грант''', {{lang-en|Elizabeth Woolridge Grant}}; {{ВД-Дебоча}}) — овозхон, таронасаро ва {{шоир}}и амрикоӣ.

== Зиндагинома ==

=== Кӯдакӣ ва таҳсилот ===
Элизабет Вулридж Грант 21 июни 1985 дар Манҳеттен, Ню-Йорк таваллуд шудааст. Вай дар деҳаи Лейк-Плэсид, иёлати Ню-Йорк, ки дар кӯҳҳои Адирондак ҷойгир аст, ба воя расидааст. Падару модараш — Роберт Грант ва Патрисия Ҳилл — пас аз таваллуди вай аз Ню-Йорк ба Лейк-Плэсид кӯчиданд. Роберт Грант дар соҳаи сармоягузорӣ ва тиҷорати онлайн машғул буд, дар ҳоле ки Патрисия Ҳилл ҳамчун омӯзгор кор мекард.

Лана дар синни 11-солагӣ дар хори калисо суруд мехонд. Дар ҷавонӣ бо мушкилоти вобастагӣ ба машрубот рӯ ба рӯ шуд ва дар синни 14-солагӣ ба мактаби интернатӣ дар Коннектикут фиристода шуд, то ин мушкилотро паси сар кунад.

Пас аз хатми таҳсил, вай дар Донишгоҳи Фордҳам дар Бронкс фалсафаро омӯхт.

=== Ҳаёти шахсӣ ===
Лана Дел Рей бо чанд шахсияти маъруф, аз ҷумла Ҷеймс Франко ва Аксел Роуз, муносибатҳои ошиқона дошт.

== Фаъолияти мусиқӣ ==
Лана Дел Рей фаъолияти мусиқии худро дар синни 18-солагӣ оғоз кард, вақте ки аз амакаш гитара навохтанро омӯхт ва ба навиштани сурудҳо шурӯъ намуд. Вай дар клубҳои зеризаминии Ню-Йорк баромад мекард.&amp;#x20;

Соли 2010, бо номи саҳнавии «Лана Дел Рей A.K.A. Lizzy Grant», аввалин албоми рақамии худро нашр кард.

=== Шуҳрати ҷаҳонӣ ===
Соли 2011, бо нашри суруди «Video Games», ки дар интернет паҳн шуд, шуҳрати ҷаҳонӣ ба даст овард. Ин муваффақият ба нашри албоми «Born to Die» дар соли 2012 оварда расонд, ки дар саросари ҷаҳон маъруфият пайдо кард.

Мусиқии Лана Дел Рей бо мавзӯъҳои меланхолия, романтикаи фоҷиавӣ ва ишораҳо ба фарҳанги попи солҳои 1950—1960 маъруф аст.

== Ҷоизаҳо ==
Вай барои 11 ҷоизаи «Грэмми» номзад шудааст ва ҷоизаҳои «Brit Award» ва «ECHO Award»-ро ба даст овардааст.

== Дискография ==
* 2010: ''Lana Del Ray''
* 2012: ''Born to Die''
* 2014: ''Ultraviolence''
* 2015: ''Honeymoon''
* 2017: ''Lust for Life''
* 2019: ''Norman Fucking Rockwell!''
* 2021: ''Chemtrails Over the Country Club''
* 2021: ''Blue Banisters''
* 2023: ''Did You Know That There’s a Tunnel Under Ocean Blvd''
* 2026: ''Stove''

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>evpwxeoxwhw0ow8w5o6mw0f8g5rf4bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғизои солим</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327916</id>
    <revision>
      <id>1470070</id>
      <parentid>1452956</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44833" sha1="kdtb3uhr39u5j0w8h93tn9o1uts75e4" xml:space="preserve">'''Ғизои солим''' — ғизое, ки рушд, инкишофи мӯътадил ва фаъолияти ҳаётии инсонро таъмин намуда, ба мустаҳкамшавии [[Здоровье|саломатии]] ӯ ва пешгирии бемориҳо мусоидат мекунад&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=[https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/108434/E73401R.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y](https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/108434/E73401R.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y)|заглавие=Здоровое питание: план действий по разработке региональных программ в России|год=2001|место=М.|издательство=[[Всемирная организация здравоохранения]]|страниц=67|archive-date=2021-10-08|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211008172740/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/108434/E73401R.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y](https://web.archive.org/web/20211008172740/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/108434/E73401R.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y)}}&lt;/ref&gt;. Бо ҳолати хуби умумии саломатӣ ва коҳиши хатари бемориҳои музмин [[Парҳез|парҳези]] бой аз меваҳо, сабзавот, ғалладонагиҳои яклухт, лӯбиёгиҳо, мағзият ва моҳӣ, бо сатҳи пасти истеъмоли [[чарбҳои сершуда]], [[трансчарбиҳо]] ва қанд, инчунин истеъмоли маҳдуди намак алоқаманд аст&lt;ref&gt;{{публикация|книга|заглавие=Counseling to Promote a Healthy Diet|ссылка=[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK42768/](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK42768/)|год=2002|автор=Alice Ammerman, Michael Pignone, Louise Fernandez, Kathleen Lohr, Alissa Driscoll Jacobs|архив дата=2021-09-30|архив=[http://web.archive.org/web/20210930203511/https://www.ahrq.gov/downloads/pub/prevent/pdfser/dietser.pdf](http://web.archive.org/web/20210930203511/https://www.ahrq.gov/downloads/pub/prevent/pdfser/dietser.pdf)|место=Rockville (MD)|издательство=Agency for Healthcare Research and Quality (US)|серия=U.S. Preventive Services Task Force Evidence Syntheses, formerly Systematic Evidence Reviews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=[https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2458-13-1203](https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2458-13-1203)|автор=Nawaraj Bhattarai, A. Toby Prevost, Alison J. Wright, Judith Charlton, Caroline Rudisill|заглавие=Effectiveness of interventions to promote healthy diet in primary care: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials|год=2013-12-20|язык=en|издание=BMC public health|месяц=12|число=20|том=13|страницы=1203|issn=1471-2458|doi=10.1186/1471-2458-13-1203|pmid=24355095|archive-url=[http://web.archive.org/web/20210930203921/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890643/pdf/1471-2458-13-1203.pdf](http://web.archive.org/web/20210930203921/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890643/pdf/1471-2458-13-1203.pdf)|archive-date=2021-09-30}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=[https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet](https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet)|title=Здоровое питание|website=Информационные бюллетени ВОЗ|date=2018-08-31|publisher=[[Всемирная организация здравоохранения]]|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211001044438/https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet](http://web.archive.org/web/20211001044438/https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet)|archive-date=2021-10-01|access-date=2021-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Статья|ссылка=[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28447854/](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28447854/)|автор=Denise de Ridder, Floor Kroese, Catharine Evers, Marieke Adriaanse, Marleen Gillebaart|заглавие=Healthy diet: Health impact, prevalence, correlates, and interventions|год=2017-08|язык=en|издание=Psychology &amp; Health|месяц=08|том=32|выпуск=8|страницы=907–941|issn=1476-8321|doi=10.1080/08870446.2017.1316849|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211001044850/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08870446.2017.1316849](http://web.archive.org/web/20211001044850/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08870446.2017.1316849)|archive-date=2021-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|ссылка=[https://hqlo.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12955-020-01581-z](https://hqlo.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12955-020-01581-z)|автор=Mahdi Vajdi, Mahdieh Abbasalizad Farhangi|заглавие=A systematic review of the association between dietary patterns and health-related quality of life|год=2020|язык=en|издание=Health and Quality of Life Outcomes|месяц=10|число=12|том=18|выпуск=1|страницы=337|issn=1477-7525|doi=10.1186/s12955-020-01581-z|pmid=33046091|archive-url=[http://web.archive.org/web/20210519224201/https://hqlo.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12955-020-01581-z](http://web.archive.org/web/20210519224201/https://hqlo.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12955-020-01581-z)|archive-date=2021-05-19}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Парҳези солим сатҳи пасти истеъмоли маҳсулотро аз {{Нп3|Очищенные зёрна|ғалладонагиҳои тозашуда|en|Refined grains}}, гӯшти коркардшуда (масалан, ҳасибҳо) ва маҳсулоти қанддор пешбинӣ мекунад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Тавсияҳо оид ба ғизои солим дар байни кишварҳо вобаста ба маҳсулоти алоҳида метавонанд фарқ кунанд, ки эҳтимолан аз фарҳангҳои миллӣ ва анъанаҳои ғизоӣ бармеоянд&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Риояи тавсияҳои ғизои солим дар якҷоягӣ бо [[фаъолияти ҷисмонии]] мунтазам хатари инкишофи бемориҳои музмин ва ихтилолҳоро, аз қабили [[фарбеҳӣ]], бемориҳои дилу раг, диабет, фишори баланди хун ва саратон коҳиш медиҳад&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=[https://www.who.int/publications/i/item/924120916X](https://www.who.int/publications/i/item/924120916X)|заглавие=Рацион, питание и предупреждение хронических заболеваний|год=2003|язык=ru|место=Женева|издательство=[[Всемирная организация здравоохранения]]|страниц=196|isbn=92-4-420916-0|archive-date=2021-10-08|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211008204628/https://www.who.int/publications/i/item/924120916X](https://web.archive.org/web/20211008204628/https://www.who.int/publications/i/item/924120916X)}}&lt;/ref&gt;. Урбанизатсия, афзоиши миқдори ғизои коркардшуда ва тағйирот дар тарзи ҳаёти одамон боиси тағйир ёфтани ғизои онҳо гардид. Бисёр одамон миқдори кофии мева, сабзавот ва дигар сарчашмаҳои нахро, ба монанди ғалладонагиҳои яклухт, истеъмол намекунанд&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Сабзавот ва меваҳо манбаи хуби нах ва [[витаминҳо]] ва [[Минералҳо|минералҳои]] барои организм зарур мебошанд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=[https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/](https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/)|title=Eat well|website=Live Well|date=2018-04-26|publisher=U. K. National Health Service|access-date=2021-10-04|archive-date=2021-10-07|archive-url=[https://web.archive.org/web/20211007215052/https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/](https://web.archive.org/web/20211007215052/https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/)|url-status=live}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Қариб дар ҳама кишварҳо тавсияҳо оид ба ғизои дуруст мавҷуданд, ки дар онҳо истеъмоли сабзавот ва меваҳо таъкид мешавад{{Sfn|ФАО|2021|страницы=11|loc=Польза потребления овощей и фруктов}}.

Тавсияҳо оид ба истеъмоли ғизои сафедадор дар байни кишварҳо фарқ мекунанд. Ҳарчанд ҳам маҳсулоти ҳайвонот ва ҳам наботот метавонанд манбаи сафедаҳо бошанд, онҳо аз нуқтаи назари [[аминокислотаҳо]], [[кислотаҳои чарбӣ]], [[витамини B12]], оҳан ва руҳи биологии дастрас, нах ва маҳсулоти метаболизми дуюми растаниҳо баробарарзиш нестанд&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;. Дар ҳолати веганӣ, парҳези солим банақшагирии алоҳидаро дар қисмати гирифтани витамини B12, оҳан, калсий ва омега-3-кислотаҳои чарбии бисёрсернашуда талаб мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=[https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/the-vegan-diet/](https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/the-vegan-diet/)|title=The vegan diet|website=Live Well : Eat well|date=2018-09-03|publisher=U.K. National Health Service|access-date=2021-10-16|archive-date=2019-05-19|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190519182001/https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/the-vegan-diet/](https://web.archive.org/web/20190519182001/https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/the-vegan-diet/)|url-status=live}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Тавсияҳои умумии ғизо одатан ба истеъмоли гӯшти камравған, моҳӣ ё ба маҳдуд кардан ё истеъмоли мӯътадили гӯшт нигаронида шудаанд. Баъзе тавсияҳо пешниҳод мекунанд, ки истеъмоли гӯшти сурх маҳдуд карда шавад&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Статья|ссылка=[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31041447/](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31041447/)|автор=Anna Herforth, Mary Arimond, Cristina Álvarez-Sánchez, Jennifer Coates, Karin Christianson|заглавие=A Global Review of Food-Based Dietary Guidelines|год=2019|язык=en|издание=Advances in Nutrition (Bethesda, Md.)|месяц=07|число=01|том=10|выпуск=4|страницы=590–605|issn=2156-5376|doi=10.1093/advances/nmy130|pmid=31041447|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211005210955/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6628851/pdf/nmy130.pdf](http://web.archive.org/web/20211005210955/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6628851/pdf/nmy130.pdf)|archive-date=2021-10-05}}&lt;/ref&gt;. Алтернатива ба гӯшти сурх ҳамчун манбаи сафеда метавонад маҷмӯи лӯбиёгиҳо, мағзият, мурғ ва моҳӣ бошад&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23297654/](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23297654/)|автор=Walter C. Willett,  [[Стемпфер, Меир|Meir J. Stampfer]]|заглавие=Current evidence on healthy eating|год=2013|издание=Annual Review of Public Health|том=34|страницы=77–95|issn=1545-2093|doi=10.1146/annurev-publhealth-031811-124646|pmid=23297654|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211015213053/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-publhealth-031811-124646](http://web.archive.org/web/20211015213053/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-publhealth-031811-124646)|archive-date=2021-10-15}}&lt;/ref&gt;.

Ғизои солим, ки гуногун ва мутавозин аст, дар қисмати таркиб аз хусусиятҳои фардии инсон, аз қабили ҷинс, синну сол, тарзи ҳаёт ва дараҷаи фаъолияти ҷисмонӣ, инчунин аз анъанаҳои фарҳангӣ, мавҷудияти маҳаллии ин ё он маҳсулот, нархи онҳо ва одатҳои ғизоӣ вобастагӣ дорад. Принсипҳои умумӣ бошанд, бетағйир мемонанд&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Парҳези солим ва мутавозин махсусан барои рушди кӯдакон муҳим аст&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=[https://www.who.int/news-room/q-a-detail/healthy-diet-keys-to-eating-well](https://www.who.int/news-room/q-a-detail/healthy-diet-keys-to-eating-well)|title=Healthy diet: Keys to eating well|website=Newsroom : Q&amp;A Detail|date=2020-10-26|publisher=[[World Health Organization]]|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211001075316/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/healthy-diet-keys-to-eating-well](http://web.archive.org/web/20211001075316/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/healthy-diet-keys-to-eating-well)|archive-date=2021-10-01|access-date=2021-10-08}}&lt;/ref&gt;, аз ҷумла барои модар ҳангоми банақшагирӣ ва дар давраи ҳомиладорӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=[https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/have-a-healthy-diet/](https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/have-a-healthy-diet/)|title=Have a healthy diet in pregnancy|website=Pregnancy : Keeping well in pregnancy|date=2020-12-02|publisher=U.K. National Health Service|archive-url=[http://web.archive.org/web/20210815155119/https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/have-a-healthy-diet/](http://web.archive.org/web/20210815155119/https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/have-a-healthy-diet/)|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-10-16}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Омӯзиши парҳези солим аз шири модар оғоз ёфта, бо мурури таълими кӯдакон аз ҷониби волидон идома меёбад. Дар оянда ин метавонад ба натиҷаҳои беҳтари таҳсил, маҳсулнокӣ ва саломатӣ дар тӯли тамоми ҳаёт таъсир расонад&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=[https://www.who.int/westernpacific/health-topics/healthy-diet](https://www.who.int/westernpacific/health-topics/healthy-diet)|title=Healthy diet|website=Health topics|publisher=[[World Health Organization]]|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211008202824/https://www.who.int/health-topics/healthy-diet#tab=tab_1](http://web.archive.org/web/20211008202824/https://www.who.int/health-topics/healthy-diet#tab=tab_1)|archive-date=2021-10-08|access-date=2021-10-08}}&lt;/ref&gt;. Ба шахсони калонсол парҳези солим имкон медиҳад, ки тарзи ҳаёти солимтар ва фаъолтар дошта бошанд&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Илова бар мустаҳкам кардани саломатӣ, ғизои солим инчунин ба одамон барои хушбахттар шудан кӯмак мекунад&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=[https://link.springer.com/article/10.1007/s11482-019-09748-7](https://link.springer.com/article/10.1007/s11482-019-09748-7)|автор=Ruut Veenhoven|заглавие=Will Healthy Eating Make You Happier? A Research Synthesis Using an Online Findings Archive|год=2021-02-01|язык=en|издание=Applied Research in Quality of Life|месяц=02|число=01|том=16|выпуск=1|страницы=221–240|issn=1871-2576|doi=10.1007/s11482-019-09748-7|archive-url=[http://web.archive.org/web/20210105163321/https://link.springer.com/article/10.1007/s11482-019-09748-7](http://web.archive.org/web/20210105163321/https://link.springer.com/article/10.1007/s11482-019-09748-7)|archive-date=2021-01-05}}&lt;/ref&gt;.

== Таъмини ниёзҳои организм ==
Парҳези солим қонеъ кардани ниёзҳои физиологӣ ва энергетикии организмро тавассути истеъмоли таносуби мутавозини макронутриентҳо (карбогидратҳо, сафедаҳо ва чарбҳо) бе пурхӯрии зиёдатӣ, вале бо воридшавии кофии микронутриентҳо (витаминҳо ва минералҳо), инчунин таъмини организм бо миқдори кофии об пешбинӣ мекунад. Макронутриентҳо организмро бо энергияи зарурӣ ва масолеҳи сохтмонӣ таъмин мекунанд, дар ҳоле ки микронутриентҳо дар миқдори нисбатан кам (аз рӯи вазн) барои рушд, инкишоф, мубодилаи мӯътадили моддаҳо ва фаъолияти организм заруранд{{Sfn|Cena, Calder|2020|loc=2. Components of a Healthy Diet and Their Benefits|p=2}}.

== Тавсияҳо оид ба ғизои солим ==

=== Тавсияҳои Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ ===
Бо мақсади пешгирии бемориҳои музмини ғайрисироятӣ ва коҳиш додани фавт дар тамоми ҷаҳон аз ҷониби [[Всемирная организация здравоохранения|Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ]] тавсияҳо оид ба ғизои солим омода карда шудаанд&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=[https://academic.oup.com/aje/article-lookup/doi/10.1093/aje/kwu229](https://academic.oup.com/aje/article-lookup/doi/10.1093/aje/kwu229)|автор=Nicole Jankovic, Anouk Geelen, Martinette T. Streppel, Lisette C. P. G. M. de Groot, Philippos Orfanos|заглавие=Adherence to a Healthy Diet According to the World Health Organization Guidelines and All-Cause Mortality in Elderly Adults From Europe and the United States|год=2014|язык=en|издание=American Journal of Epidemiology|месяц=11|число=15|том=180|выпуск=10|страницы=978–988|issn=0002-9262|doi=10.1093/aje/kwu229|pmid=25318818|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211009134554/https://academic.oup.com/aje/article/180/10/978/2739173](http://web.archive.org/web/20211009134554/https://academic.oup.com/aje/article/180/10/978/2739173)|archive-date=2021-10-09}}&lt;/ref&gt;. Тавсияҳои асосӣ инҳоро дар бар мегиранд&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=[https://www.rospotrebnadzor.ru/activities/recommendations/details.php?ELEMENT_ID=11950](https://www.rospotrebnadzor.ru/activities/recommendations/details.php?ELEMENT_ID=11950)|title=Рекомендации гражданам: здоровое питание|website=www.rospotrebnadzor.ru|publisher=Роспотребнадзор|archive-url=[http://web.archive.org/web/20210702080833/https://www.rospotrebnadzor.ru/activities/recommendations/details.php?ELEMENT_ID=11950](http://web.archive.org/web/20210702080833/https://www.rospotrebnadzor.ru/activities/recommendations/details.php?ELEMENT_ID=11950)|archive-date=2021-07-02|access-date=2021-10-09}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:

*Истеъмоли ҳаррӯзаи ҳадди аққал 400 г (5 порсия) сабзавот ва меваҳо, дар ин сурат сабзавот бояд ҳамеша ба рацион дохил карда шавад ва меваҳо метавонанд ҳамчун [[ғизои сабук]] (закуска) истифода шаванд.

*Истеъмол ва сарфи [[энергия (калорияҳо)]] бояд тақрибан баробар бошанд.

*Коҳиш додани чарбҳои истеъмолшаванда то камтар аз 30% аз миқдори умумии калорияҳои истеъмолшаванда. [[Чарбҳои сершуда]] бояд камтар аз 10% аз шумораи калорияҳо ва трансчарбиҳо — камтар аз 1%-ро ташкил диҳанд. Чарбиҳои сершуда ва трансчарбиҳо бояд бо чарбиҳои сернашуда, хусусан бисёрсернашуда, иваз карда шаванд. Трансчарбиҳои истеҳсоли саноатиро беҳтар аст, ки тамоман аз ратсион хориҷ кунед.

*Маҳдуд кардани истеъмоли қандҳои озод то камтар аз 10% аз шумораи умумии калорияҳо, ва ҳангоми кам кардан то 5% фоида барои саломатӣ бештар хоҳад буд. Ғизоҳои сабуки ширинро беҳтар аст бо мева ва сабзавоти тоза иваз кунед.

*Коҳиш додани сатҳи намаки истеъмолшаванда то сатҳи тавсияшудаи шабонарӯзӣ, ки на бештар аз 5 г дар як шабонарӯзро ташкил медиҳад (барои натрий — на бештар аз 2 г дар як шабонарӯз). Намаке, ки ба ғизо илова карда мешавад, бояд [[йоднок]] бошад. Калий, ки тавассути сабзавот ва меваҳо ба организм ворид мешавад, метавонад ба мулоим кардани таъсири манфии миқдори зиёди намак ба фишори хун кӯмак кунад.

Ба ғайр аз меваю сабзавот, ғизои солим инчунин лӯбиёгиҳо (масалан, насх ё [[Лӯбиё|лубиё]]), мағзият, ғалладонагиҳои яклухт (масалан, [[Ҷуворимакка|ҷуворимаккаи]] коркарднашуда, [[арзан]], [[сулӣ]], [[гандум]] ва биринҷи тозанашуда)-ро дар бар мегирад&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

[[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ|СУТ]] қайд мекунад, ки коҳиши истеъмоли намак дар ҷаҳон то сатҳи тавсияшуда метавонад аз 1,7 миллион фавт дар як сол пешгирӣ кунад&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Алкогол низ ба парҳези солим дохил намешавад. Мувофиқи маълумоти [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ|СУТ]], вояи бехатари алкогол мавҷуд нест; ҳар қадар алкогол камтар истеъмол шавад, барои саломатӣ ҳамон қадар беҳтар аст&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=[https://www.who.int/ru/news-room/feature-stories/detail/5-tips-for-a-healthy-diet-this-new-year](https://www.who.int/ru/news-room/feature-stories/detail/5-tips-for-a-healthy-diet-this-new-year)|title=Пять советов по здоровому питанию к Новому году|website=www.who.int|date=2019-12-26|publisher=[[Всемирная организация здравоохранения]]|archive-url=[http://web.archive.org/web/20200716090533/https://www.who.int/ru/news-room/feature-stories/detail/5-tips-for-a-healthy-diet-this-new-year](http://web.archive.org/web/20200716090533/https://www.who.int/ru/news-room/feature-stories/detail/5-tips-for-a-healthy-diet-this-new-year)|archive-date=2020-07-16|access-date=2021-10-09}}&lt;/ref&gt;. Тавсияҳои [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ|СУТ]] инчунин дар сайти Роспотребнадзор оварда шудаанд&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=[https://www.rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=14176](https://www.rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=14176)|title=О рекомендациях ВОЗ по правильному питанию при самоизоляции|website=www.rospotrebnadzor.ru|date=2020-04-04|publisher=Роспотребнадзор|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211009135256/https://www.rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=14176](http://web.archive.org/web/20211009135256/https://www.rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=14176)|archive-date=2021-10-09|access-date=2021-10-09}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Барои кӯдакони синну соли гуногун тавсияҳо ба тавсияҳо барои калонсолон монанданд&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Барои кӯдакони ширхор [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ|СУТ]] тавсия медиҳад&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;:

*Танҳо бо шири модар хӯрондан дар тӯли 6 моҳи аввали ҳаёт.

*Илова кардани ғизои иловагӣ ба шири модар аз синни шашмоҳагӣ, ки бояд аз маҳсулоти гуногуни бехатар ва серғизо иборат бошад, вале бидуни иловаи намак ва қанд.

*Идома додани ширдиҳии модар дар тӯли ду соли аввали ҳаёт ва дертар аз он.

=== Дастгирии ғизои солим аз ҷониби давлат ===
Ҳукуматҳои бисёр кишварҳои пешрафта ҳамасола барои оммавигардонии [[Здоровый образ жизни|тарзи ҳаёти солим]] ва хусусан ғизои солим маблағ ҷудо мекунанд. Воситаҳои инфографика, масалан, [[Пирамида питания|пирамидаҳои ғизоӣ]], ки бо назардошти хусусиятҳои миллӣ таҳия шудаанд, маъруфияти зиёд пайдо кардаанд&lt;ref&gt;{{cite web|lang=en|url=[http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/files/Healthy-Eating-Pyramid-handout.pdf](http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/files/Healthy-Eating-Pyramid-handout.pdf)|title=The Healthy Eating Pyramid|author=Walter C. Willet|coauthors=Patrick J. Skerrett|description=Гарвардская пирамида питания|date=2005|format=pdf|publisher=Harvard School of Public Health, Nutrition Department|archive-url=[https://www.webcitation.org/69bS00Q9s?url=http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/files/Healthy-Eating-Pyramid-handout.pdf](https://www.webcitation.org/69bS00Q9s?url=http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/files/Healthy-Eating-Pyramid-handout.pdf)|archive-date=2012-08-01|access-date=2012-05-23}}&lt;/ref&gt;, ки дар онҳо миқдори тавсияшудаи намудҳои гуногуни маҳсулот ба таври аёнӣ нишон дода мешавад.

Дар Русия гирифтани кумаки диетологӣ дар доираи кумаки аввалияи тиббию санитарӣ имконпазир аст&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web|lang=ru|url=[https://rg.ru/2010/08/24/dietologia-dok.html](https://rg.ru/2010/08/24/dietologia-dok.html)|title=Приказ Министерства здравоохранения и социального развития Российской Федерации (Минздравсоцразвития России) от 24 июня 2010 г. N 474н г. Москва &quot;Об утверждении Порядка оказания медицинской помощи населению по профилю &quot;диетология&quot;&quot;|publisher=Российская газета|access-date=2012-01-31|archive-date=2019-02-17|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190217143842/https://rg.ru/2010/08/24/dietologia-dok.html](https://web.archive.org/web/20190217143842/https://rg.ru/2010/08/24/dietologia-dok.html)|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Духтурони диетолог назорат ва табобати гурӯҳҳои зерини беморонро анҷом медиҳанд&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;:

* бо вазни зиёдатии бадан ва [[фарбеҳии]] дараҷаи I—III;
* бо [[бемориҳои вобаста ба ғизо]];
* гирифторони синдроми халалдоршавии [[ҳозима]] ва ҷаббиш;
* шахсоне, ки вайроншавии ҳолати ғизоӣ доранд.
Ғайр аз ин, дар бисёр давлатҳо хадамоти назоратӣ изҳорот дар бораи фоида барои саломатӣ, ки дар маҳсулот ва реклама ҷой дода мешаванд, танзим мекунанд, то аз маълумоти нодуруст канорагирӣ шавад ва истеъмолкунандагон ҳифз карда шаванд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=[https://www.researchgate.net/publication/241700303_Health_claims_regulations_Comparison_between_USA_Japan_and_European_Union](https://www.researchgate.net/publication/241700303_Health_claims_regulations_Comparison_between_USA_Japan_and_European_Union)|title=Health claims regulations: Comparison between USA, Japan and European Union|lang=en|author=Patrick G. Wall, Fiona Lalor|website=ResearchGate|date=2011|publisher=British Food Journal|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Статья |ссылка=[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33565710](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33565710) |автор=Anita Kušar, Katja Žmitek, Liisa Lähteenmäki, Monique M. Raats, Igor Pravst |заглавие=Comparison of requirements for using health claims on foods in the European Union, the USA, Canada, and Australia/New Zealand |год=2021-03 |издание=Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety |том=20 |выпуск=2 |страницы=1307–1332 |issn=1541-4337 |doi=10.1111/1541-4337.12716}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=[https://10.rospotrebnadzor.ru/news/zashchita_prav_potrebiteley/o_trebovaniyakh_k_markirovke_produktsii_prednaznachennoy_dlya_detey_i_podrostkov/](https://10.rospotrebnadzor.ru/news/zashchita_prav_potrebiteley/o_trebovaniyakh_k_markirovke_produktsii_prednaznachennoy_dlya_detey_i_podrostkov/)|title=О требованиях к маркировке продукции, предназначенной для детей и подростков|lang=ru|website=10.rospotrebnadzor.ru|archive-url=[http://web.archive.org/web/20240715123531/https://10.rospotrebnadzor.ru/news/zashchita_prav_potrebiteley/o_trebovaniyakh_k_markirovke_produktsii_prednaznachennoy_dlya_detey_i_podrostkov/](http://web.archive.org/web/20240715123531/https://10.rospotrebnadzor.ru/news/zashchita_prav_potrebiteley/o_trebovaniyakh_k_markirovke_produktsii_prednaznachennoy_dlya_detey_i_podrostkov/)|archive-date=2024-07-15|access-date=2025-07-14}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Дар Чили аз июни соли 2016 истеҳсолкунандагони маҳсулоти ғизоӣ вазифадоранд, ки дар қисми пеши бастабандӣ тамғаҳои огоҳкунандаро дар бораи миқдори зиёди [[насыщенные жиры|чарбиҳои сершуда]], қанд, натрий (намак, сода ва дигарҳо) ва калорияҳо гузоранд. Маҳсулоте, ки ҳадди аққал як чунин тамға доранд, наметавонанд барои кӯдакон реклама карда шаванд, дар кӯдакистонҳо ва мактабҳо фурӯхта шаванд ё ба барномаи ғизои мактабӣ дохил карда шаванд. Пас аз ҷорӣ шудани ин қонун, саноати ғизоии Чили миқдори қанд ва натрийро дар маҳсулот коҳиш дод. Пайравӣ аз Чили, қонунҳои шабеҳ дар [[Бразилия]], [[Мексика]], [[Перу]], [[Уругвай|Уругвай]], [[Аргентина|Аргентина]], [[Исроил]], [[Канада|Канада]] қабул карда шуданд&lt;ref&gt;{{Cite web |url=[https://20idei.ru/ru/ideas/20.9](https://20idei.ru/ru/ideas/20.9) |title=Вредные продукты питания |access-date=2022-02-12 |archive-date=2022-02-12 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20220212210805/https://20idei.ru/ru/ideas/20.9](https://web.archive.org/web/20220212210805/https://20idei.ru/ru/ideas/20.9) |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Таърихи тадқиқотҳо ==
Пешрав дар пешгирии бемориҳои ғайрисироятӣ тавассути тағйири тарзи ҳаёт Финляндия буд{{sfn|Пуска, Вартайнен и др.|2011|loc=Вступление|страницы=11}}. То соли 1972 дар Финляндия сатҳи фавт аз бемориҳои дилу раг, махсусан дар Карелияи Шимолӣ, ниҳоят баланд буд. Барои тағйир додани вазъият ба ҳукумат аз ҷониби аҳолӣ арзиза пешниҳод шуд ва дар ҷавоб лоиҳаи «Карелияи Шимолӣ» оғоз гардид, ки ҳадафаш коҳиш додани сатҳи ниҳоят баланди [[холестерин]] дар хуноба, [[фишори шараёнӣ]] ва [[мубориза бар зидди тамокукашӣ]] дар байни аҳолӣ буд. Тавсияҳо оид ба парҳез ба истеъмоли ғизои камравған, коҳиш додани миқдори чарбиҳои ҳайвонот ба фоидаи чарбиҳои наботот, маҳдуд кардани истеъмоли тухм (зарди он) то чанд дона дар як ҳафта, афзоиши истеъмоли ғалладонагиҳои яклухт, сабзавот, бехмеваҳо, меваҳои ҷангалӣ ва меваҳо нигаронида шуда буданд. Дар қисмати маҳдуд кардани истеъмоли намак лоиҳаи алоҳида ташкил карда шуд. Ба ғайр аз давлат, бисёр ташкилотҳои ихтиёрӣ фаъолияти зиёд нишон доданд, маъракаҳои васеъ дар ВАО гузаронида шуданд, масъалаҳои саломатӣ ба мавзӯи маъмул дар маҷаллаҳо, рӯзномаҳо, барномаҳои радио ва телевизион табдил ёфтанд&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Таваҷҷуҳи зиёди ҷомеаи байналмилалиро лоиҳа дар соли 1995 ҷалб кард, вақте ки гузориши ҷамъбастии муфассал дар бораи натиҷаҳои лоиҳа нашр шуд, аз он вақт инҷониб низ корҳои зиёде ба анҷом расидаанд{{sfn|Пуска, Вартайнен и др.|2011|loc=Предисловие|страницы=7}}. Аз соли 1972 фавти коронарӣ дар Карелияи Шимолӣ то соли 2014 тақрибан 7 маротиба (84 %) ва дар маҷмӯъ дар Финляндия — 5 маротиба (82 %) коҳиш ёфт&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Аз тағйирот дар парҳез иваз кардани бутербродҳои бо маскаи гов омодашуда ба [[маргарин|маргаринҳои]] мулоим ва [[спредҳои]] маскагию набототӣ қайд карда мешавад, инчунин ҳангоми омода кардани ғизо одамон ба равғанҳои набототӣ бартарӣ медодагӣ шуданд&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Статья|ссылка=[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6062761/](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6062761/)|автор=Erkki Vartiainen|заглавие=The North Karelia Project: Cardiovascular disease prevention in Finland|год=2018|язык=en|издание=Global Cardiology Science &amp; Practice|месяц=06|число=30|том=2018|выпуск=2|страницы=13|issn=2305-7823|doi=10.21542/gcsp.2018.13|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211007152642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6062761/pdf/gcsp-2018-2-e201813.pdf](http://web.archive.org/web/20211007152642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6062761/pdf/gcsp-2018-2-e201813.pdf)|archive-date=2021-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=[https://rskrf.ru/tips/rassledovaniya/pravda-o-spredakh-chem-oni-opasny/](https://rskrf.ru/tips/rassledovaniya/pravda-o-spredakh-chem-oni-opasny/)|title=Правда о спредах: чем они опасны?|website=Расследования от Роскачества|date=2018-05-23|publisher=Роскачество|archive-url=[http://web.archive.org/web/20211007183334/https://rskrf.ru/tips/rassledovaniya/pravda-o-spredakh-chem-oni-opasny/](http://web.archive.org/web/20211007183334/https://rskrf.ru/tips/rassledovaniya/pravda-o-spredakh-chem-oni-opasny/)|archive-date=2021-10-07|access-date=2021-10-07}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Коҳиши истеъмоли намак имкон дод, ки сатҳи миёнаи фишори хун паст карда шавад&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Натиҷаҳои лоиҳа нишон доданд, ки сабабҳои бемориҳои ғайрисироятӣ асосан аз тарзи ҳаёти носолим бармеоянд{{sfn|Пуска, Вартайнен и др.|2011|loc=3. Общие принципы и стратегии деятельности : Введение|страницы=25}}. Қисми зиёди таҷрибаи байналмилалӣ дар пешгирии бемориҳои дилу раг маҳз дар асоси натиҷаҳои лоиҳаи «Карелияи Шимолӣ» асос ёфтааст{{sfn|Пуска, Вартайнен и др.|2011|loc=Вступление|страницы=11}}.

