Замонҳои феъл

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Замонҳои феъл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19120</id>
    <revision>
      <id>1471030</id>
      <parentid>1442872</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26983-26</username>
        <id>125505</id>
      </contributor>
      <comment>Ḿad</comment>
      <origin>1471030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12077" sha1="2jejwimvbkqv3g84bg6awtxzmq1v4px" xml:space="preserve">'''И'''

'''Замонҳои феъл''' — дар дастур (грамматика) яке аз категорияҳои грамматикии тағйири калима, ки муносибати амалро ба замони зоҳир шудани он нишон дода, бо роҳи муқобилгузории замони ҳозира, замони гузашта ва замони оянда ошкор мегардад.

Замон дар забонҳои алоҳида ба таври махсус сурат мегирад. Забони тоҷикӣ се замони феъл (гузашта, ҳозира ва оянда) дорад, ки онҳо зиёда аз 20 шакли замонӣ месозанд. Замонҳои феъл мутобиқи лаҳзаи нутқ муқаррар мешаванд. Замони ҳозира амали ҳангоми нутқ рост меомада («Ту чӣ кор карда истодаӣ? — Ман? Ман китоб мехонам»), замони гузашта амали пеш аз лаҳзаи нутқ бавуқӯъпайваста («Ин мактубро Ҷамшед навишта буд») ва замони оянда амали пас аз лаҳзаи нутқ ба амал меомадаро («Баъд аз хатми мактаби олӣ Санавбар ба сохтмони Норак меравад») ифода мекунад, ки ба воситаи феъл ё хабар (хабари ҷумла) ифода меёбанд. Шаклҳои замон ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд: шаклҳои замони ҳозира ва шаклҳои замони гузашта. Шаклҳои замони ҳозира аз асоси замони ҳозира ва шаклҳои замони гузашта аз асоси замони гузашта сохта мешаванд. Шаклҳои замонҳои феъл ҳам бо роҳи синтетикӣ ва ҳам бо роҳи аналитикӣ сохта мешаванд. Баъзан вобаста ба матн як шакли замон метавонад тобишҳои гуногуни маъноӣ — замонӣ пайдо кунад.

Замонҳои феъл бо категорияи сиға сахт алоқаманд буда, ифодаи замонҳои феъл фақат дар доираи сиға амалӣ мегардад. Шаклҳои замонҳои феъл вобаста ба мавриди лаҳзаи нутқ мутлақу давомдор мешаванд. Замонҳои феъл муносибати амалро ҳангоми нутқ ва ё лаҳзаи дигари дар нутқ зоҳиршуда нишон медиҳанд.Бо инхоасоси мано дордан  

== Замони гузаштаи феъл ==
Замони гузаштаи феъл сарфи назар аз ҳамаи шаклу тобишҳои грамматикии худ амали пеш аз лаҳзаи нутқ воқеъшударо мефаҳмонад, яъне гӯянда дар бораи замони қатъшудаи амал ва равандҳои дигар сухан меронад: ''навиштам, навиштаам, менавиштам, навишта будам, навишта истода будам''. Ҳамаи феълҳои замони гузашта шакли нақлӣ доранд. Феъли замони гузаштаи наздик аз асоси замони гузашта ва бандакҳои феълӣ сохта мешавад. Шахси севуми ин феъл ба асоси замони гузашта баробар аст (рафт, хонд, гуфт, дид). Феъли замони гузаштаи наздик ба тарзи зер тасриф мешавад:

* Замони гузаштаи нақлӣ аз шакли феъли ҳоли (сифати феълӣ)-и феъли асосӣ ва бандакҳои хабарӣ сохта шуда, ба тариқи зайл тасриф мешавад:
* Замони гузаштаи ҳикоягӣ аз асоси замони гузашта бо илова кардани пешванди ме- ва бандакҳои феълӣ сохта мешавад ва тасрифи он ба тариқи зайл аст:

Замони гузаштаи ҳикоягии нақлӣ аз замони гузаштаи нақлӣ бо илова кардани пешванди ме- сохта мешавад. Тасрифаш чунин аст:

Ҷузъи якум (феъли ёридиҳанда) доимист ва бандакҳои феълӣ қабул карда, шахсу шумораро мефаҳмонад. Пешванди инкории на- низ бо ҳамин ҷузъ меояд (хоҳам рафт, нахоҳам рафт). Ҷузъи дуввум (феъли асосӣ) вобаста ба ифодаи маънои луғавӣ иваз ва тасриф мешавад:

* Замони гузаштаи эҳтимолӣ амали воқеиеро мефаҳмонад, ки гӯянда дар бораи он бо шубҳаву тахмин ва гумону эҳтимол сухан меронад. Замони гузаштаи эҳтимолӣ аз сифати феълии замони гузашта бо пасванди гӣ- ва иловаи бандакҳо сохта мешавад. Ин шакли феълӣ ду тарзи ифода дорад: тарзи якум: ман хондагиям, ту хондагиӣ, ӯ хондагӣ аст; мо хондагием, шумо хондагиед, онҳо хондагиянд; тарзи дуввум аз шахси севвуми танҳо бо иловаи бандакҳо сохта мешавад: ман хондагистам, ту хондагистӣ, ӯ хондагист; мо хондагистем, шумо хондагистед, онҳо хондагистанд. Замони гузаштаи дур аз асоси замони ҳозираи феъли ёридиҳандаи хостан (хоҳ) ва шакли масдари мухтасари феъли асосӣ, ки ба асоси замони гузашта баробар аст, сохта мешавад.

* Замони гузаштаи дур аз шакли феъли ҳол (сифати феълӣ)-и феъли асосӣ бо иловаи шакли замони гузаштаи феъли ёридиҳандаи будан сохта шуда, тасрифи он ба тариқи зайл аст:
* Замони гузаштаи дури нақлӣ аз феъли ҳол (сифати феълии замони гузашта) бо пасванд -а (хонда) ва шакли феъли будан сохта мешавад:
* Замони гузаштаи дури давомдор (муайян) аз шакли феъли ҳоли (сифати феълии) феъли асосӣ ва шакли гузаштаи дури феъли ёридиҳандаи истодан сохта мешавад. Тасрифаш чунин аст:
* Замони гузаштаи дури давомдор (муайян)-и нақлӣ аз шакли феъли ҳол (сифати феълӣ)-и феъли асосӣ ва феъли ёридиҳандаи истодан дар шакли гузаштаи дури нақлӣ сохта мешавад.

== Замони ҳозираи феъл ==
Замони ҳозираи феъл амали ҳангоми нутқ давомдоштаро ифода мекунад: Додари ман дар омӯзишгоҳи тиббӣ мехонад. Вай кӯшиш карда истодааст, ки имтиҳонро бо муваффақият супорад.
Замони ҳозираи давомдор (муайян) аз шакли феъли ҳол (сифати феълӣ)-и феъли асосӣ ва шакли гузаштаи нақлии феъли ёридиҳандаи истодан сохта мешавад. Мас.:

* Замони ҳозира-оянда аз асоси замони ҳозираи феъл (хон) бо илова кардани пешванди ме- сохта ва бо бандакҳои феълӣ тасриф мешавад:

== Замони ояндаи феъл ==
Дар забони тоҷикӣ чанд шакли феълие мавҷуд аст, ки бевосита ё вобаста ба матн замони ояндаро ифода мекунанд, аз ҷумла, феъли фармоиш, ки фақат шахси дуввуми танҳову ҷамъ дорад. Шахси танҳои он асоси замони ҳозира ҳисоб меёбад: хон — хонед, гӯй — гӯед, паз — пазед. Ин шакли феъл бо пешванди би- низ омада (бирав, бихон), шакли танҳои он гоҳо дар назм бо пешванди ме-меояд (мерав, мехон, мебош).

{{иқтибоси академикӣ|&lt;poem&gt;
Мебош табиби исавиҳуш,
Аммо на табиби одамикуш.
&lt;/poem&gt;|сарчашма=Низомӣ}}

Феъли фармоиш низ замони ояндаро ифода мекунад ва танҳо шахси дуввуми танҳо ва ҷамъ дорад. Шахси танҳои феъли фармоиш асоси замони ҳозира ҳисоб меёбад: хон — хонед, рав — равед. Замони ояндаи феъл амалеро мефаҳмонад, ки он баъд аз лаҳзаи сухани гӯянда содир мешавад: Аз гунҷишк тарсӣ — арзан накор. Расул ба Норак меравад. Ман низ хоҳам рафт. Замонҳои феъл дорои лаҳзаҳо ва тобишҳои зиёди дастурие мебошанд, ки ба воситаи шаклҳо ва таркибҳои муайяни феълӣ дар нутқ ифода меёбанд. Бештарини шаклҳои замонии феълҳо сермаъно ва сервазифа буда, ба ғайр аз вазифаи асосии худ маъно ва вазифаҳои иловагиро низ дар бар мегиранд.

=== Замони ояндаи дур ===
Замони ояндаи дур аз асоси замони ҳозираи феъли ёридиҳандаи хостан (хоҳ) ва шакли масдари мухтасари феъли асосӣ сохта мешавад, ки ба асоси замони гузашта баробар аст.

=== Замони ояндаи эҳтимолӣ ===
Ин шакли феъл аз сифати феълии замони ҳозира-оянда бо пасванди -гӣ ва шакли пурра ё кӯтоҳи бандакҳои хабарӣ сохта мешавад. Замони ҳозира-ояндаи эҳтимолӣ ду тарзи ифода дорад: 1) мерафтагиям, мерафтагиӣ, мерафтагист; 2) мерафтагистам, мерафтагист ва мерафтагистанд.

Гаштро замони ҳозира оянда ва гузашта ҷумла тартиб диҳед

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Замонҳои феъл|7|муаллиф=Ш. Бобомуродов, А. Мирзоев, З. Мухторов}}
* Забони адабии ҳозираи тоҷик (лексикология, фонетика, ва морфология). Қ. 1. Д., 1973;
* Ҳусейнов Ҳ., Шукурова К. Луғати терминҳои забоншиносӣ. Д., 1983;
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Д., 1985;
* Бобомуродов Ш., Мухторов З. Луғати терминҳои забоншиносӣ. Д., 2016.

