Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 2589 1472214 1442674 2026-05-12T03:10:09Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472214 wikitext text/x-wiki {{МА |унвон = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Теҳрон |номи аслӣ = {{lang-fa|تهران}} |акс = Azadi Tower (29358497718) (cropped).jpg |кишвар = {{Парчами Эрон}} [[Эрон]] |нишон = Azadi Tower (29358497718) (cropped).jpg |парчам = |бари нишон = |бари парчам = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |харитаи давлат = |харитаи минтақа = |харитаи ноҳия = |ҳаҷми харитаи давлат = |ҳаҷми харитаи минтақа = |ҳаҷми харитаи ноҳия = |шакли минтақа = Устон |минтақа = Теҳрон |минтақа дар ҷадвал = Устони Теҳрон {{!}}Теҳрон |шакли ноҳия = |ноҳия = |ноҳия дар ҷадвал = |шакли ҷомеа = |ҷомеа = |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |ёдоварии аввал = |номҳои пешина = |унвон аз = |масоҳат = 707 (1500)<ref name="Мэрия Тегерана">{{Cite web |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |title=Мэрия Тегерана |accessdate=2016-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013091932/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |archivedate=2008-10-13 }}</ref> |баландии марказ МА = 707 (1500)<ref name="Мэрия Тегерана"/> |иқлим = |забони расмӣ = форсӣ ё Порсӣ |забони расмӣ-ref = fa |аҳолӣ = 13.244.105 тан |соли ҳисоб = [[2016]] |зичӣ = 10 ҳазор |агломератсия = 13&nbsp;422&nbsp;366 ([[Теҳрони бузург]])<ref>http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en</ref> |гурӯҳҳои миллӣ = |гурӯҳҳои динӣ = [[мусулмон]]он |этнохороним = теҳронӣ, теҳрониён |вақти минтақавӣ = +3.30 |коди телефон = +98 21 |нишонаи почта = |нишонаҳои почта = 13ххх-15ххх |коди худрав = |гурӯҳ дар Commons = Tehran |сайт = http://www.tehran.ir/ |забони сайт = fa |забони сайт 2 = en |забони сайт 3 = az |забони сайт 4 = |забони сайт 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Теҳрон''' {{audio|Tehran.ogg|талаффуз}} ({{забон-фа|تهران}}) — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Эрон]] аст. Аҳолии шаҳр 10.244.105 тан нафарро ташкил мекунад<ref>{{Cite web |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2015-03-22 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=%26men=gcis%26lng=en%26des=wg%26srt=npan%26col=abcdefghinoq%26msz=1500%26pt=c%26va=%26srt=pnan&date=2010-01-10+15:19:25 |archivedate=2010-01-10 }}</ref>. Теҳрон маркази маъмурии устон ва маркази маъмурӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ, нақлиётӣ, молӣ, савдо ва фарҳанги [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] мебошад. Теҳрон дар қисми шимолии кишвар, дар пояи қаторкӯҳи [[Элбурс]], 90 км ҷанубтари [[Баҳри Каспий]] қарор гирифтааст. Шаҳр, 40—50 км аз ғарб ба шарқ қади қаторкӯҳ тӯл кашидааст. Ноҳияҳои шимолии Теҳрон (Шемиран) дар баландии 2000 м аз сатҳи баҳр воқеъ дорад ва маҳаллаҳои наздишаҳрӣ (Рей, Султонобод), бо дашти Ковир бе восита ҳаммарз ҳастанд. == Иқлим == {{Иқлими маҳаллӣ |Шаҳр_насаб=Теҳрон |Сарчашма=[http://www.pogoda.ru.net/climate2/40754.htm «Боду ҳаво ва иқлим»] | Янв_м=4.3 | Янв_м_бориш=32 | Фев_м=6.4 | Фев_м_бориш=31 | Мар_м=11.2 | Мар_м_бориш=41 | Апр_м=17.6 | Апр_м_бориш=32 | Май_м=22.7 | Май_м_бориш=11 | Июн_м=28.2 | Июн_м_бориш=2 | Июл_м=30.9 | Июл_м_бориш=1 | Авг_м=30.2 | Авг_м_бориш=1 | Сен_м=26.1 | Сен_м_бориш=1 | Окт_м=19.5 | Окт_м_бориш=8 | Ноя_м=12.3 | Ноя_м_бориш=18 | Дек_м=6.4 | Дек_м_бориш=28 | Сол_м=18.0 | Сол_м_бориш=206 | Янв_м_мин=1.2 | Янв_м_макс=7.9 | Фев_м_мин=3.0 | Фев_м_макс=10.8 | Мар_м_мин=7.3 | Мар_м_макс=15.9 | Апр_м_мин=13.0 | Апр_м_макс=22.4 | Май_м_мин=17.7 | Май_м_макс=27.6 | Июн_м_мин=22.5 | Июн_м_макс=33.9 | Июл_м_мин=25.4 | Июл_м_макс=36.5 | Авг_м_мин=25.2 | Авг_м_макс=35.8 | Сен_м_мин=21.0 | Сен_м_макс=31.5 | Окт_м_мин=15.3 | Окт_м_макс=24.8 | Ноя_м_мин=8.6 | Ноя_м_макс=16.4 | Дек_м_мин=3.5 | Дек_м_макс=10.3 | Сол_м_мин=13.6 | Сол_м_макс=22.8 | Янв_а_макс=19.2 | Янв_а_мин=-13.0 | Фев_а_макс=22.8 | Фев_а_мин=-10.0 | Мар_а_макс=29.4 | Мар_а_мин=-8.0 | Апр_а_макс=33.4 | Апр_а_мин=-1.2 | Май_а_макс=37.2 | Май_а_мин=2.4 | Июн_а_макс=41.1 | Июн_а_мин=9.2 | Июл_а_макс=43.0 | Июл_а_мин=13.4 | Авг_а_макс=42.0 | Авг_а_мин=13.0 | Сен_а_макс=39.0 | Сен_а_мин=9.7 | Окт_а_макс=32.6 | Окт_а_мин=2.0 | Ноя_а_макс=26.4 | Ноя_а_мин=-7.3 | Дек_а_макс=21.3 | Дек_а_мин=-8.7 | Сол_а_макс=43.0 | Сол_а_мин=-13.0 |}} == Шаҳрҳои бародаршаҳр == * {{парчами Куба}} [[Гавана]], [[Куба]] ([[2001]]) * {{парчами Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] ([[12 март|12 марти]] 2001) * {{парчами Арманистон}} [[Ереван]], [[Арманистон]] ([[1993]]) * {{парчами Арманистон}} [[Гюмри]], [[Арманистон]] ([[2010]]) * {{парчами Венесуэла}} [[Каракас]], [[Венесуэла]] ([[2005]]) * {{парчами Белоруссия}} [[Минск]], [[Белоруссия]] ([[2006]])<ref>{{Cite web |url=http://minsk.gov.by/ru/city/ |title=Минский городской исполнительный комитет |accessdate=2015-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502075333/http://minsk.gov.by/ru/city/ |archivedate=2013-05-02 }}</ref> * {{парчами Русия}} [[Маскав]], [[Русия]] ([[2004]])<ref>{{Cite web |url=http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |title=Москва и Тегеран стали городами-побратимами |accessdate=2009-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |archivedate=2009-01-05 }}</ref> * {{парчами Чин}} [[Пекин]], [[Чин]] ([[10 апрел]] [[1999]]) * {{парчами Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ}} [[Претория]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] ([[2002]]) * {{парчами Кореяи Ҷанубӣ}} [[Сеул]], [[Кореяи Ҷанубӣ]] ([[1963]]) * {{парчами ИМА}} [[Лос-Анҷелес]], [[ШМА]] ([[1972]]) ==Aсос== {{Reflist|2}} Аҳоли: беш аз 10 млн. нафар == Пайвандҳо == {{commons|Tehran}} ; Давлатӣ * [http://www.tehran.ir/default.aspx Официальный сайт мэрии Тегерана]{{ref-fa}} * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/en Официальный сайт мэрии Тегерана]{{ref-en}} * [http://www.tehrangis.com/ Информационный портал] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180320040732/http://tehrangis.com/ |date=2018-03-20 }}{{ref-fa}} * [http://www.shora-tehran.ir/ Исламский совет Тегерана] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111126234322/http://www.shora-tehran.ir/ |date=2011-11-26 }}{{ref-fa}} * [http://www.tehran.ir/Default.aspx?alias=www.tehran.ir/tcc Организация по контролю за движением]{{ref-fa}} * [http://www.ketabeavval.ir/ Официальные «Жёлтые страницы»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090228150830/http://www.ketabeavval.ir/ |date=2009-02-28 }}{{ref-fa}} ; Ғайридавлатӣ * [http://pogoda.mail.ru/?city=4033&extended=1 Погода в Тегеране] * [http://tehranshake.files.wordpress.com/2007/06/map_tehran.jpg Карта Тегерана] * [http://ipaattravel.ru/tegeran_sights.htm Обзор достопримечательностей Тегерана] * [http://maps.google.com/maps?ll=35.6962,51.423&t=h&z=12 Тегеран из космоса] * [http://tehrandaily.wordpress.com/ Tehran 24] * [http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html Коллекция фотографий современного Тегерана] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080724123926/http://www.worldisround.com/articles/98910/index.html |date=2008-07-24 }} * [http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html Старый Тегеран] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080912212810/http://www.worldisround.com/articles/255726/index.html |date=2008-09-12 }} * [http://baursak.info/?p=3343 Беспорядки в Тегеране, июнь 2009. Видео] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140707054521/http://baursak.info/?p=3343 |date=2014-07-07 }} {{clear}} <center> {| id="toc" style="margin: 0 2em 0 2em;" ! style="background:#ccccff" align="center" | [[Пойтахт]]ҳо [[Осиё]] |- | align="center" style="font-size: 90%" | [[Абузабӣ]] | [[Умон]] | [[Анқара]] | [[Астана]] | [[Ашхобад]] | [[Бағдад]] | [[Боку]] | [[Бандар-Сери-Бегаван]] | [[Бангкок]] | [[Байрут]] | [[Бишкек]] | [[Вентян]] | [[Дакка]] | [[Димишқ (шаҳр)|Димишқ]] | [[Деҳлӣ]] |[[Дили]]| [[Доҳа (шаҳр)|Доҳа]] | [[Душанбе]] | [[Джакарта]] | [[Ереван]] | [[Иерусалим]] | [[Исламабад]] | [[Кабул]] | [[Катманду]] | [[Мале]] | [[Манама]] | [[Манила]] | [[Маскат]] | [[Никосия]] | [[Ню-Дели]] | [[Пекин]] | [[Пномпен]] | [[Путраҷайя]] | [[Пхенян]] | [[Пинмана]] | [[Сана]] | [[Сеул]] | [[Сингапур]] | [[Тайбэй]]* | [[Тошканд]] | [[Тифлис]] | [[Тхимпху]] | Теҳрон | [[Токио]] | [[Улан-Батор]] | [[Ханой]] | [[Шри-Ҷаяварденепура-Котте]] | [[Ал-Кувайт]] | [[Эр-Рияд]] ^* Тайван аз тарафи бисёр давлатҳо ба назар гирифта намешавад |} </center> {{Марказҳои маъмурии устонҳои Эрон}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Марказҳои устонҳои Эрон]] jof4d4dq1kyblcuyksprnyb84lujtrj 0 4054 1472212 1339136 2026-05-11T20:40:58Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472212 wikitext text/x-wiki {{ВМ | ISO = | FIPS = }} {{бознависӣ}} [[Акс:Punjab Montage India.PNG|thumb|300px|center]] '''Панҷоб''' ({{Забон-ҳи|पंजाब}}, {{Забон-па|ਪੰਜਾਬ}}) — яке аз 29 иёлатҳои [[Ҳиндустон]] мебошад, ки дар Шимолу Ғарби кишвар воқеъ аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри [[Чандигар]] == Таърих == Таърихи таъсис - [[1956]]. == Бахшбандии кишварӣ == ==Иқтисодиёт== == Аҳолӣ == ==Фарҳанг == === [[Ҷозибаҳои гардишгарӣ]] === === Дин === == Пайвандҳо == * https://web.archive.org/web/20110924081909/http://punjabgovt.nic.in/ * http://www.mapsofindia.com/maps/punjab/ * http://www.ajitjalandhar.com/ * http://www.jagran.com/ * http://www.amarujala.com/ * https://web.archive.org/web/20060221150142/http://onlypunjab.com/ * [http://www.tribuneindia.com The Tribune — Major regional english newspaper] * [http://www.indianexpress.com Indian Express — Major regional english newspaper] * [http://www.pshrc.net Human Rights dept of Punjab government] * [http://thegreatindian.tripod.com/panjabState/punjab.htm Punjab State Culture Information] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160305173355/http://thegreatindian.tripod.com/panjabState/punjab.htm |date=2016-03-05 }} * http://www.whereincity.com/india/punjab {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060721164947/http://www.whereincity.com/india/punjab/ |date=2006-07-21 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ҳиндустон-нопурра}} {{Authority control}} {{Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон}} [[Гурӯҳ:Иёлоти Панҷоб]] [[Гурӯҳ:Иёлатҳо ва қаламравҳои Ҳиндустон]] 3vh4htes8wolesrh7qetr0glekbyqi0 0 4154 1472125 1395370 2026-05-11T16:38:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472125 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> 3euii9dq9i5yay5p08jqt65ouwaksfr 1472126 1472125 2026-05-11T16:39:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472126 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> 7fu7tte1s2fl7jlrow2lkjymh133xi2 1472127 1472126 2026-05-11T16:39:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472127 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. 4a7a4qk558wyx2a22gzkwcn0i0z18es 1472128 1472127 2026-05-11T16:39:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472128 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. btg044k7juux49wewv8xfrmopjoe0xj 1472129 1472128 2026-05-11T16:39:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472129 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> 2wh6wdo9wv2tw2azhc1am5q7zlglkdl 1472130 1472129 2026-05-11T16:39:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472130 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. 7mhur0jqh4y9cmpj29zhdxom9f6x47n 1472131 1472130 2026-05-11T16:40:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472131 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. == Иқтисод == Бразилия бузургтарин иқтисоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.<ref name="cia" /> Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд. j846kd0wl8370wkvmuo7m9mwihv95sg 1472132 1472131 2026-05-11T16:40:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472132 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. == Иқтисод == Бразилия бузургтарин иқтисоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.<ref name="cia" /> Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Фарҳанги Бразилия омезиши таъсироти бумӣ, португалӣ, африқоӣ ва муҳоҷирӣ мебошад. [[Футбол]] вижагии миллӣ аст — мунтахаби Бразилия панҷ маротиба қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] шудааст, ки рекорди ҷаҳон мебошад. Мусиқии самба ва босса-нова, рақси капоэйра, карнавали Рио-де-Жанейро (яке аз бузургтарин ҷашнҳои ҷаҳон), адабиёт (Машаду ди Ассис, Жоржи Амаду, Паулу Куэлю), кино ва теленавелаҳо машҳуранд. Таомҳои миллӣ — фейжоада ва шураску. Ёдгориҳои машҳур: ҳайкали Исои Наҷотдиҳанда дар [[Рио-де-Жанейро]] ва шаршараҳои Игуасу. Донишгоҳҳои бузург — Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) ва Кампинас (UNICAMP). 9mza9lxlztm0zkgcv7xp7joy17i3ivf 1472133 1472132 2026-05-11T16:40:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472133 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. == Иқтисод == Бразилия бузургтарин иқтисоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.<ref name="cia" /> Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Фарҳанги Бразилия омезиши таъсироти бумӣ, португалӣ, африқоӣ ва муҳоҷирӣ мебошад. [[Футбол]] вижагии миллӣ аст — мунтахаби Бразилия панҷ маротиба қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] шудааст, ки рекорди ҷаҳон мебошад. Мусиқии самба ва босса-нова, рақси капоэйра, карнавали Рио-де-Жанейро (яке аз бузургтарин ҷашнҳои ҷаҳон), адабиёт (Машаду ди Ассис, Жоржи Амаду, Паулу Куэлю), кино ва теленавелаҳо машҳуранд. Таомҳои миллӣ — фейжоада ва шураску. Ёдгориҳои машҳур: ҳайкали Исои Наҷотдиҳанда дар [[Рио-де-Жанейро]] ва шаршараҳои Игуасу. Донишгоҳҳои бузург — Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) ва Кампинас (UNICAMP). == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Португалия]] * [[Иёлатҳои Бразилия]] 7gpg30ew9bffra3ykcc6ju0wier6xpq 1472134 1472133 2026-05-11T16:40:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472134 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. == Иқтисод == Бразилия бузургтарин иқтисоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.<ref name="cia" /> Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Фарҳанги Бразилия омезиши таъсироти бумӣ, португалӣ, африқоӣ ва муҳоҷирӣ мебошад. [[Футбол]] вижагии миллӣ аст — мунтахаби Бразилия панҷ маротиба қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] шудааст, ки рекорди ҷаҳон мебошад. Мусиқии самба ва босса-нова, рақси капоэйра, карнавали Рио-де-Жанейро (яке аз бузургтарин ҷашнҳои ҷаҳон), адабиёт (Машаду ди Ассис, Жоржи Амаду, Паулу Куэлю), кино ва теленавелаҳо машҳуранд. Таомҳои миллӣ — фейжоада ва шураску. Ёдгориҳои машҳур: ҳайкали Исои Наҷотдиҳанда дар [[Рио-де-Жанейро]] ва шаршараҳои Игуасу. Донишгоҳҳои бузург — Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) ва Кампинас (UNICAMP). == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Португалия]] * [[Иёлатҳои Бразилия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} lp6puaxj6vw9872sd97wq5kt3invs5q 1472135 1472134 2026-05-11T16:41:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472135 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. == Иқтисод == Бразилия бузургтарин иқтисоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.<ref name="cia" /> Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Фарҳанги Бразилия омезиши таъсироти бумӣ, португалӣ, африқоӣ ва муҳоҷирӣ мебошад. [[Футбол]] вижагии миллӣ аст — мунтахаби Бразилия панҷ маротиба қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] шудааст, ки рекорди ҷаҳон мебошад. Мусиқии самба ва босса-нова, рақси капоэйра, карнавали Рио-де-Жанейро (яке аз бузургтарин ҷашнҳои ҷаҳон), адабиёт (Машаду ди Ассис, Жоржи Амаду, Паулу Куэлю), кино ва теленавелаҳо машҳуранд. Таомҳои миллӣ — фейжоада ва шураску. Ёдгориҳои машҳур: ҳайкали Исои Наҷотдиҳанда дар [[Рио-де-Жанейро]] ва шаршараҳои Игуасу. Донишгоҳҳои бузург — Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) ва Кампинас (UNICAMP). == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Португалия]] * [[Иёлатҳои Бразилия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Brazil Бразилия дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Бразилия — The World Factbook] * [https://www.ibge.gov.br/ IBGE — оморҳои расмии Бразилия] n4qown92fbgg4drderkgd8fd87l0uh0 1472136 1472135 2026-05-11T16:41:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472136 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Бразилия |Номи аслӣ = República Federativa do Brasil |Парчам = Flag of Brazil.svg |Нишон = Coat of arms of Brazil.svg |Дар харита = BRA orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони португалӣ|португалӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[7 сентябр]]и [[1822]] (аз [[Португалия]]) |Пойтахт = [[Бразилиа]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]], [[Форталеза]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Луис Инасиу Лула да Силва |Вазифаи роҳбар 2 = Ноиби президент |Роҳбар 2 = Жералду Алкмин |Ҷой аз рӯи масоҳат = 5 |Масоҳат = 8 515 767 км² |Фоизи об = 0,65 |Аҳолӣ = ≈203 080 756 |Соли баҳо = 2022 |Зичии аҳолӣ = ≈24 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈2,17 трлн доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈10 600 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[реали бразилӣ|реал]] |Домен = [[.br]] |Коди телефон = +55 |Минтақаи замонӣ = UTC−2 … −5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Бразилия''' (ба португалӣ: ''Brasil''; расман ''República Federativa do Brasil'' — Ҷумҳурии Федеративии Бразилия) — бузургтарин кишвари [[Амрикои Ҷанубӣ]] ва панҷумин кишвари ҷаҳон аз рӯи масоҳат буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон дар ҷойи ҳафтум меистад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brazil Brazil] — Encyclopædia Britannica</ref> Пойтахти он [[Бразилиа]], бузургтарин шаҳраш [[Сан-Паулу]] аст. Бразилия дар шарқи қитъа воқеъ буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] масоҳати васеъ дорад ва бо ҳамаи кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]] ба ҷуз [[Чили]] ва [[Эквадор]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] — The World Factbook (CIA)</ref> Забони расмии давлат португалӣ аст — Бразилия ягона кишвари португализабони [[Амрико]] мебошад. Аҳолии он зиёда аз 200 миллион нафар буда, аксарияти онҳо дар наздикии соҳили Атлас зиндагӣ мекунанд.<ref name="ibge">[https://www.ibge.gov.br/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)] — оморҳои расмии Бразилия</ref> == Таърих == Пеш аз омадани аврупоиён сарзамини имрӯзаи Бразилия макони зисти бисёр халқҳои бумӣ буд. Соли 1500 баҳрнаварди португалӣ Педру Алвариш Кабрал ба соҳили он расид ва Бразилия мустамликаи [[Португалия]] гардид; иқтисоди мустамлика бар найшакар, истихроҷи тилло ва меҳнати ғуломони африқоӣ асос меёфт.<ref name="brit" /> Соли 1808 дарбори шоҳии Португалия аз ҳамлаи [[Наполеон I|Наполеон]] ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид; соли 1822 Бразилия истиқлол ба даст овард ва ҳамчун империя (зери ҳукмронии Педру I) идора мешуд. Соли 1888 ғуломӣ бекор карда шуд — Бразилия охирин кишвари [[Амрико]] буд, ки инро кард — ва соли 1889 ҷумҳурӣ эълон гардид. Дар асри XX кишвар давраҳои ҳукумати Жетулиу Варгас ва диктатураи ҳарбиро (1964–1985) аз сар гузаронид; аз соли 1985 [[демократия]] барқарор шуд ва соли 1988 конститутсияи нав қабул гардид.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилия тақрибан нисфи [[Амрикои Ҷанубӣ]]-ро ишғол мекунад. Дар шимоли он [[Ҷангали Амазонка]] — бузургтарин ҷангали тропикии ҷаҳон — ва [[Дарёи Амазонка]] (аз рӯи ҳаҷми об бузургтарин дарёи ҷаҳон) ҷойгир аст; дар марказ ва ҷануб — баландкӯҳҳои Бразилия (планалту), дар ғарб — ботлоқзори Пантанал, дар канори соҳил — Ҷангали Атлас. Нуқтаи баландтарини кишвар — қуллаи Пику-да-Неблина (≈2995 м).<ref name="brit" /> Қисми зиёди кишвар иқлими тропикӣ дорад, дар ҷануб бошад иқлими муътадил аст; масоҳати Бразилия зиёда аз 8,5 миллион километри мураббаъ мебошад, ки онро панҷумин давлати ҷаҳон аз рӯи масоҳат мегардонад. == Аҳолӣ == Аҳолии Бразилия тибқи барӯйхатгирии соли 2022 зиёда аз 203 миллион нафар буд.<ref name="ibge" /> Зичии аҳолӣ паст аст (≈24 нафар дар як км²), вале он ниҳоят нобаробар тақсим шудааст — аксарияти сокинон дар наздикии соҳили [[Уқёнуси Атлас]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки минтақаи Амазонка камаҳолӣ аст. Аз ҷиҳати таркиб аҳолӣ гуногунмиллат буда, аз авлоди аврупоиён, африқоиён, мардуми бумӣ ва муҳоҷирони осиёӣ иборат аст. Қариб 87% аҳолӣ дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ҷиҳати дин аксари мардум масеҳӣ (католикҳо ва протестантҳо) мебошанд. == Сиёсат ва идора == Бразилия ҷумҳурии президентии федеративӣ мебошад, ки аз 26 иёлат ва Округи Федералӣ иборат аст. Президент ҳам сарвари давлат ва ҳам сарвари ҳукумат аст; қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Конгресси Миллии думаҷлисагӣ — Палатаи вакилон ва Сенати федералӣ — мебошад, мақоми олии судӣ — Суди федералии олӣ (STF) аст. Бразилия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[G20]], [[БРИКС]], МЕРКОСУР ва Созмони давлатҳои Амрико мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 26 иёлат ва Округи Федералӣ (ки дар он [[Бразилиа]] ҷойгир аст) тақсим мешавад; иёлатҳо ба панҷ минтақа гурӯҳбандӣ шудаанд: Шимол, Шимолу Шарқ, Маркази Ғарб, Ҷанубу Шарқ ва Ҷануб. Сераҳолитарин иёлат — [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], калонтарин аз рӯи масоҳат — Амазонас. Дар маҷмӯъ дар Бразилия зиёда аз 5500 муниципалитет вуҷуд дорад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилиа]], [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] ва [[Форталеза]] мебошанд. == Иқтисод == Бразилия бузургтарин иқтисоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] ва яке аз даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон (аз рӯи ҳаҷми номиналӣ) аст. Кишоварзӣ яке аз пояҳои иқтисод буда, Бразилия аз пешсафони ҷаҳон дар истеҳсоли лӯбиёи соя, гӯшти гов, қаҳва, найшакар ва афшураи афлесун мебошад; ҳамчунин истихроҷи маъдан (маъдани оҳан — ширкати «Vale»), нафт (ширкати «Petrobras», конҳои зеринамакӣ), саноати коркард (ҳавопаймоҳои «Embraer», автомобилсозӣ) ва соҳаи хидматрасонӣ рушд кардаанд.<ref name="cia" /> Бразилия узви бозори умумии МЕРКОСУР аст; мушкилоти асосии иқтисодӣ — нобаробарии иҷтимоӣ ва нобудшавии ҷангалҳо мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Фарҳанги Бразилия омезиши таъсироти бумӣ, португалӣ, африқоӣ ва муҳоҷирӣ мебошад. [[Футбол]] вижагии миллӣ аст — мунтахаби Бразилия панҷ маротиба қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]] шудааст, ки рекорди ҷаҳон мебошад. Мусиқии самба ва босса-нова, рақси капоэйра, карнавали Рио-де-Жанейро (яке аз бузургтарин ҷашнҳои ҷаҳон), адабиёт (Машаду ди Ассис, Жоржи Амаду, Паулу Куэлю), кино ва теленавелаҳо машҳуранд. Таомҳои миллӣ — фейжоада ва шураску. Ёдгориҳои машҳур: ҳайкали Исои Наҷотдиҳанда дар [[Рио-де-Жанейро]] ва шаршараҳои Игуасу. Донишгоҳҳои бузург — Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) ва Кампинас (UNICAMP). == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Португалия]] * [[Иёлатҳои Бразилия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Brazil Бразилия дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Бразилия — The World Factbook] * [https://www.ibge.gov.br/ IBGE — оморҳои расмии Бразилия] {{Кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ}} [[Гурӯҳ:Бразилия| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Амрикои Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] nfr9pd0iqcu9e4vu9pc3i05w5kfez1v 0 4178 1472220 1419404 2026-05-12T04:00:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472220 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> pswonxwd041jq8zjzkp0e936rchdd21 1472221 1472220 2026-05-12T04:00:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472221 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> h7ao7s27wi1nuaj4h8eqmuwgzm2mz5i 1472222 1472221 2026-05-12T04:00:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472222 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. 2v9zd3ofv6uvbp6u0x3g9vp5dmwdct4 1472223 1472222 2026-05-12T04:01:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472223 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. hxv2xsnkpetmmnd1n5r9kjfuh6v1pjj 1472224 1472223 2026-05-12T04:01:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472224 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> 97etmmj65275pbb1xweae0eqar3yohe 1472225 1472224 2026-05-12T04:01:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472225 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. k73n7lbkqlndjp6u75ck9klouq65tfb 1472227 1472225 2026-05-12T04:01:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472227 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> rgphno65228ivaohknlo3tqa4h1bxpf 1472229 1472227 2026-05-12T04:01:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472229 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Эфиопия фарҳанги қадим дорад: алифбои хоси худ (хатти геэз), тақвими хоси худ (тақрибан 7–8 сол қафо аз тақвими григорӣ) ва системаи хоси ҳисоби вақт. Калисои православии тевоҳедии Эфиопия яке аз қадимтарин калисоҳои масеҳӣ аст. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО калисоҳои сангии Лалибела, обелискҳои Аксум, қалъаҳои Гондар (Фасил-Гэбби), шаҳри таърихии Ҳарар ва дараи поёни дарёи Омо (бо боқимондаҳои ҳоминидҳо, аз ҷумла «Лусӣ») сабт шудаанд. Таомҳои миллӣ — инҷера ва вот, маросими қаҳванӯшӣ; варзишгарони эфиопӣ дар давидани масофаҳои дароз машҳуранд (Абебе Бикила, Ҳайле Гебреселассие, Кененисе Бекеле). nejbi1zuim2iy1yi1n1y7yp5kuu7tbp 1472231 1472229 2026-05-12T04:02:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472231 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Эфиопия фарҳанги қадим дорад: алифбои хоси худ (хатти геэз), тақвими хоси худ (тақрибан 7–8 сол қафо аз тақвими григорӣ) ва системаи хоси ҳисоби вақт. Калисои православии тевоҳедии Эфиопия яке аз қадимтарин калисоҳои масеҳӣ аст. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО калисоҳои сангии Лалибела, обелискҳои Аксум, қалъаҳои Гондар (Фасил-Гэбби), шаҳри таърихии Ҳарар ва дараи поёни дарёи Омо (бо боқимондаҳои ҳоминидҳо, аз ҷумла «Лусӣ») сабт шудаанд. Таомҳои миллӣ — инҷера ва вот, маросими қаҳванӯшӣ; варзишгарони эфиопӣ дар давидани масофаҳои дароз машҳуранд (Абебе Бикила, Ҳайле Гебреселассие, Кененисе Бекеле). == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Аксум]] * [[Лалибела]] * [[Иттиҳоди Африқо]] * [[Шохи Кабуди Нил]] * [[Эритрея]] * [[Шохи Африқо]] bomtwa5xyqzlx2lo2am0n2gmtgn3v9l 1472232 1472231 2026-05-12T04:02:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472232 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Эфиопия фарҳанги қадим дорад: алифбои хоси худ (хатти геэз), тақвими хоси худ (тақрибан 7–8 сол қафо аз тақвими григорӣ) ва системаи хоси ҳисоби вақт. Калисои православии тевоҳедии Эфиопия яке аз қадимтарин калисоҳои масеҳӣ аст. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО калисоҳои сангии Лалибела, обелискҳои Аксум, қалъаҳои Гондар (Фасил-Гэбби), шаҳри таърихии Ҳарар ва дараи поёни дарёи Омо (бо боқимондаҳои ҳоминидҳо, аз ҷумла «Лусӣ») сабт шудаанд. Таомҳои миллӣ — инҷера ва вот, маросими қаҳванӯшӣ; варзишгарони эфиопӣ дар давидани масофаҳои дароз машҳуранд (Абебе Бикила, Ҳайле Гебреселассие, Кененисе Бекеле). == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Аксум]] * [[Лалибела]] * [[Иттиҳоди Африқо]] * [[Шохи Кабуди Нил]] * [[Эритрея]] * [[Шохи Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} t99gmgsbgxx13kdsu20ro5jgieyv1df 1472234 1472232 2026-05-12T04:02:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472234 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Эфиопия фарҳанги қадим дорад: алифбои хоси худ (хатти геэз), тақвими хоси худ (тақрибан 7–8 сол қафо аз тақвими григорӣ) ва системаи хоси ҳисоби вақт. Калисои православии тевоҳедии Эфиопия яке аз қадимтарин калисоҳои масеҳӣ аст. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО калисоҳои сангии Лалибела, обелискҳои Аксум, қалъаҳои Гондар (Фасил-Гэбби), шаҳри таърихии Ҳарар ва дараи поёни дарёи Омо (бо боқимондаҳои ҳоминидҳо, аз ҷумла «Лусӣ») сабт шудаанд. Таомҳои миллӣ — инҷера ва вот, маросими қаҳванӯшӣ; варзишгарони эфиопӣ дар давидани масофаҳои дароз машҳуранд (Абебе Бикила, Ҳайле Гебреселассие, Кененисе Бекеле). == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Аксум]] * [[Лалибела]] * [[Иттиҳоди Африқо]] * [[Шохи Кабуди Нил]] * [[Эритрея]] * [[Шохи Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ethiopia Эфиопия дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Эфиопия — The World Factbook] bhqm8esfzxdtskhvn8qa2uhbj8wen59 1472235 1472234 2026-05-12T04:02:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472235 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">[https://www.statsethiopia.gov.et/ Ethiopian Statistics Service]</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Эфиопия фарҳанги қадим дорад: алифбои хоси худ (хатти геэз), тақвими хоси худ (тақрибан 7–8 сол қафо аз тақвими григорӣ) ва системаи хоси ҳисоби вақт. Калисои православии тевоҳедии Эфиопия яке аз қадимтарин калисоҳои масеҳӣ аст. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО калисоҳои сангии Лалибела, обелискҳои Аксум, қалъаҳои Гондар (Фасил-Гэбби), шаҳри таърихии Ҳарар ва дараи поёни дарёи Омо (бо боқимондаҳои ҳоминидҳо, аз ҷумла «Лусӣ») сабт шудаанд. Таомҳои миллӣ — инҷера ва вот, маросими қаҳванӯшӣ; варзишгарони эфиопӣ дар давидани масофаҳои дароз машҳуранд (Абебе Бикила, Ҳайле Гебреселассие, Кененисе Бекеле). == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Аксум]] * [[Лалибела]] * [[Иттиҳоди Африқо]] * [[Шохи Кабуди Нил]] * [[Эритрея]] * [[Шохи Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ethiopia Эфиопия дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Эфиопия — The World Factbook] {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Эфиопия| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] 8wnrblb8z3zep0i5wrkmh36f2lpc4ap 1472429 1472235 2026-05-12T10:43:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472429 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Эфиопия |Номи аслӣ = ኢትዮጵያ |Парчам = Flag of Ethiopia.svg |Нишон = Emblem of Ethiopia.svg |Дар харита = ETH orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони амҳарӣ|амҳарӣ]] (забони корӣ), оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ |Сана/Санаҳои истиқлол = — (давлати таърихии қадим) |Пойтахт = [[Аддис-Абеба]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Аддис-Абеба]], [[Дире-Дауа]], [[Адама]], [[Гондар]], [[Мекеле]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Тайе Ацке Селассие |Вазифаи роҳбар 2 = Сарвазир |Роҳбар 2 = Абий Аҳмад |Ҷой аз рӯи масоҳат = 27 |Масоҳат = 1 104 300 км² |Фоизи об = 0,7 |Аҳолӣ = ≈126 000 000 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈115 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈205 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 600 доллар |ШРИ = 0,49 (паст) |Воҳиди пул = [[бирри Эфиопия|бирр]] |Домен = [[.et]] |Коди телефон = +251 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Эфиопия''' (ба амҳарӣ: ''ኢትዮጵያ''; расман ''Ҷумҳурии Федеративии Демократии Эфиопия'') — кишвар дар Шохи Африқо буда, аз рӯи шумораи аҳолӣ дувумин кишвари [[Африқо]] (пас аз [[Нигерия]]) ва яке аз қадимтарин давлатҳои ҷаҳон мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ethiopia Ethiopia] — Encyclopædia Britannica</ref> Эфиопия ягона кишвари Африқо аст, ки амалан мустамлика нашудааст (ба ҷуз ишғоли кӯтоҳмуддати Италия дар солҳои 1936–1941). Пойтахти он [[Аддис-Абеба]] — макони қароргоҳи [[Иттиҳоди Африқо]] аст. Аз соли 1993, пас аз ҷудошавии [[Эритрея]], Эфиопия кишвари бесоҳил аст; забони кории давлат амҳарӣ буда, забонҳои оромоӣ, тигриниӣ, сомалӣ ва даҳҳо забони дигар низ паҳн шудаанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |date=2021-04-21 }} — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Эфиопия таърихи қадим дорад: дар ин ҷо подшоҳии Даамат, сипас подшоҳии Аксум — яке аз тамаддунҳои бузурги қадим, ки дар асри IV [[масеҳият]]-ро қабул кард ва бо обелискҳояш машҳур аст — вуҷуд дошт. Баъдтар сулолаи Загве (калисоҳои сангии Лалибела) ва Империяи Эфиопия (Ҳабашистон) бо сулолаи Сулаймонӣ ҳукмронӣ карданд.<ref name="brit" /> Эфиопия аз мустамликашавии аврупоӣ муҳофизат кард — соли 1896 дар ҷанги Адуа [[Италия]]-ро шикаст дод. Императори охирин Ҳайле Селассие солҳои 1936–1941 ишғоли Италияро аз сар гузаронид; соли 1974 режими низомии Дерг ӯро сарнагун кард ва то соли 1991 ҳукмронӣ намуд. Соли 1991 Фронти ҲДРХЭ ба сари қудрат омад, соли 1993 Эритрея ҷудо шуд, соли 1995 конститутсияи федералӣ қабул гардид. Соли 2018 Абий Аҳмад сарвазир шуд (ҷоизаи сулҳи Нобел, 2019), вале солҳои 2020–2022 дар вилояти Тыграй ҷанг рух дод.<ref name="cia" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Эфиопия дар Шохи Африқо ҷойгир аст; қисми зиёди кишварро баландкӯҳҳои Эфиопия («боми Африқо») ишғол мекунанд, ки Дараи Бузурги Рифт онро бурида мегузарад. Дар шимолу шарқ депрессияи Данакил (яке аз гармтарин ва пасттарин ҷойҳои рӯи замин), кӯҳҳои Сымен ва Бале, кӯли Тана (саргаҳи Шохи Кабуди Нил) ва дарёҳои Шохи Кабуди Нил (Абай) ва Омо ҷойгиранд. Нуқтаи баландтарин — қуллаи Рас-Дашен (≈4550 м).<ref name="brit" /> Иқлими баландкӯҳҳо муътадил, пастиҳо бошад гарм аст; масоҳати кишвар тақрибан 1,1 миллион километри мураббаъ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Эфиопия зиёда аз 120 миллион нафар буда, дувумин кишвари сераҳолии [[Африқо]] аст.<ref name="csa">{{Cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/ |title=Ethiopian Statistics Service |accessdate=2026-05-12 |archivedate=2025-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250130003858/http://www.statsethiopia.gov.et/ }}</ref> Аҳолӣ гуногунмиллат мебошад: оромоҳо (бузургтарин гурӯҳ), амҳароҳо, сомалиҳо, тигроиҳо, сидамаҳо ва дигарон. Аз ҷиҳати дин аксарият пайрави Калисои православии тевоҳедии Эфиопия мебошанд, ҳамчунин мусулмонон ва протестантҳо зиёданд. Қисми зиёди аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд. == Сиёсат ва идора == Эфиопия ҷумҳурии парлумонии федеративӣ бо федерализми этникӣ мебошад, ки аз 12 минтақаи федералӣ ва ду шаҳри мухтор ([[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]]) иборат аст. Президент мақоми расмӣ дорад, сарвари ҳукумат — сарвазир аст; парлумон думаҷлисагӣ (Палатаи намояндагони халқҳо ва Палатаи федератсия) мебошад. Эфиопия узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва [[Иттиҳоди Африқо]] (ки қароргоҳаш дар Аддис-Абеба аст) буда, яке аз бунёдгузорони Созмони Ягонагии Африқо мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Кишвар ба 12 минтақаи федералӣ (бузургтаринашон аз рӯи аҳолӣ ва масоҳат — Оромия, сипас Амҳара, Тыграй, Сомалӣ ва ғ.) ва ду шаҳри мухтори [[Аддис-Абеба]] ва [[Дире-Дауа]] тақсим мешавад. Минтақаҳо бо меъёри асосан этникӣ ташкил шудаанд. == Иқтисод == Дар солҳои 2000–2010-ум Эфиопия яке аз босуръатрушдтарин иқтисодҳои [[Африқо]] буд. Кишоварзӣ соҳаи асосӣ аст — Эфиопия зодгоҳи [[қаҳва]] ва яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони он дар ҷаҳон мебошад, инчунин ғаллаи тефф ва чорводорӣ (бузургтарин рамаи чорво дар Африқо) рушд кардаанд. Саноати коркард (нассоҷӣ, чарм, хӯрокворӣ), нерӯи обӣ (Сарбанди Бузурги Эҳёи Эфиопия — калонтарин дар Африқо) ва ширкати ҳавопаймоии «Ethiopian Airlines» (калонтарин дар Африқо) аҳамияти махсус доранд. Мушкилот — камбизоатӣ, хушксолӣ ва низоъҳо.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Эфиопия фарҳанги қадим дорад: алифбои хоси худ (хатти геэз), тақвими хоси худ (тақрибан 7–8 сол қафо аз тақвими григорӣ) ва системаи хоси ҳисоби вақт. Калисои православии тевоҳедии Эфиопия яке аз қадимтарин калисоҳои масеҳӣ аст. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО калисоҳои сангии Лалибела, обелискҳои Аксум, қалъаҳои Гондар (Фасил-Гэбби), шаҳри таърихии Ҳарар ва дараи поёни дарёи Омо (бо боқимондаҳои ҳоминидҳо, аз ҷумла «Лусӣ») сабт шудаанд. Таомҳои миллӣ — инҷера ва вот, маросими қаҳванӯшӣ; варзишгарони эфиопӣ дар давидани масофаҳои дароз машҳуранд (Абебе Бикила, Ҳайле Гебреселассие, Кененисе Бекеле). == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Аксум]] * [[Лалибела]] * [[Иттиҳоди Африқо]] * [[Шохи Кабуди Нил]] * [[Эритрея]] * [[Шохи Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ethiopia Эфиопия дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Эфиопия — The World Factbook] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |date=2021-04-21 }} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Эфиопия| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] ie5r71c8ktomgi91z9othq36gt615vx 0 4657 1472159 1123029 2026-05-11T16:46:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472159 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> iiqocgkvj6tswbc0t9bfbd30enn6v9x 1472160 1472159 2026-05-11T16:46:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472160 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. svdhoq1de9kmpgucgvjpi6wfysi3kzk 1472161 1472160 2026-05-11T16:46:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472161 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. oedtr9cs8plbzzazefscxwq0ssa8l55 1472162 1472161 2026-05-11T16:47:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472162 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. k0duazk0vz07ezetsj14c69ixv4ftr7 1472163 1472162 2026-05-11T16:47:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472163 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. 54i00owpa5rag9j4uaavsptass945yo 1472164 1472163 2026-05-11T16:47:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472164 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Форталеза Фурудгоҳи байналмилалии Пинту Мартинс, бандари Мукурипе, метрои сабук (Metrofor), системаи автобусҳо ва BRT амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. i5t5u9aiolkpymc8r5bchko0nlexfrk 1472165 1472164 2026-05-11T16:47:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472165 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Форталеза Фурудгоҳи байналмилалии Пинту Мартинс, бандари Мукурипе, метрои сабук (Metrofor), системаи автобусҳо ва BRT амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Форталеза сайргоҳи соҳилии Бейра-Мар, бозори марказӣ (Mercado Central), калисои ҷомеъ ва маркази фарҳангии «Драгон-ду-Мар» ҷойгиранд; рақсу мусиқии форро, ки дар шимолу шарқи [[Бразилия]] ба вуҷуд омадааст, ва саҳнаи ҳаҷвию мазҳакавии шаҳр машҳуранд. Таомҳои маҳаллӣ — маҳсулоти баҳрӣ ва тапиока; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Сеара фаъолият мекунад. njzskivyt03zkjj0sm02a24fiq9zz5h 1472166 1472165 2026-05-11T16:48:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472166 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Форталеза Фурудгоҳи байналмилалии Пинту Мартинс, бандари Мукурипе, метрои сабук (Metrofor), системаи автобусҳо ва BRT амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Форталеза сайргоҳи соҳилии Бейра-Мар, бозори марказӣ (Mercado Central), калисои ҷомеъ ва маркази фарҳангии «Драгон-ду-Мар» ҷойгиранд; рақсу мусиқии форро, ки дар шимолу шарқи [[Бразилия]] ба вуҷуд омадааст, ва саҳнаи ҳаҷвию мазҳакавии шаҳр машҳуранд. Таомҳои маҳаллӣ — маҳсулоти баҳрӣ ва тапиока; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Сеара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сеара]] * [[Сан-Паулу]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Уқёнуси Атлас]] 6cybzx66ov48tyjqbhh0qn292mtanwc 1472167 1472166 2026-05-11T16:48:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472167 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Форталеза Фурудгоҳи байналмилалии Пинту Мартинс, бандари Мукурипе, метрои сабук (Metrofor), системаи автобусҳо ва BRT амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Форталеза сайргоҳи соҳилии Бейра-Мар, бозори марказӣ (Mercado Central), калисои ҷомеъ ва маркази фарҳангии «Драгон-ду-Мар» ҷойгиранд; рақсу мусиқии форро, ки дар шимолу шарқи [[Бразилия]] ба вуҷуд омадааст, ва саҳнаи ҳаҷвию мазҳакавии шаҳр машҳуранд. Таомҳои маҳаллӣ — маҳсулоти баҳрӣ ва тапиока; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Сеара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сеара]] * [[Сан-Паулу]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} nw4d7e0zbvxs54rkr3suxralzn3u82y 1472168 1472167 2026-05-11T16:48:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472168 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Форталеза Фурудгоҳи байналмилалии Пинту Мартинс, бандари Мукурипе, метрои сабук (Metrofor), системаи автобусҳо ва BRT амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Форталеза сайргоҳи соҳилии Бейра-Мар, бозори марказӣ (Mercado Central), калисои ҷомеъ ва маркази фарҳангии «Драгон-ду-Мар» ҷойгиранд; рақсу мусиқии форро, ки дар шимолу шарқи [[Бразилия]] ба вуҷуд омадааст, ва саҳнаи ҳаҷвию мазҳакавии шаҳр машҳуранд. Таомҳои маҳаллӣ — маҳсулоти баҳрӣ ва тапиока; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Сеара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сеара]] * [[Сан-Паулу]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Fortaleza Форталеза дар Encyclopædia Britannica] 5iani8c23yd7i7yao74gmdelnlajjbc 1472169 1472168 2026-05-11T16:48:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472169 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Форталеза |номи аслӣ = Fortaleza |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1726 |масоҳат = 313 |баландии маркази МА = 21 |аҳолӣ = 2 428 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Форталеза''' (ба португалӣ: ''Fortaleza'' — «қалъа») — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Сеара]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (зиёда аз 2,5 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fortaleza Fortaleza] — Encyclopædia Britannica</ref> Форталеза дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, яке аз марказҳои асосии сайёҳии Бразилия аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ce/fortaleza Fortaleza (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Соли 1649 ҳолландиҳо дар ин ҷо қалъаи Схооненборхро сохтанд; баъдтар португалиҳо онро гирифтанд ва шаҳрак ба номи Форталеза-ди-Носа-Сеньора-да-Асунсан ташаккул ёфт, ки соли 1726 мақоми шаҳрро гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX шаҳр бо савдои пахта рушд кард; дар асри XX Форталеза ба яке аз марказҳои сайёҳии кишвар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Форталеза дар соҳили шимолу шарқии Атлас, дар замини ҳамвор ҷойгир аст ва тақрибан 25 километр соҳили шаҳрӣ дорад (Праия-ди-Ирасема, Бейра-Мар). Иқлими шаҳр тропикии гарм буда, тамоми сол офтобӣ аст, зеро наздики хатти истиво воқеъ мебошад; масоҳаташ тахминан 313 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Форталеза зиёда аз 2,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 4 миллион нафар мебошад — ин яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] аст.<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ; аҳолӣ асосан омехта аст. == Иқтисод == Иқтисоди Форталеза бар сайёҳӣ (яке аз марказҳои асосии истироҳати соҳилии Бразилия), бандар (маҷмааи Песем дар наздикӣ), саноати нассоҷӣ ва пойафзол, хӯрокворӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Форталеза Фурудгоҳи байналмилалии Пинту Мартинс, бандари Мукурипе, метрои сабук (Metrofor), системаи автобусҳо ва BRT амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Форталеза сайргоҳи соҳилии Бейра-Мар, бозори марказӣ (Mercado Central), калисои ҷомеъ ва маркази фарҳангии «Драгон-ду-Мар» ҷойгиранд; рақсу мусиқии форро, ки дар шимолу шарқи [[Бразилия]] ба вуҷуд омадааст, ва саҳнаи ҳаҷвию мазҳакавии шаҳр машҳуранд. Таомҳои маҳаллӣ — маҳсулоти баҳрӣ ва тапиока; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Сеара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сеара]] * [[Сан-Паулу]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Fortaleza Форталеза дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Форталеза| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] mhsxfwr53b1ng5cse587llq6pb7cme9 0 4661 1472269 1196265 2026-05-12T04:10:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472269 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> cposjk4uz9jl4rchfn1xqbwh42ctlrw 1472270 1472269 2026-05-12T04:10:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472270 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. 9kzym2x70ot9mozrzgdyunoz63mqsmm 1472271 1472270 2026-05-12T04:10:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472271 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. isnlistsxum2ddu6fh47c63kse37xze 1472272 1472271 2026-05-12T04:11:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472272 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> j44uy1x40jrniavgii3jc6gsc1zvngt 1472273 1472272 2026-05-12T04:11:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472273 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. 023ktkgbmi4bfpd7kb25gqmmsix59x7 1472274 1472273 2026-05-12T04:11:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472274 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Манаус Фурудгоҳи байналмилалии Эдуарду Гомес, бандари дарёии Манаус (яке аз муҳимтарин бандарҳои дарёии [[Бразилия]]) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дигар шаҳрҳо асосан ҳавоӣ ва обӣ аст. 2xwhnm7uzxa5cqvoo0jlrrdks9pb59w 1472275 1472274 2026-05-12T04:11:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472275 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Манаус Фурудгоҳи байналмилалии Эдуарду Гомес, бандари дарёии Манаус (яке аз муҳимтарин бандарҳои дарёии [[Бразилия]]) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дигар шаҳрҳо асосан ҳавоӣ ва обӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Театри «Амазонас» (соли 1896, аз давраи бумаи каучук), бозорҳои дарёӣ ва «Ҷойи вохӯрии обҳо» аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; варзишгоҳи «Арена-да-Амазония» яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]] буд. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Амазонас фаъолият мекунад. qlvamkeb6yv7v8o0e6ptyr3ism0jj73 1472276 1472275 2026-05-12T04:11:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472276 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Манаус Фурудгоҳи байналмилалии Эдуарду Гомес, бандари дарёии Манаус (яке аз муҳимтарин бандарҳои дарёии [[Бразилия]]) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дигар шаҳрҳо асосан ҳавоӣ ва обӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Театри «Амазонас» (соли 1896, аз давраи бумаи каучук), бозорҳои дарёӣ ва «Ҷойи вохӯрии обҳо» аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; варзишгоҳи «Арена-да-Амазония» яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]] буд. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Амазонас фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Сан-Паулу]] * [[Белен]] buod2ohcqftgh3qcal8snqgaa1cbff7 1472277 1472276 2026-05-12T04:12:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472277 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Манаус Фурудгоҳи байналмилалии Эдуарду Гомес, бандари дарёии Манаус (яке аз муҳимтарин бандарҳои дарёии [[Бразилия]]) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дигар шаҳрҳо асосан ҳавоӣ ва обӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Театри «Амазонас» (соли 1896, аз давраи бумаи каучук), бозорҳои дарёӣ ва «Ҷойи вохӯрии обҳо» аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; варзишгоҳи «Арена-да-Амазония» яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]] буд. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Амазонас фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Сан-Паулу]] * [[Белен]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 55jqi4eaf6t44clfxkdmyvvcub5kqjm 1472278 1472277 2026-05-12T04:12:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472278 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Манаус Фурудгоҳи байналмилалии Эдуарду Гомес, бандари дарёии Манаус (яке аз муҳимтарин бандарҳои дарёии [[Бразилия]]) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дигар шаҳрҳо асосан ҳавоӣ ва обӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Театри «Амазонас» (соли 1896, аз давраи бумаи каучук), бозорҳои дарёӣ ва «Ҷойи вохӯрии обҳо» аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; варзишгоҳи «Арена-да-Амазония» яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]] буд. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Амазонас фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Сан-Паулу]] * [[Белен]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Manaus Манаус дар Encyclopædia Britannica] loe7bhg9qyzzakddj4t79kt3n1gvypx 1472279 1472278 2026-05-12T04:12:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472279 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Манаус |номи аслӣ = Manaus |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1669 |масоҳат = 11401 |баландии маркази МА = 92 |аҳолӣ = 2 063 547 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Манаус''' (ба португалӣ: ''Manaus'') — маркази иёлати [[Амазонас (иёлат)|Амазонас]] ва бузургтарин шаҳри минтақаи Амазонкаи [[Бразилия]] буда, дар соҳили дарёи Риу-Негру, дар наздикии «Ҷойи вохӯрии обҳо» бо [[Дарёи Амазонка]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Manaus Manaus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он зиёда аз 2 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/am/manaus Manaus] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Манаус соли 1669 ҳамчун қалъаи португалӣ бунёд шуд; дар охири асри XIX – ибтидои асри XX, дар замони «бумаи каучук», шаҳр сарват ёфт (аз ҳамон давра театри машҳури «Амазонас» боқӣ мондааст).<ref name="brit" /> Пас аз таназзули савдои каучук Манаус хомӯш шуд, вале аз соли 1967, бо таъсиси Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус, дубора рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Манаус дар миёни [[Ҷангали Амазонка]], дар соҳили дарёи Риу-Негру ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. Шаҳр асосан тавассути дарё ва ҳаво дастрас аст, зеро роҳҳои автомобилӣ дар ҷангал кам мебошанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Манаус зиёда аз 2 миллион нафар буда, бузургтарин шаҳри шимолу ғарби [[Бразилия]] ва тамоми ҳавзаи Амазонка аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар Минтақаи озоди тиҷоратии Манаус (Зона-Франка) — маҷмааи бузурги саноатии электроника, мототсиклҳо ва маҳсулоти дигар — асос меёбад; ҳамчунин бандари дарёӣ ва коркарди маҳсулоти ҷангал аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Манаус Фурудгоҳи байналмилалии Эдуарду Гомес, бандари дарёии Манаус (яке аз муҳимтарин бандарҳои дарёии [[Бразилия]]) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дигар шаҳрҳо асосан ҳавоӣ ва обӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Театри «Амазонас» (соли 1896, аз давраи бумаи каучук), бозорҳои дарёӣ ва «Ҷойи вохӯрии обҳо» аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; варзишгоҳи «Арена-да-Амазония» яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]] буд. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Амазонас фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Ҷангали Амазонка]] * [[Сан-Паулу]] * [[Белен]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Manaus Манаус дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Манаус| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 4v1wgnh8l6dd1erud9hp62i7d17voco 0 4663 1472148 327990 2026-05-11T16:44:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472148 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> nwao86w8q8sj9pp5u9jkw732dfgdeg2 1472149 1472148 2026-05-11T16:44:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472149 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. qnue489fnbz41pq2wjwlreqj76ff9r3 1472150 1472149 2026-05-11T16:44:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472150 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. gm9w12c92ip65pn9oim4kxa4mrc2dvk 1472151 1472150 2026-05-11T16:44:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472151 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. o3yzbwy8svca46zcw048c8j74vbyeif 1472152 1472151 2026-05-11T16:44:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472152 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. g90fere2xpvzte280wqvoz3ngvuy1e4 1472153 1472152 2026-05-11T16:45:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472153 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. == Нақлиёт == Дар Салвадор Фурудгоҳи байналмилалии Луис Эдуарду Магальяйнс, бандари Салвадор, метро (аз соли 2014), паромҳо дар халиҷ ва лифти таърихии Ласерда амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. bct0ugkt061vs6jfqmalicisxoga5t3 1472154 1472153 2026-05-11T16:45:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472154 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. == Нақлиёт == Дар Салвадор Фурудгоҳи байналмилалии Луис Эдуарду Магальяйнс, бандари Салвадор, метро (аз соли 2014), паромҳо дар халиҷ ва лифти таърихии Ласерда амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Салвадор маркази фарҳанги африқоию бразилӣ мебошад. Маркази таърихии Пелуринью ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; кандомбле, капоэйра ва мусиқии аше дар ҳамин ҷо реша доранд. Карнавали Салвадор бо триос элетрикос яке аз бузургтарин ҷашнҳои кӯчагии ҷаҳон аст. Таомҳои маҳаллӣ — акараже ва мукека; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Баия фаъолият мекунад. nc2ogbkatir0ftfjiqazuavze0z5vnc 1472155 1472154 2026-05-11T16:45:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472155 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. == Нақлиёт == Дар Салвадор Фурудгоҳи байналмилалии Луис Эдуарду Магальяйнс, бандари Салвадор, метро (аз соли 2014), паромҳо дар халиҷ ва лифти таърихии Ласерда амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Салвадор маркази фарҳанги африқоию бразилӣ мебошад. Маркази таърихии Пелуринью ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; кандомбле, капоэйра ва мусиқии аше дар ҳамин ҷо реша доранд. Карнавали Салвадор бо триос элетрикос яке аз бузургтарин ҷашнҳои кӯчагии ҷаҳон аст. Таомҳои маҳаллӣ — акараже ва мукека; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Баия фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Баия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Сан-Паулу]] * [[Уқёнуси Атлас]] ma18j6fajrsq7xefvlhr4qx2y5k4ba4 1472156 1472155 2026-05-11T16:45:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472156 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. == Нақлиёт == Дар Салвадор Фурудгоҳи байналмилалии Луис Эдуарду Магальяйнс, бандари Салвадор, метро (аз соли 2014), паромҳо дар халиҷ ва лифти таърихии Ласерда амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Салвадор маркази фарҳанги африқоию бразилӣ мебошад. Маркази таърихии Пелуринью ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; кандомбле, капоэйра ва мусиқии аше дар ҳамин ҷо реша доранд. Карнавали Салвадор бо триос элетрикос яке аз бузургтарин ҷашнҳои кӯчагии ҷаҳон аст. Таомҳои маҳаллӣ — акараже ва мукека; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Баия фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Баия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Сан-Паулу]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} qfvz4iak031hp14u5p83f2cqsyvdlky 1472157 1472156 2026-05-11T16:46:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472157 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. == Нақлиёт == Дар Салвадор Фурудгоҳи байналмилалии Луис Эдуарду Магальяйнс, бандари Салвадор, метро (аз соли 2014), паромҳо дар халиҷ ва лифти таърихии Ласерда амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Салвадор маркази фарҳанги африқоию бразилӣ мебошад. Маркази таърихии Пелуринью ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; кандомбле, капоэйра ва мусиқии аше дар ҳамин ҷо реша доранд. Карнавали Салвадор бо триос элетрикос яке аз бузургтарин ҷашнҳои кӯчагии ҷаҳон аст. Таомҳои маҳаллӣ — акараже ва мукека; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Баия фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Баия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Сан-Паулу]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Салвадор дар Encyclopædia Britannica] bg662sd9am1t40gsm6g7b7iapalb1m7 1472158 1472157 2026-05-11T16:46:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472158 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Салвадор (шаҳр) |номи аслӣ = Salvador |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 38|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1549 |масоҳат = 693 |баландии маркази МА = 8 |аҳолӣ = 2 417 678 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Салвадор''' (ба португалӣ: ''Salvador''; пурра ''São Salvador da Bahia de Todos os Santos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Баия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,4 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Salvador] — Encyclopædia Britannica</ref> Салвадор аз соли 1549 то 1763 пойтахти Бразилияи мустамликавӣ буд ва имрӯз маркази асосии фарҳанги африқоию бразилӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ba/salvador Salvador (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Салвадор соли 1549 аз ҷониби Томе ди Соза, аввалин ҳокими генералии Бразилия, ҳамчун пойтахти мустамликаи [[Португалия]] бунёд шуд. Дар асрҳои XVI–XVIII он бандари асосии содироти найшакар ва воридоти ғуломони африқоӣ буд; то соли 1763, ки пойтахт ба [[Рио-де-Жанейро]] кӯчид, Салвадор бузургтарин шаҳри мустамлика боқӣ монд.<ref name="brit" /> Аз даврони ғуломӣ ба шаҳр мероси бойи фарҳангии африқоӣ боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Салвадор дар нимҷазирае дар даромадгоҳи Халиҷи Ҳамаи Муқаддасон (Baía de Todos os Santos — бузургтарин халиҷи Бразилия), дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; шаҳр ба Шаҳри Боло (қисми таърихӣ) ва Шаҳри Поён (бандар) тақсим мешавад, ки бо лифти таърихии Ласерда пайваст мешаванд. Иқлими шаҳр тропикӣ буда, соҳилҳои регзор дорад; масоҳаташ тахминан 693 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Салвадор тақрибан 2,4 миллион нафар, бо атрофаш зиёда аз 3,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge" /> Дар миёни шаҳрҳои бузурги Бразилия Салвадор баландтарин ҳиссаи африқоибразилҳоро дорад ва онро гоҳе «африқоитарин» шаҳри берун аз [[Африқо]] меноманд. Забони асосӣ португалӣ; анъанаҳои динии кандомбле ва католикӣ паҳн шудаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Салвадор бар бандар, нафту маҳсулоти нафтӣ-кимиёӣ (маҷмааи Камасари дар наздикӣ), сайёҳӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. Дар даврони мустамлика Салвадор маркази иқтисодии Бразилия буд; имрӯз сайёҳӣ — маркази таърихии Пелуринью, соҳилҳо ва карнавал — яке аз соҳаҳои асосӣ мебошад. == Нақлиёт == Дар Салвадор Фурудгоҳи байналмилалии Луис Эдуарду Магальяйнс, бандари Салвадор, метро (аз соли 2014), паромҳо дар халиҷ ва лифти таърихии Ласерда амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимолу шарқи [[Бразилия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Салвадор маркази фарҳанги африқоию бразилӣ мебошад. Маркази таърихии Пелуринью ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; кандомбле, капоэйра ва мусиқии аше дар ҳамин ҷо реша доранд. Карнавали Салвадор бо триос элетрикос яке аз бузургтарин ҷашнҳои кӯчагии ҷаҳон аст. Таомҳои маҳаллӣ — акараже ва мукека; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Баия фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Баия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Сан-Паулу]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Salvador-Brazil Салвадор дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Салвадор| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 0a8co9xqb9e7yw67ztbbhhi09r4xq1t 0 4664 1472302 1258202 2026-05-12T04:17:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472302 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> soa351nj13hwkbc0ophj2b8thif5q7k 1472303 1472302 2026-05-12T04:17:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472303 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> s7ju0auik3tlubwje68caka9hgaswwk 1472304 1472303 2026-05-12T04:18:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472304 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. 6h7mx6g7mghtf2xw8ifth8qyhedog2w 1472305 1472304 2026-05-12T04:18:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472305 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> 0fqytllacy2hux7ewubswrmytrv5bye 1472306 1472305 2026-05-12T04:18:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472306 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. pduiruo6e8j4oaq7fgcj10r5g22z6i3 1472307 1472306 2026-05-12T04:18:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472307 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гояния Фурудгоҳи Санта-Женовева ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Бразилиа]] ва дигар марказҳои Маркази Ғарб мепайвандад. aoyvkca3ocyjbl312dzhi3ee62m84o9 1472308 1472307 2026-05-12T04:18:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472308 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гояния Фурудгоҳи Санта-Женовева ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Бразилиа]] ва дигар марказҳои Маркази Ғарб мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гояния бо боғҳои сершумор, меъмории ар-деко ва карнавали худ машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Гояс фаъолият мекунад. n09m6noibxy4ww5z4q5ah7ri5oflznv 1472309 1472308 2026-05-12T04:19:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472309 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гояния Фурудгоҳи Санта-Женовева ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Бразилиа]] ва дигар марказҳои Маркази Ғарб мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гояния бо боғҳои сершумор, меъмории ар-деко ва карнавали худ машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Гояс фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Гояс]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] nsawmuvrz36qr8ol22bvidd3v7jq9wn 1472310 1472309 2026-05-12T04:19:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472310 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гояния Фурудгоҳи Санта-Женовева ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Бразилиа]] ва дигар марказҳои Маркази Ғарб мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гояния бо боғҳои сершумор, меъмории ар-деко ва карнавали худ машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Гояс фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Гояс]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 849t82h6q7dugused2lnerycn7tg84s 1472311 1472310 2026-05-12T04:19:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472311 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гояния Фурудгоҳи Санта-Женовева ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Бразилиа]] ва дигар марказҳои Маркази Ғарб мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гояния бо боғҳои сершумор, меъмории ар-деко ва карнавали худ машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Гояс фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Гояс]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Goiania Гояния дар Encyclopædia Britannica] ojx157kebl6aqpalkahctejvu3c2f2r 1472312 1472311 2026-05-12T04:19:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472312 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гояния |номи аслӣ = Goiânia |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1933 |масоҳат = 729 |баландии маркази МА = 749 |аҳолӣ = 1 437 366 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гояния''' (ба португалӣ: ''Goiânia'') — маркази иёлати [[Гояс]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии [[Бразилиа]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,5 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Goiania Goiânia] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/goiania Goiânia] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гояния шаҳри лоиҳакашидашуда аст, ки солҳои 1933–1937 ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Гояс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи Гояс — сохта шуд; меъмории он услуби ар-деко дорад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гояния дар баландкӯҳи марказии [[Бразилия]], дар баландии тақрибан 750 метр ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гояния тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар хидматрасонӣ, тиҷорат, кишоварзии минтақаи атроф (лӯбиёи соя, чорводорӣ) ва саноати хӯрокворӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гояния Фурудгоҳи Санта-Женовева ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Бразилиа]] ва дигар марказҳои Маркази Ғарб мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гояния бо боғҳои сершумор, меъмории ар-деко ва карнавали худ машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Гояс фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Гояс]] * [[Бразилиа]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Goiania Гояния дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Гояния| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] lbncs5vxucpkx22stljp62zpkay4o2h 0 4665 1472335 1117184 2026-05-12T04:24:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472335 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> ceajuzvuwj01fjao20d5lfvjx2o7rai 1472336 1472335 2026-05-12T04:25:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472336 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> 4o8gre69h4czsqurfnrf0nwdtt7nhjq 1472338 1472336 2026-05-12T04:25:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472338 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. flhw7tfjot0voiu6u7oz53x6a16xhjb 1472339 1472338 2026-05-12T04:25:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472339 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> 91dtw6nen6fpv6rkexvyjf6rfd9mi71 1472340 1472339 2026-05-12T04:25:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472340 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. rmk5tb16yv9sq26htqf3r6alo2rurwb 1472341 1472340 2026-05-12T04:25:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472341 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сан-Луис Фурудгоҳи байналмилалии Маркеу Гонсалвис, бандарҳои Итакуи ва Понта-да-Мадейра ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. cb9n8tq9rp8wme08kckiswg7w9kuprh 1472342 1472341 2026-05-12T04:26:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472342 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сан-Луис Фурудгоҳи байналмилалии Маркеу Гонсалвис, бандарҳои Итакуи ва Понта-да-Мадейра ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сан-Луис ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст (бузургтарин маҷмааи кошинкории мустамликавии португалӣ — азулежу); шаҳр бо мусиқии регги ва ҷашни «Бумба-меу-бой» машҳур аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Маранён фаъолият мекунад. bzk5isq68axq1ljbkln3upqczu2uzqs 1472343 1472342 2026-05-12T04:26:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472343 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сан-Луис Фурудгоҳи байналмилалии Маркеу Гонсалвис, бандарҳои Итакуи ва Понта-да-Мадейра ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сан-Луис ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст (бузургтарин маҷмааи кошинкории мустамликавии португалӣ — азулежу); шаҳр бо мусиқии регги ва ҷашни «Бумба-меу-бой» машҳур аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Маранён фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Маранён]] * [[Форталеза]] * [[Белен]] * [[Уқёнуси Атлас]] rssw09it8rpj74hlim6wpps13s1zz5m 1472344 1472343 2026-05-12T04:26:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472344 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сан-Луис Фурудгоҳи байналмилалии Маркеу Гонсалвис, бандарҳои Итакуи ва Понта-да-Мадейра ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сан-Луис ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст (бузургтарин маҷмааи кошинкории мустамликавии португалӣ — азулежу); шаҳр бо мусиқии регги ва ҷашни «Бумба-меу-бой» машҳур аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Маранён фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Маранён]] * [[Форталеза]] * [[Белен]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 9k5xa31f63xu7u74r9zfv2jyjkvwgtk 1472345 1472344 2026-05-12T04:26:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472345 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сан-Луис Фурудгоҳи байналмилалии Маркеу Гонсалвис, бандарҳои Итакуи ва Понта-да-Мадейра ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сан-Луис ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст (бузургтарин маҷмааи кошинкории мустамликавии португалӣ — азулежу); шаҳр бо мусиқии регги ва ҷашни «Бумба-меу-бой» машҳур аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Маранён фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Маранён]] * [[Форталеза]] * [[Белен]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sao-Luis Сан-Луис дар Encyclopædia Britannica] krkki5eztpm5sl14jmte52nzboj32ki 1472346 1472345 2026-05-12T04:27:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472346 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Луис |номи аслӣ = São Luís |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 44|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1612 |масоҳат = 583 |баландии маркази МА = 24 |аҳолӣ = 1 037 775 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Сан-Луис''' (ба португалӣ: ''São Luís'') — маркази иёлати [[Маранён]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]], дар ҷазирае дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Luis São Luís] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ma/sao-luis São Luís] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Луис соли 1612 аз ҷониби фаронсавиён бунёд шуд — ягона маркази иёлати [[Бразилия]], ки фаронсавиён таъсис додаанд (номаш ба шарафи шоҳ Людовики XIII) — баъдтар ба дасти ҳолландиҳо ва сипас португалиҳо гузашт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Луис дар ҷазираи Сан-Луис дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Сан-Луис тақрибан 1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 1,5 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар (содироти маъдани оҳан ва алюминий), саноат, моҳидорӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сан-Луис Фурудгоҳи байналмилалии Маркеу Гонсалвис, бандарҳои Итакуи ва Понта-да-Мадейра ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сан-Луис ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст (бузургтарин маҷмааи кошинкории мустамликавии португалӣ — азулежу); шаҳр бо мусиқии регги ва ҷашни «Бумба-меу-бой» машҳур аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Маранён фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Маранён]] * [[Форталеза]] * [[Белен]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sao-Luis Сан-Луис дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Сан-Луис| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] f8ph6s8olwry3cad7ti1tq78anifwcx 0 4667 1472347 569459 2026-05-12T04:27:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472347 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> czy2n47opm8ivahchg4ksiuxgirb60d 1472348 1472347 2026-05-12T04:27:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472348 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> 86ktbkojpio8jpuhumei80pyd9d9p0r 1472349 1472348 2026-05-12T04:27:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472349 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. bohuissllt0x76hyxkydp82an92wlqe 1472350 1472349 2026-05-12T04:27:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472350 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> amdqua0ub2krkrtrlf2y0osu4u8nwy6 1472351 1472350 2026-05-12T04:28:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472351 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. 0gmncnxh20agq1228f0rporqg07i3q3 1472352 1472351 2026-05-12T04:28:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472352 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кампу-Гранде Фурудгоҳи байналмилалии Кампу-Гранде ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилию роҳи оҳан шаҳрро бо дигар марказҳои Маркази Ғарб ва бо [[Боливия]] мепайвандад. 32ze0wrglfhu9zrcvxof5tcx9j22k45 1472353 1472352 2026-05-12T04:28:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472353 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кампу-Гранде Фурудгоҳи байналмилалии Кампу-Гранде ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилию роҳи оҳан шаҳрро бо дигар марказҳои Маркази Ғарб ва бо [[Боливия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампу-Гранде бо боғҳои худ, бозори марказӣ (бо таъсири ҷопонию арабӣ) ва ҳамчун дарвозаи Пантанал машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Мату-Гросу-ду-Сул фаъолият мекунад. blbgxemm9a4ox8myyn1sf88xkyynazw 1472354 1472353 2026-05-12T04:28:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472354 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кампу-Гранде Фурудгоҳи байналмилалии Кампу-Гранде ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилию роҳи оҳан шаҳрро бо дигар марказҳои Маркази Ғарб ва бо [[Боливия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампу-Гранде бо боғҳои худ, бозори марказӣ (бо таъсири ҷопонию арабӣ) ва ҳамчун дарвозаи Пантанал машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Мату-Гросу-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Мату-Гросу-ду-Сул]] * [[Бразилиа]] * [[Боливия]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] jll22h3dn4w6kg141d02jbfzzbvj8uc 1472356 1472354 2026-05-12T04:29:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472356 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кампу-Гранде Фурудгоҳи байналмилалии Кампу-Гранде ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилию роҳи оҳан шаҳрро бо дигар марказҳои Маркази Ғарб ва бо [[Боливия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампу-Гранде бо боғҳои худ, бозори марказӣ (бо таъсири ҷопонию арабӣ) ва ҳамчун дарвозаи Пантанал машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Мату-Гросу-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Мату-Гросу-ду-Сул]] * [[Бразилиа]] * [[Боливия]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} i183qxwdziqzk05wfhxvx074azlr8tw 1472357 1472356 2026-05-12T04:29:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472357 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кампу-Гранде Фурудгоҳи байналмилалии Кампу-Гранде ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилию роҳи оҳан шаҳрро бо дигар марказҳои Маркази Ғарб ва бо [[Боливия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампу-Гранде бо боғҳои худ, бозори марказӣ (бо таъсири ҷопонию арабӣ) ва ҳамчун дарвозаи Пантанал машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Мату-Гросу-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Мату-Гросу-ду-Сул]] * [[Бразилиа]] * [[Боливия]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Кампу-Гранде дар Encyclopædia Britannica] cndxojvstgjut7xwv5nic7939h1r0bz 1472358 1472357 2026-05-12T04:29:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472358 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампу-Гранде |номи аслӣ = Campo Grande |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 54|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 8096 |баландии маркази МА = 592 |аҳолӣ = 897 938 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампу-Гранде''' (ба португалӣ: ''Campo Grande'') — маркази иёлати [[Мату-Гросу-ду-Сул]] дар маркази [[Бразилия]], дар наздикии минтақаи Пантанал ва сарҳади [[Боливия]] ва [[Парагвай]] воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 900 ҳазор нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Campo Grande] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ms/campo-grande Campo Grande] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Кампу-Гранде соли 1899 таъсис ёфт ва бо рушди роҳи оҳан ва чорводорӣ зуд калон шуд; онро аз сабаби хоки сурх «Сидади-Морена» (шаҳри гандумгун) меноманд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампу-Гранде дар ҳамвории марказии [[Бразилия]], дар наздикии ботлоқзори бузурги Пантанал ҷойгир аст; иқлими он тропикии саванна — бо мавсими боришот ва мавсими хушк — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампу-Гранде тақрибан 900 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои назарраси ҷопонитаборон ва лубнонитаборон дорад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар чорводорӣ, агробизнес (лӯбиёи соя, ҷуворӣ), коркарди гӯшт ва хидматрасонӣ асос меёбад; Кампу-Гранде дарвозаи асосӣ ба минтақаи Пантанал ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кампу-Гранде Фурудгоҳи байналмилалии Кампу-Гранде ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилию роҳи оҳан шаҳрро бо дигар марказҳои Маркази Ғарб ва бо [[Боливия]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампу-Гранде бо боғҳои худ, бозори марказӣ (бо таъсири ҷопонию арабӣ) ва ҳамчун дарвозаи Пантанал машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Мату-Гросу-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Мату-Гросу-ду-Сул]] * [[Бразилиа]] * [[Боливия]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Campo-Grande-Brazil Кампу-Гранде дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Кампу-Гранде| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 6k6c5ax53wn2pwokittemjk9otg3esw 0 4668 1472170 1123030 2026-05-11T16:48:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472170 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> lnc7q0i57f7n6c3g72mcll0cuqhi8km 1472171 1472170 2026-05-11T16:49:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472171 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. holu3ahvw3oufjpj0i1puo2we7tk4h7 1472172 1472171 2026-05-11T16:49:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472172 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. g2txy9aijoamntuzx8i7tohbz6isuw0 1472173 1472172 2026-05-11T16:49:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472173 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. d7bpa8grk28e9y71p5wgv8efz68z78b 1472174 1472173 2026-05-11T16:49:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472174 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. pmowecp3c9mu7idelv3a8ing8l1l3vm 1472175 1472174 2026-05-11T16:50:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472175 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. == Нақлиёт == Дар Белу-Оризонти Фурудгоҳи байналмилалии Танкреду Невис (Конфинс), фурудгоҳи Пампулья, метрои Белу-Оризонти, системаи BRT (MOVE) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар марказҳо мепайвандад. tnz26r7hijvnfjsmljgmsmsudcbire3 1472176 1472175 2026-05-11T16:50:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472176 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. == Нақлиёт == Дар Белу-Оризонти Фурудгоҳи байналмилалии Танкреду Невис (Конфинс), фурудгоҳи Пампулья, метрои Белу-Оризонти, системаи BRT (MOVE) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар марказҳо мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи муосири Пампулья (бо калисои Оскар Нимейер) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; дар шаҳр варзишгоҳи «Минейран» (яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]]), бозори марказӣ ва маданияти ботекоҳо (майхонаҳо) машҳуранд; дар наздикӣ боғи санъати муосири «Иньотим» ҷойгир аст. Таомҳои иёлати Минас — пан-ди-кейжу — маъруфанд; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Минас-Жерайс (UFMG) фаъолият мекунад. 3o3l5mbf3t13mhqz9e4kdm7gvcimjl7 1472177 1472176 2026-05-11T16:50:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472177 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. == Нақлиёт == Дар Белу-Оризонти Фурудгоҳи байналмилалии Танкреду Невис (Конфинс), фурудгоҳи Пампулья, метрои Белу-Оризонти, системаи BRT (MOVE) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар марказҳо мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи муосири Пампулья (бо калисои Оскар Нимейер) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; дар шаҳр варзишгоҳи «Минейран» (яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]]), бозори марказӣ ва маданияти ботекоҳо (майхонаҳо) машҳуранд; дар наздикӣ боғи санъати муосири «Иньотим» ҷойгир аст. Таомҳои иёлати Минас — пан-ди-кейжу — маъруфанд; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Минас-Жерайс (UFMG) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Минас-Жерайс]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] 07u63cso3k09t6zwr9kmyay1yjpeztc 1472178 1472177 2026-05-11T16:50:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472178 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. == Нақлиёт == Дар Белу-Оризонти Фурудгоҳи байналмилалии Танкреду Невис (Конфинс), фурудгоҳи Пампулья, метрои Белу-Оризонти, системаи BRT (MOVE) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар марказҳо мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи муосири Пампулья (бо калисои Оскар Нимейер) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; дар шаҳр варзишгоҳи «Минейран» (яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]]), бозори марказӣ ва маданияти ботекоҳо (майхонаҳо) машҳуранд; дар наздикӣ боғи санъати муосири «Иньотим» ҷойгир аст. Таомҳои иёлати Минас — пан-ди-кейжу — маъруфанд; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Минас-Жерайс (UFMG) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Минас-Жерайс]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} k4qvtkdj2cffncobt1on5abhwe3ue86 1472179 1472178 2026-05-11T16:50:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472179 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. == Нақлиёт == Дар Белу-Оризонти Фурудгоҳи байналмилалии Танкреду Невис (Конфинс), фурудгоҳи Пампулья, метрои Белу-Оризонти, системаи BRT (MOVE) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар марказҳо мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи муосири Пампулья (бо калисои Оскар Нимейер) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; дар шаҳр варзишгоҳи «Минейран» (яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]]), бозори марказӣ ва маданияти ботекоҳо (майхонаҳо) машҳуранд; дар наздикӣ боғи санъати муосири «Иньотим» ҷойгир аст. Таомҳои иёлати Минас — пан-ди-кейжу — маъруфанд; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Минас-Жерайс (UFMG) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Минас-Жерайс]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Белу-Оризонти дар Encyclopædia Britannica] 22k3yksyc00nkae54vp9e3q21zm9slv 1472180 1472179 2026-05-11T16:51:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472180 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белу-Оризонти |номи аслӣ = Belo Horizonte |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 55|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1897 |масоҳат = 331 |баландии маркази МА = 852 |аҳолӣ = 2 315 560 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белу-Оризонти''' (ба португалӣ: ''Belo Horizonte'' — «уфуқи зебо») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Бразилия]], маркази иёлати [[Минас-Жерайс]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 2,3 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Belo Horizonte] — Encyclopædia Britannica</ref> Белу-Оризонти соли 1897 ҳамчун аввалин шаҳри лоиҳакашидашудаи муосири Бразилия бунёд шуд ва маркази минтақаи бойи маъдани оҳани кишвар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mg/belo-horizonte Belo Horizonte (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Шаҳр солҳои 1894–1897 аз рӯи нақшаи муҳандис Аарон Рейс ҳамчун пойтахти нави иёлати [[Минас-Жерайс]] — ба ҷойи шаҳри кӯҳнаи мустамликавии Оуру-Прету — сохта шуд; 12 декабри соли 1897 ифтитоҳ гардид.<ref name="brit" /> Бо рушди истихроҷи маъдан ва саноат шаҳр зуд калон шуд; дар солҳои 1940-ум маҷмааи муосири Пампулья (бо иштироки меъмор Оскар Нимейер) бунёд гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белу-Оризонти дар минтақаи кӯҳҳои Эспиньясу, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр, дар иҳотаи теппаву кӯҳҳо (аз ҷумла кӯҳи Сера-ду-Куррал) ҷойгир аст — аз ин ҷо номи он «уфуқи зебо». Иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ буда, муътадил аст; масоҳаташ тахминан 331 километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Белу-Оризонти тақрибан 2,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он наздики 6 миллион нафар мебошад — севумин агломератсияи калонтарини [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> Забони асосӣ португалӣ. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар истихроҷ ва коркарди маъдан (Белу-Оризонти дар маркази минтақаи бойи маъдани оҳани Бразилия — «Чоркунҷаи оҳанин» — ҷойгир аст), саноат (автомобилсозӣ дар атрофи шаҳр), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; он маркази молиявии иёлати [[Минас-Жерайс]] аст. == Нақлиёт == Дар Белу-Оризонти Фурудгоҳи байналмилалии Танкреду Невис (Конфинс), фурудгоҳи Пампулья, метрои Белу-Оризонти, системаи BRT (MOVE) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Сан-Паулу]], [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар марказҳо мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи муосири Пампулья (бо калисои Оскар Нимейер) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст; дар шаҳр варзишгоҳи «Минейран» (яке аз майдонҳои [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]]), бозори марказӣ ва маданияти ботекоҳо (майхонаҳо) машҳуранд; дар наздикӣ боғи санъати муосири «Иньотим» ҷойгир аст. Таомҳои иёлати Минас — пан-ди-кейжу — маъруфанд; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Минас-Жерайс (UFMG) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Минас-Жерайс]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Сан-Паулу]] * [[Рио-де-Жанейро]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Belo-Horizonte Белу-Оризонти дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Белу-Оризонти| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] r84tmvq509pwj88qbmpl7fmi9lg2vqw 0 4669 1472324 469644 2026-05-12T04:22:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472324 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> 9ln7xu3sr0gfzedhomduxuo0c4nug6n 1472325 1472324 2026-05-12T04:22:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472325 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. 2dgezg3las64r3imx84ozsxoc7bi6sg 1472326 1472325 2026-05-12T04:22:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472326 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. 9y5zp6hczdkv2w83bwx082erbqp9pbo 1472327 1472326 2026-05-12T04:23:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472327 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> dsdjgqacn6uj3tklfw9wiw4jyziz5si 1472328 1472327 2026-05-12T04:23:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472328 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. dau51mu45g3ckm3t0tn4mqiqlocafuk 1472329 1472328 2026-05-12T04:23:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472329 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Белен Фурудгоҳи байналмилалии Вал-ди-Канс, бандари дарёии Белен ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дохили минтақаи Амазонка асосан дарёӣ аст. d8b7rbnrzn8xtrwklvavme1w6qgy7g1 1472330 1472329 2026-05-12T04:23:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472330 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Белен Фурудгоҳи байналмилалии Вал-ди-Канс, бандари дарёии Белен ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дохили минтақаи Амазонка асосан дарёӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Бозори «Вер-у-Пезу» яке аз бузургтарин бозорҳои кушоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст; ҳар сол дар Белен раҳпаймоии бузурги динии «Сириу-ди-Назаре» баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пара фаъолият мекунад. 29uyl130i9493e1o0xiu7639pfp9u6l 1472331 1472330 2026-05-12T04:23:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472331 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Белен Фурудгоҳи байналмилалии Вал-ди-Канс, бандари дарёии Белен ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дохили минтақаи Амазонка асосан дарёӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Бозори «Вер-у-Пезу» яке аз бузургтарин бозорҳои кушоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст; ҳар сол дар Белен раҳпаймоии бузурги динии «Сириу-ди-Назаре» баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Манаус]] * [[Форталеза]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] 13k4tjm7o2f35z9rqe51xqepas87ad5 1472332 1472331 2026-05-12T04:24:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472332 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Белен Фурудгоҳи байналмилалии Вал-ди-Канс, бандари дарёии Белен ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дохили минтақаи Амазонка асосан дарёӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Бозори «Вер-у-Пезу» яке аз бузургтарин бозорҳои кушоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст; ҳар сол дар Белен раҳпаймоии бузурги динии «Сириу-ди-Назаре» баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Манаус]] * [[Форталеза]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} qd4j0j6h1f8wvhao73x9bdfqqwh6rai 1472333 1472332 2026-05-12T04:24:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472333 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Белен Фурудгоҳи байналмилалии Вал-ди-Канс, бандари дарёии Белен ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дохили минтақаи Амазонка асосан дарёӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Бозори «Вер-у-Пезу» яке аз бузургтарин бозорҳои кушоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст; ҳар сол дар Белен раҳпаймоии бузурги динии «Сириу-ди-Назаре» баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Манаус]] * [[Форталеза]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Белен дар Encyclopædia Britannica] 0is00qqtyj8otrjt8n2jxngoyz3qiub 1472334 1472333 2026-05-12T04:24:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472334 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Белен |номи аслӣ = Belém |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 48|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1616 |масоҳат = 1059 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 303 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Белен''' (ба португалӣ: ''Belém'') — маркази иёлати [[Пара (иёлат)|Пара]] дар шимоли [[Бразилия]], дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]] (дарёи Пара) воқеъ буда, дарвозаи минтақаи Амазонка ба ҳисоб меравад; аҳолии он тақрибан 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Belém] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pa/belem Belém] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Белен соли 1616 аз ҷониби португалиҳо (бо сохтани қалъаи Презепиу) бунёд шуд ва яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Бразилия]] аст.<ref name="brit" /> Дар охири асри XIX, дар замони бумаи каучук, шаҳр сарват ёфт ва бо биноҳои зебои он давра ороста гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Белен дар наздикии даҳани [[Дарёи Амазонка]], дар соҳили дарёи Пара ҷойгир аст; иқлими он экваторӣ — тамоми сол гарм ва ниҳоят намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Белен тақрибан 1,3 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 2,4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, коркарди маҳсулоти ҷангал, моҳидорӣ, кишоварзӣ (асосан асаи — açaí) ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Белен Фурудгоҳи байналмилалии Вал-ди-Канс, бандари дарёии Белен ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; алоқа бо дохили минтақаи Амазонка асосан дарёӣ аст. == Фарҳанг ва маориф == Бозори «Вер-у-Пезу» яке аз бузургтарин бозорҳои кушоди [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст; ҳар сол дар Белен раҳпаймоии бузурги динии «Сириу-ди-Назаре» баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пара фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Дарёи Амазонка]] * [[Манаус]] * [[Форталеза]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Belem-Brazil Белен дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Белен| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] oso3s3ofgzoc1d8m3p8kzbelc4hy9yg 0 4671 1472280 1341185 2026-05-12T04:12:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472280 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> mkaf1udubm3dx28e0clr6dwb4nn027p 1472281 1472280 2026-05-12T04:13:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472281 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. kehkw4d9we2dbiqchlae55gj6jctzov 1472282 1472281 2026-05-12T04:13:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472282 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. 2wvnik8287p076u4fa9wh9zem1fztu9 1472283 1472282 2026-05-12T04:13:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472283 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> r29rkj6lcf3u2gwmt9hvsav9anstq26 1472284 1472283 2026-05-12T04:13:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472284 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. fp88nys6dfpycie0ee4elhpfo7mzezu 1472285 1472284 2026-05-12T04:13:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472285 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Куритиба Фурудгоҳи байналмилалии Афонсу-Пена, системаи машҳури автобусҳои тезрафтор (BRT) ва шабакаи роҳҳои автомобилӣ амал мекунанд. 7yxxd5yqty9j87rywobhyy9tiejg3vv 1472286 1472285 2026-05-12T04:14:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472286 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Куритиба Фурудгоҳи байналмилалии Афонсу-Пена, системаи машҳури автобусҳои тезрафтор (BRT) ва шабакаи роҳҳои автомобилӣ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Боғи ботаникии Куритиба (бо гулхонаи машҳури шишагӣ) ва Осорхонаи Оскар Нимейер («Чашм») аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; дар Куритиба Донишгоҳи федералии Парана — яке аз кӯҳнатарин донишгоҳҳои [[Бразилия]] — фаъолият мекунад. r1rcgpmbku9vt053svoa2s3ng7fy88h 1472287 1472286 2026-05-12T04:14:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472287 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Куритиба Фурудгоҳи байналмилалии Афонсу-Пена, системаи машҳури автобусҳои тезрафтор (BRT) ва шабакаи роҳҳои автомобилӣ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Боғи ботаникии Куритиба (бо гулхонаи машҳури шишагӣ) ва Осорхонаи Оскар Нимейер («Чашм») аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; дар Куритиба Донишгоҳи федералии Парана — яке аз кӯҳнатарин донишгоҳҳои [[Бразилия]] — фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Порту-Алегре]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] lku9317chxrypea5vt8cg3xwqhr6rbc 1472288 1472287 2026-05-12T04:14:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472288 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Куритиба Фурудгоҳи байналмилалии Афонсу-Пена, системаи машҳури автобусҳои тезрафтор (BRT) ва шабакаи роҳҳои автомобилӣ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Боғи ботаникии Куритиба (бо гулхонаи машҳури шишагӣ) ва Осорхонаи Оскар Нимейер («Чашм») аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; дар Куритиба Донишгоҳи федералии Парана — яке аз кӯҳнатарин донишгоҳҳои [[Бразилия]] — фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Порту-Алегре]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} hwkn0j6lngxyvaeshyy21pq7g7b9q2a 1472289 1472288 2026-05-12T04:14:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472289 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Куритиба Фурудгоҳи байналмилалии Афонсу-Пена, системаи машҳури автобусҳои тезрафтор (BRT) ва шабакаи роҳҳои автомобилӣ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Боғи ботаникии Куритиба (бо гулхонаи машҳури шишагӣ) ва Осорхонаи Оскар Нимейер («Чашм») аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; дар Куритиба Донишгоҳи федералии Парана — яке аз кӯҳнатарин донишгоҳҳои [[Бразилия]] — фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Порту-Алегре]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Curitiba Куритиба дар Encyclopædia Britannica] qpdo0ymjj1ft6fxuo8j7v1ih6e2lfyh 1472290 1472289 2026-05-12T04:14:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472290 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куритиба |номи аслӣ = Curitiba |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 49|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1693 |масоҳат = 435 |баландии маркази МА = 934 |аҳолӣ = 1 773 718 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Куритиба''' (ба португалӣ: ''Curitiba'') — маркази иёлати [[Парана (иёлат)|Парана]] дар ҷануби [[Бразилия]] буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (тақрибан 1,8 миллион нафар) мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Curitiba Curitiba] — Encyclopædia Britannica</ref> Куритиба бо банақшагирии шаҳрӣ ва системаи нақлиёти ҷамъиятии худ дар ҷаҳон машҳур аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba Curitiba] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Куритиба соли 1693 таъсис ёфт; дар асрҳои XIX–XX бо мавҷи муҳоҷирати аврупоӣ (немисҳо, итолиёвиҳо, полякҳо, украинҳо) калон шуд.