== Ҳамчунин нигаред ==

* [[Тарзи ҳаёти солим]]
* [[Тарзи ҳаёти баҳримиёназаминӣ]]
* [[Парҳези баҳримиёназаминӣ]]
* [[Ғизои варзишӣ]]
* [[Гурӯҳи маҳсулот]]
* [[Диетология]]

== Эзоҳ ==
== Адабиёт ==

* {{публикация|книга
|заглавие = Здоровое питание
|год = 2018
|день = 31
|месяц = 08
|издательство = [[ВОЗ]]
|ссылка = [https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet](https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet)
|ref = ВОЗ
}}
* {{публикация|книга
|заглавие = Овощи и фрукты — основа вашего рациона
|подзаголовок = Международный год овощей и фруктов, 2021
|год = 2021
|ссылка = [http://www.fao.org/documents/card/en/c/cb2395ru/](http://www.fao.org/documents/card/en/c/cb2395ru/)
|инфо = [справочный документ]
|издательство = [[Продовольственная и сельскохозяйственная организация ООН]]
|страниц = 80
|место = Рим
|isbn = 978-92-5-133803-2
|doi = 10.4060/cb2395ru
|язык = en
|архив ссылка = [http://web.archive.org/web/20210513204534/http://www.fao.org/3/cb2395ru/cb2395ru.pdf](http://web.archive.org/web/20210513204534/http://www.fao.org/3/cb2395ru/cb2395ru.pdf)
|архив дата = 2021-10-04
|ref = ФАО
}}
* {{публикация
|1 = книга
|ссылка = [https://thl.fi/documents/189940/1496849/north_karelia_project.pdf](https://thl.fi/documents/189940/1496849/north_karelia_project.pdf)
|заглавие = Проект «Северная Карелия»: от Северной Карелии до проекта национального масштаба
|ответственный = Пекка Пуска, Эркки Вартайнен, Тиина Лаатикайнен,  Пекка Йоусилахти, Мэри Паавола
|год = 2011
|язык = ru
|место = Хельсинки
|издательство = Издательство Университета Хельсинки
|страниц = 313
|isbn = 978-952-245-436-2
|isbn2 = 978-952-245-435-5
|архив = [http://web.archive.org/web/20211007213219/https://thl.fi/documents/189940/1496849/north_karelia_project.pdf](http://web.archive.org/web/20211007213219/https://thl.fi/documents/189940/1496849/north_karelia_project.pdf)
|архив дата = 2021-10-08
|ref = Пуска, Вартайнен и др.
}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Пайвандҳо ==

* {{публикация
|часть=Tарелка Здорового Питания
|часть оригинал=Healthy Eating Plate
|часть оригинал ссылка=[https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/healthy-eating-plate/](https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/healthy-eating-plate/)
|заглавие=The Nutrition Source
|издательство=Harvard T.H. Chan School of Public Health
|год=2015
|часть ответственный=Пер. с англ. Alen Agaronov и Katsiaryna Bykov
|часть ссылка=[https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/healthy-eating-plate/translations/russian/](https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/healthy-eating-plate/translations/russian/)
|ref=HEP
}}
* {{Cite web|lang=ru|url=[https://www.takzdorovo.ru/pitanie/](https://www.takzdorovo.ru/pitanie/)|title=Здоровое питание. Похудение. Как правильно питаться, полезное питание|website=Портал о здоровом образе жизни|publisher=Минздрав|access-date=2021-10-03}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web|lang=ru|url=[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_204200/6d6b93b520567b6e785aeb028d00b9d345e78701/#dst100157](http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_204200/6d6b93b520567b6e785aeb028d00b9d345e78701/#dst100157)|title=Рекомендуемые рациональные нормы потребления пищевых продуктов, отвечающих современным требования здорового питания|author=Минздрав|date=2016-08-19|publisher=КонсультантПлюс}}
* [[https://nutritiondata.self.com/](https://nutritiondata.self.com/) Nutrition Data] — сайт барои ҷустуҷӯи маҳсулоти ғизоӣ аз рӯи хусусиятҳои ғизоии онҳо.
* {{cite web|lang=ru|url=[http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/150159/E73401R.pdf](http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/150159/E73401R.pdf)|title=Здоровое питание: план действий по разработке региональных программ в России|publisher=Международная организация здравоохранения|location=Архангельск|year=2000}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*

&lt;references /&gt;
[[Гурӯҳ:Диетология]]
[[Гурӯҳ:Тарзи ҳаёти солим|ғизои солим]]
[[Гурӯҳ:Беҳдошт]]
[[Гурӯҳ:Ғизо]]</text>
      <sha1>kdtb3uhr39u5j0w8h93tn9o1uts75e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зокирзода Маҳмадёқуб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328574</id>
    <revision>
      <id>1470195</id>
      <parentid>1469985</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Фурқати Низом</username>
        <id>109075</id>
      </contributor>
      <origin>1470195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5593" sha1="32gi9ri5zl6ztroexh30uwqygtkj5or" xml:space="preserve">{{Шахс
|ном = Маҳмадёқуб Зокирзода
|номи аслӣ = Зокирзода Маҳмадёқуб Раҷабалӣ
|тасвир = 
|тавсифи тасвир = 
|нишон = 
|бари нишон = 
|вазифа = Муовини аввали директори МД «Телевизиони Сафина»
|парчам = Flag of Tajikistan.svg
|аввалдавр = 1993
|ворис = 
|пешгузашта = 
|таърихи таваллуд = 10 январи 1975
|таърихи даргузашт = 
|маҳалли даргузашт = 
|дафн = 
|ном ҳангоми таваллуд = Зокирзода Маҳмадёқуб Раҷабалӣ
|падар = 
|модар = 
|ҳамсар = 
|фарзандон = 
|ҳизб = 
|дараҷаи илмӣ = 
|касб = [[Журналист]], Корманди телевизион
|фаъолият = 1993 — то ҳол
|ҷоизаҳо = [[Медали «Хизмати шоиста»]] (2022)
|ҷойҳои кор = [[Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»]]&lt;br /&gt;Радиои Тоҷикистон&lt;br /&gt;Телевизиони Тоҷикистон
|маъруф ба = 
|зодгоҳ = [[ноҳияи Ёвон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
|маълумот = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1999)
|сайт = https://safina.tj
|ҷинс = мард
}}
'''Маҳмадёқуб Раҷабалӣ Зокирзода''' (тав. [[10 январ]]и [[1975]], [[ноҳияи Ёвон]]) — журналист ва корманди соҳаи телевизиони Тоҷикистон. Муовини аввали директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» (аз январи соли 2025)Телевизиони «Сафина» як қатор филмҳои мустанад таҳия кардааст.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Маҳмадёқуб Зокирзода 10 январи соли 1975 дар ноҳияи Ёвон ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик, таҳсилоташ олӣ мебошад. Соли 1999 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси муаллими забон ва адабиёти тоҷик хатм кардааст.

== Фаъолияти меҳнатӣ ==
Фаъолияти меҳнатиашро соли 1993 ҳамчун омӯзгори мактаби №11-и ноҳияи Ёвон оғоз намуда, то соли 1994 дар ин вазифа кор кардааст. Пас аз хатми донишгоҳ, вориди соҳаи журналистика шуд:

* '''1999–2003''' — муҳаррири идораи иқтисодии [[Радиои Тоҷикистон]] ва муҳаррири идораи иттилоотии Телевизиони Тоҷикистон.
* '''2003–2005''' — муҳаррири идораи телевизиони «Субҳ»-и Телевизиони Тоҷикистон.
* '''2005–2006''' — омӯзгори мактаби №4-и ноҳияи Рӯдакӣ.
* '''2006–2009''' — муҳаррири идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилии Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина».
* '''2009–2015''' — ҷонишини сармуҳаррири идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилии МД «Телевизиони Сафина».
* '''2015–2025''' — сармуҳаррири идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилии МД «Телевизиони Сафина».
* '''Аз январи соли 2025''' — муовини аввали директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»&lt;ref name=&quot;asiaplus&quot;&gt;{{cite web |author=Азия-Плюс |url=https://asiaplustj.info/news/tajikistan/power/20250121/vaziri-menatu-raisi-oonsii-nafaa-az-mansab-ozod-shudand-bozhondi-shermuammad-shoiyon-az-raisii-dodgoi-ol |title=Тағйироти кадрӣ дар сохторҳои давлатӣ |date=2025-01-21 |publisher=Asiaplustj.info }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;president&quot;&gt;{{cite web |url=https://president.tj/event/documents/resolutions/49585 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи муовини аввали директори МД «Телевизиони Сафина» |publisher=Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон}}&lt;/ref&gt;.

== Мукофотҳо ==
Барои фаъолияти пурсамар дар соҳаи матбуот ва хизмати давлатӣ дар соли 2022 бо мукофоти давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Медали «Хизмати шоиста»]] сарфароз гардонида шудааст.

== Пайвандҳои беруна ==
* [https://safina.tj Сомонаи расмии Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»]

== Эзоҳ ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ёвон]]
[[Гурӯҳ:Журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Кормандони Телевизиони Сафина]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>32gi9ri5zl6ztroexh30uwqygtkj5or</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470197</id>
      <parentid>1470195</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Фурқати Низом</username>
        <id>109075</id>
      </contributor>
      <comment>викисозӣ</comment>
      <origin>1470197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5862" sha1="9pydg4plkxcmv8j0st5n0km4zd7fqex" xml:space="preserve">{{Шахс
|ном = Маҳмадёқуб Зокирзода
|номи аслӣ = Зокирзода Маҳмадёқуб Раҷабалӣ
|тасвир = 
|тавсифи тасвир = 
|нишон = 
|бари нишон = 
|вазифа = Муовини аввали директори МД «Телевизиони Сафина»
|парчам = Flag of Tajikistan.svg
|аввалдавр = 1993
|ворис = 
|пешгузашта = 
|таърихи таваллуд = 10 январи 1975
|таърихи даргузашт = 
|маҳалли даргузашт = 
|дафн = 
|ном ҳангоми таваллуд = Зокирзода Маҳмадёқуб Раҷабалӣ
|падар = 
|модар = 
|ҳамсар = 
|фарзандон = 
|ҳизб = 
|дараҷаи илмӣ = 
|касб = [[Журналист]], Корманди телевизион
|фаъолият = 1993 — то ҳол
|ҷоизаҳо = [[Медали «Хизмати шоиста»]] (2022)
|ҷойҳои кор = [[Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»]]&lt;br /&gt;Радиои Тоҷикистон&lt;br /&gt;Телевизиони Тоҷикистон
|маъруф ба = 
|зодгоҳ = [[ноҳияи Ёвон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]
|маълумот = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1999)
|сайт = https://safina.tj
|ҷинс = мард
}}

'''Маҳмадёқуб Раҷабалӣ Зокирзода''' (тав. [[10 январ]]и [[1975]], [[ноҳияи Ёвон]]) — журналист ва корманди соҳаи телевизиони Тоҷикистон. Муовини аввали директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» (аз январи соли 2025).&lt;ref name=&quot;khovar2025&quot;&gt;{{cite web
|url=https://khovar.tj/2025/05/televizioni-safina-se-filmi-mustanad-tanazzuli-piryah-o-sarvati-bashar-va-van-yah-ro-manzuri-tamoshobinon-namud/
|title=«Телевизиони Сафина» се филми мустанад — «Таназзули пиряхҳо», «Сарвати башарӣ» ва «Ванҷях»-ро манзури тамошобинон намуд
|publisher=АМИТ «Ховар»
|date=2025-05-19
|language=tg
}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Маҳмадёқуб Зокирзода 10 январи соли 1975 дар ноҳияи Ёвон ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик, таҳсилоташ олӣ мебошад. Соли 1999 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси муаллими забон ва адабиёти тоҷик хатм кардааст.

== Фаъолияти меҳнатӣ ==
Фаъолияти меҳнатиашро соли 1993 ҳамчун омӯзгори мактаби №11-и ноҳияи Ёвон оғоз намуда, то соли 1994 дар ин вазифа кор кардааст. Пас аз хатми донишгоҳ, вориди соҳаи журналистика шуд:

* '''1999–2003''' — муҳаррири идораи иқтисодии [[Радиои Тоҷикистон]] ва муҳаррири идораи иттилоотии Телевизиони Тоҷикистон.
* '''2003–2005''' — муҳаррири идораи телевизиони «Субҳ»-и Телевизиони Тоҷикистон.
* '''2005–2006''' — омӯзгори мактаби №4-и ноҳияи Рӯдакӣ.
* '''2006–2009''' — муҳаррири идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилии Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина».
* '''2009–2015''' — ҷонишини сармуҳаррири идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилии МД «Телевизиони Сафина».
* '''2015–2025''' — сармуҳаррири идораи барномаҳои иттилоотӣ-таҳлилии МД «Телевизиони Сафина».
* '''Аз январи соли 2025''' — муовини аввали директори Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»&lt;ref name=&quot;asiaplus&quot;&gt;{{cite web
|author=Азия-Плюс
|url=https://asiaplustj.info/news/tajikistan/power/20250121/vaziri-menatu-raisi-oonsii-nafaa-az-mansab-ozod-shudand-bozhondi-shermuammad-shoiyon-az-raisii-dodgoi-ol
|title=Тағйироти кадрӣ дар сохторҳои давлатӣ
|date=2025-01-21
|publisher=Asia-Plus
|language=tg
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;president&quot;&gt;{{cite web
|url=https://president.tj/event/documents/resolutions/49585
|title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи муовини аввали директори МД «Телевизиони Сафина»
|publisher=Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон
|language=tg
}}&lt;/ref&gt;.

== Мукофотҳо ==
Барои фаъолияти пурсамар дар соҳаи матбуот ва хизмати давлатӣ дар соли 2022 бо мукофоти давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Медали «Хизмати шоиста»]] сарфароз гардонида шудааст.

== Пайвандҳои беруна ==
* [https://safina.tj Сомонаи расмии Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина»]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ёвон]]
[[Гурӯҳ:Журналистони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Кормандони Телевизиони Сафина]]
[[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Рӯзноманигорони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>9pydg4plkxcmv8j0st5n0km4zd7fqex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329537</id>
    <revision>
      <id>1470061</id>
      <parentid>1462428</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9630" sha1="1qyu15h3m3ptucbytb5tgumuku7bfm1" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном              = Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд
| nativename       = Islom Karimov nomidagi Toshkent xalqaro aeroporti
| nativename-r     = {{small|Аэропорт Ташкент — Ислом Каримов}}
| image            = Tashkent International Airport backlight.jpg
| image-width      = 250
| image2           = TASHKENT AIRPORT.1 - panoramio.jpg
| image2-width     = 250
| IATA             = TAS
| ICAO             = UZTT
| pushpin_map            = Uzbekistan
| pushpin_map_caption    = Мавқеи фурудгоҳ дар Ӯзбекистон
| pushpin_label          = TAS
| pushpin_label_position = right
| type             = Ҳамагона
| owner            = [[Ҳукумати Ӯзбекистон]]
| operator         = [[Ҳукумати Ӯзбекистон]]
| city-served      = [[Тошканд]]
| location         = [[Тошканд]], [[Ӯзбекистон]]
| hub              =
* [[Uzbekistan Airways]]
* [[Silk Avia]]
* [[Qanot Sharq]]
| elevation-f      = 1,417
| elevation-m      = 432
| coordinates      = {{Coord|41|15|28|N|069|16|52|E|type:airport}}
| website          = [https://tashkent-airport.uz tashkent-airport.uz]
| metric-elev      =
| metric-rwy       =
| r1-number        = 08L/26R
| r1-length-f      = 13,123
| r1-length-m      = 4,000
| r1-surface       = [[Бетон]]
| r2-number        = 08R/26L
| r2-length-f      = 12,812
| r2-length-m      = 3,905
| r2-surface       = [[Асфалт]]
| stat-year        = 2024
| stat1-header     = Мусофирон
| stat1-data       = 8,716,526
| stat2-header     = Парвозҳо
| stat2-data       = ~85,000
| footnotes        =
}}

[[Акс:Tashkent Airport Wallner.jpg|мини|Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд]]

'''Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд''' ба номи Ислом Каримов (ӯзбекӣ: ''Islom Karimov nomidagi Toshkent xalqaro aeroporti''; ИОТА: TAS, ИКАО: UZTT) — фурудгоҳи асосии [[Ӯзбекистон]] буда, дар 12 км аз маркази шаҳри [[Тошканд]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tashkent-airport.uz |title=Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд |publisher=tashkent-airport.uz |accessdate=2026-03-24}}&lt;/ref&gt;

Ин фурудгоҳ серодамтарин бандари ҳавоии [[Осиёи Марказӣ]] буда, дар соли [[2024]] беш аз 8,7 миллион мусофирро хидмат кардааст. Фурудгоҳ ба номи [[Ислом Каримов]] — аввалин президенти мустақили [[Ӯзбекистон]] — гузошта шудааст.

== Таърих ==
[[Акс:The Trans Asian Express first operated in November 1967, flying Copenhagen Moscow Tashkent Bangkok Singapore. Pictured is a stopover in Tashkent in the Soviet Union.jpg|мини|Ҳавопаймои Skandinavian Airlines дар Тошканд, солҳои 1960-ум]]

Таърихи фурудгоҳи Тошканд ба аввали асри XX бармегардад. '''12 майи [[1924]]''' аввалин парвози мусофирбарии марсӯм дар хати Тошканд — [[Бишкек|Пишпек]] — [[Олмаото|Алма-Ато]] бо ҳавопаймои Junkers R-13 анҷом ёфт.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://kun.uz/kr/18739340 |title=Таърихи қадимаи аэропорти Осиёи Марказӣ |date=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;

Дар [[8 августи]] [[1930]] хати ҳавоии Маскав — Тошканд кушода шуд. Дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] фурудгоҳ ба маркази транзитии калон табдил ёфт — дар он Аврупо бо Осиёи Шарқӣ ва Ҷанубӣ пайваст мешуд.

Соли [[1958]] фурудгоҳ мақоми байналмилалии дараҷаи I-ро гирифт. Дар соли [[1967]] хатҳои мустақим ба шаҳрҳои балтикӣ, қафқозӣ ва Ховари Дур кушода шуданд.

Пас аз истиқлолияти [[Ӯзбекистон]] дар соли [[1991]], фурудгоҳ ба маркази хатҳои байналмилалии нав табдил ёфт. Дар солҳои 2000–2010-ум терминалҳо навсозӣ шуданд ва иқтидори қабул назаррас афзуд. Дар соли [[2018]] фурудгоҳ ба номи Ислом Каримов гузошта шуд.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/09/01/airport/ |title=Аэропорт Ташкента назван в честь Ислама Каримова |publisher=Газета.uz |date=2018-09-01 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Зерсохтор ==
=== Хатҳои фуруд ===
Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд ду хати фуруд дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%; font-size:90%;&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Дарозӣ (фут) !! Рӯйпӯш
|-
| 08L/26R || 4,000 || 13,123 || Бетон
|-
| 08R/26L || 3,905 || 12,812 || Асфалт
|}

Ин хатҳо имкони қабули ҳамаи намудҳои ҳавопаймоҳои замонавиро медиҳанд — аз ҷумла [[Boeing 777]], [[Airbus A380]] ва [[Airbus A350]].

=== Терминалҳо ===
[[Акс:Tashkent Airport international departure 2023.9.29.jpg|мини|Терминали байналмилалии Тошканд (2023)]]

Фурудгоҳ ду терминали асосӣ дорад:
* '''Терминали 1''' — барои парвозҳои дохилии [[Ӯзбекистон]]
* '''Терминали 2''' — барои парвозҳои байналмилалӣ, соли 2021 навсозӣ шуд

Терминали байналмилалӣ иқтидори 1,400 мусофирро дар як соат дорад. Хизматрасониҳо: дӯконҳои Дюти фри, ресторанҳо, банкоматҳо, Wi-Fi, толорҳои VIP.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
[[Акс:Uzbekistan Airways gangway in Tashkent International Airport.jpg|мини|Ҳавопаймои Uzbekistan Airways дар Тошканд]]

=== Авиакомпанияҳои асосӣ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%; font-size:90%;&quot;
! Авиакомпания !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Маскав]], [[Истамбул]], [[Дубай]], [[Франкфурт]], [[Нью-Йорк]], [[Пекин]], [[Сеул]], [[Лондон]]
|-
| [[Silk Avia]] || Шаҳрҳои дохилии Ӯзбекистон
|-
| [[Qanot Sharq]] || Чартерӣ ва дохилӣ
|-
| [[FlyDubai]] || [[Дубай]]
|-
| [[Turkish Airlines]] || [[Истамбул]]
|-
| [[Aeroflot]] || [[Маскав]]
|-
| [[S7 Airlines]] || [[Маскав]], [[Новосибирск]]
|-
| [[Ural Airlines]] || [[Маскав]], [[Екатеринбург]]
|-
| [[Air Arabia]] || [[Шорҷа]]
|-
| [[Pegasus Airlines]] || [[Истамбул]]
|}

Фурудгоҳи Тошканд бо беш аз 40 шаҳри ҷаҳон пайваст аст. Хатҳои серодамтарин: Маскав, Истамбул, Дубай, Сеул.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tashkent-airport.uz/ru/flights/schedule |title=Ҷадвали парвозҳо |publisher=tashkent-airport.uz |accessdate=2026-03-24 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Омор ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%; font-size:90%;&quot;
! Сол !! Мусофирон !! Парвозҳо
|-
| 2018 || 5,200,000 || ~52,000
|-
| 2019 || 5,800,000 || ~58,000
|-
| 2020 || 2,100,000 || ~21,000 (COVID-19)
|-
| 2021 || 3,500,000 || ~35,000
|-
| 2022 || 5,600,000 || ~57,000
|-
| 2023 || 7,400,000 || ~74,000
|-
| 2024 || 8,716,526 || ~85,000
|}
&lt;small&gt;Манбаъ: Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд, Kursiv Media&lt;/small&gt;

Дар соли [[2024]] шумори мусофирон нисбат ба соли [[2023]] 18%-ро афзуд. Тошканд дуюмин серодамтарин фурудгоҳи Осиёи Марказӣ пас аз [[Фурудгоҳи байналмилалии Алмаото]] аст.

== Дастрасӣ ==
Фурудгоҳ дар 12 км аз маркази шаҳри [[Тошканд]] воқеъ аст.

Роҳҳои расидан:
* '''Метро''' — Истгоҳи «Аэропорт» (хати кабуд) мустақиман ба фурудгоҳ мерасад
* '''Таксӣ''' — 20–30 дақиқа аз маркази шаҳр
* '''Автобус''' — хатҳои шаҳрии Тошканд

Фурудгоҳи Тошканд ягона фурудгоҳи Осиёи Марказӣ аст, ки ба системаи метро пайваст аст.

== Нигаред низ ==
* [[Uzbekistan Airways]]
* [[Тошканд]]
* [[Ӯзбекистон]]
* [[Феҳристи фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Алмаото]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

{{Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон}}
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Тошканд]]
[[Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ]]</text>
      <sha1>1qyu15h3m3ptucbytb5tgumuku7bfm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Андиҷон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330060</id>
    <revision>
      <id>1470041</id>
      <parentid>1461910</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="8juiaadwesakewq0dkxadfa5zvbpe0u" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном              = Фурудгоҳи байналмилалии Андиҷон
| nativename       = Andijon xalqaro aeroporti
| IATA             = AZN
| ICAO             = UZFA
| type             = Ҳамагона
| operator         = [[Uzbekistan Airways]]
| city-served      = [[Андиҷон]]
| location         = [[Андиҷон]], [[Ӯзбекистон]]
| elevation-m      = 462
| elevation-f      = 1,515
| coordinates      = {{Coord|40|44|13|N|072|17|39|E|type:airport}}
| website          = [https://www.uzairways.com uzairways.com]
| metric-elev      = y
| metric-rwy       = y
| r1-number        = 04/22
| r1-length-m      = 2,978
| r1-surface       = [[Бетон]]
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Андиҷон''' (ӯзбекӣ: ''Andijon xalqaro aeroporti''; ИОТА: '''AZN''', ИКАО: '''UZFA''') — фурудгоҳи байналмилалии шаҳри [[Андиҷон]] буда, дар [[Вилояти Андиҷон]]и [[Ӯзбекистон]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-andijan |title=Фурудгоҳи байналмилалии Андиҷон |publisher=Uzbekistan Airways |accessdate=2026-04-03 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Фурудгоҳ дар баландии 462 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир буда, хати фурудаш аз бетон сохта шудааст. Пас аз навсозии охирин хатҳои нави байналмилалӣ ба [[Истамбул]], [[Маскав]] ва [[Санкт-Петербург]] кушода шуданд.

== Таърих ==
Таърихи фурудгоҳи Андиҷон ба солҳои Шӯравӣ бармегардад. Дар [[ноябри]] [[1955]] полки 9-уми авиатсияи ҷангии гвардиявии ПВО дар ин ҷо мустақар шуд.

Аз [[апрели]] [[1986]] то [[октябри]] [[1992]] фурудгоҳ зери фармондеҳии Лашкари 15-уми мудофиаи ҳавоӣ буд. Дар [[октябри]] [[1992]] ба зери назорати Нерӯҳои Мусаллаҳи [[Ӯзбекистон]] гузашт.

Баъди тармими куллии терминал фурудгоҳ имкониятҳои нави байналмилалиро ба даст овард ва имрӯз хатҳои мустақим ба шаҳрҳои зиёди Россия ва Туркия дорад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%; font-size:90%;&quot;
! Авиакомпания !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Истамбул]], [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Тошканд]]
|-
| [[S7 Airlines]] || [[Иркутск]], [[Новосибирск]]
|-
| [[Silk Avia]] || [[Тошканд]]
|-
| [[Centrum Air]] || [[Новосибирск]]
|-
| [[FlyOne]] || [[Ҷидда]], [[Мадина]]
|-
| [[Fly Khiva]] || [[Мадина]] (фасллӣ)
|}

== Зерсохтор ==
=== Хати фуруд ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:55%; font-size:90%;&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Паҳнӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 04/22 || 2,978 || 38 || Бетон
|}

=== Терминал ===
Терминали фурудгоҳ баъди тармим иқтидори парвозҳои байналмилалӣ ва дохилиро дорад. Хизматрасонӣ шомили Дюти фри, кофехонаҳо ва Wi-Fi мебошад.

== Нигаред низ ==
* [[Андиҷон]]
* [[Вилояти Андиҷон]]
* [[Ӯзбекистон]]
* [[Uzbekistan Airways]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-andijan Саҳифаи расмии фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ]]</text>
      <sha1>8juiaadwesakewq0dkxadfa5zvbpe0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи Нуқус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330062</id>
    <revision>
      <id>1470040</id>
      <parentid>1461913</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="sbcry6m0n6azfiak256hqrvnew6pyud" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном              = Фурудгоҳи Нуқус
| nativename       = Nukus aeroporti
| IATA             = NCU
| ICAO             = UZNN
| type             = Ҳамагона
| operator         = [[Uzbekistan Airways]]
| city-served      = [[Нуқус]]
| location         = [[Нуқус]], [[Қорақалпоғистон]], [[Ӯзбекистон]]
| elevation-m      = 76
| elevation-f      = 249
| coordinates      = {{Coord|42|29|17|N|059|37|24|E|type:airport}}
| website          = [https://www.uzairways.com uzairways.com]
| metric-elev      = y
| metric-rwy       = y
| r1-number        = 15/33
| r1-length-m      = 3,000
| r1-surface       = [[Бетон]]
| r2-number        = 07/25
| r2-length-m      = 600
| r2-surface       = [[Бетон]]
}}

'''Фурудгоҳи Нуқус''' (ӯзбекӣ: ''Nukus aeroporti''; ИОТА: '''NCU''', ИКАО: '''UZNN''') — фурудгоҳи шаҳри [[Нуқус]] буда, маркази нақлиёти ҳавоии [[Қорақалпоғистон|Қорақалпоқистон]] мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus |title=Фурудгоҳи Нуқус |publisher=Uzbekistan Airways |accessdate=2026-04-02 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Нуқус]] пойтахти [[Ҷумҳурии Қароқалпоқистон|Ҷумҳурии Мухтори Қорақалпоқистон]] дар [[Ӯзбекистон]] буда, дар наздикии бодияи [[Қизилқум]] воқеъ аст. Фурудгоҳ дар паст тарин баландӣ дар байни фурудгоҳҳои Ӯзбекистон — 76 метр аз сатҳи баҳр — ҷойгир аст.

== Таърих ==
Фурудгоҳи Нуқус дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] сохта шудааст. Дар давраи Шӯравӣ дар ин ҷо яке аз эскадрилияҳои озмоишии авиатсионӣ мустақар буд, ки дар озмоишҳои силоҳи кимиёвӣ иштирок мекард.

Пас аз истиқлолияти [[Ӯзбекистон]] дар соли [[1991]], фурудгоҳ пурра ба нақлиёти ҳамагона табдил ёфт ва хатҳои ба шаҳрҳои Россия ва [[Қазоқистон]] кушода шуданд. Фурудгоҳ танҳо роҳи ҳавоии мусофирбарии ин минтақаи дурдаст мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%; font-size:90%;&quot;
! Авиакомпания !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Алмаото]], [[Ақтой]], [[Истамбул]], [[Маскав]], [[Тошканд]], [[Муйноқ]]
|-
| [[Silk Avia]] || [[Тошканд]]
|-
| [[Pobeda]] || [[Маскав]]
|-
| [[Centrum Air]] || [[Алмаото]], [[Ақтой]], [[Атирой]], [[Тошканд]]
|-
| [[FlyArystan]] || [[Алмаото]]
|-
| [[SCAT Airlines]] || [[Ақтой]]
|}

Фурудгоҳи Нуқус дар ҳафта беш аз 20 парвози мусофирбарӣ ба шаҳрҳои Ӯзбекистон ва ИДМ дорад.