[[Гурӯҳ:Замонҳои феъл]]</text>
      <sha1>2jejwimvbkqv3g84bg6awtxzmq1v4px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эливелто</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172916</id>
    <revision>
      <id>1471040</id>
      <parentid>1470210</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>22662</id>
      </contributor>
      <origin>1471040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4286" sha1="sxdu5vjoxdrqexo30yuasfbb80qlreh" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Эливелто
 |акс = 
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = 
 |номи_пурра = Эливелтон Рибейро&lt;br&gt;(Elivelton Ribeiro)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1992|01|02|df=yes}}
 |макони_таваллуд = [[Оламбра]], [[Cан Пауло Cтате]], [[Бразилия]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:São Paulo state|São Paulo state]], [[:en:Holambra|Holambra]]&lt;/ref&gt;
 |санаи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = 170 cm
 |мавқеъ = {{afp|SR}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Литва}} [[Паневежис (бошгоҳи футбол)|Паневежис]]
 |рақам = 

 |солҳо1 = 2011-2012
 |бошгоҳҳо1 = C.R. Flamengo[[:en:C.R. Flamengo|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = ?
 |голҳо1 = ?
 |солҳо2 = 2012-2014
 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Империал Футебол Клубе|Империал]][[:en:Imperial Futebol Clube|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = ?
 |голҳо2 = ?
 |солҳо3 = 2013
 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Асосиасан Деспортива Кабофриенсе|Кабофриенсе]][[:en:Associação Desportiva Cabofriense|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо3 = ?
 |голҳо3 = ?
 |солҳо4 = 2014-2015
 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Литва}} [[Экранас (бошгоҳи футбол)|Экранас]][[:en:FK Ekranas|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо4 = 34
 |голҳо4 = 13
 |солҳо5 = 2015 -
 |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Литва}} [[Жалгирис (бошгоҳи футбол)|Жалгирис]]
 |баромадҳо5 = 56
 |голҳо5 = 20

 |солҳо6 = 20 -
 |бошгоҳҳо6 = [[]]
 |баромадҳо6 = 
 |голҳо6 = 

 |солҳо7 = 20 -
 |бошгоҳҳо7 = [[]]
 |баромадҳо7 = 
 |голҳо7 = 

 |солҳо8 = 20 -
 |бошгоҳҳо8 = [[]]
 |баромадҳо8 = 
 |голҳо8 = 

 |солҳо9 = 2020 - 2022
 |бошгоҳҳо9 = {{расми парчам|Литва}} [[Паневежис (бошгоҳи футбол)|Паневежис]]
 |баромадҳо9 = 69
 |голҳо9 = 13

 |солҳо10 = 20 -
 |бошгоҳҳо10 = [[]]
 |баромадҳо10 = 
 |голҳо10 = 

 |солҳо11 = 20 -
 |бошгоҳҳо11 = [[]]
 |баромадҳо11 = 
 |голҳо11 = 

 |солҳо12 = 2025 -
 |бошгоҳҳо12 = {{расми парчам|Литва}} [[Паневежис (бошгоҳи футбол)|Паневежис]]
 |баромадҳо12 = 36
 |голҳо12 = 6

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 
 |голҳои_умумӣ =

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = 
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }}
'''Эливелтон Рибейро''' ({{lang-pt|''Elivelton Ribeiro''}}; [[2 январ]]и [[1992]], [[Оламбра]], [[Cан Пауло Cтате]], [[Бразилия]]) —  футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|sr}}.&lt;ref&gt;[[:en:Elivelto|Elivelto]]&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}

__FORCETOC__

[[Гурӯҳ:Зодагони 2 январ]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1992]]
[[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Flamengo]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Империал Футебол Клубе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Деспортива Кабофриенсе]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Экранас]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Žalgiris]]


{{Brazil-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>sxdu5vjoxdrqexo30yuasfbb80qlreh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мурғи султонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307301</id>
    <revision>
      <id>1471029</id>
      <parentid>1345414</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <origin>1471029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="af75pgy11nr9g8pedaruor52ryo2f59" xml:space="preserve">{{Таксон
| regnum = Ҷонварон
| image file = Vulturine Guineafowl.JPG
| image descr = 
| parent = Galliformes
| rang  = Оила
| latin = Numididae
| author = [[de Sélys Longchamps]], 1842
| wikispecies = Numididae 
}}
'''Мурғи султонӣ''', '''сесарка''' ({{lang-la|Numididae}}) — оилаи паррандаҳои мурғмонанд. Дарозии баданаш 30—75 сантиметр, калонҷусса, пойҳояш бақувват, cap ва қисми гарданаш бепар, параш сиёҳ ё хокистарранги чипор. 4 ҷинс ва 7 гунаи мурғи султонӣ маълум аст. 

== Густариш ==
Дар Африқо, ҷануби Саҳрои Кабир ва ҷазираи Мадагаскар маскунанд; эҳтимол ба Арабистони Ҷануби Ғарбӣ ва ҷазираи Коморск бурда бошанд. Дар даштҳои алафзори тропикӣ, пахтазор ва ҷангал зиндагӣ мекунад. Се­ла-села дар замин гашта, шабро дар дарахт мегузаронад. 7—20 дона тухм мегузорад. Дон, шохчаҳои наврас, пиёзак, ҳашарот ва дигар бемуҳрагонро мехӯрад. Мурғи султонӣ паррандаи сайдист.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭСТ|Мурғи султонӣ|4|муаллиф=}}</text>
      <sha1>af75pgy11nr9g8pedaruor52ryo2f59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муҷтабо Амонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331217</id>
    <revision>
      <id>1471026</id>
      <parentid>1470973</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zolfeqar Fatihzadeh moved page [[Моҷтабо Амонӣ]] to [[Муҷтабо Амонӣ]]: Misspelled title</comment>
      <origin>1470973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6664" sha1="k5jisy4olp8enpdg6fub294ih1t4ec5" xml:space="preserve">{{Short description|Дипломати эронӣ (тав. 1963)}}
{{Use dmy dates|date=September 2024}}
{{Infobox officeholder
| name = Mojtaba Amani
| native_name = {{nobold|مجتبی امانی}}
| native_name_lang = fa
| image = Mojtaba amani (cropped).jpg
| caption = Акси Амонӣ пеш аз ҷароҳатҳое, ки дар [[2024 Lebanon pager explosions|таркишҳои пейҷер дар Лубнон (17 сентябри 2024)]] бардошта буд
| order2 = [[Iran–Lebanon relations|Сафири Эрон дар Лубнон]]
| president2 = [[Ebrahim Raisi|Иброҳим Раисӣ]]&lt;br/&gt;[[Masoud Pezeshkian|Масъуд Пизишкиён]]
| term_start2 = июли 2022
| term_end2 = январи 2026
| predecessor2 = Mohammad-Jalal Firouznia
| successor2 = 
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}}
| birth_place = Эрон
| death_date = 
| death_place = 
| profession = дипломат
| party = 
| alma_mater = {{plain list|
*[[University of Tehran|Донишгоҳи Теҳрон]] &lt;small&gt;(магистр)&lt;/small&gt;
*[[Azad University|Донишгоҳи Озод]] &lt;small&gt;(доктор)&lt;/small&gt;
}}
| spouse = Narges Ghadirian
| children = 2
}}
'''Моҷтабо Амонӣ''' (зодрӯзи 21 марти 1963&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;) дипломати эронӣ аст, ки аз соли 2022 то 2026 сафири Эрон дар Лубнон буд. Пеш аз ин, ӯ аз соли 2009 то 2014 роҳбари бахши манфиатҳои Эрон дар Миср буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

Дар сентябри 2024, ҳангоми [[2024 Lebanon pager explosions|таркишҳои пейҷер дар Лубнон]], Амонӣ бар асари таркиши як [[pager|пейҷер]] ҷароҳат бардошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]'' хабар дод, ки ӯ як чашмашро аз даст дода ва чашми дигараш низ осеб дидааст,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; аммо сафорати Эрон дар Бейрут ин иддаоҳоро рад кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt; Нахустин ҳузури оммавии ӯ пас аз таркиш дар ноябри 2024 сурат гирифт. Ӯ бо ҷароҳат дар даст, рӯй ва чашмҳо дида шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Маориф ==
Амонӣ дорои дараҷаи магистр дар муносибатҳои байналмилалӣ аз [[University of Tehran|Донишгоҳи Теҳрон]] мебошад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}&lt;/ref&gt;

== Таҷрибаи касбӣ ==
Амонӣ фаъолияти худро дар Вазорати корҳои хориҷӣ соли 1988 оғоз карда, аввалин вазифааш муовини роҳбари дафтари вазир буд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Дигар вазифаҳо ===
Манбаъ:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Мутахассис дар шуъбаи якуми [[Middle East|Ховари Миёна]] ва [[North Africa|Африқои Шимолӣ]].
* Муовини намояндаи [[Iran|Ҷумҳурии Исломии Эрон]] дар [[Cairo|Қоҳира]].
* Мутахассис дар идораи таҳқиқоти сиёсӣ ва [[International relations|муносибатҳои байналмилалӣ]].
* Муовини директори идораи таҳқиқоти сиёсӣ ва байналмилалӣ.
* Роҳбари намояндагии Эрон дар Қоҳира.
* Мутахассиси калони таҳқиқоти Миср дар идораи таҳқиқоти сиёсӣ ва байналмилалӣ.

== Фаъолият ==

=== Сафири Эрон дар Лубнон ===
Дар моҳи январи 2026 ӯро [[Mohammad Reza Raouf Sheibani|Муҳаммадризо Рауф Шайбонӣ]] иваз кард.

== Манбаъҳо ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Amani, Mojtaba}}
[[Category:Таваллудшудагон дар соли 1963]]
[[Category:Зиндагон]]
[[Category:Сафирони Эрон дар Лубнон]]
[[Category:Дипломатҳои эронӣ дар асри 21]]
[[Category:Хатмкардагони Донишгоҳи Теҳрон]]</text>
      <sha1>k5jisy4olp8enpdg6fub294ih1t4ec5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471028</id>
      <parentid>1471026</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <origin>1471028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6633" sha1="a03n194vnd54os02yo36130dp1gvhqa" xml:space="preserve">{{Short description|Дипломати эронӣ (тав. 1963)}}
{{Use dmy dates|date=September 2024}}
{{Infobox officeholder
| name = Mojtaba Amani
| native_name = {{nobold|مجتبی امانی}}
| native_name_lang = fa
| image = Mojtaba amani (cropped).jpg
| caption = Акси Амонӣ пеш аз ҷароҳатҳое, ки дар [[2024 Lebanon pager explosions|таркишҳои пейҷер дар Лубнон (17 сентябри 2024)]] бардошта буд
| order2 = [[Iran–Lebanon relations|Сафири Эрон дар Лубнон]]
| president2 = [[Ebrahim Raisi|Иброҳим Раисӣ]]&lt;br/&gt;[[Masoud Pezeshkian|Масъуд Пизишкиён]]
| term_start2 = июли 2022
| term_end2 = январи 2026
| predecessor2 = Mohammad-Jalal Firouznia
| successor2 = 
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}}
| birth_place = Эрон
| death_date = 
| death_place = 
| profession = дипломат
| party = 
| alma_mater = {{plain list|
*[[University of Tehran|Донишгоҳи Теҳрон]] &lt;small&gt;(магистр)&lt;/small&gt;
*[[Azad University|Донишгоҳи Озод]] &lt;small&gt;(доктор)&lt;/small&gt;
}}
| spouse = Narges Ghadirian
| children = 2
}}
'''Муҷтабо Амонӣ''' (зодрӯзи 21 марти 1963&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}&lt;/ref&gt;) дипломати эронӣ аст, ки аз соли 2022 то 2026 сафири Эрон дар Лубнон буд. Пеш аз ин, ӯ аз соли 2009 то 2014 роҳбари бахши манфиатҳои Эрон дар Миср буд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