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1970-ум, дар замони шаҳрдор Жайме Лернер, дар шаҳр системаи автобусҳои тезрафтор (BRT) ҷорӣ шуд, ки баъдтар намунаи бисёр шаҳрҳои ҷаҳон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Куритиба дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 935 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он субтропикии баландкӯҳӣ — салқин ва намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Куритиба тақрибан 1,8 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (автомобилсозӣ, электроника, маҳсулоти хӯрокворӣ), хидматрасонӣ ва технология асос меёбад; Куритиба яке аз шаҳрҳои бо сатҳи баланди зиндагӣ дар [[Бразилия]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Куритиба Фурудгоҳи байналмилалии Афонсу-Пена, системаи машҳури автобусҳои тезрафтор (BRT) ва шабакаи роҳҳои автомобилӣ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Боғи ботаникии Куритиба (бо гулхонаи машҳури шишагӣ) ва Осорхонаи Оскар Нимейер («Чашм») аз ҷойҳои машҳури шаҳранд; дар Куритиба Донишгоҳи федералии Парана — яке аз кӯҳнатарин донишгоҳҳои [[Бразилия]] — фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Порту-Алегре]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Curitiba Куритиба дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Куритиба| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] j86o2gjv8nhyassa89lausmlwu90q6p 0 4672 1472291 1140943 2026-05-12T04:15:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472291 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> j0sywkmxe6ukxnkepdhoqszor4sz6yc 1472292 1472291 2026-05-12T04:15:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472292 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. qkboafhc08zv97pd8mf0psodg1qyyg1 1472293 1472292 2026-05-12T04:15:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472293 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. gi9umt7wbnaiswh713ttc4vjzbkffek 1472294 1472293 2026-05-12T04:15:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472294 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> nshn6gbfnzvro5i64hhgqfxte0xyt1f 1472295 1472294 2026-05-12T04:16:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472295 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. 3puhch1qgo55t6gemdybp0uhdmm5y6a 1472296 1472295 2026-05-12T04:16:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472296 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ресифи Фурудгоҳи байналмилалии Гилберту Фрейре, бандари Ресифи (ва бандари наздики Суапе), метрои Ресифи ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. bc057pgy7qxe4m1i8gh90fti965kmvj 1472297 1472296 2026-05-12T04:16:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472297 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ресифи Фурудгоҳи байналмилалии Гилберту Фрейре, бандари Ресифи (ва бандари наздики Суапе), метрои Ресифи ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Карнавали Ресифи (бо рақсу мусиқии фреву ва маракату) яке аз машҳуртарин дар [[Бразилия]] аст; дар наздикии Ресифи шаҳри таърихии Олинда — мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО — ҷойгир аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пернамбуку фаъолият мекунад. q6bbu3g1hbg6jxbfvavuthh1xmmpw5l 1472298 1472297 2026-05-12T04:16:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472298 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ресифи Фурудгоҳи байналмилалии Гилберту Фрейре, бандари Ресифи (ва бандари наздики Суапе), метрои Ресифи ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Карнавали Ресифи (бо рақсу мусиқии фреву ва маракату) яке аз машҳуртарин дар [[Бразилия]] аст; дар наздикии Ресифи шаҳри таърихии Олинда — мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО — ҷойгир аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пернамбуку фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Пернамбуку]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Форталеза]] * [[Уқёнуси Атлас]] cs17bo6htex9dmqa31jqcy4b9suha9s 1472299 1472298 2026-05-12T04:16:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472299 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ресифи Фурудгоҳи байналмилалии Гилберту Фрейре, бандари Ресифи (ва бандари наздики Суапе), метрои Ресифи ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Карнавали Ресифи (бо рақсу мусиқии фреву ва маракату) яке аз машҳуртарин дар [[Бразилия]] аст; дар наздикии Ресифи шаҳри таърихии Олинда — мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО — ҷойгир аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пернамбуку фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Пернамбуку]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Форталеза]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 5edrdsgjramv9pyugoqwijn5gbwnkj8 1472300 1472299 2026-05-12T04:17:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472300 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ресифи Фурудгоҳи байналмилалии Гилберту Фрейре, бандари Ресифи (ва бандари наздики Суапе), метрои Ресифи ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Карнавали Ресифи (бо рақсу мусиқии фреву ва маракату) яке аз машҳуртарин дар [[Бразилия]] аст; дар наздикии Ресифи шаҳри таърихии Олинда — мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО — ҷойгир аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пернамбуку фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Пернамбуку]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Форталеза]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Recife Ресифи дар Encyclopædia Britannica] przz1wpz26qeutkbftnhh56l1mx1ow0 1472301 1472300 2026-05-12T04:17:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472301 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ресифи |номи аслӣ = Recife |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 34|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1537 |масоҳат = 218 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 488 920 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Ресифи''' (ба португалӣ: ''Recife'') — маркази иёлати [[Пернамбуку]] дар шимолу шарқи [[Бразилия]] буда, дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Recife Recife] — Encyclopædia Britannica</ref> Аз сабаби бисёрии дарёҳо, пулҳо ва ҷазираҳо онро гоҳе «Венетсияи Бразилия» меноманд; аҳолии шаҳр тақрибан 1,5 миллион нафар аст.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pe/recife Recife] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Дар солҳои 1630-ум ҳолландиҳо (зери роҳбарии Мауритси Нассау) шаҳри Мауритсстадро дар ин ҷо бунёд карданд; соли 1654 португалиҳо онро бозпас гирифтанд.<ref name="brit" /> Ресифи дар асрҳои минбаъда ба бандари муҳим ва маркази савдои найшакар табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ресифи дар соҳили [[Уқёнуси Атлас]], дар ҷое, ки якчанд дарё ба баҳр мерезанд, ҷойгир аст; шаҳр аз ҷазираҳо ва нимҷазираҳо иборат буда, бо пулҳо пайваст шудаанд. Иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ресифи тақрибан 1,5 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад — яке аз бузургтарин агломератсияҳои шимолу шарқи [[Бразилия]].<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, тиҷорат, сайёҳӣ, хидматрасонӣ ва технология (маркази технологии «Порту-Дижитал») асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ресифи Фурудгоҳи байналмилалии Гилберту Фрейре, бандари Ресифи (ва бандари наздики Суапе), метрои Ресифи ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Карнавали Ресифи (бо рақсу мусиқии фреву ва маракату) яке аз машҳуртарин дар [[Бразилия]] аст; дар наздикии Ресифи шаҳри таърихии Олинда — мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО — ҷойгир аст. Дар шаҳр Донишгоҳи федералии Пернамбуку фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Пернамбуку]] * [[Салвадор (шаҳр)|Салвадор]] * [[Форталеза]] * [[Уқёнуси Атлас]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Recife Ресифи дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Ресифи| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 4qd9r7nkkqh9whzda5epozm07bpbs4k 0 4676 1472313 1140634 2026-05-12T04:20:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472313 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> ahh8e1vt2ez9sm1vas050y4wbsthvmo 1472314 1472313 2026-05-12T04:20:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472314 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. 0ss9tjhim08fyus7nyk1wxqukxvadda 1472315 1472314 2026-05-12T04:20:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472315 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. 079dq4kdm9qub0cfu1y3jwi9jq1y5qh 1472316 1472315 2026-05-12T04:20:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472316 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> cgavg6p4beemxvbwqhasuqy0hweha01 1472317 1472316 2026-05-12T04:20:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472317 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. 335zs95h8h1vpfxxi4ipzpp89ybwjf5 1472318 1472317 2026-05-12T04:21:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472318 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. == Нақлиёт == Дар Порту-Алегре Фурудгоҳи байналмилалии Салгаду-Филью, метрои Порту-Алегре (Тренсурб), бандари дарёӣ ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. e58q7bifgwobj3taa0j17vohirklasb 1472319 1472318 2026-05-12T04:21:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472319 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. == Нақлиёт == Дар Порту-Алегре Фурудгоҳи байналмилалии Салгаду-Филью, метрои Порту-Алегре (Тренсурб), бандари дарёӣ ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Порту-Алегре маркази фарҳанги гаучоҳои [[Бразилия]] аст — анъанаҳои шураску ва мате (шимаррон) — ва бо мероси муҳоҷирати немису итолиёвӣ машҳур мебошад; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Риу-Гранди-ду-Сул фаъолият мекунад. byuukgjdetr0x47inht9vamhddj6lmp 1472320 1472319 2026-05-12T04:21:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472320 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. == Нақлиёт == Дар Порту-Алегре Фурудгоҳи байналмилалии Салгаду-Филью, метрои Порту-Алегре (Тренсурб), бандари дарёӣ ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Порту-Алегре маркази фарҳанги гаучоҳои [[Бразилия]] аст — анъанаҳои шураску ва мате (шимаррон) — ва бо мероси муҳоҷирати немису итолиёвӣ машҳур мебошад; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Риу-Гранди-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Риу-Гранди-ду-Сул]] * [[Куритиба]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] pnbuzeg49p398sz3ly0el2k7mfv7v9g 1472321 1472320 2026-05-12T04:21:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472321 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. == Нақлиёт == Дар Порту-Алегре Фурудгоҳи байналмилалии Салгаду-Филью, метрои Порту-Алегре (Тренсурб), бандари дарёӣ ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Порту-Алегре маркази фарҳанги гаучоҳои [[Бразилия]] аст — анъанаҳои шураску ва мате (шимаррон) — ва бо мероси муҳоҷирати немису итолиёвӣ машҳур мебошад; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Риу-Гранди-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Риу-Гранди-ду-Сул]] * [[Куритиба]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ez2hxgu86bkm3r0jir53qo9xowum85r 1472322 1472321 2026-05-12T04:22:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472322 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. == Нақлиёт == Дар Порту-Алегре Фурудгоҳи байналмилалии Салгаду-Филью, метрои Порту-Алегре (Тренсурб), бандари дарёӣ ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Порту-Алегре маркази фарҳанги гаучоҳои [[Бразилия]] аст — анъанаҳои шураску ва мате (шимаррон) — ва бо мероси муҳоҷирати немису итолиёвӣ машҳур мебошад; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Риу-Гранди-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Риу-Гранди-ду-Сул]] * [[Куритиба]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Порту-Алегре дар Encyclopædia Britannica] slwpg2q2w3zoh7489t4h3tfk775jca1 1472323 1472322 2026-05-12T04:22:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472323 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порту-Алегре |номи аслӣ = Porto Alegre |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 30|lat_min = 1|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 51|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1772 |масоҳат = 496 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 1 388 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Порту-Алегре''' (ба португалӣ: ''Porto Alegre'') — маркази иёлати [[Риу-Гранди-ду-Сул]] дар ҷануби [[Бразилия]], дар соҳили дарёчаи Гуаиба воқеъ буда, аҳолии он тақрибан 1,4 миллион нафар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Porto Alegre] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rs/porto-alegre Porto Alegre] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Порту-Алегре соли 1772 аз ҷониби муҳоҷирони португалӣ аз ҷазираҳои Азор бунёд шуд; баъдтар муҳоҷирони немис ва итолиёвӣ ба он омаданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр маркази саноатии ҷануби [[Бразилия]] гардид; солҳои 2000-ум дар он Форуми иҷтимоии ҷаҳонӣ баргузор мешуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порту-Алегре дар канори дарёчаи Гуаиба, дар наздикии кӯли Лагоа-дус-Патус ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок буда, чор фасли мушаххас дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Порту-Алегре тақрибан 1,4 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 4 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар бандар, саноат (мошинсозӣ, кимиё, чарм, пойафзол), хидматрасонӣ ва молия асос меёбад; минтақаи атроф маркази муҳими кишоварзӣ ва чорводорӣ аст. == Нақлиёт == Дар Порту-Алегре Фурудгоҳи байналмилалии Салгаду-Филью, метрои Порту-Алегре (Тренсурб), бандари дарёӣ ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Порту-Алегре маркази фарҳанги гаучоҳои [[Бразилия]] аст — анъанаҳои шураску ва мате (шимаррон) — ва бо мероси муҳоҷирати немису итолиёвӣ машҳур мебошад; дар шаҳр Донишгоҳи федералии Риу-Гранди-ду-Сул фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Риу-Гранди-ду-Сул]] * [[Куритиба]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Porto-Alegre Порту-Алегре дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Порту-Алегре| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 4cc026r5ruh3w1dxmjglk0wtn1g37hy 0 4679 1472137 1123091 2026-05-11T16:41:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472137 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> ladgkhlk7arqlzb8xboxzsu6vprmntx 1472138 1472137 2026-05-11T16:41:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472138 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. l8rrv37694vndukj1503wb5txrq2m7q 1472139 1472138 2026-05-11T16:42:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472139 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. g2wkg2c8x9m50epwzvzfv55wisye81w 1472140 1472139 2026-05-11T16:42:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472140 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. gzzjz53btxb4n38g4pfss4r82adpzd7 1472141 1472140 2026-05-11T16:42:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472141 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. o5oi1t0vsn9a24s2p6rqpfot1xr45fx 1472142 1472141 2026-05-11T16:42:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472142 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. it96orn5g0mwacuk09fagwv2rhzsgn6 1472143 1472142 2026-05-11T16:42:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472143 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. kj0memltn5qek36kdup43jq7791hshu 1472144 1472143 2026-05-11T16:43:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472144 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] rnrrk5wlhloqiua8n06cvajinqvlhfy 1472145 1472144 2026-05-11T16:43:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472145 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 5j7lohtcuesg4e130o88ez6kz57v328 1472146 1472145 2026-05-11T16:43:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472146 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil Сан-Паулу дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.capital.sp.gov.br/ Сомонаи расмии шаҳрдории Сан-Паулу] t9up5za3yfwrdeug2gmc3mwsoo6pmky 1472147 1472146 2026-05-11T16:43:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472147 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil Сан-Паулу дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.capital.sp.gov.br/ Сомонаи расмии шаҳрдории Сан-Паулу] [[Гурӯҳ:Сан-Паулу| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] j0zchly3wy0q5kawoxtbgroug6vtfht 1472427 1472147 2026-05-12T09:36:00Z Rabboni Hakimzoda 123692 ислоҳ 1472427 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлоти [[Сан Паулу (Иёлот)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи Амрикои Лотин — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil Сан-Паулу дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.capital.sp.gov.br/ Сомонаи расмии шаҳрдории Сан-Паулу] [[Гурӯҳ:Сан-Паулу| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] esbs4n2s4lfxzy659zfhukdriuuvjys 1472428 1472427 2026-05-12T09:36:40Z Rabboni Hakimzoda 123692 ислоҳ 1472428 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сан-Паулу |номи аслӣ = São Paulo |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1554 |масоҳат = 1521 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 11 451 999 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = https://www.capital.sp.gov.br/ }} '''Сан-Паулу''' (ба португалӣ: ''São Paulo'') — бузургтарин шаҳри [[Бразилия]] ва тамоми [[Амрикои Ҷанубӣ]] буда, маркази иёлоти [[Сан Паулу (Иёлот)|Сан-Паулу]] ва маркази иқтисодию молиявии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil São Paulo] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии худи шаҳр зиёда аз 11 миллион нафар буда, бо минтақаи метрополитении он аз 20 миллион нафар мегузарад, ки онро яке аз сераҳолитарин агломератсияҳои ҷаҳон мегардонад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo São Paulo (município)] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Сан-Паулу 25 январи соли 1554 аз ҷониби миссионерони иезуит ҳамчун коллеҷ-миссия дар баландкӯҳи Пиратининга бунёд шуд. Дар асрҳои XVII–XVIII он ба пойгоҳи бандейрантҳо — кашшофону ғуломгирони, ки ба дохили қитъа лашкаркашӣ мекарданд — табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар нимаи дувуми асри XIX, бо болоравии савдои қаҳва, шаҳр босуръат калон шуд; дар ибтидои асри XX саноатикунонӣ ва мавҷи муҳоҷират (итолиёвиҳо, ҷопониҳо, лубнониҳо ва дигарон) онро ба муҳаррики иқтисодии Бразилия табдил доданд. Дар асри XX Сан-Паулу ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳон мубаддал гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сан-Паулу дар баландкӯҳи Пиратининга, дар баландии тақрибан 760 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёҳои Тиете ва Пиньейрус ҷойгир аст; масоҳаташ тахминан 1521 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр субтропикии намнок буда, муътадил аст ва боришоти зиёд дорад; дар фасли зимистон гоҳе ҳарорат ба наздикии сифр мерасад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сан-Паулу зиёда аз 11 миллион нафар, бо атрофаш бошад зиёда аз 20 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Шаҳр аз ҷиҳати таркиби аҳолӣ ниҳоят гуногун буда, бузургтарин ҷамоаи ҷопонитаборонро берун аз [[Ҷопон]] дорад; инчунин ҷамоаҳои бузурги авлоди итолиёвӣ, арабӣ ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ аст. == Иқтисод == Сан-Паулу маркази молиявии [[Бразилия]] ва [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] мебошад: дар он биржаи саҳомии «B3» — бузургтарин биржаи [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] — дафтарҳои бонкҳо ва ширкатҳои бузург ва хиёбони Паулиста (ноҳияи молиявӣ) ҷойгиранд. Дар шаҳр ва атрофи он саноати коркард, хидматрасонӣ ва тиҷорат рушд кардаанд; Сан-Паулуро гоҳе «шаҳре, ки ҳеҷ гоҳ намеистад» меноманд. == Нақлиёт == Сан-Паулу гиреҳи асосии нақлиётии [[Бразилия]] мебошад. Фурудгоҳҳои байналмилалии Гуарульюс ва Конгоньяс шаҳрро бо ҷаҳон мепайванданд; метрои Сан-Паулу бузургтарин метро дар Бразилия аст, инчунин қаторҳои наздишаҳрии CPTM ва шабакаи бузурги автобусҳо амал мекунанд. Шаҳр бо роҳбандиҳои вазнин машҳур аст. == Фарҳанг ва маориф == Сан-Паулу маркази муҳими фарҳангии Бразилия мебошад. Дар он Осорхонаи санъати Сан-Паулу (MASP) бо бинои машҳураш, боғи Ибирапуера, Биеннале санъати Сан-Паулу, Пинакотека ва бисёр театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин пойтахти ошпазии кишвар ба ҳисоб меравад. Донишгоҳи Сан-Паулу (USP) яке аз беҳтарин донишгоҳҳои [[Амрикои Лотинӣ|Амрикои Лотин]] аст. Дар Сан-Паулу се клуби бузурги футбол — «Коринтианс», «Палмейрас» ва «Сан-Паулу» — ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sao-Paulo-Brazil Сан-Паулу дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.capital.sp.gov.br/ Сомонаи расмии шаҳрдории Сан-Паулу] [[Гурӯҳ:Сан-Паулу| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 02cltagyt6jb9azhjhrgs2vifeu9xtm 0 7447 1472399 1467439 2026-05-12T05:05:54Z VASHGIRD 8035 /* Эзоҳ */ 1472399 wikitext text/x-wiki [[Акс:Китоби сурх. Рӯнамои китоб.jpg|alt=Рӯнамои Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон|thumb|Рӯнамои [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (Нашри дуюм)]] [[Акс:Китоби сурх. Саҳифаи 415.jpg|thumb|Сиёҳгӯш. Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон, С. 415]] '''Китоби сурх''' — [[санад]]е илмию байнулмилалист, ки дар мавриди [[Рустаниҳо|рустаниҳову]] [[ҷонварон]] муҳофизатталаб маълумоти ниҳоят муҳим дорад. Онро комиссияи доимии нигаҳдории ҳайвоноти камшумору нодири [[Иттифоқи байналмилалии муҳофизати табиат ва захираҳои табиӣ]] тайёр кардааст. Ба Иттифоқи баӣналмилалӣ олимони намоёни тамоми кишварҳои дунё дохил шудаанд ва вазифаи асосии онҳо ёфтани роҳҳои гуногуни ҳифзи набототу ҳаӣвоноти камшумору нодир аст. == Таърих == Аз миёнаи солҳои 40-50-уми асри ХХ шумораи зиёди намудҳои олами набототу ҳаӣвонот бо таъсири фаъолияти инсон, дар натиҷаи истифодаи нодурусти захираҳои табиат, аз ҷумла, захираҳои органикӣ ру ба таназзул овардаанд ва қисми зиёдашон аз байн рафта, камёфту нодир шудаанд. Бо мақсади пешгирии ин ҷараён дар тамоми олам соли 1948 Ташкилоти «Иттифоқи байналмилалии ҳифзи табиат ва сарватҳои он» таъсис ёфт. Ин ташкилот баъди таҳлили маълумоти гуногун оид ба намудҳои камшаванда, камёб ва нодир дар тамоми қитъаҳои олам ба хулоса омад, ки бо қабули ҳуҷҷати муҳими давлатию илмӣ пеши роҳи ин раванд гирифта шавад. Чунин ҳуҷҷат «Китоби Сурх» аст, ки дар он оид ба наботот ва ҳаӣвоноти муҳофизатшаванда маълумоти пурқимат гирд оварда шудааст. Ин буд, ки баъди панҷ сол [[Иттифоқи байналмилалии муҳофизати табиат ва захираҳои табиӣ]] «Китоби Сурхи далелҳо» таҳия намуд. Дар яқ вақт кори дигар — «Руйхати сиёҳ»-и организмҳои набототу ҳайвоноте, ки аз соли 1900-ум инҷониб дар саӣёра нест шудаанд, тартиб дода шуд. Ба ин руйхат 65 намуд бо 55 зернамуди ширхурҳо ва 2 намуди паррандаҳо ворид шуданд. Ҳоло «Китоби Сурх»-и сайёра, Аврупо ва ҳар як кишвар вуҷуд дорад. Дар Иттиҳоди Шуравӣ «Китоби Сурх» нахустин маротиба соли 1972 нашр гардид. == Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон == {{асосӣ|Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ин китоб соли 1988 ба забони русӣ ба табъ расид * ''Красная книга Таджикской ССР : Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений / А. И. Соков. — Душанбе : Дониш, 1988. — 336 с.'' Соли 2000 «Китоби Сурх»-и Тоҷикистон ба забони давлатӣ аз чоп баромад, ки дар он 226 намуди рустанӣ ва 162 намуди ҳайвон ҷой дода шудааст. Дар нашри дуюми Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон 267 намуд рустаниҳо ва 222 намуд ҳайвоноте, ки дар зери таҳдиди маҳвшавӣ қарор доранд дохил карда шудааст. * ''Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон : Олами ноботот ва ҳайвонот / Ш. Курбонов, А. Тошев. — нашри 2-юм. — Душанбе : Дониш, 2015. — 535 с. — ISBN 978-9975-45-07-7.'' Ба «Китоби Сурх» намудҳои рустаниҳо ва ҳайвонҳо аз руи самтҳои муаӣян дохил мешаванд: # Намудҳое, ки аз нестӣ нигоҳ доштани онҳо бе чораҷуиҳои махсус ғайриимкон аст; # Намудҳое, ки камшуморанд ё дар маҳалҳои маҳдуд ба нестӣ расиданашон мумкин аст; # Намудҳое, ки шумораи онҳо бо суръати баланд нест мешаванд; # Намудҳои номуайяни камшуморе, ки аз сабаби набудани маълумоти кофӣ ҳолати фардии онҳоро аниқ кардан мушкил аст.<ref>М. Дарвозиев, И. Сафаров. Эқология. Китоби дарсӣ барои хонандагони синфи 9, мактабҳои таҳсилоти умумӣ. — Душанбе, 2006. — С. 150—151</ref> == Нигаред низ == * [[Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} {{Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Китобҳо аз рӯи алифбо]] 90nb3svqye515q9tnbjbfqjthe79wdd 0 10280 1472181 1472106 2026-05-11T17:14:07Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472181 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Найробӣ |номи аслӣ = Nairobi |кишвар = Кения |lat_dir = S|lat_deg = 1|lat_min = 17|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1899 |масоҳат = 696 |баландии маркази МА = 1795 |аҳолӣ = 4 397 073 |соли барӯйхатгирӣ = 2019 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = https://nairobi.go.ke/ }} '''Найробӣ''' (ба англисӣ: ''Nairobi''; аз ибораи масоиӣ ба маънои «ҷойи оби хунук») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Кения]] буда, маркази муҳими тиҷоратӣ, молиявӣ ва дипломатии [[Африқои Шарқӣ]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nairobi Nairobi] — Encyclopædia Britannica</ref> Найробӣ бо боғи миллии худ — яке аз кам шаҳрҳои ҷаҳон, ки дар ҳудуди он боғи миллӣ ҷойгир аст — ва бо лақаби «Шаҳри сабз дар офтоб» машҳур аст; дар ин ҷо ягона қароргоҳи СММ дар нимкураи Ҷанубӣ (Барномаи СММ оид ба муҳити зист) ҷойгир аст. Аҳолии шаҳр тибқи барӯйхатгирии соли 2019 зиёда аз 4,3 миллион нафар буд.<ref name="knbs2019">[https://www.knbs.or.ke/ 2019 Kenya Population and Housing Census] — Kenya National Bureau of Statistics</ref> == Таърих == Найробӣ соли 1899 ҳамчун анбор ва истгоҳи таъминотии Роҳи оҳани Уганда (хатти [[Момбаса]]–Кампала) дар ҷойи ботлоқӣ бунёд шуд ва бо вуҷуди эпидемияҳо босуръат калон шуд. Соли 1907 он ба ҷойи [[Момбаса]] пойтахти Африқои Шарқии Британия гардид ва ба маркази иқтисодии мустамлика табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар солҳои 1950-ум дар минтақа шӯриши Мау-Мау ба амал омад; соли 1963 [[Кения]] истиқлол ба даст овард ва Найробӣ пойтахти ҷумҳурии нав шуд. Пас аз истиқлол шаҳр зуд калон шуд, аз ҷумла маҳаллаҳои бузурги ғайрирасмӣ (Кибера, Матаре) ба вуҷуд омаданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Найробӣ дар қисми ҷанубу марказии [[Кения]], дар баландии тақрибан 1795 метр аз сатҳи баҳр, дар канори кӯҳҳои Раҳшикофи [[Африқо]] ҷойгир аст; дарёҳои Найробӣ ва Нгонг аз он мегузаранд. Масоҳати шаҳр тақрибан 696 километри мураббаъ аст. Бо сабаби баландии зиёд иқлими шаҳр субтропикии кӯҳӣ — муътадил, бо ду мавсими боришот — мебошад. == Аҳолӣ == Тибқи барӯйхатгирии соли 2019, дар Найробӣ зиёда аз 4,3 миллион нафар зиндагӣ мекард, бо минтақаи атроф бошад ин шумора аз 9 миллион нафар мегузарад.<ref name="knbs2019" /> Аҳолии шаҳр хеле гуногун аст — намояндагони ҳамаи халқҳои Кения ва ҳамчунин сокинони хориҷӣ; забонҳои суахилӣ ва англисӣ забонҳои расмӣ буда, ҷаргони «шенг» низ паҳн шудааст. Аз ҷиҳати дин масеҳият бартарӣ дорад, инчунин ислом ва динҳои дигар мавҷуданд. == Иқтисод == Найробӣ яке аз марказҳои муҳими иқтисодии [[Африқо]] мебошад; дар он Биржаи саҳомии Найробӣ, дафтарҳои минтақавии бисёр ширкатҳои фаромиллӣ ва қароргоҳи Идораи СММ дар Найробӣ (Барномаи СММ оид ба муҳити зист ва Барномаи СММ оид ба маскан) ҷойгиранд. Шаҳр маркази пешбари технологӣ — «Саваннаи кремнӣ» — буда, системаи пули мобилии «M-Pesa» ва бисёр стартапҳо дар ҳамин ҷо ба вуҷуд омадаанд; саноати коркард, туризм (дарвозаи сафариҳо) ва содироти гулу сабзавот низ муҳиманд. == Нақлиёт == Найробӣ гиреҳи асосии нақлиётии [[Африқои Шарқӣ]] мебошад. [[Фурудгоҳи байналмилалии Ҷумо Кенята]] серодамтарин фурудгоҳи минтақа аст; ҳамчунин фурудгоҳи Вилсон фаъолият мекунад. Соли 2017 хатти роҳи оҳани муосир Найробӣ–[[Момбаса]] ва соли 2022 шоҳроҳи тезгузари Найробӣ ба истифода дода шуданд; дар шаҳр қаторҳои наздишаҳрӣ ва микроавтобусҳои «матату» кор мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Найробӣ маркази муҳими маорифӣ ва фарҳангии Кения мебошад; Донишгоҳи Найробӣ ва бисёр донишгоҳҳои дигар, Осорхонаи миллии Кения ва Театри миллии Кения дар ҳамин ҷо фаъолият мекунанд. Маҳаллаи Карен (бо осорхонаи Карен Бликсен — «Африқои ман»), боғи Уҳуру, парваришгоҳи филҳои Дэвид Шелдрик, маркази жирафҳо ва Маркази байналмилалии конференсияҳои Кенята (KICC) аз ҷойҳои машҳури шаҳранд. == Нигаред низ == * [[Кения]] * [[Момбаса]] * [[Боғи миллии Найробӣ]] * [[Фурудгоҳи байналмилалии Ҷумо Кенята]] * [[Африқои Шарқӣ]] * [[Барномаи СММ оид ба муҳити зист]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nairobi Найробӣ дар Encyclopædia Britannica] * [https://nairobi.go.ke/ Сомонаи расмии ҳукумати ноҳияи Найробӣ]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Пойтахтҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Найробӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Кения]] [[Гурӯҳ:Кения]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 8d78q6ld0pq1s6mnzsrbd7mzpqxuozu 0 10387 1472226 1207490 2026-05-12T04:01:36Z VASHGIRD 8035 1472226 wikitext text/x-wiki '''Мурғи чипор''' - зоти мурғи гӯшту тухмдеҳ.Аз рӯи рангу пару бол 8-хел мешавад. Мурғи чипори ало-було ва сафед паҳн шудааст. Вазни хурӯсаш 3,6-4,3 кг,[[мокиён]]аш 2,7-3,4 кг мебошад. Соле ба ҳисоби миёна 160—170 дона тухм (вазни яктояш 55-60г) мекунад. Онро бо мақсади истеҳсоли бройлер бо мурғҳои [[карнуэлӣ]] ҷуфтӣ мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Мурғон]] d5nho28sj7fqphor5eaf4yzagadtvk3 1472228 1472226 2026-05-12T04:01:45Z VASHGIRD 8035 1472228 wikitext text/x-wiki '''Мурғи чипор''' - зоти мурғи гӯшту тухмдеҳ. Аз рӯи рангу пару бол 8-хел мешавад. Мурғи чипори ало-було ва сафед паҳн шудааст. Вазни хурӯсаш 3,6-4,3 кг,[[мокиён]]аш 2,7-3,4 кг мебошад. Соле ба ҳисоби миёна 160—170 дона тухм (вазни яктояш 55-60г) мекунад. Онро бо мақсади истеҳсоли бройлер бо мурғҳои [[карнуэлӣ]] ҷуфтӣ мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Мурғон]] sijnf955hwkrtef1duo5uktuqur2mxr 1472230 1472228 2026-05-12T04:02:04Z VASHGIRD 8035 1472230 wikitext text/x-wiki '''Мурғи чипор''' - зоти мурғи гӯшту тухмдеҳ. Аз рӯи рангу пару бол 8-хел мешавад. Мурғи чипори ало-було ва сафед паҳн шудааст. Вазни хурӯсаш 3,6-4,3 кг,[[мокиён]]аш 2,7-3,4 кг мебошад. Соле ба ҳисоби миёна 160—170 дона тухм (вазни яктояш 55-60г) мекунад. Онро бо мақсади истеҳсоли [[бройлер]] бо мурғҳои [[карнуэлӣ]] ҷуфтӣ мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Мурғон]] 7w5vr4yqwmq6monjyetzvf8yzps5nyo 1472233 1472230 2026-05-12T04:02:29Z VASHGIRD 8035 1472233 wikitext text/x-wiki '''Мурғи чипор''' — зоти [[мурғ]]и гӯшту тухмдеҳ. Аз рӯи рангу пару бол 8-хел мешавад. Мурғи чипори ало-було ва сафед паҳн шудааст. Вазни хурӯсаш 3,6-4,3 кг,[[мокиён]]аш 2,7-3,4 кг мебошад. Соле ба ҳисоби миёна 160—170 дона тухм (вазни яктояш 55-60г) мекунад. Онро бо мақсади истеҳсоли [[бройлер]] бо мурғҳои [[карнуэлӣ]] ҷуфтӣ мекунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Мурғон]] g58zt65g5geh4t5rhhvgt1dld7lxw7q 0 58587 1472200 1238796 2026-05-11T18:47:24Z Шухрат Саъдиев 5132 навсозӣ 1472200 wikitext text/x-wiki '''Фради Марғиёнӣ''' - сарвари шӯриши озодихоҳӣ дар кишвари Марғиён (соли 522 пеш аз милод) бар зидди шоҳи [[Ҳахоманишиён]] Дорои I == Порчае аз китоби Бобоҷон Ғафуров. Тоҷикон. Китоби I == Халқҳои [[Осиёи Миёна]] ҳам барои аз дӯш барандохтани юғи асорати Ҳахоманишиҳо аз ин фурсат истифода намуданд. [[Порт]], Марғиён ва мамлакати сакоиҳо сар бардоштанд (катибаи Бесутун, 6-8). Шӯриш махсусан дар Марғиён вусъати зиёд пайдо кард. [[Дорои I]] дар [[навиштаҷоти Бесутун]] (катибаи Бесутун, III, 10-12) дар ин бора чунин нақл мекунад: {{аввали иқтибос}}«Доро гӯяд: кишвари Марғиён ба ошӯб омад. Якеро бо номи Фради Марғиёнӣ сардор хонданд. Пас, ман як марди форсро бо номи Додоршиш, банда ва волии ман, ба Бохтар фиристода, ба ӯ гуфтам: «Бирав ва мағлуб соз лашкареро, ки худро на лашкари ман гӯяд»{{охири иқтибос|сарчашма=}}. Сипас,{{аввали иқтибос}} Додоршиш бо лашкар бирафт ва бар сари Марғиёниён битохт. [[Аҳуро Маздо]] ба ман мададгор шуд. Бо марҳамати Аҳуро Маздо қӯшуни ман лашкари ошӯбгаронро торумор намуд. Рӯзи 23 моҳи ассиядия ҷанг оғоз шуд». Пас аз ин, Доро мегӯяд (навиштаҷоти Бесутун, III, 19-20) «кишвар мутеи ман гардид»{{охири иқтибос|сарчашма=}}. Санаи ин навиштаҷот мутобиқи 10 декабри [[соли 522 п.м.]] аст ва ин ҳам мисли таърихи шикасти Куруш аз қадимтарин санаҳои аниқ муайянгардидаи таърих ба шумор меравад. Лашкари [[Ҳахоманишӣ]] бо сардории волии Бохтар шӯришро бераҳмона пахш кард, дурусттараш ба хун ғарқ намуд. Тибқи ривояти бобулӣ ва нусхаи оромии навиштаҷоти Бесутун 55 ҳазор кушта ва 6,5 ё 7 ҳазор кас асир гирифта шуд. Пешвои шӯришгарон Фрад аввал раҳоӣ ёфт, вале баъд аскарони ҳахоманишӣ ӯро ҳам дастгир карданд. Шӯришҳои Порт ва кишвари сакоиҳо низ бераҳмона фурӯ нишонда шуд.<ref>Бобоҷон Ғафуров.Тоҷикон.Китоби I-II. - Душанбе, Ирфон, 2008, с. 83</ref> ==Нигаред== * [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] * [[Осиёи миёна дар ҳайати давлати Ҳахоманишиҳо]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон|*]] [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] 3jmzluilbmdc0vcmwx9nyqr4d5sxf8v 0 60051 1472203 1176226 2026-05-11T19:55:39Z VASHGIRD 8035 1472203 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Гиёҳон |parent = Patrinia |rang = Гуна |latin = Patrinia intermedia |author = |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Patrinia intermedia |grin = }} '''Мушкак''' ({{lang-la|Patrínia intermedia}}) — [[гиёҳ]]ест бисёрсола. == Тавсифот == Аз 20 то 75 см қад мекашад. Тиррешаи бӯри сиёҳтоб дорад. Пояаш сершохча, зарди сабзтоб. Баргаш сахт, хокистарранги сабзтоб; баргҳои бехи поя байзашакли дандонадор, пармонанд, баргҳои пояаш пармонанди нештаршакл. Гулаш зарди зангӯламонанд. Моҳҳои май — июл гул мекунад. Дар шахҳо, нишебиҳои серсангу шағал, регзор, соҳилҳои хушки рӯдҳои кӯҳӣ (то баландии 2500 м аз с.б.) мерӯяд. Дар Тоҷикистон камёфт аст. Беху решапояи М. хосияти шифобахшӣ дорад. Онро тирамоҳ меғундоранд. Дар тибби халқӣ барои муолиҷаи бемориҳои меъдаю рӯда, обхӯра, бавосир, сили шуш, тарбод, иллати гурда ва ҷигар, ихтилоли асабҳо, дилзанӣ, бехобӣ, сардард, зардпарвин ва ғ. тавсия шудааст. Нақеъи «алаф»-и онро чун давои зардарон, таскинбахш, зидди илтиҳоб ва пешоброн истифода мебаранд. Бо хокааш ҷароҳатҳои ҳайвонотро дармон мебахшанд. Нақеъи решаи М. ҳангоми хуруҷи асабоният ва неврози дил чун давои таскинбахш кор фармуда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == Ковалёва Н. Г., Лечение растениями, М., 1972; Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974; Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976; Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989. {{хурд}} 8kyshmjwcn1ibz2kyift074tnz3lha1 1472204 1472203 2026-05-11T19:56:21Z VASHGIRD 8035 /* Адабиёт */ 1472204 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Гиёҳон |parent = Patrinia |rang = Гуна |latin = Patrinia intermedia |author = |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Patrinia intermedia |grin = }} '''Мушкак''' ({{lang-la|Patrínia intermedia}}) — [[гиёҳ]]ест бисёрсола. == Тавсифот == Аз 20 то 75 см қад мекашад. Тиррешаи бӯри сиёҳтоб дорад. Пояаш сершохча, зарди сабзтоб. Баргаш сахт, хокистарранги сабзтоб; баргҳои бехи поя байзашакли дандонадор, пармонанд, баргҳои пояаш пармонанди нештаршакл. Гулаш зарди зангӯламонанд. Моҳҳои май — июл гул мекунад. Дар шахҳо, нишебиҳои серсангу шағал, регзор, соҳилҳои хушки рӯдҳои кӯҳӣ (то баландии 2500 м аз с.б.) мерӯяд. Дар Тоҷикистон камёфт аст. Беху решапояи М. хосияти шифобахшӣ дорад. Онро тирамоҳ меғундоранд. Дар тибби халқӣ барои муолиҷаи бемориҳои меъдаю рӯда, обхӯра, бавосир, сили шуш, тарбод, иллати гурда ва ҷигар, ихтилоли асабҳо, дилзанӣ, бехобӣ, сардард, зардпарвин ва ғ. тавсия шудааст. Нақеъи «алаф»-и онро чун давои зардарон, таскинбахш, зидди илтиҳоб ва пешоброн истифода мебаранд. Бо хокааш ҷароҳатҳои ҳайвонотро дармон мебахшанд. Нақеъи решаи М. ҳангоми хуруҷи асабоният ва неврози дил чун давои таскинбахш кор фармуда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Ковалёва Н. Г., Лечение растениями, М., 1972; * Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974; * Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976; * Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989. {{хурд}} reoonfrtk7s22k4urth1pk2vdguie2o 1472205 1472204 2026-05-11T19:58:49Z VASHGIRD 8035 1472205 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Гиёҳон |parent = Patrinia |rang = Гуна |latin = Patrinia intermedia |author = |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Patrinia intermedia |grin = }} '''Мушкак''' ({{lang-la|Patrínia intermedia}}) — [[гиёҳ]]ест бисёрсола. == Тавсифот == Аз 20 то 75 см қад мекашад. Тиррешаи бӯри сиёҳтоб дорад. Пояаш сершохча, зарди сабзтоб. Баргаш сахт, хокистарранги сабзтоб; баргҳои бехи поя байзашакли дандонадор, пармонанд, баргҳои пояаш пармонанди нештаршакл. Гулаш зарди зангӯламонанд. Моҳҳои май — июл гул мекунад. Дар шахҳо, нишебиҳои серсангу шағал, регзор, соҳилҳои хушки рӯдҳои кӯҳӣ (то баландии 2500 м аз с.б.) мерӯяд. Дар Тоҷикистон камёфт аст. Беху решапояи мушкак хосияти шифобахшӣ дорад. Онро тирамоҳ меғундоранд. Дар тибби халқӣ барои муолиҷаи бемориҳои меъдаю рӯда, обхӯра, бавосир, сили шуш, тарбод, иллати гурда ва ҷигар, ихтилоли асабҳо, дилзанӣ, бехобӣ, сардард, зардпарвин ва ғ. тавсия шудааст. Нақеъи «алаф»-и онро чун давои зардарон, таскинбахш, зидди илтиҳоб ва пешоброн истифода мебаранд. Бо хокааш ҷароҳатҳои ҳайвонотро дармон мебахшанд. Нақеъи решаи мушкак ҳангоми хуруҷи асабоният ва неврози дил чун давои таскинбахш кор фармуда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Ковалёва Н. Г., Лечение растениями, М., 1972; * Турова А. Д., Лекарственные растения СССР и их применение, М., 1974; * Гаммерман А. Ф., Гром И. И., Дикорастущие лекарственные растения СССР, М., 1976; * Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989. {{хурд}} macebo4pchrn4f9zdbb7jx1cegblj87 0 141926 1472182 1258038 2026-05-11T17:23:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1472182 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> hjlgheul5vxtn8vrn6amb633pp8zd7d 1472183 1472182 2026-05-11T17:24:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472183 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. 0usrvnubrshkj17uo76471nk5nz6u2f 1472184 1472183 2026-05-11T17:24:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472184 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} i51aczocd059346qvscchgs01plkus8 1472185 1472184 2026-05-11T17:24:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472185 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. gre5navbprdiop9hoqpjtwacv2t7ihx 1472186 1472185 2026-05-11T17:24:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472186 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. 0s0tzsaoy29gyswtw1yrlg83mfrsrb0 1472187 1472186 2026-05-11T17:25:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472187 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. == Нақлиёт == Дар Бразилиа Фурудгоҳи байналмилалии Бразилиа (яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Бразилия]]), метрои Бразилиа, системаи меҳварҳои роҳ (Эйшу) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; шаҳр аз ибтидо барои нақлиёти автомобилӣ лоиҳакашӣ шудааст. 965l6cxdu43admdpaqcgf6i9h4h1i8b 1472188 1472187 2026-05-11T17:25:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472188 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. == Нақлиёт == Дар Бразилиа Фурудгоҳи байналмилалии Бразилиа (яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Бразилия]]), метрои Бразилиа, системаи меҳварҳои роҳ (Эйшу) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; шаҳр аз ибтидо барои нақлиёти автомобилӣ лоиҳакашӣ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Бразилиа бо меъмории модернистии Оскар Нимейер машҳур аст: бинои Конгресси миллӣ (ду манора, гунбаз ва коса), калисои ҷомеи Бразилиа (бо шакли тоҷи хор), қасри Алворада (қароргоҳи президент), қасри Планалту, қасри Итамарати ва Ёдгории Жуселину Кубичек. Маҷмааи шаҳр ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст.<ref name="unesco" /> Дар шаҳр Донишгоҳи Бразилиа (UnB) фаъолият мекунад. h6jyqdtpfuu10xecknchfak9ejlafva 1472189 1472188 2026-05-11T17:25:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472189 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. == Нақлиёт == Дар Бразилиа Фурудгоҳи байналмилалии Бразилиа (яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Бразилия]]), метрои Бразилиа, системаи меҳварҳои роҳ (Эйшу) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; шаҳр аз ибтидо барои нақлиёти автомобилӣ лоиҳакашӣ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Бразилиа бо меъмории модернистии Оскар Нимейер машҳур аст: бинои Конгресси миллӣ (ду манора, гунбаз ва коса), калисои ҷомеи Бразилиа (бо шакли тоҷи хор), қасри Алворада (қароргоҳи президент), қасри Планалту, қасри Итамарати ва Ёдгории Жуселину Кубичек. Маҷмааи шаҳр ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст.<ref name="unesco" /> Дар шаҳр Донишгоҳи Бразилиа (UnB) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Лусио Коста]] * [[Ҳавзаи федералии Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] qny217h0wb11pcwrwvs0n3hzwpsgeyx 1472190 1472189 2026-05-11T17:25:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472190 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. == Нақлиёт == Дар Бразилиа Фурудгоҳи байналмилалии Бразилиа (яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Бразилия]]), метрои Бразилиа, системаи меҳварҳои роҳ (Эйшу) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; шаҳр аз ибтидо барои нақлиёти автомобилӣ лоиҳакашӣ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Бразилиа бо меъмории модернистии Оскар Нимейер машҳур аст: бинои Конгресси миллӣ (ду манора, гунбаз ва коса), калисои ҷомеи Бразилиа (бо шакли тоҷи хор), қасри Алворада (қароргоҳи президент), қасри Планалту, қасри Итамарати ва Ёдгории Жуселину Кубичек. Маҷмааи шаҳр ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст.<ref name="unesco" /> Дар шаҳр Донишгоҳи Бразилиа (UnB) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Лусио Коста]] * [[Ҳавзаи федералии Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 5qbpf3z11fzdyznfqe2285xtjv6x9ot 1472191 1472190 2026-05-11T17:26:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472191 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. == Нақлиёт == Дар Бразилиа Фурудгоҳи байналмилалии Бразилиа (яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Бразилия]]), метрои Бразилиа, системаи меҳварҳои роҳ (Эйшу) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; шаҳр аз ибтидо барои нақлиёти автомобилӣ лоиҳакашӣ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Бразилиа бо меъмории модернистии Оскар Нимейер машҳур аст: бинои Конгресси миллӣ (ду манора, гунбаз ва коса), калисои ҷомеи Бразилиа (бо шакли тоҷи хор), қасри Алворада (қароргоҳи президент), қасри Планалту, қасри Итамарати ва Ёдгории Жуселину Кубичек. Маҷмааи шаҳр ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст.<ref name="unesco" /> Дар шаҳр Донишгоҳи Бразилиа (UnB) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Лусио Коста]] * [[Ҳавзаи федералии Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Brasilia Бразилиа дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/445/ Бразилиа — ЮНЕСКО] * [http://www.df.gov.br/ Сомонаи расмии Округи Федералӣ] 7t6tez8bglnt1qcgyf2mbfvvqa9lb9m 1472192 1472191 2026-05-11T17:26:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472192 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бразилиа |номи аслӣ = Brasília |тасвир = {{Photomontage|position=center | photo1a = National Congress of Brazil.jpg | photo1b = BSB Ponte JK 08 2005 58 8x6.JPG | photo2a = Esplanada dos Ministérios, Brasília DF 04 2006.jpg | photo3a = Palacio Alvorada commons 133x100.jpg | photo3b = Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg | size = 300 | spacing = 0 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} |кишвар = Бразилия |герб = Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg |флаг = Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg{{!}}border |lat_dir = S |lat_deg = 15 |lat_min = 47 |lat_sec = 56 |lon_dir = W |lon_deg = 47 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city |вид региона = Округи Бразилиа |регион = Ҳавзаи федералии Бразилиа |дата основания = 1960 |замони таъсис = 1960 |масоҳат = 5760 |баландии маркази МА = 1172 |иқлим = тропикии саванна |аҳолӣ = 2 817 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |зичӣ = 489 |коди телефон = +55 61 |вақти минтақавӣ = −3 |категория в Commons = Brasília |сайт = http://www.df.gov.br/ }} '''Бразилиа''' (ё '''Бразилия'''; ба португалӣ: ''Brasília'') — пойтахти [[Бразилия]] буда, дар маркази кишвар, дар [[Ҳавзаи федералии Бразилиа|Округи Федералӣ]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Brasilia Brasília] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр солҳои 1956–1960 махсус ҳамчун пойтахти нав лоиҳакашӣ ва сохта шуд ва 21 апрели соли 1960 расман ифтитоҳ гардид; меъмории муосири он (аз ҷониби меъмор Оскар Нимейер ва шаҳрсоз Лусио Коста) машҳури ҷаҳон аст ва соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шуд.<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/445/ Brasília] — UNESCO World Heritage Centre</ref> Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар мебошад.<ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/df/brasilia Brasília] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Ғояи кӯчонидани пойтахт ба дохили кишвар ҳанӯз дар давраи мустамлика ва дар конститутсияи соли 1891 баён шуда буд. Соли 1956 президент Жуселину Кубичек инро ҳадафи асосии худ қарор дод («50 соли пешрафт дар 5 сол») ва шаҳр дар муддати тақрибан 41 моҳ дар баландкӯҳи холии маркази кишвар бунёд гардид.<ref name="brit" /> 21 апрели соли 1960 Бразилиа расман пойтахт эълон шуд ва ба рамзи модернизми бразилӣ табдил ёфт; имрӯз дар он ҳар се шохаи ҳокимият — президент, Конгресс ва Суди федералии олӣ — ҷойгиранд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бразилиа дар минтақаи Маркази Ғарб, дар баландкӯҳи марказии Бразилия, дар баландии тақрибан 1172 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; дар наздикии он кӯли сунъии Параноа воқеъ мебошад. Нақшаи шаҳр (нақшаи пилотӣ-и Лусио Коста) шакли ҳавопаймо ё паррандаро дорад. Иқлими шаҳр тропикии саванна буда, мавсими боришот (октябр–апрел) ва мавсими хушки зимистон (май–сентябр) дорад. {{Иқлими маҳаллӣ|Янв_а_макс=27.0|Фев_а_макс=27.2|Мар_а_макс=27.3|Апр_а_макс=26.9|Май_а_макс=25.9|Июн_а_макс=25.5|Июл_а_макс=25.4|Авг_а_макс=27.4|Сен_а_макс=28.6|Окт_а_макс=27.9|Ноя_а_макс=26.7|Дек_а_макс=26.4|Янв_а_мин=17.4|Фев_а_мин=17.4|Мар_а_мин=17.4|Апр_а_мин=16.8|Май_а_мин=15.0|Июн_а_мин=13.3|Июл_а_мин=13.0|Авг_а_мин=14.6|Сен_а_мин=16.8|Окт_а_мин=17.6|Ноя_а_мин=17.6|Дек_а_мин=17.5}} == Аҳолӣ == Аҳолии Округи Федералӣ зиёда аз 2,8 миллион нафар аст.<ref name="ibge" /> Худи нақшаи пилотӣ (қисми марказии лоиҳакашидашуда) зичии нисбатан паст дорад — аксари сокинон дар шаҳракҳои моҳворавии атроф (Тагуатинга, Сейландия ва ғ.) зиндагӣ мекунанд. Забони асосӣ португалӣ мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Бразилиа асосан бар идоракунии давлатии федералӣ асос меёбад — шаҳр баландтарин ММД ба сари аҳолиро дар миёни шаҳрҳои [[Бразилия]] дорад; ҳамчунин соҳаи хидматрасонӣ ва сохтмон рушд кардаанд, саноати калон қариб нест. == Нақлиёт == Дар Бразилиа Фурудгоҳи байналмилалии Бразилиа (яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Бразилия]]), метрои Бразилиа, системаи меҳварҳои роҳ (Эйшу) ва шабакаи автобусҳо амал мекунанд; шаҳр аз ибтидо барои нақлиёти автомобилӣ лоиҳакашӣ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Бразилиа бо меъмории модернистии Оскар Нимейер машҳур аст: бинои Конгресси миллӣ (ду манора, гунбаз ва коса), калисои ҷомеи Бразилиа (бо шакли тоҷи хор), қасри Алворада (қароргоҳи президент), қасри Планалту, қасри Итамарати ва Ёдгории Жуселину Кубичек. Маҷмааи шаҳр ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил аст.