== Зерсохтор ==
=== Хатҳои фуруд ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:55%; font-size:90%;&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Паҳнӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 15/33 || 3,000 || 48 || Бетон
|-
| 07/25 || 600 || 25 || Бетон
|}

Хати асосии 3,000-метра барои парвозҳои мусофирбарӣ истифода мешавад.

=== Терминал ===
Терминали фурудгоҳ барои хизматрасонии мусофирони дохилӣ ва байналмилалӣ мувофиқ карда шудааст. Ин фурудгоҳ ягона нуқтаи пайвасти ҳавоии Қорақалпоғистон бо дигар минтақаҳо мебошад.

== Нигаред низ ==
* [[Нуқус]]
* [[Қорақалпоғистон]]
* [[Ӯзбекистон]]
* [[Uzbekistan Airways]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus Саҳифаи расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191021154432/https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-nukus |date=2019-10-21 }}

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ]]</text>
      <sha1>sbcry6m0n6azfiak256hqrvnew6pyud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Намангон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330063</id>
    <revision>
      <id>1470055</id>
      <parentid>1461908</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="oq4wror40779t4yccu9nglyggbio91z" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном              = Фурудгоҳи байналмилалии Намангон
| nativename       = Namangan xalqaro aeroporti
| IATA             = NMA
| ICAO             = UZFN
| type             = Ҳамагона
| operator         = [[Uzbekistan Airways]]
| city-served      = [[Намангон]]
| location         = [[Намангон]], [[Ӯзбекистон]]
| elevation-m      = 520
| elevation-f      = 1,706
| coordinates      = {{Coord|40|59|14|N|071|33|23|E|type:airport}}
| website          = [https://www.uzairways.com uzairways.com]
| metric-elev      = y
| metric-rwy       = y
| r1-number        = 10/28
| r1-length-m      = 3,261
| r1-surface       = [[Асфалт]]
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Намангон''' (ӯзбекӣ: ''Namangan xalqaro aeroporti''; ИОТА: '''NMA''', ИКАО: '''UZFN''') — фурудгоҳи байналмилалии шаҳри [[Намангон]] буда, дар ғарби ин шаҳр воқеъ аст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan |title=Фурудгоҳи байналмилалии Намангон |publisher=Uzbekistan Airways |accessdate=2026-04-03 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Фурудгоҳ дар баландии 520 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир буда, тавассути [[Uzbekistan Airways]] идора карда мешавад. Он яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ӯзбекистон]] мебошад ва хатҳои мустақим ба шаҳрҳои Аврупо, Россия ва Ховари Миёна дорад.

== Таърих ==
Фурудгоҳи Намангон дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] сохта шудааст. Аз соли [[1991]], пас аз истиқлолияти [[Ӯзбекистон]], фурудгоҳ ба маркази нақлиёти ҳавоии вилоят табдил ёфт.

Дар солҳои 2010-ум навсозии куллии терминал анҷом ёфт. Дар ин давра шумори хатҳои байналмилалӣ назаррас афзуд: хатҳои нав ба [[Истамбул]], [[Дубай]], [[Ҷидда]] ва шаҳрҳои Россия кушода шуданд. Имрӯзҳо Намангон аз рӯи шумори мусофирон дар Ӯзбекистон ҷойи сеюмро ишғол мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%; font-size:90%;&quot;
! Авиакомпания !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Тошканд]], [[Деҳлӣ]], [[Уфа]], [[Сочи]], [[Екатеринбург]]
|-
| [[Ural Airlines]] || [[Маскав]], [[Иркутск]], [[Сочи]], [[Екатеринбург]]
|-
| [[Silk Avia]] || [[Тошканд]]
|-
| [[Qanot Sharq]] || [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Истамбул]], [[Дубай]]
|-
| [[Centrum Air]] || [[Маскав]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Самарқанд]], [[Истамбул]]
|-
| [[Flynas]] || [[Ҷидда]]
|-
| [[Jazeera Airways]] || [[Кувайт]]
|-
| [[Red Wings Airlines]] || [[Маҳачқалъа]]
|}

== Зерсохтор ==
=== Хати фуруд ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:55%; font-size:90%;&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 10/28 || 3,261 || Асфалт
|}

Хати фуруди 3,261-метра имкони қабули ҳавопаймоҳои бузург — аз ҷумла [[Boeing 767]] ва [[Airbus A330]] — медиҳад.

=== Терминал ===
Терминали байналмилалӣ баъди навсозии солҳои 2010-ум иқтидори назаррасро дорад. Дар он дӯконҳои Дюти фри, ресторанҳо, хизматрасониҳои VIP ва Wi-Fi мавҷуд аст.

== Нигаред низ ==
* [[Намангон]]
* [[Ӯзбекистон]]
* [[Uzbekistan Airways]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Тошканд]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan Саҳифаи расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191021155907/https://www.uzairways.com/en/flights/international-airport-namangan |date=2019-10-21 }}

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ӯзбекистон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Нақлиёти ҳавоӣ]]</text>
      <sha1>oq4wror40779t4yccu9nglyggbio91z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330076</id>
    <revision>
      <id>1470062</id>
      <parentid>1461999</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9067" sha1="pmonrr56ikvumgid80wx8wipvyh89fo" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево
| nativename     = Международный аэропорт Шереметево
| IATA           = SVO
| ICAO           = UUEE
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = АО «МАШ»
| city-served    = [[Маскав]]
| location       = [[Химки]], [[Вилояти Маскав]], [[Русия]]
| elevation-m    = 190
| coordinates    = {{coord|55|58|22|N|37|24|52|E|type:airport}}
| website        = {{URL|svo.aero}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 06L/24R
| r1-length-m    = 3700
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 06C/24C
| r2-length-m    = 3700
| r2-surface     = Бетон
| r3-number      = 06R/24L
| r3-length-m    = 3550
| r3-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево''' (рус. Международный аэропорт Шереметево; ИАТА: '''SVO''', ИКАО: '''UUEE''') — фурудгоҳи байналмилалии бузургтарин дар [[Федератсияи Русия]] буда, дар 29 километрии шимолу ғарбии [[Маскав]], дар шаҳри [[Химки]]и [[Вилояти Маскав]] воқеъ мебошад. Ин яке аз се фурудгоҳи асосии пойтахти Русия мебошад ва ҳамчун маркази асосии [[Аэрофлот]] — ширкати ҳавоии миллии Русия — хизмат мекунад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 49,3 миллион мусофир қабул намуд ва ба яке аз даҳ фурудгоҳи серодами Аврупо табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;rosav&quot;&gt;[https://favt.gov.ru/dejatelnost-vozdushnye-perevozki-osnovnye-pokazateli-ga/ Нишондиҳандаҳои асосии авиатсияи граждании Русия]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Росавиатсия (ба русӣ).&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Бунёд ва солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Шереметево дар соли [[1959]] ҳамчун пойгоҳи ҳарбии ҳавоӣ барои [[Қувваҳои ҳавоии Иттиҳоди Шӯравӣ]] бунёд ёфт.&lt;ref&gt;[https://www.svo.aero/ru/about/history Таърихи фурудгоҳи Шереметево]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Соли [[1960]] фурудгоҳ барои парвозҳои мусофиркашонии байналмилалӣ кушода шуд&lt;ref&gt;[https://www.aeroflot.ru/ru-ru/about/history Таърихи «Аэрофлот»]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии Аэрофлот (ба русӣ).&lt;/ref&gt; ва аввалин терминали байналмилалӣ — Шереметево-1 — ба кор даромад. Соли [[1965]] терминали нав сохта шуд ва иқтидори мусофирпазирии фурудгоҳ ба таври назаррас зиёд гардид. Дар ин давра фурудгоҳ пойгоҳи асосии «Аэрофлот» барои парвозҳои байналмилалӣ буд.
=== Олимпиадаи 1980 ва тараққиёт ===
Барои [[Бозиҳои Олимпии тобистонаи 1980|Олимпиадаи тобистонии 1980]] дар Маскав, дар соли [[1979]] терминали нав — Шереметево-2 — бо иқтидори бузург сохта шуд ва ба кор даромад.&lt;ref&gt;[https://olympteka.ru/olymp/game/airports/22.html Фурудгоҳҳои Бозиҳои Олимпии 1980]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. olympteka.ru (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Ин терминал барои пазирофтани миллионҳо меҳмони хориҷӣ таъмир гардид ва пас аз Олимпиада ҳамчун дарвозаи асосии байналмилалии Маскав боқӣ монд. Дар давраи [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], ҳамаи парвозҳои байналмилалии Маскав аз Шереметево анҷом дода мешуданд. Пас аз фурупошии ИШ дар соли [[1991]], фурудгоҳ ба шарикати саҳомии кушода табдил ёфт.
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2000-ум фурудгоҳ тараққиёти назаррасе дид. Терминалҳои D, E ва F дар солҳои [[2009]]–[[2010]] сохта шуданд ва иқтидори умумии фурудгоҳро ба беш аз 40 миллион мусофир дар сол расонданд. Дар соли [[2018]] терминали нав — Терминали B — ба кор даромад, ки маркази асосии «Аэрофлот» шуд&lt;ref&gt;[https://tass.ru/ekonomika/5656870 Терминали нави B дар Шереметево кушода шуд]. ТАСС, 2018 (ба русӣ).&lt;/ref&gt; ва бо тамоми терминалҳои дигар тавассути роҳрави зеризаминӣ пайваст гардид. Дар соли [[2020]] фурудгоҳ расман бо номи шоири бузурги рус [[Александр Пушкин]] номгузорӣ шуд&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/8093225 Номгузории фурудгоҳи Шереметево бо номи Пушкин]. ТАСС, 2019 (ба русӣ).&lt;/ref&gt;, аммо дар ҳаёти ҳаррӯза бо номи Шереметево истифода мешавад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳи Шереметево ҳамчун маркази асосии [[Аэрофлот]] хизмат мекунад ва беш аз 50 ширкати ҳавоии байналмилалӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Аэрофлот]] || [[Душанбе]], [[Тошканд]], Алмаото, Абу-Дабӣ, Амстердам, Барселона, Берлин, Бейрут, Дубай, Истанбул, Лондон, Нью-Йорк, Париж, Рим, Токио ва 100+ хати дигар
|-
| [[Rossiya Airlines]] || Санкт-Петербург, Сочи, Калининград, Краснодар
|-
| [[Aurora (airline)|Aurora]] || Владивосток, Южно-Сахалинск, Хабаровск
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт
|-
| [[Finnair]] || Ҳелсинки
|-
| [[Air Arabia]] || Шарҷа
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохи парвоз ===
Фурудгоҳ се рохи парвоз дорад, ки ба парвозҳои якбора имкон медиҳанд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 06L/24R || 3 700 || Бетон
|-
| 06C/24C || 3 700 || Бетон
|-
| 06R/24L || 3 550 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳи Шереметево шаш терминал дорад: A, B, C, D, E ва F. Терминали B — бузургтарин ва муосиртарини онҳо — дар соли [[2018]] кушода шуд ва маркази асосии «Аэрофлот» мебошад. Терминалҳои D, E ва F барои парвозҳои байналмилалӣ, терминалҳои A ва C барои парвозҳои дохилӣ хизмат мекунанд. Тамоми терминалҳо бо роҳрави зеризаминии ройгон бо якдигар пайваст буда, инчунин бо хатти Аэроэкспресс ба марказии Маскав пайваст мебошанд.

== Нигаред низ ==
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Домодедово]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Внуково]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Пулково]]
* [[Аэрофлот]]
* [[Маскав]]

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 31,6
|-
| [[2016]] || 33,1
|-
| [[2017]] || 40,1
|-
| [[2018]] || 45,8
|-
| [[2019]] || 49,3&lt;ref name=&quot;rosav&quot; /&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.svo.aero Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/SVO Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Маскав]]</text>
      <sha1>pmonrr56ikvumgid80wx8wipvyh89fo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Домодедово</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330077</id>
    <revision>
      <id>1470049</id>
      <parentid>1462002</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7632" sha1="3u8j1u7vl8r19k1rgi0wu3bhztglhst" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Домодедово
| nativename     = Международный аэропорт Домодедово
| IATA           = DME
| ICAO           = UUDD
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = ООО «ДАТ»
| city-served    = [[Маскав]]
| location       = [[Ноҳияи Домодедово]], [[Вилояти Маскав]], [[Русия]]
| elevation-m    = 164
| coordinates    = {{coord|55|24|31|N|37|54|11|E|type:airport}}
| website        = {{URL|dme.ru}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 14L/32R
| r1-length-m    = 3500
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 14R/32L
| r2-length-m    = 3800
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Домодедово''' (рус. Международный аэропорт Домодедово; ИАТА: '''DME''', ИКАО: '''UUDD''') — фурудгоҳи байналмилалии бузурги [[Маскав]] буда, дар 42 километрии ҷанубии пойтахт, дар ноҳияи [[Домодедово]]и [[Вилояти Маскав]] воқеъ аст. Фурудгоҳ аз солҳои 2000-ум то миёнаҳои 2010-ум яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои Русия буд. Соли [[2019]] он 40,5 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref name=&quot;rosav&quot;&gt;[https://favt.gov.ru/dejatelnost-vozdushnye-perevozki-osnovnye-pokazateli-ga/ Нишондиҳандаҳои асосии авиатсияи граждании Русия]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Росавиатсия (ба русӣ).&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Фурудгоҳи Домодедово дар соли [[1964]] барои хизматрасонии парвозҳои дохилии дурдасти Русия кушода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.dme.ru/about/history/ Таърихи фурудгоҳи Домодедово]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Дар аввал он ба парвозҳои ҷумҳуриҳои осиёии Иттиҳоди Шӯравӣ — аз ҷумла Осиёи Марказӣ — тахассус дошт. Фурудгоҳ ба ширкати «Аэрофлот» тааллуқ дошт ва аз Шереметево кам маъруф буд, зеро парвозҳои байналмилалӣ аз Шереметево анҷом дода мешуданд.
=== Тараққиёти солҳои 2000-ум ===
Дар ибтидои солҳои 2000-ум Домодедово аз ҷониби соҳибони нав ба таври куллӣ навсозӣ шуд ва ба яке аз муосиртарин фурудгоҳҳои Аврупо табдил ёфт.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/868680 Реконструксияи Домодедово]. Коммерсантъ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Баъд аз реконструксия, Домодедово ба серодамтарин фурудгоҳи Русия табдил ёфт ва Шереметьевро пас гузошт. Дар соли [[2011]] дар толори зудбаромади фурудгоҳ ҳуҷуми террористӣ сурат гирифт, ки 37 нафарро ба куштор расонд ва беш аз 130 нафарро захмӣ кард.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-12282241 Moscow Domodedovo airport bomb kills 35]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC News, 24 январи 2011.&lt;/ref&gt; Пас аз ин фоҷеа, амнияти фурудгоҳ ба таври назаррас таҳким ёфт.
=== Вазъи кунунӣ ===
Пас аз чанд соли пешсабқатии Шереметево, Домодедово ба мавқеи дуввум гузашт, аммо ҳамоно яке аз сераҳамияттарин фурудгоҳҳои Русия боқӣ мемонад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 40,5 миллион мусофир хизмат расонд.&lt;ref name=&quot;rosav&quot; /&gt; Терминали яктои асосии фурудгоҳ бо 5 пира — яъне рохравҳои дарознашудае, ки ба ҳавопаймоҳо пайваст мешаванд — яке аз бузургтарин терминалҳои Аврупо ба ҳисоб меравад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳи Домодедово ҳамчун маркази асосии S7 Airlines хизмат мекунад. Инчунин ширкатҳои байналмилалии зиёде дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[S7 Airlines]] || Алмаото, Барселона, Берлин, [[Душанбе]], Истанбул, Лондон, [[Тошканд]], Тбилисӣ ва 60+ хати дигар
|-
| [[Ural Airlines]] || Абу-Дабӣ, Анталия, Барселона, Екатеринбург, Прага ва дигарон
|-
| [[Smartavia]] || Архангелск, Мурманск, Сыктывкар
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[flydubai]] || Дубай
|-
| [[Wizz Air]] || Будапешт, Варшава, Вена
|-
| [[EasyJet]] || Лондон (Гатвик), Манчестер
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохи парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад, ки ба парвозҳои якбора имкон медиҳанд:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 14L/32R || 3 500 || Бетон
|-
| 14R/32L || 3 800 || Бетон
|}
=== Терминал ===
Фурудгоҳи Домодедово як терминали калон дорад, ки ба ду бахш тақсим мешавад: бахши байналмилалӣ ва бахши дохилӣ. Терминал 5 пира (пирс) дорад ва иқтидори пазирофтани беш аз 35 миллион мусофир дар солро дорост. Дар доираи терминал меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, мағозаҳои гумрукӣ ва хизматрасониҳои дигар мавҷуданд. Иртиботи фурудгоҳ бо шаҳр тавассути хатти Аэроэкспресс ва роҳҳои автомобилгард таъмин шудааст.

== Нигаред низ ==
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Внуково]]
* [[S7 Airlines]]
* [[Маскав]]

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 30,5
|-
| [[2016]] || 28,5
|-
| [[2017]] || 30,7
|-
| [[2018]] || 33,5
|-
| [[2019]] || 40,5&lt;ref name=&quot;rosav&quot; /&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.dme.ru Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/DME Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Маскав]]</text>
      <sha1>3u8j1u7vl8r19k1rgi0wu3bhztglhst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Внуково</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330078</id>
    <revision>
      <id>1470048</id>
      <parentid>1462005</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="p8wjgyjfnsn610l346ecqutm8nex5w8" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Внуково
| nativename     = Международный аэропорт Внуково
| IATA           = VKO
| ICAO           = UUWW
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = АО «Аэропорт Внуково»
| city-served    = [[Маскав]]
| location       = [[Ноҳияи Внуково]], [[Маскав]], [[Русия]]
| elevation-m    = 202
| coordinates    = {{coord|55|35|29|N|37|15|37|E|type:airport}}
| website        = {{URL|vnukovo.ru}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 06/24
| r1-length-m    = 3060
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 01/19
| r2-length-m    = 3000
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Внуково''' (рус. Международный аэропорт Внуково; ИАТА: '''VKO''', ИКАО: '''UUWW''') — фурудгоҳи байналмилалӣ дар ҷанубу ғарби [[Маскав]] буда, дар 28 километрии маркази шаҳр, дар ноҳияи Внуково воқеъ аст. Ин қадимтарин фурудгоҳи Маскав мебошад, ки дар соли [[1941]] бунёд ёфтааст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 24 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref name=&quot;rosav&quot;&gt;[https://favt.gov.ru/dejatelnost-vozdushnye-perevozki-osnovnye-pokazateli-ga/ Нишондиҳандаҳои асосии авиатсияи граждании Русия]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Росавиатсия (ба русӣ).&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои ҷанг ва оғоз ===
Фурудгоҳи Внуково дар соли [[1941]] ҳамчун пойгоҳи ҳарбии ҳавоии Артиши Сурх дар даврони [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] бунёд ёфт.&lt;ref&gt;[https://www.vnukovo.ru/about/history/ Таърихи фурудгоҳи Внуково]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Аввалин парвозҳои мусофиркашони аз Внуково дар соли [[1946]] оғоз шуд&lt;ref&gt;[https://www.vnukovo.ru/about/history/ Таърихи фурудгоҳ]. Сайти расмии Внуково (ба русӣ).&lt;/ref&gt;, ки онро ба нахустин фурудгоҳи мусофирбари Маскав табдил дод. Дар ибтидо фурудгоҳ асосан барои парвозҳои дохилӣ — алалхусус ба ҷумҳуриҳои Украина ва Гурҷистон — истифода мешуд.
=== Дарвозаи давлатӣ ===
Дар давраи Иттиҳоди Шӯравӣ ва солҳои баъдӣ, Внуково ҳамчун фурудгоҳи ВИП ва фурудгоҳи ҳукуматӣ шӯҳрат пайдо кард. Пешвоёни давлатии Шӯравӣ ва руҳониёни дини ислом ба Маскав маҳз аз Внуково меомаданд. Дар солҳои 1990-ум фурудгоҳ сохтори навро соҳиб шуд. Ширкати «Transaero» — ки дуввумин ширкати ҳавоии бузурги Русия буд — маркази худро дар Внуково дошт, аммо пас аз ифлоси ширкат дар соли [[2015]] ин мавқеъ аз байн рафт.&lt;ref&gt;[https://tass.ru/ekonomika/2362977 Бекоршавии сертификати «Трансаэро»]. ТАСС, октябри 2015 (ба русӣ).&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2000-ум ва 2010-ум фурудгоҳ аз нав сохта шуд ва терминали замонавии A ба кор даромад. Пас аз фурупошии «Transaero», ширкати арзонқимат «Победа» — зершарикати «Аэрофлот» — маркази хешро дар Внуково ҷойгир кард. Дар соли [[2017]] терминали B бо истилоҳи «Перово» кушода шуд&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20170428/1493314700.html Терминали нави B дар Внуково]. РИА Новости, 2017 (ба русӣ).&lt;/ref&gt; ва иқтидори мусофирпазирии фурудгоҳро ба 24 миллион мусофир дар сол расонд. Фурудгоҳ инчунин ҳамчун пойгоҳи ширкатҳои UTair ва Azur Air хизмат мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Дар фурудгоҳи Внуково беш аз 30 ширкати ҳавоии дохилӣ ва байналмилалӣ парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Победа (ширкати ҳавоӣ)|Победа]] || Санкт-Петербург, Сочи, Анталия, Барселона, Берлин, Рим ва дигарон
|-
| [[UTair]] || Сургут, Тюмень, Ханты-Мансийск, Нижневартовск ва дигарон
|-
| [[Rossiya Airlines]] || Санкт-Петербург, Калининград, Краснодар
|-
| [[Azerbaijan Airlines]] || Бокӯ
|-
| [[Georgian Airways]] || Тбилисӣ
|-
| [[Azur Air]] || Анталия, Бангкок, Хургада ва дигарон
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохи парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 06/24 || 3 060 || Бетон
|-
| 01/19 || 3 000 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳи Внуково ду терминал дорад: Терминали A ва Терминали B. Терминали A — терминали асосӣ ва бузурги фурудгоҳ аст, ки барои парвозҳои дохилӣ ва байналмилалӣ хизмат мекунад. Терминали B дар соли [[2017]] кушода шуд ва барои ширкатҳои арзонқимат, аз ҷумла «Победа», тахассус дорад. Фурудгоҳ бо иншооти ҷудогонаи хизматрасонии ҳавопаймоҳои давлатӣ ва ВИП-мусофирон низ таҷҳиз шудааст. Иртиботи фурудгоҳ бо маркази Маскав тавассути хатти Аэроэкспресс ва роҳи метро таъмин шудааст.

== Нигаред низ ==
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Домодедово]]
* [[Победа (ширкати ҳавоӣ)]]
* [[Маскав]]

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 14,2
|-
| [[2016]] || 14,7
|-
| [[2017]] || 18,3
|-
| [[2018]] || 22,0
|-
| [[2019]] || 24,0&lt;ref name=&quot;rosav&quot; /&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.vnukovo.ru Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/VKO Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Маскав]]</text>
      <sha1>p8wjgyjfnsn610l346ecqutm8nex5w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Пулково</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330079</id>
    <revision>
      <id>1470058</id>
      <parentid>1462008</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7052" sha1="154kd6r0kz77nsetga0a8ro9e062w88" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Пулково
| nativename     = Международный аэропорт Пулково
| IATA           = LED
| ICAO           = ULLI
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = ООО «Воздушные Ворота Северной Столицы»
| city-served    = [[Санкт-Петербург]]
| location       = [[Санкт-Петербург]], [[Русия]]
| elevation-m    = 22
| coordinates    = {{coord|59|48|02|N|30|15|45|E|type:airport}}
| website        = {{URL|pulkovoairport.ru}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 10L/28R
| r1-length-m    = 3782
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 10R/28L
| r2-length-m    = 3400
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Пулково''' (рус. Международный аэропорт Пулково; ИАТА: '''LED''', ИКАО: '''ULLI''') — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Санкт-Петербург]] буда, дар 15 километрии ҷанубии маркази шаҳр воқеъ аст. Ин дуввумин фурудгоҳи серодами Русия мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 20,9 миллион мусофир қабул намуд ва ба яке аз 30 фурудгоҳи серодами Аврупо дохил шуд.&lt;ref name=&quot;rosav&quot;&gt;[https://favt.gov.ru/dejatelnost-vozdushnye-perevozki-osnovnye-pokazateli-ga/ Нишондиҳандаҳои асосии авиатсияи граждании Русия]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Росавиатсия (ба русӣ).&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Пулково дар соли [[1932]] дар ҷанубии [[Ленинград]]&lt;ref&gt;[https://www.pulkovoairport.ru/about/history/ Таърихи фурудгоҳи Пулково]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; — ки аз соли [[1991]] Санкт-Петербург ном дорад — ба кор даромад ва аввалин парвозҳои мусофирбариро анҷом дод. Дар давраи [[Муҳосираи Ленинград]] (1941–1944) фурудгоҳ барои мақсадҳои ҳарбӣ истифода шуд.&lt;ref&gt;[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=15064 Фурудгоҳи Пулково дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ]. warheroes.ru (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Пас аз ҷанг, дар соли [[1946]], фаъолияти мусофирбарии фурудгоҳ аз нав оғоз ёфт ва тадриҷан рушд кард.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1950-ум ва 1960-ум фурудгоҳ васеъ шуд ва терминали нав сохта шуд. Дар соли [[1973]] иншооти нав ба кор даромад. Дар давраи Шӯравӣ, Пулково — ки дар он вақт ба Пулково-1 (парвозҳои дохилӣ) ва Пулково-2 (парвозҳои байналмилалӣ) тақсим мешуд — яке аз панҷ фурудгоҳи бузурги ИШ буд. Соли [[1992]], пас аз пошхӯрии ИШ, фурудгоҳ шарикати саҳомии кушода шуд.
=== Терминали навин ===
Дар солҳои 2010-ум фурудгоҳ аз бузургтарин реконструксияи таърихи худ гузашт. Дар соли [[2014]] терминали нав — Терминали 1 — ба кор даромад, ки ду терминали кӯҳнаро якҷо кард&lt;ref&gt;[https://tass.ru/ekonomika/1633012 Терминали нави Пулково кушода шуд]. ТАСС, декабри 2013 (ба русӣ).&lt;/ref&gt; ва иқтидори мусофирпазирии фурудгоҳро аз 8 то 17 миллион мусофир дар сол расонд. Баъдтар, бо васеъшавии терминал, ин иқтидор боз ҳам зиёд шуд. Соли [[2019]] фурудгоҳ рекорди 20,9 миллион мусофирро ба қайд гирифт.&lt;ref name=&quot;rosav&quot; /&gt;

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Дар фурудгоҳи Пулково беш аз 60 ширкати ҳавоии дохилӣ ва байналмилалӣ парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Аэрофлот]] || Маскав (Шереметьево), Абу-Дабӣ, Берлин, Дубай, Истанбул, Париж ва дигарон
|-
| [[S7 Airlines]] || Маскав, Барселона, Берлин, Амстердам ва дигарон
|-
| [[Rossiya Airlines]] || Маскав, Калининград, Сочи, Краснодар ва 30+ хати дигар
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Finnair]] || Ҳелсинки
|-
| [[Ryanair]] || Лондон, Дублин, Барселона
|-
| [[Wizz Air]] || Будапешт, Варшава, Вена
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохи парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 10L/28R || 3 782 || Бетон
|-
| 10R/28L || 3 400 || Бетон
|}
=== Терминал ===
Фурудгоҳ як терминали асосии калон дорад, ки дар соли [[2014]] пас аз реконструксияи бузург ба кор даромад. Терминал ду бахш дорад: бахши байналмилалӣ ва бахши дохилӣ, ки бо роҳрав пайваст шудаанд. Иқтидори терминал беш аз 20 миллион мусофир дар сол мебошад. Фурудгоҳ бо метро (истгоҳи Шошмадонистгоҳ бо маршрутка) ва автобус бо маркази шаҳр пайваст аст.