Дар сентябри 2024, ҳангоми [[2024 Lebanon pager explosions|таркишҳои пейҷер дар Лубнон]], Амонӣ бар асари таркиши як [[pager|пейҷер]] ҷароҳат бардошт.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]'' хабар дод, ки ӯ як чашмашро аз даст дода ва чашми дигараш низ осеб дидааст,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; аммо сафорати Эрон дар Бейрут ин иддаоҳоро рад кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt; Нахустин ҳузури оммавии ӯ пас аз таркиш дар ноябри 2024 сурат гирифт. Ӯ бо ҷароҳат дар даст, рӯй ва чашмҳо дида шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Маориф ==
Амонӣ дорои дараҷаи магистр дар муносибатҳои байналмилалӣ аз [[University of Tehran|Донишгоҳи Теҳрон]] мебошад.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}&lt;/ref&gt;

== Таҷрибаи касбӣ ==
Амонӣ фаъолияти худро дар Вазорати корҳои хориҷӣ соли 1988 оғоз карда, аввалин вазифааш муовини роҳбари дафтари вазир буд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Дигар вазифаҳо ===
Манбаъ:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Мутахассис дар шуъбаи якуми [[Middle East|Ховари Миёна]] ва [[North Africa|Африқои Шимолӣ]].
* Муовини намояндаи [[Iran|Ҷумҳурии Исломии Эрон]] дар [[Cairo|Қоҳира]].
* Мутахассис дар идораи таҳқиқоти сиёсӣ ва [[International relations|муносибатҳои байналмилалӣ]].
* Муовини директори идораи таҳқиқоти сиёсӣ ва байналмилалӣ.
* Роҳбари намояндагии Эрон дар Қоҳира.
* Мутахассиси калони таҳқиқоти Миср дар идораи таҳқиқоти сиёсӣ ва байналмилалӣ.

== Фаъолият ==

=== Сафири Эрон дар Лубнон ===
Дар моҳи январи 2026 ӯро [[Mohammad Reza Raouf Sheibani|Муҳаммадризо Рауф Шайбонӣ]] иваз кард.

== Манбаъҳо ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Amani, Mojtaba}}
[[Category:Зодагони 1963]]
[[Category:Афроди зинда]]
[[Category:Сафирони Эрон дар Лубнон]]
[[Category:Сафирони эрон дар асри 21]]
[[Category:Хатмкардагони Донишгоҳи Теҳрон]]</text>
      <sha1>a03n194vnd54os02yo36130dp1gvhqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Моҷтабо Амонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331221</id>
    <redirect title="Муҷтабо Амонӣ" />
    <revision>
      <id>1471027</id>
      <timestamp>2026-05-04T03:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Zolfeqar Fatihzadeh moved page [[Моҷтабо Амонӣ]] to [[Муҷтабо Амонӣ]]: Misspelled title</comment>
      <origin>1471027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="jqmliny0kb69nco5b3c8r9q9wj5p5tz" xml:space="preserve">#равона [[Муҷтабо Амонӣ]]</text>
      <sha1>jqmliny0kb69nco5b3c8r9q9wj5p5tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мақбараи Фирдавсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331222</id>
    <revision>
      <id>1471031</id>
      <timestamp>2026-05-04T06:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:fa:Special:Redirect/revision/43311621|آرامگاه فردوسی]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1471031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31244" sha1="gtw6kg6dxjz8b2rk70o1b9nl9lqs0js" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;  {{نقل قول بزرگ}}
«هر ملتی مکلف است که نسبت به مفاخر تاریخی خود ابراز علاقه‌مندی کرده و از بروز قدردانی خودداری نکند. قدر و رتبه حکیم ابوالقاسم فردوسی که مایه فخر ایران تنها نبوده، بلکه یکی از مفاخر بشریت محسوب است، بر کسی مستور نیست و سزاوار نخواهد بود که مدفنش در حال حالیه و تقریباً از بین رفته و محو شود و با سایر خرابه‌های شهر طوس تفاوتی نداشته باشد».&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |عنوان=مذاکرات جلسه ۴۴ دوره پنجم مجلس شورای ملی دوازدهم امرداد ۱۳۰۳ |نشانی=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-44-صورت-مشروح-مجلس-یوم-یکشنبه-غره-محرم-1343-مطابق-دوازدهم-اسد-1303 |بازبینی=22 آوریل 2021 |archive-date=22 آوریل 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422104058/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-44-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%DB%8C%D9%88%D9%85-%DB%8C%DA%A9%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%BA%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-1343-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AF-1303}}&lt;/ref&gt;
{{پایان نقل قول بزرگ}}'''Мақбараи Фирдавсӣ''' макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин бино аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст.

Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали асри 14 ва ҳамзамон бо миллатгароии нави Эрон, талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои Фирдавсӣ аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии шеърҳои Фирдавсӣ ва дигаронро дар бар мегирад.

Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. 

== Ҷойгоҳи кунунӣ ==
Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар [[Тӯс|шаҳри Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва ёдгории таърихии Ҳоруния ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст. 

== Таърихи оромгоҳ ==
Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]&lt;nowiki/&gt;р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд:
[[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]]
Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар соли 1890-и мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба Тус ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст.  

== Таърихи сохтмон ва бозсозӣ ==
Сохтмони мақбараро Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода  ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт соли 1305 оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, дафн дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. Боғ, ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва Ризошоҳ онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд. {{جعبه نقل‌قول|عنوان=نوشتهٔ کتیبهٔ نام اعضای انجمن آثار ملی|نقل‌قول=&lt;div align=&quot;justify&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;
(نکته: به‌جز اشعار فردوسی (که اصل آن، در پرانتز آورده شده)، بقیه موارد طبق نوشته فعلی است)

به نام خداوند بخشاینده مهربان

هرآنکس که از مردگان دل بشست،

نباشد همان دوستی را درست

(نباشد ورا نیکویها درست)

مده کارکرد نیاکان بباد

(همیشه جهان بر تو فرخنده باد)،

مبادا که پندِ من آیدت یاد

چو نیکی کند کس تو پاداش کن

(چو نیکی نمایند پاداش کن)،

مَمان تا شود رنج نیکان کهن

(مَمان تا شود رنج نیکی کهن)

در هنگامی که هزارمین سال ولادت حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی نزدیک می‌شد، دولت و ملت ایران بر آن شدند که به پاس شاهکار جاویدانی آن گوینده بزرگ، بنای رفیعی بر سر آرامگاه پیکر خاکی او برپا نمایند.

از آن میان چند تن از خدمتگذاران ایران، بر این کار فرخنده پیش‌قدم گشتند و بنام حفظ آثار ملی، انجمنی گرد آوردند و از هیچ‌گونه کوشش در راه انجام مقصود مبارک، فروگذار نکردند؛ و جماعتی بسیار از ایرانیان بلندهمت، بلکه سراسر باشندگان این کشور، از کمینه فتوّت خود در این کار فرخنده، یاری نمودند. وزارت معارف دولت در حد توان خویش از مساعدت دریغ ننموده و تا آنکه این بنای رفیع و بلند، که به فراخور عظمت مقام گوینده شاهنامه بس ناچیز و حقیر است، ساخته و پرداخته گردید.

پس در مهرماه هزار و سیصد و سیزده هجری شمسی، در موقعی که پیش (بیش) از یکصد تن از برگزیدگان، دانشمندان و خاورشناسان و شاعران جهان در طوس گرد آمده بودند، در پیشگاه آنان و گروهی از دانشوران آن روز، این بنای یادگار گشایش یافت.

اکنون به پاس آن خدمات بی‌ریا، نام اعضای انجمن در آن تاریخ، در این لوحه ثبت می‌شود:

[[حسن مستوفی‌الممالک|حسن مستوفی مستوفی الممالک]]

[[حسن پیرنیا|حسن پیرنیا مشیر الدوله]]

[[محمدعلی فروغی|محمد علی فروغی ذکاء الملک]]

[[حسن اسفندیاری|حسن اسفندیاری حاج محتشم السلطنه]]

[[عبدالحسین تیمورتاش|عبدالحسین تیمورتاش سردار معظم]]

[[ابراهیم حکیمی|ابراهیم حکیمی حکیم الملک]]

[[فیروز فیروز|فیروز میرزا فیروز نصرت الدوله]]

[[نظام‌الدین حکمت|نظام الدین حکمت مشارالدوله]]

[[سید حسن تقی‌زاده]]

[[محمدعلی فرزین|محمد علی فرزین]]

[[علی‌اصغر حکمت|علی اصغر حکمت وزیر معارف]]

[[حسین علاء]]

[[امان‌الله جهانبانی|امان‌الله میرزا جهانبانی]]

[[کیخسرو شاهرخ]]

&lt;/div&gt;|منبع=|عرض=230px|اندازه خط=10px|شکل‌بندی عنوان=font-size:90%|تراز=چپ|تراز نقل‌قول=وسط|تراز منبع=چپ|گیومه نقل‌قول=بله}}
[[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]]
[[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург|Хуросон]], ин корро худамон анҷом медиҳем».  Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. 
[[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]]
{{وسط‌چین}}
&lt;gallery&gt;
The Edifice of Ferdowsi.jpg|پلان روبه‌رو و بالای آرامگاه
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|کتیبهٔ نمای جنوبی آرامگاه و دربردارندهٔ دوازده بیت نخست ''شاهنامه''
Wide base.jpg|پلان روبه‌رو و بالای پلکان آرامگاه
&lt;/gallery&gt;
{{پایان وسط‌چین}}Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. 

Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд.  Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд.  Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Маҷлис рӯзи 29-уми тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони мақбара на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад.
[[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]]
Дар аввал , Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, меъмор ва бостоншиноси фаронсавӣ Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят соли 1307 аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён|меъмории Ҳахоманишӣ]] бо тоҷҳои баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. 

Вуруд ба қисмати дарунии мақбара аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои &quot;Ҷанги Рустам&quot;, &quot;Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ&quot; ва &quot; Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб &quot;-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва &quot;Дориюши Бузург бар тахт&quot;, &quot;Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ&quot; ва &quot;Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон&quot;-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. 

Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид.  

Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии мақбара таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи соли 2018, пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии Хуросони Разавӣ оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. 

== Вижагиҳои меъмории маҷмӯа ==
[[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ  аз дохили оромгоҳ]]
Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад.   Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи ҳавз, ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили ҳавз сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун соли 1968 сохта шудааст. Тарроҳӣ ва сохтмони бино дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. 