<ref name="unesco" /> Дар шаҳр Донишгоҳи Бразилиа (UnB) фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Оскар Нимейер]] * [[Лусио Коста]] * [[Ҳавзаи федералии Бразилиа]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Brasilia Бразилиа дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/445/ Бразилиа — ЮНЕСКО] * [http://www.df.gov.br/ Сомонаи расмии Округи Федералӣ] {{Пойтахтҳои Амрикои Ҷанубӣ}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Бразилиа| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои давлатҳои Амрикои Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] 3m6kgcztfv1359o5n56b9afxcob9quq 0 148960 1472206 1471447 2026-05-11T20:25:49Z VASHGIRD 8035 1472206 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Сангнавиштаи Бесутун''' ё '''Катибаи Бесутун''' — бузургтарин сангнавишта дар ҷаҳон, аввалин матни маъруфи эронӣ ва осори хатии сулолаи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]] ([[Соли 520 п.м.|520 пеш аз милод]]) мебошад. Он дар [[Бесутун|шаҳри Бесутун,]] як ноҳияи [[шаҳристони Ҳарсин]] дар [[Устони Кирмоншоҳ]], сӣ километр аз [[Кирмоншоҳ]], дар нишебиҳои кӯҳи Бесутун ҷойгир аст.<ref>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46097&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091111090705/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D46097%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|date=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹}} '''(انگلیسی)''' بازدید در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰</ref> Лавҳаи Бесутун яке аз муҳимтарин ва машҳуртарин ҳуҷҷатҳо дар таърихи инсон ва муҳимтарин матни таърихӣ дар давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]]<ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630 خبرگزاری میراث فرهنگی] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100124152430/http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630|date=۲۴ ژانویه ۲۰۱۰}} بازدید در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۰</ref> аст, ки пирӯзии [[Дориюши Бузург]] бар [[Гаумот|Маҷус]] ва асир шудани шӯришгаронро тасвир мекунад. Генерали фаронсавӣ Гардин бовар дошт, ки Лавҳаи Бесутун [[Масеҳият]] ва 12 [[Апостолҳо|расули]] ӯро ифода мекунад, дар ҳоле ки Роберт Кер Портер, сайёҳ, [[дипломат]] ва [[нависанда]]и [[Инглисҳо|инглис]], низ бовар дошт, ки ин лавҳа ба достони Шалмансари I ва даҳ қабилаи гумшудаи исроилиён ишора мекунад. Навиштаҷоти Бесутун, ки бо се нусхаи якхела (ҳамном) ба забонҳои эламӣ, аккадӣ ва [[порсии бостон]] навишта шудааст, яке аз омилҳои муҳимтарин дар рамзкушоӣ кардани [[Хати мехӣ|хатти мехӣ]] ва [[Порсии бостон|порсии бостонпорсии бостон]] буда, ба мисли Санги Розетта дар рамзкушоӣ кардани иероглифҳои Миср муҳим аст. Ҷойи таърихӣ ва фарҳангии Бесутун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] аст ва худи ин ёдгорӣ аз [[соли 2006]] яке аз [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Эрон|дар Эрон]] будааст. == Номи Бесутун == [[Василий Бартолд]] бовар дошт, ки вожаи «Бесутун» аз ду калимаи «Бағ», ки маънояш [[Худо]] аст ва «Стон» (пасванди ҷой, ки маънояш ҷойгоҳ ё макон аст) ва дар шакли «Бағистон» маънои «Ҷои худоён»-ро дорад. Аввалин зикри ин макон дар китоби Диодор Сисилий буд, ки дар он қисме аз навиштаҳои юнонӣ дар бораи Бесутун оварда шудааст. Дар ин истинод, навиштаҷоти Бесутун, ки аз ҷониби маликаи асирии афсонавӣ Семирамис кандакорӣ шудааст, муаррифӣ мешавад ва Бесутун муаррифӣ мешавад (Багастанон орос). Дар Бесутун зикр шудааст, ки кӯҳиБесутун ба [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] пешниҳод шудааст. Вожаи Бесутун дар забони паҳлавӣ ба «Беҳистон» ва сипас «Беҳистун» табдил ёфт. Ин калима дар асрҳои аввали ислом «Беҳстун» номида мешуд ва имрӯз Бесутун номида мешавад. Ёдовар мешавем, ки шакли вожаи, ки имрӯз «بيستون» номида мешавад, ба маънои «бе сутун» аз лаҳҷаҳои гуфтугӯӣ аст ва эътибор надорад. [[Акс:Faravahar_at_Behistun.jpg|мини|280x280пкс|Киёнӣ Бесутун кӯраи ва кандакорӣ аз хатти санг дар [[Кирмоншоҳ]], 520 пеш аз милод]] == Усули сохт == Навиштаҷоти Бесутун дар баландии даҳ метр аз замин дар нишебии ҷанубии кӯҳи Парав сохта шудааст ва аз боқимондаҳои зинапоя дар қисми болоии кӯҳи Бесутун эҳтимол дорад, ки сангтарошон аз ин роҳ барои расидан ба макони навиштаҷот истифода кардаанд ва пас аз анҷоми кор, онҳо зинапояро кандакорӣ кардаанд, то навиштаҷот дастнорас бошад. Навиштаҷоти Бесутун дар [[оҳаксанг]] сохта шудааст, ки бар асоси нишонаҳои сири [[қаҳваранг]], ки сатҳи навиштаҷотро пӯшонида буд ва боқимондаҳои [[сурб]], ки дар чанд сатри аввали навиштаҷот дида мешуданд, ба назар мерасад, ки дар охири асар бо рӯйпӯши номаълум пӯшонида шудааст, то [[Дарозумрӣ|умри]] навиштаҷотро зиёд кунад. Мувофиқи ақидаҳои Тромпелманн, ки Лоски ва Ҳинтс низ онҳоро қабул карданд, кандакорӣ кардани ин рельеф ва кандакорӣ кардани ин навиштаҷоти сезабона бо тартиби зерин анҷом дода шудааст: # Нақши барҷаста # Аввалин ривояти эламӣ дар чор саҳифаи тарафи рост # Ривоятҳои аккадӣ дар лавҳаи сангии баланд дар тарафи чап # Ривоятҳои қадимаи форсӣ дар чор саҳифаи поёнии релеф # Нусхаи дуюми ривояти эламӣ, пас аз он ки илова кардани Скунхеи исёнгар ба ривояти аввалини эламӣ зарар расонд, се саҳифа поёнтар аз ривояти аккадӣ дар соли 518 пеш аз милод илова карда шуд. # Илова кардани порчаи панҷум ба [[Порсии бостон|забони порсии бостон]] пас аз илова кардани тасвири Скунхе. [[Акс:Behistun_Darius_the_Great.jpg|мини|Сари Дориюш бо тоҷ]] Дар хабарҳо ва ривоятҳои маҳаллии муосири Эрон, гуфта мешавад, ки ҷасади нӯҳ дарвеше дар кӯҳ кандакорӣ шудааст. Дар [[ривоятҳо]] ва ривоятҳои асримиёнагӣ ва муосир, мундариҷа ва маънои навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] равшан набуд. Гарчанде ки навиштаҷоти Бесутун муддати тӯлонӣ ёдгории ҳокими бузурги Эрон буд, зеро хондани он имконнопазир буд ва илова бар ин, [[Хати мехӣ|хатти мехии]] қадимаи порсӣ дар охири ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] комилан фаромӯш шуда буд, мундариҷа ва маънои навиштаҷот ҳатто барои ҷанговарони [[Искандари Мақдунӣ]] як сир буд. Ҷойгиршавии махсуси сангнавишти Бесутун, ки дар баландии кӯҳ дар роҳи [[корвон]], дар болои як [[дашт]]<nowiki/>и васеъ ва ҳосилхез ҷойгир аст ва шояд муқаддас ва гиромӣ будани ин макон боис шуд, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] ин маконро барои навиштаҷоти худ интихоб кунад. Аз сабаби аҳамияти ин роҳи корвонӣ, ки [[Ҳамадон]]ро бо [[Бағдод]] мепайвандад, ҷуғрофиёшиносони араб, бахусус [[Ибни Руста|Ибни Руста,]] онро муфассал тавсиф кардаанд. Ҷуғрофиёшиноси араб [[Ибни Ҳавқал]] тақрибан [[соли 977]] мелодӣ навиштааст, ки дар кӯҳи Бесутун тасвири [[мактаб]]е бо [[Омӯзгор|муаллиме]], ки [[чӯб]] дорад ва як қатор донишҷӯён, инчунин [[ошхона]]е бо [[ошпаз]]е, ки [[қошуқ]] ва [[дег]]ро дар сепоя дорад, мавҷуд аст. == Нақши барҷаста == Нуктаҳои асосии навиштаҷоти Бесутун инҳоянд: Муаррифии Дориюш бо забони худаш, [[Ҳахоманиш|сулолаи Ҳахоманишӣ]], чӣ гуна барқарор шудани салтанат ба дасти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], [[Ҳукумат|сабки ҳукумати]] [[Дориюши Бузург|Дориюш]], марги Камбис, шӯриши [[Гаумот]] ва кушта шудани ӯ дар тирамоҳи [[Соли 522 п.м.|соли 522]] пеш аз милод, шӯришҳо ва шӯришҳо дар бисёр сарзаминҳо ва саркӯби онҳо ва барқарор кардани бисёр минтақаҳое, ки аз итоат саркашӣ карда буданд, пирӯзиҳое, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] дар нуздаҳ ҷанг ба даст овард, аз ҷумла пирӯзии муҳим ва душвор бар скифҳо, чӣ гуна сулҳ ва амният дар империяи бузург барқарор шуд, рад кардани иддаоҳои шӯришгарон бар зидди ҳукумат, ҳушдор аз дурӯғгӯӣ, дифоъ аз ҳақиқат ва ростқавлӣ, дуои нек барои кишвар ва мардум, миннатдории Дориюш барои кумаки [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар мағлуб кардани мухолифон ва барқарор кардани сулҳ, маслиҳат ба подшоҳони оянда ва онҳое, ки навиштаҷоти Бесутунро мехонанд, номҳои онҳое, ки Дориюшро дар мағлуб кардани [[Гаумот]] дастгирӣ кардаанд ва ишора ба нашри матни навиштаҷот дар саросари ҷаҳон. Салтанати Ҳахоманишӣ бо [[хати мехӣ]] ва бо се забон навишта шуда буд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Бобилистон|бобилӣ]] ва [[Элом (шаҳр)|эламӣ]]. Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии ҳамаи хати мехӣ гардиданд. Аз ҷумла, сэр Х. Роулинсон дар ин муваффақият саҳми бузурге гузошт. {| class="wikitable" !Қатор ! Ном ! Шиносоӣ |- | 1 | Корҳо | Аввалин шӯришгари Суса |- | 2 | Шарм надоред. | Аввалин шӯришгари Бобил |- | 3 | Мурти | Дуюмин шӯришгари Суса |- | 4 | Фрутиш | Шӯришиёни миёна |- | 5 | Тухм чист? | Сагарат Ребел |- | 6 | Эй худоён! | шӯришиёни форсӣ |- | 7 | Арҳ | Шӯриши дуюми Бобил |- | 8 | [[Фрада]] | Шӯриши Марв |- | 9 | Скунха | Шӯриши скифӣ |} == [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс|Сангнавишта]] == [[Акс:Behistun_DB1_1-15.jpg|рост|мини|400x400пкс|Сутуни якум (DB I 1-15)]] Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон [[соли 1903]] таҳқиқ кардааст. === Интихобе аз матни навиштаҷоти Бесутун === * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: "Эй, ки аз ин ба баъд подшоҳ мешавӣ, худро аз дурӯғ сахт эҳтиёт кун. Мардеро, ки дурӯғгӯ аст, хуб ҷазо деҳ. Чунин фикр кун: «Бигзор кишвари ман амон бошад». (Навишти Ястон, сутуни 4, сатрҳои 36-40) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Акнун, ки ба кори ман бовар кардед, онро ба мардум бигӯед, паҳн накунед. Агар ин ҳуҷҷатро пинҳон накунед ва ба мардум бигӯед, бигзор Аҳура Маздо дӯсти шумо бошад ва сулолаи шумо афзоиш ёбад ва шумо умри дароз бинед». (Навишти Бистоун, сутуни 4, сатрҳои 52-56). * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Бо файзи Аҳура Маздо ман подшоҳ ҳастам, Аҳура Маздо ба ман салтанатро ато кард». (Бейистон, сутуни аввал: сархати 11 ва ғайра.) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Аҳурамаздо ба ман ин салтанатро ато кард. Аҳурамаздо ба ман дар ба даст овардани ин салтанат кумак кард. Бо иродаи Аҳурамаздо ман ин салтанатро соҳиб мешавам». (Бейистон, сутуни аввал, сатрҳои 24-26). == Таҳқиқот == Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон соли 1903 таҳқиқ кардааст. == Нигаред == * Литографи Гударз * Муҷассамаи Геркулес * Табиати Шайх Алихон Зангана * Фарҳод Тараш * Санги сурхчатоб == Нигораҳо == <gallery> Акс:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|пайванд=پرونده:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg Акс:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg Акс:BehistunInscriptiondetail.jpg|пайванд=پرونده:BehistunInscriptiondetail.jpg Акс:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg </gallery> == Ёдгориҳои давраҳои гуногун дар кӯҳи Бесутун == {{Эзоҳ|۳}} == Ҷусторҳои марбут == * Барельефи Анубани * Ҷадвали мероси ҷаҳонӣ аз рӯи минтақа * Катибаи Шопури I дар Каъбаи дини Зардушт * Кандакорӣ дар санги Анубани * Матни пурраи навиштаҷоти Бистун * Кохи Бесутун * Пули Бесутун * Патиграбана * Нақши Раҷаб * [[Бардиё]]<nowiki/> == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Behistun Inscription}} * [http://www.hueshot.com/album/Places/Kermanshah_Bisotun/ Аксҳо аз Бесутун] * [https://web.archive.org/web/20090225185424/http://www.irantooth.com/iranpics/dariush_inscriptions.htm Тасвирҳои петроглифҳои Бесутун] * Энсиклопедияи [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2473 Бесутуни] Ислом * [http://www.avesta.org/op/op.htm Матни катибаҳои қадимии форсӣ (бо тарҷумаи англисӣ)] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Манобеи динҳои Бесутуни Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯъҳои Бесутуншиносӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯи таърихи Бесутун]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳои бостонӣ]] 7qytmvoghlcmtshws63xca6a7wifkg2 1472208 1472206 2026-05-11T20:33:17Z VASHGIRD 8035 1472208 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Катибаи Бесутун''' ({{lang-fa|کتیبه بیستون}}) — сангнавиштаҳое аз номи шо­ҳан­шо­ҳи ҳахоманишӣ [[Дориюши Бузург|Дорои I]] (ҳукмронӣ 522—486 то м.), ки дар кӯҳи [[Бесутун]] канда шудаанд<ref>{{ЭМТ|Катибаи Бесутун|9|муаллиф= }}</ref>. Он дар [[Бесутун|шаҳри Бесутун,]] як ноҳияи [[шаҳристони Ҳарсин]] дар [[Устони Кирмоншоҳ]], сӣ километр аз [[Кирмоншоҳ]], дар нишебиҳои кӯҳи Бесутун ҷойгир аст.<ref>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46097&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091111090705/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D46097%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|date=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹}} '''(انگلیسی)''' بازدید در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰</ref> Лавҳаи Бесутун яке аз муҳимтарин ва машҳуртарин ҳуҷҷатҳо дар таърихи инсон ва муҳимтарин матни таърихӣ дар давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]]<ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630 خبرگزاری میراث فرهنگی] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100124152430/http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630|date=۲۴ ژانویه ۲۰۱۰}} بازدید در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۰</ref> аст, ки пирӯзии [[Дориюши Бузург]] бар [[Гаумот|Маҷус]] ва асир шудани шӯришгаронро тасвир мекунад. Генерали фаронсавӣ Гардин бовар дошт, ки Лавҳаи Бесутун [[Масеҳият]] ва 12 [[Апостолҳо|расули]] ӯро ифода мекунад, дар ҳоле ки Роберт Кер Портер, сайёҳ, [[дипломат]] ва [[нависанда]]и [[Инглисҳо|инглис]], низ бовар дошт, ки ин лавҳа ба достони Шалмансари I ва даҳ қабилаи гумшудаи исроилиён ишора мекунад. Навиштаҷоти Бесутун, ки бо се нусхаи якхела (ҳамном) ба забонҳои эламӣ, аккадӣ ва [[порсии бостон]] навишта шудааст, яке аз омилҳои муҳимтарин дар рамзкушоӣ кардани [[Хати мехӣ|хатти мехӣ]] ва [[Порсии бостон|порсии бостонпорсии бостон]] буда, ба мисли Санги Розетта дар рамзкушоӣ кардани иероглифҳои Миср муҳим аст. Ҷойи таърихӣ ва фарҳангии Бесутун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] аст ва худи ин ёдгорӣ аз [[соли 2006]] яке аз [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Эрон|дар Эрон]] будааст. == Номи Бесутун == [[Василий Бартолд]] бовар дошт, ки вожаи «Бесутун» аз ду калимаи «Бағ», ки маънояш [[Худо]] аст ва «Стон» (пасванди ҷой, ки маънояш ҷойгоҳ ё макон аст) ва дар шакли «Бағистон» маънои «Ҷои худоён»-ро дорад. Аввалин зикри ин макон дар китоби Диодор Сисилий буд, ки дар он қисме аз навиштаҳои юнонӣ дар бораи Бесутун оварда шудааст. Дар ин истинод, навиштаҷоти Бесутун, ки аз ҷониби маликаи асирии афсонавӣ Семирамис кандакорӣ шудааст, муаррифӣ мешавад ва Бесутун муаррифӣ мешавад (Багастанон орос). Дар Бесутун зикр шудааст, ки кӯҳиБесутун ба [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] пешниҳод шудааст. Вожаи Бесутун дар забони паҳлавӣ ба «Беҳистон» ва сипас «Беҳистун» табдил ёфт. Ин калима дар асрҳои аввали ислом «Беҳстун» номида мешуд ва имрӯз Бесутун номида мешавад. Ёдовар мешавем, ки шакли вожаи, ки имрӯз «بيستون» номида мешавад, ба маънои «бе сутун» аз лаҳҷаҳои гуфтугӯӣ аст ва эътибор надорад. [[Акс:Faravahar_at_Behistun.jpg|мини|280x280пкс|Киёнӣ Бесутун кӯраи ва кандакорӣ аз хатти санг дар [[Кирмоншоҳ]], 520 пеш аз милод]] == Усули сохт == Навиштаҷоти Бесутун дар баландии даҳ метр аз замин дар нишебии ҷанубии кӯҳи Парав сохта шудааст ва аз боқимондаҳои зинапоя дар қисми болоии кӯҳи Бесутун эҳтимол дорад, ки сангтарошон аз ин роҳ барои расидан ба макони навиштаҷот истифода кардаанд ва пас аз анҷоми кор, онҳо зинапояро кандакорӣ кардаанд, то навиштаҷот дастнорас бошад. Навиштаҷоти Бесутун дар [[оҳаксанг]] сохта шудааст, ки бар асоси нишонаҳои сири [[қаҳваранг]], ки сатҳи навиштаҷотро пӯшонида буд ва боқимондаҳои [[сурб]], ки дар чанд сатри аввали навиштаҷот дида мешуданд, ба назар мерасад, ки дар охири асар бо рӯйпӯши номаълум пӯшонида шудааст, то [[Дарозумрӣ|умри]] навиштаҷотро зиёд кунад. Мувофиқи ақидаҳои Тромпелманн, ки Лоски ва Ҳинтс низ онҳоро қабул карданд, кандакорӣ кардани ин рельеф ва кандакорӣ кардани ин навиштаҷоти сезабона бо тартиби зерин анҷом дода шудааст: # Нақши барҷаста # Аввалин ривояти эламӣ дар чор саҳифаи тарафи рост # Ривоятҳои аккадӣ дар лавҳаи сангии баланд дар тарафи чап # Ривоятҳои қадимаи форсӣ дар чор саҳифаи поёнии релеф # Нусхаи дуюми ривояти эламӣ, пас аз он ки илова кардани Скунхеи исёнгар ба ривояти аввалини эламӣ зарар расонд, се саҳифа поёнтар аз ривояти аккадӣ дар соли 518 пеш аз милод илова карда шуд. # Илова кардани порчаи панҷум ба [[Порсии бостон|забони порсии бостон]] пас аз илова кардани тасвири Скунхе. [[Акс:Behistun_Darius_the_Great.jpg|мини|Сари Дориюш бо тоҷ]] Дар хабарҳо ва ривоятҳои маҳаллии муосири Эрон, гуфта мешавад, ки ҷасади нӯҳ дарвеше дар кӯҳ кандакорӣ шудааст. Дар [[ривоятҳо]] ва ривоятҳои асримиёнагӣ ва муосир, мундариҷа ва маънои навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] равшан набуд. Гарчанде ки навиштаҷоти Бесутун муддати тӯлонӣ ёдгории ҳокими бузурги Эрон буд, зеро хондани он имконнопазир буд ва илова бар ин, [[Хати мехӣ|хатти мехии]] қадимаи порсӣ дар охири ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] комилан фаромӯш шуда буд, мундариҷа ва маънои навиштаҷот ҳатто барои ҷанговарони [[Искандари Мақдунӣ]] як сир буд. Ҷойгиршавии махсуси сангнавишти Бесутун, ки дар баландии кӯҳ дар роҳи [[корвон]], дар болои як [[дашт]]<nowiki/>и васеъ ва ҳосилхез ҷойгир аст ва шояд муқаддас ва гиромӣ будани ин макон боис шуд, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] ин маконро барои навиштаҷоти худ интихоб кунад. Аз сабаби аҳамияти ин роҳи корвонӣ, ки [[Ҳамадон]]ро бо [[Бағдод]] мепайвандад, ҷуғрофиёшиносони араб, бахусус [[Ибни Руста|Ибни Руста,]] онро муфассал тавсиф кардаанд. Ҷуғрофиёшиноси араб [[Ибни Ҳавқал]] тақрибан [[соли 977]] мелодӣ навиштааст, ки дар кӯҳи Бесутун тасвири [[мактаб]]е бо [[Омӯзгор|муаллиме]], ки [[чӯб]] дорад ва як қатор донишҷӯён, инчунин [[ошхона]]е бо [[ошпаз]]е, ки [[қошуқ]] ва [[дег]]ро дар сепоя дорад, мавҷуд аст. == Нақши барҷаста == Нуктаҳои асосии навиштаҷоти Бесутун инҳоянд: Муаррифии Дориюш бо забони худаш, [[Ҳахоманиш|сулолаи Ҳахоманишӣ]], чӣ гуна барқарор шудани салтанат ба дасти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], [[Ҳукумат|сабки ҳукумати]] [[Дориюши Бузург|Дориюш]], марги Камбис, шӯриши [[Гаумот]] ва кушта шудани ӯ дар тирамоҳи [[Соли 522 п.м.|соли 522]] пеш аз милод, шӯришҳо ва шӯришҳо дар бисёр сарзаминҳо ва саркӯби онҳо ва барқарор кардани бисёр минтақаҳое, ки аз итоат саркашӣ карда буданд, пирӯзиҳое, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] дар нуздаҳ ҷанг ба даст овард, аз ҷумла пирӯзии муҳим ва душвор бар скифҳо, чӣ гуна сулҳ ва амният дар империяи бузург барқарор шуд, рад кардани иддаоҳои шӯришгарон бар зидди ҳукумат, ҳушдор аз дурӯғгӯӣ, дифоъ аз ҳақиқат ва ростқавлӣ, дуои нек барои кишвар ва мардум, миннатдории Дориюш барои кумаки [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар мағлуб кардани мухолифон ва барқарор кардани сулҳ, маслиҳат ба подшоҳони оянда ва онҳое, ки навиштаҷоти Бесутунро мехонанд, номҳои онҳое, ки Дориюшро дар мағлуб кардани [[Гаумот]] дастгирӣ кардаанд ва ишора ба нашри матни навиштаҷот дар саросари ҷаҳон. Салтанати Ҳахоманишӣ бо [[хати мехӣ]] ва бо се забон навишта шуда буд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Бобилистон|бобилӣ]] ва [[Элом (шаҳр)|эламӣ]]. Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии ҳамаи хати мехӣ гардиданд. Аз ҷумла, сэр Х. Роулинсон дар ин муваффақият саҳми бузурге гузошт. {| class="wikitable" !Қатор ! Ном ! Шиносоӣ |- | 1 | Корҳо | Аввалин шӯришгари Суса |- | 2 | Шарм надоред. | Аввалин шӯришгари Бобил |- | 3 | Мурти | Дуюмин шӯришгари Суса |- | 4 | Фрутиш | Шӯришиёни миёна |- | 5 | Тухм чист? | Сагарат Ребел |- | 6 | Эй худоён! | шӯришиёни форсӣ |- | 7 | Арҳ | Шӯриши дуюми Бобил |- | 8 | [[Фрада]] | Шӯриши Марв |- | 9 | Скунха | Шӯриши скифӣ |} == [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс|Сангнавишта]] == [[Акс:Behistun_DB1_1-15.jpg|рост|мини|400x400пкс|Сутуни якум (DB I 1-15)]] Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон [[соли 1903]] таҳқиқ кардааст. === Интихобе аз матни навиштаҷоти Бесутун === * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: "Эй, ки аз ин ба баъд подшоҳ мешавӣ, худро аз дурӯғ сахт эҳтиёт кун. Мардеро, ки дурӯғгӯ аст, хуб ҷазо деҳ. Чунин фикр кун: «Бигзор кишвари ман амон бошад». (Навишти Ястон, сутуни 4, сатрҳои 36-40) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Акнун, ки ба кори ман бовар кардед, онро ба мардум бигӯед, паҳн накунед. Агар ин ҳуҷҷатро пинҳон накунед ва ба мардум бигӯед, бигзор Аҳура Маздо дӯсти шумо бошад ва сулолаи шумо афзоиш ёбад ва шумо умри дароз бинед». (Навишти Бистоун, сутуни 4, сатрҳои 52-56). * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Бо файзи Аҳура Маздо ман подшоҳ ҳастам, Аҳура Маздо ба ман салтанатро ато кард». (Бейистон, сутуни аввал: сархати 11 ва ғайра.) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Аҳурамаздо ба ман ин салтанатро ато кард. Аҳурамаздо ба ман дар ба даст овардани ин салтанат кумак кард. Бо иродаи Аҳурамаздо ман ин салтанатро соҳиб мешавам». (Бейистон, сутуни аввал, сатрҳои 24-26). == Таҳқиқот == Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон соли 1903 таҳқиқ кардааст. == Нигаред == * Литографи Гударз * Муҷассамаи Геркулес * Табиати Шайх Алихон Зангана * Фарҳод Тараш * Санги сурхчатоб == Нигораҳо == <gallery> Акс:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|пайванд=پرونده:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg Акс:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg Акс:BehistunInscriptiondetail.jpg|пайванд=پرونده:BehistunInscriptiondetail.jpg Акс:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg </gallery> == Ёдгориҳои давраҳои гуногун дар кӯҳи Бесутун == {{Эзоҳ|۳}} == Ҷусторҳои марбут == * Барельефи Анубани * Ҷадвали мероси ҷаҳонӣ аз рӯи минтақа * Катибаи Шопури I дар Каъбаи дини Зардушт * Кандакорӣ дар санги Анубани * Матни пурраи навиштаҷоти Бистун * Кохи Бесутун * Пули Бесутун * Патиграбана * Нақши Раҷаб * [[Бардиё]]<nowiki/> == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Behistun Inscription}} * [http://www.hueshot.com/album/Places/Kermanshah_Bisotun/ Аксҳо аз Бесутун] * [https://web.archive.org/web/20090225185424/http://www.irantooth.com/iranpics/dariush_inscriptions.htm Тасвирҳои петроглифҳои Бесутун] * Энсиклопедияи [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2473 Бесутуни] Ислом * [http://www.avesta.org/op/op.htm Матни катибаҳои қадимии форсӣ (бо тарҷумаи англисӣ)] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Манобеи динҳои Бесутуни Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯъҳои Бесутуншиносӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯи таърихи Бесутун]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳои бостонӣ]] 5rw9jbwc60rquiqew3rrhm5m35hkyck 1472209 1472208 2026-05-11T20:33:54Z VASHGIRD 8035 1472209 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Катибаи Бесутун'''<ref>{{ЭМТ|Катибаи Бесутун|9|муаллиф= }}</ref> ({{lang-fa|کتیبه بیستون}}) — сангнавиштаҳое аз номи шо­ҳан­шо­ҳи ҳахоманишӣ [[Дориюши Бузург|Дорои I]] (ҳукмронӣ 522—486 то м.), ки дар кӯҳи [[Бесутун]] канда шудаанд. Он дар [[Бесутун|шаҳри Бесутун,]] як ноҳияи [[шаҳристони Ҳарсин]] дар [[Устони Кирмоншоҳ]], сӣ километр аз [[Кирмоншоҳ]], дар нишебиҳои кӯҳи Бесутун ҷойгир аст.<ref>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46097&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091111090705/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D46097%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|date=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹}} '''(انگلیسی)''' بازدید در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰</ref> Лавҳаи Бесутун яке аз муҳимтарин ва машҳуртарин ҳуҷҷатҳо дар таърихи инсон ва муҳимтарин матни таърихӣ дар давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]]<ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630 خبرگزاری میراث فرهنگی] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100124152430/http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630|date=۲۴ ژانویه ۲۰۱۰}} بازدید در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۰</ref> аст, ки пирӯзии [[Дориюши Бузург]] бар [[Гаумот|Маҷус]] ва асир шудани шӯришгаронро тасвир мекунад. Генерали фаронсавӣ Гардин бовар дошт, ки Лавҳаи Бесутун [[Масеҳият]] ва 12 [[Апостолҳо|расули]] ӯро ифода мекунад, дар ҳоле ки Роберт Кер Портер, сайёҳ, [[дипломат]] ва [[нависанда]]и [[Инглисҳо|инглис]], низ бовар дошт, ки ин лавҳа ба достони Шалмансари I ва даҳ қабилаи гумшудаи исроилиён ишора мекунад. Навиштаҷоти Бесутун, ки бо се нусхаи якхела (ҳамном) ба забонҳои эламӣ, аккадӣ ва [[порсии бостон]] навишта шудааст, яке аз омилҳои муҳимтарин дар рамзкушоӣ кардани [[Хати мехӣ|хатти мехӣ]] ва [[Порсии бостон|порсии бостонпорсии бостон]] буда, ба мисли Санги Розетта дар рамзкушоӣ кардани иероглифҳои Миср муҳим аст. Ҷойи таърихӣ ва фарҳангии Бесутун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] аст ва худи ин ёдгорӣ аз [[соли 2006]] яке аз [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Эрон|дар Эрон]] будааст. == Номи Бесутун == [[Василий Бартолд]] бовар дошт, ки вожаи «Бесутун» аз ду калимаи «Бағ», ки маънояш [[Худо]] аст ва «Стон» (пасванди ҷой, ки маънояш ҷойгоҳ ё макон аст) ва дар шакли «Бағистон» маънои «Ҷои худоён»-ро дорад. Аввалин зикри ин макон дар китоби Диодор Сисилий буд, ки дар он қисме аз навиштаҳои юнонӣ дар бораи Бесутун оварда шудааст. Дар ин истинод, навиштаҷоти Бесутун, ки аз ҷониби маликаи асирии афсонавӣ Семирамис кандакорӣ шудааст, муаррифӣ мешавад ва Бесутун муаррифӣ мешавад (Багастанон орос). Дар Бесутун зикр шудааст, ки кӯҳиБесутун ба [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] пешниҳод шудааст. Вожаи Бесутун дар забони паҳлавӣ ба «Беҳистон» ва сипас «Беҳистун» табдил ёфт. Ин калима дар асрҳои аввали ислом «Беҳстун» номида мешуд ва имрӯз Бесутун номида мешавад. Ёдовар мешавем, ки шакли вожаи, ки имрӯз «بيستون» номида мешавад, ба маънои «бе сутун» аз лаҳҷаҳои гуфтугӯӣ аст ва эътибор надорад. [[Акс:Faravahar_at_Behistun.jpg|мини|280x280пкс|Киёнӣ Бесутун кӯраи ва кандакорӣ аз хатти санг дар [[Кирмоншоҳ]], 520 пеш аз милод]] == Усули сохт == Навиштаҷоти Бесутун дар баландии даҳ метр аз замин дар нишебии ҷанубии кӯҳи Парав сохта шудааст ва аз боқимондаҳои зинапоя дар қисми болоии кӯҳи Бесутун эҳтимол дорад, ки сангтарошон аз ин роҳ барои расидан ба макони навиштаҷот истифода кардаанд ва пас аз анҷоми кор, онҳо зинапояро кандакорӣ кардаанд, то навиштаҷот дастнорас бошад. Навиштаҷоти Бесутун дар [[оҳаксанг]] сохта шудааст, ки бар асоси нишонаҳои сири [[қаҳваранг]], ки сатҳи навиштаҷотро пӯшонида буд ва боқимондаҳои [[сурб]], ки дар чанд сатри аввали навиштаҷот дида мешуданд, ба назар мерасад, ки дар охири асар бо рӯйпӯши номаълум пӯшонида шудааст, то [[Дарозумрӣ|умри]] навиштаҷотро зиёд кунад. Мувофиқи ақидаҳои Тромпелманн, ки Лоски ва Ҳинтс низ онҳоро қабул карданд, кандакорӣ кардани ин рельеф ва кандакорӣ кардани ин навиштаҷоти сезабона бо тартиби зерин анҷом дода шудааст: # Нақши барҷаста # Аввалин ривояти эламӣ дар чор саҳифаи тарафи рост # Ривоятҳои аккадӣ дар лавҳаи сангии баланд дар тарафи чап # Ривоятҳои қадимаи форсӣ дар чор саҳифаи поёнии релеф # Нусхаи дуюми ривояти эламӣ, пас аз он ки илова кардани Скунхеи исёнгар ба ривояти аввалини эламӣ зарар расонд, се саҳифа поёнтар аз ривояти аккадӣ дар соли 518 пеш аз милод илова карда шуд. # Илова кардани порчаи панҷум ба [[Порсии бостон|забони порсии бостон]] пас аз илова кардани тасвири Скунхе. [[Акс:Behistun_Darius_the_Great.jpg|мини|Сари Дориюш бо тоҷ]] Дар хабарҳо ва ривоятҳои маҳаллии муосири Эрон, гуфта мешавад, ки ҷасади нӯҳ дарвеше дар кӯҳ кандакорӣ шудааст. Дар [[ривоятҳо]] ва ривоятҳои асримиёнагӣ ва муосир, мундариҷа ва маънои навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] равшан набуд. Гарчанде ки навиштаҷоти Бесутун муддати тӯлонӣ ёдгории ҳокими бузурги Эрон буд, зеро хондани он имконнопазир буд ва илова бар ин, [[Хати мехӣ|хатти мехии]] қадимаи порсӣ дар охири ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] комилан фаромӯш шуда буд, мундариҷа ва маънои навиштаҷот ҳатто барои ҷанговарони [[Искандари Мақдунӣ]] як сир буд. Ҷойгиршавии махсуси сангнавишти Бесутун, ки дар баландии кӯҳ дар роҳи [[корвон]], дар болои як [[дашт]]<nowiki/>и васеъ ва ҳосилхез ҷойгир аст ва шояд муқаддас ва гиромӣ будани ин макон боис шуд, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] ин маконро барои навиштаҷоти худ интихоб кунад. Аз сабаби аҳамияти ин роҳи корвонӣ, ки [[Ҳамадон]]ро бо [[Бағдод]] мепайвандад, ҷуғрофиёшиносони араб, бахусус [[Ибни Руста|Ибни Руста,]] онро муфассал тавсиф кардаанд. Ҷуғрофиёшиноси араб [[Ибни Ҳавқал]] тақрибан [[соли 977]] мелодӣ навиштааст, ки дар кӯҳи Бесутун тасвири [[мактаб]]е бо [[Омӯзгор|муаллиме]], ки [[чӯб]] дорад ва як қатор донишҷӯён, инчунин [[ошхона]]е бо [[ошпаз]]е, ки [[қошуқ]] ва [[дег]]ро дар сепоя дорад, мавҷуд аст. == Нақши барҷаста == Нуктаҳои асосии навиштаҷоти Бесутун инҳоянд: Муаррифии Дориюш бо забони худаш, [[Ҳахоманиш|сулолаи Ҳахоманишӣ]], чӣ гуна барқарор шудани салтанат ба дасти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], [[Ҳукумат|сабки ҳукумати]] [[Дориюши Бузург|Дориюш]], марги Камбис, шӯриши [[Гаумот]] ва кушта шудани ӯ дар тирамоҳи [[Соли 522 п.м.|соли 522]] пеш аз милод, шӯришҳо ва шӯришҳо дар бисёр сарзаминҳо ва саркӯби онҳо ва барқарор кардани бисёр минтақаҳое, ки аз итоат саркашӣ карда буданд, пирӯзиҳое, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] дар нуздаҳ ҷанг ба даст овард, аз ҷумла пирӯзии муҳим ва душвор бар скифҳо, чӣ гуна сулҳ ва амният дар империяи бузург барқарор шуд, рад кардани иддаоҳои шӯришгарон бар зидди ҳукумат, ҳушдор аз дурӯғгӯӣ, дифоъ аз ҳақиқат ва ростқавлӣ, дуои нек барои кишвар ва мардум, миннатдории Дориюш барои кумаки [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар мағлуб кардани мухолифон ва барқарор кардани сулҳ, маслиҳат ба подшоҳони оянда ва онҳое, ки навиштаҷоти Бесутунро мехонанд, номҳои онҳое, ки Дориюшро дар мағлуб кардани [[Гаумот]] дастгирӣ кардаанд ва ишора ба нашри матни навиштаҷот дар саросари ҷаҳон. Салтанати Ҳахоманишӣ бо [[хати мехӣ]] ва бо се забон навишта шуда буд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Бобилистон|бобилӣ]] ва [[Элом (шаҳр)|эламӣ]]. Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии ҳамаи хати мехӣ гардиданд. Аз ҷумла, сэр Х. Роулинсон дар ин муваффақият саҳми бузурге гузошт. {| class="wikitable" !Қатор ! Ном ! Шиносоӣ |- | 1 | Корҳо | Аввалин шӯришгари Суса |- | 2 | Шарм надоред. | Аввалин шӯришгари Бобил |- | 3 | Мурти | Дуюмин шӯришгари Суса |- | 4 | Фрутиш | Шӯришиёни миёна |- | 5 | Тухм чист? | Сагарат Ребел |- | 6 | Эй худоён! | шӯришиёни форсӣ |- | 7 | Арҳ | Шӯриши дуюми Бобил |- | 8 | [[Фрада]] | Шӯриши Марв |- | 9 | Скунха | Шӯриши скифӣ |} == [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс|Сангнавишта]] == [[Акс:Behistun_DB1_1-15.jpg|рост|мини|400x400пкс|Сутуни якум (DB I 1-15)]] Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон [[соли 1903]] таҳқиқ кардааст. === Интихобе аз матни навиштаҷоти Бесутун === * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: "Эй, ки аз ин ба баъд подшоҳ мешавӣ, худро аз дурӯғ сахт эҳтиёт кун. Мардеро, ки дурӯғгӯ аст, хуб ҷазо деҳ. Чунин фикр кун: «Бигзор кишвари ман амон бошад». (Навишти Ястон, сутуни 4, сатрҳои 36-40) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Акнун, ки ба кори ман бовар кардед, онро ба мардум бигӯед, паҳн накунед. Агар ин ҳуҷҷатро пинҳон накунед ва ба мардум бигӯед, бигзор Аҳура Маздо дӯсти шумо бошад ва сулолаи шумо афзоиш ёбад ва шумо умри дароз бинед». (Навишти Бистоун, сутуни 4, сатрҳои 52-56). * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Бо файзи Аҳура Маздо ман подшоҳ ҳастам, Аҳура Маздо ба ман салтанатро ато кард». (Бейистон, сутуни аввал: сархати 11 ва ғайра.) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Аҳурамаздо ба ман ин салтанатро ато кард. Аҳурамаздо ба ман дар ба даст овардани ин салтанат кумак кард. Бо иродаи Аҳурамаздо ман ин салтанатро соҳиб мешавам». (Бейистон, сутуни аввал, сатрҳои 24-26). == Таҳқиқот == Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон соли 1903 таҳқиқ кардааст. == Нигаред == * Литографи Гударз * Муҷассамаи Геркулес * Табиати Шайх Алихон Зангана * Фарҳод Тараш * Санги сурхчатоб == Нигораҳо == <gallery> Акс:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|пайванд=پرونده:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg Акс:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg Акс:BehistunInscriptiondetail.jpg|пайванд=پرونده:BehistunInscriptiondetail.jpg Акс:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg </gallery> == Ёдгориҳои давраҳои гуногун дар кӯҳи Бесутун == {{Эзоҳ|۳}} == Ҷусторҳои марбут == * Барельефи Анубани * Ҷадвали мероси ҷаҳонӣ аз рӯи минтақа * Катибаи Шопури I дар Каъбаи дини Зардушт * Кандакорӣ дар санги Анубани * Матни пурраи навиштаҷоти Бистун * Кохи Бесутун * Пули Бесутун * Патиграбана * Нақши Раҷаб * [[Бардиё]]<nowiki/> == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Behistun Inscription}} * [http://www.hueshot.com/album/Places/Kermanshah_Bisotun/ Аксҳо аз Бесутун] * [https://web.archive.org/web/20090225185424/http://www.irantooth.com/iranpics/dariush_inscriptions.htm Тасвирҳои петроглифҳои Бесутун] * Энсиклопедияи [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2473 Бесутуни] Ислом * [http://www.avesta.org/op/op.htm Матни катибаҳои қадимии форсӣ (бо тарҷумаи англисӣ)] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Манобеи динҳои Бесутуни Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯъҳои Бесутуншиносӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯи таърихи Бесутун]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳои бостонӣ]] o5ui7kxvq1pos6r492c26zme3kpy74g 1472337 1472209 2026-05-12T04:25:09Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нақши барҷаста */ 1472337 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Катибаи Бесутун'''<ref>{{ЭМТ|Катибаи Бесутун|9|муаллиф= }}</ref> ({{lang-fa|کتیبه بیستون}}) — сангнавиштаҳое аз номи шо­ҳан­шо­ҳи ҳахоманишӣ [[Дориюши Бузург|Дорои I]] (ҳукмронӣ 522—486 то м.), ки дар кӯҳи [[Бесутун]] канда шудаанд. Он дар [[Бесутун|шаҳри Бесутун,]] як ноҳияи [[шаҳристони Ҳарсин]] дар [[Устони Кирмоншоҳ]], сӣ километр аз [[Кирмоншоҳ]], дар нишебиҳои кӯҳи Бесутун ҷойгир аст.<ref>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46097&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091111090705/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D46097%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|date=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹}} '''(انگلیسی)''' بازدید در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰</ref> Лавҳаи Бесутун яке аз муҳимтарин ва машҳуртарин ҳуҷҷатҳо дар таърихи инсон ва муҳимтарин матни таърихӣ дар давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]]<ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630 خبرگزاری میراث فرهنگی] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100124152430/http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630|date=۲۴ ژانویه ۲۰۱۰}} بازدید در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۰</ref> аст, ки пирӯзии [[Дориюши Бузург]] бар [[Гаумот|Маҷус]] ва асир шудани шӯришгаронро тасвир мекунад. Генерали фаронсавӣ Гардин бовар дошт, ки Лавҳаи Бесутун [[Масеҳият]] ва 12 [[Апостолҳо|расули]] ӯро ифода мекунад, дар ҳоле ки Роберт Кер Портер, сайёҳ, [[дипломат]] ва [[нависанда]]и [[Инглисҳо|инглис]], низ бовар дошт, ки ин лавҳа ба достони Шалмансари I ва даҳ қабилаи гумшудаи исроилиён ишора мекунад. Навиштаҷоти Бесутун, ки бо се нусхаи якхела (ҳамном) ба забонҳои эламӣ, аккадӣ ва [[порсии бостон]] навишта шудааст, яке аз омилҳои муҳимтарин дар рамзкушоӣ кардани [[Хати мехӣ|хатти мехӣ]] ва [[Порсии бостон|порсии бостонпорсии бостон]] буда, ба мисли Санги Розетта дар рамзкушоӣ кардани иероглифҳои Миср муҳим аст. Ҷойи таърихӣ ва фарҳангии Бесутун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] аст ва худи ин ёдгорӣ аз [[соли 2006]] яке аз [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Эрон|дар Эрон]] будааст. == Номи Бесутун == [[Василий Бартолд]] бовар дошт, ки вожаи «Бесутун» аз ду калимаи «Бағ», ки маънояш [[Худо]] аст ва «Стон» (пасванди ҷой, ки маънояш ҷойгоҳ ё макон аст) ва дар шакли «Бағистон» маънои «Ҷои худоён»-ро дорад. Аввалин зикри ин макон дар китоби Диодор Сисилий буд, ки дар он қисме аз навиштаҳои юнонӣ дар бораи Бесутун оварда шудааст. Дар ин истинод, навиштаҷоти Бесутун, ки аз ҷониби маликаи асирии афсонавӣ Семирамис кандакорӣ шудааст, муаррифӣ мешавад ва Бесутун муаррифӣ мешавад (Багастанон орос). Дар Бесутун зикр шудааст, ки кӯҳиБесутун ба [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] пешниҳод шудааст. Вожаи Бесутун дар забони паҳлавӣ ба «Беҳистон» ва сипас «Беҳистун» табдил ёфт. Ин калима дар асрҳои аввали ислом «Беҳстун» номида мешуд ва имрӯз Бесутун номида мешавад. Ёдовар мешавем, ки шакли вожаи, ки имрӯз «بيستون» номида мешавад, ба маънои «бе сутун» аз лаҳҷаҳои гуфтугӯӣ аст ва эътибор надорад. [[Акс:Faravahar_at_Behistun.jpg|мини|280x280пкс|Киёнӣ Бесутун кӯраи ва кандакорӣ аз хатти санг дар [[Кирмоншоҳ]], 520 пеш аз милод]] == Усули сохт == Навиштаҷоти Бесутун дар баландии даҳ метр аз замин дар нишебии ҷанубии кӯҳи Парав сохта шудааст ва аз боқимондаҳои зинапоя дар қисми болоии кӯҳи Бесутун эҳтимол дорад, ки сангтарошон аз ин роҳ барои расидан ба макони навиштаҷот истифода кардаанд ва пас аз анҷоми кор, онҳо зинапояро кандакорӣ кардаанд, то навиштаҷот дастнорас бошад. Навиштаҷоти Бесутун дар [[оҳаксанг]] сохта шудааст, ки бар асоси нишонаҳои сири [[қаҳваранг]], ки сатҳи навиштаҷотро пӯшонида буд ва боқимондаҳои [[сурб]], ки дар чанд сатри аввали навиштаҷот дида мешуданд, ба назар мерасад, ки дар охири асар бо рӯйпӯши номаълум пӯшонида шудааст, то [[Дарозумрӣ|умри]] навиштаҷотро зиёд кунад. Мувофиқи ақидаҳои Тромпелманн, ки Лоски ва Ҳинтс низ онҳоро қабул карданд, кандакорӣ кардани ин рельеф ва кандакорӣ кардани ин навиштаҷоти сезабона бо тартиби зерин анҷом дода шудааст: # Нақши барҷаста # Аввалин ривояти эламӣ дар чор саҳифаи тарафи рост # Ривоятҳои аккадӣ дар лавҳаи сангии баланд дар тарафи чап # Ривоятҳои қадимаи форсӣ дар чор саҳифаи поёнии релеф # Нусхаи дуюми ривояти эламӣ, пас аз он ки илова кардани Скунхеи исёнгар ба ривояти аввалини эламӣ зарар расонд, се саҳифа поёнтар аз ривояти аккадӣ дар соли 518 пеш аз милод илова карда шуд. # Илова кардани порчаи панҷум ба [[Порсии бостон|забони порсии бостон]] пас аз илова кардани тасвири Скунхе. [[Акс:Behistun_Darius_the_Great.jpg|мини|Сари Дориюш бо тоҷ]] Дар хабарҳо ва ривоятҳои маҳаллии муосири Эрон, гуфта мешавад, ки ҷасади нӯҳ дарвеше дар кӯҳ кандакорӣ шудааст. Дар [[ривоятҳо]] ва ривоятҳои асримиёнагӣ ва муосир, мундариҷа ва маънои навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] равшан набуд. Гарчанде ки навиштаҷоти Бесутун муддати тӯлонӣ ёдгории ҳокими бузурги Эрон буд, зеро хондани он имконнопазир буд ва илова бар ин, [[Хати мехӣ|хатти мехии]] қадимаи порсӣ дар охири ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] комилан фаромӯш шуда буд, мундариҷа ва маънои навиштаҷот ҳатто барои ҷанговарони [[Искандари Мақдунӣ]] як сир буд. Ҷойгиршавии махсуси сангнавишти Бесутун, ки дар баландии кӯҳ дар роҳи [[корвон]], дар болои як [[дашт]]<nowiki/>и васеъ ва ҳосилхез ҷойгир аст ва шояд муқаддас ва гиромӣ будани ин макон боис шуд, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] ин маконро барои навиштаҷоти худ интихоб кунад. Аз сабаби аҳамияти ин роҳи корвонӣ, ки [[Ҳамадон]]ро бо [[Бағдод]] мепайвандад, ҷуғрофиёшиносони араб, бахусус [[Ибни Руста|Ибни Руста,]] онро муфассал тавсиф кардаанд. Ҷуғрофиёшиноси араб [[Ибни Ҳавқал]] тақрибан [[соли 977]] мелодӣ навиштааст, ки дар кӯҳи Бесутун тасвири [[мактаб]]е бо [[Омӯзгор|муаллиме]], ки [[чӯб]] дорад ва як қатор донишҷӯён, инчунин [[ошхона]]е бо [[ошпаз]]е, ки [[қошуқ]] ва [[дег]]ро дар сепоя дорад, мавҷуд аст. == Нақши барҷаста == Нуктаҳои асосии навиштаҷоти Бесутун инҳоянд: Муаррифии Дориюш бо забони худаш, [[Ҳахоманиш|сулолаи Ҳахоманишӣ]], чӣ гуна барқарор шудани салтанат ба дасти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], [[Ҳукумат|сабки ҳукумати]] [[Дориюши Бузург|Дориюш]], марги Камбис, шӯриши [[Гаумот]] ва кушта шудани ӯ дар тирамоҳи [[Соли 522 п.м.|соли 522]] пеш аз милод, шӯришҳо ва шӯришҳо дар бисёр сарзаминҳо ва саркӯби онҳо ва барқарор кардани бисёр минтақаҳое, ки аз итоат саркашӣ карда буданд, пирӯзиҳое, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] дар нуздаҳ ҷанг ба даст овард, аз ҷумла пирӯзии муҳим ва душвор бар скифҳо, чӣ гуна сулҳ ва амният дар империяи бузург барқарор шуд, рад кардани иддаоҳои шӯришгарон бар зидди ҳукумат, ҳушдор аз дурӯғгӯӣ, дифоъ аз ҳақиқат ва ростқавлӣ, дуои нек барои кишвар ва мардум, миннатдории Дориюш барои кумаки [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар мағлуб кардани мухолифон ва барқарор кардани сулҳ, маслиҳат ба подшоҳони оянда ва онҳое, ки навиштаҷоти Бесутунро мехонанд, номҳои онҳое, ки Дориюшро дар мағлуб кардани [[Гаумот]] дастгирӣ кардаанд ва ишора ба нашри матни навиштаҷот дар саросари ҷаҳон. Салтанати Ҳахоманишӣ бо [[хати мехӣ]] ва бо се забон навишта шуда буд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Бобилистон|бобилӣ]] ва [[Элом (шаҳр)|эламӣ]]. Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии ҳамаи хати мехӣ гардиданд. Аз ҷумла, сэр Х. Роулинсон дар ин муваффақият саҳми бузурге гузошт. {| class="wikitable" !Қатор ! Ном ! Шиносоӣ |- | 1 | Эфирин | Аввалин шӯришгари Суса |- | 2 | Надейт бэйр | Аввалин шӯришгари Бобил |- | 3 | Мурти | Дуюмин шӯришгари Суса |- | 4 | Ноумедӣ (мифология) | Шӯришиёни миёна |- | 5 | Чӣ хушбахтӣ | Сагарат Ребел |- | 6 | Во яздон! | шӯришиёни форсӣ |- | 7 | Арҷ | Шӯриши дуюми Бобил |- | 8 | [[Фрадаи Марғиёнӣ|Фрада]] | Шӯриши Марв |- | 9 | Скунха | Шӯриши скифӣ |} == [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс|Сангнавишта]] == [[Акс:Behistun_DB1_1-15.jpg|рост|мини|400x400пкс|Сутуни якум (DB I 1-15)]] Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон [[соли 1903]] таҳқиқ кардааст. === Интихобе аз матни навиштаҷоти Бесутун === * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: "Эй, ки аз ин ба баъд подшоҳ мешавӣ, худро аз дурӯғ сахт эҳтиёт кун. Мардеро, ки дурӯғгӯ аст, хуб ҷазо деҳ. Чунин фикр кун: «Бигзор кишвари ман амон бошад». (Навишти Ястон, сутуни 4, сатрҳои 36-40) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Акнун, ки ба кори ман бовар кардед, онро ба мардум бигӯед, паҳн накунед. Агар ин ҳуҷҷатро пинҳон накунед ва ба мардум бигӯед, бигзор Аҳура Маздо дӯсти шумо бошад ва сулолаи шумо афзоиш ёбад ва шумо умри дароз бинед». (Навишти Бистоун, сутуни 4, сатрҳои 52-56). * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Бо файзи Аҳура Маздо ман подшоҳ ҳастам, Аҳура Маздо ба ман салтанатро ато кард». (Бейистон, сутуни аввал: сархати 11 ва ғайра.) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Аҳурамаздо ба ман ин салтанатро ато кард. Аҳурамаздо ба ман дар ба даст овардани ин салтанат кумак кард. Бо иродаи Аҳурамаздо ман ин салтанатро соҳиб мешавам». (Бейистон, сутуни аввал, сатрҳои 24-26). == Таҳқиқот == Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон соли 1903 таҳқиқ кардааст. == Нигаред == * Литографи Гударз * Муҷассамаи Геркулес * Табиати Шайх Алихон Зангана * Фарҳод Тараш * Санги сурхчатоб == Нигораҳо == <gallery> Акс:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|пайванд=پرونده:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg Акс:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg Акс:BehistunInscriptiondetail.jpg|пайванд=پرونده:BehistunInscriptiondetail.jpg Акс:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg </gallery> == Ёдгориҳои давраҳои гуногун дар кӯҳи Бесутун == {{Эзоҳ|۳}} == Ҷусторҳои марбут == * Барельефи Анубани * Ҷадвали мероси ҷаҳонӣ аз рӯи минтақа * Катибаи Шопури I дар Каъбаи дини Зардушт * Кандакорӣ дар санги Анубани * Матни пурраи навиштаҷоти Бистун * Кохи Бесутун * Пули Бесутун * Патиграбана * Нақши Раҷаб * [[Бардиё]]<nowiki/> == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Behistun Inscription}} * [http://www.hueshot.com/album/Places/Kermanshah_Bisotun/ Аксҳо аз Бесутун] * [https://web.archive.org/web/20090225185424/http://www.irantooth.com/iranpics/dariush_inscriptions.htm Тасвирҳои петроглифҳои Бесутун] * Энсиклопедияи [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2473 Бесутуни] Ислом * [http://www.avesta.org/op/op.htm Матни катибаҳои қадимии форсӣ (бо тарҷумаи англисӣ)] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Манобеи динҳои Бесутуни Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯъҳои Бесутуншиносӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯи таърихи Бесутун]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳои бостонӣ]] qr3kk0qcq3ffvdywugmjjop8sbu0vbn 0 218950 1472124 1315973 2026-05-11T16:02:50Z Deltaspace42 120932 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Cable.jpg]] → [[File:Belaruskabel logo.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 1472124 wikitext text/x-wiki '''Кабели коаксиалӣ''' (аз {{Lang-la|co}} - якҷоя ва {{Lang-la2|axis}} - меҳвар, яъне ''коаксиалӣ'' ; ''coax'' аз {{lang-en|coaxial}}) - [[Кабели электрикӣ|сими]] барқӣ, ки аз як барандаи марказӣ ва экране, ки ба таври коаксиалӣ ҷойгир шудааст ва бо маводи гарминигоҳдоранда ё холигоҳи ҳаво ҷудо карда шудааст. Барои интиқол додани сигналҳои барқии басомад истифода мешаванд. Соли 1880 физики бритониёӣ Оливер Ҳависайд ихтироъ ва патент карда шудааст. [[Акс:RG-59.jpg|мини|"Телевизор" кабели коаксиалии навъи RG-59, ки барои пайваст кардани антеннаҳои фидерӣ ба қабулкунаки телевизион истифода мешавад]] [[Акс:Coaxial_cable_cutaway_new.svg|мини|Дастгоҳи кабели коаксиалӣ <br /><br /><br /> 1 - барандаи дохилӣ, <br /><br /><br /> 2 - гарминигоҳдорӣ (полиэтилении давомдор), <br /><br /><br /> 3 - барандаи беруна ( экран ), <br /><br /><br /> 4 - ғилоф (полиэтилении сабуки собит)]] == Дастгоҳ == Кабели коаксиалӣ (ба расм нигаред) иборат аст аз: * 4 (A) - ҷилд (барои ҷудо кардан ва муҳофизат кардан аз таъсироти беруна истифода мешаванд) аз нурҳои мӯътадил (яъне ба радиатсияи ултрабунафш аз офтоб) полиэтилен, хлориди поливинил, лентаи печдор, фторопластикӣ ё дигар маводи гарминигоҳдоранда; * 3 (B) - барандаи беруна (экран) дар шакли парда, фолгаи бо қабати филми алюминӣ пӯшонидашуда ва таркиби онҳо, инчунин найчаи ба шакли муайян даровардашуда, тасмаҳои каҷи металлӣ ва ғайра аз хӯлаи мис, мис ё алюминий; * 2 (C) - изолятсия дар шакли муттасили ( полиэтилен, полиэтилении кафкдор, фторопластикии бефосила, навори фторопластикӣ ва ғайра) ё ҳавои нимтайёр (печутоби сӯрохи, мошиншӯйӣ ва ғайра) диэлектрикӣ, ки мавқеи нисбии доимиро (ҳаммарказӣ) таъмин мекунанд ) кондукторҳои дохилӣ ва беруна; * 1 (D) - як ноқили дохилӣ дар шакли як росткунҷаи ягона (ба мисли дар расм) ё ба ресмони ғилдиракдори ноқилӣ, симҳои лоғаршуда, қубур аз [[мис]], хӯлаи мис, хӯлаи алюминий, пӯлоди мис-плостикӣ, алюминийи мисӣ, мис-нуқрагин ва ғайра. == Таърихи офариниш == * [[Соли 1855|1855]] - Вилям Томсон сими коаксиалиро меомӯзад ва формулаи қобилияти хаттӣ мегирад.<ref>Thomson, W., [Lord Kelvin]. [https://books.google.com/books?id=8bOBXil_bNMC&pg=PA38 On the electro-statical capacity of a Leyden phial and of a telegraph wire insulated in the axis of a cylindrical conducting sheath] // Phil. Mag. — IX. — 1885. — P. 531—535.</ref> * [[Соли 1880|1880]] - Оливер Ҳависайд патенти бритониёии № 1407-ро барои кабели коаксиалӣ мегирад.<ref>Paul J. Nahin. [https://books.google.com/books?id=e9wEntQmA0IC Oliver Heaviside: The Life, Work, and Times of an Electrical Genius of the Victorian Age]. JHU Press, 2002. — P. xvi.</ref> * [[Соли 1884|1884]] - Siemens &amp;amp; Halske кабели коаксиалиро дар Олмон патентӣ карданд (патент № 28978, 27 марти 1884).<ref>{{Книга|автор=Wilfried Feldenkirchen.