== Нигаред низ ==
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Шереметьево]]
* [[Санкт-Петербург]]
* [[Аэрофлот]]

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 13,6
|-
| [[2016]] || 14,3
|-
| [[2017]] || 16,5
|-
| [[2018]] || 19,0
|-
| [[2019]] || 20,9&lt;ref name=&quot;rosav&quot; /&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.pulkovoairport.ru Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/LED Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Санкт-Петербург]]</text>
      <sha1>154kd6r0kz77nsetga0a8ro9e062w88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Колтсово</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330085</id>
    <revision>
      <id>1470054</id>
      <parentid>1462120</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7454" sha1="imfkvydbxb0xy8m2expxvia56g34ywl" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Колтсово
| nativename     = Аэропорт Кольцово
| IATA           = SVX
| ICAO           = USSS
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = «Фурудгоҳҳои минтақаҳо»
| city-served    = [[Екатеринбург]]
| location       = [[Екатеринбург]], [[Русия]]
| elevation-m    = 234
| coordinates    = {{coord|56|44|29|N|60|48|13|E|type:airport}}
| website        = {{URL|ar-svx.ru}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 08L/26R
| r1-length-m    = 3004
| r1-surface     = Асфалтбетон
| r2-number      = 08R/26L
| r2-length-m    = 3025
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Колтсово''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Екатеринбург]] буда, дар 16 километрии ҷанубу шарқии маркази шаҳр воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://ar-svx.ru/about/ Дар бораи фурудгоҳи Колтсово]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Ин бузургтарин фурудгоҳи [[Урал]] ва яке аз панҷ фурудгоҳи серодами [[Русия]] мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 6,1 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://favt.gov.ru/dejatelnost-vozdushnye-perevozki-osnovnye-pokazateli-ga/ Нишондиҳандаҳои асосии авиатсияи граждании Русия]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Росавиатсия (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Ural Airlines|Хатҳои ҳавоии Урал]] хизмат мекунад.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Колтсово дар соли [[1930]] дар ҷанубу шарқии Свердловск (номи пештараи Екатеринбург) бунёд ёфт.&lt;ref&gt;[https://ar-svx.ru/about/history/ Таърихи фурудгоҳи Колтсово]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Дар аввал он ҳамчун пойгоҳи ҳавоии ҳарбӣ ва мақсадҳои таълимии халабонон истифода мешуд. Дар давраи [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] фурудгоҳ барои мақсадҳои ҳарбӣ хизмат кард. Пас аз ҷанг, дар солҳои 1950-ум, парвозҳои мусофирбарии мунтазам аз Колтсово оғоз шуд ва фурудгоҳ ба яке аз марказҳои муҳими ҳавопаймоии Урал табдил ёфт.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1960-ум ва 1970-ум фурудгоҳ тараққиёти назаррас дид. Рохи парвози нав сохта шуд ва иншооти мусофирпазирӣ васеъ гардид. Дар соли [[1993]], пас аз фурупошии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], фурудгоҳ ба ширкати саҳомӣ табдил ёфт ва парвозҳои байналмилалиро оғоз кард.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/3758050 Фурудгоҳи Колтсово]. Коммерсантъ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Соли [[2003]] ширкати «Фурудгоҳҳои минтақаҳо» идоракунии фурудгоҳро ба уҳда гирифт ва барномаи бузурги навсозиро оғоз кард.
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2006–2012 фурудгоҳ аз бузургтарин навсозии таърихи худ гузашт. Терминалҳои нави байналмилалӣ ва дохилӣ сохта шуданд ва иқтидори мусофирпазирии фурудгоҳ аз 3 то 8 миллион мусофир дар сол расид. Дар соли [[2019]] фурудгоҳ расман бо номи Акинфий Демидов — соҳибкори таърихии Урал — номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/6508012 Номгузории фурудгоҳи Колтсово]. ТАСС, 2019 (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ парвозҳо ба беш аз 100 самти дохилӣ ва байналмилалӣ анҷом медиҳад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳи Колтсово ҳамчун маркази асосии [[Ural Airlines|Хатҳои ҳавоии Урал]] хизмат мекунад. Беш аз 30 ширкати ҳавоии дохилӣ ва байналмилалӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Ural Airlines|Хатҳои ҳавоии Урал]] || Маскав, Санкт-Петербург, Сочи, Анталия, Дубай, Истанбул, [[Душанбе]], [[Хуҷанд]] ва 50+ хати дигар
|-
| [[Аэрофлот]] || Маскав (Шереметево)
|-
| [[S7 Airlines]] || Маскав (Домодедово), Новосибирск
|-
| [[Победа (ширкати ҳавоӣ)|Победа]] || Маскав (Внуково), Санкт-Петербург, Сочи
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[flydubai]] || Дубай
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 08L/26R || 3 004 || Асфалтбетон
|-
| 08R/26L || 3 025 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад: Терминали А (дохилӣ) ва Терминали Б (байналмилалӣ). Терминали Б дар соли [[2009]] пас аз реконструксияи бузург кушода шуд ва ба стандартҳои муосири байналмилалӣ мувофиқат мекунад.&lt;ref&gt;[https://ar-svx.ru/passengers/terminals/ Терминалҳои фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии Колтсово (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Иқтидори умумии ду терминал беш аз 8 миллион мусофир дар сол мебошад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 4,0
|-
| [[2016]] || 4,2
|-
| [[2017]] || 5,4
|-
| [[2018]] || 5,9
|-
| [[2019]] || 6,1
|}

== Нигаред низ ==
* [[Екатеринбург]]
* [[Ural Airlines|Хатҳои ҳавоии Урал]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://ar-svx.ru Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/SVX Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Екатеринбург]]</text>
      <sha1>imfkvydbxb0xy8m2expxvia56g34ywl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Толмачёво</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330086</id>
    <revision>
      <id>1470060</id>
      <parentid>1462121</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6974" sha1="bidutumpsnp7k7f0qhyci34gtr2hy88" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Толмачёво
| nativename     = Аэропорт Толмачёво
| IATA           = OVB
| ICAO           = UNNT
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = «Фурудгоҳи Толмачёво» (ШС)
| city-served    = [[Новосибирск]]
| location       = [[Новосибирск]], [[Русия]]
| elevation-m    = 111
| coordinates    = {{coord|55|00|45|N|82|39|02|E|type:airport}}
| website        = {{URL|tolmachevo.ru}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 07/25
| r1-length-m    = 3600
| r1-surface     = Асфалтбетон
| r2-number      = 16/34
| r2-length-m    = 3600
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Толмачёво''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Новосибирск]] буда, дар 17 километрии ғарби маркази шаҳр, дар шаҳраки Об воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://tolmachevo.ru/about/ Дар бораи фурудгоҳи Толмачёво]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Ин бузургтарин фурудгоҳи [[Сибир]] ва яке аз даҳ фурудгоҳи серодами [[Русия]] мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 6,7 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://favt.gov.ru/dejatelnost-vozdushnye-perevozki-osnovnye-pokazateli-ga/ Нишондиҳандаҳои асосии авиатсияи граждании Русия]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Росавиатсия (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[S7 Airlines]] хизмат мекунад.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Толмачёво дар соли [[1957]] дар назди шаҳраки Об бунёд ёфт ва аввалин парвозҳои мусофирбарӣ аз он ба самтҳои дохилии Шӯравӣ оғоз шуд.&lt;ref&gt;[https://tolmachevo.ru/about/history/ Таърихи фурудгоҳи Толмачёво]. Сайти расмии фурудгоҳ (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Пеш аз Толмачёво, фурудгоҳи кӯҳнаи Новосибирск — Северний — хизмат мекард, аммо иқтидори он ба талаботи рӯзафзуни шаҳр мувофиқ набуд. Дар давраи Шӯравӣ фурудгоҳ инчунин барои мақсадҳои ҳарбӣ истифода мешуд.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1970-ум ва 1980-ум фурудгоҳ тараққиёти назаррас дид. Рохи парвози дуюм сохта шуд ва терминали нав ба кор даромад. Толмачёво ба яке аз муҳимтарин маркази транзитии ҳавоии байни Аврупо ва Осиё табдил ёфт.&lt;ref&gt;[https://tass.ru/transport/6987654 Фурудгоҳи Толмачёво — дарвозаи Сибир]. ТАСС (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Пас аз фурупошии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] дар соли [[1991]], фурудгоҳ парвозҳои байналмилалиро оғоз кард.
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2000-ум фурудгоҳ аз навсозии бузург гузашт. Терминали нави байналмилалӣ дар соли [[2007]] ба кор даромад. Дар соли [[2019]] фурудгоҳ расман бо номи Александр Покришкин — қаҳрамони ҳавоии [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] — номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/6508012 Номгузории фурудгоҳҳои Русия]. ТАСС, 2019 (ба русӣ).&lt;/ref&gt; Дар соли [[2023]] терминали тамоман нав — Терминали С — кушода шуд, ки иқтидори мусофирпазирии фурудгоҳро ба беш аз 12 миллион мусофир дар сол расонд.&lt;ref&gt;[https://tolmachevo.ru/mediacenter/news/ Кушоиши Терминали С]. Маркази матбуоти Толмачёво (ба русӣ).&lt;/ref&gt;

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳи Толмачёво ҳамчун маркази асосии [[S7 Airlines]] хизмат мекунад. Беш аз 40 ширкати ҳавоии дохилӣ ва байналмилалӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[S7 Airlines]] || Маскав, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Владивосток, Бангкок, Пекин, Истанбул ва 80+ хати дигар
|-
| [[Аэрофлот]] || Маскав (Шереметево)
|-
| [[Ural Airlines|Хатҳои ҳавоии Урал]] || Екатеринбург, Маскав, Сочи, Анталия
|-
| [[NordStar]] || Красноярск, Норилск
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Тошканд]]
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 07/25 || 3 600 || Асфалтбетон
|-
| 16/34 || 3 600 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад: Терминали А (дохилӣ), Терминали Б (байналмилалӣ) ва Терминали С — ки навтарин аст ва дар соли [[2023]] кушода шуд. Терминали С муосиртарин таҷҳизот ва иқтидори бузургро дорост. Иқтидори умумии фурудгоҳ беш аз 12 миллион мусофир дар сол мебошад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 4,2
|-
| [[2016]] || 4,4
|-
| [[2017]] || 5,3
|-
| [[2018]] || 6,2
|-
| [[2019]] || 6,7
|}

== Нигаред низ ==
* [[Новосибирск]]
* [[S7 Airlines]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Шереметево]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://tolmachevo.ru Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/OVB Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Новосибирск]]</text>
      <sha1>bidutumpsnp7k7f0qhyci34gtr2hy88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Бориспол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330087</id>
    <revision>
      <id>1470043</id>
      <parentid>1462122</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T18:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6897" sha1="9wq2vzstxplxjdmuq80vhj0qj6564ez" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Бориспол
| nativename     = Міжнародний аеропорт Бориспіль
| IATA           = KBP
| ICAO           = UKBB
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Корхонаи давлатӣ
| city-served    = [[Киев]]
| location       = [[Бориспол]], [[Украина]]
| elevation-m    = 130
| coordinates    = {{coord|50|20|41|N|30|53|36|E|type:airport}}
| website        = {{URL|kbp.aero}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 18L/36R
| r1-length-m    = 4000
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 18R/36L
| r2-length-m    = 3500
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Бориспол''' — бузургтарин фурудгоҳи [[Украина]] буда, дар 29 километрии шарқии [[Киев]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://kbp.aero/en/about/ Дар бораи фурудгоҳи Бориспол]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Пеш аз оғози [[Ҳамлаи Русия ба Украина|ҷанг]] дар соли [[2022]], фурудгоҳ 65 фоизи ҳамаи мусофирони ҳавоии Украинаро хизмат мерасонд. Соли [[2019]] он 15,3 миллион мусофир қабул намуд ва серодамтарин фурудгоҳи кишвар буд.&lt;ref&gt;[https://kbp.aero/en/corporate/statistics/ Омори фурудгоҳи Бориспол]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Фурудгоҳи Бориспол дар соли [[1959]] ҳамчун фурудгоҳи нави Киев бунёд ёфт, зеро фурудгоҳи кӯҳнаи Жулёнӣ — ки дар дохили шаҳр воқеъ буд — ба талаботи рӯзафзуни пойтахти Ҷумҳурии Советии Украина ҷавоб дода наметавонист.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-17403590 Ukraine country profile]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC News.&lt;/ref&gt; Аввалин парвозҳои байналмилалӣ аз Бориспол дар соли [[1961]] ба самти Вена ва Берлин оғоз шуданд.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1970-ум терминали нав сохта шуд ва фурудгоҳ ба яке аз бузургтарин маркази ҳавоии Иттиҳоди Шӯравӣ табдил ёфт. Пас аз истиқлолияти Украина дар соли [[1991]], Бориспол ба фурудгоҳи байналмилалии асосии кишвар табдил ёфт. Дар солҳои 2000-ум барномаи бузурги навсозӣ оғоз шуд.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/ukraine-airport-boryspil-idUSL6N0ZI2FM20150702 Boryspil airport modernization]. Reuters, 2015.&lt;/ref&gt; Дар соли [[2012]] — пеш аз Чемпионати Аврупо дар футбол — терминали муосири D кушода шуд, ки иқтидори фурудгоҳро ба назар зиёд кард.
=== Вазъи кунунӣ ===
Аз [[24 феврал]]и [[2022]], пас аз оғози ҳамлаи Русия ба Украина, фурудгоҳ тамоми парвозҳои худро қатъ кард. Фазои ҳавоии Украина баста шуд ва фурудгоҳ ба ҳолати интизор гузашт.&lt;ref&gt;[https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/10/09/kyiv-airport-in-survival-mode Kyiv airport in survival mode]. Le Monde, 2024.&lt;/ref&gt; Бо вуҷуди ин, раҳбарияти фурудгоҳ барномаҳои барқароршавиро тайёр мекунад ва зерсохторро нигоҳ медорад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Пеш аз соли [[2022]], фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Ukraine International Airlines|Хатҳои ҳавоии байналмилалии Украина]] ва [[SkyUp]] хизмат мекард. Беш аз 50 ширкати ҳавоии байналмилалӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медоданд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ (пеш аз 2022)
|-
| [[Ukraine International Airlines|Хатҳои ҳавоии Украина]] || Лондон, Париж, Амстердам, Нью-Йорк, Истанбул, Дубай, Тел-Авив ва 40+ хати дигар
|-
| [[SkyUp]] || Барселона, Анталия, Тбилисӣ, Ҳургада, Шарм-аш-Шайх
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт, Мюнхен
|-
| [[Wizz Air]] || Будапешт, Гданск, Вена
|-
| [[Ryanair]] || Лондон, Берлин, Краков, Барселона
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 18L/36R || 4 000 || Бетон
|-
| 18R/36L || 3 500 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳи Бориспол чор терминал дорад: B, C, D ва F. Терминали D — бузургтарин ва муосиртарин — дар соли [[2012]] кушода шуд ва иқтидори пазирофтани 15 миллион мусофир дар солро дорост.&lt;ref&gt;[https://kbp.aero/en/terminal-d/ Terminal D]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Терминали F барои парвозҳои арзонқимат тахассус дошт. Фурудгоҳ бо хатти экспресси роҳи оҳан ба маркази Киев пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 7,3
|-
| [[2016]] || 8,7
|-
| [[2017]] || 10,6
|-
| [[2018]] || 12,6
|-
| [[2019]] || 15,3
|-
| [[2020]] || 5,0
|-
| [[2021]] || 8,1
|}

== Нигаред низ ==
* [[Киев]]
* [[Украина]]
* [[Ҳамлаи Русия ба Украина]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://kbp.aero Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/KBP Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Украина]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Киев]]</text>
      <sha1>9wq2vzstxplxjdmuq80vhj0qj6564ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Ҳейдар Алиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330088</id>
    <revision>
      <id>1470064</id>
      <parentid>1462123</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T20:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6608" sha1="flnmnf3xolsae1z6ifp8g7358r46o1z" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Ҳейдар Алиев
| nativename     = Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanı
| IATA           = GYD
| ICAO           = UBBB
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = [[Azerbaijan Airlines]]
| city-served    = [[Бокӯ]]
| location       = [[Бокӯ]], [[Озарбойҷон]]
| elevation-m    = 3
| coordinates    = {{coord|40|28|03|N|50|02|48|E|type:airport}}
| website        = {{URL|airport.az}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 16/34
| r1-length-m    = 4000
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 17/35
| r2-length-m    = 3200
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳейдар Алиев''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Озарбойҷон]] буда, дар пойтахти кишвар [[Бокӯ]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://airport.az/en/about/ Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Ин серодамтарин фурудгоҳи Озарбойҷон ва тамоми [[Қафқози Ҷанубӣ]] мебошад. Фурудгоҳ бо номи [[Ҳейдар Алиев]] — президенти пештараи Озарбойҷон — номгузорӣ шудааст. Соли [[2024]] фурудгоҳ 7,5 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://airport.az/en/press-release/heydar-aliyev-international-airport-2024-achievements-and-results/ Натиҷаҳои соли 2024]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Бокӯ дар соли [[1933]] дар минтақаи Бинагадӣ бунёд ёфт ва аввалин парвозҳои мусофирбарӣ аз он оғоз шуд. Дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] фурудгоҳ барои мақсадҳои ҳарбӣ истифода мешуд. Пас аз ҷанг, парвозҳои мусофирбарӣ аз нав оғоз ёфт ва дар солҳои 1960-ум терминали нав сохта шуд.
=== Тараққиёт ===
Дар соли [[1964]] фурудгоҳ ба маҳалли нав — Бино — кӯчонида шуд ва то соли [[2004]] бо номи «Фурудгоҳи байналмилалии Бино» маъруф буд.&lt;ref&gt;[https://www.azernews.az/business/236391.html Heydar Aliyev Airport record growth]. Azernews, 2025.&lt;/ref&gt; Дар давраи Шӯравӣ, Бокӯ яке аз марказҳои муҳими ҳавоии минтақа буд ва парвозҳо ба ҳамаи пойтахтҳои ҷумҳуриҳои Шӯравӣ анҷом дода мешуданд. Пас аз истиқлолияти Озарбойҷон дар соли [[1991]], фурудгоҳ парвозҳои байналмилалиро васеъ кард.
=== Замони муосир ===
Дар соли [[2004]] фурудгоҳ бо номи [[Ҳейдар Алиев]] — президенти пештараи Озарбойҷон — номгузорӣ шуд. Дар соли [[2014]] терминали нав ва муосири 1 кушода шуд, ки аз ҷониби меъмории туркиягӣ Autobahn тарҳрезӣ шуда буд ва ба яке аз зеботарин терминалҳои ҷаҳон эътироф гардид.&lt;ref&gt;[https://www.architecturaldigest.com/gallery/best-airport-architecture Беҳтарин меъмории фурудгоҳҳо]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Architectural Digest.&lt;/ref&gt; Дар соли [[2023]] навсозии терминали 2 ба анҷом расид ва иқтидори умумии фурудгоҳро ба 10 миллион мусофир дар сол расонд.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Azerbaijan Airlines|Хатҳои ҳавоии Озарбойҷон]] хизмат мекунад. Беш аз 30 ширкати ҳавоӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Azerbaijan Airlines|Хатҳои ҳавоии Озарбойҷон]] || Маскав, Истанбул, Лондон, Дубай, Доҳа, Тел-Авив, Тбилисӣ, Нур-Султон ва дигарон
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Wizz Air Abu Dhabi]] || Абу-Дабӣ
|-
| [[flydubai]] || Дубай
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Pegasus Airlines]] || Истанбул (Сабиҳа)
|-
| [[Buta Airways]] || Анкара, Тбилисӣ, Тел-Авив
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 16/34 || 4 000 || Бетон
|-
| 17/35 || 3 200 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминал дорад. Терминали 1 — ки дар соли [[2014]] кушода шуд — терминали муосир ва бузурги фурудгоҳ мебошад. Терминали 2 пас аз навсозии бузург дар соли [[2023]] аз нав ба кор даромад ва асосан барои парвозҳои арзонқимат хизмат мекунад. Иқтидори умумии ду терминал беш аз 10 миллион мусофир дар сол мебошад.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 3,5
|-
| [[2016]] || 3,2
|-
| [[2017]] || 4,0
|-
| [[2018]] || 5,2
|-
| [[2019]] || 5,7
|-
| [[2023]] || 5,8
|-
| [[2024]] || 7,5
|}

== Нигаред низ ==
* [[Бокӯ]]
* [[Озарбойҷон]]
* [[Azerbaijan Airlines|Хатҳои ҳавоии Озарбойҷон]]
* [[Ҳейдар Алиев]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://airport.az Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/GYD Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Озарбойҷон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Бокӯ]]</text>
      <sha1>flnmnf3xolsae1z6ifp8g7358r46o1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Тбилисӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330089</id>
    <revision>
      <id>1470059</id>
      <parentid>1462124</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6262" sha1="348lv40b1hq91b88driyjxtni7vfwcz" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Тбилисӣ
| nativename     = თბილისის საერთაშორისო აეროპორტი
| IATA           = TBS
| ICAO           = UGTB
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = TAV Airports Holding
| city-served    = [[Тбилисӣ]]
| location       = [[Тбилисӣ]], [[Гурҷистон]]
| elevation-m    = 495
| coordinates    = {{coord|41|40|09|N|44|57|17|E|type:airport}}
| website        = {{URL|tbilisiairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 13R/31L
| r1-length-m    = 3000
| r1-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Тбилисӣ''' — серодамтарин фурудгоҳи [[Гурҷистон]] буда, дар 17 километрии ҷанубу шарқии пойтахт [[Тбилисӣ]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://tbilisiairport.com/en-EN/corporate/page/about-us Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ расман бо номи шоири бузурги гурҷӣ [[Шота Руставелӣ]] номгузорӣ шудааст. Соли [[2024]] фурудгоҳ 4,75 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://tbilisiairport.com/en-EN/corporate/page/traffic-statistics Омори мусофирон]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Беш аз 45 ширкати ҳавоӣ аз ин фурудгоҳ ба беш аз 25 кишвар парвоз мекунанд.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Тбилисӣ дар солҳои 1930-ум ҳамчун пойгоҳи ҳавоии Тбилисӣ бунёд ёфт. Дар давраи Шӯравӣ фурудгоҳ яке аз марказҳои муҳими ҳавоии [[Қафқоз]] буд ва парвозҳо ба ҳамаи пойтахтҳои ҷумҳуриҳои Шӯравӣ анҷом дода мешуданд. Дар солҳои 1970-ум терминали нав сохта шуд ва иқтидори фурудгоҳ зиёд гардид.
=== Пас аз истиқлолият ===
Пас аз истиқлолияти Гурҷистон дар соли [[1991]], фурудгоҳ давраи мушкилеро аз сар гузаронд. Дар солҳои 1990-ум ҷанги шаҳрвандӣ ва бӯҳрони иқтисодӣ ба фаъолияти фурудгоҳ таъсири манфӣ расонд. Аммо аз солҳои 2000-ум фурудгоҳ рушди тезро оғоз кард. Дар соли [[2005]] идоракунии фурудгоҳ ба ширкати туркиягии [[TAV Airports Holding]] супорида шуд.&lt;ref&gt;[https://www.tavairports.com/en/tbilisi TAV Airports — Tbilisi]. Сайти TAV.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2006–2007 терминали тамоман нав сохта шуд ва фурудгоҳ ба стандартҳои муосири байналмилалӣ мувофиқ гардид. Дар соли [[2015]] фурудгоҳ расман бо номи шоири асримиёнагии гурҷӣ [[Шота Руставелӣ]] номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://ghn.ge/news/133823 Номгузории фурудгоҳ бо номи Руставелӣ]. GHN, 2015.&lt;/ref&gt; Солҳои охир фурудгоҳ рушди тез дорад: агар дар соли [[2015]] он 2,3 миллион мусофир қабул мекард, дар соли [[2024]] ин рақам ба 4,75 миллион расид.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Georgian Airways|Хатҳои ҳавоии Гурҷистон]] хизмат мекунад. Беш аз 45 ширкати ҳавоӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Georgian Airways|Хатҳои ҳавоии Гурҷистон]] || Амстердам, Берлин, Лондон, Париж, Тел-Авив, Вена
|-
| [[Wizz Air]] || Будапешт, Вена, Берлин, Рим, Дортмунд, Варшава
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[flydubai]] || Дубай
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Pegasus Airlines]] || Истанбул (Сабиҳа)
|-
| [[Air Arabia]] || Шарҷа
|-
| [[FlyOne Armenia]] || Ереван
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохи парвоз ===
Фурудгоҳ як рохи парвози асосӣ дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 13R/31L || 3 000 || Бетон
|}
=== Терминал ===
Фурудгоҳ як терминали муосир дорад, ки дар солҳои 2006–2007 сохта шуд ва дар соли [[2017]] васеъ гардид. Иқтидори терминал беш аз 6 миллион мусофир дар сол мебошад. Фурудгоҳ бо хатти метро ва автобус ба маркази шаҳр пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 2,3
|-
| [[2016]] || 2,6
|-
| [[2017]] || 3,2
|-
| [[2018]] || 3,8
|-
| [[2019]] || 4,0
|-
| [[2023]] || 3,8
|-
| [[2024]] || 4,75
|}

== Нигаред низ ==
* [[Тбилисӣ]]
* [[Гурҷистон]]
* [[Шота Руставелӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://tbilisiairport.com Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/TBS Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Гурҷистон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Тбилисӣ]]</text>
      <sha1>348lv40b1hq91b88driyjxtni7vfwcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи миллии Минск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330091</id>
    <revision>
      <id>1470065</id>
      <parentid>1462126</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T20:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6226" sha1="m4i6f1it6ikexo5kykqsvnxvg27o7nu" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи миллии Минск
| nativename     = Нацыянальны аэрапорт Мінск
| IATA           = MSQ
| ICAO           = UMMS
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Корхонаи давлатӣ
| city-served    = [[Минск]]
| location       = [[Минск]], [[Беларус]]
| elevation-m    = 204
| coordinates    = {{coord|53|52|57|N|28|01|57|E|type:airport}}
| website        = {{URL|airport.by}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 13R/31L
| r1-length-m    = 3641
| r1-surface     = Бетон
| r2-number      = 13L/31R
| r2-length-m    = 3700
| r2-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи миллии Минск''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Беларус]] буда, дар 42 километрии шарқии пойтахт [[Минск]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://airport.by/en/about Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Belavia|Белавия]] — ширкати ҳавоии миллии Беларус — хизмат мекунад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 4,9 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://airport.by/en/corporate/statistics Омори мусофирон]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Сохтмони фурудгоҳи Минск-2 — ки бо ин ном маъруф буд — дар соли [[1977]] оғоз шуд. Дар соли [[1979]] рохи парвози нав ба дарозии 3640 метр ба кор даромад. Дар соли [[1982]] фурудгоҳ аввалин парвози мусофирбарии худро бо ҳавопаймои Ту-134 анҷом дод. Дар [[1 июл]]и [[1983]] фурудгоҳ расман кушода шуд.&lt;ref&gt;[https://airport.by/en/node/356 Таърихи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии Минск.&lt;/ref&gt;
=== Тараққиёт ===
Дар давраи Шӯравӣ фурудгоҳ яке аз бузургтарин маркази ҳавоии минтақа буд ва парвозҳо ба ҳамаи пойтахтҳои ҷумҳуриҳои ИШ ва инчунин ба шаҳрҳои Аврупо анҷом дода мешуданд. Пас аз истиқлолияти Беларус дар соли [[1991]], фурудгоҳ ба «Фурудгоҳи миллии Минск» номгузорӣ шуд ва ширкати «Белавия» маркази худро дар он ҷойгир кард.
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2010-ум фурудгоҳ аз навсозии бузург гузашт. Дар соли [[2014]] терминали нав кушода шуд, ки иқтидори мусофирпазирии фурудгоҳро ба назаррасӣ зиёд кард. Дар соли [[2019]] фурудгоҳ рекорди 4,9 миллион мусофирро ба қайд гирифт. Пас аз рӯйдодҳои сиёсии соли [[2020]] ва ҳодисаи мусодираи парвози Ryanair дар соли [[2021]], ширкатҳои ҳавоии аврупоӣ парвозҳои худро ба Минск қатъ карданд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-57219860 Belarus: Ryanair plane diverted]. BBC News, 2021.&lt;/ref&gt;

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Belavia|Белавия]] хизмат мекунад.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Belavia|Белавия]] || Маскав, Санкт-Петербург, Истанбул, Дубай, Тошканд, Бокӯ, Тбилисӣ, Ереван ва дигарон
|-
| [[Аэрофлот]] || Маскав (Шереметево)
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Ural Airlines|Хатҳои ҳавоии Урал]] || Екатеринбург, Сочи
|-
| [[flydubai]] || Дубай
|-
| [[Uzbekistan Airways]] || [[Тошканд]]
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 13R/31L || 3 641 || Бетон
|-
| 13L/31R || 3 700 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ як терминали асосӣ дорад, ки дар соли [[2014]] пас аз навсозии бузург кушода шуд. Терминал ба ду бахш тақсим мешавад: бахши парвозҳои дохилӣ ва бахши парвозҳои байналмилалӣ. Иқтидори терминал 7 миллион мусофир дар сол мебошад. Фурудгоҳ бо хатти автобуси экспрессӣ ва мошинҳои кироя ба маркази Минск пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 2,8
|-
| [[2016]] || 3,2
|-
| [[2017]] || 3,7
|-
| [[2018]] || 4,4
|-
| [[2019]] || 4,9
|-
| [[2023]] || 2,5
|}

== Нигаред низ ==
* [[Минск]]
* [[Беларус]]
* [[Belavia|Белавия]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://airport.by Сайти расмии фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/MSQ Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Беларус]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Минск]]</text>
      <sha1>m4i6f1it6ikexo5kykqsvnxvg27o7nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Кишинёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330092</id>
    <revision>
      <id>1470053</id>
      <parentid>1462425</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6181" sha1="pechg7m5y3d35zbuzedua5yvkes3b4q" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Кишинёв
| nativename     = Aeroportul Internațional Chișinău
| IATA           = RMO
| ICAO           = LUKK
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Ширкати фурудгоҳ
| city-served    = [[Кишинёв]]
| location       = [[Кишинёв]], [[Молдова]]
| elevation-m    = 122
| coordinates    = {{coord|46|55|40|N|28|55|51|E|type:airport}}
| website        = {{URL|airport.md}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 08/26
| r1-length-m    = 3590
| r1-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Кишинёв''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Молдова]] буда, дар 13 километрии ҷанубу шарқии пойтахт [[Кишинёв]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://airport.md/en/about Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Ин ягона фурудгоҳи Молдова бо парвозҳои мунтазами мусофирбарӣ мебошад. Дар соли [[2024]] фурудгоҳ расман бо номи Эуҷен Дога — оҳангсози машҳури молдавӣ — номгузорӣ шуд. Соли [[2024]] фурудгоҳ 5,5 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.caa.md/rom/statistics/ Омори авиатсияи Молдова] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230406235705/https://www.caa.md/rom/statistics |date=2023-04-06 }}. CAA Moldova.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Кишинёв дар соли [[1960]] дар ҷанубу шарқии пойтахти Молдова кушода шуд. Дар давраи Шӯравӣ фурудгоҳ парвозҳо ба ҳамаи пойтахтҳои ҷумҳуриҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ва инчунин ба баъзе шаҳрҳои Аврупои Шарқӣ анҷом медод. Дар соли [[1974]] терминали нав сохта шуд.
=== Пас аз истиқлолият ===
Пас аз истиқлолияти Молдова дар соли [[1991]], фурудгоҳ давраи мушкилеро аз сар гузаронд. Шумораи мусофирон ба шиддат кам шуд. Аз солҳои 2000-ум рушди тадриҷӣ оғоз шуд. Дар соли [[2013]] маъмурияти фурудгоҳ ба ширкати хусусии Avia Invest супорида шуд, аммо ин шартнома минбаъд бо мушкилоти ҳуқуқӣ рӯ ба рӯ гардид.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/moldova-airport Reuters: Moldova airport]. Reuters.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Солҳои охир фурудгоҳ рушди тез дорад. Ширкатҳои арзонқимат аз ҷумла [[Wizz Air]], [[FlyOne]] ва [[HiSky]] парвозҳои зиёдеро оғоз карданд. Дар соли [[2024]] коди ИАТА аз KIV ба RMO иваз шуд, ки аз «Республикаи Молдова» гирифта шудааст. Ҳамон сол фурудгоҳ бо номи [[Эуҷен Дога]] — оҳангсози машҳури молдавӣ — номгузорӣ шуд.&lt;ref&gt;[https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26833687 Aeroportul Chișinău — codul nou]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. HotNews, 2024.&lt;/ref&gt;

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[FlyOne]], [[HiSky]] ва пойгоҳи [[Wizz Air]] хизмат мекунад. Беш аз 20 ширкати ҳавоӣ дар он парвозҳои мунтазам анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[FlyOne]] || Лондон, Париж, Дублин, Истанбул, Анталия, Тел-Авив
|-
| [[HiSky]] || Рим, Милан, Барселона, Лиссабон, Дублин
|-
| [[Wizz Air]] || Лондон, Берлин, Вена, Будапешт, Дортмунд
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[flydubai]] || Дубай
|-
| [[SkyUp]] || Киев (пеш аз 2022)
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ ду рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 08/26 || 3 590 || Бетон
|-
| 09/27 || 2 383 || Бетон
|}
=== Терминал ===
Фурудгоҳ як терминали асосӣ дорад, ки дар соли [[1974]] сохта шуд ва минбаъд навсозиҳои зиёде дид. Терминал ба бахши парвозҳои дохилӣ ва байналмилалӣ тақсим мешавад. Иқтидори терминал дар ҳудуди 3 миллион мусофир дар сол буд, аммо бо рушди тези мусофирон зарурати васеъшавӣ пайдо шудааст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 2,2
|-
| [[2016]] || 2,5
|-
| [[2017]] || 2,8
|-
| [[2018]] || 3,0
|-
| [[2019]] || 3,3
|-
| [[2023]] || 4,2
|-
| [[2024]] || 5,5
|}

== Нигаред низ ==
* [[Кишинёв]]
* [[Молдова]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
* [https://airport.md Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210811225403/https://airport.md/ |date=2021-08-11 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/RMO Парвозҳо дар FlightRadar24]


[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Молдова]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Кишинёв]]</text>
      <sha1>pechg7m5y3d35zbuzedua5yvkes3b4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Пекин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330093</id>
    <revision>
      <id>1470057</id>
      <parentid>1462460</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6271" sha1="5g4tfdnvyej0f1jf7dbn0jmdvr36fer" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Пекин
| nativename     = 北京首都国际机场
| IATA           = PEK
| ICAO           = ZBAA
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Capital Airports Holding
| city-served    = [[Пекин]]
| location       = [[Пекин]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]]
| elevation-m    = 35
| coordinates    = {{coord|40|04|21|N|116|35|51|E|type:airport}}
| website        = {{URL|en.bcia.com.cn}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 18L/36R
| r1-length-m    = 3810
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 18R/36L
| r2-length-m    = 3445
| r2-surface     = Асфалт
| r3-number      = 01/19
| r3-length-m    = 3810
| r3-surface     = Бетон
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Пекин''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Пекин]] буда, дар 32 километрии шимолу шарқии маркази пойтахти [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://en.bcia.com.cn/aboutus/ Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; То соли [[2019]] ин дуввумин фурудгоҳи серодами ҷаҳон буд ва дар он сол 100 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt; Пас аз кушоиши [[Фурудгоҳи байналмилалии Дасин]] дар соли [[2019]], як қисми парвозҳо ба фурудгоҳи нав кӯчонида шуданд.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Пекин дар соли [[1958]] кушода шуд ва аввалин терминали он барои хизматрасонии парвозҳои дохилӣ ва байналмилалии Ҷумҳурии Мардумии Чин таъсис ёфт. Дар солҳои 1960-ум фурудгоҳ танҳо як рохи парвоз ва як терминали хурд дошт.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1980-ум, бо оғози сиёсати кушодашавии иқтисодии [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]], фурудгоҳ тараққиёти тезро оғоз кард. Терминали 2 дар соли [[1999]] кушода шуд. Барои [[Бозиҳои Олимпии тобистонаи 2008|Олимпиадаи 2008]] терминали 3 — ки дар он вақт бузургтарин бинои фурудгоҳии ҷаҳон буд — сохта шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/business-43257645 Beijing airport — one of world's busiest]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC News.&lt;/ref&gt; Терминали 3 аз ҷониби меъмори бритониёӣ Норман Фостер тарҳрезӣ шуда буд.
=== Замони муосир ===
Дар соли [[2019]] фурудгоҳ ба 100 миллион мусофир расид ва дуввумин фурудгоҳи серодами ҷаҳон — пас аз Атланта — гардид. Ҳамон сол [[Фурудгоҳи байналмилалии Дасин]] кушода шуд ва як қисми ширкатҳои ҳавоӣ ба он кӯчонида шуданд. Дар давраи пандемияи [[Ковид-19]] шумораи мусофирон ба шиддат кам шуд, аммо аз соли [[2023]] рушди тез оғоз ёфт.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Air China]], [[China Eastern Airlines]] ва [[China Southern Airlines]] хизмат мекунад. Беш аз 100 ширкати ҳавоӣ дар он парвозҳо анҷом медиҳанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Air China]] || Лондон, Париж, Нью-Йорк, Токио, Сингапур, Маскав ва 100+ хати дигар
|-
| [[China Eastern Airlines]] || Шанхай, Токио, Сеул, Сингапур
|-
| [[Hainan Airlines]] || Манчестер, Берлин, Тел-Авив
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт, Мюнхен
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ се рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 18L/36R || 3 810 || Асфалт
|-
| 18R/36L || 3 445 || Асфалт
|-
| 01/19 || 3 810 || Бетон
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад. Терминали 3 — ки дар соли [[2008]] кушода шуд — бузургтарин ва муосиртарин аст ва иқтидори пазирофтани 80 миллион мусофир дар солро дорост. Терминалҳои 1 ва 2 барои парвозҳои дохилӣ ва баъзе парвозҳои байналмилалӣ хизмат мекунанд. Фурудгоҳ бо хатти метро ва роҳи экспрессӣ ба маркази Пекин пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 89,9
|-
| [[2016]] || 94,4
|-
| [[2017]] || 95,8
|-
| [[2018]] || 101,0
|-
| [[2019]] || 100,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Пекин]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Дасин]]
* [[Air China]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://en.bcia.com.cn Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/PEK Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Хитой]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Пекин]]</text>
      <sha1>5g4tfdnvyej0f1jf7dbn0jmdvr36fer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Истанбул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330095</id>
    <revision>
      <id>1470052</id>
      <parentid>1462163</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5718" sha1="cbtc0phxzz6w5issxpkkztq30i3or8i" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Истанбул
| nativename     = İstanbul Havalimanı
| IATA           = IST
| ICAO           = LTFM
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = iGA Airport Operation
| city-served    = [[Истанбул]]
| location       = [[Истанбул]], [[Туркия]]
| elevation-m    = 99
| coordinates    = {{coord|41|15|44|N|28|43|40|E|type:airport}}
| website        = {{URL|istairport.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 16L/34R
| r1-length-m    = 3750
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 17L/35R
| r2-length-m    = 4100
| r2-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Истанбул''' — фурудгоҳи байналмилалии нави [[Истанбул]] буда, дар соҳили шимолии шаҳр, дар соҳили [[Баҳри Сиёҳ]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://www.istairport.com/en/about Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Ин бузургтарин фурудгоҳи [[Туркия]] ва яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои ҷаҳон мебошад. Соли [[2023]] фурудгоҳ 76 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.istairport.com/en/corporate/press-room/statistics Омори мусофирон]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Turkish Airlines]] хизмат мекунад.