=== Бинои оромгоҳ ===

==== Меъмории беруна ====
{{جعبه نقل‌قول|عنوان=نوشتهٔ سنگ قبر فردوسی|نقل‌قول=&lt;div align=&quot;justify&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به نام خداوند جان و خرد. این مکان فرخنده آرامگاه استاد گویندگان فارسی‌زبان و سرایندهٔ داستان‌های ملّی ایران حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی است که سخنان او زنده‌کنندهٔ کشور ایران و مزار او در دل مردم این سرزمین جاویدان است. تاریخ تولّد: ۳۲۹ هجری قمری – تاریخ وفات: ۴۱۱ هجری قمری – تاریخ بنای آرامگاه: ۱۳۵۳ هجری قمری»&lt;/div&gt;|منبع=&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|عرض=400px|اندازه خط=12px|شکل‌بندی عنوان=font-size:90%|تراز=چپ|تراز نقل‌قول=وسط|تراز منبع=چپ|گیومه نقل‌قول=بله}}

==== Меъмории дохилӣ ====
[[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ  аз дохили оромгоҳ]]


{{Эзоҳ|۲}}

== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Мастаба
* Мафеҷе
* [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]]
* Қабри духтар
* Рюкзак
* Қабристони Ҳафтод Мулло
* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад

== Эзоҳ ==
{{Refbegin}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=خالقی مطلق|نام=جلال|پیوند نویسنده=جلال خالقی مطلق|ویراستار=اسماعیل سعادت|مقاله=فردوسی|دانشنامه=[[دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی]]|جلد=۴|عنوان جلد=سندبادنامه–فردوسی|سال=۱۳۹۱|ناشر=فرهنگستان زبان و ادب فارسی|مکان=تهران|شابک=978-600-6143-21-7}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ریاحی|نام=محمدامین|پیوند نویسنده=محمدامین ریاحی|عنوان=[[فردوسی: زندگی، اندیشه و شعر او]]|سال=۱۳۷۵|ناشر=طرح نو|مکان=تهران|شابک=964-5625-38-6}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شاپور شهبازی|نام=علیرضا|پیوند نویسنده=علیرضا شاپور شهبازی|عنوان=زندگی‌نامهٔ تحلیلی فردوسی|ترجمه=هایده مشایخ|سال=۱۳۹۰|ناشر=هرمس|مکان=تهران}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=کیهانی|نام=جعفرشجاع|پیوند نویسنده=جعفرشجاع کیهانی|ویراستار=اسماعیل سعادت|مقاله=فردوسی|دانشنامه=[[دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی]]|جلد=۴|عنوان جلد=سندبادنامه–فردوسی|سال=۱۳۹۱|ناشر=فرهنگستان زبان و ادب فارسی|مکان=تهران|شابک=978-600-6143-21-7}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=محیط طباطبایی|نام=سید محمد|پیوند نویسنده=سید محمد محیط طباطبایی|عنوان=فردوسی و شاهنامه|سال=۱۳۶۹|ناشر=امیرکبیر|مکان=تهران}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=یاحقی|نام=محمدجعفر|پیوند نویسنده=محمدجعفر یاحقی|عنوان=کتاب پاژ (ویژهٔ طوس و فردوسی)|سال=۱۳۷۳|ناشر=انتشارات روشنگران و مطالعات زنان|مکان=تهران}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Huart|نام=Clement|پیوند نویسنده=کلمان هوار|مدخل=Firdawsī|دانشنامه=[[دانشنامه اسلام|Encyclopaedia of Islam]]|سال=2012|پیوند مدخل=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/firdawsi-SIM_2376?s.num=0&amp;s.q=Firdawsī|تاریخ بازبینی=January 25, 2018|زبان=en}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Khaleghi-Motlagh|نام=Jalal|پیوند نویسنده=جلال خالقی مطلق|مدخل=Ferdowsi, Abu'l-Qāsem i. Life|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]|سال=1999|پیوند مدخل=http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-i|تاریخ بازبینی=January 25, 2018|زبان=en}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Shahpur Shahbazi|نام=Alireza|پیوند نویسنده=علیرضا شاپور شهبازی|مدخل=Ferdowsi, Abu'l-Qāsem iii. Mausoleum|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]|سال=1999|پیوند مدخل=http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-i|تاریخ بازبینی=January 25, 2018|زبان=en}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{Refend}}

== Пайванди беруна ==
{{Пайвандҳои беруна}}

== Пайванди беруна ==
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}}{{فردوسی}}{{آرامگاه‌ها در ایران}}
[[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]]
[[Гурӯҳ:Мақбараҳо дар Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gtw6kg6dxjz8b2rk70o1b9nl9lqs0js</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471032</id>
      <parentid>1471031</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1471032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21185" sha1="3z48mlifaastr67u9fzjpr9yessa2ug" xml:space="preserve">'''Мақбараи Фирдавсӣ''' макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин бино аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст.

Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали асри 14 ва ҳамзамон бо миллатгароии нави Эрон, талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои Фирдавсӣ аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии шеърҳои Фирдавсӣ ва дигаронро дар бар мегирад.

Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. 

== Ҷойгоҳи кунунӣ ==
Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар шаҳри [[Тӯс| Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва ёдгории таърихии Ҳоруния ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст. 

== Таърихи оромгоҳ ==
Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]&lt;nowiki/&gt;р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд:
[[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]]
Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар соли 1890-и мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба Тус ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст.  

== Таърихи сохтмон ва бозсозӣ ==
Сохтмони мақбараро Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода  ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт соли 1305 оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, дафн дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. Боғ, ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва Ризошоҳ онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд.  
[[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]]
[[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург|Хуросон]], ин корро худамон анҷом медиҳем».  Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. 
[[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]]

&lt;gallery&gt;
The Edifice of Ferdowsi.jpg|پلان روبه‌رو و بالای آرامگاه
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|کتیبهٔ نمای جنوبی آرامگاه و دربردارندهٔ دوازده بیت نخست ''شاهنامه''
Wide base.jpg|پلان روبه‌رو و بالای پلکان آرامگاه
&lt;/gallery&gt;
Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. 

Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд.  Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд.  Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Маҷлис рӯзи 29-уми тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони мақбара на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад.
[[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]]
Дар аввал , Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, меъмор ва бостоншиноси фаронсавӣ Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят соли 1307 аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён|меъмории Ҳахоманишӣ]] бо тоҷҳои баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. 

Вуруд ба қисмати дарунии мақбара аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои &quot;Ҷанги Рустам&quot;, &quot;Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ&quot; ва &quot; Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб &quot;-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва &quot;Дориюши Бузург бар тахт&quot;, &quot;Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ&quot; ва &quot;Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон&quot;-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. 

Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид.  

Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии мақбара таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи соли 2018, пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии Хуросони Разавӣ оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. 

== Вижагиҳои меъмории маҷмӯа ==
[[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ  аз дохили оромгоҳ]]
Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад.   Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи ҳавз, ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили ҳавз сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун соли 1968 сохта шудааст. Тарроҳӣ ва сохтмони бино дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. 


== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Мастаба
* Мафеҷе
* [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]]
* Қабри духтар
* Рюкзак
* Қабристони Ҳафтод Мулло
* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}} 
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}}
[[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]]
[[Гурӯҳ:Мақбараҳо дар Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>3z48mlifaastr67u9fzjpr9yessa2ug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471037</id>
      <parentid>1471032</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷойгоҳи кунунӣ */ илова</comment>
      <origin>1471037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21236" sha1="n0oy8vifny9lzihfgsio0lzxl12rz2t" xml:space="preserve">'''Мақбараи Фирдавсӣ''' макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин бино аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст.

Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали асри 14 ва ҳамзамон бо миллатгароии нави Эрон, талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои Фирдавсӣ аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии шеърҳои Фирдавсӣ ва дигаронро дар бар мегирад.

Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. 

== Ҷойгоҳи кунунӣ ==
Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар шаҳри [[Тӯс| Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва  [[Гунбази Ҳаруния|ёдгории таърихии меъмории Ҳоруния]] ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст.

== Таърихи оромгоҳ ==
Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]&lt;nowiki/&gt;р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд:
[[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]]
Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар соли 1890-и мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба Тус ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст.  

== Таърихи сохтмон ва бозсозӣ ==
Сохтмони мақбараро Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода  ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт соли 1305 оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, дафн дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. Боғ, ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва Ризошоҳ онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд.  
[[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]]
[[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург|Хуросон]], ин корро худамон анҷом медиҳем».  Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. 
[[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]]

&lt;gallery&gt;
The Edifice of Ferdowsi.jpg|پلان روبه‌رو و بالای آرامگاه
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|کتیبهٔ نمای جنوبی آرامگاه و دربردارندهٔ دوازده بیت نخست ''شاهنامه''
Wide base.jpg|پلان روبه‌رو و بالای پلکان آرامگاه
&lt;/gallery&gt;
Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. 

Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд.  Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд.  Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Маҷлис рӯзи 29-уми тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони мақбара на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад.
[[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]]
Дар аввал , Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, меъмор ва бостоншиноси фаронсавӣ Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят соли 1307 аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён|меъмории Ҳахоманишӣ]] бо тоҷҳои баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. 

Вуруд ба қисмати дарунии мақбара аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои &quot;Ҷанги Рустам&quot;, &quot;Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ&quot; ва &quot; Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб &quot;-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва &quot;Дориюши Бузург бар тахт&quot;, &quot;Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ&quot; ва &quot;Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон&quot;-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. 

Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид.  

Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии мақбара таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи соли 2018, пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии Хуросони Разавӣ оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. 

== Вижагиҳои меъмории маҷмӯа ==
[[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ  аз дохили оромгоҳ]]
Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад.   Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи ҳавз, ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили ҳавз сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун соли 1968 сохта шудааст. Тарроҳӣ ва сохтмони бино дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. 


== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Мастаба
* Мафеҷе
* [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]]
* Қабри духтар
* Рюкзак
* Қабристони Ҳафтод Мулло
* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}} 
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}}
[[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]]
[[Гурӯҳ:Мақбараҳо дар Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>n0oy8vifny9lzihfgsio0lzxl12rz2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471038</id>
      <parentid>1471037</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1471038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21310" sha1="bcb4uqwo3uw96zzdrwku1r3bebgoaeb" xml:space="preserve">'''Мақбараи Фирдавсӣ''' ({{lang-fa|آرامگاه فردوسی}}) — макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин бино аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст.

Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали асри 14 ва ҳамзамон бо миллатгароии нави Эрон, талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои Фирдавсӣ аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|ҳекторро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии шеърҳои Фирдавсӣ ва дигаронро дар бар мегирад.

Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. 

== Ҷойгоҳи кунунӣ ==
Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар шаҳри [[Тӯс| Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва  [[Гунбази Ҳаруния|ёдгории таърихии меъмории Ҳоруния]] ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст.