|заглавие=Werner von Siemens — Inventor and International Entrepreneur|год=1994|isbn=0-8142-0658-1}}</ref> * [[Соли 1894|1894]] - [[Никола Тесла|Никола]] Тесла барандаи ҷараёни электрро патент кард (патенти № 514167). * [[Соли 1929|1929]] - Ллойд Эсперсайд ( {{lang-en|Lloyd Espenschied}} ) ва Ҳерман Эфел аз [[Озмоишгоҳҳои Белл|AT&T Bell]] Labaratories [[Озмоишгоҳҳои Белл|Telephone Laboratories]] аввалин кабели замонавии коаксиалиро патент карданд. * [[Соли 1936|1936]] - [[AT&T]] хатти таҷрибавии коаксиалии телевизорро дар байни Филаделфия ва [[Ню-Йорк|Ню Йорк]] сохтааст. * [[Соли 1936|1936]] - Нахустин телевизиони ноқилӣ тавассути кабели коаксиалӣ аз Бозиҳои олимпии Берлин дар Лейпциг. * [[Соли 1936|1936]] - тавассути Хадамоти Почта (ҳозира BT) дар байни Лондон ва Бирмингем кабел барои 40 рақами телефон гузошта шуд. * [[Соли 1941|1941]] - аввалин истифодаи тиҷоратии системаи L1 дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] аз ҷониби AT&T. Байни Миннеаполис ( [[Миннесота]] ) ва Стивенс Пойнт ( [[Висконсин]] ) як канали телевизионӣ ва 480 рақами телефон ба кор даромад. * [[Соли 1956|1956]] - хатти якуми трансатлантикии коаксиалӣ, ТАТ-1 гузошта шуд; == Ариза == Мақсади асосии сими коаксиалӣ интиқоли мавҷи басомади баланд дар соҳаҳои гуногуни технология: * * * * * * * * * * * * * * * * == Гурӯҳбандӣ == ''Бо таъйин'' - барои системаҳои телевизиони кабелӣ, барои системаҳои алоқа, авиатсия, технологияи кайҳон, шабакаҳои компютерӣ, техникаи маишӣ ва ғайра. [[Акс:Characteristic_Impedance_power_attenuation.svg|мини]] * <ref>(англ.) http://www.microwaves101.com/encyclopedia/why50ohms.cfm {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140714170552/http://www.microwaves101.com/ENCYCLOPEDIA/why50ohms.cfm |date=2014-07-14 }}, нижний рисунок</ref><ref>Изюмова, Свиридов, 1975, С. 51-52</ref> ** атан интиқол дода намешуданд. ** <ref name="autogenerated1">(англ.) http://www.microwaves101.com/encyclopedia/why50ohms.cfm {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140714170552/http://www.microwaves101.com/ENCYCLOPEDIA/why50ohms.cfm |date=2014-07-14 }}</ref> == Гурӯҳҳо == Кабелҳо мувофиқи ҷадвали Дастури радио тақсим карда мешаванд. Категорияҳои маъмултарини кабелӣ: * RG-11 ва RG-8 мутаносибан "Ethernet-и ғафс" (Thicknet), 75 Ом ва 50 Ом мебошанд. Стандарт 10BASE-5 ; * RG-58 - Thinnet, 50 Ом. Стандарти 10BASE-2 : :* RG-58 / U - барандаи қавии марказии, :* RG-58A / U - барандаи марказии қавӣ :* RG-58C / U - сими ҳарбӣ; * RG-59 - 75 ohm кабели телевизионӣ (Телевизиони васеъҳаҷм / кабелӣ). Аналогияи русии РК-75-x-x ("кабели радиобасомад"); * RG-6 - 75 ohm кабели телевизионӣ (Телевизиони васеъ / кабелӣ). Категорияи категорияи RG-6 якчанд навъ дорад, ки навъи ашё ва маводи онро тавсиф мекунанд. Аналогияи русии РК-75-x-x; * RG-11 як кабели магистралӣ аст, қариб ки ивазнашаванда аст, агар ба шумо лозим аст, ки масъаларо бо масофаи калон ҳал кунед. Ин кабелро ҳатто дар масофаи тақрибан 600 метр истифода бурдан мумкин аст Изолятсияи мустаҳками беруна ба шумо имкон медиҳад, ки ин кабелро дар шароити мушкил ба осонӣ истифода баред (кӯча, чоҳҳо). Варианти S1160 бо кабел мавҷуд аст, ки барои кабели боэътимод тавассути ҳаво, масалан, дар байни хонаҳо, истифода мешавад; * RG-62 - ARCNet, 93 ohm. === Ethernet Тунук === Ин кабели маъмултарин барои сохтани шабакаҳои маҳаллӣ буд. Диаметри тақрибан 6 мм ва чандирии назаррас имкон дод, ки онро дар ҳама ҷо гузоранд. Кабелҳо ба ҳамдигар ва ба шӯрои шабакавӣ дар [[Роёна|компютер]] тавассути пайвасткунаки BNC T-пайваст шуданд. Ноқилҳоро метавон тавассути пайвасткунаки BNC I (пайвасти мустақим) пайваст кард. Терминаторҳо бояд дар ҳарду қисм насб карда шаванд. Он интиқоли маълумотро то 10 Мбит / сония дар масофаи 185 м дастгирӣ мекунад. === Ethernet Ғафс === Ғафсӣ аз сими қаблӣ, тақрибан 12 мм, як барандаи марказии ғафс доранд. Ӯ хам шуда хам шуда, нархи гарон дошт. Илова бар ин, ҳангоми пайвастшавӣ ба компютер баъзе мушкилот мавҷуд буданд - трансиверҳои AUI (Attachment Unit Interface) истифода шуданд, ки бо корти шабака тавассути шохаи ба кабел воридшуда, ба ном номгузорӣ шудаанд. "Вампирҳо." Бо сабаби паҳнкунандаи ғафс, интиқоли иттилоот дар масофаи 500 м бо суръати 10 Мбит / с амалӣ мешуд. Бо вуҷуди ин, мураккабӣ ва арзиши баланди насбкунӣ ин кабелро чун RG-58 васеъ паҳн накард. Таърихан, кабели хусусӣ RG-8 ранги зард дошт ва аз ин рӯ, баъзан шумо метавонед номи "Ethernet зард" -ро пайдо кунед ( {{lang-en|Yellow Ethernet}} ). == Тавсифоти асосии стандартизатсия == * Импедентсияи мавҷ * Иқтидори хатӣ * дар адресатсияи inductance * Омили кӯтоҳ * Диаметри ядрои марказӣ * Диаметри ботинии экран * Диаметри берунии ниҳонӣ * Таносуби мавҷи доимӣ * Ҳадди қувваи интиқол * Максималии шиддат * Ҳадди ақали радиатсияи хам шуда === Ҳисоб кардани хусусиятҳо === [[Акс:Belaruskabel logo.jpg|мини|Номограмма барои муайян кардани муқовимати мавҷи ноқил]] == Инчунин нигаред == * Сими Twinaxial * Сими Triax == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * Н.И. Белоруссов, И.И.Гроднев. Кабелҳои RF. 2. таҳрир, таҳрир. - М.-Л.: Госэнергоиздат, 1959. * T.I. Izyumova, V.T. Свиридов. Хати мавҷҳо, хатҳои коаксиалӣ ва хатӣ. - М.: Энерия, 1975. * Д.Я. Галперович, А.А. Павлов, Н.Н.Хренков. Кабелҳои RF. - М.: Энергоатомиздат, 1990. * Кабелҳои барқӣ, симҳо ва симҳо: Маълумотнома / Н. I. Белоруссов, A. E. Сахакян, A. I. Яковлева: Ed. Н.И Белоруссов. - 5. 5., Таҳрир. ва илова кунед. - М.: Энергоатомиздат, 1987.-- 536 саҳ.; лой. * Радиои ҳаводор оид ба HF. Эд. B. G. Степанова. - М.: Радио ва алоқа, 1991. * Маълумотнома аз тарроҳони радио-ҳаводор. Эд. Н.И.Чистякова. - М.: Радио ва алоқа, 1990. * Ҷ. Дэвис, Ҷ. Ҷ. Карр. Муҳандиси истихроҷи радио. Пер. аз забони англисӣ - М.: Додека-XXI, 2002. * Роҳнамои ҳаводори маъруфи радио - М.: RadioSoft IE, 2008. - 416 саҳ., Ill. '''Нигоҳ кунед саҳ. 250 аст.''' ; Ҳуҷҷатҳои меъёрӣ-техникӣ * ГОСТ 11326.0-78. Кабелҳо басомади радио мебошанд. Мушаххасоти умумӣ. * IEC 60078 (1967). Кабелҳо коаксиалҳои радио доранд. Импедентсияи мавҷ ва андоза. * IEC 60096-1 (1986). Кабелҳо басомади радио мебошанд. Қисми 1: Талаботи умумӣ ва усулҳои ченкунӣ. * IEC 60096-2 (1961). Кабелҳо басомади радио мебошанд. Қисми 2: мушаххасоти кабелӣ хусусӣ. * IEC 60096-3 (1982). Кабелҳо басомади радио мебошанд. Қисми 3: Талаботи умумӣ ва озмоишҳо барои ноқилҳои як ядрои коаксиалӣ барои истифода дар системаҳои тақсимоти кабелӣ. * [https://web.archive.org/web/20061030141044/http://www.harbourind.com/products/pdf/M17.pdf Кабели коаксиалии MIL-C-17] (Стандарти низомии ИМА). * IEC 78-67, IEC 96-0-70, IEC 96-1-86, IEC 96-3-82. * TU 16.K99-006-2001, TU16-505.858-81, TU16-705.125-79, TU16-505.166-77. == Пайвандҳо == * [http://qrx.narod.ru/spravka/vk.htm Кабелҳои баландсуръати навъҳои куҳна]. Russian Hamradio * [http://www.proelectro2.ru/info/id_131 Ҷадвали тавсифоти ноқилҳои коаксиалии басомади радио] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191002165153/http://proelectro2.ru/info/id_131 |date=2019-10-02 }}. Proelectro2.ru * [http://www.qrz.ru/schemes/contribute/digest/info30.shtml Ноқилҳои коаксиалии Амрико]. QRZ РУ * [http://azbsec.ru/articles/videonablyudenie/vybiraem-kabel-dlya-videonablyudeniya.html Мо кабелро барои назорати видеоӣ интихоб мекунем: намудҳо, масофа ва борикҳои насб] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160827225215/http://azbsec.ru/articles/videonablyudenie/vybiraem-kabel-dlya-videonablyudeniya.html |date=2016-08-27 }}. ABC Амният * [http://www.cqham.ru/cables.htm Хусусиятҳои электрикии кабелҳои коаксиалӣ]. CQHAM. РУ [[Гурӯҳ:Схемотехника]] [[Гурӯҳ:Физика]] 0jprfp6ug66lukvjb7taujo8v3fdte9 0 314292 1472123 1404172 2026-05-11T12:19:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472123 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Баҳоуддин Каримии Самарқандӣ''' ({{lang-fa|کریمی سمرقندی}}<ref>{{Cite web|url=https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/400723/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C++%D8%B3%D9%85%D8%B1%D9%82%D9%86%D8%AF%DB%8C|title=معنی کریمی سمرقندی - لغت‌نامه دهخدا|website=پرسش و پاسخ تخصصی لام تا کام|lang=fa|accessdate=2024-02-01}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; ? — қарни XII) — {{шоир}}и форс-тоҷики аҳли [[Самарқанд]]. == Зиндагинома == Шахси таҳсилдида, донишманди фозилу муътабари Самарқанд будааст, вале дар синни камолот ба сабаби касодии бозори шеъру адаб маҷбур шуд ба шаҳрҳои дигари Мовароуннаҳру Хуросон сафар кунад. Аз эҷодиёти ӯ дар манбаъҳои адабӣ (мас. «Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ) рубоиҳо, қасидаҳо, қитъаҳо сабт гардидаанд. Дар ашъораш масъалаҳои ахлоқ ва ҳикмату андарзро матраҳ кардааст. Намунаҳое аз ашъори ӯ: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Тафаккур аз пайи маънӣ ҳаме чунон бояд, Ки аз масоми дилу дида, ҷӯйи хун зояд. Шитоб, нек наёяд диранг бар дари назм, Ҳар он чи зуд бигӯянд, дер кай пояд? </poem>|сарчашма=}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Эй зада новаки мижгон зи камони абру, Бар диле, к-ӯ сипари сабр фиканд аз ҳар сӯ. Чун саҳар наргиси пурсеҳри ту шуд тирандоз, Субҳи савдои ту дар теғ задан кард ғулӯ. Ҳама шаб то саҳар аз ғамзаи сеҳрангезат Чашми ахтаршумарам карда ба хушборӣ хӯ. Дар ҳавои ту чу ман заррасифат бисёранд, Офтобе чу рухат бар фалаки хубӣ ку? Дилбарӣ аз сари зулфайни ту равнақҳо ёфт, Ҳамчу аз хидмати махдуми ҷаҳон иззу улу... </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Карими Самарқандӣ|9|муаллиф= }} hs69e5lprdqarq537a157yg6qc0m93x 0 316456 1472122 1404147 2026-05-11T12:10:30Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472122 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Камолуддин Ҳусайни Абевардӣ''' ({{lang-fa|کمال‌الدین حسین ابیوردی}}<ref>{{Cite web|url=https://lamtakam.com/dictionaries/dehkhoda/254678/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86++%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C|title=معنی حسین ابیوردی - لغت‌نامه دهخدا|website=پرسش و پاسخ تخصصی لام تا کام|lang=fa|accessdate=2024-04-29}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; ? — 1514, Абевард) — {{шоир}}и форс-тоҷики доираи адабии Ҳирот. == Зиндагинома == Камолуддин дар ҷавонӣ аз Бовард ба Ҳирот шуд ва мулозамати кучик Мирзо гузид, сипас ба ҳаҷ рафт ва дар бозгашт дар Табрез мулозими Султон Яъқуб гашт ва пас аз чанд сол ба Ҳирот омада мулозими Мир Алишер шуд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо оварда шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Камолуддини Абевардӣ|9|муаллиф= }} * {{ЭАСТ|Камолуддини Абевардӣ|2|муаллиф=М. Ансоров}} qfo58gsv40lzxlvu6npw72eg4cnsuq1 0 321308 1472193 1417668 2026-05-11T17:39:23Z VASHGIRD 8035 1472193 wikitext text/x-wiki '''Модели физикӣ''' — ифодаи физикии система, объект ё раванд бо мақсади пажӯҳиши онҳост; яъне ин тасвир ба воситаи объекти дигари воқеиву физикист, ки дар ин ё он ҷанба динамикаи рафтори шабеҳ дорад. Ин дар айни замон маънои шабоҳат (ё айният)-и [[Модели математикӣ|модели математикии]] объекти таҳқиқот ва объекти моделро дорад. Тавассути ченкунии параметрҳои объекти модел, муҳаққиқон метавонанд қиматҳои параметрҳои объекти таҳқиқшавандаро ба даст оранд. gtfnejm9pn8mg10gju9egxwhk0jig0z 1472194 1472193 2026-05-11T17:39:45Z VASHGIRD 8035 1472194 wikitext text/x-wiki '''Модели физикӣ''' — ифодаи физикии система, объект ё раванд бо мақсади пажӯҳиши онҳост; яъне ин тасвир ба воситаи объекти дигари воқеиву физикист, ки дар ин ё он ҷанба динамикаи рафтори шабеҳ дорад. Ин дар айни замон маънои шабоҳат (ё айният)-и [[Модели математикӣ|модели математикии]] объекти таҳқиқот ва объекти моделро дорад. Тавассути ченкунии параметрҳои объекти модел, муҳаққиқон метавонанд қиматҳои параметрҳои объекти таҳқиқшавандаро ба даст оранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Амсилаҳо]] 88sjg5cuuzwoa9zjeocqnt6k134pei0 0 324018 1472211 1472118 2026-05-11T20:36:16Z VASHGIRD 8035 1472211 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ибодон |номи аслӣ = Ìbàdàn |кишвар = Нигерия |lat_dir = N|lat_deg = 7|lat_min = 23|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 3|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1829 |масоҳат = 3080 |баландии маркази МА = 230 |аҳолӣ = 2 559 853 |соли барӯйхатгирӣ = 2006 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Ибодон''' (ба англисӣ: ''Ibadan''; ба йорубоӣ: ''Ìbàdàn'') — маркази иёлати Ойои [[Нигерия]] ва яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар (пас аз [[Лагос]] ва [[Кано]]) буда, аз бузургтарин шаҳрҳои [[Африқои Ғарбӣ]] аз рӯи масоҳат ба шумор меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibadan Ibadan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 3 миллион нафар аст.<ref name="npc2006">[https://www.nationalpopulation.gov.ng/ Population Census 2006] — National Population Commission, Nigeria</ref> == Таърих == Ибадан тахминан соли 1829, пас аз фурӯпошии [[Империяи Ойо]], ҳамчун қароргоҳи ҳарбии ҷанговарони [[Йоруба|йорубоӣ]] таъсис ёфтааст; дар асри XIX он ба давлат-шаҳри пурқуввати ҳарбӣ табдил ёфта, бар қисми зиёди сарзамини йорубоӣ ҳукмфармоӣ кард.<ref name="brit" /> Соли 1893 шаҳр таҳти ҳимояти [[Британияи Кабир]] қарор гирифт ва ба маркази маъмурӣ табдил ёфт. Соли 1948 дар Ибадан Коллеҷи Донишгоҳӣ — аввалин донишгоҳи Нигерия — таъсис ёфт; пас аз истиқлол шаҳр босуръат калон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ибадан дар ҷанубу ғарби [[Нигерия]], дар минтақаи теппаҳои паст (шаҳр бар якчанд теппа бунёд шудааст), дар канори дарёи Она ҷойгир аст; баландии он аз сатҳи баҳр тақрибан 230 метр ва масоҳаташ тахминан 3080 километри мураббаъ мебошад. Иқлими шаҳр тропикии намнок буда, мавсими боришот ва мавсими хушк дорад. == Аҳолӣ == Тибқи барӯйхатгирии соли 2006, дар Ибадан ва атрофи он зиёда аз 2,5 миллион нафар зиндагӣ мекард ва баъдан ин шумора аз 3 миллион нафар гузаштааст.<ref name="npc2006" /> Аксари сокинон йорубоӣ буда, забони асосӣ йорубоӣ аст; дар шаҳр масеҳият, ислом ва эътиқодоти суннатӣ дар паҳлӯи ҳам вуҷуд доранд. == Иқтисод == Ибадан маркази муҳими тиҷоратӣ ва кишоварзии минтақа мебошад; шаҳр таърихан маркази савдои какао буд ва бинои «Хонаи Какао» (Cocoa House), ки соли 1965 сохта шудааст, аввалин осмонбӯси Нигерия ба ҳисоб меравад. Дар Ибадан саноати хӯрокворӣ, хидматрасонӣ ва соҳаи маориф рушд кардаанд; Институти байналмилалии кишоварзии тропикӣ (IITA) низ дар ҳамин ҷо ҷойгир аст. == Нақлиёт == Ибадан гиреҳи муҳими роҳҳои ҷанубу ғарби Нигерия мебошад. Дар соли 2021 хатти роҳи оҳани муосири [[Лагос]]–Ибадан ба истифода дода шуд; шаҳр ҳамчунин фурудгоҳ дорад ва бо роҳҳои автомобилӣ бо марказҳои дигар пайваст аст. == Фарҳанг ва маориф == Ибадан маркази муҳими маорифӣ ва фарҳангии Нигерия мебошад; Донишгоҳи Ибадан кӯҳнатарин донишгоҳи кишвар аст ва бисёр нависандагони машҳури Нигерия дар ҳамин ҷо таҳсил ё фаъолият кардаанд. Дар шаҳр толори Мапо (бинои маъмурии давраи мустамлика бар теппаи Мапо), бурҷи Бауэр, боғи Агодӣ ва дигар ёдгориҳо ҷойгиранд; ҳар сол ҷашни суннатии «Оке’бадан» баргузор мегардад. == Нигаред низ == * [[Нигерия]] * [[Лагос]] * [[Абуҷа]] * [[Йоруба]] * [[Империяи Ойо]] * [[Африқои Ғарбӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ибодон|7|муаллиф= }} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ibadan Ибадан дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Ибодон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Нигерия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 5jg97rvs7lnprowbo7nbwmqrogtuv3j 0 331082 1472396 1470805 2026-05-12T04:57:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472396 wikitext text/x-wiki {{Short description|Фарҳанги моддӣ ва маънавии Украина}} <gallery widths="140" heights="100" perrow="2"> Лавра.jpg|Лавраи Киеви Печерск Okean elzy moscow 11-02-2012 nazipov2.jpg|Консерти Океан Ельзи Cernauti Residentia 04.jpg|Донишгоҳи Черновтси Uruk-hai borscht.png|Борщ Національний музей історії України у Другій світовій війні 01.jpg|Памяти Маҷдони Украина 1840 - Kobzar - page 3 - page 1 (Title) -.jpg|Кобзар Pysanka.png|Писанка Duke ric.jpg|Памяти герцог Ришелье дар Одесса Independence Square in Kyiv.png|Майдони Незалежности дар Киев Vyshyvanka.png|Вишиванка </gallery> '''Фарҳанги Украина''' — маҷмӯи арзишҳои моддӣ ва маънавии мардуми [[Украина]] мебошад, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо дар қаламрави ин кишвар ташаккул ёфтааст. Он дар асоси қабатҳои таърихӣ — аз анъанаҳои неолит ва даштҳои Авруосиё то давлатдории асримиёнагии [[Руси Киевӣ]] бино шудааст.<ref>{{Cite web |title=Kiev: 1,500 years of culture |url=https://courier.unesco.org/en/articles/kiev-1500-years-culture|website=UNESCO Courier|date=1 April 1982}}</ref> == Таърих == [[File:Pektoral111.JPG|thumb|Пекторали тиллоӣ аз [[Товста Могила]] (асри IV то м.)]] [[File:Оранта Софії Київської.jpg|thumb|Интериери [[Калисои Софияи Муқаддас]] дар Киев]] Ҳарчанд Украина зуд-зуд барои ҳифзи истиқлолияти худ мубориза мебурд, мардуми он тавонистанд мероси фарҳангии худро нигоҳ доранд. Фарҳанги муосири Украина вориси давлати қадимаи [[Руси Киевӣ]] ва [[Парвишгоҳи Галисия ва Волиния]] ба шумор меравад.<ref name="Brit_Galicia">{{cite web |title=Galicia |url=https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe |website=Britannica |access-date=7 March 2022}}</ref> Таърихшинос [[Михаил Грушевский]] Украинаро ҳамчун «Украина-Рус» номида, ба робитаи таърихии он бо Руси Киевӣ таъкид кардааст. Дар тӯли асрҳои охир, фарҳанги Украина зери таъсири [[Иттиҳоди Лаҳистон ва Литво]], империяҳои [[Австрия-Венгрия]], [[Империяи Русия]] ва баъдан [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] қарор гирифта буд. Шаҳрҳои калон ба монанди [[Лвов]], [[Одесса]] ва [[Харков]] ба марказҳои илму фарҳанг табдил ёфтанд.<ref name="auto1">{{Cite web |title=Key Things to Know about Ukrainian Avant-Garde Art |url=https://ukraineworld.org/en/articles/infowatch/ukrainian-avant-garde |website=ukraineworld.org}}</ref> == Фолклор == Фолклори украинӣ аз эътиқодҳои анъанавӣ, расму оинҳо, мусиқӣ ва рақсҳо иборат аст. * [[Мусиқӣ ва рақс:]] Сурудҳои маросимӣ (колядки), сурудҳои тӯёна ва таърихӣ қисми муҳими фарҳанг мебошанд. Оҳангҳои халқии украинӣ дар эҷодиёти композиторони бузург ба мисли [[Пётр Чайковский]] ва [[Николай Римский-Korsakov]] истифода шудаанд.<ref>{{Cite news |title=Ukraine - Folk, Choral, Instrumental {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Ukraine/Music |work=Encyclopedia Britannica}}</ref> * [[Афсонаҳои халқӣ:]] Афсонаи «Буқачаи коҳин» (Straw Bull) яке аз намунаҳои қадимаи насри шифоҳии украинӣ мебошад. == Забон == [[File:UkraineNativeLanguagesCensus2001detailed-en.png|thumb|Украинӣ ва русӣ забонҳои паҳншудатарин дар кишвар мебошанд.]] Мувофиқи маълумоти соли 2022, тақрибан 81% аҳолии Украина дар ҳаёти шахсии худ бо [[забони украинӣ]] сӯҳбат мекунанд.<ref name="zbruc">{{Cite web|title=Мова та ідентичність в Україні на кінець 2022-го|url=https://zbruc.eu/node/114247|website=Збруч|date=2023-01-07}}</ref> Ҳукумат квотаҳоро барои пахши барномаҳо ва сурудҳо бо забони давлатӣ дар радио ва телевизион ҷорӣ кардааст. == Рамзҳои миллӣ == {{Main|Рамзҳои миллии Украина}} Рамзҳои миллии Украина маҷмӯи рамзҳои расмӣ ва ғайрирасмиро дар бар мегиранд, ки хусусиятҳои беназири миллат, ҳаёти фарҳангӣ ва таърихи онро инъикос мекунанд. == Санъат == {{Main|Санъати Украина}} === Хӯрок ва нӯшокиҳо === {{Main|Ошхонаи Украина}} === Ҳунарҳои намоишӣ === ==== Рақс ==== {{Main|Рақси украинӣ}} ==== Синамо ==== {{Main|Синамои Украина|Аниматсияи Украина}} ==== Театр ==== {{Main|Театри Украина}} ==== Мусиқӣ ==== {{Main|Мусиқии Украина}} === Санъати таҷассумӣ === ==== Меъморӣ ==== {{Main|Меъмории Украина}} Минтақаҳои мухталифи Украина сабкҳои хоси меъмории мардумии худро доранд, ки дар асоси анъанаҳои маҳаллӣ ва донишҳои насл ба насл гузашта шакл гирифтаанд.<ref name="EoU_Arch">{{cite web |title=Folk architecture |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CF%5CO%5CFolkarchitecture.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> Осорхонаи меъмории мардумӣ ва ҳаёти марказии [[Надднепряншина]] дар шаҳри [[Переяслав]] воқеъ аст. Ин осорхонаи зери осмони кушод 13 осорхонаи мавзӯӣ, 122 намунаи меъмории миллӣ ва зиёда аз 30 000 ашёи таърихиву фарҳангиро дар бар мегирад.<ref name="KI_FolkMuseum">{{cite web |title=Museum of Folk Architecture and Rural Life |url=https://www.kiev.info/culture/folk_architecture.htm |website=Kiev.info}}</ref> ==== Рассомӣ, расмкашӣ ва ҳайкалтарошӣ ==== {{Main|Рӯйхати рассомони Украина|Авангарди Украина|Андерграунди Украина}} [[File:Шевченко Т. Г. Катерина. 1842.jpg|thumb|«Катерина» (1842), асари [[Тарас Шевченко]], ки достони ҳамномро тасвир мекунад]] Дар маросимҳои махсус ҳар як ҷузъи ҳаёти оддӣ ба шакли санъати ороишӣ табдил меёбад. Нақшу нигорҳо ва тарҳҳо бо рамзҳо ва маъноҳои динӣ саршоранд.<ref name="EoU_Orn">{{cite web |title=Ornament |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CO%5CR%5COrnament.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> Аз дастхатҳои мунаққаши «[[Инҷили Пересопнитса]]»<ref name="EoU_Gospel">{{cite web |title=Peresopnytsia Gospel |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CP%5CE%5CPeresopnytsiaGospel.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> то [[Писанка|писанкаҳо]] ва [[Витинанка|витинанкаҳои]] машҳур, ҷузъиёти мураккаб маънои қадимӣ доранд. Қисми зиёди таърихи шифоҳӣ дар давоми 300 соли [[Русгароӣ дар Украина|русикунонии Украина]], вақте ки фарҳанг ва забони украинӣ мамнӯъ буд, гум шудааст.<ref>{{cite web |title=Executed Renaissance: The Erasure of Ukrainian Cultural Heritage in the Times of the Soviet Union |url=https://retrospectjournal.com/2020/11/22/executed-renaissance-the-erasure-of-ukrainian-cultural-heritage-in-the-times-of-the-soviet-union/ |website=Retrospect Journal}}</ref> Намунаҳои нақшу нигорро дар наққошии украинӣ ([[Наққошии Петриковка|Петриковка]], Косив), меъмории ороишӣ ва [[Гулдӯзии украинӣ|гулдӯзиҳои]] минтақаҳои таърихии Украина дидан мумкин аст. Баъзе аз ин осор ба рӯйхати Мероси фарҳангии ғайримоддии [[ЮНЕСКО]] ворид карда шудаанд.<ref>{{Cite web |title=Ukraine |url=https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}</ref> ==== Суратгирӣ ==== {{main|Суратгирӣ дар Украина}} == ВАО == {{Main|Воситаҳои ахбори оммаи Украина}} == Варзиш == {{Main|Варзиш дар Украина}} Украина аз таваҷҷуҳи даврони Шӯравӣ ба тарбияи ҷисмонӣ баҳраи зиёд бурд, ки дар натиҷа садҳо стадион, ҳавзҳои шиноварӣ, толорҳои варзишӣ ва дигар иншооти варзишӣ мерос монданд.<ref name="Top_sport">{{cite web |title=Sport in Ukraine |url=https://www.topendsports.com/world/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}</ref> === Бокс === Бародарон [[Виталий Кличко]] ва [[Владимир Кличко]] унвонҳои қаҳрамони ҷаҳонро дар вазни сангини бокс соҳиб буданд.<ref name="KM_Klitschko">{{cite web |title=Klitschko Museum |url=https://klitschkomuseum.com/en/about |website=Klitschko Museum}}</ref> Владимир Кличко аз ҷониби бисёриҳо яке аз беҳтарин боксчиёни асри 21 дониста мешавад.<ref>{{Cite web |title=Best boxers of the 21st century |website=Sporting News |url=https://www.sportingnews.com/us/boxing/news/best-boxers-21st-century-ranked-sporting-news-list-male-fighters/1a0fda3ebfeee1d54f306473}}</ref> [[Александр Усик]] низ яке аз бузургтарин боксчиёни насли худ ва тамоми давру замон ба шумор меравад, ки тавонист унвони қаҳрамони мутлақи ҷаҳонро дар вазни сангин ба даст орад.<ref>{{Cite web |date=2024-05-18 |title=Tyson Fury vs Oleksandr Usyk: Ukrainian becomes undisputed heavyweight champion |url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/articles/clwwl4pq092o |website=BBC Sport}}</ref> === Дигар намудҳои варзиш === Украина аввалин бор дар [[Бозиҳои олимпии зимистона 1994]] баромад кард.<ref name="Top_Olymp">{{cite web |title=Ukraine at the Winter Olympics |url=https://www.topendsports.com/events/winter/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}</ref> То ҳол Украина дар Бозиҳои олимпии тобистона (96 медал дар чаҳор ҳузур) нисбат ба Бозиҳои зимистона (5 медал дар чаҳор ҳузур) муваффақтар аст. Украина дар айни замон дар рӯйхати умумиҷаҳонии медалҳои олимпӣ аз рӯи шумораи медалҳои тилло дар ҷои 35-ум мебошад. Дигар варзишҳои маъмул дар Украина [[Ҳандбол]], [[Теннис]], [[Регби]], [[Баскетбол]], [[Гимнастика]] ва [[Хоккей дар ях]] мебошанд.<ref name="Top_sport"/> == Сайёҳӣ == {{Main|Сайёҳӣ дар Украина}} Украина ҳамасола беш аз 20 миллион меҳмонро аз саросари ҷаҳон ҷалб мекунад.<ref name=ukrstat>[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2007/tyr/tyr_u/potoki2006_u.htm Туристичні потоки], Кумитаи давлатии омори Украина</ref> [[Ҳафт мӯъҷизаи табиии Украина]]<ref name="CT_7NatWonders">{{cite web |title=The 7 Natural Wonders of Ukraine |url=https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ |website=Culture Trip |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2020-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925164843/https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ }}</ref> ва [[Ҳафт мӯъҷизаи Украина]] аз маъмултарин маконҳои сайёҳӣ ба шумор мераванд. Инчунин, шаҳрҳои муосир,<ref name="UES_cities">{{cite web |title=Cities of Ukraine |url=https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ |website=UES Ukraine |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2016-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928102422/https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ }}</ref> ҷашнвораҳо,<ref name="iE_fest">{{cite web |title=Ukraine Holidays and Festivals |url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/europe/ukraine/festivals-and-events |website=iExplore}}</ref> [[экосайёҳӣ]],<ref name="VU_eco">{{cite web |title=Ecotourism in Ukraine |url=https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ |website=Visit to Ukraine |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2022-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220307091527/https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ }}</ref> ва [[сайёҳии тиббӣ]]<ref name="HT_Med">{{cite web |title=Medical Tourism to Ukraine |url=https://www.health-tourism.com/medical-tourism-ukraine/ |website=Health Tourism}}</ref> дар кишвар рушд кардаанд. == Инчунин нигаред == {{Portal|Украина}} * [[Рӯйхати мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Украина]] * [[Украинизатсия]] * [[Минтақаҳои таърихии Украина]] * «[[Слава Украини]]» (Шараф ба Украина) == Эзоҳ == {{reflist}} == Сарчашмаҳо == * Dubrovskiy Visnyk. November 2007. "...I ne pereshkoda letu lita" * {{cite book |editor-last=Kurkov|editor-first=Andrey|title=Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage |date=2022 |publisher=[[Thames & Hudson]]|location=London}} == Барои мутолиаи бештар == * {{Cite web |title=Ukraine, Moldova, and Romania Seek UNESCO World Heritage Status for Trypillia Culture |url=https://united24media.com/latest-news/ukraine-moldova-and-romania-seek-unesco-world-heritage-status-for-trypillia-culture-11771 |website=UNITED24 Media}} * {{Cite news |title=Trypillya culture |url=https://www.britannica.com/topic/Trypillya-culture |work=Encyclopedia Britannica}} * {{Cite journal |last=Zaitsev |first=Pavlo |title=Taras Shevchenko: A Life |date=1988 |publisher=University of Toronto Press}} * {{Cite web |title=Sergei Pavlovich Korolev |url=https://kpi.ua/en/about-korolyov |website=kpi.ua}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category}} * Фарҳанг ** [https://mincult.gov.ua/  Вазорати фарҳанги Украина] ** [https://visitukraine.today/ Visit Ukraine Today] ** [https://insight.ui.org.ua/ Insight UA] * Телевизион ** [http://1plus1.ua 1+1] ** [https://ictv.ua/ ICTV] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Украина| ]] [[Гурӯҳ:Украинашиносӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги славянӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Аврупо]] 36gf325wpxiwzv8yczis0fqjw4iiy67 0 331121 1472424 1470220 2026-05-12T06:57:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 ислоҳ 1472424 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_name = Navju Cloud | company_logo = Navju_Cloud_Official_Logo.png | company_type = платформаи абрӣ | foundation = сентябри [[2024]] | location = {{Парчам|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] | key_people = [[Зинҳор Насрӣ]] | industry = [[фанноварии иттилоот]] | products = [[хадамоти абрӣ]], бақайдгирии [[домен]], [[Хостинг|хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо, почтаи корпоративӣ | parent = [[Navju]] | homepage = [https://navjucloud.tj navjucloud.tj] | founder = [[Зинҳор Насрӣ]] }}«'''Navju Cloud'''» — платформаи абрии тоҷикистонӣ буда, бақайдгирандаи расмии домени миллии [[.tj]] мебошад<ref name="nictj">{{cite web|url=http://www.nic.tj/gettj.html|title=Гирифтани домени .tj|publisher=NIC.TJ|accessdate=2026-04-18}}</ref>. Ширкат хидматрасонии бақайдгирии домен, [[хостинг]], [[SSL]]-сертификатҳо ва почтаи корпоративиро пешниҳод мекунад. Navju Cloud бахши абрии ширкати [[Navju]] буда, дар шаҳри [[Душанбе]] фаъолият мекунад<ref name="jumhuriyat">{{cite web|url=https://jumhuriyat.tj/6610-nav-tashabbusi-ojandasoz-dar-odai-fanovarioi-ittiloot.html|title=“НАВҶӮ”. ТАШАББУСИ ОЯНДАСОЗ ДАР ҶОДАИ ФАНОВАРИҲОИ ИТТИЛООТӢ|date=2025-09-11|publisher=[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]|accessdate=2026-04-18|website=jumhuriyat.tj}}</ref>. == Таърих == === Таъсис ва роҳандозӣ === Платформаи абрии Navju Cloud дар сентябри соли [[2024]] аз ҷониби ширкати Navju роҳандозӣ карда шуд<ref name="navjucloud">{{cite web|url=https://navjucloud.tj|title=Navju Cloud — Платформаи абрии Тоҷикистон|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}</ref>. Мақсади асосии платформа пешниҳоди хизматрасониҳои абрӣ барои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии Тоҷикистон буд. Бо роҳандозии ин платформа муштариён имконият пайдо карданд, ки доменҳо ва хостингро ба таври онлайн, бидуни ташрифи идорӣ дархост кунанд<ref name="jumhuriyat" />. === Аккредитатсия === Дар августи соли [[2025]] Navju Cloud аккредитатсияи расмиро барои бақайдгирии домени миллии [[.tj]] аз ҷониби Маъмури домени миллии Тоҷикистон .TJ гирифт ва ба бақайдгирандаи расмии домени миллӣ табдил ёфт<ref name="nictj" />. Ин аккредитатсия ба Navju Cloud имконият дод, ки доменҳои .tj-ро бевосита ба муштариён фурӯшад. Муассиси ширкат [[Зинҳор Насрӣ]] дар мусоҳиба бо рӯзномаи «[[Ҷумҳурият (рӯзнома)|Ҷумҳурият]]» қайд кардааст: «Ҳоло вақти он расидааст, ки равишҳои сохтани сомона ва технологияи иттилоотро содда кунем, то ҳамаи бахшҳо тезтар ба технологияи иттилоотӣ гузаранд»<ref name="jumhuriyat" />. == Хидматрасонӣ == === Доменҳо === Navju Cloud доменҳоро дар минтақаҳои гуногун бақайдгирӣ мекунад<ref name="domain">{{cite web|url=https://navjucloud.tj/domain|title=Бақайдгирии домен|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}</ref>: [[.tj]], [[.com]], [[.net]], [[.org]], .info ва .biz. Ширкат инчунин хидмати интиқоли домен аз дигар бақайдгирандагон ва хидмати [[WHOIS]]-ро пешниҳод мекунад. То апрели соли [[2026]] зиёда аз 260 домен тавассути Navju Cloud бақайдгирӣ шудааст. === Хостинг === Navju Cloud якчанд навъи хостингро пешниҳод мекунад<ref name="hosting">{{cite web|url=https://navjucloud.tj/hosting|title=Хостинг — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}</ref>: * '''Хостинги умумӣ''' — барои сомонаҳои хурд ва миёна бо дастгирии [[PHP]] ва [[MySQL]]; * '''VPS/VDS''' — серверҳои виртуалии хусусӣ барои лоиҳаҳои калон; * '''Хостинги ихтисосӣ''' — серверҳои пурра барои корҳои баланд; * '''Хостинги абрӣ''' — инфрасохтори абрӣ бо имконияти васеъшавӣ; * '''Хостинги [[WordPress]]''' — хостинги бартариятдор барои сомонаҳои WordPress. Ҳамаи тарифҳо бо дискҳои [[SSD]], гувоҳномаи [[SSL]]-и ройгон ва дастгирии 24/7 пешниҳод мешаванд. === SSL-сертификатҳо === Navju Cloud се навъи гувоҳномаи SSL-ро пешниҳод мекунад<ref name="ssl">{{cite web|url=https://navjucloud.tj/ssl|title=SSL-сертификатҳо — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}</ref>: * '''DV''' (Domain Validation) — тасдиқи асосии домен; * '''OV''' (Organization Validation) — тасдиқи ташкилот; * '''EV''' (Extended Validation) — тасдиқи васеъ барои корхонаҳои бузург. Гувоҳномаҳои SSL рамзгузории маълумотро байни сомона ва мурургари корбар таъмин мекунанд. === Почтаи корпоративӣ === Ширкат хизмати почтаи корпоративиро барои соҳибкорон пешниҳод мекунад, ки ба муштариён имконият медиҳад бо номи домени худ суроғаи почтаи электронӣ дошта бошанд. == Абзорҳо == Navju Cloud маҷмӯаи абзорҳои ройгонро дар платформаи tools.navjucloud.tj пешниҳод мекунад<ref name="tools">{{cite web|url=https://tools.navjucloud.tj|title=Абзорҳои ройгон — Navju Cloud|publisher=Navju Cloud|accessdate=2026-04-18}}</ref>: * '''DNS Lookup''' — ҷустуҷӯ ва тафтиши сабтҳои [[DNS]]; * '''DNS Map''' — тасвири харитаи сабтҳои DNS-и домен; * '''Email DNS''' — тафтиши сабтҳои DNS барои почтаи электронӣ; * '''IP Lookup''' — муайян кардани ҷойгиршавии ҷуғрофии суроғаи [[IP]]; * '''[[WHOIS]]''' — дастрасӣ ба маълумоти бақайдгирии домен; * '''BrandCheck''' — тафтиши дастрасии номи бренд дар доменҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ. == Амният == Navju Cloud барои ҳифзи маълумоти муштариён чандин чорабинии амниятиро пешниҳод мекунад<ref name="navjucloud" />: * муҳофизат аз ҳамлаҳои [[DDoS]]; * санҷиши доимии зидди [[Вируси компютерӣ|вирусҳо]] ва [[Барномаи зараровар|барномаҳои зараровар]]; * гувоҳномаи SSL-и ройгон барои ҳамаи тарифҳо. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://navjucloud.tj Сомонаи расмии Navju Cloud] * [https://tools.navjucloud.tj Абзорҳои Navju Cloud] * [https://navju.tech Сомонаи расмии Navju] * {{YouTube|YxX_KTUG8PU|Navju Cloud дар YouTube}} {{ПБ}} ddtfsp1mmq0gaey3uwq1lbjrsgvzmkk 0 331200 1472213 1470895 2026-05-11T23:16:44Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472213 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; float:right; margin-left:1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:5px; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; background:#cedff2;" | Рустам Шоазимов |- ! Таърихи таваллуд | 1964 |- ! Зодгоҳ | [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |- ! Шаҳрвандӣ | {{Парчам|Тоҷикистон}} |- ! Касб | Коргардон, филмноманавис |- ! Таҳсилот | Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон |- ! Филмҳои намоён | «Худкуш» (2011), «Таҷдиди сохтор» («Перестройка»), «Пилтапеч» |- ! Ҷоизаҳо | Беҳтарин филми хориҷӣ (American International Film Festival, 2011), Беҳтарин коргардон (American International Film Festival, 2011) |} '''Рустам Шоазимов''' (тав. 1964, [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — коргардон ва филмноманависи тоҷик.<ref>{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/director/sov/777142/bio/ |title=Рустам Шоазимов - биография |publisher=kino-teatr.ru |language=ru}}</ref> == Зиндагинома == Рустам Шоазимов соли 1964 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Ӯ хатмкардаи [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон|Донишкадаи давлатии фарҳанг санъати Тоҷикистон]] мебошад.<ref>{{cite web |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/culture/20110707/filmi-tazhiki-hudkush-tri-premi-v-amerike |title=Филми таҷикӣ "Худкуш" се ҷоизаи фестивали Амрикоро гирифт |publisher=Asia Plus |date=7 июли 2011 |language=tg }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ozodi.org/a/24250124.html |title=Филми "Худкуш" се ҷоизаи фестивали Амрикоро гирифт |publisher=Радиои Озодӣ |language=tg}}</ref> == Фаъолияти ҳунарӣ == Рустам Шоазимов муаллифи якчанд филми ҳуҷҷатӣ ва ҳунарӣ, аз ҷумла «Перестройка» ва «Пилтапеч» мебошад.<ref>{{cite web |url=https://nm.tj/culture/249-film.html |title=Таджикский "Самоубийца" потряс американцев |publisher=nm.tj |language=ru}}</ref> === Филми «Худкуш» === Нахустнамоиши филми «Худкуш» (Suicider) дар соли 2011 дар [[American International Film Festival]] (Фестивали байналмилалии филмҳои амрикоӣ) баргузор шуд.<ref>{{cite web |url=https://www.ozodi.org/a/24250124.html |title=Филми "Худкуш" се ҷоизаи фестивали Амрикоро гирифт |publisher=Радиои Озодӣ |language=tg}}</ref> Филм се ҷоизаи фестивалро ба даст овард: «Беҳтарин филми хориҷӣ», «Беҳтарин коргардон» ва «Беҳтарин нақши мардонаи асосӣ» (барои [[Бердӣ Мингбоев]]).<ref>{{cite web |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/culture/20110707/filmi-tazhiki-hudkush-tri-premi-v-amerike |title=Филми таҷикӣ "Худкуш" се ҷоизаи фестивали Амрикоро гирифт |publisher=Asia Plus |date=7 июли 2011 |language=tg }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Эзоҳ == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Коргардонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Филмноманависони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1964]] [[Гурӯҳ:Зодагони шаҳри Душанбе]] coxhdpbqvcphayl5j5nbj2368q0alf8 0 331214 1472199 1470967 2026-05-11T18:43:41Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472199 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ноҳияи собиқ дар вилояти Хуросони Ҷанубӣ, Эрон}} {{Use dmy dates|date=November 2024}} {{Infobox settlement |name = Ноҳияи Хусф |native_name = {{langx|fa|بخش خوسف}} |native_name_lang = fa |settlement_type = [[Bakhsh|Ноҳияи собиқ]] |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = Iran |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |coordinates = {{Coord|32|19|N|58|38|E|dim:110km|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=32.316667&mlon=58.633333&zoom=9#map=9/32.317/58.633|website=[[OpenStreetMap]] |title=Khusf District (Birjand County) |date=18 March 2023 |access-date=18 March 2023|lang=fa}}</ref> |subdivision_type = Кишвар |subdivision_name = [[Iran]] |subdivision_type1 = [[Provinces of Iran|Вилоят]] |subdivision_name1 = [[South Khorasan province|Хуросони Ҷанубӣ]] |subdivision_type2 = [[Counties of Iran|Шаҳристон]] |subdivision_name2 = [[Birjand County|Бирҷанд]] |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = Марказ |seat = [[Khusf]] |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_total_km2 = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = <ref name="2011 South Khorasan Province"/> |population_as_of = 2011 |population_total = 29019 |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +3:30 |postal_code = |area_code = |website = |module = |footnotes = }} '''Ноҳияи Хусф''' ({{lang-fa|بخش خوسف}}) як воҳиди маъмурии собиқи [[Шаҳристони Бирҷанд]], вилояти [[Хуросони Ҷанубӣ|Хуросони Ҷанубӣ]], [[Эрон]] мебошад. Маркази он шаҳри [[Хусф]] буд.<ref name="Khorasan Province Structure">{{cite web |title=Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the divisions of Khorasan province, centered in Mashhad |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113047 |website=rc.majlis.ir |publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council |last=Habibi |first=Hassan |date=2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024415/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113047 |archive-date=17 November 2015 |access-date=6 January 2024 |language=fa }}</ref> == Таърих == Дар соли 2007 деҳаи Муҳаммадия ба мақоми шаҳр бо номи [[Муҳаммадшаҳр, Хуросони Ҷанубӣ|Муҳаммадшаҳр]] бардошта шуд.<ref name="Mohammadshahr City">{{cite web |title=Letter of approval regarding the conversion of Mohammadiyeh village to Mohammadshahr city |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/131836 |website=lamtakam.com |publisher=Ministry of the Interior, Political-Defense Commission of the Government Board |last=Davodi |first=Parviz |date=2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712213419/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/131836 |archive-date=12 July 2024 |access-date=12 July 2024 |language=fa |accessdate=2026-05-01 |archivedate=2024-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240712213419/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/131836 }}</ref> Пас аз барӯйхатгирии миллии соли 2011, ноҳия аз шаҳристони худ ҷудо шуда, дар таъсиси [[Ноҳияи Хусф]] иштирок кард.<ref name="Khusf County Establishment">{{cite web |title=Approval letter regarding country divisions in South Khorasan province (Birjand County) |url=https://rrk.ir/Files/Laws/تصویب‌نامه%20درخصوص%20تقسیمات%20کشوری%20در%20استان%20خراسان%20جنوبی%20شهرستان%20بیرجند.pdf |website=rrk.ir |publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers |last=Rahimi |first=Mohammad Reza |date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109193642/https://rrk.ir/Files/Laws/تصویب‌نامه%20درخصوص%20تقسیمات%20کشوری%20در%20استان%20خراسان%20جنوبی%20شهرستان%20بیرجند.pdf |archive-date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |language=fa }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Аҳолӣ == === Шумораи аҳолӣ === Бар асоси барӯйхатгирии соли 2006, аҳолии ноҳия 24,922 нафар дар 7,254 хонавода буд.<ref name="2006 South Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): South Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/29.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920092820/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/29.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> Барӯйхатгирии баъдӣ дар соли 2011 29,019 нафар аҳолиро дар 7,564 хонавода нишон дод.<ref name="2011 South Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): South Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/South-Khorasan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120174134/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/South-Khorasan.xls|archive-date=20 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> === Тақсимоти маъмурӣ === {| class="wikitable" |+ Аҳолии ноҳияи Хусф |- ! Тақсимоти маъмурӣ !! 2006<ref name="2006 South Khorasan Province"/> !! 2011<ref name="2011 South Khorasan Province"/> |- | [[Ноҳияи деҳоти Баракӯҳ|Ноҳияи деҳоти Баракӯҳ]] || style="text-align: right;"| 3,919 || style="text-align: right;"| 2,496 |- | [[Ноҳияи деҳоти Ҷолгеҳ-е Мазан|Ноҳияи деҳоти Ҷолгеҳ-е Мазан]] || style="text-align: right;"| 4,280 || style="text-align: right;"| 4,536 |- | [[Ноҳияи деҳоти Хусф|Ноҳияи деҳоти Хусф]] || style="text-align: right;"| 9,419 || style="text-align: right;"| 11,464 |- | [[Ноҳияи деҳоти Қалъа Зарӣ|Ноҳияи деҳоти Қалъа Зарӣ]] || style="text-align: right;"| 4,118 || style="text-align: right;"| 3,896 |- | [[Хусф]] (шаҳр) || style="text-align: right;"| 3,186 || style="text-align: right;"| 4,920 |- | [[Муҳаммадшаҳр, Хуросони Ҷанубӣ|Муҳаммадшаҳр]] (шаҳр){{efn|Қаблан деҳаи [[Mohammadshahr, South Khorasan|Mohammadiyeh]]<ref name="Mohammadshahr City"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| 1,707 |- | '''Ҳамагӣ''' || style="text-align: right;"| '''24,922''' || style="text-align: right;"| '''29,019''' |- | colspan=3 | {{small|RD {{=}} деҳистон}} |} == Нигаред инчунин == {{clear}} == Эзоҳҳо == {{notelist}} == Манбаъҳо == {{reflist}} {{Authority control}} {{Iran-stub}} <!-- {{Birjand County|state=collapsed}} --> [[fa:شهرستان خوسف]] [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Эрон]] 0bn6vxb7muutnj3f4tfgv1sxbl4gtrg 0 331309 1472201 1471456 2026-05-11T18:50:20Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Мақбараи Дopиуши Бузург]] to [[Мақбараи Дopиюши Бузург]]: ивази ном 1471456 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Мақбараи Дориюши I''' ( {{Lang-fa|آرامگاه داریوش یکم}} ) — макони дафни подшоҳи форсӣ [[Дориюши Бузург|Дориюши Бузург]], яке аз мақбараҳои подшоҳони сулолаи [[Ҳахоманишиён]]. == Таърих == Мақбараи Дориюши Бузург дар макони бостоншиносии [[Нақши Рустам]] ҷойгир аст, ки муқаддас ба ҳисоб меравад ва бо кандакориҳои сангӣ ва мақбараҳои шоҳонааш машҳур аст ва дар масофаи 6 км (3 мил) дуртар шимолтар аз [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] ҷойгир аст.&nbsp; Мақбара шакли салибро дорад. Он дар санги нафис [[кандакорӣ]] шудааст, ин тақлиди релефи намои қасри шоҳӣ аст, ки бо сутун иҳота шудааст. Кандакорон бо маҳорат нақшаи капиталҳои бисёрқабата, портали кандакории хонаи хаёлӣ, релефи дуошёна бо фигураҳои дарбориён Гобриа ва Аспантин ва ҳатто ҳайкалҳо дар бомро аз нав сохтаанд. [[Арк]]<nowiki/>и росткунҷа ба утоқе кушода мешавад, ки дар замонҳои қадим қасри [[Подшоҳ (унвон)|подшоҳ]] ҷойгир буд. [[Дориюши I]] дар пеши қурбонгоҳи [[оташ]] тасвир шудааст, дар поёни он тасвирҳои шахсони дастгирикунандаи ӯ, ба монанди релефҳои Персеполис, ҷойгир шудаанд. Вақти дақиқи сохтани [[мақбара]] маълум нест. Гумон меравад, ки он дар замони зиндагии [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] сохта шудааст. Эҳтимол, ҳунармандоне, ки дар [[Тахти Ҷамшед|Тахти Ҷамшед (Персеполис)]] ва [[Посоргод]] [[қаср]]<nowiki/>ҳо, гумбадҳо ва [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар суез|сангнавиштҳои кандакорӣ]] месохтанд, дар ин ҷо кор мекарданд. Дар аввал, ин корро [[Виштосп]], падари подшоҳ, роҳбарӣ мекард. Ба гуфтаи таърихшинос Ктесиас аз Книд, ӯ ҳангоми сохтани мақбара вафот кардааст. Дар ҷое дар аввали асри V пеш аз милод, дар давраи ҳаёти [[Дориюши I]], шояд пеш аз маргаш. Он барои қабрҳои баъдӣ &nbsp;— Дорои II ва [[Дорои III]] намуна гардид.. == Тавсиф == [[Акс:DNa_Inscription_Dārayavauš.jpg|чап|мини|270x270пкс|{{Center|<nowiki>Номи Дориюши Бузург дар сангнавиштаҳои қадима </nowiki>''Dārayavauš'' ({{wikt-lang|peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}})}}]] Даромадгоҳи мақбара дар маркази «салиб» сохта шудааст ва худи мақбара як ҳуҷраи хурде бо санги хокими қадимаи форсӣ мебошад. Шуои уфуқӣ дар ҳар як пештоқи мақбара нусхаи дақиқи даромадгоҳи қасри шоҳии пойтахти қадимаи [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]] мебошад. Дар кунҷи болоии чап номҳои [[халқ]]<nowiki/>ҳои забтшуда кандакорӣ шудаанд. Пас аз он ки Форс аз ҷониби [[Искандари Мақдунӣ]] забт карда шуд, мақбара хароб шуд ва тадриҷан комилан тарк карда шуд. == Манбаъ == * [http://www.livius.org/articles/place/naqs-e-rustam/naqs-e-rustam-photos/naqs-e-rustam-achaemenid-tomb-iii/?%7C Tomb of Darius the Great] * [http://www.iranicaonline.org/articles/naqs-e-rostam%7C NAQŠ-E ROSTAM]  {{Commonscat-inline|Tomb of Darius I}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:мақбараҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] 1ggjd1nktpa410w1hrb5w97wpy6p6b8 0 331321 1472422 1471542 2026-05-12T06:54:16Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472422 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи байналмилалии Энтеббе | nativename = Entebbe International Airport | IATA = EBB | ICAO = HUEN | type = Ҷамъиятӣ | operator = Civil Aviation Authority of Uganda | city-served = [[Кампала]] | location = [[Энтеббе]], [[Уганда]] | elevation-m = 1155 | coordinates = {{coord|00|02|33|N|32|26|36|E|type:airport}} | website = {{URL|caa.go.ug}} | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 17/35 | r1-length-m = 3658 | r1-surface = Бетон | r2-number = 12/30 | r2-length-m = 2407 | r2-surface = Бетон }} '''Фурудгоҳи байналмилалии Энтеббе''' — ягона фурудгоҳи байналмилалии [[Уганда]] мебошад, ки дар [[Энтеббе]], дар соҳили [[Кӯли Виктория]], ҷойгир аст ва ба пойтахт [[Кампала]] хизмат мерасонад.<ref>[https://www.caa.go.ug Дар бораи фурудгоҳ]. Civil Aviation Authority of Uganda.</ref> Дар соли [[2023]] фурудгоҳ зиёда аз 1,9 миллион мусофир хизмат расонд.<ref>[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.</ref> Фурудгоҳ ҷои [[Амалиёти Энтеббе]]и соли [[1976]] буд. == Таърих == === Солҳои аввал === Фурудгоҳ дар соли [[1947]] дар замони мустамликаи Британия кушода шуд. Дар тӯли солҳои [[1960-ум|1960-ум]] он ба яке аз муҳимтарин фурудгоҳҳои Африқои Шарқӣ табдил ёфт. === Тараққиёт === Дар моҳи июли соли [[1976]] дар фурудгоҳ амалиёти машҳури зиддитеррористии [[Энтеббе]] аз ҷониби қувваҳои махсуси [[Исроил]] барои озод кардани гаравгонҳои ҳавопаймои рабудашуда сурат гирифт.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa Operation Entebbe]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.</ref> Терминали нав дар солҳои [[2010-ум|2010-ум]] васеъ карда шуд. === Замони муосир === Фурудгоҳ маркази ширкати [[Uganda Airlines]] (барқароршуда дар соли [[2019]]) мебошад. Парвозҳо ба шаҳрҳои Африқо, Аврупо ва Шарқи Миёна иҷро мешаванд. Лоиҳаи васеъкунии фурудгоҳ бо кӯмаки [[Чин]] амалӣ карда мешавад. == Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Ширкат !! Хатҳои асосӣ |- | [[Uganda Airlines]] || Лондон, Дубай, Найроби, Йоханнесбург |- | [[Kenya Airways]] || Найроби |- | [[Ethiopian Airlines]] || Аддис-Абеба |- | [[Qatar Airways]] || Доҳа |- | [[Turkish Airlines]] || Истанбул |- | [[Brussels Airlines]] || Брюссел |} == Зерсохтор == === Рохҳои парвоз === {| class="wikitable" ! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш |- | 17/35 || 3 658 || Бетон |- | 12/30 || 2 407 || Бетон |} === Терминалҳо === Фурудгоҳ ду терминал дорад: Терминали кӯҳна (қисман ҳамчун осорхона ва қароргоҳ) ва Терминали нав. Терминали нав дар доираи лоиҳаи бузурги навсозӣ дар солҳои [[2010-ум|2010-ум]] ва [[2020-ум|2020-ум]] васеъ карда шуд. == Оморҳо == {| class="wikitable" |+ Шумораи мусофирон ! Сол !! Мусофирон (млн) |- | [[2019]] || 1,9 |- | [[2020]] || 0,7 |- | [[2021]] || 1,1 |- | [[2023]] || 1,9 |} == Нигаред низ == * [[Энтеббе]] * [[Уганда]] * [[Амалиёти Энтеббе]] * [[Uganda Airlines]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.caa.go.ug Сайти расмии Civil Aviation Authority of Uganda] * [https://www.flightradar24.com/airport/EBB Парвозҳо дар FlightRadar24] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Уганда]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]] [[Гурӯҳ:Энтеббе]] mtwdmaag7eoja2830w7scoyin67wilq 0 331351 1472421 1471837 2026-05-12T06:51:34Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472421 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи байналмилалии Фритаун | nativename = Lungi International Airport | IATA = FNA | ICAO = GFLL | type = Ҷамъиятӣ | operator = Sierra Leone Airports Authority | city-served = [[Фритаун]] | location = [[Лунги]], наздикии [[Фритаун]], [[Сьерра-Леоне]] | elevation-m = 26 | coordinates = {{coord|08|36|59|N|13|11|44|W|type:airport}} | website = {{URL|}} | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 12/30 | r1-length-m = 3200 | r1-surface = Бетон }} '''Фурудгоҳи байналмилалии Фритаун''' (Фурудгоҳи Лунги) — фурудгоҳи асосии байналмилалии [[Сьерра-Леоне]] мебошад, ки дар шаҳраки [[Лунги]], дар тарафи дигари халиҷ аз пойтахт [[Фритаун]] ҷойгир аст.