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Сохтмони фурудгоҳи нави Истанбул дар соли [[2015]] дар ноҳияи Арнавуткёй оғоз шуд. Лоиҳа аз тарафи консорсиуми ширкатҳои туркиягӣ бо арзиши тахминан 22 миллиард доллар иҷро гардид. Ин яке аз бузургтарин лоиҳаҳои зерсохтории ҷаҳон буд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-47829843 Istanbul's new mega-airport]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC News, 2019.&lt;/ref&gt;
=== Кушоиш ===
Фурудгоҳ дар [[29 октябр]]и [[2018]] расман кушода шуд ва дар [[6 апрел]]и [[2019]] тамоми парвозҳо аз фурудгоҳи кӯҳнаи [[Фурудгоҳи Ататурк|Ататурк]] ба фурудгоҳи нав кӯчонида шуданд. Ин кӯчонидан — ки «Кӯчи бузург» ном гирифт — яке аз бузургтарин амалиёти логистикӣ дар таърихи авиатсия буд.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳ бо суръати тез рушд мекунад. Дар иқтидори пурра он метавонад 200 миллион мусофир дар сол қабул кунад, ки онро ба бузургтарин фурудгоҳи ҷаҳон табдил хоҳад кард. Дар соли [[2023]] фурудгоҳ 76 миллион мусофир қабул намуд. Turkish Airlines аз ин фурудгоҳ ба беш аз 340 самт дар 130+ кишвар парвоз мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Turkish Airlines]] хизмат мекунад.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Turkish Airlines]] || Лондон, Нью-Йорк, Токио, [[Душанбе]], Маскав, Дубай, Шанхай ва 340+ хати дигар
|-
| [[Pegasus Airlines]] || Самтҳои дохилии Туркия ва Аврупо
|-
| [[AnadoluJet]] || Самтҳои дохилӣ
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Qatar Airways]] || Доҳа
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ панҷ рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 16L/34R || 3 750 || Асфалт
|-
| 16R/34L || 3 750 || Асфалт
|-
| 17L/35R || 4 100 || Асфалт
|-
| 17R/35L || 4 100 || Асфалт
|-
| 18/36 || 3 060 || Асфалт/бетон
|}
=== Терминал ===
Фурудгоҳ як терминали азими ягона дорад, ки бо масоҳати 1,4 миллион метри мураббаъ яке аз бузургтарин биноҳои ҷаҳон мебошад. Терминал 6 пирс (рохрави ба ҳавопаймоҳо) ва беш аз 300 дарвозаи бордшавӣ дорад. Фурудгоҳ бо хатти метро, автобус ва роҳи автомобилгард ба маркази Истанбул пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2019]] || 52,6
|-
| [[2020]] || 23,4
|-
| [[2021]] || 37,0
|-
| [[2022]] || 64,3
|-
| [[2023]] || 76,0
|}

== Нигаред низ ==
* [[Истанбул]]
* [[Туркия]]
* [[Turkish Airlines]]
* [[Фурудгоҳи Ататурк]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.istairport.com Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/IST Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Истанбул]]</text>
      <sha1>cbtc0phxzz6w5issxpkkztq30i3or8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Инчон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330096</id>
    <revision>
      <id>1470051</id>
      <parentid>1462175</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5651" sha1="tj9afoc4e3sv6f4eyl9o5bcpuy552r8" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Инчон
| nativename     = 인천국제공항
| IATA           = ICN
| ICAO           = RKSI
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Incheon International Airport Corporation
| city-served    = [[Сеул]]
| location       = [[Инчон]], [[Кореяи Ҷанубӣ]]
| elevation-m    = 7
| coordinates    = {{coord|37|27|48|N|126|26|24|E|type:airport}}
| website        = {{URL|airport.kr}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 15R/33L
| r1-length-m    = 3750
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 15L/33R
| r2-length-m    = 3750
| r2-surface     = Асфалт
| r3-number      = 16L/34R
| r3-length-m    = 4000
| r3-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Инчон''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Кореяи Ҷанубӣ]] буда, дар 70 километрии ғарбии [[Сеул]], дар шаҳри [[Инчон]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://www.airport.kr/ap/en/index.do Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ борҳо ҳамчун беҳтарин фурудгоҳи ҷаҳон эътироф шудааст. Соли [[2019]] он 71,2 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.airport.kr/ap/en/dep/statistics.do Омори мусофирон]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Korean Air]] ва [[Asiana Airlines]] хизмат мекунад.

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Сохтмони фурудгоҳи Инчон дар соли [[1992]] оғоз шуд ва дар [[29 март]]и [[2001]] он расман кушода шуд. Фурудгоҳ ба ҷои фурудгоҳи кӯҳнаи Гимпо — ки дар дохили Сеул воқеъ буд — ҳамчун фурудгоҳи асосии байналмилалӣ таъсис ёфт.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/travel/article/20210915-incheon-airport Incheon Airport]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC Travel.&lt;/ref&gt;
=== Тараққиёт ===
Дар соли [[2008]] Терминали 2-и транзитӣ кушода шуд. Дар солҳои 2010-ум фурудгоҳ ба яке аз бузургтарин маркази транзитии Осиё табдил ёфт. Дар [[18 январ]]и [[2018]] Терминали 2 — ки бузургтарин терминали навсохт буд — кушода шуд ва иқтидори фурудгоҳро ба 72 миллион мусофир дар сол расонд.
=== Замони муосир ===
Фурудгоҳи Инчон борҳо ҷоизаи «Беҳтарин фурудгоҳи ҷаҳон»-ро аз Skytrax гирифтааст. Он ба беш аз 180 самт дар 60+ кишвар парвоз мекунад. Барномаи васеъшавии фурудгоҳ идома дорад ва дар оянда иқтидори он ба 100 миллион мусофир дар сол хоҳад расид.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Korean Air]] ва [[Asiana Airlines]] хизмат мекунад.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Korean Air]] || Лос-Анҷелес, Нью-Йорк, Лондон, Париж, Токио, Пекин ва 120+ хати дигар
|-
| [[Asiana Airlines]] || Токио, Шанхай, Лондон, Франкфурт
|-
| [[Jin Air]] || Токио, Бангкок, Гуам
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|-
| [[Cathay Pacific]] || Ҳонгконг
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ чор рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 15R/33L || 3 750 || Асфалт
|-
| 15L/33R || 3 750 || Асфалт
|-
| 16L/34R || 4 000 || Асфалт
|-
| 16R/34L || 3 750 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ ду терминали бузург дорад. Терминали 1 дар соли [[2001]] кушода шуд ва Терминали 2 дар соли [[2018]]. Ду терминал бо хатти метрои дохилии фурудгоҳ пайваст шудаанд. Иқтидори умумии фурудгоҳ 72 миллион мусофир дар сол мебошад. Фурудгоҳ бо хатти роҳи оҳани экспрессӣ (AREX) дар 43 дақиқа ба маркази Сеул пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 49,3
|-
| [[2016]] || 57,8
|-
| [[2017]] || 62,1
|-
| [[2018]] || 68,4
|-
| [[2019]] || 71,2
|}

== Нигаред низ ==
* [[Сеул]]
* [[Кореяи Ҷанубӣ]]
* [[Korean Air]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.airport.kr Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/ICN Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Кореяи Ҷанубӣ]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Инчон]]</text>
      <sha1>tj9afoc4e3sv6f4eyl9o5bcpuy552r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Ҳанеда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330097</id>
    <revision>
      <id>1470063</id>
      <parentid>1462187</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6402" sha1="7hdi00ep1bq9g4sbc9pb3y9743a5af5" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Ҳанеда
| nativename     = 東京国際空港
| IATA           = HND
| ICAO           = RJTT
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Japan Airport Terminal Co.
| city-served    = [[Токио]]
| location       = [[Ота (Токио)|Ота]], [[Токио]], [[Ҷопон]]
| elevation-m    = 6
| coordinates    = {{coord|35|33|12|N|139|46|52|E|type:airport}}
| website        = {{URL|tokyo-haneda.com}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 16R/34L
| r1-length-m    = 3000
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 16L/34R
| r2-length-m    = 3360
| r2-surface     = Асфалт
| r3-number      = 04/22
| r3-length-m    = 2500
| r3-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳанеда''' — фурудгоҳи байналмилалии асосии [[Токио]] буда, дар ноҳияи Ота дар соҳили халиҷи Токио воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://tokyo-haneda.com/en/ Дар бораи фурудгоҳ]. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Ин серодамтарин фурудгоҳи [[Ҷопон]] ва яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои ҷаҳон мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 87,1 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.mlit.go.jp/koku/koku_tk6_000001.html Омори авиатсияи Ҷопон]. Вазорати нақлиёти Ҷопон.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ асосан барои парвозҳои дохилӣ хизмат мекунад, аммо аз соли [[2010]] парвозҳои байналмилалӣ низ ба назар зиёд шудаанд.

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳи Ҳанеда дар соли [[1931]] ҳамчун фурудгоҳи Токио кушода шуд ва аввалин фурудгоҳи мусофирбарии Ҷопон буд. Дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] фурудгоҳ барои мақсадҳои ҳарбӣ истифода мешуд. Пас аз ҷанг, қувваҳои ишғолии [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Амрико]] фурудгоҳро истифода карданд ва дар соли [[1952]] онро ба Ҷопон баргардонданд.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1960-ум Ҳанеда фурудгоҳи асосии байналмилалии Ҷопон буд. Дар соли [[1978]], пас аз кушоиши [[Фурудгоҳи байналмилалии Нарита]], аксари парвозҳои байналмилалӣ ба Нарита кӯчонида шуданд ва Ҳанеда асосан барои парвозҳои дохилӣ боқӣ монд. Аммо бо афзоиши талабот, дар солҳои 2000-ум барномаи баргардонидани парвозҳои байналмилалӣ оғоз шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/business-11595350 Haneda airport reopens for international flights]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC News, 2010.&lt;/ref&gt;
=== Замони муосир ===
Дар соли [[2010]] терминали нави байналмилалӣ кушода шуд ва парвозҳои байналмилалии шабона аз Ҳанеда оғоз ёфтанд. Ҳанеда ба сабаби наздикии худ ба маркази Токио (танҳо 20 дақиқа бо монорелс) барои мусофирон хеле қулай мебошад. Дар соли [[2020]] терминали байналмилалӣ васеъ шуд ва парвозҳои байналмилалии рӯзона низ оғоз гардиданд.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Japan Airlines]] ва [[All Nippon Airways]] хизмат мекунад.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Japan Airlines]] || Саппоро, Осака, Фукуока, Лондон, Нью-Йорк, Сингапур ва 60+ хати дигар
|-
| [[All Nippon Airways]] || Саппоро, Осака, Лос-Анҷелес, Лондон, Сидней
|-
| [[Delta Air Lines]] || Лос-Анҷелес, Ҳонолулу
|-
| [[American Airlines]] || Лос-Анҷелес
|-
| [[Cathay Pacific]] || Ҳонгконг
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ чор рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 16R/34L || 3 000 || Асфалт
|-
| 16L/34R || 3 360 || Асфалт
|-
| 04/22 || 2 500 || Асфалт
|-
| 05/23 || 2 500 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад. Терминали 1 ва 2 барои парвозҳои дохилӣ хизмат мекунанд: Терминали 1 асосан барои [[Japan Airlines]] ва Терминали 2 барои [[All Nippon Airways]]. Терминали 3 (пештар Терминали байналмилалӣ) барои парвозҳои байналмилалӣ тахассус дорад. Фурудгоҳ бо монорелс ва хатти роҳи оҳани Кейкю ба маркази Токио пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 75,3
|-
| [[2016]] || 80,1
|-
| [[2017]] || 85,4
|-
| [[2018]] || 87,1
|-
| [[2019]] || 87,1
|}

== Нигаред низ ==
* [[Токио]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Нарита]]
* [[Japan Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://tokyo-haneda.com Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/HND Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ҷопон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Токио]]</text>
      <sha1>7hdi00ep1bq9g4sbc9pb3y9743a5af5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Нарита</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330098</id>
    <revision>
      <id>1470056</id>
      <parentid>1462199</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5761" sha1="fw7a5p2f93jl2ccqdu91cqek72btsrj" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Нарита
| nativename     = 成田国際空港
| IATA           = NRT
| ICAO           = RJAA
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Narita International Airport Corporation
| city-served    = [[Токио]]
| location       = [[Нарита]], [[Ҷопон]]
| elevation-m    = 41
| coordinates    = {{coord|35|45|55|N|140|23|08|E|type:airport}}
| website        = {{URL|narita-airport.jp}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 16R/34L
| r1-length-m    = 4000
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 16L/34R
| r2-length-m    = 2500
| r2-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Нарита''' — фурудгоҳи асосии байналмилалии [[Токио]] буда, дар 60 километрии шарқии пойтахти [[Ҷопон]], дар шаҳри [[Нарита]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://www.narita-airport.jp/en/about/ Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Ин яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои Осиё мебошад. Соли [[2019]] фурудгоҳ 43,3 миллион мусофир қабул намуд.&lt;ref&gt;[https://www.naa.jp/en/corporate/data/ Омори мусофирон]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. NAA.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Бунёд ===
Сохтмони фурудгоҳ дар солҳои 1960-ум оғоз шуд, аммо бо муқовимати шадиди деҳқонони маҳаллӣ рӯ ба рӯ гардид. Онҳо замини худро додан намехостанд ва зиддиятҳо солҳо давом кард. Фурудгоҳ дар [[20 май]]и [[1978]] — бо таъхири бузург — расман кушода шуд.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-24850083 Narita Airport history]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC News.&lt;/ref&gt;
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 1980-ум ва 1990-ум Нарита ба яке аз муҳимтарин маркази транзитии Осиё табдил ёфт. Рохи парвози дуюм дар соли [[2002]] кушода шуд, аммо ба сабаби зиддиятҳои замин танҳо 2500 метр дарозӣ дошт. Аксари ширкатҳои ҳавоии байналмилалии ҷаҳон аз Нарита ба Токио парвоз мекарданд.
=== Замони муосир ===
Бо кушоиши парвозҳои байналмилалӣ аз [[Фурудгоҳи байналмилалии Ҳанеда|Ҳанеда]] дар соли [[2010]], Нарита як қисми мусофиронашро аз даст дод. Аммо фурудгоҳ ҳанӯз маркази асосии парвозҳои байналмилалии дурдаст боқӣ мемонад. Ширкатҳои арзонқимати осиёӣ борҳо парвозҳои худро аз Нарита оғоз кардаанд. Рохи парвози сеюм дар ҳоли сохтмон мебошад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Беш аз 80 ширкати ҳавоии байналмилалӣ дар Нарита парвоз мекунанд.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Japan Airlines]] || Нью-Йорк, Чикаго, Лос-Анҷелес, Лондон, Париж, Ҳонгконг
|-
| [[All Nippon Airways]] || Вашингтон, Ҳонолулу, Мюнхен, Сингапур
|-
| [[Peach Aviation]] || Сеул, Бангкок, Тайпей
|-
| [[Jetstar Japan]] || Манила, Тайпей, Шанхай
|-
| [[United Airlines]] || Нью-Йорк, Сан-Франсиско, Чикаго
|-
| [[Delta Air Lines]] || Атланта, Сиатл, Манила
|-
| [[Korean Air]] || Сеул
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 16R/34L || 4 000 || Асфалт
|-
| 16L/34R || 2 500 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад. Терминали 1 ва 2 барои ширкатҳои бузурги байналмилалӣ хизмат мекунанд. Терминали 3 — ки дар соли [[2015]] кушода шуд — барои ширкатҳои арзонқимат тахассус дорад. Фурудгоҳ бо хатти Нарита Экспресс дар 60 дақиқа ва бо хатти Кейсей Скайлайнер дар 36 дақиқа ба маркази Токио пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 38,1
|-
| [[2016]] || 39,1
|-
| [[2017]] || 40,6
|-
| [[2018]] || 42,6
|-
| [[2019]] || 43,3
|}

== Нигаред низ ==
* [[Токио]]
* [[Фурудгоҳи байналмилалии Ҳанеда]]
* [[Japan Airlines]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.narita-airport.jp Сайти расмии фурудгоҳ]
* [https://www.flightradar24.com/airport/NRT Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ҷопон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Токио]]</text>
      <sha1>fw7a5p2f93jl2ccqdu91cqek72btsrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурудгоҳи байналмилалии Индира Гандӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330099</id>
    <revision>
      <id>1470050</id>
      <parentid>1462424</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T19:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5935" sha1="klg3vutyxjqoskmhc91cdlwzopglwot" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| ном            = Фурудгоҳи байналмилалии Индира Гандӣ
| nativename     = इंदिरा गांधी अन्तर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा
| IATA           = DEL
| ICAO           = VIDP
| type           = Ҷамъиятӣ
| operator       = Delhi International Airport Ltd.
| city-served    = [[Деҳлӣ]]
| location       = [[Деҳлии Нав]], [[Ҳиндустон]]
| elevation-m    = 237
| coordinates    = {{coord|28|34|07|N|77|06|44|E|type:airport}}
| website        = {{URL|newdelhiairport.in}}
| metric-elev    = Y
| metric-rwy     = Y
| r1-number      = 10/28
| r1-length-m    = 3813
| r1-surface     = Асфалт
| r2-number      = 11R/29L
| r2-length-m    = 4430
| r2-surface     = Асфалт
}}

'''Фурудгоҳи байналмилалии Индира Гандӣ''' — серодамтарин фурудгоҳи [[Ҳиндустон]] буда, дар [[Деҳлии Нав]] воқеъ аст.&lt;ref&gt;[https://www.newdelhiairport.in/about-us Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Сайти расмии фурудгоҳ.&lt;/ref&gt; Фурудгоҳ бо номи [[Индира Гандӣ]] — нахуствазири пештараи Ҳиндустон — номгузорӣ шудааст. Соли [[2019]] фурудгоҳ 69,2 миллион мусофир қабул намуд ва серодамтарин фурудгоҳи Осиёи Ҷанубӣ буд.&lt;ref&gt;[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
=== Солҳои аввал ===
Фурудгоҳ дар соли [[1930]] ҳамчун пойгоҳи ҳавоии Сафдарҷунг кор мекард. Дар соли [[1962]] фурудгоҳи нав — Палам — ба кор даромад. Дар соли [[1986]] фурудгоҳ бо номи Индира Гандӣ — нахуствазири собиқи Ҳиндустон, ки дар соли [[1984]] кушта шуд — номгузорӣ гардид.
=== Тараққиёт ===
Дар солҳои 2000-ум фурудгоҳ аз навсозии бузург гузашт. Терминали 3 — яке аз бузургтарин терминалҳои ҷаҳон — дар соли [[2010]] кушода шуд ва иқтидори фурудгоҳро ба назаррасӣ зиёд кард.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/india-airport Delhi airport Terminal 3 opens]. Reuters, 2010.&lt;/ref&gt; Ин терминал аз ҷониби консорсиуми GMR Group тарҳрезӣ ва сохта шуд.
=== Замони муосир ===
Дар солҳои 2010-ум фурудгоҳ рушди тезро дид ва ба яке аз 20 фурудгоҳи серодами ҷаҳон дохил шуд. Рохи парвози чорум дар соли [[2021]] ба кор даромад. Барномаи васеъшавии терминалҳо идома дорад ва дар оянда иқтидори фурудгоҳ ба 100 миллион мусофир дар сол хоҳад расид. Деҳлӣ ҳамчун маркази асосии ширкатҳои ҳавоии ҳиндустонӣ хизмат мекунад.

== Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз ==
Фурудгоҳ ҳамчун маркази асосии [[Air India]], [[IndiGo]] ва [[SpiceJet]] хизмат мекунад.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; width:70%;&quot;
! Ширкат !! Хатҳои асосӣ
|-
| [[Air India]] || Лондон, Нью-Йорк, Сан-Франсиско, Токио, Сингапур ва 60+ хати дигар
|-
| [[IndiGo]] || Мумбай, Бангалор, Дубай, Истанбул, Бангкок
|-
| [[Emirates]] || Дубай
|-
| [[Turkish Airlines]] || Истанбул
|-
| [[Lufthansa]] || Франкфурт, Мюнхен
|-
| [[British Airways]] || Лондон
|-
| [[Singapore Airlines]] || Сингапур
|}

== Зерсохтор ==
=== Рохҳои парвоз ===
Фурудгоҳ чор рохи парвоз дорад:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш
|-
| 09/27 || 2 816 || Асфалт
|-
| 10/28 || 3 813 || Асфалт
|-
| 11R/29L || 4 430 || Асфалт
|-
| 11L/29R || 4 400 || Асфалт
|}
=== Терминалҳо ===
Фурудгоҳ се терминал дорад. Терминали 3 — бузургтарин — дар соли [[2010]] кушода шуд ва барои парвозҳои байналмилалӣ ва дохилӣ хизмат мекунад. Терминалҳои 1 ва 2 барои парвозҳои дохилии арзонқимат тахассус доранд. Фурудгоҳ бо хатти метрои Деҳлӣ (Хатти Экспресс) дар 20 дақиқа ба маркази шаҳр пайваст аст.

== Оморҳо ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Шумораи мусофирон
! Сол !! Мусофирон (млн)
|-
| [[2015]] || 48,4
|-
| [[2016]] || 55,6
|-
| [[2017]] || 63,5
|-
| [[2018]] || 69,9
|-
| [[2019]] || 69,2
|}

== Нигаред низ ==
* [[Деҳлии Нав]]
* [[Ҳиндустон]]
* [[Индира Гандӣ]]
* [[Air India]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.newdelhiairport.in Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230105073345/https://www.newdelhiairport.in/ |date=2023-01-05 }}
* [https://www.flightradar24.com/airport/DEL Парвозҳо дар FlightRadar24]

[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Ҳиндустон]]
[[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Деҳлӣ]]</text>
      <sha1>klg3vutyxjqoskmhc91cdlwzopglwot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишкиён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330712</id>
    <revision>
      <id>1470099</id>
      <parentid>1468668</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Ивазкунии саҳифа бо '{{Барои ҳазф}}'</comment>
      <origin>1470099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишкиҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330713</id>
    <revision>
      <id>1470102</id>
      <parentid>1467656</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Гунҷишкиён]]</comment>
      <origin>1470102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="jh2r0mt2hlkxk4g42if46wojhbkz52c" xml:space="preserve">{{Таксон
 | салтанат = Ҷонварон
 | тасвир = 2013.06.24-12.-Woblitzsee-Havelberge-Nebelkraehe.jpg
 | табақа = Зерқатор
 | лотинӣ = Passeri
 | муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
 | соли муаллифӣ = 1758
 | харита = Corvus cornix map.jpg
 | вазъи ҳифз = LC 
}}
'''Гунҷишкҳо''' гурӯҳҳои парандаҳои хурди пассерин мебошанд, ки [[Оила (таксономия)|оилаи]] гунҷишксонон (Passeridae) ташкил медиҳанд. Онҳо инчунин ҳамчун '''гунҷишкҳои ҳақиқӣ маълуманд,''' ки ин ном барои як авлоди мушаххаси оилаи ''[[Гунҷишк|Passer]]'' низ истифода мешавад. Онҳо аз ҳам гунҷишкҳои Ҷаҳони Нав аз оилаи Passerellidae ва ҳам аз чанд паррандаи дигар, ба монанди гунҷишки Ява аз оилаи Estrildidae, ки номи худро доранд, фарқ мекунанд. Бисёр намудҳо дар биноҳо лона мегузоранд ва [[Гунҷишки даштӣ|гунҷишкҳои]] [[Гунҷишки хонагӣ|хона]] ва дарахтони Авруосиё, бахусус, дар шаҳрҳо шумораи зиёди одамон зиндагӣ мекунанд. Онҳо асосан тухмхӯранд, гарчанде ки онҳо инчунин [[Ҳашара|ҳашароти]] хурдро истеъмол мекунанд. Баъзе намудҳо дар атрофи шаҳрҳо барои ҷустуҷӯи хӯрок ҷамъ мекунанд ва ба монанди кабӯтарон ё кӯзаҳо, миқдори ками намудҳои гуногуни хӯрокро мехӯранд.</text>
      <sha1>jh2r0mt2hlkxk4g42if46wojhbkz52c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470171</id>
      <parentid>1470102</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zosya95 moved page [[Гунҷишкҳо]] to [[Гунҷишкиҳо]]</comment>
      <origin>1470102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="jh2r0mt2hlkxk4g42if46wojhbkz52c" xml:space="preserve">{{Таксон
 | салтанат = Ҷонварон
 | тасвир = 2013.06.24-12.-Woblitzsee-Havelberge-Nebelkraehe.jpg
 | табақа = Зерқатор
 | лотинӣ = Passeri
 | муаллиф = [[Карл Линней|L.]]
 | соли муаллифӣ = 1758
 | харита = Corvus cornix map.jpg
 | вазъи ҳифз = LC 
}}
'''Гунҷишкҳо''' гурӯҳҳои парандаҳои хурди пассерин мебошанд, ки [[Оила (таксономия)|оилаи]] гунҷишксонон (Passeridae) ташкил медиҳанд. Онҳо инчунин ҳамчун '''гунҷишкҳои ҳақиқӣ маълуманд,''' ки ин ном барои як авлоди мушаххаси оилаи ''[[Гунҷишк|Passer]]'' низ истифода мешавад. Онҳо аз ҳам гунҷишкҳои Ҷаҳони Нав аз оилаи Passerellidae ва ҳам аз чанд паррандаи дигар, ба монанди гунҷишки Ява аз оилаи Estrildidae, ки номи худро доранд, фарқ мекунанд. Бисёр намудҳо дар биноҳо лона мегузоранд ва [[Гунҷишки даштӣ|гунҷишкҳои]] [[Гунҷишки хонагӣ|хона]] ва дарахтони Авруосиё, бахусус, дар шаҳрҳо шумораи зиёди одамон зиндагӣ мекунанд. Онҳо асосан тухмхӯранд, гарчанде ки онҳо инчунин [[Ҳашара|ҳашароти]] хурдро истеъмол мекунанд. Баъзе намудҳо дар атрофи шаҳрҳо барои ҷустуҷӯи хӯрок ҷамъ мекунанд ва ба монанди кабӯтарон ё кӯзаҳо, миқдори ками намудҳои гуногуни хӯрокро мехӯранд.</text>
      <sha1>jh2r0mt2hlkxk4g42if46wojhbkz52c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷалолпур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330995</id>
    <revision>
      <id>1470122</id>
      <parentid>1469747</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5403" sha1="li2jzlekt6yfywm9holr0keef7da58b" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Ҷалолпур
| номи аслӣ = {{lang-en|Jalalpur}}
| кишвар = Покистон
| lat_deg = 32
| lon_deg = 74
| lat_min = 46
| lat_sec = 00
| lat_dir = N
| lon_min = 13
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}}'''Ҷалолпур''' (урду: جلالپور, англисӣ: ''Jalalpur'' )  шаҳрест дар шарқи [[Покистон]], ки дар [[Панҷоб (Покистон)|вилояти Панҷоб]] ҷойгир аст. Он маркази маъмурии ноҳияи ҳамном аст. Он пойтахти Агентии Ҷалолпур - Ҷаттан аст, ки тақрибан 50 км аз [[Кашмир]] ҷойгир аст. &lt;ref&gt;[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=10&amp;dn=Gujrat Tehsils &amp; Unions in the District of Gujrat – Government of Pakistan] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090214003046/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=10&amp;dn=Gujrat|date=2009-02-14}}&lt;/ref&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Шаҳр дар дашти Ҳинду-Ганг, дар 120 км ҷанубу шарқи [[Исломобод]] ҷойгир аст. Иқлим [[Иқлими гармсерӣ]] бо тобистони гарм (то +45°C) аст .&amp;nbsp;) ва зимистонҳои мулоим (+10-15 °C).