== Таърихи оромгоҳ ==
Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]&lt;nowiki/&gt;р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд:
[[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]]
Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар [[соли 1890]] мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба [[Тӯс]] ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст.  

== Таърихи сохтмон ва бозсозӣ ==
Сохтмони мақбараро Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода  ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт соли 1305 оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, дафн дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. [[Боғ]], ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд.  
[[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]]
[[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург]], ин корро худамон анҷом медиҳем».  Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. 
[[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]]

&lt;gallery&gt;
The Edifice of Ferdowsi.jpg|پلان روبه‌رو و بالای آرامگاه
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|کتیبهٔ نمای جنوبی آرامگاه و دربردارندهٔ دوازده بیت نخست ''شاهنامه''
Wide base.jpg|پلان روبه‌رو و بالای پلکان آرامگاه
&lt;/gallery&gt;
Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. 

Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд.  Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд.  Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Маҷлис рӯзи 29-уми тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони мақбара на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад.
[[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]]
Дар аввал , Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, меъмор ва бостоншиноси фаронсавӣ Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят соли 1307 аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён|меъмории Ҳахоманишӣ]] бо тоҷҳои баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. 

Вуруд ба қисмати дарунии мақбара аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои &quot;Ҷанги Рустам&quot;, &quot;Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ&quot; ва &quot; Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб &quot;-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва &quot;Дориюши Бузург бар тахт&quot;, &quot;Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ&quot; ва &quot;Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон&quot;-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. 

Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид.  

Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии мақбара таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи соли 2018, пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии Хуросони Разавӣ оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. 

== Вижагиҳои меъмории маҷмӯа ==
[[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ  аз дохили оромгоҳ]]
Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад.   Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи ҳавз, ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили ҳавз сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун соли 1968 сохта шудааст. Тарроҳӣ ва сохтмони бино дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. 


== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Мастаба
* Мафеҷе
* [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]]
* Қабри духтар
* Рюкзак
* Қабристони Ҳафтод Мулло
* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}} 
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}}
[[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]]
[[Гурӯҳ:Мақбараҳо дар Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>bcb4uqwo3uw96zzdrwku1r3bebgoaeb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471039</id>
      <parentid>1471038</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1471039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21451" sha1="rl2pqe9t2z7toyx3hmrx7sxnm0kq9e6" xml:space="preserve">[[Акс:Ferdowsi tomb1.jpg|thumb|right|макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]]]]
'''Мақбараи Фирдавсӣ''' ({{lang-fa|آرامگاه فردوسی}}) — макони дафни [[Фирдавсӣ|Абулқосим Фирдавсӣ]] дар [[Тӯс]] аст. Ин бино аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун бар асоси тарҳи қаблии Карим Тоҳирзодаи Беҳзод бо тағйироти ночиз дар андоза ва ороиш тарҳрезӣ ва таъмир шудааст. Меъмори бино Ҳусейн Лорзодаи буд ва Ҳусейн Ҳоҷарбошии Занҷонӣ ва Тағӣ Дорудиён нозирони сохтмони ин бино буданд. Мақбараи Фирдавсӣ соли 1313 ҳиҷрӣ (1934 мелодӣ) кушода шудааст.

Мақбараи Фирдавсӣ борҳо сохта ва хароб шудааст. Гузоришҳои муҳаққиқони эронӣ ва хориҷӣ дар ду асри гузашта нишон медиҳанд, ки як сохтори хоксорона бо заминҳои гандум пӯшонида шудааст. Ниҳоят, дар аввали асри 14 ва ҳамзамон бо миллатгароии нави Эрон, талошҳо барои сохтани мақбараи арзанда барои Фирдавсӣ аз нав оғоз шуданд. Масоҳати кунунии маҷмааи мақбараҳо қариб шаш [[Ҳектор|ҳекторро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз ва муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ дар пеши он, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона, мақбараи [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва мақбараи [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммад Ризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад. Меъмории дохилии бино инчунин сафолакҳо, кандакориҳои сангии релефии достонҳои ''[[Шоҳнома]]'' ва навиштаҷоти сангии шеърҳои Фирдавсӣ ва дигаронро дар бар мегирад.

Ин бино ۱۸ آذر ۱۳۵۴ бо рақами бақайдгирии 1176 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. 

== Ҷойгоҳи кунунӣ ==
Маҷмааи фарҳангии Боғи Мақбараи Фирдавсӣ дар шаҳри [[Тӯс| Тӯс]], 25 километр шимолу ғарби [[Машҳад]], байни деҳаҳои Тӯс Суфлӣ ва Исломия, дар шохаи шоҳроҳи Машҳад-Кучан, дар наздикии шаҳри таърихии Таброн ва  [[Гунбази Ҳаруния|ёдгории таърихии меъмории Ҳоруния]] ҷойгир аст. Деҳаи Паж, зодгоҳи Фирдавсӣ, дар 28 километр шарқи Мақбараи Фирдавсӣ ҷойгир аст.

== Таърихи оромгоҳ ==
Пайдоиши миллатгароӣ дар Эрон дар аввали асри чордаҳум олимон ва мутафаккиронро водор кард, ки аз ҳукумат дархост кунанд, ки барои шоири миллӣ ва нигаҳбони ҳувият ва таърихи Эрон мақбараи муносиб ва арзандае созад. Абдулҳусайнхон Сардори Муъазим (Тимуртош) аввалин касе буд, ки барои сохтани мақбара талоши амалӣ кард. Дар 12 амрдоди соли 1303, вақте ки ӯ намояндаи [[Нишопур|Нишопу]]&lt;nowiki/&gt;р дар Маҷлиси Миллӣ буд, дархост кард, ки буҷа барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ тасдиқ карда шавад. Дар пешниҳоди пешниҳодшуда ба Маҷлис гуфта мешуд:
[[Акс:Golestan_Palace_Album_No._240-62.jpg|алт=وضعیت آرامگاه فردوسی در ۱۳۱۱ هجری قمری|мини|Ҳолати оромгоҳи Фирдавсӣ дар соли 1311 ҳиҷрӣ]]
Вилям Фрейзер, агенти ширкати Ист-Ҳиндустон, соли 1236-и ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, дар гузориши худ онро ҳамчун қабристони хоксор бо гунбази хурд тавсиф кардааст. Пас аз ин, Ханников, як муҳаққиқ ва консули рус ва роҳбари экспедитсия ба Хуросон, ҳангоми сафараш ба Тус ягон нишоне аз қабр надид. Аммо, тибқи гузориши лорди англис Курзон, қабри Фирдавсӣ то тақрибан соли 1254-и ҳиҷрӣ, чунон ки Фрейзер гузориш дода буд, намоён буд, аммо баъд аз он майдони гандум онро пӯшонид. Валентин Жуковский низ дар [[соли 1890]] мелодӣ дар зери теппае, ки бо хишт ва пораҳои сафол пӯшонида шуда буд, хабар дод. Баъдтар, вақте ки Абдулваҳҳоб Осеф ад-Давла ҳокими [[Хуросони Бузург|Хуросон]] буд, [[Носируддиншоҳ]] ба ӯ фармон дод, ки қабрро ҷустуҷӯ кунад ва бо роҳнамоии баъзе фаронсавиҳое, ки ба [[Тӯс]] ташриф оварда буданд, муваффақ шуд, ки қабрро пайдо кунад ва бо мақсади сохтани бинои арзанда дар оянда, муваққатан ду ҳуҷра дар он сохт. [[Маликушшуаро Баҳор|Муҳаммад Тақӣ Баҳор]] соли 1318 ҳиҷрӣ онро зиёрат карда, онро «замини омода барои сохтмон» ёфт. Дар мақолае соли 1302 ҳиҷрӣ (1341 ҳиҷрӣ), ӯ оромгоҳро ҳамчун як саҳнаи бебом ва пӯшида тавсиф кардааст.  

== Таърихи сохтмон ва бозсозӣ ==
Сохтмони мақбараро Анҷумани миллии ёдгориҳо, ки нав кушода шуда буд, ба ӯҳда гирифт ва шахсони бонуфузе ба монанди Ҳасан Пирния, Ҳасан Мустофи, Муҳаммад Алӣ Форуғӣ, Ҳусейн Ало, Сайид Ҳасан Тағизода  ва Ҳасан Исфандиёрӣ аъзои он буданд. Анҷуман раванди сохтани мақбараро дар Ордибеҳешт соли 1305 оғоз кард ва ба Арбоб Кайхусро Шоҳрух, намояндаи зардуштиён, супориш дод, ки ҷои муносибро барои дафни Фирдавсӣ пайдо кунад. Дар он вақт, дафни Фирдавсӣ дар боғе ба Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ, регенти амалкунанда, тааллуқ дошт. Дар ниҳоят, дафн дар як тахтгоҳ бо андозаи шаш метр ба панҷ метр ва баландии 1,4 метр муайян карда шуд. [[Боғ]], ки масоҳати бисту се ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад, аз ҷониби Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ барои сохтани мақбара ба [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] пешниҳод карда шуд ва [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] онро ба анҷуман тӯҳфа кард. Илова бар ин, ҳафт ҳазор метр замини атрофи боғ аз ҷониби Ҳусайн Малик ба иттиҳодия интиқол дода шуд, ки масоҳати маҷмааро ба сӣ ҳазор метр расонд. Тибқи лавҳае, ки дар тарафи ғарбии маҷмааи мақбара навишта шудааст, соли 1309 Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммад Алӣ боз 25,250 метри мураббаъро ба маҷмаа ва соли 1345 25,375 метри мураббаъро фарзандонаш хайрия карданд.  
[[Акс:Tomb_of_Ferdowsi,_Old.jpg|рост|мини|Оромгоҳи [[Фирдавсӣ]], солҳои 1310 то 1313]]
[[Маликушшуаро Баҳор|Малик аш-Шуъаро Баҳор]], ки инчунин намояндаи Табриз дар ҳамон парлумон буд, якчанд мақола дар бораи зарурати сохтани мақбара навишта, аз [[Ризошоҳ Паҳлавӣ]], ки сарвазир буд, даъват кард, ки миллатгароии худро бо сохтани [[мақбара]] барои [[Фирдавсӣ]] нишон диҳад. Ӯ навиштааст: «Дар акси ҳол, мо, мардуми [[Хуросони Бузург]], ин корро худамон анҷом медиҳем».  Аммо, то охири ин парлумон, вақте ки дар 1 Баҳмани соли 1304, бо пешниҳоди Шайх ар-Роиси Афсор, намояндаи Сабзавор, парлумон як моддаеро барои чопи мӯҳри ёдбуди ҳазорсолаи Фирдавсӣ ва ҷудо кардани даромади он барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ қабул кард, ҳеҷ чорае барои маблағгузории сохтмони мақбара андешида нашуд. 
[[Акс:Ferdowsi-Iran_(3).jpg|рост|мини|Сабти номҳои аъзои Ассотсиатсияи миллии ёдгориҳо ҳангоми сохтмони мақбара (баъзе калимаҳо пас аз инқилоб кандакорӣ ва тағйир дода шуданд)]]

&lt;gallery&gt;
The Edifice of Ferdowsi.jpg|پلان روبه‌رو و بالای آرامگاه
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|کتیبهٔ نمای جنوبی آرامگاه و دربردارندهٔ دوازده بیت نخست ''شاهنامه''
Wide base.jpg|پلان روبه‌رو و بالای پلکان آرامگاه
&lt;/gallery&gt;
Бо амалӣ кардани нақшаи Годар, арзиши тахминии сохтани мақбара ба шаст ҳазор туман расид, дар ҳоле ки маблағи умумии ҷамъовардашуда аз бисту ҳафт ҳазор туман зиёд набуд, ки аз он нуздаҳ ҳазор туман то баҳори соли 1308 сарф шуда буд. Арбоб Кайхосро бори дигар ба ҳукумат ва парлумон муроҷиат кард. Ӯ аз ҳукумат бист ҳазор туман гирифт ва нақшаеро, ки ҳафтод намоянда имзо карда буданд, ба парлумон пешниҳод кард ва ӯ инчунин аз парлумон даҳ ҳазор туман гирифт. 