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/ Lungi airport]. Reuters.</ref> Барои расидан ба Фритаун мусофирон бо паром, қаиқҳои тез ё чархбол убур мекунанд. Дар соли [[2023]] беш аз 250 ҳазор мусофир хизмат расонд.<ref>[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.</ref> == Таърих == === Солҳои аввал === Фурудгоҳ дар замони мустамликаи Британия дар Лунги сохта шуд, зеро дар атрофи худи Фритаун ҷой барои фурудгоҳи калон набуд. Пас аз истиқлолияти кишвар дар соли [[1961]] он ба фурудгоҳи миллӣ табдил ёфт. === Тараққиёт === Дар тӯли ҷанги шаҳрвандӣ (солҳои 1991–2002) фурудгоҳ зарар дид, аммо баъдтар барқарор карда шуд.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa Sierra Leone Lungi airport]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.</ref> Терминали нав дар соли [[2023]] бо ҳамкории молиявии хориҷӣ кушода шуд ва иқтидори фурудгоҳ зиёд карда шуд. === Замони муосир === Фурудгоҳ парвозҳо ба шаҳрҳои Африқои Ғарбӣ, [[Касабланка]], [[Брюссел]], [[Париж]] ва [[Стамбул]]ро қабул мекунад. Лоиҳаи сохтани фурудгоҳи нав ё пули убур ба Фритаун чанд бор муҳокима шуда буд. == Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Ширкат !! Хатҳои асосӣ |- | [[ASKY Airlines]] || Абиҷан, Аккра, Ломе |- | [[Brussels Airlines]] || Брюссел |- | [[Air France]] || Париж |- | [[Royal Air Maroc]] || Касабланка |- | [[Turkish Airlines]] || Истанбул |- | [[Air Côte d’Ivoire]] || Абиҷан |} == Зерсохтор == === Рохҳои парвоз === {| class="wikitable" ! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш |- | 12/30 || 3 200 || Бетон |} === Терминалҳо === Фурудгоҳ Терминали нав (кушодашуда дар соли [[2023]]) ва терминали кӯҳнаро дорад. Барои интиқоли мусофирон байни фурудгоҳ ва Фритаун хидматҳои паром ва чархбол истифода мешаванд. == Оморҳо == {| class="wikitable" |+ Шумораи мусофирон ! Сол !! Мусофирон (ҳазор) |- | [[2018]] || 240 |- | [[2019]] || 270 |- | [[2021]] || 200 |- | [[2023]] || 250 |} == Нигаред низ == * [[Фритаун]] * [[Сьерра-Леоне]] * [[Лунги]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.flightradar24.com/airport/FNA Парвозҳо дар FlightRadar24] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Сьерра-Леоне]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]] [[Гурӯҳ:Фритаун]] mq61tws03o58ct6dbs2itn2e9nwyt2d 0 331352 1472418 1471849 2026-05-12T06:44:57Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472418 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи байналмилалии Робертс | nativename = Roberts International Airport | IATA = ROB | ICAO = GLRB | type = Ҷамъиятӣ | operator = Liberia Airport Authority | city-served = [[Монровия]] | location = [[Маргибӣ (графӣ)|Маргибӣ]], наздикии [[Монровия]], [[Либерия]] | elevation-m = 9 | coordinates = {{coord|06|14|02|N|10|21|44|W|type:airport}} | website = {{URL|}} | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 04/22 | r1-length-m = 3353 | r1-surface = Бетон }} '''Фурудгоҳи байналмилалии Робертс''' — фурудгоҳи асосии байналмилалии [[Либерия]] мебошад, ки тақрибан 50 км шарқтар аз пойтахт [[Монровия]] ҷойгир аст.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/ Roberts airport]. Reuters.</ref> Фурудгоҳ ба номи [[Ҷозеф Ҷенкинс Робертс]] — нахустин президенти Либерия номгузорӣ шудааст. Дар соли [[2023]] беш аз 250 ҳазор мусофир хизмат расонд.<ref>[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.</ref> == Таърих == === Солҳои аввал === Фурудгоҳ дар давраи [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] аз ҷониби Иёлоти Муттаҳида ҳамчун пойгоҳи ҳавоӣ сохта шуд. Пас аз ҷанг он ба фурудгоҳи ғайринизомӣ табдил ёфт ва дар тӯли солҳои [[1970-ум|1970-ум]] яке аз муҳимтарин фурудгоҳҳои Африқои Ғарбӣ буд. === Тараққиёт === Дар тӯли ҷангҳои шаҳрвандии Либерия (солҳои 1989–2003) фурудгоҳ ба таври ҷиддӣ зарар дид.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa Liberia Roberts airport rebuild]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.</ref> Терминали нав дар соли [[2023]] бо ҳамкории молиявии хориҷӣ кушода шуд ва инфрасохтори фурудгоҳ навсозӣ карда шуд. === Замони муосир === Фурудгоҳ парвозҳо ба шаҳрҳои Африқои Ғарбӣ, [[Касабланка]], [[Брюссел]] ва дигар самтҳоро қабул мекунад. Дар замони эпидемияи [[Эбола]] (солҳои 2014–2016) фурудгоҳ нуқтаи муҳими расонидани кӯмаки байналмилалӣ буд. == Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Ширкат !! Хатҳои асосӣ |- | [[ASKY Airlines]] || Абиҷан, Аккра, Ломе |- | [[Brussels Airlines]] || Брюссел |- | [[Royal Air Maroc]] || Касабланка |- | [[Air Côte d’Ivoire]] || Абиҷан |- | [[Kenya Airways]] || Найроби, Фритаун |} == Зерсохтор == === Рохҳои парвоз === {| class="wikitable" ! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш |- | 04/22 || 3 353 || Бетон |} === Терминалҳо === Фурудгоҳ Терминали нав (кушодашуда дар соли [[2023]]) ва биноҳои кӯҳнаро дорад. Терминали нав бо тарҳи муосир сохта шуда, иқтидори зиёда аз 320 ҳазор мусофир дар як сол дорад. == Оморҳо == {| class="wikitable" |+ Шумораи мусофирон ! Сол !! Мусофирон (ҳазор) |- | [[2018]] || 230 |- | [[2019]] || 260 |- | [[2021]] || 190 |- | [[2023]] || 250 |} == Нигаред низ == * [[Монровия]] * [[Либерия]] * [[Ҷозеф Ҷенкинс Робертс]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.flightradar24.com/airport/ROB Парвозҳо дар FlightRadar24] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Либерия]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]] [[Гурӯҳ:Монровия]] rep6ufqia5w8cnvyloxg8fjpqzgm64y 0 331362 1472416 1471971 2026-05-12T06:32:50Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1472416 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи байналмилалии Адан Адде | nativename = Aden Adde International Airport | IATA = MGQ | ICAO = HCMM | type = Ҷамъиятӣ | operator = Somali Civil Aviation Authority | city-served = [[Могадишо]] | location = [[Могадишо]], [[Сомалӣ]] | elevation-m = 9 | coordinates = {{coord|02|00|52|N|45|18|17|E|type:airport}} | website = {{URL|}} | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 05/23 | r1-length-m = 3150 | r1-surface = Бетон }} '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан Адде''' — фурудгоҳи асосии байналмилалии [[Сомалӣ]] мебошад, ки дар пойтахт [[Могадишо]] ҷойгир аст.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/ Mogadishu airport]. Reuters.</ref> Фурудгоҳ ба номи [[Адан Абдулла Усмон Доор|Адан Адде]] — нахустин президенти Сомалӣ номгузорӣ шудааст. Дар соли [[2023]] беш аз 350 ҳазор мусофир хизмат расонд.<ref>[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.</ref> == Таърих == === Солҳои аввал === Фурудгоҳ дар замони мустамликаи Италия таъсис ёфт. Пас аз истиқлолияти Сомалӣ дар соли [[1960]] он ба фурудгоҳи миллӣ табдил ёфт. === Тараққиёт === Дар тӯли ҷанги шаҳрвандии Сомалӣ (аз соли [[1991]]) фурудгоҳ борҳо баста ва дубора кушода шуд ва ба таври ҷиддӣ зарар дид.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa Mogadishu airport]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.</ref> Терминали нав дар соли [[2015]] бо ҳамкории молиявии хориҷӣ кушода шуд ва амнияти фурудгоҳ зери назорати қувваҳои байналмилалӣ қарор гирифт. === Замони муосир === Фурудгоҳ парвозҳо ба [[Найроби]], [[Аддис-Абеба]], [[Истанбул]], [[Ҷидда]], [[Дубай]] ва дигар шаҳрҳоро қабул мекунад. Фурудгоҳ инчунин маркази амалиётҳои [[АМИСОМ]] (баъдтар АТМИС) ва амалиётҳои башардӯстона дар Сомалӣ буд. == Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Ширкат !! Хатҳои асосӣ |- | [[Jubba Airways]] || Найроби, Ҷидда, Дубай |- | [[Daallo Airlines]] || Дубай, Ҷибутӣ, Найроби |- | [[Turkish Airlines]] || Истанбул |- | [[Ethiopian Airlines]] || Аддис-Абеба |- | [[flydubai]] || Дубай |- | [[Kenya Airways]] || Найроби |} == Зерсохтор == === Рохҳои парвоз === {| class="wikitable" ! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш |- | 05/23 || 3 150 || Бетон |} === Терминалҳо === Фурудгоҳ Терминали нав (кушодашуда дар соли [[2015]]) дорад. Майдони фурудгоҳ як минтақаи махсуси ҳифзшуда мебошад, ки дар он идораҳои байналмилалӣ ва пойгоҳҳои қувваҳои сулҳпарвар низ ҷойгиранд. == Оморҳо == {| class="wikitable" |+ Шумораи мусофирон ! Сол !! Мусофирон (ҳазор) |- | [[2018]] || 340 |- | [[2019]] || 380 |- | [[2021]] || 280 |- | [[2023]] || 350 |} == Нигаред низ == * [[Могадишо]] * [[Сомалӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.flightradar24.com/airport/MGQ Парвозҳо дар FlightRadar24] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Сомалӣ]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]] [[Гурӯҳ:Могадишо]] ea6teinwbb0unj313rj11amsp8qqgpq 0 331373 1472195 2026-05-11T18:18:56Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1349544657|Hinge]]" сохта шудааст 1472195 wikitext text/x-wiki '''Ошиқ-маъшуқ''' як подшипники механикӣ аст, ки ду ҷисми дуруштро ба ҳам мепайвандад ва гардишро байни онҳо иҷозат медиҳад. Ду ҷисме, ки бо ҳалқаи идеалӣ пайваст карда шудаанд, нисбат ба якдигар дар атрофи меҳвари гардиши муқарраршуда давр мезананд ва дигар гардишҳо пешгирӣ карда мешаванд; аз ин рӯ, ҳалқа як [[Дараҷаи озодӣ (омор)|дараҷаи озодӣ]] дорад. Шалбарҳо метавонанд аз маводи чандир ё ҷузъҳои ҳаракаткунанда сохта шаванд. Дар [[Зистшиносӣ|биология]], бисёр [[Банд (пайванди устухон)|буғумҳои]] ҷонварон ҳамчун ошиқ-маъшуқҳо амал мекунанд, масалан, буғуми оринҷ . [[Гурӯҳ:Сахтафзорҳо]] ctrfp6qadgbjbuzhnb5atcep2qmlx0n 0 331374 1472196 2026-05-11T18:19:37Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43427014|سنگ‌نوشته بیستون]]" сохта шудааст 1472196 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>   '''Лавҳаи Бесутун ё Катибаи''' '''Бесутун -''' бузургтарин лавҳаи сангнавишта дар ҷаҳон, аввалин матни маъруфи эронӣ ва осори хатии сулолаи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]] ( [[Соли 520 п.м.|520 пеш аз милод]] ) мебошад. Он дар [[Бесутун|шаҳри Бесутун,]] як ноҳияи [[шаҳристони Ҳарсин]] дар [[Устони Кирмоншоҳ]], сӣ километр аз [[Кирмоншоҳ]], дар нишебиҳои кӯҳи Бесутун ҷойгир аст. <ref>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46097&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091111090705/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D46097%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|date=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹}} '''(انگلیسی)''' بازدید در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰</ref> Лавҳаи Бесутун яке аз муҳимтарин ва машҳуртарин ҳуҷҷатҳо дар таърихи инсон ва муҳимтарин матни таърихӣ дар давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] <ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630 خبرگزاری میراث فرهنگی] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100124152430/http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630|date=۲۴ ژانویه ۲۰۱۰}} بازدید در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۰</ref> аст, ки пирӯзии [[Дориюши Бузург]] бар [[Гаумот|Маҷус]] ва асир шудани шӯришгаронро тасвир мекунад. Генерали фаронсавӣ Гардин бовар дошт, ки Лавҳаи Бесутун [[Масеҳият]] ва 12 [[Апостолҳо|расули]] ӯро ифода мекунад, дар ҳоле ки Роберт Кер Портер, сайёҳ, [[дипломат]] ва [[Нависанда|нависандаи]] [[Инглисҳо|инглис]], низ бовар дошт, ки ин лавҳа ба достони Шалмансари I ва даҳ қабилаи гумшудаи исроилиён ишора мекунад. Навиштаҷоти Бесутун, ки бо се нусхаи якхела (ҳамном) ба забонҳои эламӣ, аккадӣ ва [[порсии бостон]] навишта шудааст, яке аз омилҳои муҳимтарин дар рамзкушоӣ кардани [[Хати мехӣ|хатти мехӣ]] ва [[Порсии бостон|порсии бостонпорсии бостон]] буда, ба мисли Санги Розетта дар рамзкушоӣ кардани иероглифҳои Миср муҳим аст. Ҷойи таърихӣ ва фарҳангии Бесутун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] аст ва худи ин ёдгорӣ аз [[соли 2006]] яке аз [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Эрон|дар Эрон]] будааст. == Номи Бесутун == [[Василий Бартолд]] бовар дошт, ки вожаи "Бесутун" аз ду калимаи "Бағ", ки маънояш [[Худо]] аст ва "Стон" (пасванди ҷой, ки маънояш ҷойгоҳ ё макон аст) ва дар шакли "Бағистон" маънои "Ҷои худоён"-ро дорад. Аввалин зикри ин макон дар китоби Диодор Сисилий буд, ки дар он қисме аз навиштаҳои юнонӣ дар бораи Бесутун оварда шудааст. Дар ин истинод, навиштаҷоти Бесутун, ки аз ҷониби маликаи асирии афсонавӣ Семирамис кандакорӣ шудааст, муаррифӣ мешавад ва Бесутун муаррифӣ мешавад (Багастанон орос). Дар Бесутун зикр шудааст, ки кӯҳиБесутун ба [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] пешниҳод шудааст. Вожаи Бесутун дар забони паҳлавӣ ба "Беҳистон" ва сипас "Беҳистун" табдил ёфт. Ин калима дар асрҳои аввали ислом "Беҳстун" номида мешуд ва имрӯз Бесутун номида мешавад. Ёдовар мешавем, ки шакли вожаи, ки имрӯз "بيستون" номида мешавад, ба маънои "бе сутун" аз лаҳҷаҳои гуфтугӯӣ аст ва эътибор надорад. [[Акс:Faravahar_at_Behistun.jpg|мини|280x280пкс|Киёнӣ Бесутун кӯраи ва кандакорӣ аз хатти санг дар [[Кирмоншоҳ]], 520 пеш аз милод]] == Усули сохт == Навиштаҷоти Бесутун дар баландии даҳ метр аз замин дар нишебии ҷанубии кӯҳи Парав сохта шудааст ва аз боқимондаҳои зинапоя дар қисми болоии кӯҳи Бесутун эҳтимол дорад, ки сангтарошон аз ин роҳ барои расидан ба макони навиштаҷот истифода кардаанд ва пас аз анҷоми кор, онҳо зинапояро кандакорӣ кардаанд, то навиштаҷот дастнорас бошад. Навиштаҷоти Бесутун дар [[оҳаксанг]] сохта шудааст, ки бар асоси нишонаҳои сири [[қаҳваранг]], ки сатҳи навиштаҷотро пӯшонида буд ва боқимондаҳои [[сурб]], ки дар чанд сатри аввали навиштаҷот дида мешуданд, ба назар мерасад, ки дар охири асар бо рӯйпӯши номаълум пӯшонида шудааст, то [[Дарозумрӣ|умри]] навиштаҷотро зиёд кунад. Мувофиқи ақидаҳои Тромпелманн, ки Лоски ва Ҳинтс низ онҳоро қабул карданд, кандакорӣ кардани ин рельеф ва кандакорӣ кардани ин навиштаҷоти сезабона бо тартиби зерин анҷом дода шудааст: # Нақши барҷаста # Аввалин ривояти эламӣ дар чор саҳифаи тарафи рост # Ривоятҳои аккадӣ дар лавҳаи сангии баланд дар тарафи чап # Ривоятҳои қадимаи форсӣ дар чор саҳифаи поёнии релеф # Нусхаи дуюми ривояти эламӣ, пас аз он ки илова кардани Скунхеи исёнгар ба ривояти аввалини эламӣ зарар расонд, се саҳифа поёнтар аз ривояти аккадӣ дар соли 518 пеш аз милод илова карда шуд. # Илова кардани порчаи панҷум ба [[Порсии бостон|забони порсии бостон]] пас аз илова кардани тасвири Скунхе. == Эзоҳ == [[Акс:Behistun_Darius_the_Great.jpg|мини|Сари Дориюш бо тоҷ]] Дар хабарҳо ва ривоятҳои маҳаллии муосири Эрон, гуфта мешавад, ки ҷасади нӯҳ дарвеше дар кӯҳ кандакорӣ шудааст. Дар [[ривоятҳо]] ва ривоятҳои асримиёнагӣ ва муосир, мундариҷа ва маънои навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] равшан набуд. Гарчанде ки навиштаҷоти Бесутун муддати тӯлонӣ ёдгории ҳокими бузурги Эрон буд, зеро хондани он имконнопазир буд ва илова бар ин, [[Хати мехӣ|хатти мехии]] қадимаи порсӣ дар охири ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] комилан фаромӯш шуда буд, мундариҷа ва маънои навиштаҷот ҳатто барои ҷанговарони [[Искандари Мақдунӣ]] як сир буд. Ҷойгиршавии махсуси сангнавишти Бесутун, ки дар баландии кӯҳ дар роҳи [[корвон]], дар болои як [[дашт]]<nowiki/>и васеъ ва ҳосилхез ҷойгир аст ва шояд муқаддас ва гиромӣ будани ин макон боис шуд, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] ин маконро барои навиштаҷоти худ интихоб кунад. Аз сабаби аҳамияти ин роҳи корвонӣ, ки [[Ҳамадон|Ҳамадонро]] бо [[Бағдод]] мепайвандад, ҷуғрофиёшиносони араб, бахусус [[Ибни Руста|Ибни Руста,]] онро муфассал тавсиф кардаанд. Ҷуғрофиёшиноси араб [[Ибни Ҳавқал]] тақрибан [[соли 977]] мелодӣ навиштааст, ки дар кӯҳи Бесутун тасвири [[Мактаб|мактабе]] бо [[Омӯзгор|муаллиме]], ки [[чӯб]] дорад ва як қатор донишҷӯён, инчунин [[Ошхона|ошхонае]] бо [[Ошпаз|ошпазе]], ки [[қошуқ]] ва [[Дег|дегро]] дар сепоя дорад, мавҷуд аст. == Нақши барҷаста == Номҳои онҳое, ки боздошт шуданд (аз ҷониби Дориюш тартиб дода шудааст): Матни сангнавиштаро (бар асоси тарҷумаи олмонии он) чунин хулоса кардан мумкин аст: Нуктаҳои асосии навиштаҷоти Бесутун инҳоянд: Муаррифии Дориюш бо забони худаш, [[Ҳахоманиш|сулолаи Ҳахоманишӣ]], чӣ гуна барқарор шудани салтанат ба дасти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], [[Ҳукумат|сабки ҳукумати]] [[Дориюши Бузург|Дориюш]], марги Камбис, шӯриши [[Гаумот]] ва кушта шудани ӯ дар тирамоҳи [[Соли 522 п.м.|соли 522]] пеш аз милод, шӯришҳо ва шӯришҳо дар бисёр сарзаминҳо ва саркӯби онҳо ва барқарор кардани бисёр минтақаҳое, ки аз итоат саркашӣ карда буданд, пирӯзиҳое, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] дар нуздаҳ ҷанг ба даст овард, аз ҷумла пирӯзии муҳим ва душвор бар скифҳо, чӣ гуна сулҳ ва амният дар империяи бузург барқарор шуд, рад кардани иддаоҳои шӯришгарон бар зидди ҳукумат, ҳушдор аз дурӯғгӯӣ, дифоъ аз ҳақиқат ва ростқавлӣ, дуои нек барои кишвар ва мардум, миннатдории Дориюш барои кӯмаки [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар мағлуб кардани мухолифон ва барқарор кардани сулҳ, маслиҳат ба подшоҳони оянда ва онҳое, ки навиштаҷоти Бесутунро мехонанд, номҳои онҳое, ки Дориюшро дар мағлуб кардани [[Гаумот]] дастгирӣ кардаанд ва ишора ба нашри матни навиштаҷот дар саросари ҷаҳон. Салтанати Ҳахоманишӣ бо [[хати мехӣ]] ва бо се забон навишта шуда буд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Бобилистон|бобилӣ]] ва [[Элом (шаҳр)|эламӣ]] . Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии ҳамаи хати мехӣ гардиданд. Аз ҷумла, сэр Х. Роулинсон дар ин муваффақият саҳми бузурге гузошт. {| class="wikitable" !Қатор ! Ном ! Шиносоӣ |- | 1 | Корҳо | Аввалин шӯришгари Суса |- | 2 | Шарм надоред. | Аввалин шӯришгари Бобил |- | 3 | Мурти | Дуюмин шӯришгари Суса |- | 4 | Фрутиш | Шӯришиёни миёна |- | 5 | Тухм чист? | Сагарат Ребел |- | 6 | Эй худоён! | шӯришиёни форсӣ |- | 7 | Арҳ | Шӯриши дуюми Бобил |- | 8 | Фарада | Шӯриши Марв |- | 9 | Скунха | Шӯриши скифӣ |} == [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс|Сангнавишта]] == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ|۳}} [[Акс:Behistun_DB1_1-15.jpg|рост|мини|400x400пкс|Сутуни якум (DB I 1-15)]] Матни эпитафияро (бар асоси тарҷумаи олмонии он) чунин хулоса кардан мумкин аст: Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон [[соли 1903]] таҳқиқ кардааст. === Интихобе аз матни навиштаҷоти Бесутун === * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Эй, ки аз ин ба баъд подшоҳ мешавӣ, худро аз дурӯғ сахт эҳтиёт кун. Мардеро, ки дурӯғгӯ аст, хуб ҷазо деҳ. Чунин фикр кун: «Бигзор кишвари ман амон бошад». (Навишти Ястон, сутуни 4, сатрҳои 36-40) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Акнун, ки ба кори ман бовар кардед, онро ба мардум бигӯед, паҳн накунед. Агар ин ҳуҷҷатро пинҳон накунед ва ба мардум бигӯед, бигзор Аҳура Маздо дӯсти шумо бошад ва сулолаи шумо афзоиш ёбад ва шумо умри дароз бинед». (Навишти Бистоун, сутуни 4, сатрҳои 52-56). * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Бо файзи Аҳура Маздо ман подшоҳ ҳастам, Аҳура Маздо ба ман салтанатро ато кард». (Бейистон, сутуни аввал: сархати 11 ва ғайра.) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Аҳурамаздо ба ман ин салтанатро ато кард. Аҳурамаздо ба ман дар ба даст овардани ин салтанат кӯмак кард. Бо иродаи Аҳурамаздо ман ин салтанатро соҳиб мешавам». (Бейистон, сутуни аввал, сатрҳои 24-26). == Таҳқиқот == Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон соли 1903 таҳқиқ кардааст. == Нигаред == * Литографи Гударз * Муҷассамаи Геркулес * Табиати Шайх Алихон Зангана * Фарҳод Тараш * Санги сурхчатоб == Ёдгориҳои давраҳои гуногун дар кӯҳи Бесутун == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ|۳}} == Ҷусторҳои марбут == * Барельефи Анубани * Ҷадвали мероси ҷаҳонӣ аз рӯи минтақа * Катибаи Шопури I дар Каъбаи дини Зардушт * Кандакорӣ дар санги Анубани * Матни пурраи навиштаҷоти Бистун * Кохи Бесутун * Пули Бесутун * Патиграбана * Нақши Раҷаб * [[Бардиё|Барди]]<nowiki/>ё {{چپ‌چین}} * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Farkas|نام=Ann|پیوند نویسنده=|فصل=The Behistun Relief|عنوان=[[THE Cambridge History of Iran]]|جلد=۲|سال=۱۹۸۵|ناشر=Cambridge University Press|مکان=New York|شابک=0521200911|زبان=en}} * {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=HERZFELD|نام=E|پیوند نویسنده=ارنست هرتسفلد|نام خانوادگی۲=FRYE|نام۲=R. N|پیوند نویسنده۲=ریچارد فرای|مقاله=BĪSUTŪN|دانشنامه=[[THE ENCYCLOPAEDIA OF ISLAM]]|ویرایش=۲|جلد=۱|سال=۱۹۸۶|ناشر=E. J. BRILL|مکان=LEIDEN|شابک=90 04 08114 3|صفحه=|زبان=en}} * {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Schmitt|نام=Rüdiger|پیوند نویسنده=رودیگر اشمیت|مقاله=BISOTUN i. Introduction|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]|جلد=۴|سال=۱۹۹۰a|ناشر=Bibliotheca Persica Press|مکان=New York|شابک=|صفحه=|پیوند مقاله=http://www.iranicaonline.org/articles/bisotun-i|تاریخ بازبینی=۱ اکتبر ۲۰۱۳|نشانی بایگانی=|تاریخ بایگانی=|زبان=en}} * {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Schmitt|نام=R|پیوند نویسنده=رودیگر اشمیت|مقاله=BISOTUN iii. Darius's Inscriptions|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]|جلد=۴|سال=۱۹۹۰b|ناشر=Bibliotheca Persica Press|مکان=New York|شابک=|صفحه=|پیوند مقاله=http://www.iranicaonline.org/articles/bisotun-iii|تاریخ بازبینی=1 October 2013|نشانی بایگانی=|تاریخ بایگانی=|زبان=en}} {{پایان چپ‌چین}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Behistun Inscription}} == Манбаъҳои дигар == * آذرنگ، عبدالحسین. «بیستون». دانشنامه جهان اسلام. تهران: بنیاد دائرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۳.<nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-pazhuhesh-1">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}</span></nowiki> * داندامایف، محمد (۱۳۸۶). ایران در دوران نخستین پادشاهان هخامنشی. ترجمهٔ روحی ارباب. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۳۳۴-۲.<nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-pazhuhesh-1">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}</span></nowiki> * هویسه، فیلیپ (۱۳۹۳). «ادبیات کتیبه‌ای در زبان‌های ایرانی باستان و میانه». تاریخ ادبیات فارسی، ادبیات ایران پیش از اسلام. ج. هفدهم (پیوست ۱). ترجمهٔ سیروس نصرالله‌زاده. تهران: انتشارات سخن. ص. ۱۱۱-۱۵۵. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۴۶۰-۳.<nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-pazhuhesh-1">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}</span></nowiki> {{بیستون}} == Пайванди беруна == {{سنگ‌نوشته‌های هخامنشی}}{{آثار تاریخی قبل از اسلام کرمانشاه}} * [http://www.hueshot.com/album/Places/Kermanshah_Bisotun/ Аксҳо аз Бесутун] * [https://web.archive.org/web/20090225185424/http://www.irantooth.com/iranpics/dariush_inscriptions.htm Тасвирҳои петроглифҳои Бесутун] * Энсиклопедияи [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2473 Бесутуни] Ислом * [http://www.avesta.org/op/op.htm Матни катибаҳои қадимии форсӣ (бо тарҷумаи англисӣ)] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ}}{{میراث جهانی یونسکو در ایران}}{{ساتراپی‌های هخامنشیان}}{{منبع‌شناسی تاریخ ماد و هخامنشی}}{{شاهنشاهی هخامنشی}}<templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Асосӣ|Матни комили сангнавиштаи Бесутун}}<gallery> Акс:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|пайванд=پرونده:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg Акс:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg Акс:BehistunInscriptiondetail.jpg|пайванд=پرونده:BehistunInscriptiondetail.jpg Акс:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg </gallery>{{شاهنشاهی هخامنشی}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Манобеи динҳои Бесутуни Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯъҳои Бесутуншиносӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯи таърихи Бесутун]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳои бостонӣ]] lq8g5eftnjja4uyy7upxwsr072ik44y 1472197 1472196 2026-05-11T18:35:34Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ 1472197 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Лавҳаи Бесутун ё Катибаи''' '''Бесутун -''' бузургтарин лавҳаи сангнавишта дар ҷаҳон, аввалин матни маъруфи эронӣ ва осори хатии сулолаи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]] ( [[Соли 520 п.м.|520 пеш аз милод]] ) мебошад. Он дар [[Бесутун|шаҳри Бесутун,]] як ноҳияи [[шаҳристони Ҳарсин]] дар [[Устони Кирмоншоҳ]], сӣ километр аз [[Кирмоншоҳ]], дар нишебиҳои кӯҳи Бесутун ҷойгир аст. <ref>[http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=46097&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091111090705/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D46097%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|date=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹}} '''(انگلیسی)''' بازدید در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰</ref> Лавҳаи Бесутун яке аз муҳимтарин ва машҳуртарин ҳуҷҷатҳо дар таърихи инсон ва муҳимтарин матни таърихӣ дар давраи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] <ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630 خبرگزاری میراث فرهنگی] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100124152430/http://www.chn.ir/news/?section=2&id=32630|date=۲۴ ژانویه ۲۰۱۰}} بازدید در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۰</ref> аст, ки пирӯзии [[Дориюши Бузург]] бар [[Гаумот|Маҷус]] ва асир шудани шӯришгаронро тасвир мекунад. Генерали фаронсавӣ Гардин бовар дошт, ки Лавҳаи Бесутун [[Масеҳият]] ва 12 [[Апостолҳо|расули]] ӯро ифода мекунад, дар ҳоле ки Роберт Кер Портер, сайёҳ, [[дипломат]] ва [[Нависанда|нависандаи]] [[Инглисҳо|инглис]], низ бовар дошт, ки ин лавҳа ба достони Шалмансари I ва даҳ қабилаи гумшудаи исроилиён ишора мекунад. Навиштаҷоти Бесутун, ки бо се нусхаи якхела (ҳамном) ба забонҳои эламӣ, аккадӣ ва [[порсии бостон]] навишта шудааст, яке аз омилҳои муҳимтарин дар рамзкушоӣ кардани [[Хати мехӣ|хатти мехӣ]] ва [[Порсии бостон|порсии бостонпорсии бостон]] буда, ба мисли Санги Розетта дар рамзкушоӣ кардани иероглифҳои Миср муҳим аст. Ҷойи таърихӣ ва фарҳангии Бесутун яке аз [[ёдгориҳои миллии Эрон]] аст ва худи ин ёдгорӣ аз [[соли 2006]] яке аз [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Эрон|дар Эрон]] будааст. == Номи Бесутун == [[Василий Бартолд]] бовар дошт, ки вожаи "Бесутун" аз ду калимаи "Бағ", ки маънояш [[Худо]] аст ва "Стон" (пасванди ҷой, ки маънояш ҷойгоҳ ё макон аст) ва дар шакли "Бағистон" маънои "Ҷои худоён"-ро дорад. Аввалин зикри ин макон дар китоби Диодор Сисилий буд, ки дар он қисме аз навиштаҳои юнонӣ дар бораи Бесутун оварда шудааст. Дар ин истинод, навиштаҷоти Бесутун, ки аз ҷониби маликаи асирии афсонавӣ Семирамис кандакорӣ шудааст, муаррифӣ мешавад ва Бесутун муаррифӣ мешавад (Багастанон орос). Дар Бесутун зикр шудааст, ки кӯҳиБесутун ба [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] пешниҳод шудааст. Вожаи Бесутун дар забони паҳлавӣ ба "Беҳистон" ва сипас "Беҳистун" табдил ёфт. Ин калима дар асрҳои аввали ислом "Беҳстун" номида мешуд ва имрӯз Бесутун номида мешавад. Ёдовар мешавем, ки шакли вожаи, ки имрӯз "بيستون" номида мешавад, ба маънои "бе сутун" аз лаҳҷаҳои гуфтугӯӣ аст ва эътибор надорад. [[Акс:Faravahar_at_Behistun.jpg|мини|280x280пкс|Киёнӣ Бесутун кӯраи ва кандакорӣ аз хатти санг дар [[Кирмоншоҳ]], 520 пеш аз милод]] == Усули сохт == Навиштаҷоти Бесутун дар баландии даҳ метр аз замин дар нишебии ҷанубии кӯҳи Парав сохта шудааст ва аз боқимондаҳои зинапоя дар қисми болоии кӯҳи Бесутун эҳтимол дорад, ки сангтарошон аз ин роҳ барои расидан ба макони навиштаҷот истифода кардаанд ва пас аз анҷоми кор, онҳо зинапояро кандакорӣ кардаанд, то навиштаҷот дастнорас бошад. Навиштаҷоти Бесутун дар [[оҳаксанг]] сохта шудааст, ки бар асоси нишонаҳои сири [[қаҳваранг]], ки сатҳи навиштаҷотро пӯшонида буд ва боқимондаҳои [[сурб]], ки дар чанд сатри аввали навиштаҷот дида мешуданд, ба назар мерасад, ки дар охири асар бо рӯйпӯши номаълум пӯшонида шудааст, то [[Дарозумрӣ|умри]] навиштаҷотро зиёд кунад. Мувофиқи ақидаҳои Тромпелманн, ки Лоски ва Ҳинтс низ онҳоро қабул карданд, кандакорӣ кардани ин рельеф ва кандакорӣ кардани ин навиштаҷоти сезабона бо тартиби зерин анҷом дода шудааст: # Нақши барҷаста # Аввалин ривояти эламӣ дар чор саҳифаи тарафи рост # Ривоятҳои аккадӣ дар лавҳаи сангии баланд дар тарафи чап # Ривоятҳои қадимаи форсӣ дар чор саҳифаи поёнии релеф # Нусхаи дуюми ривояти эламӣ, пас аз он ки илова кардани Скунхеи исёнгар ба ривояти аввалини эламӣ зарар расонд, се саҳифа поёнтар аз ривояти аккадӣ дар соли 518 пеш аз милод илова карда шуд. # Илова кардани порчаи панҷум ба [[Порсии бостон|забони порсии бостон]] пас аз илова кардани тасвири Скунхе. [[Акс:Behistun_Darius_the_Great.jpg|мини|Сари Дориюш бо тоҷ]] Дар хабарҳо ва ривоятҳои маҳаллии муосири Эрон, гуфта мешавад, ки ҷасади нӯҳ дарвеше дар кӯҳ кандакорӣ шудааст. Дар [[ривоятҳо]] ва ривоятҳои асримиёнагӣ ва муосир, мундариҷа ва маънои навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] равшан набуд. Гарчанде ки навиштаҷоти Бесутун муддати тӯлонӣ ёдгории ҳокими бузурги Эрон буд, зеро хондани он имконнопазир буд ва илова бар ин, [[Хати мехӣ|хатти мехии]] қадимаи порсӣ дар охири ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] комилан фаромӯш шуда буд, мундариҷа ва маънои навиштаҷот ҳатто барои ҷанговарони [[Искандари Мақдунӣ]] як сир буд. Ҷойгиршавии махсуси сангнавишти Бесутун, ки дар баландии кӯҳ дар роҳи [[корвон]], дар болои як [[дашт]]<nowiki/>и васеъ ва ҳосилхез ҷойгир аст ва шояд муқаддас ва гиромӣ будани ин макон боис шуд, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] ин маконро барои навиштаҷоти худ интихоб кунад. Аз сабаби аҳамияти ин роҳи корвонӣ, ки [[Ҳамадон|Ҳамадонро]] бо [[Бағдод]] мепайвандад, ҷуғрофиёшиносони араб, бахусус [[Ибни Руста|Ибни Руста,]] онро муфассал тавсиф кардаанд. Ҷуғрофиёшиноси араб [[Ибни Ҳавқал]] тақрибан [[соли 977]] мелодӣ навиштааст, ки дар кӯҳи Бесутун тасвири [[Мактаб|мактабе]] бо [[Омӯзгор|муаллиме]], ки [[чӯб]] дорад ва як қатор донишҷӯён, инчунин [[Ошхона|ошхонае]] бо [[Ошпаз|ошпазе]], ки [[қошуқ]] ва [[Дег|дегро]] дар сепоя дорад, мавҷуд аст. == Нақши барҷаста == Нуктаҳои асосии навиштаҷоти Бесутун инҳоянд: Муаррифии Дориюш бо забони худаш, [[Ҳахоманиш|сулолаи Ҳахоманишӣ]], чӣ гуна барқарор шудани салтанат ба дасти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]], [[Ҳукумат|сабки ҳукумати]] [[Дориюши Бузург|Дориюш]], марги Камбис, шӯриши [[Гаумот]] ва кушта шудани ӯ дар тирамоҳи [[Соли 522 п.м.|соли 522]] пеш аз милод, шӯришҳо ва шӯришҳо дар бисёр сарзаминҳо ва саркӯби онҳо ва барқарор кардани бисёр минтақаҳое, ки аз итоат саркашӣ карда буданд, пирӯзиҳое, ки [[Дориюши Бузург|Дориюш]] дар нуздаҳ ҷанг ба даст овард, аз ҷумла пирӯзии муҳим ва душвор бар скифҳо, чӣ гуна сулҳ ва амният дар империяи бузург барқарор шуд, рад кардани иддаоҳои шӯришгарон бар зидди ҳукумат, ҳушдор аз дурӯғгӯӣ, дифоъ аз ҳақиқат ва ростқавлӣ, дуои нек барои кишвар ва мардум, миннатдории Дориюш барои кӯмаки [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар мағлуб кардани мухолифон ва барқарор кардани сулҳ, маслиҳат ба подшоҳони оянда ва онҳое, ки навиштаҷоти Бесутунро мехонанд, номҳои онҳое, ки Дориюшро дар мағлуб кардани [[Гаумот]] дастгирӣ кардаанд ва ишора ба нашри матни навиштаҷот дар саросари ҷаҳон. Салтанати Ҳахоманишӣ бо [[хати мехӣ]] ва бо се забон навишта шуда буд: [[Порсии бостон|форсии қадим]], [[Бобилистон|бобилӣ]] ва [[Элом (шаҳр)|эламӣ]]. Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии ҳамаи хати мехӣ гардиданд. Аз ҷумла, сэр Х. Роулинсон дар ин муваффақият саҳми бузурге гузошт. {| class="wikitable" !Қатор ! Ном ! Шиносоӣ |- | 1 | Корҳо | Аввалин шӯришгари Суса |- | 2 | Шарм надоред. | Аввалин шӯришгари Бобил |- | 3 | Мурти | Дуюмин шӯришгари Суса |- | 4 | Фрутиш | Шӯришиёни миёна |- | 5 | Тухм чист? | Сагарат Ребел |- | 6 | Эй худоён! | шӯришиёни форсӣ |- | 7 | Арҳ | Шӯриши дуюми Бобил |- | 8 | [[Фрада]] | Шӯриши Марв |- | 9 | Скунха | Шӯриши скифӣ |} == [[Сангнавиштаҳои Дориюши Бузург дар Суэтс|Сангнавишта]] == [[Акс:Behistun_DB1_1-15.jpg|рост|мини|400x400пкс|Сутуни якум (DB I 1-15)]] Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон [[соли 1903]] таҳқиқ кардааст. === Интихобе аз матни навиштаҷоти Бесутун === * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Эй, ки аз ин ба баъд подшоҳ мешавӣ, худро аз дурӯғ сахт эҳтиёт кун. Мардеро, ки дурӯғгӯ аст, хуб ҷазо деҳ. Чунин фикр кун: «Бигзор кишвари ман амон бошад». (Навишти Ястон, сутуни 4, сатрҳои 36-40) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Акнун, ки ба кори ман бовар кардед, онро ба мардум бигӯед, паҳн накунед. Агар ин ҳуҷҷатро пинҳон накунед ва ба мардум бигӯед, бигзор Аҳура Маздо дӯсти шумо бошад ва сулолаи шумо афзоиш ёбад ва шумо умри дароз бинед». (Навишти Бистоун, сутуни 4, сатрҳои 52-56). * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Бо файзи Аҳура Маздо ман подшоҳ ҳастам, Аҳура Маздо ба ман салтанатро ато кард». (Бейистон, сутуни аввал: сархати 11 ва ғайра.) * Подшоҳ Дориюш мегӯяд: «Аҳурамаздо ба ман ин салтанатро ато кард. Аҳурамаздо ба ман дар ба даст овардани ин салтанат кӯмак кард. Бо иродаи Аҳурамаздо ман ин салтанатро соҳиб мешавам». (Бейистон, сутуни аввал, сатрҳои 24-26). == Таҳқиқот == Ин минтақаро Авраам Валентин Вилямс Ҷексон соли 1903 таҳқиқ кардааст. == Нигаред == * Литографи Гударз * Муҷассамаи Геркулес * Табиати Шайх Алихон Зангана * Фарҳод Тараш * Санги сурхчатоб == Нигораҳо == <gallery> Акс:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|пайванд=پرونده:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg Акс:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Kermanshah-bisotoun_inscription.jpg Акс:BehistunInscriptiondetail.jpg|пайванд=پرونده:BehistunInscriptiondetail.jpg Акс:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg|пайванд=پرونده:Darius_I_the_Great's_inscription.jpg </gallery> == Ёдгориҳои давраҳои гуногун дар кӯҳи Бесутун == {{Эзоҳ|۳}} == Ҷусторҳои марбут == * Барельефи Анубани * Ҷадвали мероси ҷаҳонӣ аз рӯи минтақа * Катибаи Шопури I дар Каъбаи дини Зардушт * Кандакорӣ дар санги Анубани * Матни пурраи навиштаҷоти Бистун * Кохи Бесутун * Пули Бесутун * Патиграбана * Нақши Раҷаб * [[Бардиё|Бардиё]]<nowiki/> == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Behistun Inscription}} * [http://www.hueshot.com/album/Places/Kermanshah_Bisotun/ Аксҳо аз Бесутун] * [https://web.archive.org/web/20090225185424/http://www.irantooth.com/iranpics/dariush_inscriptions.htm Тасвирҳои петроглифҳои Бесутун] * Энсиклопедияи [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2473 Бесутуни] Ислом * [http://www.avesta.org/op/op.htm Матни катибаҳои қадимии форсӣ (бо тарҷумаи англисӣ)] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Кирмоншоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Манобеи динҳои Бесутуни Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯъҳои Бесутуншиносӣ дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Мавзӯи таърихи Бесутун]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳои бостонӣ]] afkqo9m7d2oya1qo7xisqeirxumzdqt 1472207 1472197 2026-05-11T20:26:02Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Катибаи Бесутун]] 1472207 wikitext text/x-wiki #равона [[Катибаи Бесутун]] le1sibhkit7nldmvoxukeyi6vm304ui 0 331375 1472198 2026-05-11T18:37:52Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1472198 wikitext text/x-wiki #равона [[Лавҳаи Бесутун]] 56h6ha5v6r5s06bdbj40hr89h6stuqr 1472210 1472198 2026-05-11T20:35:04Z VASHGIRD 8035 Changed redirect target from [[Лавҳаи Бесутун]] to [[Катибаи Бесутун]] 1472210 wikitext text/x-wiki #равона [[Катибаи Бесутун]] le1sibhkit7nldmvoxukeyi6vm304ui 0 331377 1472215 2026-05-12T03:24:23Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Изтироб ({{lang-ar|اضطراب}}) — ошуфтагӣ, бетобӣ, ташвиш, дар равоншиносӣ парешонии зеҳнӣ аз таъсири тарси мубҳам, ҳарос ва нигаронӣ аз хатари номушаххас, ки боиси адами эътимод, дармондагӣ ва барангехтагии физиологӣ мегардад; ҳолати нороҳати беқарорӣ ва таҳрикпа... 1472215 wikitext text/x-wiki Изтироб ({{lang-ar|اضطراب}}) — ошуфтагӣ, бетобӣ, ташвиш, дар равоншиносӣ парешонии зеҳнӣ аз таъсири тарси мубҳам, ҳарос ва нигаронӣ аз хатари номушаххас, ки боиси адами эътимод, дармондагӣ ва барангехтагии физиологӣ мегардад; ҳолати нороҳати беқарорӣ ва таҳрикпазир, нигаронии беш аз ҳад. Изтиробро бисёр муҳаққиқон ба эҳсоси тарс монанд медонанд, бо ин тафовут, ки тарс вокуниш ба хатар ва таҳдидҳои маълум буда, Изтироб эҳсоси нохушоянд аз ташвиш ва нороҳатиҳоест, ки дар заминаи тарс ё хатарҳои мавҳуму хаёлӣ ва ношинохта ба вуҷуд меояд. Изтироб дар шароити пуртаниш вокуниши табиӣ аст. Омилҳои асосии ба вуҷуд омадани Изтироб: 1) биологӣ ва ҷисмонӣ (мизони ғайримуқаррарии баъзе аз ҳормонҳои мавҷуд дар хун ё ихтилол дар системаи ҳормонӣ, камҳаракатӣ, поин будани мизони қанди хун ва ғ.; 2) экологӣ ва иҷтимоӣ (мушкилоти хонаводагӣ, тағйироти ногаҳонӣ ва ғайримунтазир, мас., зилзила, беморӣ ё марги яке аз наздикон); 3) генетикӣ ва ирсӣ (бахусус, дар баъзе намудҳои Изтироби ихтилолоти ҳарос ва тарс аз маконҳои боз ё тарси марзӣ). Изтироби ҳарос тарси бидуни иллат буда, аз хусусиятҳои ихтилоли ҳарос аст. Изтироби шадиду музмин баъзан боиси сар задани бемориҳои афсурдарӯҳӣ ё ангезаҳои ҷисмонию эҳсосотӣ мегардад. Аломатҳои равоншинохтии Изтироб: хулқу хӯ, таҳрикпазирӣ, эҳсосотӣ будан; тафаккур: нигаронӣ, мушкил дар тамаркуз, эҳсоси холӣ будани зеҳн, осебпазир донистани худ, беш аз ҳад ба таҳдид аҳаммият додан; ангезиш: худдорӣ аз мавқеиятҳо, вобастагии зиёд, майл ба фирор; рафтор, беқарорӣ, вокуниш. Изтироб дар дараҷаҳои физиологӣ (афзоиши тапиши дил, нафаскашӣ, тезшавии гардиши хун, баландшавии фишори шарёнӣ, ҳаяҷоннокӣ ва ғ.), эмотсионалӣ-когнитивӣ (оҷизӣ, умедворию ноумедӣ, бечорагӣ, беҳолшавӣ, ҳисси нобоварӣ дар қабули қарор) ва рафторӣ (гаштугузори бемақсад, хоидани нохунҳо, дар даст алвонҷ додани ашёи гуногун) ифода меёбад. Дар равонпизишкӣ Изтироб як навъи равонранҷурӣ (невроз) буда, бидуни иллат эҷод мешавад ё шиддати он бо омили эҷодкунандааш таносуб надорад. Дар мавриди иллати Изтироб назарияҳои муҳимро се мактаби умдаи равоншиносӣ (психоанализ, рафторӣ, вуҷудӣ) баён кардаанд. Аз назари З. Фрейд (асосгузори психоанализ, мафҳуми Изтиробро дар равоншиносӣ ҷорӣ кардааст) кӯшишҳои ғаризии номатлуб сабаби Изтироб мегардад. Шакли ибтидоии Изтироб аз таваллуди фард сарчашма мегирад. З. Фрейд вобаста ба сарчашмаи таҳдид 3 навъи Изтиробро муайян кардааст: Изтироби воқеӣ (вақте фард бо хатар ё таҳдиди берунӣ дучор гардад); Изтироби равонранҷурӣ (невротикӣ), ки дар натиҷаи он рафторҳои ночизи иҷтимоӣ падид меоянд; Изтироби ахлоқӣ (вақте фард бархилофи виҷдон ё арзишҳои ахлоқии худ амале анҷом медиҳад). Ба назари З. Фрейд Изтироби ҳушдордиҳанда фардро аз хатарҳои номаълум огоҳ сохта, водор мекунад, ки аз он худро дифоъ намояд. Изтироби аввалия дар сурати барҳам хӯрдани мувозинати «эго» эҷод мешавад. Ҳолати дуввум дар мавриди осебдидагӣ падид меояд. Назарияи рафторӣ Изтиробро дар муқобили муҳити хос вокуниши шартӣ маънидод мекунад. Мувофиқи назарияи вуҷудӣ манбаи Изтироб огоҳӣ ва таваҷҷуҳи инсон аз ду ҷанбаи асосӣ ва дар айни замон зид – ҳастӣ ва нестӣ, эҳсоси бегонагӣ ва бемаънигии ҳаёт аст. Мувофиқи таҳқиқот Изтироб бештар миёни занон, табақаи камбизоати аҳолӣ, афроди миёнсолу куҳансол мушоҳида мешавад. Изтироб ҳолати манфӣ буда, таъсири он ба рафтор ва фаъолияти одам гуногун аст. Изтиробнокӣ ҳолати яклаҳзаина ё хислати устувори инсон буда метавонад. Изтиробнокии кӯдакон (синни томактабӣ, мактабӣ) дар натиҷаи вайрон шудани муносибаташон бо волидайн ва калонсолон ба вуҷуд меояд. Изтиробнокӣ хислати инфиродии равонист, ки дар зинаи пасти зуҳурёбии аксуламал ба Изтироб ҳамчун ҳолати равонӣ зоҳир мешавад. Дар равоншиносии муосир ду намуди Изтироб: ҳаракатдиҳанда ва беҳолкунанда маълум аст. Изтироб тавассути механизмҳои ҳимоявӣ, аз байн бурдан, иваз кардан, самарабахш кардан ва ғ. заиф карда мешавад. s56t0cmkm55z6gfn1al54b9qts0yz7n 1472216 1472215 2026-05-12T03:25:59Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472216 wikitext text/x-wiki Изтироб ({{lang-ar|اضطراب}}) — ошуфтагӣ, бетобӣ, ташвиш, дар равоншиносӣ парешонии зеҳнӣ аз таъсири тарси мубҳам, ҳарос ва нигаронӣ аз хатари номушаххас, ки боиси адами эътимод, дармондагӣ ва барангехтагии физиологӣ мегардад; ҳолати нороҳати беқарорӣ ва таҳрикпазир, нигаронии беш аз ҳад. Изтиробро бисёр муҳаққиқон ба эҳсоси тарс монанд медонанд, бо ин тафовут, ки тарс вокуниш ба хатар ва таҳдидҳои маълум буда, Изтироб эҳсоси нохушоянд аз ташвиш ва нороҳатиҳоест, ки дар заминаи тарс ё хатарҳои мавҳуму хаёлӣ ва ношинохта ба вуҷуд меояд. Изтироб дар шароити пуртаниш вокуниши табиӣ аст. Омилҳои асосии ба вуҷуд омадани Изтироб: 1) биологӣ ва ҷисмонӣ (мизони ғайримуқаррарии баъзе аз ҳормонҳои мавҷуд дар хун ё ихтилол дар системаи ҳормонӣ, камҳаракатӣ, поин будани мизони қанди хун ва ғ.; 2) экологӣ ва иҷтимоӣ (мушкилоти хонаводагӣ, тағйироти ногаҳонӣ ва ғайримунтазир, мас., зилзила, беморӣ ё марги яке аз наздикон); 3) генетикӣ ва ирсӣ (бахусус, дар баъзе намудҳои Изтироби ихтилолоти ҳарос ва тарс аз маконҳои боз ё тарси марзӣ). Изтироби ҳарос тарси бидуни иллат буда, аз хусусиятҳои ихтилоли ҳарос аст. Изтироби шадиду музмин баъзан боиси сар задани бемориҳои афсурдарӯҳӣ ё ангезаҳои ҷисмонию эҳсосотӣ мегардад. Аломатҳои равоншинохтии Изтироб: хулқу хӯ, таҳрикпазирӣ, эҳсосотӣ будан; тафаккур: нигаронӣ, мушкил дар тамаркуз, эҳсоси холӣ будани зеҳн, осебпазир донистани худ, беш аз ҳад ба таҳдид аҳаммият додан; ангезиш: худдорӣ аз мавқеиятҳо, вобастагии зиёд, майл ба фирор; рафтор, беқарорӣ, вокуниш. Изтироб дар дараҷаҳои физиологӣ (афзоиши тапиши дил, нафаскашӣ, тезшавии гардиши хун, баландшавии фишори шарёнӣ, ҳаяҷоннокӣ ва ғ.), эмотсионалӣ-когнитивӣ (оҷизӣ, умедворию ноумедӣ, бечорагӣ, беҳолшавӣ, ҳисси нобоварӣ дар қабули қарор) ва рафторӣ (гаштугузори бемақсад, хоидани нохунҳо, дар даст алвонҷ додани ашёи гуногун) ифода меёбад. Дар равонпизишкӣ Изтироб як навъи равонранҷурӣ (невроз) буда, бидуни иллат эҷод мешавад ё шиддати он бо омили эҷодкунандааш таносуб надорад. Дар мавриди иллати Изтироб назарияҳои муҳимро се мактаби умдаи равоншиносӣ (психоанализ, рафторӣ, вуҷудӣ) баён кардаанд. Аз назари З. Фрейд (асосгузори психоанализ, мафҳуми Изтиробро дар равоншиносӣ ҷорӣ кардааст) кӯшишҳои ғаризии номатлуб сабаби Изтироб мегардад. Шакли ибтидоии Изтироб аз таваллуди фард сарчашма мегирад. З. Фрейд вобаста ба сарчашмаи таҳдид 3 навъи Изтиробро муайян кардааст: Изтироби воқеӣ (вақте фард бо хатар ё таҳдиди берунӣ дучор гардад); Изтироби равонранҷурӣ (невротикӣ), ки дар натиҷаи он рафторҳои ночизи иҷтимоӣ падид меоянд; Изтироби ахлоқӣ (вақте фард бархилофи виҷдон ё арзишҳои ахлоқии худ амале анҷом медиҳад). Ба назари З. Фрейд Изтироби ҳушдордиҳанда фардро аз хатарҳои номаълум огоҳ сохта, водор мекунад, ки аз он худро дифоъ намояд. Изтироби аввалия дар сурати барҳам хӯрдани мувозинати «эго» эҷод мешавад. Ҳолати дуввум дар мавриди осебдидагӣ падид меояд. Назарияи рафторӣ Изтиробро дар муқобили муҳити хос вокуниши шартӣ маънидод мекунад. Мувофиқи назарияи вуҷудӣ манбаи Изтироб огоҳӣ ва таваҷҷуҳи инсон аз ду ҷанбаи асосӣ ва дар айни замон зид – ҳастӣ ва нестӣ, эҳсоси бегонагӣ ва бемаънигии ҳаёт аст. Мувофиқи таҳқиқот Изтироб бештар миёни занон, табақаи камбизоати аҳолӣ, афроди миёнсолу куҳансол мушоҳида мешавад. Изтироб ҳолати манфӣ буда, таъсири он ба рафтор ва фаъолияти одам гуногун аст. Изтиробнокӣ ҳолати яклаҳзаина ё хислати устувори инсон буда метавонад. Изтиробнокии кӯдакон (синни томактабӣ, мактабӣ) дар натиҷаи вайрон шудани муносибаташон бо волидайн ва калонсолон ба вуҷуд меояд. Изтиробнокӣ хислати инфиродии равонист, ки дар зинаи пасти зуҳурёбии аксуламал ба Изтироб ҳамчун ҳолати равонӣ зоҳир мешавад. Дар равоншиносии муосир ду намуди Изтироб: ҳаракатдиҳанда ва беҳолкунанда маълум аст. Изтироб тавассути механизмҳои ҳимоявӣ, аз байн бурдан, иваз кардан, самарабахш кардан ва ғ. заиф карда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтироб|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Равоншиносӣ]] 8g5vsjd3f9yum363bvf1nnvsb0waf3h 1472217 1472216 2026-05-12T03:43:31Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472217 wikitext text/x-wiki '''Изтироб''' ({{lang-ar|اضطراب}}) — [[Ошуфтагӣ|ошуфтагӣ,]] бетобӣ, ташвиш, дар равоншиносӣ парешонии зеҳнӣ аз таъсири тарси мубҳам, ҳарос ва нигаронӣ аз хатари номушаххас, ки боиси адами эътимод, дармондагӣ ва барангехтагии [[Физиология|физиологӣ]] мегардад; ҳолати нороҳати беқарорӣ ва таҳрикпазир, нигаронии беш аз ҳад. == Омилҳои ба вуҷудоварандаи изтироб == Изтиробро бисёр [[Муҳаққиқ|муҳаққиқон]] ба эҳсоси тарс монанд медонанд, бо ин тафовут, ки тарс вокуниш ба хатар ва таҳдидҳои маълум буда, изтироб эҳсоси нохушоянд аз ташвиш ва нороҳатиҳоест, ки дар заминаи тарс ё хатарҳои мавҳуму хаёлӣ ва ношинохта ба вуҷуд меояд. Изтироб дар шароити пуртаниш вокуниши табиӣ аст. Омилҳои асосии ба вуҷуд омадани изтироб: 1) биологӣ ва ҷисмонӣ (мизони ғайримуқаррарии баъзе аз ҳормонҳои мавҷуд дар хун ё ихтилол дар системаи [[Ҳормон|ҳормонӣ]], камҳаракатӣ, поин будани мизони қанди хун ва ғ.; 2) экологӣ ва иҷтимоӣ (мушкилоти хонаводагӣ, тағйироти ногаҳонӣ ва ғайримунтазир, масалан, зилзила, беморӣ ё марги яке аз наздикон); 3) [[Генетика|генетикӣ]] ва ирсӣ (бахусус, дар баъзе намудҳои изтироби ихтилолоти ҳарос ва тарс аз маконҳои боз ё тарси марзӣ). Изтироби ҳарос тарси бидуни иллат буда, аз хусусиятҳои ихтилоли ҳарос аст. Изтироби шадиду музмин баъзан боиси сар задани бемориҳои афсурдарӯҳӣ ё ангезаҳои ҷисмонию эҳсосотӣ мегардад. Аломатҳои равоншинохтии изтироб: хулқу хӯ, таҳрикпазирӣ, эҳсосотӣ будан; тафаккур: нигаронӣ, мушкил дар тамаркуз, эҳсоси холӣ будани зеҳн, осебпазир донистани худ, беш аз ҳад ба таҳдид аҳаммият додан; ангезиш: худдорӣ аз мавқеиятҳо, вобастагии зиёд, майл ба фирор; рафтор, беқарорӣ, вокуниш. Изтироб дар дараҷаҳои физиологӣ (афзоиши тапиши дил, нафаскашӣ, тезшавии гардиши хун, баландшавии фишори шарёнӣ, ҳаяҷоннокӣ ва ғ.), эмотсионалӣ-когнитивӣ (оҷизӣ, умедворию ноумедӣ, бечорагӣ, беҳолшавӣ, ҳисси нобоварӣ дар қабули қарор) ва рафторӣ (гаштугузори бемақсад, хоидани нохунҳо, дар даст [[алвонҷ]] додани ашёи гуногун) ифода меёбад. Дар равонпизишкӣ изтироб як навъи равонранҷурӣ (невроз) буда, бидуни иллат эҷод мешавад ё шиддати он бо омили эҷодкунандааш таносуб надорад. Дар мавриди иллати изтироб назарияҳои муҳимро се мактаби умдаи равоншиносӣ (психоанализ, рафторӣ, вуҷудӣ) баён кардаанд. == Наъвҳои изтироб == Аз назари З. Фрейд (асосгузори психоанализ, мафҳуми изтиробро дар [[равоншиносӣ]] ҷорӣ кардааст) кӯшишҳои ғаризии номатлуб сабаби изтироб мегардад. Шакли ибтидоии изтироб аз таваллуди фард сарчашма мегирад. З. Фрейд вобаста ба сарчашмаи таҳдид 3 навъи изтиробро муайян кардааст: Изтироби воқеӣ (вақте фард бо хатар ё таҳдиди берунӣ дучор гардад); изтироби равонранҷурӣ (невротикӣ), ки дар натиҷаи он рафторҳои ночизи иҷтимоӣ падид меоянд; Изтироби ахлоқӣ (вақте фард бархилофи виҷдон ё арзишҳои ахлоқии худ амале анҷом медиҳад). Ба назари З. Фрейд Изтироби ҳушдордиҳанда фардро аз хатарҳои номаълум огоҳ сохта, водор мекунад, ки аз он худро дифоъ намояд. Изтироби аввалия дар сурати барҳам хӯрдани мувозинати «эго» эҷод мешавад. Ҳолати дуввум дар мавриди осебдидагӣ падид меояд. Назарияи рафторӣ изтиробро дар муқобили муҳити хос вокуниши шартӣ маънидод мекунад. Мувофиқи назарияи вуҷудӣ манбаи изтироб огоҳӣ ва таваҷҷуҳи инсон аз ду ҷанбаи асосӣ ва дар айни замон зид – ҳастӣ ва нестӣ, эҳсоси бегонагӣ ва бемаънигии ҳаёт аст. Мувофиқи таҳқиқот изтироб бештар миёни занон, табақаи камбизоати аҳолӣ, афроди миёнсолу куҳансол мушоҳида мешавад. Изтироб ҳолати манфӣ буда, таъсири он ба рафтор ва фаъолияти одам гуногун аст. Изтиробнокӣ ҳолати яклаҳзаина ё хислати устувори инсон буда метавонад. Изтиробнокии кӯдакон (синни томактабӣ, мактабӣ) дар натиҷаи вайрон шудани муносибаташон бо волидайн ва калонсолон ба вуҷуд меояд. Изтиробнокӣ хислати инфиродии равонист, ки дар зинаи пасти зуҳурёбии аксуламал ба изтироб ҳамчун ҳолати равонӣ зоҳир мешавад. Дар равоншиносии муосир ду намуди изтироб: ҳаракатдиҳанда ва беҳолкунанда маълум аст. Изтироб тавассути механизмҳои ҳимоявӣ, аз байн бурдан, иваз кардан, самарабахш кардан ва ғ. заиф карда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтироб|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Равоншиносӣ]] 4joxre84qrlq3p24bjjcc5u6qox8wv9 0 331378 1472218 2026-05-12T03:56:30Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Изтирор (ар. اضطرار – ночорӣ, ноилоҷӣ, парешонӣ, тангдастӣ, дармондагӣ; бечора ва ҳоҷатманд кардани касе, зулм, зарар, осеб) — зарурати ниҳоӣ, дар ҳуқуқи ҷиноятӣ ва маъмурӣ ҳолатест, ки инсон барои ҳифзи ҷон, мол ва ҳуқуқи худ ё дигарон даст ба ҷиноят ё ҳуқуқвай... 