== Таърих ==
[[Искандари Мақдунӣ]]  Порро мағлуб кард ва дар баробари дигар корҳо, шаҳри Шаклангарро дар замини ӯ дар наздикии дарёи Ченаб бунёд кард. Аҳолии он асосан юнониҳо буданд. Пас аз рафтани Искандари Мақдунӣ, шаҳр муддати тӯлонӣ шукуфоӣ мекард. Гумон меравад, ки Чандрагупта Мауря дар ин шаҳр биноҳо сохтааст. Ҷалолуддин Фирӯз, ки барои мубориза бо истилои муғул ба шаҳр такя мекард, шаҳрро ба шарафи ӯ Ҷалолуд номгузорӣ кард. Сипас шаҳр аз ҷониби Ҷаттҳои маҳаллӣ дубора номгузорӣ шуд. Дар [[Ҳиндустони Бритониё|давраи мустамликадорӣ]] (1849–1947), он як маркази муҳими тиҷоратӣ буд. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=HISTORY OF JALAPURJATTAN|url=https://jalalpurjattan.com/history-jalalpur-jattan/|work=Jalalpur Jattan|date=2020-10-07|accessdate=2025-05-26|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923052519/https://jalalpurjattan.com/history-jalalpur-jattan/|archivedate=2021-09-23}}&lt;/ref&gt;

== Иқтисод ==
Саноати асосӣ:

* [[Кишоварзӣ]] (пахта, гандум, найшакар)
* Саноати [[нассоҷӣ]]
* Истеҳсоли молҳои чармӣ
* [[Қолинбофӣ]] (&quot;қолинҳои Ҷалолпур&quot;-и машҳур)

== Аҳолӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Шумораи Аҳолӣ
! Сол
! Шумораи аҳолӣ
|-
| Соли 1951
| Соли 18138
|-
| Соли 1961
| 16988
|-
| Соли 1972
| 23459
|-
| Соли 1981
| 29590
|-
| Соли 1998
| 69395
|-
| соли 2017
| 96210
|-
| Соли 2023
| 146743
|}
Маълумот аз &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://repository.lahoreschool.edu.pk/xmlui/bitstream/handle/123456789/13673/Administrative%20Units.pdf?isAllowed=y&amp;sequence=1|title=Population by administrative units 1951-1998|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]|accessdate=2026-04-21|archivedate=2025-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723012012/https://repository.lahoreschool.edu.pk/xmlui/bitstream/handle/123456789/13673/Administrative%20Units.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//dcr/GUJRAT_BLOCKWISE.pdf|title=District Census Report Gujrat 2017|publisher=Pakistan Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;


Хусусиятҳои аҳолӣ (2023):

* Зичии аҳолӣ: 1,214 нафар/км²
* Рушди солона: 2.7%
* Таносуби ҷинсӣ: 105 мард ба 100 зан
* Саводнокӣ: 68% (аз миёнаи Покистон болотар)

== Ҷойҳои тамошобоб ==

* Масҷиди Ҷалолуддин (асри XIX)
* Қалъаи Ҷалолпур (харобаҳои қалъаи Муғул)
* Фестивали солонаи мусиқии суфӣ

== Нақлиёт ==
Роҳҳои зерин аз шаҳр мегузаранд:

* Шоҳроҳи N5 ( [[Карочӣ]] - [[Пешовар]] )
* Истгоҳи роҳи оҳани Покистон

== Сокинони машҳур ==

* Абдулҳақ (1920-1995) - классики шеъри урду 
* Заҳро Шаҳид Ҳусайн (1954–2013) – сиёсатмадор, шаҳрдори [[Лоҳур]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [https://www.punjab.gov.pk Сомонаи расмии ҳукумати Панҷоб] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201007082535/https://punjab.gov.pk/ |date=2020-10-07 }}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Покистон]]
[[Гурӯҳ:Иёлати Панҷоб (Покистон)]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>li2jzlekt6yfywm9holr0keef7da58b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фарҳанги Украина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331082</id>
    <revision>
      <id>1470038</id>
      <parentid>1469980</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T17:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1470038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16261" sha1="epqtiea3fdam5rzmtvg17652bfcwhko" xml:space="preserve">{{Short description|Фарҳанги моддӣ ва маънавии Украина}}
&lt;gallery widths=&quot;140&quot; heights=&quot;100&quot; perrow=&quot;2&quot;&gt;
Лавра.jpg|Лавраи Киеви Печерск
Okean elzy moscow 11-02-2012 nazipov2.jpg|Консерти Океан Ельзи
Cernauti Residentia 04.jpg|Донишгоҳи Черновтси
Uruk-hai borscht.png|Борщ
Національний музей історії України у Другій світовій війні 01.jpg|Памяти Маҷдони Украина
1840 - Kobzar - page 3 - page 1 (Title) -.jpg|Кобзар
Pysanka.png|Писанка
Duke ric.jpg|Памяти герцог Ришелье дар Одесса
Independence Square in Kyiv.png|Майдони Незалежности дар Киев
Vyshyvanka.png|Вишиванка
&lt;/gallery&gt;

'''Фарҳанги Украина''' — маҷмӯи арзишҳои моддӣ ва маънавии мардуми [[Украина]] мебошад, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо дар қаламрави ин кишвар ташаккул ёфтааст. Он дар асоси қабатҳои таърихӣ — аз анъанаҳои неолит ва даштҳои Авруосиё то давлатдории асримиёнагии [[Руси Киевӣ]] бино шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kiev: 1,500 years of culture |url=https://courier.unesco.org/en/articles/kiev-1500-years-culture|website=UNESCO Courier|date=1 April 1982}}&lt;/ref&gt;

== Таърих ==
[[File:Pektoral111.JPG|thumb|Пекторали тиллоӣ аз [[Товста Могила]] (асри IV то м.)]]
[[File:Оранта Софії Київської.jpg|thumb|Интериери [[Калисои Софияи Муқаддас]] дар Киев]]

Ҳарчанд Украина зуд-зуд барои ҳифзи истиқлолияти худ мубориза мебурд, мардуми он тавонистанд мероси фарҳангии худро нигоҳ доранд. Фарҳанги муосири Украина вориси давлати қадимаи [[Руси Киевӣ]] ва [[Парвишгоҳи Галисия ва Волиния]] ба шумор меравад.&lt;ref name=&quot;Brit_Galicia&quot;&gt;{{cite web |title=Galicia |url=https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe |website=Britannica |access-date=7 March 2022}}&lt;/ref&gt; Таърихшинос [[Михаил Грушевский]] Украинаро ҳамчун «Украина-Рус» номида, ба робитаи таърихии он бо Руси Киевӣ таъкид кардааст.

Дар тӯли асрҳои охир, фарҳанги Украина зери таъсири [[Иттиҳоди Лаҳистон ва Литво]], империяҳои [[Австрия-Венгрия]], [[Империяи Русия]] ва баъдан [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] қарор гирифта буд. Шаҳрҳои калон ба монанди [[Лвов]], [[Одесса]] ва [[Харков]] ба марказҳои илму фарҳанг табдил ёфтанд.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Key Things to Know about Ukrainian Avant-Garde Art |url=https://ukraineworld.org/en/articles/infowatch/ukrainian-avant-garde |website=ukraineworld.org}}&lt;/ref&gt;

== Фолклор ==
Фолклори украинӣ аз эътиқодҳои анъанавӣ, расму оинҳо, мусиқӣ ва рақсҳо иборат аст.
* [[Мусиқӣ ва рақс:]] Сурудҳои маросимӣ (колядки), сурудҳои тӯёна ва таърихӣ қисми муҳими фарҳанг мебошанд. Оҳангҳои халқии украинӣ дар эҷодиёти композиторони бузург ба мисли [[Пётр Чайковский]] ва [[Николай Римский-Korsakov]] истифода шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Ukraine - Folk, Choral, Instrumental {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Ukraine/Music |work=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt;
* [[Афсонаҳои халқӣ:]] Афсонаи «Буқачаи коҳин» (Straw Bull) яке аз намунаҳои қадимаи насри шифоҳии украинӣ мебошад.

== Забон ==
[[File:UkraineNativeLanguagesCensus2001detailed-en.png|thumb|Украинӣ ва русӣ забонҳои паҳншудатарин дар кишвар мебошанд.]]
Мувофиқи маълумоти соли 2022, тақрибан 81% аҳолии Украина дар ҳаёти шахсии худ бо [[забони украинӣ]] сӯҳбат мекунанд.&lt;ref name=&quot;zbruc&quot;&gt;{{Cite web|title=Мова та ідентичність в Україні на кінець 2022-го|url=https://zbruc.eu/node/114247|website=Збруч|date=2023-01-07}}&lt;/ref&gt; Ҳукумат квотаҳоро барои пахши барномаҳо ва сурудҳо бо забони давлатӣ дар радио ва телевизион ҷорӣ кардааст.
== Рамзҳои миллӣ ==
{{Main|Рамзҳои миллии Украина}}
Рамзҳои миллии Украина маҷмӯи рамзҳои расмӣ ва ғайрирасмиро дар бар мегиранд, ки хусусиятҳои беназири миллат, ҳаёти фарҳангӣ ва таърихи онро инъикос мекунанд.

== Санъат ==
{{Main|Санъати Украина}}

=== Хӯрок ва нӯшокиҳо ===
{{Main|Ошхонаи Украина}}

=== Ҳунарҳои намоишӣ ===

==== Рақс ====
{{Main|Рақси украинӣ}}

==== Синамо ====
{{Main|Синамои Украина|Аниматсияи Украина}}

==== Театр ====
{{Main|Театри Украина}}

==== Мусиқӣ ====
{{Main|Мусиқии Украина}}

=== Санъати таҷассумӣ ===

==== Меъморӣ ====
{{Main|Меъмории Украина}}
Минтақаҳои мухталифи Украина сабкҳои хоси меъмории мардумии худро доранд, ки дар асоси анъанаҳои маҳаллӣ ва донишҳои насл ба насл гузашта шакл гирифтаанд.&lt;ref name=&quot;EoU_Arch&quot;&gt;{{cite web |title=Folk architecture |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CF%5CO%5CFolkarchitecture.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt; Осорхонаи меъмории мардумӣ ва ҳаёти марказии [[Надднепряншина]] дар шаҳри [[Переяслав]] воқеъ аст. Ин осорхонаи зери осмони кушод 13 осорхонаи мавзӯӣ, 122 намунаи меъмории миллӣ ва зиёда аз 30 000 ашёи таърихиву фарҳангиро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;KI_FolkMuseum&quot;&gt;{{cite web |title=Museum of Folk Architecture and Rural Life |url=https://www.kiev.info/culture/folk_architecture.htm |website=Kiev.info}}&lt;/ref&gt;

==== Рассомӣ, расмкашӣ ва ҳайкалтарошӣ ====
{{Main|Рӯйхати рассомони Украина|Авангарди Украина|Андерграунди Украина}}
[[File:Шевченко Т. Г. Катерина. 1842.jpg|thumb|«Катерина» (1842), асари [[Тарас Шевченко]], ки достони ҳамномро тасвир мекунад]]
Дар маросимҳои махсус ҳар як ҷузъи ҳаёти оддӣ ба шакли санъати ороишӣ табдил меёбад. Нақшу нигорҳо ва тарҳҳо бо рамзҳо ва маъноҳои динӣ саршоранд.&lt;ref name=&quot;EoU_Orn&quot;&gt;{{cite web |title=Ornament |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CO%5CR%5COrnament.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt; Аз дастхатҳои мунаққаши «[[Инҷили Пересопнитса]]»&lt;ref name=&quot;EoU_Gospel&quot;&gt;{{cite web |title=Peresopnytsia Gospel |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CP%5CE%5CPeresopnytsiaGospel.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt; то [[Писанка|писанкаҳо]] ва [[Витинанка|витинанкаҳои]] машҳур, ҷузъиёти мураккаб маънои қадимӣ доранд. Қисми зиёди таърихи шифоҳӣ дар давоми 300 соли [[Русгароӣ дар Украина|русикунонии Украина]], вақте ки фарҳанг ва забони украинӣ мамнӯъ буд, гум шудааст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Executed Renaissance: The Erasure of Ukrainian Cultural Heritage in the Times of the Soviet Union |url=https://retrospectjournal.com/2020/11/22/executed-renaissance-the-erasure-of-ukrainian-cultural-heritage-in-the-times-of-the-soviet-union/ |website=Retrospect Journal}}&lt;/ref&gt; Намунаҳои нақшу нигорро дар наққошии украинӣ ([[Наққошии Петриковка|Петриковка]], Косив), меъмории ороишӣ ва [[Гулдӯзии украинӣ|гулдӯзиҳои]] минтақаҳои таърихии Украина дидан мумкин аст. Баъзе аз ин осор ба рӯйхати Мероси фарҳангии ғайримоддии [[ЮНЕСКО]] ворид карда шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ukraine |url=https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

==== Суратгирӣ ====
{{main|Суратгирӣ дар Украина}}

== ВАО ==
{{Main|Воситаҳои ахбори оммаи Украина}}

== Варзиш ==
{{Main|Варзиш дар Украина}}
Украина аз таваҷҷуҳи даврони Шӯравӣ ба тарбияи ҷисмонӣ баҳраи зиёд бурд, ки дар натиҷа садҳо стадион, ҳавзҳои шиноварӣ, толорҳои варзишӣ ва дигар иншооти варзишӣ мерос монданд.&lt;ref name=&quot;Top_sport&quot;&gt;{{cite web |title=Sport in Ukraine |url=https://www.topendsports.com/world/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}&lt;/ref&gt;

=== Бокс ===
Бародарон [[Виталий Кличко]] ва [[Владимир Кличко]] унвонҳои қаҳрамони ҷаҳонро дар вазни сангини бокс соҳиб буданд.&lt;ref name=&quot;KM_Klitschko&quot;&gt;{{cite web |title=Klitschko Museum |url=https://klitschkomuseum.com/en/about |website=Klitschko Museum}}&lt;/ref&gt; Владимир Кличко аз ҷониби бисёриҳо яке аз беҳтарин боксчиёни асри 21 дониста мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Best boxers of the 21st century |website=Sporting News |url=https://www.sportingnews.com/us/boxing/news/best-boxers-21st-century-ranked-sporting-news-list-male-fighters/1a0fda3ebfeee1d54f306473}}&lt;/ref&gt; [[Александр Усик]] низ яке аз бузургтарин боксчиёни насли худ ва тамоми давру замон ба шумор меравад, ки тавонист унвони қаҳрамони мутлақи ҷаҳонро дар вазни сангин ба даст орад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-18 |title=Tyson Fury vs Oleksandr Usyk: Ukrainian becomes undisputed heavyweight champion |url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/articles/clwwl4pq092o |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

=== Дигар намудҳои варзиш ===
Украина аввалин бор дар [[Бозиҳои олимпии зимистона 1994]] баромад кард.&lt;ref name=&quot;Top_Olymp&quot;&gt;{{cite web |title=Ukraine at the Winter Olympics |url=https://www.topendsports.com/events/winter/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}&lt;/ref&gt; То ҳол Украина дар Бозиҳои олимпии тобистона (96 медал дар чаҳор ҳузур) нисбат ба Бозиҳои зимистона (5 медал дар чаҳор ҳузур) муваффақтар аст. Украина дар айни замон дар рӯйхати умумиҷаҳонии медалҳои олимпӣ аз рӯи шумораи медалҳои тилло дар ҷои 35-ум мебошад.

Дигар варзишҳои маъмул дар Украина [[Ҳандбол]], [[Теннис]], [[Регби]], [[Баскетбол]], [[Гимнастика]] ва [[Хоккей дар ях]] мебошанд.&lt;ref name=&quot;Top_sport&quot;/&gt;
== Сайёҳӣ ==
{{Main|Сайёҳӣ дар Украина}}
Украина ҳамасола беш аз 20 миллион меҳмонро аз саросари ҷаҳон ҷалб мекунад.&lt;ref name=ukrstat&gt;[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2007/tyr/tyr_u/potoki2006_u.htm Туристичні потоки], Кумитаи давлатии омори Украина&lt;/ref&gt; [[Ҳафт мӯъҷизаи табиии Украина]]&lt;ref name=&quot;CT_7NatWonders&quot;&gt;{{cite web |title=The 7 Natural Wonders of Ukraine |url=https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ |website=Culture Trip |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2020-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925164843/https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ }}&lt;/ref&gt; ва [[Ҳафт мӯъҷизаи Украина]] аз маъмултарин маконҳои сайёҳӣ ба шумор мераванд. Инчунин, шаҳрҳои муосир,&lt;ref name=&quot;UES_cities&quot;&gt;{{cite web |title=Cities of Ukraine |url=https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ |website=UES Ukraine}}&lt;/ref&gt; ҷашнвораҳо,&lt;ref name=&quot;iE_fest&quot;&gt;{{cite web |title=Ukraine Holidays and Festivals |url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/europe/ukraine/festivals-and-events |website=iExplore}}&lt;/ref&gt; [[экосайёҳӣ]],&lt;ref name=&quot;VU_eco&quot;&gt;{{cite web |title=Ecotourism in Ukraine |url=https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ |website=Visit to Ukraine}}&lt;/ref&gt; ва [[сайёҳии тиббӣ]]&lt;ref name=&quot;HT_Med&quot;&gt;{{cite web |title=Medical Tourism to Ukraine |url=https://www.health-tourism.com/medical-tourism-ukraine/ |website=Health Tourism}}&lt;/ref&gt; дар кишвар рушд кардаанд.

== Инчунин нигаред ==
{{Portal|Украина}}
* [[Рӯйхати мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Украина]]
* [[Украинизатсия]]
* [[Минтақаҳои таърихии Украина]]
* «[[Слава Украини]]» (Шараф ба Украина)

== Эзоҳ ==
{{reflist}}

== Сарчашмаҳо ==
* Dubrovskiy Visnyk. November 2007. &quot;...I ne pereshkoda letu lita&quot;
* {{cite book |editor-last=Kurkov|editor-first=Andrey|title=Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage |date=2022 |publisher=[[Thames &amp; Hudson]]|location=London}}

== Барои мутолиаи бештар ==
* {{Cite web |title=Ukraine, Moldova, and Romania Seek UNESCO World Heritage Status for Trypillia Culture |url=https://united24media.com/latest-news/ukraine-moldova-and-romania-seek-unesco-world-heritage-status-for-trypillia-culture-11771 |website=UNITED24 Media}}
* {{Cite news |title=Trypillya culture |url=https://www.britannica.com/topic/Trypillya-culture |work=Encyclopedia Britannica}}
* {{Cite journal |last=Zaitsev |first=Pavlo |title=Taras Shevchenko: A Life |date=1988 |publisher=University of Toronto Press}}
* {{Cite web |title=Sergei Pavlovich Korolev |url=https://kpi.ua/en/about-korolyov |website=kpi.ua}}

== Пайвандҳои беруна ==
{{Commons category}}
* Фарҳанг
** [https://mincult.gov.ua/  Вазорати фарҳанги Украина]
** [https://visitukraine.today/ Visit Ukraine Today]
** [https://insight.ui.org.ua/ Insight UA]
* Телевизион
** [http://1plus1.ua 1+1]
** [https://ictv.ua/ ICTV]

[[Гурӯҳ:Фарҳанги Украина| ]]
[[Гурӯҳ:Украинашиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Фарҳанги славянӣ]]
[[Гурӯҳ:Фарҳанги Аврупо]]</text>
      <sha1>epqtiea3fdam5rzmtvg17652bfcwhko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Equus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331084</id>
    <revision>
      <id>1470079</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Equidae|rang=Авлод|latin=Equus|name=Аспҳо}}</comment>
      <origin>1470079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="3uu49envhatj603skl8vk07n4q9y1m0" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Equidae|rang=Авлод|latin=Equus|name=Аспҳо}}</text>
      <sha1>3uu49envhatj603skl8vk07n4q9y1m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Equidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331085</id>
    <revision>
      <id>1470080</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Perissodactyla|rang=Оила|latin=Equidae|name=Аспиҳо}}</comment>
      <origin>1470080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="2hib0k9xummtf7cgif2zwct3dx8dmuo" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Perissodactyla|rang=Оила|latin=Equidae|name=Аспиҳо}}</text>
      <sha1>2hib0k9xummtf7cgif2zwct3dx8dmuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Perissodactyla</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331086</id>
    <revision>
      <id>1470082</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Euungulata|rang=Қатор|latin=Perissodactyla|name=Тоқасумон}}</comment>
      <origin>1470082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="1122ait9c1oi40suauh50gkf91amfus" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Euungulata|rang=Қатор|latin=Perissodactyla|name=Тоқасумон}}</text>
      <sha1>1122ait9c1oi40suauh50gkf91amfus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470119</id>
      <parentid>1470082</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="ruyna16gre7pdkf70e4xz57thh73zhz" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Euungulata|rang=Қатор|latin=Perissodactyla|name=Тоқасумҳо}}</text>
      <sha1>ruyna16gre7pdkf70e4xz57thh73zhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Corvus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331087</id>
    <revision>
      <id>1470092</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Corvidae|rang = Авлод|latin = Зоғҳо|name = Вороны}}</comment>
      <origin>1470092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="fi4twm1kfav8hfflticb6wam97onswu" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Corvidae|rang = Авлод|latin = Зоғҳо|name = Вороны}}</text>
      <sha1>fi4twm1kfav8hfflticb6wam97onswu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470094</id>
      <parentid>1470092</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="oqtdds6uuk9mjotdyqflfkdxof09l00" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Passeri|rang=Авлод|latin=Corvus|name =Зоғҳо}}</text>
      <sha1>oqtdds6uuk9mjotdyqflfkdxof09l00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470101</id>
      <parentid>1470094</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="f8n1758l8xu3418fwgj3wht4aoc33lb" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Corvidae|rang=Авлод|latin=Corvus|name=Зоғҳо}}</text>
      <sha1>f8n1758l8xu3418fwgj3wht4aoc33lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Passeriformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331088</id>
    <revision>
      <id>1470096</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Aves|rang=Қатор|latin=Passeriformes|name=Гунҷишкшаклон}}</comment>
      <origin>1470096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="73pow3akuw59ntt1kdlbwtzvqk5ny32" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Aves|rang=Қатор|latin=Passeriformes|name=Гунҷишкшаклон}}</text>
      <sha1>73pow3akuw59ntt1kdlbwtzvqk5ny32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Passeri</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331089</id>
    <revision>
      <id>1470098</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Passeriformes|rang=Зерқатор|latin=Passeri|name=Гунҷишкҳо}}</comment>
      <origin>1470098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="06knfgk8768tko65ham80fve851y9ak" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Passeriformes|rang=Зерқатор|latin=Passeri|name=Гунҷишкҳо}}</text>
      <sha1>06knfgk8768tko65ham80fve851y9ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Corvidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331090</id>
    <revision>
      <id>1470100</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Passeri|rang=Оила|latin=Corvidae|name=Зоғиҳо}}</comment>
      <origin>1470100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="h3bjlw4yet550tfdyj4qtw1p8bsj00y" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Passeri|rang=Оила|latin=Corvidae|name=Зоғиҳо}}</text>
      <sha1>h3bjlw4yet550tfdyj4qtw1p8bsj00y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Passeridae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331091</id>
    <revision>
      <id>1470106</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Passeri|rang=Оила|latin=Passeridae|name=Гунҷишкиҳо}}</comment>
      <origin>1470106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="3o1qj16nty9isr942fl5lkt7g4s2i89" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Passeri|rang=Оила|latin=Passeridae|name=Гунҷишкиҳо}}</text>
      <sha1>3o1qj16nty9isr942fl5lkt7g4s2i89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Passer</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331092</id>
    <revision>
      <id>1470108</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Passeridae|rang = Род|latin = Passer |name = Гунҷишк}}</comment>
      <origin>1470108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="52nkebm841p00buri69d3f2j1lw25v6" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Passeridae|rang = Род|latin = Passer |name = Гунҷишк}}</text>
      <sha1>52nkebm841p00buri69d3f2j1lw25v6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470110</id>
      <parentid>1470108</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="13tftm3y10gluie6jks140ou5rtsuqi" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Passeridae|rang = Авлод|latin = Passer |name = Гунҷишк}}</text>
      <sha1>13tftm3y10gluie6jks140ou5rtsuqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Capra</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331093</id>
    <revision>
      <id>1470115</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Caprinae|rang=Авлод|latin=Capra|name=Бузҳои кӯҳӣ}}</comment>
      <origin>1470115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="7w7ye5z61n5yfowq5ubh45m60rmuiwh" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Caprinae|rang=Авлод|latin=Capra|name=Бузҳои кӯҳӣ}}</text>
      <sha1>7w7ye5z61n5yfowq5ubh45m60rmuiwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Rhinocerotidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331094</id>
    <revision>
      <id>1470117</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Rhinocerotoidea|rang=Семейство|latin=Rhinocerotidae|name=Каркаданиҳо}}</comment>
      <origin>1470117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="310z7i1fn4n6oo3g4wbul3peden7c8w" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Rhinocerotoidea|rang=Семейство|latin=Rhinocerotidae|name=Каркаданиҳо}}</text>
      <sha1>310z7i1fn4n6oo3g4wbul3peden7c8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470118</id>
      <parentid>1470117</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="qyse446va08eowe2f00b03gqpznv2z1" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Rhinocerotoidea|rang=Оила|latin=Rhinocerotidae|name=Каркаданиҳо}}</text>
      <sha1>qyse446va08eowe2f00b03gqpznv2z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Rhinocerotoidea</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331095</id>
    <revision>
      <id>1470120</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Perissodactyla|rang=Забароила|latin=Rhinocerotoidea|name=Каркаданшаклон}}</comment>
      <origin>1470120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="rul1njhukm5wgv34fz7696f5wowj16k" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Perissodactyla|rang=Забароила|latin=Rhinocerotoidea|name=Каркаданшаклон}}</text>
      <sha1>rul1njhukm5wgv34fz7696f5wowj16k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470121</id>
      <parentid>1470120</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="01zhhqtvzjf8u373l0kp4bcjdxhq9my" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Perissodactyla|rang=Забароила|latin=Rhinocerotoidea|name=Каргшаклон}}</text>
      <sha1>01zhhqtvzjf8u373l0kp4bcjdxhq9my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Canna</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331096</id>
    <revision>
      <id>1470124</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Zingiberales |rang=Авлод|latin=Canna|name=Карнайгул}}</comment>
      <origin>1470124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="oty7sz4jh3avdj1r4r1loasyki6noga" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Zingiberales |rang=Авлод|latin=Canna|name=Карнайгул}}</text>
      <sha1>oty7sz4jh3avdj1r4r1loasyki6noga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470126</id>
      <parentid>1470124</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <origin>1470126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="51djfgan6kjkvcny2ezfhtplhajwjad" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Cannaceae |rang=Авлод|latin=Canna|name=Карнайгул}}</text>
      <sha1>51djfgan6kjkvcny2ezfhtplhajwjad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Cannaceae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331097</id>
    <revision>
      <id>1470125</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Zingiberales|rang=Оила|latin=Cannaceae|name=Карнайгулиҳо}}</comment>
      <origin>1470125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="d99np1f1q63qb00zy0t9nvz9msjzbp6" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Zingiberales|rang=Оила|latin=Cannaceae|name=Карнайгулиҳо}}</text>
      <sha1>d99np1f1q63qb00zy0t9nvz9msjzbp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Odobenus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331098</id>
    <revision>
      <id>1470129</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Odobenidae|rang=Авлод|latin=Odobenus|name=Моржҳо}}</comment>
      <origin>1470129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="tat1ap0hzrqf2plgsr2namgpite09b1" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Odobenidae|rang=Авлод|latin=Odobenus|name=Моржҳо}}</text>
      <sha1>tat1ap0hzrqf2plgsr2namgpite09b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Odobenidae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331099</id>
    <revision>
      <id>1470130</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Pinnipedia|rang=Оила|latin=Odobenidae|name=Моржиҳо}}</comment>
      <origin>1470130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="tw7ponnknfr6jfetk5vfe9oeqx4ep4q" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Pinnipedia|rang=Оила|latin=Odobenidae|name=Моржиҳо}}</text>
      <sha1>tw7ponnknfr6jfetk5vfe9oeqx4ep4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Pinnipedia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331100</id>
    <revision>
      <id>1470133</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Caniformia|rang=Парвқатор|latin=Pinnipedia|name=Белпойҳо}}</comment>
      <origin>1470133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="am1qy3icdrityoectr7fewsvkhchi18" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Caniformia|rang=Парвқатор|latin=Pinnipedia|name=Белпойҳо}}</text>
      <sha1>am1qy3icdrityoectr7fewsvkhchi18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ёҳу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331101</id>
    <revision>
      <id>1470139</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Ёҳу]] to [[Ёҳуҳо]]</comment>
      <origin>1470139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="g4eje6el5dlrzx66jn7yenkkwsxem3y" xml:space="preserve">#равона [[Ёҳуҳо]]</text>
      <sha1>g4eje6el5dlrzx66jn7yenkkwsxem3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470140</id>
      <parentid>1470139</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Ёҳуҳо]]</comment>
      <origin>1470140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Larus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331102</id>
    <revision>
      <id>1470141</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Laridae|rang=Авлод|latin=Larus|name= Ёҳуҳо}}</comment>
      <origin>1470141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="f8n3voh9o463517clz50l5bwxf1xsw6" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Laridae|rang=Авлод|latin=Larus|name= Ёҳуҳо}}</text>
      <sha1>f8n3voh9o463517clz50l5bwxf1xsw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Laridae</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331103</id>
    <revision>
      <id>1470142</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Charadriiformes|rang=Оила|latin=Laridae|name= Ёҳуиҳо}}</comment>
      <origin>1470142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="tgwtmdcnv8vnma78kk414b6pqdvsam0" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Charadriiformes|rang=Оила|latin=Laridae|name= Ёҳуиҳо}}</text>
      <sha1>tgwtmdcnv8vnma78kk414b6pqdvsam0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Charadriiformes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331104</id>
    <revision>
      <id>1470143</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Aves|rang=Қатор|latin=Charadriiformes|name=Лойхӯракшаклон}}</comment>
      <origin>1470143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="d063ngprdh9eopim90h23ncek7xfema" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Aves|rang=Қатор|latin=Charadriiformes|name=Лойхӯракшаклон}}</text>
      <sha1>d063ngprdh9eopim90h23ncek7xfema</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ёҳуиҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331105</id>
    <revision>
      <id>1470145</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Таксон | name = Ёҳуиҳо | тасвир = Seagull_lakes_entrance.jpg | image_caption = A [[Silver Gull]], [[Lakes Entrance]] | салтанат = Ҷонварон | табақа = Оила | лотинӣ = Laridae | муаллиф = Vigors | соли муаллиф = 1825 }}</comment>
      <origin>1470145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="cuoawnw401wtekz5va7q3i4a9qaljqv" xml:space="preserve">{{Таксон
| name = Ёҳуиҳо
| тасвир = Seagull_lakes_entrance.jpg
| image_caption = A [[Silver Gull]], [[Lakes Entrance]]
| салтанат = Ҷонварон
| табақа = Оила
| лотинӣ = Laridae
| муаллиф = Vigors
| соли муаллиф = 1825
}}</text>
      <sha1>cuoawnw401wtekz5va7q3i4a9qaljqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изотобҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331106</id>
    <revision>
      <id>1470149</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Изотобҳо (аз изо... ва юн. topos – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даври...</comment>
      <origin>1470149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7004" sha1="iozolmb0m6ovq1hawoyb1y6nrriuzet" xml:space="preserve">Изотобҳо (аз изо... ва юн. topos – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>iozolmb0m6ovq1hawoyb1y6nrriuzet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470150</id>
      <parentid>1470149</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7036" sha1="e7ravuokm2r2w3oo0z0o8gj76ye49qo" xml:space="preserve">{{Физикаи ҳастаи}}
Изотобҳо (аз изо... ва юн. topos – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>e7ravuokm2r2w3oo0z0o8gj76ye49qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470151</id>
      <parentid>1470150</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7020" sha1="fiwzarw2o8u79h8dsf9utc0k02zioz0" xml:space="preserve">{{ Ҳаста}}
Изотобҳо (аз изо... ва юн. topos – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>fiwzarw2o8u79h8dsf9utc0k02zioz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470152</id>
      <parentid>1470151</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7017" sha1="2xkzm75osvofue56a7jaryzxn12691j" xml:space="preserve">{{Ядро}}
Изотобҳо (аз изо... ва юн. topos – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>2xkzm75osvofue56a7jaryzxn12691j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470153</id>
      <parentid>1470152</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7019" sha1="dvq2jr7zeq8qx7iavh8nlfmoxcoip6r" xml:space="preserve">{{Кимиё}}
Изотобҳо (аз изо... ва юн. topos – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>dvq2jr7zeq8qx7iavh8nlfmoxcoip6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470158</id>
      <parentid>1470153</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7028" sha1="kt34vynn3gwx675krf2avw66ug0t961" xml:space="preserve">{{Физика}}
Изотобҳо (аз изо... ва {{Lang-grc|topos}} – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>kt34vynn3gwx675krf2avw66ug0t961</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470159</id>
      <parentid>1470158</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7041" sha1="ro7ejuidgmkret6xun9pz8iqxzdptdc" xml:space="preserve">{{Физикаи ядроӣ}}
Изотобҳо (аз изо... ва {{Lang-grc|topos}} – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>ro7ejuidgmkret6xun9pz8iqxzdptdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470160</id>
      <parentid>1470159</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7028" sha1="kt34vynn3gwx675krf2avw66ug0t961" xml:space="preserve">{{Физика}}
Изотобҳо (аз изо... ва {{Lang-grc|topos}} – ҷой) —  навъҳои гуногуни атомҳои як унсури кимиёӣ, ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони протон (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.
Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>kt34vynn3gwx675krf2avw66ug0t961</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470163</id>
      <parentid>1470160</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7090" sha1="acxih3huuodmrgmz5w130pkfsr0ulrs" xml:space="preserve">{{Физика}}
'''Изотобҳо''' (аз изо... ва {{Lang-grc|topos}} – '''ҷой''') —  навъҳои гуногуни атомҳои як [[унсури кимиёӣ]], ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони [[протон]] (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. 

== Тавсиф ==
Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.

== Таърих ==
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.

Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>acxih3huuodmrgmz5w130pkfsr0ulrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470169</id>
      <parentid>1470163</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7109" sha1="tbxey6dh8v8ylwtas0dfe7bq5pnm0qe" xml:space="preserve">{{Моддаҳои кимиёвӣ}}
'''Изотобҳо''' (аз изо... ва {{Lang-grc|topos}} – '''ҷой''') —  навъҳои гуногуни атомҳои як [[унсури кимиёӣ]], ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони [[протон]] (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. 