Арзиши сохтмони мақбара 25,000 туман тахмин зада шуда буд.  Бо пешниҳоди Арбоб Кайхосро, Анҷумани миллии ёдгориҳо варақаҳоеро чоп кард, ки барои хайрия ё қуръакашӣ барои сохтани мақбараи сазовори Фирдавсӣ даъват мекарданд.  Аммо, то 30 хурдоди соли 1306, Анҷумани миллии ёдгориҳо натавонист беш аз 3,738 туман ҷамъ кунад. Дар ин сана, Арбоб Кайхосро, ки масъули корҳои маъмурӣ ва молиявии Маҷлиси Миллӣ буд, аз Маҷлис хоҳиш кард, ки аз буҷаи худ барои сохтмони мақбараи Фирдавсӣ 20,000 туман ҷудо кунад. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Маҷлис рӯзи 29-уми тир ба тарафдории ин дархост овоз дод, ба шарте ки худи Арбоб Кайхосро хароҷотро назорат кунад ва сохтмони мақбара на дертар аз ду моҳ пас аз гирифтани буҷа оғоз шавад.
[[Акс:BAKHTAZMAYI_TICKET_FERDOWSI_TOMB_1924.jpg|рост|мини|Чиптаи лотерея барои иштирок дар сохтмони оромгоҳи Фирдавсӣ]]
Дар аввал , Эрнст Эмил Ҳертсфелд, бостоншиноси [[Олмониҳо|олмонӣ]], тарҳрезии нақшаи мақбараро супориш дод, ки ассотсиатсия онро рад кард. Пас аз ин, Арбоб Кайхосров нақшаро ба Карим Таҳрирзода Беҳзод пешниҳод кард, ки он низ қабул нашуд ва барои тарҳрезии нақша озмун баргузор шуд. Ҳертсфелд, меъмор ва бостоншиноси фаронсавӣ Андре Годар, меъмори гурҷӣ Николай Марков ва Карим Таҳрирзода Беҳзод дар он иштирок карданд. Нақшаи Таҳрирзода Беҳзод ниҳоят соли 1307 аз ҷониби ассотсиатсия интихоб ва тасдиқ карда шуд. Ин нақша ба услуби [[Меъмории Ҳахоманишиён|меъмории Ҳахоманишӣ]] бо тоҷҳои баланд ва сеошёна дар мобайни боғи калон буд. Чанде пас, татбиқи он қатъ карда шуд ва нақшаи дигаре зарурӣ дониста шуд ва ба рӯзнома ворид карда шуд. Аз Годар нақшаи нав дархост карда шуд. Дар он вақт ӯ дар [[Фаронса]] буд ва нақшаеро таҳия карда, онро ба [[Эрон]] фиристод. 

Вуруд ба қисмати дарунии мақбара аз тарафи ғарбии бино аст. Ду зинапоя дар ҳарду тарафи шимол ва ҷануб ба таҳхона ва ҳуҷраи дафн мебаранд. Дар девори зинапоя шаш пора релефҳои сангӣ мавҷуданд, ки пеш аз таъмир дар ҳарду тарафи долони вуруд ба ҳуҷраи дафн ҷойгир буданд. Ин пораҳо достонҳои &quot;Ҷанги Рустам&quot;, &quot;Ҷанги қаҳрамонони эронӣ ва туронӣ&quot; ва &quot; Ҷанги Рустам ва Сӯҳроб &quot;-ро дар тарафи ҷанубии зинапоя ва &quot;Дориюши Бузург бар тахт&quot;, &quot;Ду посбон дар ҳузури Имперотури Сосонӣ&quot; ва &quot;Вуруди подшоҳи Ҳиндустон ба дарбори Эрон&quot;-ро дар тарафи шимолии зинапоя нақл мекунанд. Андозаи таҳхона 30x30 ва умқи панҷ метр аст. Дар атрофи таҳкурсии бино долонро барои гардиши ҳаво ва пешгирии намӣ тарҳрезӣ кардаанд. Қаблан, мақбара дар як ҳуҷраи андозаи 5x5 метр буд ва даромадгоҳи он аз гузаргоҳи дуюми берун аз мақбара кушода мешуд ва сипас ба поён интиқол дода мешуд. Деворҳои утоқ тарошида шудаанд, бинобар ин, барои устувор кардани бино, дар чор гӯшаи утоқ сутунҳои дукарата бо баландии 5 метр ҷойгир карда шудаанд. 

Темур Тош, ки исрор мекард, ки барои бино боми пирамида сохта шавад, тарҳи Годарро тағйир дод ва мақбара бо боми пирамида сохта шуд. Вақте ки замони Темур Тош тағйир ёфт ва аъзои иттиҳодия боми пирамидаро, ки ба меъмории Миср монанд буд, рад карданд, боми қаблӣ бардошта шуд. Бори дигар, бо даъват кардани Таҳрирзода Беҳзод тарҳи дигаре тартиб дода шуд, ки бо тағйири тарҳи Годар боми пирамидаро бо боми зинапоя иваз кард. Тарҳи нав аз ҷониби иттиҳодия 28 октябри соли 1312 тасдиқ карда шуд. Назорати сохтмони тарҳи нав ба Ҳусайн Лорзода супурда шуд. Ниҳоят, пас аз ҳашт сол, сохтмони бино дар соли 1313, ки бо ҷашни ҳазорсолаи Фирдавсӣ рост омад, ба анҷом расид. Бино ба қадри кофӣ устувор набуд ва тадриҷан фурӯ рафт. Таҷдид ва таъмир ба Ҳушанг Сейҳун супурда шуд ва дар соли 1347 ба анҷом расид.  

Дар солҳои охир, таҷдиди фазои берунии мақбара таваҷҷӯҳро ба худ ҷалб кардааст. Дар ин робита, таҷдиди Ҷеллохон моҳи майи соли 2018, пас аз талошҳои шаҳрдорӣ ва Шӯрои панҷуми Машҳад ва пас аз имзои ёддошти муштараки тафоҳум аз ҷониби шаҳрдори собиқи Машҳад, раиси Шӯрои шаҳри [[Машҳад]] ва директори генералии Департаменти мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳии Хуросони Разавӣ оғоз ёфт. Лоиҳаи Ҷеллохон барқарорсозии фазои фаромӯшшудаи мақбараи Фирдавсӣ мебошад. Марҳилаи сеюми Ҷеллохон 9 июли соли 2020 аз ҷониби Муҳаммад Ризо Калои, шаҳрдори Машҳад, ифтитоҳ ёфт. 

== Вижагиҳои меъмории маҷмӯа ==
[[Акс:The_tomb_of_Ferdosi.jpg|чап|мини|Намоӣ  аз дохили оромгоҳ]]
Масоҳати кунунии маҷмааи [[мақбара]] тақрибан шаш [[Ҳектор|гектарро]] ташкил медиҳад ва боғи мақбара, ҳавз, ёдгорӣ, биноҳои маъмурӣ, китобхона, осорхона ва мақбараҳои [[Маҳдӣ Ахавони Солис|Меҳдии Ахавони Солис]] ва [[Муҳаммадризо Шаҷариён|Муҳаммадризо Шаҷариёнро]] дар бар мегирад.   Вуруд ба маҷмаа аз ҷануб буда, аз ҳарду тарафи ҳавз, ки дар муқобили даромадгоҳ ҷойгир аст, ба мақбара мебарад. Дар пеши ҳавз муҷассамаи Фирдавсӣ аз ҷониби Абулҳасан Седдиқӣ гузошта шудааст. Дар дохили ҳавз сӣ фаввора дар се гурӯҳи даҳнафара ва бо гулбаргҳои [[нилуфар]] оро дода шудаанд, ки рамзи сӣ соли ранҷу азоб дар эҷоди ''[[Шоҳнома]]'' мебошанд. Осорхонаи Тус ё Осорхонаи Фирдавсӣ дар тарафи шимолу ғарбии мақбара ҷойгир аст. Бинои он аз ҷониби Ҳушанг Сейҳун соли 1968 сохта шудааст. Тарроҳӣ ва сохтмони бино дар як ошёна буда, аз баъзе унсурҳои меъмории Эрон илҳом гирифтааст. 


== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Мастаба
* Мафеҷе
* [[Оромгоҳи Куруши Кабир|Мақбараи Куруши Бузург]]
* Қабри духтар
* Рюкзак
* Қабристони Ҳафтод Мулло
* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}} 
{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Хуросони разавӣ}}
[[Гурӯҳ:Википедия:Шаблони «Пайвандҳои беруна» холӣ]]
[[Гурӯҳ:Мақбараҳо дар Эрон]]
[[Гурӯҳ:Ёдмонҳои Фирдавсӣ]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохтмонҳо ва Созаҳо дар Машҳад]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>rl2pqe9t2z7toyx3hmrx7sxnm0kq9e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Ҷоизаҳои давлатӣ аз рӯи кишвар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>331223</id>
    <revision>
      <id>1471033</id>
      <timestamp>2026-05-04T07:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Ҷоизаҳо|*]] [[Гурӯҳ:Ҷоизаҳо аз рӯи кишвар| ]]</comment>
      <origin>1471033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="jk5bdjfpvhtgieqq0uqwcmu6dm4dfeu" xml:space="preserve">[[Гурӯҳ:Ҷоизаҳо|*]]
[[Гурӯҳ:Ҷоизаҳо аз рӯи кишвар| ]]</text>
      <sha1>jk5bdjfpvhtgieqq0uqwcmu6dm4dfeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гунбази Ҳаруния</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331224</id>
    <revision>
      <id>1471034</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Бо тарҷумаи саҳифаи &quot;[[:fa:Special:Redirect/revision/43318357|گنبد هارونیه]]&quot; сохта шудааст</comment>
      <origin>1471034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6069" sha1="2xej11txpde3a4bui5h0e1s60j9gtvf" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; &lt;gallery&gt;
Акс:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|пайванд=پرونده:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|алт=ماکت بنای بازسازی شده هارونیه در شهر توس| Намунаи бинои барқароршудаи Ҳоруния дар шаҳри [[Тӯс|Тус]]
Акс:Harooniyeh.jpg|пайванд=پرونده:Harooniyeh.jpg|алт=هارونیه در زمستان توس| Ҳоруния дар зимистони Тус
Акс:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|пайванд=پرونده:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|алт=پنجره گلی قدیمی| Тирезаи гули кӯҳна
Акс:Haroonie_Tomb_inside.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside.jpg
Акс:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg
Акс:Haroonie.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie.jpg
Акс:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg|пайванд=پرونده:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg
&lt;/gallery&gt;'''Мақбара''' ё '''гунбази''' '''Ҳаруния''' ба асри 8 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад ва қадимтарин сохтори боқимонда дар шаҳри [[Тӯс]] мебошад. Он дар қисмати марказии ноҳияи деҳоти Тӯс, шаҳри [[Шаҳристони Машҳад|Машҳад]] ҷойгир аст.  Ҳаруния яке аз ёдгориҳое мебошад, ки аз ҷониби Созмони мероси фарҳангии Эрон ба қайд гирифта шудаанд ва ۱۵ دی ۱۳۱۰ бо рақами бақайдгирии 173 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон ба қайд гирифта шудааст. 

== Макон ==
Ин макони таърихӣ тақрибан дар масофаи 600 метр аз [[Мақбараи Фирдавсӣ|мақбараи Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ]] ҷойгир аст ва танҳо хонақоҳ ё [[Мақбара|мақбараест]], ки дар асри VIII ҳиҷрӣ бар биноҳои қадимии шаҳри Таброн бунёд ёфтааст. Дар паҳлӯи ин бино санги сиёҳ ҳамчун ёдгории [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммад Ғазолӣ,]] яке аз [[ориф]]&lt;nowiki/&gt;они асрҳои V ва VI ҳиҷрӣ, ки баъзеҳо онро макони дафни ӯ медонанд, ҷойгир аст.  Аз сабаби кофтуковҳои ахир, баъзеҳо макони дигареро, ки дар масофаи начандон дур аз [[Гунбад|гунбаз]]&lt;nowiki/&gt;и Ҳорун ҷойгир аст, макони дафни Ғазолӣ медонанд. 

== Корбарӣ ==
Дар мавриди мақсади бино ва корбарии он ихтилоф вуҷуд дорад; баъзеҳо ин маконро мактаб ё [[дайр]], инчунин макони дафни Ғазолӣ мешуморанд, дар ҳоле ки дигарон онро масҷиде медонанд, ки пас аз ҳуҷуми мусалмонон ба Эрон бар сари маъбади оташи [[Сосониён]] сохта шудааст.

Дар [[соли 1402]] дар мусоҳиба бо Меҳдӣ Сейидӣ, як [[пажӯҳишгар]]&lt;nowiki/&gt;и Машҳад, филми мустанаде  дар бораи ин бино сохта шудааст.

== Меъморӣ ==
Бо назардошти шакли меъморӣ, бинои аслӣ аз давраи Илхониён ва сабки меъмории Озарбойҷон аст, ки қисматҳои он дар давраи [[Темуриён]] илова карда шудаанд. Ҳоруния инчунин бо сабки меъмории Розӣ шабоҳат дорад ва аз ин рӯ, он аз асри VI ҳиҷрӣ аст. Дар айни замон, кофтуковҳо дар соли 1354 ашёеро кашф карданд, ки таърихи хеле пеш аз асри VI-ро нишон медиҳанд. Дар қабатҳои поёнӣ [[сафол]]&lt;nowiki/&gt;ҳои давраҳои [[Салҷуқиён]], [[Темуриён]] ва [[Сафавиён]], инчунин девори хеле ғафси санг ва гил пайдо шуданд, ки ба пояҳои маъбадҳои оташи Сосониён монанд аст.   &lt;ref&gt;[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152 آذری (معماری)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101218073552/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152|date=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰}}، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج ۱. (بازنشر در [http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&amp;ParentID=0&amp;BookID=97560&amp;MetaDataID=27846&amp;Volume=1&amp;PageIndex=151&amp;PersonalID=0&amp;NavigateMode=CommonLibrary&amp;Content= تبیان])&lt;/ref&gt;

Бино аз ошёнаи ҳашткунҷа иборат аст, ки бо толорҳои кунҷӣ бо нақшаи чоркунҷа дар рӯи он пинҳон карда шудааст. Пас аз он ошёнаи шашкунҷа ва баъд аз он гунбаз ҷойгир аст. 

== Нигораҳо ==
{{Clear}}{{Эзоҳ|۲}}

== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад
* Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ

== Манобеъ ==
{{Эзоҳ|۲}}
[[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]]
[[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]</text>
      <sha1>2xej11txpde3a4bui5h0e1s60j9gtvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471035</id>
      <parentid>1471034</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>таҳрир</comment>
      <origin>1471035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6034" sha1="2gdshsza82sdndkzsenm4pdfvxkx8bb" xml:space="preserve">'''Мақбара''' ё '''гунбази''' '''Ҳаруния''' ба асри 8 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад ва қадимтарин сохтори боқимонда дар шаҳри [[Тӯс]] мебошад. Он дар қисмати марказии ноҳияи деҳоти Тӯс, шаҳри [[Шаҳристони Машҳад|Машҳад]] ҷойгир аст.  Ҳаруния яке аз ёдгориҳое мебошад, ки аз ҷониби Созмони мероси фарҳангии Эрон ба қайд гирифта шудаанд ва ۱۵ دی ۱۳۱۰ бо рақами бақайдгирии 173 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон ба қайд гирифта шудааст. 

== Макон ==
Ин макони таърихӣ тақрибан дар масофаи 600 метр аз [[Мақбараи Фирдавсӣ|мақбараи Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ]] ҷойгир аст ва танҳо хонақоҳ ё [[Мақбара|мақбараест]], ки дар асри VIII ҳиҷрӣ бар биноҳои қадимии шаҳри Таброн бунёд ёфтааст. Дар паҳлӯи ин бино санги сиёҳ ҳамчун ёдгории [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммад Ғазолӣ,]] яке аз [[ориф]]&lt;nowiki/&gt;они асрҳои V ва VI ҳиҷрӣ, ки баъзеҳо онро макони дафни ӯ медонанд, ҷойгир аст.  Аз сабаби кофтуковҳои ахир, баъзеҳо макони дигареро, ки дар масофаи начандон дур аз [[Гунбад|гунбаз]]&lt;nowiki/&gt;и Ҳорун ҷойгир аст, макони дафни Ғазолӣ медонанд. 

== Корбарӣ ==
Дар мавриди мақсади бино ва корбарии он ихтилоф вуҷуд дорад; баъзеҳо ин маконро мактаб ё [[дайр]], инчунин макони дафни Ғазолӣ мешуморанд, дар ҳоле ки дигарон онро масҷиде медонанд, ки пас аз ҳуҷуми мусалмонон ба Эрон бар сари маъбади оташи [[Сосониён]] сохта шудааст.

Дар [[соли 1402]] дар мусоҳиба бо Меҳдӣ Сейидӣ, як [[пажӯҳишгар]]&lt;nowiki/&gt;и Машҳад, филми мустанаде  дар бораи ин бино сохта шудааст.

== Меъморӣ ==
Бо назардошти шакли меъморӣ, бинои аслӣ аз давраи Илхониён ва сабки меъмории Озарбойҷон аст, ки қисматҳои он дар давраи [[Темуриён]] илова карда шудаанд. Ҳоруния инчунин бо сабки меъмории Розӣ шабоҳат дорад ва аз ин рӯ, он аз асри VI ҳиҷрӣ аст. Дар айни замон, кофтуковҳо дар соли 1354 ашёеро кашф карданд, ки таърихи хеле пеш аз асри VI-ро нишон медиҳанд. Дар қабатҳои поёнӣ [[сафол]]&lt;nowiki/&gt;ҳои давраҳои [[Салҷуқиён]], [[Темуриён]] ва [[Сафавиён]], инчунин девори хеле ғафси санг ва гил пайдо шуданд, ки ба пояҳои маъбадҳои оташи Сосониён монанд аст.   &lt;ref&gt;[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152 آذری (معماری)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101218073552/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152|date=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰}}، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج ۱. (بازنشر در [http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&amp;ParentID=0&amp;BookID=97560&amp;MetaDataID=27846&amp;Volume=1&amp;PageIndex=151&amp;PersonalID=0&amp;NavigateMode=CommonLibrary&amp;Content= تبیان])&lt;/ref&gt;

Бино аз ошёнаи ҳашткунҷа иборат аст, ки бо толорҳои кунҷӣ бо нақшаи чоркунҷа дар рӯи он пинҳон карда шудааст. Пас аз он ошёнаи шашкунҷа ва баъд аз он гунбаз ҷойгир аст.
== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад
* Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ 

== Нигораҳо ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; &lt;gallery&gt;
Акс:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|пайванд=پرونده:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|алт=ماکت بنای بازسازی شده هارونیه در شهر توس| Намунаи бинои барқароршудаи Ҳоруния дар шаҳри [[Тӯс|Тус]]
Акс:Harooniyeh.jpg|пайванд=پرونده:Harooniyeh.jpg|алт=هارونیه در زمستان توس| Ҳоруния дар зимистони Тус
Акс:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|пайванд=پرونده:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|алт=پنجره گلی قدیمی| Тирезаи гули кӯҳна
Акс:Haroonie_Tomb_inside.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside.jpg
Акс:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg
Акс:Haroonie.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie.jpg
Акс:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg|пайванд=پرونده:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg
&lt;/gallery&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]]
[[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эронӣ]]</text>
      <sha1>2gdshsza82sdndkzsenm4pdfvxkx8bb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471036</id>
      <parentid>1471035</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */</comment>
      <origin>1471036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6032" sha1="61n69ixvu46xvtmk1v5w4p26bajiwnm" xml:space="preserve">'''Мақбара''' ё '''гунбази''' '''Ҳаруния''' ба асри 8 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад ва қадимтарин сохтори боқимонда дар шаҳри [[Тӯс]] мебошад. Он дар қисмати марказии ноҳияи деҳоти Тӯс, шаҳри [[Шаҳристони Машҳад|Машҳад]] ҷойгир аст.  Ҳаруния яке аз ёдгориҳое мебошад, ки аз ҷониби Созмони мероси фарҳангии Эрон ба қайд гирифта шудаанд ва ۱۵ دی ۱۳۱۰ бо рақами бақайдгирии 173 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон ба қайд гирифта шудааст. 