1472218 wikitext text/x-wiki Изтирор (ар. اضطرار – ночорӣ, ноилоҷӣ, парешонӣ, тангдастӣ, дармондагӣ; бечора ва ҳоҷатманд кардани касе, зулм, зарар, осеб) — зарурати ниҳоӣ, дар ҳуқуқи ҷиноятӣ ва маъмурӣ ҳолатест, ки инсон барои ҳифзи ҷон, мол ва ҳуқуқи худ ё дигарон даст ба ҷиноят ё ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ мезанад. Изтирор вақте рух медиҳад, ки шахс дар ҳолати хатари шадид қарор мегирад ва имкон дорад ба ҳукми зарурат ночор амали ҷиноятиро содир кунад, то худ ва дигаронро аз ин хатар наҷот диҳад. Изтирор вазъест, ки шахсро миёни ду амр мегузорад: яке риояи қонун ва дигаре осеб расонидан ба моли ғайр ва таҷовуз ба ҳуқуқи каси дигар, ки дар ниҳоят амали ғайриқонунӣ содир мекунад. Дар сурати рафъи хавфи бевосита таҳдидкунанда ба ҳаёт, саломатӣ ва ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шахс ё шахсони дигар, манфиатҳои ҷомеа ё давлат, расонидани зарар ба манфиатҳое, ки қонун муҳофизат мекунад, ҷиноят ҳисобида намешавад. Изтирор ҳолатест, ки ҷиноят будани кирдорро истисно мекунад. Ҳангоми арзёбии қонунӣ будани кирдори дар ҳолати изтирор содиршуда хусусияту дараҷаи хавфи рафъшаванда, воқеият ва наздикии фаро расидани он, имконияти воқеии шахс дар мавриди пешгирии он, вазъи рӯҳии ӯ дар ҳолати бамиёномада ва дигар ҳолатҳо ба назар гирифта мешаванд. Барои он ки кирдорҳои ҳангоми изтирор содиршуда ҷиноят ҳисобида нашаванд, ду шарт зарур аст: 1. Шартҳое, ки ба таҳдиди хавф хоссанд: а) хавф мумкин аст аз ҳаракат, ҳолат, ҳодисаҳо дар давраҳои гуногун ба вуҷуд ояд (кирдори инсон, қувваҳои табиат, носозии техникиву механизмҳои гуногун, ҳуҷуми ҳайвонот, давраҳои физиологӣ, ки дар андомгони инсон ҷараён мегиранд: беморӣ, гуруснагӣ, бархӯрди ду уҳдадорӣ, мас., пизишк дар як вақт ба назди ду бемор даъват мешавад ва ғ.); б) хавф бояд мавҷуд бошад; в) хавф бояд воқеӣ бошад, на хаёлӣ. 2. Шартҳои муҳофизатӣ: а) ҳангоми изтирор мумкин аст манфиатҳои гуногуни аз тарафи қонун ҳифзшаванда муҳофизат шаванд; б) зарар бояд ба шахси севвум расонида шавад; в) зарар дар ҳолатҳое расонида шуданаш мумкин аст, ки агар рафъи хавфи таҳдидкунанда бо воситаҳои дигар номумкин бошад; г) зарари расонидашуда бояд аз ҳадди изтирор нагузашта бошад, яъне аз зарари пешгиришаванда камтар бошад. Дар ҳуқуқи гражданӣ зарари дар ҳолати изтирор расонидашуда бояд аз ҷониби шахси зараррасон ҷуброн шавад. Бо дар назар доштани ҳолати зарари расонидашуда суд метавонад уҳдадории ҷуброни зарарро ба зиммаи шахси севвум, ки зараррасон ба манфиати ӯ амал кардааст, гузорад ё ҳам зараррасон ва ҳам шахси севвумро пурра ё қисман аз ҷуброни зарар озод кунад (Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 1082). Изтирор дар фиқҳ ҳолатест, ки шахс бар асари тангно ногузир аз миёни ду зарар ё ду фосид сабуктарашро гузинад: зарурати ниёзи шадид, ки бароварда нашудани он мумкин аст хатари ҷонӣ ё зиёни молии ҷуброннопазиреро падид оварад. Изтирор ҳолати истисноиест, ки бо шароите бархе аз маҳрумотро мубоҳ (нораво) ва бархе аз мамнуъотро ҷоиз месозад. Инсон бар асари ногузирӣ, ки ба он дучор меояд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад, ки бар хилофи муқаррароти мавҷуди дин ва урфу одат аст. Барои изтирор қоидаҳои махсусе таъйин шудаанд. Барои рафъи хатар дар мавридҳои изтирор 6 ҳолатро метавон ба назар гирифт, ки шариат иҷозат додааст: 1. Хӯрдан ҳангоми набудани ғизо барои идомаи зиндагӣ (хӯрдани хӯрокиҳои ҳаром, масалан, гӯшти ҳайвони худмурда, хук ва ғ.; Қуръон, 2:172, 173, 195). Шарти аслӣ ин аст, ки шахс худ муқаддамоти изтирорро фароҳам накарда, майл ба гуноҳ низ надошта бошад. 2. Ошомидан (ошомидани нӯшиданиҳое, ки дар ҳолати одӣ ҳаром шумурда шудаанд; Қуръон, 2:219; 5:90). 3. Ламсу назар (ҳангоми бурузи хатари ҷонӣ ва эҳтимоли садамот, зилзила, ғарқшавӣ, муоинаи пизишкӣ, ҷарроҳии фаврӣ ва ғ.). 4. Талафи ҷон (барои ҳимояи ҷону мол ва номуси худ куштани дузди мусаллаҳ ё роҳзан ва ғ.). 5. Ситонидан ё талафи моли дигарон (агар хатари ҷонӣ дар пеш бошад, метавон дар ҳадди зарурӣ аз моли дигарон истифода кард, ба шарти он ки товони он баъдан пардохт гардад; ба баҳр андохтани моли мусофирони киштӣ ҳангоми таҳдиди марг). 6. Дурӯғ гуфтан ва пинҳон доштани ҳақиқат (пешгирӣ аз ҷанг барои ҳифзи ҷони мардум ё касе). Изтирор аз марзи ризои одӣ ва солим мегузарад, вале ба марзи икроҳ (касеро ҷабран ба коре водор кардан) намерасад. Бархилофи икроҳ, ки омили берунӣ дорад ва ихтиёр дар он нест, омили фишор дар изтирор комилан шахсӣ аст ва инсон худ бар асари тангиҳое, ки барояш падид меоянд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад. Изтирор истисное бар таклифи фиқҳӣ аст, ки дар зиндагии рӯзмарра бо навъҳои мухталиф барои шахси мутасаддӣ ба вуҷуд меояд. Ҳеч амали зишт пазируфтанӣ нест ва муртакиби он ба ҳар далел қонунан ва шаръан масъул хоҳад буд, аммо дафъи зарар дар шароите хос ваҷҳи фиқҳӣ ёфтааст (масалан пардохтани ришва барои дафъи зулм, чунонки ба ҷуз он чорае набошад). изтирор дар адабиёти форс-тоҷик фаровон истифода шудааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Зорият бошад далели изтирор, Хиҷлатат бошад далели ихтиёр. </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтирор|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Истилоҳи ҳуқуқӣ]] nyj12al5vcnujajgispfe8qxrvjrzoy 1472219 1472218 2026-05-12T03:58:33Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472219 wikitext text/x-wiki '''Изтирор''' ({{lang-ar|اضطرار }} – ночорӣ, ноилоҷӣ, парешонӣ, тангдастӣ, дармондагӣ; бечора ва ҳоҷатманд кардани касе, зулм, зарар, осеб) — зарурати ниҳоӣ, дар ҳуқуқи ҷиноятӣ ва маъмурӣ ҳолатест, ки инсон барои ҳифзи ҷон, мол ва ҳуқуқи худ ё дигарон даст ба ҷиноят ё ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ мезанад. Изтирор вақте рух медиҳад, ки шахс дар ҳолати хатари шадид қарор мегирад ва имкон дорад ба ҳукми зарурат ночор амали ҷиноятиро содир кунад, то худ ва дигаронро аз ин хатар наҷот диҳад. Изтирор вазъест, ки шахсро миёни ду амр мегузорад: яке риояи қонун ва дигаре осеб расонидан ба моли ғайр ва таҷовуз ба ҳуқуқи каси дигар, ки дар ниҳоят амали ғайриқонунӣ содир мекунад. Дар сурати рафъи хавфи бевосита таҳдидкунанда ба ҳаёт, саломатӣ ва ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шахс ё шахсони дигар, манфиатҳои ҷомеа ё давлат, расонидани зарар ба манфиатҳое, ки қонун муҳофизат мекунад, ҷиноят ҳисобида намешавад. Изтирор ҳолатест, ки ҷиноят будани кирдорро истисно мекунад. Ҳангоми арзёбии қонунӣ будани кирдори дар ҳолати изтирор содиршуда хусусияту дараҷаи хавфи рафъшаванда, воқеият ва наздикии фаро расидани он, имконияти воқеии шахс дар мавриди пешгирии он, вазъи рӯҳии ӯ дар ҳолати бамиёномада ва дигар ҳолатҳо ба назар гирифта мешаванд. Барои он ки кирдорҳои ҳангоми изтирор содиршуда ҷиноят ҳисобида нашаванд, ду шарт зарур аст: 1. Шартҳое, ки ба таҳдиди хавф хоссанд: а) хавф мумкин аст аз ҳаракат, ҳолат, ҳодисаҳо дар давраҳои гуногун ба вуҷуд ояд (кирдори инсон, қувваҳои табиат, носозии техникиву механизмҳои гуногун, ҳуҷуми ҳайвонот, давраҳои физиологӣ, ки дар андомгони инсон ҷараён мегиранд: беморӣ, гуруснагӣ, бархӯрди ду уҳдадорӣ, мас., пизишк дар як вақт ба назди ду бемор даъват мешавад ва ғ.); б) хавф бояд мавҷуд бошад; в) хавф бояд воқеӣ бошад, на хаёлӣ. 2. Шартҳои муҳофизатӣ: а) ҳангоми изтирор мумкин аст манфиатҳои гуногуни аз тарафи қонун ҳифзшаванда муҳофизат шаванд; б) зарар бояд ба шахси севвум расонида шавад; в) зарар дар ҳолатҳое расонида шуданаш мумкин аст, ки агар рафъи хавфи таҳдидкунанда бо воситаҳои дигар номумкин бошад; г) зарари расонидашуда бояд аз ҳадди изтирор нагузашта бошад, яъне аз зарари пешгиришаванда камтар бошад. Дар ҳуқуқи гражданӣ зарари дар ҳолати изтирор расонидашуда бояд аз ҷониби шахси зараррасон ҷуброн шавад. Бо дар назар доштани ҳолати зарари расонидашуда суд метавонад уҳдадории ҷуброни зарарро ба зиммаи шахси севвум, ки зараррасон ба манфиати ӯ амал кардааст, гузорад ё ҳам зараррасон ва ҳам шахси севвумро пурра ё қисман аз ҷуброни зарар озод кунад (Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 1082). Изтирор дар фиқҳ ҳолатест, ки шахс бар асари тангно ногузир аз миёни ду зарар ё ду фосид сабуктарашро гузинад: зарурати ниёзи шадид, ки бароварда нашудани он мумкин аст хатари ҷонӣ ё зиёни молии ҷуброннопазиреро падид оварад. Изтирор ҳолати истисноиест, ки бо шароите бархе аз маҳрумотро мубоҳ (нораво) ва бархе аз мамнуъотро ҷоиз месозад. Инсон бар асари ногузирӣ, ки ба он дучор меояд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад, ки бар хилофи муқаррароти мавҷуди дин ва урфу одат аст. Барои изтирор қоидаҳои махсусе таъйин шудаанд. Барои рафъи хатар дар мавридҳои изтирор 6 ҳолатро метавон ба назар гирифт, ки шариат иҷозат додааст: 1. Хӯрдан ҳангоми набудани ғизо барои идомаи зиндагӣ (хӯрдани хӯрокиҳои ҳаром, масалан, гӯшти ҳайвони худмурда, хук ва ғ.; Қуръон, 2:172, 173, 195). Шарти аслӣ ин аст, ки шахс худ муқаддамоти изтирорро фароҳам накарда, майл ба гуноҳ низ надошта бошад. 2. Ошомидан (ошомидани нӯшиданиҳое, ки дар ҳолати одӣ ҳаром шумурда шудаанд; Қуръон, 2:219; 5:90). 3. Ламсу назар (ҳангоми бурузи хатари ҷонӣ ва эҳтимоли садамот, зилзила, ғарқшавӣ, муоинаи пизишкӣ, ҷарроҳии фаврӣ ва ғ.). 4. Талафи ҷон (барои ҳимояи ҷону мол ва номуси худ куштани дузди мусаллаҳ ё роҳзан ва ғ.). 5. Ситонидан ё талафи моли дигарон (агар хатари ҷонӣ дар пеш бошад, метавон дар ҳадди зарурӣ аз моли дигарон истифода кард, ба шарти он ки товони он баъдан пардохт гардад; ба баҳр андохтани моли мусофирони киштӣ ҳангоми таҳдиди марг). 6. Дурӯғ гуфтан ва пинҳон доштани ҳақиқат (пешгирӣ аз ҷанг барои ҳифзи ҷони мардум ё касе). Изтирор аз марзи ризои одӣ ва солим мегузарад, вале ба марзи икроҳ (касеро ҷабран ба коре водор кардан) намерасад. Бархилофи икроҳ, ки омили берунӣ дорад ва ихтиёр дар он нест, омили фишор дар изтирор комилан шахсӣ аст ва инсон худ бар асари тангиҳое, ки барояш падид меоянд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад. Изтирор истисное бар таклифи фиқҳӣ аст, ки дар зиндагии рӯзмарра бо навъҳои мухталиф барои шахси мутасаддӣ ба вуҷуд меояд. Ҳеч амали зишт пазируфтанӣ нест ва муртакиби он ба ҳар далел қонунан ва шаръан масъул хоҳад буд, аммо дафъи зарар дар шароите хос ваҷҳи фиқҳӣ ёфтааст (масалан пардохтани ришва барои дафъи зулм, чунонки ба ҷуз он чорае набошад). изтирор дар адабиёти форс-тоҷик фаровон истифода шудааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Зорият бошад далели изтирор, Хиҷлатат бошад далели ихтиёр. </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтирор|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Истилоҳи ҳуқуқӣ]] {{ПБ}} 50gguu0lq6rvymxjkphhwup6v2yj25p 1472368 1472219 2026-05-12T04:31:39Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472368 wikitext text/x-wiki '''Изтирор''' ({{lang-ar|اضطرار }} – ночорӣ, ноилоҷӣ, парешонӣ, тангдастӣ, дармондагӣ; бечора ва ҳоҷатманд кардани касе, [[зулм]], [[зарар]], [[осеб]]) — зарурати ниҳоӣ, дар ҳуқуқи ҷиноятӣ ва маъмурӣ ҳолатест, ки инсон барои ҳифзи ҷон, мол ва ҳуқуқи худ ё дигарон даст ба ҷиноят ё ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ мезанад. == Тавсиф == Изтирор вақте рух медиҳад, ки шахс дар ҳолати хатари шадид қарор мегирад ва имкон дорад ба ҳукми зарурат ночор амали ҷиноятиро содир кунад, то худ ва дигаронро аз ин хатар наҷот диҳад. Изтирор вазъест, ки шахсро миёни ду амр мегузорад: яке риояи қонун ва дигаре осеб расонидан ба моли ғайр ва таҷовуз ба ҳуқуқи каси дигар, ки дар ниҳоят амали ғайриқонунӣ содир мекунад. Дар сурати рафъи хавфи бевосита таҳдидкунанда ба ҳаёт, саломатӣ ва ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шахс ё шахсони дигар, манфиатҳои ҷомеа ё давлат, расонидани зарар ба манфиатҳое, ки қонун муҳофизат мекунад, ҷиноят ҳисобида намешавад. Изтирор ҳолатест, ки ҷиноят будани кирдорро истисно мекунад. Ҳангоми арзёбии қонунӣ будани кирдори дар ҳолати изтирор содиршуда хусусияту дараҷаи хавфи рафъшаванда, воқеият ва наздикии фаро расидани он, имконияти воқеии шахс дар мавриди пешгирии он, вазъи рӯҳии ӯ дар ҳолати бамиёномада ва дигар ҳолатҳо ба назар гирифта мешаванд. Барои он ки кирдорҳои ҳангоми изтирор содиршуда ҷиноят ҳисобида нашаванд, ду шарт зарур аст: 1. Шартҳое, ки ба таҳдиди хавф хоссанд: а) хавф мумкин аст аз ҳаракат, ҳолат, ҳодисаҳо дар давраҳои гуногун ба вуҷуд ояд (кирдори инсон, қувваҳои табиат, носозии техникиву механизмҳои гуногун, ҳуҷуми ҳайвонот, давраҳои физиологӣ, ки дар андомгони инсон ҷараён мегиранд: беморӣ, гуруснагӣ, бархӯрди ду уҳдадорӣ, масалан, пизишк дар як вақт ба назди ду бемор даъват мешавад ва ғ.); б) хавф бояд мавҷуд бошад; в) хавф бояд воқеӣ бошад, на хаёлӣ. 2. Шартҳои муҳофизатӣ: а) ҳангоми изтирор мумкин аст манфиатҳои гуногуни аз тарафи қонун ҳифзшаванда муҳофизат шаванд; б) зарар бояд ба шахси севвум расонида шавад; в) зарар дар ҳолатҳое расонида шуданаш мумкин аст, ки агар рафъи хавфи таҳдидкунанда бо воситаҳои дигар номумкин бошад; г) зарари расонидашуда бояд аз ҳадди изтирор нагузашта бошад, яъне аз зарари пешгиришаванда камтар бошад. Дар ҳуқуқи гражданӣ зарари дар ҳолати изтирор расонидашуда бояд аз ҷониби шахси зараррасон ҷуброн шавад. Бо дар назар доштани ҳолати зарари расонидашуда суд метавонад уҳдадории ҷуброни зарарро ба зиммаи шахси севвум, ки зараррасон ба манфиати ӯ амал кардааст, гузорад ё ҳам зараррасон ва ҳам шахси севвумро пурра ё қисман аз ҷуброни зарар озод кунад (Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 1082). == Ҳолатҳои иҷозат додаи шариат == Изтирор дар фиқҳ ҳолатест, ки шахс бар асари тангно ногузир аз миёни ду зарар ё ду фосид сабуктарашро гузинад: зарурати ниёзи шадид, ки бароварда нашудани он мумкин аст хатари ҷонӣ ё зиёни молии ҷуброннопазиреро падид оварад. Изтирор ҳолати истисноиест, ки бо шароите бархе аз маҳрумотро мубоҳ (нораво) ва бархе аз мамнуъотро ҷоиз месозад. Инсон бар асари ногузирӣ, ки ба он дучор меояд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад, ки бар хилофи муқаррароти мавҷуди дин ва урфу одат аст. Барои изтирор қоидаҳои махсусе таъйин шудаанд. Барои рафъи хатар дар мавридҳои изтирор 6 ҳолатро метавон ба назар гирифт, ки шариат иҷозат додааст: 1. Хӯрдан ҳангоми набудани ғизо барои идомаи зиндагӣ (хӯрдани хӯрокиҳои ҳаром, масалан, гӯшти ҳайвони худмурда, хук ва ғ.; Қуръон, 2:172, 173, 195). Шарти аслӣ ин аст, ки шахс худ муқаддамоти изтирорро фароҳам накарда, майл ба гуноҳ низ надошта бошад. 2. Ошомидан (ошомидани нӯшиданиҳое, ки дар ҳолати одӣ ҳаром шумурда шудаанд; Қуръон, 2:219; 5:90). 3. Ламсу назар (ҳангоми бурузи хатари ҷонӣ ва эҳтимоли садамот, зилзила, ғарқшавӣ, муоинаи пизишкӣ, ҷарроҳии фаврӣ ва ғ.). 4. Талафи ҷон (барои ҳимояи ҷону мол ва номуси худ куштани дузди мусаллаҳ ё роҳзан ва ғ.). 5. Ситонидан ё талафи моли дигарон (агар хатари ҷонӣ дар пеш бошад, метавон дар ҳадди зарурӣ аз моли дигарон истифода кард, ба шарти он ки товони он баъдан пардохт гардад; ба баҳр андохтани моли мусофирони киштӣ ҳангоми таҳдиди марг). 6. Дурӯғ гуфтан ва пинҳон доштани ҳақиқат (пешгирӣ аз ҷанг барои ҳифзи ҷони мардум ё касе). Изтирор аз марзи ризои одӣ ва солим мегузарад, вале ба марзи икроҳ (касеро ҷабран ба коре водор кардан) намерасад. Бархилофи икроҳ, ки омили берунӣ дорад ва ихтиёр дар он нест, омили фишор дар изтирор комилан шахсӣ аст ва инсон худ бар асари тангиҳое, ки барояш падид меоянд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад. Изтирор истисное бар таклифи фиқҳӣ аст, ки дар зиндагии рӯзмарра бо навъҳои мухталиф барои шахси мутасаддӣ ба вуҷуд меояд. Ҳеч амали зишт пазируфтанӣ нест ва муртакиби он ба ҳар далел қонунан ва шаръан масъул хоҳад буд, аммо дафъи зарар дар шароите хос ваҷҳи фиқҳӣ ёфтааст (масалан пардохтани ришва барои дафъи зулм, чунонки ба ҷуз он чорае набошад). изтирор дар адабиёти форс-тоҷик фаровон истифода шудааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Зорият бошад далели изтирор, Хиҷлатат бошад далели ихтиёр. </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтирор|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Истилоҳи ҳуқуқӣ]] {{ПБ}} qfhc50l84hanm70iq24kf5z7oak6qyj 1472393 1472368 2026-05-12T04:37:53Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472393 wikitext text/x-wiki '''Изтирор''' ({{lang-ar|اضطرار }} – ночорӣ, ноилоҷӣ, парешонӣ, тангдастӣ, дармондагӣ; бечора ва ҳоҷатманд кардани касе, [[зулм]], [[зарар]], [[осеб]]) — зарурати ниҳоӣ, дар ҳуқуқи ҷиноятӣ ва маъмурӣ ҳолатест, ки инсон барои ҳифзи ҷон, мол ва ҳуқуқи худ ё дигарон даст ба [[ҷиноят]] ё [[ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ]] мезанад. == Тавсиф == Изтирор вақте рух медиҳад, ки шахс дар ҳолати хатари шадид қарор мегирад ва имкон дорад ба ҳукми зарурат ночор амали ҷиноятиро содир кунад, то худ ва дигаронро аз ин хатар наҷот диҳад. Изтирор вазъест, ки шахсро миёни ду амр мегузорад: яке риояи [[қонун]] ва дигаре осеб расонидан ба моли ғайр ва таҷовуз ба ҳуқуқи каси дигар, ки дар ниҳоят амали ғайриқонунӣ содир мекунад. Дар сурати рафъи хавфи бевосита таҳдидкунанда ба ҳаёт, саломатӣ ва ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шахс ё шахсони дигар, манфиатҳои ҷомеа ё давлат, расонидани зарар ба манфиатҳое, ки қонун муҳофизат мекунад, ҷиноят ҳисобида намешавад. Изтирор ҳолатест, ки ҷиноят будани кирдорро истисно мекунад. Ҳангоми арзёбии қонунӣ будани кирдори дар ҳолати изтирор содиршуда хусусияту дараҷаи хавфи рафъшаванда, воқеият ва наздикии фаро расидани он, имконияти воқеии шахс дар мавриди пешгирии он, вазъи рӯҳии ӯ дар ҳолати бамиёномада ва дигар ҳолатҳо ба назар гирифта мешаванд. Барои он ки кирдорҳои ҳангоми изтирор содиршуда ҷиноят ҳисобида нашаванд, ду шарт зарур аст: 1. Шартҳое, ки ба таҳдиди хавф хоссанд: а) хавф мумкин аст аз ҳаракат, ҳолат, ҳодисаҳо дар давраҳои гуногун ба вуҷуд ояд (кирдори инсон, қувваҳои табиат, носозии техникиву механизмҳои гуногун, ҳуҷуми ҳайвонот, давраҳои физиологӣ, ки дар андомгони инсон ҷараён мегиранд: беморӣ, гуруснагӣ, бархӯрди ду уҳдадорӣ, масалан, пизишк дар як вақт ба назди ду бемор даъват мешавад ва ғ.); б) хавф бояд мавҷуд бошад; в) хавф бояд воқеӣ бошад, на хаёлӣ. 2. Шартҳои муҳофизатӣ: а) ҳангоми изтирор мумкин аст манфиатҳои гуногуни аз тарафи қонун ҳифзшаванда муҳофизат шаванд; б) зарар бояд ба шахси севвум расонида шавад; в) зарар дар ҳолатҳое расонида шуданаш мумкин аст, ки агар рафъи хавфи таҳдидкунанда бо воситаҳои дигар номумкин бошад; г) зарари расонидашуда бояд аз ҳадди изтирор нагузашта бошад, яъне аз зарари пешгиришаванда камтар бошад. Дар [[ҳуқуқи гражданӣ]] зарари дар ҳолати изтирор расонидашуда бояд аз ҷониби шахси зараррасон ҷуброн шавад. Бо дар назар доштани ҳолати зарари расонидашуда суд метавонад уҳдадории ҷуброни зарарро ба зиммаи шахси севвум, ки зараррасон ба манфиати ӯ амал кардааст, гузорад ё ҳам зараррасон ва ҳам шахси севвумро пурра ё қисман аз ҷуброни зарар озод кунад (Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 1082). == Ҳолатҳои иҷозат додаи шариат == Изтирор дар фиқҳ ҳолатест, ки шахс бар асари тангно ногузир аз миёни ду зарар ё ду фосид сабуктарашро гузинад: зарурати ниёзи шадид, ки бароварда нашудани он мумкин аст хатари ҷонӣ ё зиёни молии ҷуброннопазиреро падид оварад. Изтирор ҳолати истисноиест, ки бо шароите бархе аз маҳрумотро [[мубоҳ]] (нораво) ва бархе аз мамнуъотро ҷоиз месозад. Инсон бар асари ногузирӣ, ки ба он дучор меояд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад, ки бар хилофи муқаррароти мавҷуди дин ва урфу одат аст. Барои изтирор қоидаҳои махсусе таъйин шудаанд. Барои рафъи хатар дар мавридҳои изтирор 6 ҳолатро метавон ба назар гирифт, ки шариат иҷозат додааст: 1. Хӯрдан ҳангоми набудани ғизо барои идомаи зиндагӣ (хӯрдани хӯрокиҳои ҳаром, масалан, гӯшти ҳайвони худмурда, хук ва ғ.; [[Қуръон]], 2:172, 173, 195). Шарти аслӣ ин аст, ки шахс худ муқаддамоти изтирорро фароҳам накарда, майл ба гуноҳ низ надошта бошад. 2. Ошомидан (ошомидани нӯшиданиҳое, ки дар ҳолати одӣ ҳаром шумурда шудаанд; Қуръон, 2:219; 5:90). 3. Ламсу назар (ҳангоми бурузи хатари ҷонӣ ва эҳтимоли садамот, зилзила, ғарқшавӣ, муоинаи пизишкӣ, ҷарроҳии фаврӣ ва ғ.). 4. Талафи ҷон (барои ҳимояи ҷону мол ва номуси худ куштани дузди мусаллаҳ ё роҳзан ва ғ.). 5. Ситонидан ё талафи моли дигарон (агар хатари ҷонӣ дар пеш бошад, метавон дар ҳадди зарурӣ аз моли дигарон истифода кард, ба шарти он ки товони он баъдан пардохт гардад; ба баҳр андохтани моли мусофирони киштӣ ҳангоми таҳдиди марг). 6. Дурӯғ гуфтан ва пинҳон доштани ҳақиқат (пешгирӣ аз ҷанг барои ҳифзи ҷони мардум ё касе). Изтирор аз марзи ризои одӣ ва солим мегузарад, вале ба марзи икроҳ (касеро ҷабран ба коре водор кардан) намерасад. Бархилофи икроҳ, ки омили берунӣ дорад ва ихтиёр дар он нест, омили фишор дар изтирор комилан шахсӣ аст ва инсон худ бар асари тангиҳое, ки барояш падид меоянд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад. Изтирор истисное бар таклифи фиқҳӣ аст, ки дар зиндагии рӯзмарра бо навъҳои мухталиф барои шахси мутасаддӣ ба вуҷуд меояд. Ҳеч амали зишт пазируфтанӣ нест ва муртакиби он ба ҳар далел қонунан ва шаръан масъул хоҳад буд, аммо дафъи зарар дар шароите хос ваҷҳи фиқҳӣ ёфтааст (масалан пардохтани ришва барои дафъи зулм, чунонки ба ҷуз он чорае набошад). изтирор дар адабиёти форс-тоҷик фаровон истифода шудааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Зорият бошад далели изтирор, Хиҷлатат бошад далели ихтиёр. </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтирор|7|муаллиф= }}{{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шариат]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқ аз рӯи давлатҳои таърихӣ]] bgo3oisakawiwsmbk80evj4t0a7de41 1472394 1472393 2026-05-12T04:39:54Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472394 wikitext text/x-wiki '''Изтирор''' ({{lang-ar|اضطرار }} – ночорӣ, ноилоҷӣ, парешонӣ, тангдастӣ, дармондагӣ; бечора ва ҳоҷатманд кардани касе, [[зулм]], [[зарар]], [[осеб]]) — зарурати ниҳоӣ, дар ҳуқуқи ҷиноятӣ ва маъмурӣ ҳолатест, ки инсон барои ҳифзи ҷон, мол ва ҳуқуқи худ ё дигарон даст ба [[ҷиноят]] ё [[ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ]] мезанад. == Тавсиф == Изтирор вақте рух медиҳад, ки шахс дар ҳолати хатари шадид қарор мегирад ва имкон дорад ба ҳукми зарурат ночор амали ҷиноятиро содир кунад, то худ ва дигаронро аз ин хатар наҷот диҳад. Изтирор вазъест, ки шахсро миёни ду амр мегузорад: яке риояи [[қонун]] ва дигаре осеб расонидан ба моли ғайр ва таҷовуз ба ҳуқуқи каси дигар, ки дар ниҳоят амали ғайриқонунӣ содир мекунад. Дар сурати рафъи хавфи бевосита таҳдидкунанда ба ҳаёт, саломатӣ ва ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шахс ё шахсони дигар, манфиатҳои ҷомеа ё давлат, расонидани зарар ба манфиатҳое, ки қонун муҳофизат мекунад, ҷиноят ҳисобида намешавад. Изтирор ҳолатест, ки ҷиноят будани кирдорро истисно мекунад. Ҳангоми арзёбии қонунӣ будани кирдори дар ҳолати изтирор содиршуда хусусияту дараҷаи хавфи рафъшаванда, воқеият ва наздикии фаро расидани он, имконияти воқеии шахс дар мавриди пешгирии он, вазъи рӯҳии ӯ дар ҳолати бамиёномада ва дигар ҳолатҳо ба назар гирифта мешаванд. Барои он ки кирдорҳои ҳангоми изтирор содиршуда ҷиноят ҳисобида нашаванд, ду шарт зарур аст: 1. Шартҳое, ки ба таҳдиди хавф хоссанд: а) хавф мумкин аст аз ҳаракат, ҳолат, ҳодисаҳо дар давраҳои гуногун ба вуҷуд ояд (кирдори инсон, қувваҳои табиат, носозии техникиву механизмҳои гуногун, ҳуҷуми ҳайвонот, давраҳои физиологӣ, ки дар андомгони инсон ҷараён мегиранд: беморӣ, гуруснагӣ, бархӯрди ду уҳдадорӣ, масалан, пизишк дар як вақт ба назди ду бемор даъват мешавад ва ғ.); б) хавф бояд мавҷуд бошад; в) хавф бояд воқеӣ бошад, на хаёлӣ. 2. Шартҳои муҳофизатӣ: а) ҳангоми изтирор мумкин аст манфиатҳои гуногуни аз тарафи қонун ҳифзшаванда муҳофизат шаванд; б) зарар бояд ба шахси севвум расонида шавад; в) зарар дар ҳолатҳое расонида шуданаш мумкин аст, ки агар рафъи хавфи таҳдидкунанда бо воситаҳои дигар номумкин бошад; г) зарари расонидашуда бояд аз ҳадди изтирор нагузашта бошад, яъне аз зарари пешгиришаванда камтар бошад. Дар [[ҳуқуқи гражданӣ]] зарари дар ҳолати изтирор расонидашуда бояд аз ҷониби шахси зараррасон ҷуброн шавад. Бо дар назар доштани ҳолати зарари расонидашуда суд метавонад уҳдадории ҷуброни зарарро ба зиммаи шахси севвум, ки зараррасон ба манфиати ӯ амал кардааст, гузорад ё ҳам зараррасон ва ҳам шахси севвумро пурра ё қисман аз ҷуброни зарар озод кунад (Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 1082). == Ҳолатҳои иҷозат додаи шариат == Изтирор дар фиқҳ ҳолатест, ки шахс бар асари тангно ногузир аз миёни ду зарар ё ду фосид сабуктарашро гузинад: зарурати ниёзи шадид, ки бароварда нашудани он мумкин аст хатари ҷонӣ ё зиёни молии ҷуброннопазиреро падид оварад. Изтирор ҳолати истисноиест, ки бо шароите бархе аз маҳрумотро [[мубоҳ]] (нораво) ва бархе аз мамнуъотро ҷоиз месозад. Инсон бар асари ногузирӣ, ки ба он дучор меояд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад, ки бар хилофи муқаррароти мавҷуди дин ва урфу одат аст. Барои изтирор қоидаҳои махсусе таъйин шудаанд. Барои рафъи хатар дар мавридҳои изтирор 6 ҳолатро метавон ба назар гирифт, ки шариат иҷозат додааст: 1. Хӯрдан ҳангоми набудани ғизо барои идомаи зиндагӣ (хӯрдани хӯрокиҳои ҳаром, масалан, гӯшти ҳайвони худмурда, хук ва ғ.; [[Қуръон]], 2:172, 173, 195). Шарти аслӣ ин аст, ки шахс худ муқаддамоти изтирорро фароҳам накарда, майл ба гуноҳ низ надошта бошад. 2. Ошомидан (ошомидани нӯшиданиҳое, ки дар ҳолати одӣ ҳаром шумурда шудаанд; Қуръон, 2:219; 5:90). 3. Ламсу назар (ҳангоми бурузи хатари ҷонӣ ва эҳтимоли садамот, зилзила, ғарқшавӣ, муоинаи пизишкӣ, ҷарроҳии фаврӣ ва ғ.). 4. Талафи ҷон (барои ҳимояи ҷону мол ва номуси худ куштани дузди мусаллаҳ ё роҳзан ва ғ.). 5. Ситонидан ё талафи моли дигарон (агар хатари ҷонӣ дар пеш бошад, метавон дар ҳадди зарурӣ аз моли дигарон истифода кард, ба шарти он ки товони он баъдан пардохт гардад; ба баҳр андохтани моли мусофирони киштӣ ҳангоми таҳдиди марг). 6. Дурӯғ гуфтан ва пинҳон доштани ҳақиқат (пешгирӣ аз ҷанг барои ҳифзи ҷони мардум ё касе). Изтирор аз марзи ризои одӣ ва солим мегузарад, вале ба марзи икроҳ (касеро ҷабран ба коре водор кардан) намерасад. Бархилофи икроҳ, ки омили берунӣ дорад ва ихтиёр дар он нест, омили фишор дар изтирор комилан шахсӣ аст ва инсон худ бар асари тангиҳое, ки барояш падид меоянд, ба гирифтани тасмиме водошта мешавад. Изтирор истисное бар таклифи фиқҳӣ аст, ки дар зиндагии рӯзмарра бо навъҳои мухталиф барои шахси мутасаддӣ ба вуҷуд меояд. Ҳеч амали зишт пазируфтанӣ нест ва муртакиби он ба ҳар далел қонунан ва шаръан масъул хоҳад буд, аммо дафъи зарар дар шароите хос ваҷҳи фиқҳӣ ёфтааст (масалан пардохтани [[Ришвахорӣ|ришва]] барои дафъи зулм, чунонки ба ҷуз он чорае набошад). изтирор дар адабиёти [[Форсии тоҷикӣ|форс-тоҷик]] фаровон истифода шудааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Зорият бошад далели изтирор, Хиҷлатат бошад далели ихтиёр. </poem>|сарчашма=}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Изтирор|7|муаллиф= }}{{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шариат]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқ аз рӯи давлатҳои таърихӣ]] mr0yppp65y0lxfxa5a3byhkl2pfrlvs 0 331379 1472236 2026-05-12T04:03:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1472236 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. 4o4prfdl4jh9q82507dyf8giitxtmwt 1472237 1472236 2026-05-12T04:03:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472237 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> 431x0a1j9jujn5g0okxdrgcja66zbpi 1472238 1472237 2026-05-12T04:03:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472238 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. afulpk5hfoxd7whbexsr1evohourair 1472239 1472238 2026-05-12T04:03:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472239 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. 8j5k54puejkkma2rp9yk8cg2gs4g87m 1472240 1472239 2026-05-12T04:03:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472240 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. cg9c8wspb1i2d0mzhl781c3u0mpuo5y 1472241 1472240 2026-05-12T04:04:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472241 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Аз Адама шоҳроҳи асосии Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]] ва хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ мегузаранд; шаҳр гиреҳи муҳими роҳҳои автомобилии минтақа аст. b85pk53ew3rlu7be6gwwgosaioloync 1472242 1472241 2026-05-12T04:04:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472242 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Аз Адама шоҳроҳи асосии Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]] ва хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ мегузаранд; шаҳр гиреҳи муҳими роҳҳои автомобилии минтақа аст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адама Донишгоҳи илм ва технологияи Адама ҷойгир аст; шаҳр бо муассисаҳои таълимӣ ва меҳмонхонаҳои худ машҳур мебошад. 5c85j5f9pjgmw4089tniy0ra3vzgaov 1472243 1472242 2026-05-12T04:04:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472243 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Аз Адама шоҳроҳи асосии Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]] ва хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ мегузаранд; шаҳр гиреҳи муҳими роҳҳои автомобилии минтақа аст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адама Донишгоҳи илм ва технологияи Адама ҷойгир аст; шаҳр бо муассисаҳои таълимӣ ва меҳмонхонаҳои худ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Мекеле]] * [[Африқо]] gs2d16gbpuebsv93ifrsl616qi3rwc9 1472244 1472243 2026-05-12T04:04:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472244 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Аз Адама шоҳроҳи асосии Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]] ва хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ мегузаранд; шаҳр гиреҳи муҳими роҳҳои автомобилии минтақа аст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адама Донишгоҳи илм ва технологияи Адама ҷойгир аст; шаҳр бо муассисаҳои таълимӣ ва меҳмонхонаҳои худ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Мекеле]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} jaoniu4mk6un87t5dpsmksgsbsbr620 1472245 1472244 2026-05-12T04:05:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472245 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Аз Адама шоҳроҳи асосии Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]] ва хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ мегузаранд; шаҳр гиреҳи муҳими роҳҳои автомобилии минтақа аст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адама Донишгоҳи илм ва технологияи Адама ҷойгир аст; шаҳр бо муассисаҳои таълимӣ ва меҳмонхонаҳои худ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Мекеле]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nazret Адама дар Encyclopædia Britannica] fpceua187nzbf5zckbakl9gb7cyiry5 1472246 1472245 2026-05-12T04:05:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472246 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адама |номи аслӣ = Adaamaa / አዳማ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 8|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 1712 |аҳолӣ = ≈400 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адама''' (ба оромоӣ: ''Adaamaa''; ҳамчунин '''Назрет''') — шаҳр дар марказии [[Эфиопия]], дар минтақаи Оромия буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои кишвар пас аз [[Аддис-Абеба]] мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nazret Adama (Nazret)] — Encyclopædia Britannica</ref> Адама дар роҳи асосии байни [[Аддис-Абеба]] ва [[Ҷибутӣ]] воқеъ аст ва гиреҳи муҳими нақлиётию тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Шаҳр дар асри XX, асосан бо рушди роҳи оҳан ва шоҳроҳи Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]], калон шуд; муддате он маркази муваққатии минтақаи Оромия буд (солҳои 2000–2005), сипас идораи минтақа боз ба [[Аддис-Абеба]] баргардонида шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Адама дар канори Дараи Бузурги Рифт, дар баландии тақрибан 1700 метр аз сатҳи баҳр, дар ҷанубу шарқи [[Аддис-Абеба]] (тахминан 100 км) ҷойгир аст; иқлими он назар ба пойтахт гармтар ва хушктар мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Адама зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, ниҳоят зуд меафзояд; шаҳр гуногунмиллат аст, аксари сокинон оромо мебошанд. == Иқтисод == Адама маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа мебошад: дар он коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, нассоҷӣ ва корхонаҳои хӯрокворӣ фаъолият мекунанд; шаҳр ҳамчунин истироҳатгоҳи наздитарин барои сокинони [[Аддис-Абеба]] ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Аз Адама шоҳроҳи асосии Аддис-Абеба–[[Ҷибутӣ]] ва хатти роҳи оҳани барқии Аддис-Абеба–Ҷибутӣ мегузаранд; шаҳр гиреҳи муҳими роҳҳои автомобилии минтақа аст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адама Донишгоҳи илм ва технологияи Адама ҷойгир аст; шаҳр бо муассисаҳои таълимӣ ва меҳмонхонаҳои худ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Мекеле]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nazret Адама дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Адама| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эфиопия]] [[Гурӯҳ:Эфиопия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 874kehz3nb3fgtgswygsevhxii3hko9 0 331380 1472247 2026-05-12T04:05:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1472247 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. 4343ve611enadd54fxtcqydjt29ab0x 1472248 1472247 2026-05-12T04:05:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472248 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. ilvj4dc9pjjefbqben974h3tclgcv7h 1472249 1472248 2026-05-12T04:05:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472249 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. att97hpq7qkckr10urm7t76gyjzcxgm 1472250 1472249 2026-05-12T04:06:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472250 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. jfotb84nexzgbmjbb48qd8vq5yfkzcw 1472251 1472250 2026-05-12T04:06:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472251 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. o1fivqmpzoa6nqkl7lut16yk7wval2d 1472252 1472251 2026-05-12T04:06:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472252 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Гондар фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] ва дигар шаҳрҳо мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Баҳир-Дар]] ва дигар марказҳои минтақаи Амҳара пайваст мекунанд. 1ozv60b32yl65rc3rpoeoo26ykuc84r 1472253 1472252 2026-05-12T04:06:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472253 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Гондар фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] ва дигар шаҳрҳо мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Баҳир-Дар]] ва дигар марказҳои минтақаи Амҳара пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби ва ҳаммоми Фасилидас аз ёдгориҳои машҳури шаҳранд; ҳар сол ҷашни динии Тимкат (Эпифания) дар Гондар бо шукӯҳ баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи Гондар фаъолият мекунад. nx08skq5e4jlhmkhymwufnhpdz2dppp 1472254 1472253 2026-05-12T04:07:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472254 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Гондар фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] ва дигар шаҳрҳо мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Баҳир-Дар]] ва дигар марказҳои минтақаи Амҳара пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби ва ҳаммоми Фасилидас аз ёдгориҳои машҳури шаҳранд; ҳар сол ҷашни динии Тимкат (Эпифания) дар Гондар бо шукӯҳ баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи Гондар фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Баҳир-Дар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] 6wpih5regevcu2lbs0ogyc3cruttcmp 1472255 1472254 2026-05-12T04:07:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472255 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Гондар фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] ва дигар шаҳрҳо мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Баҳир-Дар]] ва дигар марказҳои минтақаи Амҳара пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби ва ҳаммоми Фасилидас аз ёдгориҳои машҳури шаҳранд; ҳар сол ҷашни динии Тимкат (Эпифания) дар Гондар бо шукӯҳ баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи Гондар фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Баҳир-Дар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} oda53rssdm6ztudm3912ov1f1vgn1pf 1472256 1472255 2026-05-12T04:07:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472256 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Гондар фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] ва дигар шаҳрҳо мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Баҳир-Дар]] ва дигар марказҳои минтақаи Амҳара пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби ва ҳаммоми Фасилидас аз ёдгориҳои машҳури шаҳранд; ҳар сол ҷашни динии Тимкат (Эпифания) дар Гондар бо шукӯҳ баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи Гондар фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Баҳир-Дар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Gonder Гондар дар Encyclopædia Britannica] 2sioymq57hdwc1ztmkmcmwhawt3t0eu 1472257 1472256 2026-05-12T04:07:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472257 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гондар |номи аслӣ = ጎንደር |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 36|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1636 |масоҳат = |баландии маркази МА = 2133 |аҳолӣ = ≈440 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Гондар''' (ба амҳарӣ: ''ጎንደር'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Эфиопия]], дар минтақаи Амҳара буда, яке аз марказҳои таърихии кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gonder Gonder] — Encyclopædia Britannica</ref> Солҳои 1632–1855 Гондар пойтахти Империяи Эфиопия буд ва бо маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби машҳур аст, ки ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил шудааст. == Таърих == Гондар соли 1636 аз ҷониби императори Эфиопия Фасилидас ҳамчун пойтахти доимӣ таъсис ёфт; дар асрҳои XVII–XVIII он маркази сиёсӣ, динӣ ва фарҳангии кишвар буд ва дар он қасрҳои сангин, калисоҳо ва пулҳо сохта шуданд.<ref name="brit" /> Соли 1855 пойтахт кӯчид ва аҳамияти Гондар коҳиш ёфт; дар давраи ишғоли Италия (1936–1941) шаҳр осеб дид, баъдтар бошад барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гондар дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2130 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии кӯли Тана ва кӯҳҳои Сымен ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гондар зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон амҳаро мебошанд; шаҳр ҷамоаи таърихии яҳудиёни Эфиопия (фалошаҳо)-ро низ доштааст. == Иқтисод == Иқтисоди Гондар бар кишоварзӣ, тиҷорат, сайёҳӣ (қалъаҳои Фасил-Гэбби, калисоҳо) ва хидматрасонӣ асос меёбад; шаҳр маркази минтақаи кишоварзии шимолу ғарби [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Гондар фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] ва дигар шаҳрҳо мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо [[Баҳир-Дар]] ва дигар марказҳои минтақаи Амҳара пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи қалъаҳои Фасил-Гэбби ва ҳаммоми Фасилидас аз ёдгориҳои машҳури шаҳранд; ҳар сол ҷашни динии Тимкат (Эпифания) дар Гондар бо шукӯҳ баргузор мегардад. Дар шаҳр Донишгоҳи Гондар фаъолият мекунад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Баҳир-Дар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Gonder Гондар дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Гондар| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эфиопия]] [[Гурӯҳ:Эфиопия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] h6mputlpodwurh3txneri0tey8dg6p9 0 331381 1472258 2026-05-12T04:07:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1472258 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> 61jic4yx17d7kawi9faq8ntgjpytwfu 1472259 1472258 2026-05-12T04:08:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472259 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. 5ayh9tkkgh6n5fezru1tdrlsc1hv80h 1472260 1472259 2026-05-12T04:08:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472260 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. impcicg7xp0em7ssmd1c6lfs44s4mfd 1472261 1472260 2026-05-12T04:08:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472261 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. nr2n21iae052cuvi4p2exzqwuxzcrf4 1472262 1472261 2026-05-12T04:08:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472262 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. rf2dq23gfux0zvxgbqokps04skd3s2g 1472263 1472262 2026-05-12T04:09:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472263 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Мекеле фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимоли кишвар пайваст мекунанд. nn7hyxwhlog0k7tvli6qk4dscfn1uwp 1472264 1472263 2026-05-12T04:09:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472264 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Мекеле фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимоли кишвар пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Мекеле қасри императори Йоҳаннеси IV (ҳоло осорхона) ва Донишгоҳи Мекеле ҷойгиранд; шаҳр маркази фарҳангии минтақаи Тыграй ба ҳисоб меравад. 1b2qph88g32hjf9frzjtptdagbmakh1 1472265 1472264 2026-05-12T04:09:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472265 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Мекеле фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимоли кишвар пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Мекеле қасри императори Йоҳаннеси IV (ҳоло осорхона) ва Донишгоҳи Мекеле ҷойгиранд; шаҳр маркази фарҳангии минтақаи Тыграй ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] hx2oekm3pmlzj5zbogu45ncewgxdxeu 1472266 1472265 2026-05-12T04:09:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472266 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Мекеле фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимоли кишвар пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Мекеле қасри императори Йоҳаннеси IV (ҳоло осорхона) ва Донишгоҳи Мекеле ҷойгиранд; шаҳр маркази фарҳангии минтақаи Тыграй ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} gq0xy910xm43f3b9nrkw3kn3q11coyu 1472267 1472266 2026-05-12T04:09:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472267 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Мекеле фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимоли кишвар пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Мекеле қасри императори Йоҳаннеси IV (ҳоло осорхона) ва Донишгоҳи Мекеле ҷойгиранд; шаҳр маркази фарҳангии минтақаи Тыграй ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mekele Мекеле дар Encyclopædia Britannica] cvux5jxxud2al0gs7mkiarr3w7d6rxl 1472268 1472267 2026-05-12T04:10:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472268 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекеле |номи аслӣ = መቐለ |кишвар = Эфиопия |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |масоҳат = |баландии маркази МА = 2254 |аҳолӣ = ≈480 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2021 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мекеле''' (ба тигриниӣ: ''መቐለ'') — шаҳр дар шимоли [[Эфиопия]], маркази минтақаи Тыграй буда, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mekele Mekele] — Encyclopædia Britannica</ref> == Таърих == Дар охири асри XIX, дар замони императори Эфиопия Йоҳаннеси IV, Мекеле аҳамияти махсус пайдо кард ва муддате маркази империя буд; дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази минтақаи Тыграй рушд кард.<ref name="brit" /> Солҳои 2020–2022 Мекеле дар маркази ҷанги Тыграй қарор дошт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекеле дар баландкӯҳҳои шимолии Эфиопия, дар баландии тақрибан 2200 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мекеле зиёда аз 400 ҳазор нафар буда, аксари сокинон тигроӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, кишоварзӣ, истихроҷи намак (дар наздикии депрессияи Данакил), саноати сабук ва хидматрасонӣ асос меёбад; Мекеле маркази иқтисодии шимоли [[Эфиопия]] аст. == Нақлиёт == Мекеле фурудгоҳ дорад, ки онро бо [[Аддис-Абеба]] мепайвандад; роҳҳои автомобилӣ шаҳрро бо дигар марказҳои шимоли кишвар пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Мекеле қасри императори Йоҳаннеси IV (ҳоло осорхона) ва Донишгоҳи Мекеле ҷойгиранд; шаҳр маркази фарҳангии минтақаи Тыграй ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Эфиопия]] * [[Аддис-Абеба]] * [[Гондар]] * [[Адама]] * [[Африқо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mekele Мекеле дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Мекеле| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эфиопия]] [[Гурӯҳ:Эфиопия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] sv3oauejd6x5qh1fpoazjynvbc7y3xh 14 331382 1472355 2026-05-12T04:28:59Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1472355 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Сангҳои бостонӣ]] 23ivy1rbp71rdbnrsaw16ypyrpnz2ul 0 331383 1472359 2026-05-12T04:29:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1472359 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> o9x6yqzg57fo5c5ltizizhmt8tycs6k 1472360 1472359 2026-05-12T04:29:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472360 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> 6fp806ou9j0l6umx2qip65gvok1ojs6 1472361 1472360 2026-05-12T04:30:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472361 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. p8b0p95tzif2bdi4o3pnj6pdkrfp9ds 1472362 1472361 2026-05-12T04:30:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472362 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> kbg422hvkfu0t9h3ojq6cl9ozje3bsf 1472363 1472362 2026-05-12T04:30:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472363 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. mg53aqtmpz7awu0fjv1itze9wdhac5n 1472364 1472363 2026-05-12T04:30:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472364 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гуарулюс Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс (Кумбика) — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]] — ҷойгир аст; қаторҳои наздишаҳрӣ ва автобусҳо шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. 