== Тавсиф ==
Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.

== Таърих ==
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.

Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>tbxey6dh8v8ylwtas0dfe7bq5pnm0qe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470170</id>
      <parentid>1470169</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7103" sha1="mkxahpejmqj23t7m0bacdxqsq7h1gtv" xml:space="preserve">{{Моддаи кимиёӣ}}
'''Изотобҳо''' (аз изо... ва {{Lang-grc|topos}} – '''ҷой''') —  навъҳои гуногуни атомҳои як [[унсури кимиёӣ]], ки ҳастаҳои атомаш адади ҳамсони [[протон]] (Z) ва шумораи гуногуни нейтрон (Z) доранд. Ҳастаи чунин атомҳоро низ Изотобҳо меноманд. 

== Тавсиф ==
Изотобҳо нуклидҳои як унсур буда, дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ як ҷойро ишғол мекунанд. Хосияти кимиёии атомҳо, яъне мансубияти атом ба ягон унсур, аз адади электронҳо ва ҷойгиршавии онҳо дар қабатҳои электронии атом вобаста аст. Ҷои унсур дар ҷадвали даврии унсурҳои кимиёӣ аз рӯи рақами тартибии он Z, ки ба адади электронҳо дар атом ё барқа (заряд)-и атом (адади протонҳо) баробар аст, муайян карда мешавад. Дар ҳастаи атом ғайр аз протон нейтрон низ мавҷуд аст, ки массаи ҳар яки он тақрибан ба массаи як протон баробар мебошад. Адади протонҳо дар ҳамаи атомҳои унсур монанд аст. Миқдори нейтронҳо N дар атомҳои унсур гуногун (масалан, дар атоми магний 12, 13, 14) мебошад. Адади протонҳо Z ва нейтронҳо N массаи ҳаста (аслан массаи атом)-ро муайян мекунад, ки он адади массавии атом A = Z+N номида мешавад. Изотобҳоро бо аломати унсури кимиёӣ ва нишондиҳандаи адади масса, ки аз боло дар тарафи чапи аломати унсур гузошта мешавад, ифода мекунанд, Масалан,24Mq, 25Mg, 26Mg ва ғ. Дар мавриди зарурат дар тарафи чап аз поин шохис (индекс)-и рақами тартибии Изотобҳоро мегузоранд, масалан, ва ғ.

== Таърих ==
Солҳои 1906–07 маълум гардид, ки маҳсули пароканиши радиоактивии уран – ионий ва маҳсули пароканиши торий – радиоторий хусусияти кимиёии торийро зоҳир менамоянд, вале аз торий бо массаи атомӣ фарқ мекунанд. Дертар муқаррар карда шуд, ки спектрҳои рентгении ҳар сеи ин унсур шабеҳи ҳамдигар мебошанд. Моддаҳои хосияти кимиёиашон шабеҳ ва баъзе хусусиятҳои физикию массаи атомашон гуногун бо пешниҳоди олими англис Ф. Содди Изотобҳо номида шуданд. Соли 1913 физики англис Ҷ. Томсон ҳангоми бо усули парабол таҳқиқ кардани неон дар баробари 20Ne атоми вазнинро ошкор намуд, вале Изотобҳои неон будани онро тасдиқ карда натавонист. Танҳо соли 1919 физики англис Ф. Астон дар табиат дар нисбати 91% ва 9% вуҷуд доштани ду Изотобҳои неон – 20Ne ва 22Ne, Изотобҳои хлор, симоб ва чанд унсури дигарро исбот намуд. То солҳои 40 асри 20 таҳлили изотопии унсурҳои маълум сурат гирифт. Соли 1934 Ф. Жолио ва И. Жолио-Кюри бо роҳи сунъӣ 13N, 28Si ва 30P-ро, ки дар табиат вуҷуд надоштанд, ҳосил карданд. Солҳои баъдӣ бо ёрии реаксияҳои ҳастаӣ зери таъсири нейтронҳо ва зарраҳои зудбарқанокшуда бисёр Изотобҳои радиоактивии унсурҳои маълум ва наздики 20 унсури нав ҳосил карда шуданд. Ҳоло зиёда аз 276 И.-и устувори 81 унсури табиӣ ва тақр. 1500 Изотобҳои радиоактиви 105 унсури табиӣ ва синтезӣ ошкор гаштаанд.

Таҳлили таносуби нейтронҳо ва протонҳои Изотобҳои гуногуни ҳамон як унсур нишон медиҳад, ки ҳастаи Изотобҳои устувор ва Изотобҳои радиоактиви ба бета-таҷзия устувор ба ҳар як протон аз як нейтрон кам надорад. Унсурҳои рақами тартибиашон тоқ дорои на зиёда аз ду Изотобҳои устувор мебошанд. Бисёр унсурҳои рақами тартибиашон ҷуфт аз чанд Изотобҳои устувор иборатанд (масалан, қалъагӣ – 10, кинон – 9, кадмий ва теллур – 8, бисёр унсурҳои дигар – 7). Изотобҳои устувор дар рӯи Замин дар натиҷаи равандҳои ҳастаӣ ҳосил шуда, таркиби онҳо қариб бетағйир мондааст. Дигаргунии таркиби изотопии унсурҳое, ки дар биосфера дар ҳоли кӯч қарор доранд (H, C, N, O, S), ба фаъолияти мавҷудоти зинда вобаста аст. Ягонагии ҳосилшавии ҷисмҳои Манзума (Система)-и Офтоб ба ақидае водор мекунад, ки таркиби изотопии намунаи унсурҳои рӯи Замин хосси тамоми Манзумаи Офтоб аст. Шиҳобҳо ва қабатҳои амиқи қишри Замин таносуби тақр. яксони 13О/18О доранд. Ба унсурҳои кимиёии табиӣ омехта кардани Изотобҳои радиоактив имкон медиҳад, ки бо ёрии дедукторҳои афканишоти радиоактив равандҳои гуногуни физикӣ ва кимиёӣ дар онҳо назорат карда шаванд. Усули мазкур ҳоло дар биология, геология, астрофизика, физика, кимиё ва ғ. фаровон истифода мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изотобҳо|7|муаллиф= }}

[[Гурӯҳ:физика]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>mkxahpejmqj23t7m0bacdxqsq7h1gtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Falco</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331107</id>
    <revision>
      <id>1470156</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Falconidae|rang=Род|latin=Falco|name=Бозҳо}}</comment>
      <origin>1470156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="6l73lnml9sv0gw3kvhlgru70gj40wqo" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Falconidae|rang=Род|latin=Falco|name=Бозҳо}}</text>
      <sha1>6l73lnml9sv0gw3kvhlgru70gj40wqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ovis ammon</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331108</id>
    <revision>
      <id>1470161</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ovis|rang=Намуд|latin = Ovis ammon|name=Ғурм}}</comment>
      <origin>1470161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="h302cb8kxhe6dhw2t16jg3amv43pwtz" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ovis|rang=Намуд|latin = Ovis ammon|name=Ғурм}}</text>
      <sha1>h302cb8kxhe6dhw2t16jg3amv43pwtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Paeonia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>331109</id>
    <revision>
      <id>1470164</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Paeoniaceae|rang=Авлод|latin=Paeonia|name=Садтумонӣ}}</comment>
      <origin>1470164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="cgvyguy9dii1fq9j36m5ntbhy49jbbc" xml:space="preserve">{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Paeoniaceae|rang=Авлод|latin=Paeonia|name=Садтумонӣ}}</text>
      <sha1>cgvyguy9dii1fq9j36m5ntbhy49jbbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изохинолин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331110</id>
    <revision>
      <id>1470165</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Модда}} Изохинолин, пайвасти ҳетероароматӣ:Кристаллҳои беранг, бӯи бодомро дорад. Ҳарорати ҷӯшишаш 26,50С; дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мешавад. Изохинолин дар таркиби қатрони ангиштсанг мавҷуд аст. Изохинолин асоси қавӣ буда, бо асидҳои намак ва гало...</comment>
      <origin>1470165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="cltyu9h6hf6jxg0scup8jjdwe5dn18u" xml:space="preserve">{{Модда}}
Изохинолин, пайвасти ҳетероароматӣ:Кристаллҳои беранг, бӯи бодомро дорад. Ҳарорати ҷӯшишаш 26,50С; дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мешавад. Изохинолин дар таркиби қатрони ангиштсанг мавҷуд аст. Изохинолин асоси қавӣ буда, бо асидҳои намак ва галогеналканҳо намакҳои чорумин ҳосил мекунад. Бо пайвастҳои ароматӣ ба реаксия медарояд (масалан, дар натиҷаи реаксияи он бо амиди натрий 1-аминоизохинолин ҳосил мешавад). Ҳангоми оксидшавӣ омехтаи асидҳои фталеат ва пиридин -3,4-дикарбонат ҳосил мекунад. Изохинолинро дар истеҳсоли маводди доруворӣ истифода мебаранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изохинолин|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Кимиё]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>cltyu9h6hf6jxg0scup8jjdwe5dn18u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470168</id>
      <parentid>1470165</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="med8r1d77tncyx2ygwusj96xkc3t6t1" xml:space="preserve">{{Моддаи кимиёӣ}}
Изохинолин, пайвасти ҳетероароматӣ:Кристаллҳои беранг, бӯи бодомро дорад. Ҳарорати ҷӯшишаш 26,50С; дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мешавад. Изохинолин дар таркиби қатрони ангиштсанг мавҷуд аст. Изохинолин асоси қавӣ буда, бо асидҳои намак ва галогеналканҳо намакҳои чорумин ҳосил мекунад. Бо пайвастҳои ароматӣ ба реаксия медарояд (масалан, дар натиҷаи реаксияи он бо амиди натрий 1-аминоизохинолин ҳосил мешавад). Ҳангоми оксидшавӣ омехтаи асидҳои фталеат ва пиридин -3,4-дикарбонат ҳосил мекунад. Изохинолинро дар истеҳсоли маводди доруворӣ истифода мебаранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изохинолин|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Кимиё]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>med8r1d77tncyx2ygwusj96xkc3t6t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470174</id>
      <parentid>1470168</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="7impnvk3ecyd2ooe0ta3jbopbozm7br" xml:space="preserve">{{Моддаи кимиёӣ}}
'''Изохинолин''', пайвасти ҳетероароматӣ: Кристаллҳои беранг, бӯи [[Бодом|бодомро]] дорад.

Ҳарорати ҷӯшишаш 26,50С; дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мешавад. Изохинолин дар таркиби қатрони ангиштсанг мавҷуд аст. Изохинолин асоси қавӣ буда, бо асидҳои намак ва галогеналканҳо намакҳои чорумин ҳосил мекунад. Бо пайвастҳои ароматӣ ба реаксия медарояд (масалан, дар натиҷаи реаксияи он бо амиди натрий 1-аминоизохинолин ҳосил мешавад). Ҳангоми оксидшавӣ омехтаи асидҳои фталеат ва пиридин -3,4-дикарбонат ҳосил мекунад. Изохинолинро дар истеҳсоли маводди доруворӣ истифода мебаранд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изохинолин|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Кимиё]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>7impnvk3ecyd2ooe0ta3jbopbozm7br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунҷишкҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331111</id>
    <revision>
      <id>1470172</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Zosya95 moved page [[Гунҷишкҳо]] to [[Гунҷишкиҳо]]</comment>
      <origin>1470172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="tds7im0fvrdbyivdmva4bv3ux9y2lxh" xml:space="preserve">#равона [[Гунҷишкиҳо]]</text>
      <sha1>tds7im0fvrdbyivdmva4bv3ux9y2lxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470173</id>
      <parentid>1470172</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zosya95</username>
        <id>54344</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Гунҷишкиҳо]]</comment>
      <origin>1470173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8" xml:space="preserve">{{Барои ҳазф}}</text>
      <sha1>prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изҳори ҳамдардӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331112</id>
    <revision>
      <id>1470175</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  Изҳори ҳамдардӣ —  дар амалияи дипломатӣ баёни расмии таслият (таъзия) бинобар расидани мусибат ба кишвар, аз ҷумла фавти сарвари давлат (шоҳ, президент) ва раиси ҳукумат, шахсиятҳои маъруф, офатҳои табиӣ (заминларза, обхезӣ, тӯфон), садамаи нақлиётӣ ва ғ., ки...</comment>
      <origin>1470175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="hft4j06yhmykr962jx85qo1okg0mat8" xml:space="preserve"> Изҳори ҳамдардӣ —  дар амалияи дипломатӣ баёни расмии таслият (таъзия) бинобар расидани мусибат ба кишвар, аз ҷумла фавти сарвари давлат (шоҳ, президент) ва раиси ҳукумат, шахсиятҳои маъруф, офатҳои табиӣ (заминларза, обхезӣ, тӯфон), садамаи нақлиётӣ ва ғ., ки харобиҳо, зиён ва талафоти сангин ба бор меоранд. 
Шаклҳои  изҳори ҳамдардӣ: барқия, номаи таслият. Ҳангоми фавти сарвари давлат, ба замми изҳори ҳамдардӣи хаттӣ, дар маросими мотам (аз ҷумла, маросими динӣ) ҳайатҳои намояндагии кишварҳои хориҷӣ, ки махсус сафарбар шудаанд, ширкат меварзанд. Онҳо ба роҳбарони кишвар таслияти шифоҳӣ изҳор мекунанд. Роҳбарони намояндагони дипломатӣ (сафирон, кормандони сафоратхонаҳо ё дуайен) аз номи ҳайати дипломатӣ ба Вазорати корҳои хориҷӣ ёддошт (нота)-ҳои шахсӣ, шифоҳӣ ва кортҳои ташрифотро бо навиштаҷоти «p. c.» (фаронс. pour condolence – барои  изҳори ҳамдардӣ ва таслият) дар қисмати чапи поёни онҳо ирсол мекунанд. Дар рӯзҳои мотам дирафши (парчам)-и давлатӣ дар болои сафоратхонаҳо ба андозаи нисфи пояи дирафш фуроварда мешавад. Дирафши давлатии шоҳии Арабистони Саудӣ, ки дар он калимаи шаҳодат навишта шудааст, ҳеч гоҳ нимафрохта намешавад. Намояндагии дипломатии кишваре, ки мотам эълон кардааст, бо ёддошти хаттӣ ё шифоҳӣ дар бораи ҳодиса, замон ва макони ифтитоҳи китоби  изҳори ҳамдардӣ ба ҳукумат ва ҳайати дипломатӣ хабар дода, қабули намояндагони кишварҳо ва дипломатҳоро барои изҳори ҳамдардӣ созмон медиҳад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изҳори ҳамдардӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Мотам]]</text>
      <sha1>hft4j06yhmykr962jx85qo1okg0mat8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470176</id>
      <parentid>1470175</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="sq1wcy01vf3xru5ziczijwaf4p431w7" xml:space="preserve"> Изҳори ҳамдардӣ —  дар амалияи дипломатӣ баёни расмии таслият (таъзия) бинобар расидани мусибат ба кишвар, аз ҷумла фавти сарвари давлат (шоҳ, президент) ва раиси ҳукумат, шахсиятҳои маъруф, офатҳои табиӣ (заминларза, обхезӣ, тӯфон), садамаи нақлиётӣ ва ғ., ки харобиҳо, зиён ва талафоти сангин ба бор меоранд. 
Шаклҳои  изҳори ҳамдардӣ: барқия, номаи таслият. Ҳангоми фавти сарвари давлат, ба замми изҳори ҳамдардӣи хаттӣ, дар маросими мотам (аз ҷумла, маросими динӣ) ҳайатҳои намояндагии кишварҳои хориҷӣ, ки махсус сафарбар шудаанд, ширкат меварзанд. Онҳо ба роҳбарони кишвар таслияти шифоҳӣ изҳор мекунанд. Роҳбарони намояндагони дипломатӣ (сафирон, кормандони сафоратхонаҳо ё дуайен) аз номи ҳайати дипломатӣ ба Вазорати корҳои хориҷӣ ёддошт (нота)-ҳои шахсӣ, шифоҳӣ ва кортҳои ташрифотро бо навиштаҷоти «p. c.» ([[Забони фаронсавӣ|фаронс.]]. pour condolence – барои  изҳори ҳамдардӣ ва таслият) дар қисмати чапи поёни онҳо ирсол мекунанд. Дар рӯзҳои мотам дирафши (парчам)-и давлатӣ дар болои сафоратхонаҳо ба андозаи нисфи пояи дирафш фуроварда мешавад. Дирафши давлатии шоҳии Арабистони Саудӣ, ки дар он калимаи шаҳодат навишта шудааст, ҳеч гоҳ нимафрохта намешавад. Намояндагии дипломатии кишваре, ки мотам эълон кардааст, бо ёддошти хаттӣ ё шифоҳӣ дар бораи ҳодиса, замон ва макони ифтитоҳи китоби  изҳори ҳамдардӣ ба ҳукумат ва ҳайати дипломатӣ хабар дода, қабули намояндагони кишварҳо ва дипломатҳоро барои изҳори ҳамдардӣ созмон медиҳад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изҳори ҳамдардӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Мотам]]</text>
      <sha1>sq1wcy01vf3xru5ziczijwaf4p431w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470177</id>
      <parentid>1470176</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="qnfc3phaughfjwsy7b16mu4p6bv3kw7" xml:space="preserve"> Изҳори ҳамдардӣ —  дар амалияи дипломатӣ баёни расмии таслият (таъзия) бинобар расидани мусибат ба кишвар, аз ҷумла фавти сарвари давлат (шоҳ, президент) ва раиси ҳукумат, шахсиятҳои маъруф, офатҳои табиӣ (заминларза, обхезӣ, тӯфон), садамаи нақлиётӣ ва ғ., ки харобиҳо, зиён ва талафоти сангин ба бор меоранд. Шаклҳои  изҳори ҳамдардӣ: барқия, номаи таслият. Ҳангоми фавти сарвари давлат, ба замми изҳори ҳамдардӣи хаттӣ, дар маросими мотам (аз ҷумла, маросими динӣ) ҳайатҳои намояндагии кишварҳои хориҷӣ, ки махсус сафарбар шудаанд, ширкат меварзанд. Онҳо ба роҳбарони кишвар таслияти шифоҳӣ изҳор мекунанд. Роҳбарони намояндагони дипломатӣ (сафирон, кормандони сафоратхонаҳо ё дуайен) аз номи ҳайати дипломатӣ ба Вазорати корҳои хориҷӣ ёддошт (нота)-ҳои шахсӣ, шифоҳӣ ва кортҳои ташрифотро бо навиштаҷоти «p. c.» ([[Забони фаронсавӣ|фаронс.]]. pour condolence – барои  изҳори ҳамдардӣ ва таслият) дар қисмати чапи поёни онҳо ирсол мекунанд. Дар рӯзҳои мотам дирафши (парчам)-и давлатӣ дар болои сафоратхонаҳо ба андозаи нисфи пояи дирафш фуроварда мешавад. Дирафши давлатии шоҳии Арабистони Саудӣ, ки дар он калимаи шаҳодат навишта шудааст, ҳеч гоҳ нимафрохта намешавад. Намояндагии дипломатии кишваре, ки мотам эълон кардааст, бо ёддошти хаттӣ ё шифоҳӣ дар бораи ҳодиса, замон ва макони ифтитоҳи китоби  изҳори ҳамдардӣ ба ҳукумат ва ҳайати дипломатӣ хабар дода, қабули намояндагони кишварҳо ва дипломатҳоро барои изҳори ҳамдардӣ созмон медиҳад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изҳори ҳамдардӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Мотам]]</text>
      <sha1>qnfc3phaughfjwsy7b16mu4p6bv3kw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470178</id>
      <parentid>1470177</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="odnucd9p5fg736wyb6hl8xualxb0aop" xml:space="preserve"> '''Изҳори ҳамдардӣ''' —  дар амалияи [[Дипломат|дипломатӣ]] баёни расмии таслият (таъзия) бинобар расидани мусибат ба кишвар, аз ҷумла фавти сарвари давлат (шоҳ, [[президент]]) ва раиси ҳукумат, шахсиятҳои маъруф, офатҳои табиӣ ([[заминларза]], [[обхезӣ]], [[тӯфон]]), садамаи нақлиётӣ ва ғ., ки харобиҳо, зиён ва талафоти сангин ба бор меоранд.

  Шаклҳои  изҳори ҳамдардӣ: барқия, номаи таслият. Ҳангоми фавти сарвари давлат, ба замми изҳори ҳамдардӣи хаттӣ, дар маросими мотам (аз ҷумла, маросими динӣ) ҳайатҳои намояндагии кишварҳои хориҷӣ, ки махсус сафарбар шудаанд, ширкат меварзанд. Онҳо ба роҳбарони кишвар таслияти шифоҳӣ изҳор мекунанд. Роҳбарони намояндагони дипломатӣ (сафирон, кормандони сафоратхонаҳо ё дуайен) аз номи ҳайати дипломатӣ ба Вазорати корҳои хориҷӣ ёддошт (нота)-ҳои шахсӣ, шифоҳӣ ва кортҳои ташрифотро бо навиштаҷоти «p. c.» ([[Забони фаронсавӣ|фаронс.]]. pour condolence – барои  изҳори ҳамдардӣ ва таслият) дар қисмати чапи поёни онҳо ирсол мекунанд. Дар рӯзҳои мотам дирафши (парчам)-и давлатӣ дар болои сафоратхонаҳо ба андозаи нисфи пояи дирафш фуроварда мешавад. Дирафши давлатии шоҳии [[Арабистони Саудӣ]], ки дар он калимаи шаҳодат навишта шудааст, ҳеч гоҳ нимафрохта намешавад. Намояндагии дипломатии кишваре, ки мотам эълон кардааст, бо ёддошти хаттӣ ё шифоҳӣ дар бораи ҳодиса, замон ва макони ифтитоҳи китоби  изҳори ҳамдардӣ ба ҳукумат ва ҳайати дипломатӣ хабар дода, қабули намояндагони кишварҳо ва дипломатҳоро барои изҳори ҳамдардӣ созмон медиҳад. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Изҳори ҳамдардӣ|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Вазъиятҳои ғайриоддӣ]]
[[Гурӯҳ:Офатҳои табиӣ]]</text>
      <sha1>odnucd9p5fg736wyb6hl8xualxb0aop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изҳору-л-ҳаққ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331113</id>
    <revision>
      <id>1470180</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Асар}} «Изҳору-л-ҳаққ» {{lang-ar|اظهار الحق}} асари Раҳматуллоҳ ибни Халилурраҳмони Ҳиндӣ (фавт 1891), ки барои ҳимояи ақидаҳои исломӣ ва мунозара бо насоро соли 1864 ба забони арабӣ навиштааст. Муҳтавои онро мубоҳисаҳои панҷгонаи мавриди мунозара таҳриф, насх, тасли...</comment>
      <origin>1470180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="ivfsangy0duof3bw5z9u9lwryq1o8hv" xml:space="preserve">{{Асар}}
«Изҳору-л-ҳаққ» {{lang-ar|اظهار الحق}} асари Раҳматуллоҳ ибни Халилурраҳмони Ҳиндӣ (фавт 1891), ки барои ҳимояи ақидаҳои исломӣ ва мунозара бо насоро соли 1864 ба забони арабӣ навиштааст. Муҳтавои онро мубоҳисаҳои панҷгонаи мавриди мунозара таҳриф, насх, таслис, Қуръон ва нубуввати паёмбар (с) ташкил медиҳанд. ««Изҳору-л-ҳаққ»» аз муқаддима, 6 боб ва хотима иборат аст. Муаллиф дар муқаддимаи «Изҳору-л-ҳаққ» доир ба нигориши китоб мегӯяд: «Баъд аз вуруди инглис ба Ҳинд рӯҳониёну роҳибон ба таблиғи масеҳият пардохтанд ва расоиле дар радди ислом навиштанд ва байни мардум пахш карданд. Ман дархости мунозара кардам. Мунозара дар соли 1270 ҳ. қ. (1853/54 м.) дар Акбаробод барпо шуд ва пирӯзӣ дар баҳси таҳрифу насх бо мо буд. Дар бахши умдаи муқаддима дар бораи ишколоти китоби раиси мубаллиғони масеҳӣ Карл Фандер «Мизону-л-ҳақ» низ сухан меравад.
Дар боби аввали китоб «Дар баёни китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид» (4 фасл ва 2 қисм дорад) ном ва теъдоди китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид баррасӣ шудааст. Боби дуввуми асар – «Вуқӯъи таҳриф дар аҳдайн» ё «Дар исботи таҳриф», боби севвум ‒ «Дар исботи аҳдайн», боби чорум ‒ «Дар ибтоли таслис» (аз муқаддима ва 3 фасл иборат аст), боби панҷум ‒ «Дар исботи ин, ки Қуръон каломи Худост ва радди ақволи роҳибон» (4 фасл дорад), боби шашум – «Дар исботи нубуввати паёмбар (с)» (фарогири 2 фасл ва фаслчаҳо).
Дар таъйид ё радди он наздик ба 50 китобу рисола таълиф шудааст. «Изҳору-л-ҳаққ» ба забонҳои англисӣ ва туркӣ (1877), гуҷаротӣ (1918), урду (1969) тарҷума шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Изҳору-л-ҳаққ»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асарҳо]]</text>
      <sha1>ivfsangy0duof3bw5z9u9lwryq1o8hv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470181</id>
      <parentid>1470180</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="ox3wjng2hajcla1vm6tjalmcx2r5vn2" xml:space="preserve">{{Асар}}
«Изҳору-л-ҳаққ» ( {{lang-ar|اظهار الحق}})  асари Раҳматуллоҳ ибни Халилурраҳмони Ҳиндӣ (фавт 1891), ки барои ҳимояи ақидаҳои исломӣ ва мунозара бо насоро соли 1864 ба забони арабӣ навиштааст.

== Тавсиф ==
Муҳтавои онро мубоҳисаҳои панҷгонаи мавриди мунозара таҳриф, насх, таслис, Қуръон ва нубуввати паёмбар (с) ташкил медиҳанд. ««Изҳору-л-ҳаққ»» аз муқаддима, 6 боб ва хотима иборат аст. Муаллиф дар муқаддимаи «Изҳору-л-ҳаққ» доир ба нигориши китоб мегӯяд: «Баъд аз вуруди инглис ба Ҳинд рӯҳониёну роҳибон ба таблиғи масеҳият пардохтанд ва расоиле дар радди ислом навиштанд ва байни мардум пахш карданд. Ман дархости мунозара кардам. Мунозара дар соли 1270 ҳ. қ. (1853/54 м.) дар Акбаробод барпо шуд ва пирӯзӣ дар баҳси таҳрифу насх бо мо буд. Дар бахши умдаи муқаддима дар бораи ишколоти китоби раиси мубаллиғони масеҳӣ Карл Фандер «Мизону-л-ҳақ» низ сухан меравад.

== Бахшҳои асар ==
Дар боби аввали китоб «Дар баёни китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид» (4 фасл ва 2 қисм дорад) ном ва теъдоди китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид баррасӣ шудааст. Боби дуввуми асар – «Вуқӯъи таҳриф дар аҳдайн» ё «Дар исботи таҳриф», боби севвум ‒ «Дар исботи аҳдайн», боби чорум ‒ «Дар ибтоли таслис» (аз муқаддима ва 3 фасл иборат аст), боби панҷум ‒ «Дар исботи ин, ки Қуръон каломи Худост ва радди ақволи роҳибон» (4 фасл дорад), боби шашум – «Дар исботи нубуввати паёмбар (с)» (фарогири 2 фасл ва фаслчаҳо).

Дар таъйид ё радди он наздик ба 50 китобу рисола таълиф шудааст. «Изҳору-л-ҳаққ» ба забонҳои англисӣ ва туркӣ (1877), гуҷаротӣ (1918), урду (1969) тарҷума шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Изҳору-л-ҳаққ»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асарҳо]]</text>
      <sha1>ox3wjng2hajcla1vm6tjalmcx2r5vn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470182</id>
      <parentid>1470181</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3056" sha1="di61w3ka17gywcmglppq9wpkojs1xpv" xml:space="preserve">{{Асар}}
«'''Изҳору-л-ҳаққ'''» ( {{lang-ar|اظهار الحق}})  асари Раҳматуллоҳ ибни Халилурраҳмони Ҳиндӣ (фавт 1891), ки барои ҳимояи ақидаҳои исломӣ ва мунозара бо насоро соли 1864 ба забони арабӣ навиштааст.

== Тавсиф ==
Муҳтавои онро мубоҳисаҳои панҷгонаи мавриди мунозара таҳриф, насх, таслис, [[Қуръон]] ва нубуввати паёмбар (с) ташкил медиҳанд. ««Изҳору-л-ҳаққ»» аз муқаддима, 6 боб ва хотима иборат аст. Муаллиф дар муқаддимаи «Изҳору-л-ҳаққ» доир ба нигориши китоб мегӯяд: «Баъд аз вуруди инглис ба Ҳинд рӯҳониёну роҳибон ба таблиғи масеҳият пардохтанд ва расоиле дар радди ислом навиштанд ва байни мардум пахш карданд. Ман дархости мунозара кардам. Мунозара дар соли 1270 ҳ. қ. (1853/54 м.) дар [[Акбаробод (Эрон)|Акбаробод]] барпо шуд ва пирӯзӣ дар баҳси таҳрифу насх бо мо буд. Дар бахши умдаи муқаддима дар бораи ишколоти китоби раиси мубаллиғони масеҳӣ [[Карл Андре|Карл Фандер]] «Мизону-л-ҳақ» низ сухан меравад.

== Бахшҳои асар ==
Дар боби аввали китоб «Дар баёни китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид» (4 фасл ва 2 қисм дорад) ном ва теъдоди китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид баррасӣ шудааст. Боби дуввуми асар – «Вуқӯъи таҳриф дар аҳдайн» ё «Дар исботи таҳриф», боби севвум ‒ «Дар исботи аҳдайн», боби чорум ‒ «Дар ибтоли таслис» (аз муқаддима ва 3 фасл иборат аст), боби панҷум ‒ «Дар исботи ин, ки Қуръон каломи Худост ва радди ақволи роҳибон» (4 фасл дорад), боби шашум – «Дар исботи нубуввати паёмбар (с)» (фарогири 2 фасл ва фаслчаҳо).

Дар таъйид ё радди он наздик ба 50 китобу рисола таълиф шудааст. «Изҳору-л-ҳаққ» ба [[Забони инглисӣ|забонҳои англисӣ]] ва [[Забони туркӣ|туркӣ]] (1877), [[Забони гуҷаротӣ|гуҷаротӣ]] (1918), [[урду]] (1969) тарҷума шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Изҳору-л-ҳаққ»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асарҳо]]</text>
      <sha1>di61w3ka17gywcmglppq9wpkojs1xpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470183</id>
      <parentid>1470182</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3056" sha1="l3879p4w8stv2gdlrv5hx5drudbh7ka" xml:space="preserve">{{Адиб}}
«'''Изҳору-л-ҳаққ'''» ( {{lang-ar|اظهار الحق}})  асари Раҳматуллоҳ ибни Халилурраҳмони Ҳиндӣ (фавт 1891), ки барои ҳимояи ақидаҳои исломӣ ва мунозара бо насоро соли 1864 ба забони арабӣ навиштааст.

== Тавсиф ==
Муҳтавои онро мубоҳисаҳои панҷгонаи мавриди мунозара таҳриф, насх, таслис, [[Қуръон]] ва нубуввати паёмбар (с) ташкил медиҳанд. ««Изҳору-л-ҳаққ»» аз муқаддима, 6 боб ва хотима иборат аст. Муаллиф дар муқаддимаи «Изҳору-л-ҳаққ» доир ба нигориши китоб мегӯяд: «Баъд аз вуруди инглис ба Ҳинд рӯҳониёну роҳибон ба таблиғи масеҳият пардохтанд ва расоиле дар радди ислом навиштанд ва байни мардум пахш карданд. Ман дархости мунозара кардам. Мунозара дар соли 1270 ҳ. қ. (1853/54 м.) дар [[Акбаробод (Эрон)|Акбаробод]] барпо шуд ва пирӯзӣ дар баҳси таҳрифу насх бо мо буд. Дар бахши умдаи муқаддима дар бораи ишколоти китоби раиси мубаллиғони масеҳӣ [[Карл Андре|Карл Фандер]] «Мизону-л-ҳақ» низ сухан меравад.