== Макон ==
Ин макони таърихӣ тақрибан дар масофаи 600 метр аз [[Мақбараи Фирдавсӣ|мақбараи Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ]] ҷойгир аст ва танҳо хонақоҳ ё [[Мақбара|мақбараест]], ки дар асри VIII ҳиҷрӣ бар биноҳои қадимии шаҳри Таброн бунёд ёфтааст. Дар паҳлӯи ин бино санги сиёҳ ҳамчун ёдгории [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммад Ғазолӣ,]] яке аз [[ориф]]&lt;nowiki/&gt;они асрҳои V ва VI ҳиҷрӣ, ки баъзеҳо онро макони дафни ӯ медонанд, ҷойгир аст.  Аз сабаби кофтуковҳои ахир, баъзеҳо макони дигареро, ки дар масофаи начандон дур аз [[Гунбад|гунбаз]]&lt;nowiki/&gt;и Ҳорун ҷойгир аст, макони дафни Ғазолӣ медонанд. 

== Корбарӣ ==
Дар мавриди мақсади бино ва корбарии он ихтилоф вуҷуд дорад; баъзеҳо ин маконро мактаб ё [[дайр]], инчунин макони дафни Ғазолӣ мешуморанд, дар ҳоле ки дигарон онро масҷиде медонанд, ки пас аз ҳуҷуми мусалмонон ба Эрон бар сари маъбади оташи [[Сосониён]] сохта шудааст.

Дар [[соли 1402]] дар мусоҳиба бо Меҳдӣ Сейидӣ, як [[пажӯҳишгар]]&lt;nowiki/&gt;и Машҳад, филми мустанаде  дар бораи ин бино сохта шудааст.

== Меъморӣ ==
Бо назардошти шакли меъморӣ, бинои аслӣ аз давраи Илхониён ва сабки меъмории Озарбойҷон аст, ки қисматҳои он дар давраи [[Темуриён]] илова карда шудаанд. Ҳоруния инчунин бо сабки меъмории Розӣ шабоҳат дорад ва аз ин рӯ, он аз асри VI ҳиҷрӣ аст. Дар айни замон, кофтуковҳо дар соли 1354 ашёеро кашф карданд, ки таърихи хеле пеш аз асри VI-ро нишон медиҳанд. Дар қабатҳои поёнӣ [[сафол]]&lt;nowiki/&gt;ҳои давраҳои [[Салҷуқиён]], [[Темуриён]] ва [[Сафавиён]], инчунин девори хеле ғафси санг ва гил пайдо шуданд, ки ба пояҳои маъбадҳои оташи Сосониён монанд аст.   &lt;ref&gt;[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152 آذری (معماری)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101218073552/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152|date=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰}}، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج ۱. (بازنشر در [http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&amp;ParentID=0&amp;BookID=97560&amp;MetaDataID=27846&amp;Volume=1&amp;PageIndex=151&amp;PersonalID=0&amp;NavigateMode=CommonLibrary&amp;Content= تبیان])&lt;/ref&gt;

Бино аз ошёнаи ҳашткунҷа иборат аст, ки бо толорҳои кунҷӣ бо нақшаи чоркунҷа дар рӯи он пинҳон карда шудааст. Пас аз он ошёнаи шашкунҷа ва баъд аз он гунбаз ҷойгир аст.
== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад
* Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ 

== Нигораҳо ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; &lt;gallery&gt;
Акс:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|пайванд=پرونده:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|алт=ماکت بنای بازسازی شده هارونیه در شهر توس| Намунаи бинои барқароршудаи Ҳоруния дар шаҳри [[Тӯс|Тус]]
Акс:Harooniyeh.jpg|пайванд=پرونده:Harooniyeh.jpg|алт=هارونیه در زمستان توس| Ҳоруния дар зимистони Тус
Акс:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|пайванд=پرونده:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|алт=پنجره گلی قدیمی| Тирезаи гули кӯҳна
Акс:Haroonie_Tomb_inside.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside.jpg
Акс:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg
Акс:Haroonie.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie.jpg
Акс:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg|пайванд=پرونده:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg
&lt;/gallery&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]]
[[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>61n69ixvu46xvtmk1v5w4p26bajiwnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1471041</id>
      <parentid>1471036</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1471041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6042" sha1="cj8nb0nn48kn8pxkpxbotp45st9dahu" xml:space="preserve">'''Мақбара''' ё '''гунбази''' '''Ҳаруния''' ба асри 8 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад ва қадимтарин сохтори боқимонда дар шаҳри [[Тӯс]] мебошад. Он дар қисмати марказии рустои [[деҳистони Тӯс]], шаҳри [[Шаҳристони Машҳад|Машҳад]] ҷойгир аст.  Ҳаруния яке аз ёдгориҳое мебошад, ки аз ҷониби Созмони мероси фарҳангии Эрон ба қайд гирифта шудаанд ва ۱۵ دی ۱۳۱۰ бо рақами бақайдгирии 173 ҳамчун яке аз ёдгориҳои миллии Эрон ба қайд гирифта шудааст. 

== Макон ==
Ин макони таърихӣ тақрибан дар масофаи 600 метр аз [[Мақбараи Фирдавсӣ|мақбараи Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ]] ҷойгир аст ва танҳо хонақоҳ ё [[Мақбара|мақбараест]], ки дар асри VIII ҳиҷрӣ бар биноҳои қадимии шаҳри Таброн бунёд ёфтааст. Дар паҳлӯи ин бино санги сиёҳ ҳамчун ёдгории [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Имом Муҳаммад Ғазолӣ,]] яке аз [[ориф]]&lt;nowiki/&gt;они асрҳои V ва VI ҳиҷрӣ, ки баъзеҳо онро макони дафни ӯ медонанд, ҷойгир аст.  Аз сабаби кофтуковҳои ахир, баъзеҳо макони дигареро, ки дар масофаи начандон дур аз [[Гунбад|гунбаз]]&lt;nowiki/&gt;и Ҳорун ҷойгир аст, макони дафни Ғазолӣ медонанд. 

== Корбарӣ ==
Дар мавриди мақсади бино ва корбарии он ихтилоф вуҷуд дорад; баъзеҳо ин маконро мактаб ё [[дайр]], инчунин макони дафни Ғазолӣ мешуморанд, дар ҳоле ки дигарон онро масҷиде медонанд, ки пас аз ҳуҷуми мусалмонон ба Эрон бар сари маъбади оташи [[Сосониён]] сохта шудааст.

Дар [[соли 1402]] дар мусоҳиба бо Меҳдӣ Сейидӣ, як [[пажӯҳишгар]]&lt;nowiki/&gt;и Машҳад, филми мустанаде  дар бораи ин бино сохта шудааст.

== Меъморӣ ==
Бо назардошти шакли меъморӣ, бинои аслӣ аз давраи Илхониён ва сабки меъмории Озарбойҷон аст, ки қисматҳои он дар давраи [[Темуриён]] илова карда шудаанд. Ҳоруния инчунин бо сабки меъмории Розӣ шабоҳат дорад ва аз ин рӯ, он аз асри VI ҳиҷрӣ аст. Дар айни замон, кофтуковҳо дар соли 1354 ашёеро кашф карданд, ки таърихи хеле пеш аз асри VI-ро нишон медиҳанд. Дар қабатҳои поёнӣ [[сафол]]&lt;nowiki/&gt;ҳои давраҳои [[Салҷуқиён]], [[Темуриён]] ва [[Сафавиён]], инчунин девори хеле ғафси санг ва гил пайдо шуданд, ки ба пояҳои маъбадҳои оташи Сосониён монанд аст.   &lt;ref&gt;[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152 آذری (معماری)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101218073552/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&amp;avaid=152|date=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰}}، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج ۱. (بازنشر در [http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834&amp;ParentID=0&amp;BookID=97560&amp;MetaDataID=27846&amp;Volume=1&amp;PageIndex=151&amp;PersonalID=0&amp;NavigateMode=CommonLibrary&amp;Content= تبیان])&lt;/ref&gt;

Бино аз ошёнаи ҳашткунҷа иборат аст, ки бо толорҳои кунҷӣ бо нақшаи чоркунҷа дар рӯи он пинҳон карда шудааст. Пас аз он ошёнаи шашкунҷа ва баъд аз он гунбаз ҷойгир аст.
== Ҷустуҷӯҳои марбут ==

* Рӯихати ёдгориҳои миллии шаҳри Машҳад
* Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ 

== Нигораҳо ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; &lt;gallery&gt;
Акс:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|пайванд=پرونده:ماکت_بنای_بازسازی_شده_هارونیه_در_شهر_توس.jpg|алт=ماکت بنای بازسازی شده هارونیه در شهر توس| Намунаи бинои барқароршудаи Ҳоруния дар шаҳри [[Тӯс|Тус]]
Акс:Harooniyeh.jpg|пайванд=پرونده:Harooniyeh.jpg|алт=هارونیه در زمستان توس| Ҳоруния дар зимистони Тус
Акс:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|пайванд=پرونده:Haroniyeh_(11)_(پنجره_گلی_قدیمی،_بقعه_هارونیه_در_مشهد).jpg|алт=پنجره گلی قدیمی| Тирезаи гули кӯҳна
Акс:Haroonie_Tomb_inside.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside.jpg
Акс:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie_Tomb_inside_2.jpg
Акс:Haroonie.jpg|пайванд=پرونده:Haroonie.jpg
Акс:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg|пайванд=پرونده:گنبد_هارونیه_-_توس.jpg
&lt;/gallery&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]]
[[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]]</text>
      <sha1>cj8nb0nn48kn8pxkpxbotp45st9dahu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Деҳистони Тӯс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331225</id>
    <revision>
      <id>1471042</id>
      <timestamp>2026-05-04T09:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Деҳистони Тӯс</comment>
      <origin>1471042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="637" sha1="k9f4znkzb7cwkv06w0jfe7sqsbe6o7m" xml:space="preserve">'''Деҳистони Тӯс'''— деҳистоне аст, ки дар рустои Исломия ҷойгир аст, ноҳияе дар қисмати марказии [[ шаҳристони Машҳад]] дар [[Устони Хуросони Разавӣ]], Эрон ҷойгир аст.
== Ҷойгоҳ ==
Ин ноҳияи деҳотӣ яке аз минтақаҳои сайёҳии Машҳад ба ҳисоб меравад. Шаҳри таърихии [[Тӯс]] ва [[мақбараи Фирдавсӣ]] дар он ҷо ҷойгиранд.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Шаҳристони Машҳад]]</text>
      <sha1>k9f4znkzb7cwkv06w0jfe7sqsbe6o7m</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>