== Бахшҳои асар ==
Дар боби аввали китоб «Дар баёни китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид» (4 фасл ва 2 қисм дорад) ном ва теъдоди китобҳои Аҳди атиқ ва ҷадид баррасӣ шудааст. Боби дуввуми асар – «Вуқӯъи таҳриф дар аҳдайн» ё «Дар исботи таҳриф», боби севвум ‒ «Дар исботи аҳдайн», боби чорум ‒ «Дар ибтоли таслис» (аз муқаддима ва 3 фасл иборат аст), боби панҷум ‒ «Дар исботи ин, ки Қуръон каломи Худост ва радди ақволи роҳибон» (4 фасл дорад), боби шашум – «Дар исботи нубуввати паёмбар (с)» (фарогири 2 фасл ва фаслчаҳо).

Дар таъйид ё радди он наздик ба 50 китобу рисола таълиф шудааст. «Изҳору-л-ҳаққ» ба [[Забони инглисӣ|забонҳои англисӣ]] ва [[Забони туркӣ|туркӣ]] (1877), [[Забони гуҷаротӣ|гуҷаротӣ]] (1918), [[урду]] (1969) тарҷума шудааст.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Изҳору-л-ҳаққ»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асарҳо]]</text>
      <sha1>l3879p4w8stv2gdlrv5hx5drudbh7ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ийолот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331114</id>
    <revision>
      <id>1470184</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Ийолот [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит...</comment>
      <origin>1470184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="6qzr0x8fh2me8flza13j6ao5v67jxrt" xml:space="preserve">Ийолот [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолот массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар Федератсияи Русия (нимҷаз. Кола, Сибир), Ӯзбекистон, Финляндия, Норвегия, Шветсия, Африқои Ҷанубӣ ва Шарқӣ паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолот дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолот конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолот|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Деҳа]]</text>
      <sha1>6qzr0x8fh2me8flza13j6ao5v67jxrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470185</id>
      <parentid>1470184</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="otayp7d9f5nnx035cjqh4gasu7j1ehh" xml:space="preserve">'''Ийолот''' [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи [[Финляндия|Финлянди]]&lt;nowiki/&gt;я ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – [[апатит]], сфен, калсит ва ғ. иборат аст.

Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолот массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар [[Русия|Федератсияи Русия]] (нимҷаз. Кола, Сибир), [[Ӯзбекистон]], [[Финланд|Финляндия]], [[Норвегия]], [[Суэд|Шветсия]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Шарқи Наздик|Шарқӣ]] паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолот дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолот конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолот|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Деҳаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>otayp7d9f5nnx035cjqh4gasu7j1ehh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ийолит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331115</id>
    <revision>
      <id>1470186</id>
      <timestamp>2026-04-27T05:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Ийолит [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит...</comment>
      <origin>1470186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1904" sha1="mmuo7zpblkx0nsvpu3zufh52vi4jhgg" xml:space="preserve">Ийолит [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолит массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар Федератсияи Русия (нимҷаз. Кола, Сибир), Ӯзбекистон, Финляндия, Норвегия, Шветсия, Африқои Ҷанубӣ ва Шарқӣ паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолит дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолит конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолит|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:номи деҳа]]</text>
      <sha1>mmuo7zpblkx0nsvpu3zufh52vi4jhgg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470187</id>
      <parentid>1470186</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1964" sha1="ca207c6zjxjiu36yuiivyu1knnshml5" xml:space="preserve">'''Ийолит''' [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – санг] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. 

Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолит массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар [[Русия|Федератсияи Русия]] (нимҷаз. Кола, Сибир), [[Ӯзбекистон]], [[Финланд|Финляндия]], [[Норвегия]], [[Суэд|Шветсия]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва Шарқӣ паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолит дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолит конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолит|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Кимиё]]</text>
      <sha1>ca207c6zjxjiu36yuiivyu1knnshml5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470188</id>
      <parentid>1470187</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1970" sha1="l047f1vd9dzu5momhko13fs83xm5cnw" xml:space="preserve">'''Ийолит''' [аз Ийо (Ijo) – номи шведии деҳаи Ийолаи Финляндия ва юнонии lithos – '''санг'''] —  ҷинси кӯҳии магмавии пурракристалл, ки асосан аз нефелин (52%), пироксен (40%) ва минералҳои дуввумдараҷа – апатит, сфен, калсит ва ғ. иборат аст. 

Ҳангоми тоза кардан тадриҷан ба уртит табдил меёбад. Кристаллҳояш калону хурд, баъзан пегматоидӣ. Рангаш хокистарии тира. Аз рӯи таркиби пироксен диопсидӣ, эгириндиопсидӣ, фассаитӣ мешавад. Дар таркибаш 42,40% SiO2, 2,05% TiO2, 17,78 AL2O3 , 7,56% Fe2O3 + FeO, 3,12% MgO, 10,15% CaO, 8,77% Na2O, 2,93% K2O мавҷуд аст. Хосиятҳои физикиаш ба сиенит монанд мебошад. Ийолит массивҳо ва дайкаҳои калон ба вуҷуд меоварад, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо сиенитҳои нефелинӣ алоқаманданд. Дар [[Русия|Федератсияи Русия]] (нимҷаз. Кола, Сибир), [[Ӯзбекистон]], [[Финланд|Финляндия]], [[Норвегия]], [[Суэд|Шветсия]], [[Африқои Ҷанубӣ]] ва Шарқӣ паҳн шудааст. Бузургтарин дар ҷаҳон конҳои маъданҳои апатиту нефелин (нимҷаз. Кола) якҷо бо Ийолит дучор меоянд. Дар массивҳои комплексӣ ҳамроҳ бо Ийолит конҳои маъдани оҳан, флогопит ва филиззоти нодир маълуманд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Ийолит|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Кимиё]]</text>
      <sha1>l047f1vd9dzu5momhko13fs83xm5cnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Икар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331116</id>
    <revision>
      <id>1470189</id>
      <timestamp>2026-04-27T05:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: Икар —  дар асотири юнонӣ писари меъмор ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт б...</comment>
      <origin>1470189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2473" sha1="5q6y7cxrqyl5nlvwqpedq9c45cn79hz" xml:space="preserve">Икар —  дар асотири юнонӣ писари меъмор ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо мум часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>5q6y7cxrqyl5nlvwqpedq9c45cn79hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470190</id>
      <parentid>1470189</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2487" sha1="4yzcjia8if38o1zhw70ikane73qs1i1" xml:space="preserve">'''Икар''' —  дар асотири юнонӣ писари [[меъмор]] ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо [[мум]] часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>4yzcjia8if38o1zhw70ikane73qs1i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470191</id>
      <parentid>1470190</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="6k3swjarpqony9rtwa2vxp5xoppevs3" xml:space="preserve">{{Маънои дигар}}
 '''Икар''' —  дар асотири юнонӣ писари [[меъмор]] ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо [[мум]] часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>6k3swjarpqony9rtwa2vxp5xoppevs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470192</id>
      <parentid>1470191</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2505" sha1="r01bde52jfutjw56sioskujh1g6a8ee" xml:space="preserve">{{Асотир}}
 '''Икар''' —  дар асотири юнонӣ писари [[меъмор]] ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо [[мум]] часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>r01bde52jfutjw56sioskujh1g6a8ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470193</id>
      <parentid>1470192</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2503" sha1="nerv89g1hyn828mgz1m8ntqe6v99ek6" xml:space="preserve">{{Қисса}}
 '''Икар''' —  дар асотири юнонӣ писари [[меъмор]] ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо [[мум]] часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>nerv89g1hyn828mgz1m8ntqe6v99ek6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470194</id>
      <parentid>1470193</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2503" sha1="prr4y1jwut01c7jx5ofgu8qaldawf5m" xml:space="preserve">{{Китоб}}
 '''Икар''' —  дар асотири юнонӣ писари [[меъмор]] ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо [[мум]] часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>prr4y1jwut01c7jx5ofgu8qaldawf5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470196</id>
      <parentid>1470194</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="pmgjack7hbh49mc3z747gqf4uc2cyam" xml:space="preserve"> '''Икар''' —  дар асотири юнонӣ писари [[меъмор]] ва ҳайкалтароши машҳури афинагӣ Дедал, ки дар ҷазираи Крит барои шоҳ Минос ҷиҳати дар банд нигоҳ доштани махлуқи одамшакли говсар – Минотавр қасри роҳравҳояш печ дар печ – лабиринт сохта буд. Дедал барои аз лабиринт берун овардани Тесей ба маъшуқаи ӯ – Ариадна ёрӣ расонд. Ин амали ӯ боиси қаҳру ғазаби Минос гардид. Ба фармони Минос Дедал ва писараш Икар ба лабиринт андохта шуданд. Бо ёрии завҷаи Минос – Пасифая Дедал ва писараш аз ҳабс раҳо ёфтанд. Барои фирор аз ҷазираи Крит  Дедал барои худ ва писараш бол сохт, ки парҳои он бо [[мум]] часпонида шуда буданд. Дар аснои парвоз ҷазираи Крит Икар  бо вуҷуди таъкиди падар, хеле баланд парвоз кард ва аз таъсири гармии Офтоб мум об шуда, болу пари ӯ аз ҳам гусастанд ва ӯ дар наздикии ҷазира Самос ба б. Мурда афтода, ҳалок шуд. Мавзеи ба об афтодани Икар дар гузашта б. Икар ном дошт, вале дақиқан таъйин нагардидааст, ки он мавзеъ ба номи Икари асотирӣ марбут аст ва ё ба номи ҷазираи Икария, ки дар он ҷо вуҷуд дорад. Устура – қиссаи ба об афтодани писар, навҳаи падар барои писари ҳалокшуда дар осори адабии Юнон (достони «Масх»-и Овидий) ва санъати муҷассамасозиву рассомии Аврупо аз асри 14 ба ин тараф (О. Роден, Я. Тинторетто, П. Брейгел, П. П. Рубенс, Ҷулио Романо, Ш. Лебрен ва дигарон) инъикос ёфтааст. 

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Икар|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Асотир]]
{{ПБ}}</text>
      <sha1>pmgjack7hbh49mc3z747gqf4uc2cyam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иккиёт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331117</id>
    <revision>
      <id>1470198</id>
      <timestamp>2026-04-27T05:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: «Иккиёт» {{lang-fa|ایکیات }} тарона ва оҳанги мавсимию маросимии замони Сосониён (224–651). Дар аксари маъхазҳои хаттӣ «Иккиёт» аз таснифоти Борбади Марвазӣ (590–628) қаламдод шудааст. Дар асрҳои 12–17 яке аз гӯшаҳои шуъбаи «Моҳур»-и мақоми «Наво»-и «Дувоздаҳмақом» буд...</comment>
      <origin>1470198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="lpagic67mfztrlla20ahs5omskru13g" xml:space="preserve">«Иккиёт» {{lang-fa|ایکیات }} тарона ва оҳанги мавсимию маросимии замони Сосониён (224–651). Дар аксари маъхазҳои хаттӣ «Иккиёт» аз таснифоти Борбади Марвазӣ (590–628) қаламдод шудааст. Дар асрҳои 12–17 яке аз гӯшаҳои шуъбаи «Моҳур»-и мақоми «Наво»-и «Дувоздаҳмақом» буда, байни гӯшаҳои «Хуҷаста» ва «Тур» иҷро мешудааст. Бино бар маълумоти маъхазҳои назарияи мусиқӣ, «Иккиёт» ним «бонг» доштааст. Навъи дигари «Иккиёт» дар амалияи мусиқӣ «Иккиёти сарф» ном дошта, баъзан ҳар ду якҷо иҷро мешудаанд. Таркиби оҳангиаш аз аввалин пардаи мақоми «Ҳусайнӣ» сар шуда, ба мақоми «Ҳиҷоз» ва шуъбаи «Рақаб» мерасидааст ва боз аз он баргашта ба шуъбаҳои «Сегоҳ»-и «Найрез» меомадааст. Мусиқидонони асрҳои баъдӣ дар сохтори иҷроии «Иккиёт» тағйирот ворид намуда, онро «Иккиёти сарф» ном бурдаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иккиёт|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Тарона]]</text>
      <sha1>lpagic67mfztrlla20ahs5omskru13g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470199</id>
      <parentid>1470198</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="kompumlcm392pze8ekoavu3dqic7plz" xml:space="preserve">«Иккиёт» ({{lang-fa|ایکیات }}) тарона ва оҳанги мавсимию маросимии замони Сосониён (224–651). Дар аксари маъхазҳои хаттӣ «Иккиёт» аз таснифоти Борбади Марвазӣ (590–628) қаламдод шудааст. Дар асрҳои 12–17 яке аз гӯшаҳои шуъбаи «Моҳур»-и мақоми «Наво»-и «Дувоздаҳмақом» буда, байни гӯшаҳои «Хуҷаста» ва «Тур» иҷро мешудааст. Бино бар маълумоти маъхазҳои назарияи мусиқӣ, «Иккиёт» ним «бонг» доштааст. Навъи дигари «Иккиёт» дар амалияи мусиқӣ «Иккиёти сарф» ном дошта, баъзан ҳар ду якҷо иҷро мешудаанд. Таркиби оҳангиаш аз аввалин пардаи мақоми «Ҳусайнӣ» сар шуда, ба мақоми «Ҳиҷоз» ва шуъбаи «Рақаб» мерасидааст ва боз аз он баргашта ба шуъбаҳои «Сегоҳ»-и «Найрез» меомадааст. Мусиқидонони асрҳои баъдӣ дар сохтори иҷроии «Иккиёт» тағйирот ворид намуда, онро «Иккиёти сарф» ном бурдаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иккиёт|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Тарона]]</text>
      <sha1>kompumlcm392pze8ekoavu3dqic7plz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470200</id>
      <parentid>1470199</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T05:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1586" sha1="8u79bwpbfc09pbc0szz323ddc6din18" xml:space="preserve">«'''Иккиёт'''» ({{lang-fa|ایکیات }}) тарона ва оҳанги мавсимию маросимии замони [[Сосониён]] (224–651). Дар аксари маъхазҳои хаттӣ «Иккиёт» аз таснифоти [[Борбади Марвазӣ]] (590–628) қаламдод шудааст.

Дар асрҳои 12–17 яке аз гӯшаҳои шуъбаи «Моҳур»-и мақоми «Наво»-и «[[Дувоздаҳмақом]]» буда, байни гӯшаҳои «Хуҷаста» ва «Тур» иҷро мешудааст. Бино бар маълумоти маъхазҳои назарияи мусиқӣ, «Иккиёт» ним «бонг» доштааст. Навъи дигари «Иккиёт» дар амалияи мусиқӣ «Иккиёти сарф» ном дошта, баъзан ҳар ду якҷо иҷро мешудаанд. Таркиби оҳангиаш аз аввалин пардаи мақоми «Ҳусайнӣ» сар шуда, ба мақоми «[[Ҳиҷоз]]» ва шуъбаи «Рақаб» мерасидааст ва боз аз он баргашта ба шуъбаҳои «Сегоҳ»-и «Найрез» меомадааст. Мусиқидонони асрҳои баъдӣ дар сохтори иҷроии «Иккиёт» тағйирот ворид намуда, онро «Иккиёти сарф» ном бурдаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Иккиёт|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Таронаҳои мардумӣ]]</text>
      <sha1>8u79bwpbfc09pbc0szz323ddc6din18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иқбол (рӯзнома)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331118</id>
    <revision>
      <id>1470201</id>
      <timestamp>2026-04-27T06:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав:  «Иқбол» —  рӯзномаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии н. Ҷаббор Расулов. Аз соли 1935 бо номҳои «Пролетар ҳақиқати», «Пролетар тонги» (1970–2010) ва аз соли 2010 бо номи имрӯзааш чоп мешавад. Нахуст танҳо ба забони ӯзбекӣ, баъдан (аз соли 1978) нашраш бо ду забон (тоҷи...</comment>
      <origin>1470201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="hqx5a10ywzu4hojn4im3z45ys0aqfhe" xml:space="preserve"> «Иқбол» —  рӯзномаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии н. Ҷаббор Расулов. Аз соли 1935 бо номҳои «Пролетар ҳақиқати», «Пролетар тонги» (1970–2010) ва аз соли 2010 бо номи имрӯзааш чоп мешавад. Нахуст танҳо ба забони ӯзбекӣ, баъдан (аз соли 1978) нашраш бо ду забон (тоҷикӣ ва ӯзбекӣ) ба роҳ монда шуд. Теъдоди нашри он соли 1981 ба беш аз 4400 нусха ва соли 1991 ба зиёда аз 10000 нусха расида буд. Имрӯз «Иқбол» таҳти шиори «Ватани мо – Тоҷикистон» моҳе 3 шумора бо теъдоди беш аз 1800 нусха (2017) ба табъ мерасад. Дар саҳифаҳои нашрия таҳти рубрикаҳои «Ватанпарвар», «Ҳосил», «Кишоварзӣ», «Ахборот» доир ба мавзӯъҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, маориф, нақлиёт, алоқа, саноат ва кишоварзии н. Ҷаббор Расулов хабару мақолаҳо чоп мешаванд. Барои фаъолияти пурсамараш «Иқбол» бо Грамотаи Фахрии Совети Олии РСС Тоҷикистон сарфароз гардидааст (1985). Муҳаррирони «Иқбол»: Содиров Т. (1970–80), Юлдошев А. (1980–2001), Ҷӯрабоев М. (2001–11), Набиев Н. (2011–15), Азимов В. (аз соли 2015).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Иқбол»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Рӯзнома]]</text>
      <sha1>hqx5a10ywzu4hojn4im3z45ys0aqfhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470202</id>
      <parentid>1470201</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T06:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="bt060vmzf01s7q68x0ez9ej8xvb819v" xml:space="preserve">{{Рӯзнома
 |ном                 = 
 |номи аслӣ           = Иқбол
 |логотип             = 
 |тасвир              = 
 |имзо                = 
 |навъ                = 
 |формат              = 
 |асосгузорӣ          = 1935
 |қатъи интишор       = 
 |нарх                = 
 |моликон             = Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии  [[Ҷаббор Расулов]]
 |ношир               = 
 |мамлакат            = [[Тоҷикистон]]
 |муҳаррир            = 
 |сармуҳаррир         = 
 |штат                = 
 |сиёсӣ               = 
 |забон               = тоҷикӣ
 |даврият             = 
 |ҳаҷм                = 
 |теъдод              = 
 |дафтари марказӣ     = 
 |ISSN                = 
 |веб-сайт            = 
 |мукофотҳо           = 
}}
 «Иқбол» —  рӯзномаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии н. Ҷаббор Расулов. Аз соли 1935 бо номҳои «Пролетар ҳақиқати», «Пролетар тонги» (1970–2010) ва аз соли 2010 бо номи имрӯзааш чоп мешавад. Нахуст танҳо ба забони ӯзбекӣ, баъдан (аз соли 1978) нашраш бо ду забон (тоҷикӣ ва ӯзбекӣ) ба роҳ монда шуд. Теъдоди нашри он соли 1981 ба беш аз 4400 нусха ва соли 1991 ба зиёда аз 10000 нусха расида буд. Имрӯз «Иқбол» таҳти шиори «Ватани мо – Тоҷикистон» моҳе 3 шумора бо теъдоди беш аз 1800 нусха (2017) ба табъ мерасад. Дар саҳифаҳои нашрия таҳти рубрикаҳои «Ватанпарвар», «Ҳосил», «Кишоварзӣ», «Ахборот» доир ба мавзӯъҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, маориф, нақлиёт, алоқа, саноат ва кишоварзии н. Ҷаббор Расулов хабару мақолаҳо чоп мешаванд. Барои фаъолияти пурсамараш «Иқбол» бо Грамотаи Фахрии Совети Олии РСС Тоҷикистон сарфароз гардидааст (1985). Муҳаррирони «Иқбол»: Содиров Т. (1970–80), Юлдошев А. (1980–2001), Ҷӯрабоев М. (2001–11), Набиев Н. (2011–15), Азимов В. (аз соли 2015).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Иқбол»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Рӯзнома]]</text>
      <sha1>bt060vmzf01s7q68x0ez9ej8xvb819v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470203</id>
      <parentid>1470202</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T06:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сунатулло Сафарзода</username>
        <id>108676</id>
      </contributor>
      <origin>1470203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="8hn9149opo7kodmn2esklceik4vqf35" xml:space="preserve">{{Рӯзнома
 |ном                 = 
 |номи аслӣ           = Иқбол
 |логотип             = 
 |тасвир              = 
 |имзо                = 
 |навъ                = 
 |формат              = 
 |асосгузорӣ          = 1935
 |қатъи интишор       = 
 |нарх                = 
 |моликон             = Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии  [[Ҷаббор Расулов]]
 |ношир               = 
 |мамлакат            = [[Тоҷикистон]]
 |муҳаррир            = 
 |сармуҳаррир         = 
 |штат                = 
 |сиёсӣ               = 
 |забон               = тоҷикӣ
 |даврият             = 
 |ҳаҷм                = 
 |теъдод              = 
 |дафтари марказӣ     = 
 |ISSN                = 
 |веб-сайт            = 
 |мукофотҳо           = 
}}
 «Иқбол» —  рӯзномаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии н. Ҷаббор Расулов.

== Таърих ==
  Аз соли 1935 бо номҳои «Пролетар ҳақиқати», «Пролетар тонги» (1970–2010) ва аз соли 2010 бо номи имрӯзааш чоп мешавад. Нахуст танҳо ба забони ӯзбекӣ, баъдан (аз соли 1978) нашраш бо ду забон (тоҷикӣ ва ӯзбекӣ) ба роҳ монда шуд. Теъдоди нашри он соли 1981 ба беш аз 4400 нусха ва соли 1991 ба зиёда аз 10000 нусха расида буд. Имрӯз «Иқбол» таҳти шиори «Ватани мо – Тоҷикистон» моҳе 3 шумора бо теъдоди беш аз 1800 нусха (2017) ба табъ мерасад. Дар саҳифаҳои нашрия таҳти рубрикаҳои «Ватанпарвар», «Ҳосил», «Кишоварзӣ», «Ахборот» доир ба мавзӯъҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, маориф, нақлиёт, алоқа, саноат ва кишоварзии н. Ҷаббор Расулов хабару мақолаҳо чоп мешаванд. Барои фаъолияти пурсамараш «Иқбол» бо Грамотаи Фахрии Совети Олии РСС Тоҷикистон сарфароз гардидааст (1985). Муҳаррирони «Иқбол»: Содиров Т. (1970–80), Юлдошев А. (1980–2001), Ҷӯрабоев М. (2001–11), Набиев Н. (2011–15), Азимов В. (аз соли 2015).

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|«Иқбол»|7|муаллиф= }}
[[Гурӯҳ:Нашрияҳо]]</text>
      <sha1>8hn9149opo7kodmn2esklceik4vqf35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Navju Cloud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331121</id>
    <revision>
      <id>1470215</id>
      <timestamp>2026-04-27T11:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Ширкат | company_name = Navju Cloud | company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png | company_type = Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд | foundation = сентябри [[2024]] | location = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] | key_people = [[Зинҳор Насрӣ]] (директори технологӣ)&lt;br&gt;Иброҳим Қурбонов (директори амалиётӣ) | industr...</comment>
      <origin>1470215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8359" sha1="590qmjiun0jc8o6okdl494p7rd6zhgc" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Navju Cloud
| company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png
| company_type = Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд
| foundation = сентябри [[2024]]
| location = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
| key_people = [[Зинҳор Насрӣ]] (директори технологӣ)&lt;br&gt;Иброҳим Қурбонов (директори амалиётӣ)
| industry = [[фанноварии иттилоот]]
| products = [[Хидматҳои абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ
| parent = [[Navju]]
| homepage = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj]
| founder = [[Зинҳор Насрӣ]]
}}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад&lt;ref name=&quot;nictj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Ширкат хизматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot;&gt;{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=Навташаббуси оҷандасоз дар оҷаи фановарии иттилоот|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсис ва роҳандозӣ ===
Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

=== Аккредитатсия ===
Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт&lt;ref name=&quot;nictj&quot; /&gt;. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

== Хидматрасонӣ ==

=== Доменҳо ===
Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад&lt;ref name=&quot;domain&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст.

=== Хостинг ===
Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;hosting&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]];
* '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон;
* '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд;
* '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ;
* '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress.

Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд.

=== SSL-сертификатҳо ===
Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;ssl&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен;
* '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот;
* '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург.

Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд.

=== Почтаи корпоративӣ ===
Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд.

== Абзорҳо ==
Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]];
* '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен;
* '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ;
* '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]];
* '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен;
* '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ.

== Амният ==
Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot; /&gt;:

* муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]];
* санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]];
* гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==

* [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud]
* [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud]
* [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju]
* {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>590qmjiun0jc8o6okdl494p7rd6zhgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470216</id>
      <parentid>1470215</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T11:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8341" sha1="15c48ynaisz9v4hd3yl14pvsmy69u9z" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Navju Cloud
| company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png
| company_type = платформаи абрӣ
| foundation = сентябри [[2024]]
| location = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
| key_people = [[Зинҳор Насрӣ]] (директори технологӣ)&lt;br&gt;Иброҳим Қурбонов (директори амалиётӣ)
| industry = [[фанноварии иттилоот]]
| products = [[Хидматҳои абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ
| parent = [[Navju]]
| homepage = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj]
| founder = [[Зинҳор Насрӣ]]
}}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад&lt;ref name=&quot;nictj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Ширкат хидматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot;&gt;{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=Навташаббуси оҷандасоз дар оҷаи фановарии иттилоот|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсис ва роҳандозӣ ===
Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

=== Аккредитатсия ===
Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт&lt;ref name=&quot;nictj&quot; /&gt;. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

== Хидматрасонӣ ==

=== Доменҳо ===
Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад&lt;ref name=&quot;domain&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст.

=== Хостинг ===
Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;hosting&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]];
* '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон;
* '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд;
* '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ;
* '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress.

Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд.

=== SSL-сертификатҳо ===
Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;ssl&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен;
* '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот;
* '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург.

Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд.

=== Почтаи корпоративӣ ===
Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд.

== Абзорҳо ==
Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]];
* '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен;
* '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ;
* '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]];
* '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен;
* '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ.

== Амният ==
Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot; /&gt;:

* муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]];
* санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]];
* гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud]
* [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud]
* [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju]
* {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>15c48ynaisz9v4hd3yl14pvsmy69u9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470217</id>
      <parentid>1470216</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T11:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8216" sha1="69a52eab0d0fzgymwx6i66pm8f8vbcq" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Navju Cloud
| company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png
| company_type = платформаи абрӣ
| foundation = сентябри [[2024]]
| location   = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
| key_people = 
| industry   = [[фанноварии иттилоот]]
| products   = [[Хидматҳои абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ
| parent     = [[Navju]]
| homepage   = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj]
| founder    = [[Зинҳор Насрӣ]]
}}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад&lt;ref name=&quot;nictj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Ширкат хидматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot;&gt;{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=Навташаббуси оҷандасоз дар оҷаи фановарии иттилоот|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсис ва роҳандозӣ ===
Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

=== Аккредитатсия ===
Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт&lt;ref name=&quot;nictj&quot; /&gt;. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

== Хидматрасонӣ ==

=== Доменҳо ===
Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад&lt;ref name=&quot;domain&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст.

=== Хостинг ===
Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;hosting&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]];
* '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон;
* '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд;
* '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ;
* '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress.

Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд.

=== SSL-сертификатҳо ===
Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;ssl&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен;
* '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот;
* '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург.

Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд.

=== Почтаи корпоративӣ ===
Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд.

== Абзорҳо ==
Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]];
* '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен;
* '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ;
* '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]];
* '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен;
* '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ.

== Амният ==
Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot; /&gt;:

* муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]];
* санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]];
* гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud]
* [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud]
* [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju]
* {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>69a52eab0d0fzgymwx6i66pm8f8vbcq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470218</id>
      <parentid>1470217</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T11:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8260" sha1="4fkl938sgtxzg5jyyobrere12wxyaat" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Navju Cloud
| company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png
| company_type = платформаи абрӣ
| foundation = сентябри [[2024]]
| location   = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
| key_people = [[Зинҳор Насрӣ]] (муассис)
| industry   = [[фанноварии иттилоот]]
| products   = [[Хидматҳои абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ
| parent     = [[Navju]]
| homepage   = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj]
| founder    = [[Зинҳор Насрӣ]]
}}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад&lt;ref name=&quot;nictj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Ширкат хидматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot;&gt;{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=Навташаббуси оҷандасоз дар оҷаи фановарии иттилоот|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсис ва роҳандозӣ ===
Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

=== Аккредитатсия ===
Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт&lt;ref name=&quot;nictj&quot; /&gt;. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

== Хидматрасонӣ ==

=== Доменҳо ===
Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад&lt;ref name=&quot;domain&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст.

=== Хостинг ===
Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;hosting&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]];
* '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон;
* '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд;
* '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ;
* '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress.

Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд.

=== SSL-сертификатҳо ===
Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;ssl&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен;
* '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот;
* '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург.

Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд.

=== Почтаи корпоративӣ ===
Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд.

== Абзорҳо ==
Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]];
* '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен;
* '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ;
* '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]];
* '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен;
* '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ.

== Амният ==
Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot; /&gt;:

* муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]];
* санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]];
* гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud]
* [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud]
* [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju]
* {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>4fkl938sgtxzg5jyyobrere12wxyaat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470219</id>
      <parentid>1470218</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T11:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8243" sha1="g3a5o5m63v0kmz43dh115datzfkicdi" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Navju Cloud
| company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png
| company_type = платформаи абрӣ
| foundation = сентябри [[2024]]
| location   = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
| key_people = [[Зинҳор Насрӣ]]
| industry   = [[фанноварии иттилоот]]
| products   = [[Хидматҳои абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ
| parent     = [[Navju]]
| homepage   = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj]
| founder    = [[Зинҳор Насрӣ]]
}}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад&lt;ref name=&quot;nictj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Ширкат хидматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot;&gt;{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=Навташаббуси оҷандасоз дар оҷаи фановарии иттилоот|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсис ва роҳандозӣ ===
Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

=== Аккредитатсия ===
Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт&lt;ref name=&quot;nictj&quot; /&gt;. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

== Хидматрасонӣ ==

=== Доменҳо ===
Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад&lt;ref name=&quot;domain&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст.

=== Хостинг ===
Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;hosting&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]];
* '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон;
* '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд;
* '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ;
* '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress.

Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд.

=== SSL-сертификатҳо ===
Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;ssl&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен;
* '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот;
* '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург.

Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд.

=== Почтаи корпоративӣ ===
Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд.

== Абзорҳо ==
Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]];
* '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен;
* '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ;
* '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]];
* '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен;
* '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ.

== Амният ==
Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot; /&gt;:

* муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]];
* санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]];
* гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud]
* [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud]
* [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju]
* {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>g3a5o5m63v0kmz43dh115datzfkicdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1470220</id>
      <parentid>1470219</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T11:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1470220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8241" sha1="kcwj1h8jt5urd82jca01dh22ptzj17o" xml:space="preserve">{{Ширкат
| company_name = Navju Cloud
| company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png
| company_type = платформаи абрӣ
| foundation = сентябри [[2024]]
| location   = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]
| key_people = [[Зинҳор Насрӣ]]
| industry   = [[фанноварии иттилоот]]
| products   = [[хадамоти абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ
| parent     = [[Navju]]
| homepage   = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj]
| founder    = [[Зинҳор Насрӣ]]
}}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад&lt;ref name=&quot;nictj&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Ширкат хидматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot;&gt;{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=Навташаббуси оҷандасоз дар оҷаи фановарии иттилоот|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==

=== Таъсис ва роҳандозӣ ===
Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

=== Аккредитатсия ===
Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт&lt;ref name=&quot;nictj&quot; /&gt;. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»&lt;ref name=&quot;jumhuriyat&quot; /&gt;.

== Хидматрасонӣ ==

=== Доменҳо ===
Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад&lt;ref name=&quot;domain&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст.

=== Хостинг ===
Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;hosting&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]];
* '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон;
* '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд;
* '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ;
* '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress.

Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд.

=== SSL-сертификатҳо ===
Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;ssl&quot;&gt;{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен;
* '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот;
* '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург.

Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд.

=== Почтаи корпоративӣ ===
Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд.

== Абзорҳо ==
Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;:

* '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]];
* '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен;
* '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ;
* '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]];
* '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен;
* '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ.

== Амният ==
Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад&lt;ref name=&quot;navjucloud&quot; /&gt;:

* муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]];
* санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]];
* гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо.

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud]
* [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud]
* [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju]
* {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}}
{{ПБ}}</text>
      <sha1>kcwj1h8jt5urd82jca01dh22ptzj17o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>