5w8b4xdtosll2zj80pmcbu8ortkubu6 1472365 1472364 2026-05-12T04:31:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472365 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гуарулюс Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс (Кумбика) — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]] — ҷойгир аст; қаторҳои наздишаҳрӣ ва автобусҳо шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гуарулюс бо паркҳои худ ва ҳамчун дарвозаи ҳавоии минтақаи [[Сан-Паулу]] машҳур аст; дар шаҳр донишгоҳҳо ва марказҳои фарҳангӣ фаъолият мекунанд. i8cglw4vt2ht1scuiveutex06hs3nzt 1472366 1472365 2026-05-12T04:31:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472366 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гуарулюс Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс (Кумбика) — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]] — ҷойгир аст; қаторҳои наздишаҳрӣ ва автобусҳо шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гуарулюс бо паркҳои худ ва ҳамчун дарвозаи ҳавоии минтақаи [[Сан-Паулу]] машҳур аст; дар шаҳр донишгоҳҳо ва марказҳои фарҳангӣ фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Кампинас]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] 77r4zr4lzyr3kd8dx96n7dzxpsbdqqb 1472367 1472366 2026-05-12T04:31:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472367 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гуарулюс Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс (Кумбика) — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]] — ҷойгир аст; қаторҳои наздишаҳрӣ ва автобусҳо шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гуарулюс бо паркҳои худ ва ҳамчун дарвозаи ҳавоии минтақаи [[Сан-Паулу]] машҳур аст; дар шаҳр донишгоҳҳо ва марказҳои фарҳангӣ фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Кампинас]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} tilfbe925uzzgo7sghohs044u8oljen 1472369 1472367 2026-05-12T04:31:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472369 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гуарулюс Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс (Кумбика) — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]] — ҷойгир аст; қаторҳои наздишаҳрӣ ва автобусҳо шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гуарулюс бо паркҳои худ ва ҳамчун дарвозаи ҳавоии минтақаи [[Сан-Паулу]] машҳур аст; дар шаҳр донишгоҳҳо ва марказҳои фарҳангӣ фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Кампинас]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Guarulhos Гуарулюс дар Encyclopædia Britannica] 03lg1sfjido7gbtkw1xxki5fmve4ym6 1472370 1472369 2026-05-12T04:31:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472370 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гуарулюс |номи аслӣ = Guarulhos |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 23|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 46|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1560 |масоҳат = 319 |баландии маркази МА = 759 |аҳолӣ = 1 392 121 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Гуарулюс''' (ба португалӣ: ''Guarulhos'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], як қисми минтақаи метрополитении [[Сан-Паулу]] буда, дувумин шаҳри сераҳолии иёлат (пас аз пойтахт) мебошад; аҳолии он зиёда аз 1,3 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Guarulhos Guarulhos] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/guarulhos Guarulhos] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Гуарулюс соли 1560 ҳамчун деҳаи иезуитӣ таъсис ёфт; дар асри XX он ба яке аз шаҳрҳои саноатии атрофи [[Сан-Паулу]] табдил ёфт ва босуръат калон шуд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Гуарулюс дар наздикии шаҳри [[Сан-Паулу]], дар баландкӯҳи Пиратининга ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Гуарулюс зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, дувумин шаҳри иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]] аз рӯи аҳолӣ аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар саноат (металлургия, мошинсозӣ, кимиё), нақлиёти ҳавоӣ (Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]]) ва тиҷорат асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гуарулюс Фурудгоҳи байналмилалии Сан-Паулу-Гуарулюс (Кумбика) — серодамтарин фурудгоҳи [[Бразилия]] — ҷойгир аст; қаторҳои наздишаҳрӣ ва автобусҳо шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Гуарулюс бо паркҳои худ ва ҳамчун дарвозаи ҳавоии минтақаи [[Сан-Паулу]] машҳур аст; дар шаҳр донишгоҳҳо ва марказҳои фарҳангӣ фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Кампинас]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Guarulhos Гуарулюс дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Гуарулюс| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] eepe3yjwhnronmw4w66f6zbrdjpmodr 0 331384 1472371 2026-05-12T04:32:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1472371 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> 4iyauvdtxwoktfe6s0c9rpzitumvsas 1472372 1472371 2026-05-12T04:32:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472372 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> 13ng5ixn5nqueszeofahp3x0090rkpn 1472373 1472372 2026-05-12T04:32:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472373 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. 5sp95d9vld4vd0jvo6a7m4z4p4zf2km 1472374 1472373 2026-05-12T04:32:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472374 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> 4ksw8azubl3bt4v7131ksz7bxa4b7ui 1472375 1472374 2026-05-12T04:33:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472375 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. rnzupjwxfw2il0uomr8wiqr4x2234el 1472376 1472375 2026-05-12T04:33:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472376 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. == Нақлиёт == Қаторҳои наздишаҳрӣ ва роҳҳои автомобилӣ Нова-Игуасуро бо [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар шаҳрҳои минтақа мепайвандад. p8p2hfw0znh5utgiler9vhi35llq6ay 1472377 1472376 2026-05-12T04:33:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472377 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. == Нақлиёт == Қаторҳои наздишаҳрӣ ва роҳҳои автомобилӣ Нова-Игуасуро бо [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар шаҳрҳои минтақа мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нова-Игуасу боғи табиии Тингуа (мамнӯъгоҳи биологӣ) ва марказҳои фарҳангии маҳаллӣ ҷойгиранд. cav0mh2put56rzgex7ltutbil9dahby 1472378 1472377 2026-05-12T04:33:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472378 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. == Нақлиёт == Қаторҳои наздишаҳрӣ ва роҳҳои автомобилӣ Нова-Игуасуро бо [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар шаҳрҳои минтақа мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нова-Игуасу боғи табиии Тингуа (мамнӯъгоҳи биологӣ) ва марказҳои фарҳангии маҳаллӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Рио-де-Жанейро (иёлат)]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] be29gc2efrqnbw804o4xtw2vxkubc4v 1472379 1472378 2026-05-12T04:33:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472379 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. == Нақлиёт == Қаторҳои наздишаҳрӣ ва роҳҳои автомобилӣ Нова-Игуасуро бо [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар шаҳрҳои минтақа мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нова-Игуасу боғи табиии Тингуа (мамнӯъгоҳи биологӣ) ва марказҳои фарҳангии маҳаллӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Рио-де-Жанейро (иёлат)]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} n8rskimi1wgciwqcx6zfskh30j2p36i 1472380 1472379 2026-05-12T04:34:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472380 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. == Нақлиёт == Қаторҳои наздишаҳрӣ ва роҳҳои автомобилӣ Нова-Игуасуро бо [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар шаҳрҳои минтақа мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нова-Игуасу боғи табиии Тингуа (мамнӯъгоҳи биологӣ) ва марказҳои фарҳангии маҳаллӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Рио-де-Жанейро (иёлат)]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Нова-Игуасу дар Encyclopædia Britannica] nc77i2omw3xul23trzo26nbs9ljj5qh 1472381 1472380 2026-05-12T04:34:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472381 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нова-Игуасу |номи аслӣ = Nova Iguaçu |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 43|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1833 |масоҳат = 521 |баландии маркази МА = 30 |аҳолӣ = 1 094 062 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Нова-Игуасу''' (ба португалӣ: ''Nova Iguaçu'') — шаҳр дар иёлати [[Рио-де-Жанейро (иёлат)|Рио-де-Жанейро]], як қисми минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] (Байшада-Флуминенси) буда, аҳолии он зиёда аз 1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Nova Iguaçu] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/nova-iguacu Nova Iguaçu] — IBGE Cidades</ref> == Таърих == Минтақаи Нова-Игуасу таърихи худро ҳамчун маркази кишоварзӣ (афлесун) дорад; соли 1833 муниципалитет ташкил шуд, дар асри XX бошад шаҳр ба яке аз марказҳои аҳолинишини атрофи [[Рио-де-Жанейро]] табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Нова-Игуасу дар ҳамвории Байшада-Флуминенси, дар наздикии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]] ҷойгир аст; иқлими он тропикии гарму намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Нова-Игуасу зиёда аз 1 миллион нафар буда, яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои минтақаи метрополитении [[Рио-де-Жанейро]] аст; забони асосӣ португалӣ мебошад.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар тиҷорат, хидматрасонӣ ва саноати сабук асос меёбад; қисми зиёди сокинон дар [[Рио-де-Жанейро]] кор мекунанд. == Нақлиёт == Қаторҳои наздишаҳрӣ ва роҳҳои автомобилӣ Нова-Игуасуро бо [[Рио-де-Жанейро]] ва дигар шаҳрҳои минтақа мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нова-Игуасу боғи табиии Тингуа (мамнӯъгоҳи биологӣ) ва марказҳои фарҳангии маҳаллӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Рио-де-Жанейро]] * [[Рио-де-Жанейро (иёлат)]] * [[Сан-Паулу]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nova-Iguacu Нова-Игуасу дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Нова-Игуасу| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] dzoi3taut5wpdopu1km21c4vscvqtll 0 331385 1472382 2026-05-12T04:34:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1472382 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. 3ybyh5wpko42cv7jx6t8dg8rehsvpmi 1472383 1472382 2026-05-12T04:34:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472383 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> m2djm7q8jwhc9udckar8b71sglhmsu3 1472384 1472383 2026-05-12T04:35:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472384 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. 8gc4lezj5ysski04luna191acmmokzi 1472385 1472384 2026-05-12T04:35:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472385 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> l7jx4i7jkis79a9id3ofkoty7gy8yfp 1472386 1472385 2026-05-12T04:35:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472386 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. t9t42lolh2usy7cdc7b486msqaam7od 1472387 1472386 2026-05-12T04:35:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472387 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. == Нақлиёт == Дар Кампинас Фурудгоҳи байналмилалии Виракопус, шабакаи автобусҳо ва роҳҳои автомобилии тезгузар амал мекунанд, ки шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. bzjgob20luj712wvx8lsdzbpw4hsa04 1472388 1472387 2026-05-12T04:35:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1472388 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. == Нақлиёт == Дар Кампинас Фурудгоҳи байналмилалии Виракопус, шабакаи автобусҳо ва роҳҳои автомобилии тезгузар амал мекунанд, ки шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампинас бо донишгоҳҳо, марказҳои илмӣ ва театру осорхонаҳои худ машҳур аст; дар наздикии шаҳр институтҳои таҳқиқотии бузург ҷойгиранд. 5d3efgqdrlxkj2mulsjhkbwbc1djqwq 1472389 1472388 2026-05-12T04:36:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1472389 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. == Нақлиёт == Дар Кампинас Фурудгоҳи байналмилалии Виракопус, шабакаи автобусҳо ва роҳҳои автомобилии тезгузар амал мекунанд, ки шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампинас бо донишгоҳҳо, марказҳои илмӣ ва театру осорхонаҳои худ машҳур аст; дар наздикии шаҳр институтҳои таҳқиқотии бузург ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Гуарулюс]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] jo3e02xpbndkqwibxkw8wjddsp8f7tk 1472390 1472389 2026-05-12T04:36:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1472390 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. == Нақлиёт == Дар Кампинас Фурудгоҳи байналмилалии Виракопус, шабакаи автобусҳо ва роҳҳои автомобилии тезгузар амал мекунанд, ки шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампинас бо донишгоҳҳо, марказҳои илмӣ ва театру осорхонаҳои худ машҳур аст; дар наздикии шаҳр институтҳои таҳқиқотии бузург ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Гуарулюс]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} gjs8pn4k3guiu4jtdeo32sol1lol54x 1472391 1472390 2026-05-12T04:36:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1472391 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. == Нақлиёт == Дар Кампинас Фурудгоҳи байналмилалии Виракопус, шабакаи автобусҳо ва роҳҳои автомобилии тезгузар амал мекунанд, ки шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампинас бо донишгоҳҳо, марказҳои илмӣ ва театру осорхонаҳои худ машҳур аст; дар наздикии шаҳр институтҳои таҳқиқотии бузург ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Гуарулюс]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Campinas Кампинас дар Encyclopædia Britannica] fxseyzgrq37op0z0rumifd8dlocyb59 1472392 1472391 2026-05-12T04:36:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1472392 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кампинас |номи аслӣ = Campinas |кишвар = Бразилия |lat_dir = S|lat_deg = 22|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 47|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1774 |масоҳат = 795 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 139 047 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = −3 |сайт = }} '''Кампинас''' (ба португалӣ: ''Campinas'') — шаҳр дар иёлати [[Сан-Паулу (иёлат)|Сан-Паулу]], тақрибан 100 километр шимолу ғарбтар аз шаҳри [[Сан-Паулу]] воқеъ буда, аҳолии он зиёда аз 1,1 миллион нафар аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Campinas Campinas] — Encyclopædia Britannica</ref><ref name="ibge">[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/campinas Campinas] — IBGE Cidades</ref> Кампинас яке аз марказҳои асосии илм ва технологияи [[Бразилия]] мебошад. == Таърих == Кампинас соли 1774 таъсис ёфт; дар асри XIX бо болоравии савдои қаҳва зуд калон шуд, баъдтар бошад ба маркази саноатӣ ва илмӣ табдил ёфт.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Кампинас дар баландкӯҳе дар баландии тақрибан 680 метр аз сатҳи баҳр, дар шимолу ғарби шаҳри [[Сан-Паулу]] ҷойгир аст; иқлими он субтропикии намнок мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кампинас зиёда аз 1,1 миллион нафар, бо минтақаи метрополитении он зиёда аз 3,3 миллион нафар мебошад; забони асосӣ португалӣ аст.<ref name="ibge" /> == Иқтисод == Кампинасро гоҳе «дараи кремнии Бразилия» меноманд: дар он Донишгоҳи Кампинас (UNICAMP), марказҳои таҳқиқотӣ ва ширкатҳои технологӣ ҷойгиранд; фурудгоҳи Виракопус яке аз марказҳои асосии боркашонии ҳавоии [[Бразилия]] мебошад. == Нақлиёт == Дар Кампинас Фурудгоҳи байналмилалии Виракопус, шабакаи автобусҳо ва роҳҳои автомобилии тезгузар амал мекунанд, ки шаҳрро бо [[Сан-Паулу]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Кампинас бо донишгоҳҳо, марказҳои илмӣ ва театру осорхонаҳои худ машҳур аст; дар наздикии шаҳр институтҳои таҳқиқотии бузург ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Бразилия]] * [[Сан-Паулу]] * [[Сан-Паулу (иёлат)]] * [[Гуарулюс]] * [[Амрикои Ҷанубӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Campinas Кампинас дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Кампинас| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бразилия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] j250g8t795zyx5xayktu4uiayzghbil 0 331386 1472395 2026-05-12T04:47:40Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иктишофи электрӣ — усулҳои ҷустуҷӯ ва иктишофи сарватҳои зеризаминӣ, инчунин таҳқиқи сохти геологии Замин тавассути майдонҳои электрӣ ва электромагнитии пайдоишашон табиӣ ё сунъӣ. Дар Иктишофи электрӣ усулҳои ченкунӣ бо зонд ва таҳқиқи қабатҳо, усулҳои... 1472395 wikitext text/x-wiki Иктишофи электрӣ — усулҳои ҷустуҷӯ ва иктишофи сарватҳои зеризаминӣ, инчунин таҳқиқи сохти геологии Замин тавассути майдонҳои электрӣ ва электромагнитии пайдоишашон табиӣ ё сунъӣ. Дар Иктишофи электрӣ усулҳои ченкунӣ бо зонд ва таҳқиқи қабатҳо, усулҳои қутбноккунии табиӣ ва сунъӣ, усули барқа (заряд), радиоафканишот ва ғ. истифода мешаванд. Бузургии асоси ченшаванда дар Иктишофи электрӣ муқовимати хосси электрии ҷинсҳо (ки дар фосилаи аз 1 то 106 Ом•м воқеъ аст) мебошад. Ғайр аз ин тадохули диэлектрӣ ва магнитии муҳит, пазирандагии магнитӣ, фаъолнокии электрокимиёии табиӣ ва сунъии ҷинсҳоро муайян мекунанд. Барои чен кардани муқовиматҳо таҷҳизоти чорэлектродаро (бо ду электроди ғизогиранда ва электроди иловагӣ), ки дар сатҳи Замин ҷойгиранд, истифода мекунанд. Умқи ченкунии мушаххасоти ҷинсҳои кӯҳӣ вобаста ба масъалаи гузошташуда гуногун мешавад: даҳҳо сантиметр ҳангоми таҳқиқ намудани хок ва объектҳои бостоншиносӣ, метрҳо ва даҳҳо метр ҳангоми ҷустуҷӯи об, садҳо метр ҳангоми ҷустуҷӯи маъдан, километрҳо ҳангоми омӯзиши сохти Замин. Иктишофи электриро барои ченкунии пармачоҳҳо (каротажи электрӣ), дар истихроҷи кони маъданҳои кӯҳӣ, муҳити обӣ ва ҳаво низ истифода мекунанд. Иктишофи электриро бори аввал соли 1912 олимон К. ва М. Шлюмберже истифода бурдаанд. Баробари мураккабшавии низоми мушоҳидаҳо (1D, 2D, 3D) ва татбиқи омӯзиши тағйирёбии муҳит бо мурури замон (мониторинг ё 4D) Иктишофи электрӣ рушд кард. Бо истифодаи усулҳои электротомография суръати ченкуниҳо баланд шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иктишофи электрӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Физика]] {{ПБ}} 4w0tuio7n3ak7psy7m4u6wwe2lqwt7h 1472397 1472395 2026-05-12T04:57:40Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472397 wikitext text/x-wiki '''Иктишофи электрӣ''' — усулҳои ҷустуҷӯ ва иктишофи сарватҳои зеризаминӣ, инчунин таҳқиқи сохти геологии Замин тавассути майдонҳои электрӣ ва электромагнитии пайдоишашон табиӣ ё сунъӣ. Дар Иктишофи электрӣ усулҳои ченкунӣ бо зонд ва таҳқиқи қабатҳо, усулҳои қутбноккунии табиӣ ва сунъӣ, усули барқа (заряд), радиоафканишот ва ғ. истифода мешаванд. Бузургии асоси ченшаванда дар Иктишофи электрӣ муқовимати хосси электрии ҷинсҳо (ки дар фосилаи аз 1 то 106 Ом•м воқеъ аст) мебошад. Ғайр аз ин тадохули [[Диэлектрик|диэлектрӣ]] ва магнитии муҳит, пазирандагии магнитӣ, фаъолнокии электрокимиёии табиӣ ва сунъии ҷинсҳоро муайян мекунанд. Барои чен кардани муқовиматҳо таҷҳизоти чорэлектродаро (бо ду электроди ғизогиранда ва [[Электрод|электроди]] иловагӣ), ки дар сатҳи Замин ҷойгиранд, истифода мекунанд. Умқи ченкунии мушаххасоти ҷинсҳои кӯҳӣ вобаста ба масъалаи гузошташуда гуногун мешавад: даҳҳо сантиметр ҳангоми таҳқиқ намудани [[хок]] ва объектҳои [[бостоншиносӣ]], метрҳо ва даҳҳо метр ҳангоми ҷустуҷӯи об, садҳо метр ҳангоми ҷустуҷӯи маъдан, километрҳо ҳангоми омӯзиши сохти Замин. Иктишофи электриро барои ченкунии пармачоҳҳо (каротажи электрӣ), дар истихроҷи кони маъданҳои кӯҳӣ, муҳити обӣ ва ҳаво низ истифода мекунанд. Иктишофи электриро бори аввал соли 1912 олимон К. ва М. Шлюмберже истифода бурдаанд. Баробари мураккабшавии низоми мушоҳидаҳо (1D, 2D, 3D) ва татбиқи омӯзиши тағйирёбии муҳит бо мурури замон (мониторинг ё 4D) Иктишофи электрӣ рушд кард. Бо истифодаи усулҳои электротомография суръати ченкуниҳо баланд шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иктишофи электрӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Физика]] {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Геологони Тоҷикистон]] lkpt9i9bg74as3fnqfkezqdj3oid8l7 0 331387 1472398 2026-05-12T05:05:26Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқди сурайё {{lang-ar|عقد ثریا}} тазкираест аз Шайх Алломаи Ҳамадонӣ мутахаллис ба Мусҳафӣ. Соли 1785 таълиф шудааст. «Иқди сурайё» тазкираи мухтасар аст; шарҳи ҳол ва намунаҳои эҷодиёти 137 шоири муосири муаллифро дар бар мегирад. Мусҳафӣ ин тазкираро дар заминаи б... 1472398 wikitext text/x-wiki Иқди сурайё {{lang-ar|عقد ثریا}} тазкираест аз Шайх Алломаи Ҳамадонӣ мутахаллис ба Мусҳафӣ. Соли 1785 таълиф шудааст. «Иқди сурайё» тазкираи мухтасар аст; шарҳи ҳол ва намунаҳои эҷодиёти 137 шоири муосири муаллифро дар бар мегирад. Мусҳафӣ ин тазкираро дар заминаи баёзе мансуб ба Қатил ном шахс тартиб додааст; ӯ асари Қатилро пурра ва мукаммал кардааст. Дар «Иқди сурайё» намунаҳои ашъори шоирон каманд – аз як байт то 8 байт ё як рубоӣ. Забони тазкира, асосан, содаву равон аст, вале баъзан калима ва ибораҳои мушкили арабӣ ба кор бурда шудаанд. «Иқди сурайё» соли 1934 дар Ҳайдарободи Дакан ба табъ расидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқди сурайё|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тазкиранависон]] {{ПБ}} c7nz8emu28ka5n0vnpij61jvm9f0bax 1472400 1472398 2026-05-12T05:06:13Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472400 wikitext text/x-wiki «Иқди сурайё» {{lang-ar|عقد ثریا}} тазкираест аз Шайх Алломаи Ҳамадонӣ мутахаллис ба Мусҳафӣ. Соли 1785 таълиф шудааст. «Иқди сурайё» тазкираи мухтасар аст; шарҳи ҳол ва намунаҳои эҷодиёти 137 шоири муосири муаллифро дар бар мегирад. Мусҳафӣ ин тазкираро дар заминаи баёзе мансуб ба Қатил ном шахс тартиб додааст; ӯ асари Қатилро пурра ва мукаммал кардааст. Дар «Иқди сурайё» намунаҳои ашъори шоирон каманд – аз як байт то 8 байт ё як рубоӣ. Забони тазкира, асосан, содаву равон аст, вале баъзан калима ва ибораҳои мушкили арабӣ ба кор бурда шудаанд. «Иқди сурайё» соли 1934 дар Ҳайдарободи Дакан ба табъ расидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқди сурайё|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тазкиранависон]] {{ПБ}} mpc3i73qgyb1sb8fwpdj6ct0lnvw8jq 1472401 1472400 2026-05-12T05:07:11Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472401 wikitext text/x-wiki «Иқди сурайё» ({{lang-ar|عقد ثریا}}) — тазкираест аз Шайх Алломаи Ҳамадонӣ мутахаллис ба Мусҳафӣ. Соли 1785 таълиф шудааст. «Иқди сурайё» тазкираи мухтасар аст; шарҳи ҳол ва намунаҳои эҷодиёти 137 шоири муосири муаллифро дар бар мегирад. Мусҳафӣ ин тазкираро дар заминаи баёзе мансуб ба Қатил ном шахс тартиб додааст; ӯ асари Қатилро пурра ва мукаммал кардааст. Дар «Иқди сурайё» намунаҳои ашъори шоирон каманд – аз як байт то 8 байт ё як рубоӣ. Забони тазкира, асосан, содаву равон аст, вале баъзан калима ва ибораҳои мушкили арабӣ ба кор бурда шудаанд. «Иқди сурайё» соли 1934 дар Ҳайдарободи Дакан ба табъ расидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқди сурайё|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Тазкиранависон]] {{ПБ}} 9ajex0umm88gl3sbdbgv4x7gm30f2oe 1472402 1472401 2026-05-12T05:12:52Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472402 wikitext text/x-wiki «'''Иқди сурайё'''» ({{lang-ar|عقد ثریا}}) — тазкираест аз Шайх Алломаи Ҳамадонӣ мутахаллис ба Мусҳафӣ. Соли 1785 таълиф шудааст. «Иқди сурайё» тазкираи мухтасар аст; шарҳи ҳол ва намунаҳои эҷодиёти 137 шоири муосири муаллифро дар бар мегирад. Мусҳафӣ ин тазкираро дар заминаи баёзе мансуб ба [[Қатилии Бухороӣ|Қатил]] ном шахс тартиб додааст; ӯ асари Қатилро пурра ва мукаммал кардааст. Дар «Иқди сурайё» намунаҳои ашъори шоирон каманд – аз як байт то 8 байт ё як рубоӣ. Забони тазкира, асосан, содаву равон аст, вале баъзан калима ва ибораҳои мушкили арабӣ ба кор бурда шудаанд. «Иқди сурайё» соли 1934 дар [[Ҳайдаробод (Покистон)|Ҳайдаробод]]<nowiki/>и [[Дакан]] ба табъ расидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқди сурайё|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи асрҳо]] 9fbrhmsys300l8ak0bf0yxt6m11j1af 0 331388 1472403 2026-05-12T05:22:40Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқоъ ( {{lang-ar|ایقاع}} – ҳамоҳангӣ) — илмест дар назарияи мусиқии Шарқ, ки аз қонунҳои вазни зарб ва усулҳои он баҳс мекунад. Иқоъ маҷмӯи нақраҳо (зарбҳо)-ест, ки дар як фосилаи муайяни вақт садо медиҳанд ва овози кӯтоҳтарини ин нақраҳо аз ҷиҳати навишту талаффуз... 1472403 wikitext text/x-wiki Иқоъ ( {{lang-ar|ایقاع}} – ҳамоҳангӣ) — илмест дар назарияи мусиқии Шарқ, ки аз қонунҳои вазни зарб ва усулҳои он баҳс мекунад. Иқоъ маҷмӯи нақраҳо (зарбҳо)-ест, ки дар як фосилаи муайяни вақт садо медиҳанд ва овози кӯтоҳтарини ин нақраҳо аз ҷиҳати навишту талаффуз ба ҳарфҳои ҳамсадои «Т» ва «Н» мувофиқат мекунанд. Аз якҷошавии ин ҳарфҳо рукнҳои зерини Иқоъ: сабаб (тан, тана), ватад (танан, танна), фосила (тананан, танананан), аз таркиби ин рукнҳо вазни Иқоъ пайдо мешавад. Рукнҳои Иқоъ бо рукнҳои арӯз айният дошта, дар аксар рисолаҳои мусиқӣ барои хубтар вонамуд кардани зарби оҳанг дар зимни нақраҳо вазну рукнҳои шеърро низ зикр мекарданд. Барои тақвияти ин фикр яке аз усулҳои қадимӣ – «Сақили аввал»-ро мисол меоварем: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Иқоъ: танан-танан-танан-тан-тананан. Арӯз: мафо-илун-фаилун-муф-таилун. </poem>|сарчашма=}} Дар рисолаҳои мусиқии баъди асри 16 Иқоъро ба сифати усули дойра маънидод кардаанд, ки инҳоянд: Ҳазаҷ, Уфар, Дуяк, Туркзарб, Чаҳорзарб ва ғ. Ба маънои умумӣ ва ғайриистилоҳӣ Иқоъ – оҳанг, зарб; дар асоси усули дойра ҳосил кардани оҳанг дар сози мусиқист. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ||7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Жанри муусиқӣ]] {{ПБ}} iv5d2ztps806x31g7rp1y6cb7afy124 1472404 1472403 2026-05-12T05:26:44Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472404 wikitext text/x-wiki '''Иқоъ''' ( {{lang-ar|ایقاع}} – ҳамоҳангӣ) — илмест дар назарияи мусиқии Шарқ, ки аз қонунҳои вазни зарб ва усулҳои он баҳс мекунад. Иқоъ маҷмӯи нақраҳо (зарбҳо)-ест, ки дар як фосилаи муайяни вақт садо медиҳанд ва овози кӯтоҳтарини ин нақраҳо аз ҷиҳати навишту талаффуз ба ҳарфҳои ҳамсадои «Т» ва «Н» мувофиқат мекунанд. Аз якҷошавии ин ҳарфҳо рукнҳои зерини Иқоъ: сабаб (тан, тана), ватад (танан, танна), фосила (тананан, танананан), аз таркиби ин рукнҳо вазни Иқоъ пайдо мешавад. Рукнҳои Иқоъ бо рукнҳои арӯз айният дошта, дар аксар рисолаҳои мусиқӣ барои хубтар вонамуд кардани зарби оҳанг дар зимни нақраҳо вазну рукнҳои шеърро низ зикр мекарданд. Барои тақвияти ин фикр яке аз усулҳои қадимӣ – «Сақили аввал»-ро мисол меоварем: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Иқоъ: танан-танан-танан-тан-тананан. Арӯз: мафо-илун-фаилун-муф-таилун. </poem>|сарчашма=}} Дар рисолаҳои мусиқии баъди асри 16 Иқоъро ба сифати усули дойра маънидод кардаанд, ки инҳоянд: Ҳазаҷ, [[Уфар (рақс)|Уфар]], Дуяк, Туркзарб, Чаҳорзарб ва ғ. Ба маънои умумӣ ва ғайриистилоҳӣ Иқоъ – [[оҳанг]], зарб; дар асоси усули [[дойра]] ҳосил кардани оҳанг дар сози мусиқист. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ||7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Мусиқӣ аз рӯи жанр]] c6h2odu9g1kydrzv1i018mlf6rjeufy 0 331389 1472405 2026-05-12T05:50:35Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтидори истеҳсолӣ — қобилияти баландтарини истеҳсолии соҳа, корхона, коргоҳ (сех), агрегат, мошинҳо, хатҳои технологӣ дар давраи муайян. Иқтидори истеҳсолӣ бо нишондиҳандаҳои аслӣ ё шартӣ чен карда мешавад. Масалан, Иқтидори истеҳсолии неругоҳҳои барқӣ бо... 1472405 wikitext text/x-wiki Иқтидори истеҳсолӣ — қобилияти баландтарини истеҳсолии соҳа, корхона, коргоҳ (сех), агрегат, мошинҳо, хатҳои технологӣ дар давраи муайян. Иқтидори истеҳсолӣ бо нишондиҳандаҳои аслӣ ё шартӣ чен карда мешавад. Масалан, Иқтидори истеҳсолии неругоҳҳои барқӣ бо миқдори киловатт, корхонаҳои металлургияи сиёҳ бо ҳаҷми печҳои домнагӣ, саноати бофандагӣ бо шумораи дастгоҳҳо, коргоҳи дӯзандагӣ аз рӯи миқдори либосҳои тайёри ба фурӯш пешниҳодшаванда чен карда мешавад. Ба таркиби Иқтидори истеҳсолии корхона бахшҳои истеҳсолот, биноҳову иншоот, таҷҳизоту дастгоҳҳо дохил мешаванд. Иқтидори истеҳсолӣ зери таъсири равнақи илму техника, омӯхтани усулҳои наву камхарҷи истеҳсол ва коркарди маҳсулот, истифодаи техникаву технологияи нав, такмили ихтисоси кормандон ва ғ. вусъат меёбад. Иқтидори истеҳсолии корхонаҳои муосир нисбат ба солҳои пеш чанд баробар афзудааст, ки ин натиҷаи инқилоби илмӣ-техникӣ мебошад. Ҳоло дар корхонаҳо ба ҷои дастгоҳҳову мошинҳои пешина таҷҳизоти муосири худкор (автоматӣ) ва хатҳои технологии пуриқтидор насб карда шудаанд. Аксари равандҳои технологӣ тавассути компютер анҷом дода мешаванд, ки ин дар навбати худ Иқтидори истеҳсолиро афзун мегардонад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори истеҳсолӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Истеҳсолот]] p1bi4dfob6ngocdjagia9dgkf9z7w00 1472406 1472405 2026-05-12T05:53:33Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472406 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори истеҳсолӣ''' — қобилияти баландтарини истеҳсолии соҳа, [[корхона]], коргоҳ (сех), [[агрегат]], мошинҳо, хатҳои технологӣ дар давраи муайян. Иқтидори истеҳсолӣ бо нишондиҳандаҳои аслӣ ё шартӣ чен карда мешавад. Масалан, иқтидори истеҳсолии неругоҳҳои барқӣ бо миқдори киловатт, корхонаҳои металлургияи сиёҳ бо ҳаҷми печҳои домнагӣ, саноати бофандагӣ бо шумораи дастгоҳҳо, коргоҳи дӯзандагӣ аз рӯи миқдори либосҳои тайёри ба фурӯш пешниҳодшаванда чен карда мешавад. Ба таркиби иқтидори истеҳсолии корхона бахшҳои истеҳсолот, биноҳову иншоот, таҷҳизоту дастгоҳҳо дохил мешаванд. Иқтидори истеҳсолӣ зери таъсири равнақи илму техника, омӯхтани усулҳои наву камхарҷи истеҳсол ва коркарди маҳсулот, истифодаи техникаву технологияи нав, такмили ихтисоси кормандон ва ғ. вусъат меёбад. Иқтидори истеҳсолии корхонаҳои муосир нисбат ба солҳои пеш чанд баробар афзудааст, ки ин натиҷаи инқилоби илмӣ-техникӣ мебошад. Ҳоло дар корхонаҳо ба ҷои дастгоҳҳову мошинҳои пешина таҷҳизоти муосири худкор (автоматӣ) ва хатҳои технологии пуриқтидор насб карда шудаанд. Аксари равандҳои технологӣ тавассути компютер анҷом дода мешаванд, ки ин дар навбати худ иқтидори истеҳсолиро афзун мегардонад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори истеҳсолӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Истеҳсолот]] 9qvp6arubtoh0f6jbrvfn8w2jto5kot 1472407 1472406 2026-05-12T05:55:22Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472407 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори истеҳсолӣ''' — қобилияти баландтарини истеҳсолии соҳа, [[корхона]], коргоҳ (сех), [[агрегат]], мошинҳо, хатҳои технологӣ дар давраи муайян. Иқтидори истеҳсолӣ бо нишондиҳандаҳои аслӣ ё шартӣ чен карда мешавад. Масалан, иқтидори истеҳсолии [[Нерӯгоҳҳои барқии обии Вахш|неругоҳҳои барқӣ]] бо миқдори киловатт, корхонаҳои металлургияи сиёҳ бо ҳаҷми печҳои домнагӣ, саноати бофандагӣ бо шумораи [[Дастгоҳ|дастгоҳҳо]], коргоҳи дӯзандагӣ аз рӯи миқдори либосҳои тайёри ба фурӯш пешниҳодшаванда чен карда мешавад. Ба таркиби иқтидори истеҳсолии корхона бахшҳои истеҳсолот, биноҳову иншоот, таҷҳизоту дастгоҳҳо дохил мешаванд. Иқтидори истеҳсолӣ зери таъсири равнақи илму техника, омӯхтани усулҳои наву камхарҷи истеҳсол ва коркарди маҳсулот, истифодаи техникаву технологияи нав, такмили ихтисоси кормандон ва ғ. вусъат меёбад. Иқтидори истеҳсолии корхонаҳои муосир нисбат ба солҳои пеш чанд баробар афзудааст, ки ин натиҷаи инқилоби илмӣ-техникӣ мебошад. Ҳоло дар корхонаҳо ба ҷои дастгоҳҳову мошинҳои пешина таҷҳизоти муосири худкор (автоматӣ) ва хатҳои технологии пуриқтидор насб карда шудаанд. Аксари равандҳои технологӣ тавассути компютер анҷом дода мешаванд, ки ин дар навбати худ иқтидори истеҳсолиро афзун мегардонад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори истеҳсолӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Истеҳсолот]] rng2sqit7zoxetpvxsgp41a4fnix5t3 0 331390 1472408 2026-05-12T06:01:49Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтидори маҷмӯъ дар математика, таъмими мафҳуми «адади унсурҳо» ба маҷмӯъҳои дилхоҳ. Иқтидори маҷмӯъи X чунин ишорат мешавад: | X |. Масалан, X = {1,3,6}, | X | = 3. Иқтидори маҷмӯъ чун умумияти хосси ҳамаи маҷмӯъҳои ба маҷмӯи додашуда эквивалент бо усули абстраксия муа... 1472408 wikitext text/x-wiki Иқтидори маҷмӯъ дар математика, таъмими мафҳуми «адади унсурҳо» ба маҷмӯъҳои дилхоҳ. Иқтидори маҷмӯъи X чунин ишорат мешавад: | X |. Масалан, X = {1,3,6}, | X | = 3. Иқтидори маҷмӯъ чун умумияти хосси ҳамаи маҷмӯъҳои ба маҷмӯи додашуда эквивалент бо усули абстраксия муайян мешавад. Дар айни замон маҷмӯъҳои эквивалент маҷмӯъҳое мебошанд, ки миёни унсурҳои онҳо инъикоси мутақобилаи якқиматаро муқаррар кардан мумкин аст. Иқтидори маҷмӯъро аксар ададҳои кардиналӣ (яъне миқдорӣ) меноманд. Иқтидори хурдтарини маҷмӯи беинтиҳо Иқтидори маҷмӯъи маҷмӯи ададҳои натуралие мебошад, ки бо аломати χ0 ишора карда мешавад. Мафҳуми Иқтидори маҷмӯъро асосгузори назарияи маҷмӯъҳо Г. Кантор (1878) ҷорӣ кард. Ӯ муқаррар намуд, ки Иқтидори маҷмӯъи ададҳои ҳақиқӣ (с) аз χ0 калон аст ва нишон дод, ки маҷмӯъҳои беинтиҳоро аз рӯи иқтидор ба синфҳои гуногун ҷудо кардан мумкин аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори маҷмӯъ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Риёзиёт]] 9se481ox44q7f6jxwqbk003jd43hh4c 1472409 1472408 2026-05-12T06:04:23Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472409 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори маҷмӯъ''' дар [[математика]], таъмими мафҳуми «адади унсурҳо» ба маҷмӯъҳои дилхоҳ. Иқтидори маҷмӯъи X чунин ишорат мешавад: | X |. Масалан, X = {1,3,6}, | X | = 3. Иқтидори маҷмӯъ чун умумияти хосси ҳамаи маҷмӯъҳои ба маҷмӯи додашуда эквивалент бо усули [[абстраксия]] муайян мешавад. Дар айни замон маҷмӯъҳои эквивалент маҷмӯъҳое мебошанд, ки миёни унсурҳои онҳо инъикоси мутақобилаи якқиматаро муқаррар кардан мумкин аст. Иқтидори маҷмӯъро аксар ададҳои кардиналӣ (яъне миқдорӣ) меноманд. Иқтидори хурдтарини маҷмӯи беинтиҳо иқтидори маҷмӯъи маҷмӯи ададҳои натуралие мебошад, ки бо аломати χ0 ишора карда мешавад. Мафҳуми иқтидори маҷмӯъро асосгузори назарияи маҷмӯъҳо Г. Кантор (1878) ҷорӣ кард. Ӯ муқаррар намуд, ки иқтидори маҷмӯъи ададҳои ҳақиқӣ (с) аз χ0 калон аст ва нишон дод, ки маҷмӯъҳои беинтиҳоро аз рӯи иқтидор ба синфҳои гуногун ҷудо кардан мумкин аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори маҷмӯъ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Риёзиёт]] onmckdrohkhu0qy5aco43tmj5c1sjmg 0 331391 1472410 2026-05-12T06:08:31Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтидори муҳаррик — тавсифи кори муфиде, ки муҳаррик дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори муҳаррик, маъмулан, дар тавсифҳои техникӣ бо Вт (ватт) ё кВт (киловатт) ва дар техника баъзан бо қувваи асп ишорат мешавад. Дар муҳаррики газотурбинӣ (дар авиатсия) И... 1472410 wikitext text/x-wiki Иқтидори муҳаррик — тавсифи кори муфиде, ки муҳаррик дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори муҳаррик, маъмулан, дар тавсифҳои техникӣ бо Вт (ватт) ё кВт (киловатт) ва дар техника баъзан бо қувваи асп ишорат мешавад. Дар муҳаррики газотурбинӣ (дар авиатсия) Иқтидори муҳаррик бо формулаи Nв = Gҳ/Nқ ҳисоб карда мешавад, ки дар он Nв – иқтидор дар воҳиди вақт, Gқ – сарфи ҳаво дар як с ва иқтидори қиёсии муҳаррик Nқ (ҳангоми Gқ = 1 кг/с будан) аст. Муҳаррик ҳар қадар пуриқтидор бошад, автомобил ҳамон қадар бо суръати баландтар ҳаракат мекунад. Ҳоло бештар муҳаррикҳои электриро истифода мебаранд. Онҳо нисбат ба муҳаррикҳои дигар сода ва боэътимод ва доимо ба кор омода буда, хусусиятҳои дигари муфиди мошинҳои кориро зиёд мекунанд. Барои чен кардани иқтидори муҳаррики электрӣ муҳаррики таҷҳизотро ба манбаи ҷараёни шиддаташ маълум пайваст карда, қувваи ҷараёнро (бо амперҳо) дар ҳар як симпечи муҳаррик бо тестери махсус чен мекунанд ва ҳосили ҷамъи нишондоди ҷараёниро дар симпечҳо ба шиддати манбаи ҷараён зарб мезананд. Адади ҳосилшуда иқтидори муҳаррик мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори муҳаррик|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Муҳаррик]] 1oyh8a6cwh0ssqwty1oftnwprz0xf98 1472411 1472410 2026-05-12T06:08:47Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472411 wikitext text/x-wiki Иқтидори муҳаррик — тавсифи кори муфиде, ки муҳаррик дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори муҳаррик, маъмулан, дар тавсифҳои техникӣ бо Вт (ватт) ё кВт (киловатт) ва дар техника баъзан бо қувваи асп ишорат мешавад. Дар муҳаррики газотурбинӣ (дар авиатсия) Иқтидори муҳаррик бо формулаи Nв = Gҳ/Nқ ҳисоб карда мешавад, ки дар он Nв – иқтидор дар воҳиди вақт, Gқ – сарфи ҳаво дар як с ва иқтидори қиёсии муҳаррик Nқ (ҳангоми Gқ = 1 кг/с будан) аст. Муҳаррик ҳар қадар пуриқтидор бошад, автомобил ҳамон қадар бо суръати баландтар ҳаракат мекунад. Ҳоло бештар муҳаррикҳои электриро истифода мебаранд. Онҳо нисбат ба муҳаррикҳои дигар сода ва боэътимод ва доимо ба кор омода буда, хусусиятҳои дигари муфиди мошинҳои кориро зиёд мекунанд. Барои чен кардани иқтидори муҳаррики электрӣ муҳаррики таҷҳизотро ба манбаи ҷараёни шиддаташ маълум пайваст карда, қувваи ҷараёнро (бо амперҳо) дар ҳар як симпечи муҳаррик бо тестери махсус чен мекунанд ва ҳосили ҷамъи нишондоди ҷараёниро дар симпечҳо ба шиддати манбаи ҷараён зарб мезананд. Адади ҳосилшуда иқтидори муҳаррик мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори муҳаррик|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Муҳаррик]] mj74c2w0a9sitt40dazuwwd5amq1qvg 1472412 1472411 2026-05-12T06:12:01Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472412 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори муҳаррик''' — тавсифи кори муфиде, ки [[муҳаррик]] дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори муҳаррик, маъмулан, дар тавсифҳои техникӣ бо Вт (ватт) ё кВт (киловатт) ва дар техника баъзан бо қувваи [[асп]] ишорат мешавад. Дар муҳаррики газотурбинӣ (дар авиатсия) Иқтидори муҳаррик бо формулаи Nв = Gҳ/Nқ ҳисоб карда мешавад, ки дар он Nв – иқтидор дар воҳиди вақт, Gқ – сарфи ҳаво дар як с ва иқтидори қиёсии муҳаррик Nқ (ҳангоми Gқ = 1 кг/с будан) аст. Муҳаррик ҳар қадар пуриқтидор бошад, [[автомобил]] ҳамон қадар бо суръати баландтар ҳаракат мекунад. Ҳоло бештар муҳаррикҳои электриро истифода мебаранд. Онҳо нисбат ба муҳаррикҳои дигар сода ва боэътимод ва доимо ба кор омода буда, хусусиятҳои дигари муфиди мошинҳои кориро зиёд мекунанд. Барои чен кардани иқтидори муҳаррики электрӣ муҳаррики таҷҳизотро ба манбаи ҷараёни шиддаташ маълум пайваст карда, қувваи ҷараёнро (бо амперҳо) дар ҳар як симпечи муҳаррик бо тестери махсус чен мекунанд ва ҳосили ҷамъи нишондоди ҷараёниро дар симпечҳо ба шиддати манбаи ҷараён зарб мезананд. Адади ҳосилшуда иқтидори муҳаррик мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори муҳаррик|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Электротехника]] 80ge6xyk6htrya5c94hztychimjkqcx 0 331392 1472413 2026-05-12T06:21:29Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтидори сиёсӣ ({{lang-ar|اقتدار }} – қудрат, тавоноӣ) — неру ва тавоноии фарде ё мақомоте, ки барои ба амал баровардани ягон навъи фаъолият кифоят мекунад. Аз фард ё мақомоти дорои иқтидор итоат карда мешавад. Дар сиёсатшиносӣ иқтидори сиёсӣ қудрати сиёсӣ, падид... 1472413 wikitext text/x-wiki Иқтидори сиёсӣ ({{lang-ar|اقتدار }} – қудрат, тавоноӣ) — неру ва тавоноии фарде ё мақомоте, ки барои ба амал баровардани ягон навъи фаъолият кифоят мекунад. Аз фард ё мақомоти дорои иқтидор итоат карда мешавад. Дар сиёсатшиносӣ иқтидори сиёсӣ қудрати сиёсӣ, падидаи қонунӣ ва эътирофгардида аст, ки мебояд дар шароити мухталиф мавриди итоат ва фармонбардорӣ қарор гирад. Дар сатҳи давлат қудрату ҳокимият мақоми қонунӣ, расмӣ ва суннатӣ (дар омехтагӣ бо мазҳабҳо ва ғ.) дошта, ба иқтидори сиёсӣ мубаддал мегарданд. Бино бар ин, иқтидори сиёсӣ маҳдудтар аз қудрату ҳокимият аст ва наметавонад ҳудуду шароити имкони худ, яъне қонун, суннат, мазҳаб, урфу одат ва ғ-ро пурра зоҳир намояд. Ба таври куллӣ, мафҳуми «қарордоди иҷтимоӣ» танҳо маҷрои тавлиди иқтидори сиёсӣ аст. Сиёсатмадорон бо аз даст додани қудрат иқтидори сиёсиро низ аз даст медиҳанд. Тибқи фалсафаи сиёсӣ-классикии Ғарб дар намунаи таълимоти Т. Гоббс, Ҷ. Локк ва Ж. Руссо иқтидори сиёсӣ асоси ҳокимияти давлатӣ аст. Он танҳо ба воситаи ризоият падид омада, дар шароити муосир дар сурате идома меёбад, ки барои ҳифзи ҷон, мол, озодӣ, сулҳ ва амнияти мардумӣ ба кор равад. Иқтидори сиёсӣ ба ин маъно ду чеҳра дорад: яке он ки дар ҳавзаи ҳукм ва ҳокимият зоҳир мешавад ва дигар он ки дар низоми итоат ва фармонбардории воқеӣ аз қудрат ҷонибдорӣ мекунад. Бидуни иқтидори сиёсӣ наметавон ба аҳком ва тасмимҳои зарурӣ аз назари қонунӣ расид. Қудратҳои сиёсӣ ва иҷтимоии мухталиф дар таркиби иқтидори сиёсӣ маншаи зиддияту муқовимат ва бесуботӣ дар ҳаёти сиёсӣ шуда метавонанд. Дар замони муосир, ки масъалаҳои иҷтимоии қонунияти қудрат дучори буҳрон шудаанд, роҳи тавлиди иқтидори сиёсӣ танҳо такя ба ҳокимияти мардум мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори сиёсӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Қудрати сиёсӣ]] 84oof9t5m5rvesyyvf57w7jrhzw53jv 1472414 1472413 2026-05-12T06:26:08Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472414 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори сиёсӣ''' ({{lang-ar|اقتدار }} – [[қудрат]], тавоноӣ) — неру ва тавоноии фарде ё мақомоте, ки барои ба амал баровардани ягон навъи фаъолият кифоят мекунад. Аз фард ё мақомоти дорои иқтидор итоат карда мешавад. Дар [[сиёсатшиносӣ]] иқтидори сиёсӣ қудрати сиёсӣ, падидаи қонунӣ ва эътирофгардида аст, ки мебояд дар шароити мухталиф мавриди итоат ва фармонбардорӣ қарор гирад. Дар сатҳи [[давлат]] қудрату ҳокимият мақоми қонунӣ, расмӣ ва суннатӣ (дар омехтагӣ бо мазҳабҳо ва ғ.) дошта, ба иқтидори сиёсӣ мубаддал мегарданд. Бино бар ин, иқтидори сиёсӣ маҳдудтар аз қудрату [[ҳокимият]] аст ва наметавонад ҳудуду шароити имкони худ, яъне қонун, суннат, мазҳаб, урфу одат ва ғ-ро пурра зоҳир намояд. Ба таври куллӣ, мафҳуми «қарордоди иҷтимоӣ» танҳо маҷрои тавлиди иқтидори сиёсӣ аст. [[Сиёсатмадор|Сиёсатмадорон]] бо аз даст додани қудрат иқтидори сиёсиро низ аз даст медиҳанд. Тибқи фалсафаи сиёсӣ-классикии Ғарб дар намунаи таълимоти Т. Гоббс, Ҷ. Локк ва Ж. Руссо иқтидори сиёсӣ асоси [[ҳокимияти давлатӣ]] аст. Он танҳо ба воситаи ризоият падид омада, дар шароити муосир дар сурате идома меёбад, ки барои ҳифзи ҷон, мол, озодӣ, сулҳ ва амнияти мардумӣ ба кор равад. Иқтидори сиёсӣ ба ин маъно ду чеҳра дорад: яке он ки дар ҳавзаи ҳукм ва ҳокимият зоҳир мешавад ва дигар он ки дар низоми итоат ва фармонбардории воқеӣ аз қудрат ҷонибдорӣ мекунад. Бидуни иқтидори сиёсӣ наметавон ба аҳком ва тасмимҳои зарурӣ аз назари қонунӣ расид. Қудратҳои сиёсӣ ва иҷтимоии мухталиф дар таркиби иқтидори сиёсӣ маншаи зиддияту муқовимат ва бесуботӣ дар ҳаёти сиёсӣ шуда метавонанд. Дар замони муосир, ки масъалаҳои иҷтимоии қонунияти қудрат дучори буҳрон шудаанд, роҳи тавлиди иқтидори сиёсӣ танҳо такя ба ҳокимияти мардум мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори сиёсӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Қудрати сиёсӣ]] 6iu6zjwq00upsfc8yzi94jd3cu46f17 1472415 1472414 2026-05-12T06:26:41Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472415 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори сиёсӣ''' ({{lang-ar|اقتدار }} – [[қудрат]], тавоноӣ) — неру ва тавоноии фарде ё мақомоте, ки барои ба амал баровардани ягон навъи фаъолият кифоят мекунад. Аз фард ё мақомоти дорои иқтидор итоат карда мешавад. Дар [[сиёсатшиносӣ]] иқтидори сиёсӣ қудрати сиёсӣ, падидаи қонунӣ ва эътирофгардида аст, ки мебояд дар шароити мухталиф мавриди итоат ва фармонбардорӣ қарор гирад. Дар сатҳи [[давлат]] қудрату ҳокимият мақоми қонунӣ, расмӣ ва суннатӣ (дар омехтагӣ бо мазҳабҳо ва ғ.) дошта, ба иқтидори сиёсӣ мубаддал мегарданд. Бино бар ин, иқтидори сиёсӣ маҳдудтар аз қудрату [[ҳокимият]] аст ва наметавонад ҳудуду шароити имкони худ, яъне қонун, суннат, мазҳаб, урфу одат ва ғ-ро пурра зоҳир намояд. Ба таври куллӣ, мафҳуми «қарордоди иҷтимоӣ» танҳо маҷрои тавлиди иқтидори сиёсӣ аст. [[Сиёсатмадор|Сиёсатмадорон]] бо аз даст додани қудрат иқтидори сиёсиро низ аз даст медиҳанд. Тибқи фалсафаи сиёсӣ-классикии Ғарб дар намунаи таълимоти Т. Гоббс, Ҷ. Локк ва Ж. Руссо иқтидори сиёсӣ асоси [[ҳокимияти давлатӣ]] аст. Он танҳо ба воситаи ризоият падид омада, дар шароити муосир дар сурате идома меёбад, ки барои ҳифзи ҷон, мол, озодӣ, сулҳ ва амнияти мардумӣ ба кор равад. Иқтидори сиёсӣ ба ин маъно ду чеҳра дорад: яке он ки дар ҳавзаи ҳукм ва ҳокимият зоҳир мешавад ва дигар он ки дар низоми итоат ва фармонбардории воқеӣ аз қудрат ҷонибдорӣ мекунад. Бидуни иқтидори сиёсӣ наметавон ба аҳком ва тасмимҳои зарурӣ аз назари қонунӣ расид. Қудратҳои сиёсӣ ва иҷтимоии мухталиф дар таркиби иқтидори сиёсӣ маншаи зиддияту муқовимат ва бесуботӣ дар ҳаёти сиёсӣ шуда метавонанд. Дар замони муосир, ки масъалаҳои иҷтимоии қонунияти қудрат дучори буҳрон шудаанд, роҳи тавлиди иқтидори сиёсӣ танҳо такя ба ҳокимияти мардум мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори сиёсӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Сиёсат аз рӯи давлатҳо]] oja850z4iqwrzce6c5k7ca9etmoj43c 0 331393 1472417 2026-05-12T06:38:41Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтидори электрӣ, корест, ки ҷараёни электрӣ дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори электрӣ дар занҷири ҷараёни электрии доимӣ ба ҳосили зарби шиддати электрӣ U (бо волтҳо) ба қувваи ҷараён I (бо амперҳо) баробар мебошад. Дар занҷири ҷараёни тағйирёбанда иқти... 1472417 wikitext text/x-wiki Иқтидори электрӣ, корест, ки ҷараёни электрӣ дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори электрӣ дар занҷири ҷараёни электрии доимӣ ба ҳосили зарби шиддати электрӣ U (бо волтҳо) ба қувваи ҷараён I (бо амперҳо) баробар мебошад. Дар занҷири ҷараёни тағйирёбанда иқтидори лаҳзаӣ, фаъол, реактивӣ ва пурраро фарқ мекунанд. Иқтидори электрии лаҳзаӣ ба ҳосили зарби қиматҳои лаҳзаии U ва I баробар аст. Иқтидори электрии фаъол қимати дар як давраи муайяни вақт миёнаи иқтидори лаҳзаии ҷараёни тағйирёбанда мебошад; суръати табдили энергияи электриро ба намуди дигари энергия (масалан, ба энергияи ҳароратӣ, рӯшноӣ, механикӣ) тавсиф медиҳад. Дар занҷирҳои ҷараёни якфазаӣ (синусоидӣ) Иқтидори электрии фаъол P = UIcosφ, барои ҷараёни сефазаӣ P = 3 – √ UIcosφ мебошад. Дар ин ҷо U ва I – қиматҳои ҷории (миёнаи квадратӣ дар як давра)-и шиддат ва қувваи ҷараён, φ – кунҷи ғеҷиши фазаҳои байни I ва U. Иқтидори электрии фаъолро тавассути I ё U ва муқовимати фаъоли занҷири электрӣ r ё ноқилият G бо формулаи P = I2r = U2G ҳисоб кардан мумкин аст. Дар занҷири электрии дилхоҳ Иқтидори электрии фаъол ба ҳосили ҷамъи иқтидорҳои қитъаҳои алоҳидаи занҷир баробар аст. Воҳиди иқтидори электрии фаъол – ватт. Иқтидори электрии реактивӣ суръати ҷамъшавии энергияро дар конденсаторҳо ва ғалтакҳои индуктивият, инчунин мубодилаи энергияро дар байни қитъаҳои занҷири электрӣ (аз ҷумла, байни генератор ва қабулкунак) тавсиф медиҳад. Дар занҷирҳои ҷараёни синусоидӣ Иқтидори электрии реактивӣ Q = UIsinφ аст. Воҳиди иқтидори реактивӣ – вар. Иқтидори электрии пурра иқтидореро тавсиф медиҳад, ки ба занҷир манбаи ҷараёни тағйирёбанда медиҳад. Барои занҷирҳои ҷараёни тағйирёбанда (синусоидӣ) иқтидори пурра бо Иқтидори электрии фаъол ва реактивӣ бо таносуби S = √P2 + Q2 = UI алоқаманд мебошад. Воҳиди иқтидори электрии пурра – волт-ампер (В•А). Барои занҷирҳои ғайрисинусоидӣ иқтидори электрӣ ба ҳосили ҷамъи миёнаи иқтидорҳои ҳармоникҳои алоҳида баробар аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори электрӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Физика]] 1mvxia4262qjo1qsel34mjfm7kl10mv 1472419 1472417 2026-05-12T06:45:42Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472419 wikitext text/x-wiki '''Иқтидори электрӣ''', корест, ки ҷараёни электрӣ дар воҳиди вақт анҷом медиҳад. Иқтидори электрӣ дар занҷири ҷараёни электрии доимӣ ба ҳосили зарби шиддати электрӣ U (бо волтҳо) ба қувваи ҷараён I (бо [[Ампер|амперҳо]]) баробар мебошад. Дар занҷири ҷараёни тағйирёбанда иқтидори лаҳзаӣ, фаъол, реактивӣ ва пурраро фарқ мекунанд. Иқтидори электрии лаҳзаӣ ба ҳосили зарби қиматҳои лаҳзаии U ва I баробар аст. Иқтидори электрии фаъол қимати дар як давраи муайяни вақт миёнаи иқтидори лаҳзаии ҷараёни тағйирёбанда мебошад; суръати табдили энергияи электриро ба намуди дигари [[энергия]] (масалан, ба энергияи ҳароратӣ, рӯшноӣ, механикӣ) тавсиф медиҳад. Дар занҷирҳои ҷараёни якфазаӣ (синусоидӣ) Иқтидори электрии фаъол P = UIcosφ, барои ҷараёни сефазаӣ P = 3 – √ UIcosφ мебошад. Дар ин ҷо U ва I – қиматҳои ҷории (миёнаи квадратӣ дар як давра)-и шиддат ва қувваи ҷараён, φ – кунҷи ғеҷиши фазаҳои байни I ва U. Иқтидори электрии фаъолро тавассути I ё U ва муқовимати фаъоли [[занҷири электрӣ]] r ё ноқилият G бо формулаи P = I2r = U2G ҳисоб кардан мумкин аст. Дар занҷири электрии дилхоҳ иқтидори электрии фаъол ба ҳосили ҷамъи иқтидорҳои қитъаҳои алоҳидаи занҷир баробар аст. Воҳиди иқтидори электрии фаъол – ватт. Иқтидори электрии реактивӣ суръати ҷамъшавии энергияро дар [[Конденсатор|конденсаторҳо]] ва ғалтакҳои индуктивият, инчунин мубодилаи энергияро дар байни қитъаҳои занҷири электрӣ (аз ҷумла, байни [[Генератори барқ|генератор]] ва қабулкунак) тавсиф медиҳад. Дар занҷирҳои ҷараёни синусоидӣ Иқтидори электрии реактивӣ Q = UIsinφ аст. Воҳиди иқтидори реактивӣ – вар. Иқтидори электрии пурра иқтидореро тавсиф медиҳад, ки ба занҷир манбаи ҷараёни тағйирёбанда медиҳад. Барои занҷирҳои ҷараёни тағйирёбанда (синусоидӣ) иқтидори пурра бо Иқтидори электрии фаъол ва реактивӣ бо таносуби S = √P2 + Q2 = UI алоқаманд мебошад. Воҳиди иқтидори электрии пурра – волт-ампер (В•А). Барои занҷирҳои ғайрисинусоидӣ иқтидори электрӣ ба ҳосили ҷамъи миёнаи иқтидорҳои ҳармоникҳои алоҳида баробар аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтидори электрӣ|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Физика]] 6i3hlflf2e92y9p2g15rj9fkau4wz6s 0 331394 1472420 2026-05-12T06:50:39Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтисодиёти алоқа — соҳаи илми иқтисод, ки қонунмандиҳои рушд ва фаъолияти алоқа, шаклу усулҳои роҳбарии соҳаро бо мақсади баланд бардоштани самаранокӣ ва сифати нишондиҳандаҳои кор дар тамоми соҳа, зерсоҳаҳои ҷудогонаи он (почта, телеграф, алоқаи телефон... 1472420 wikitext text/x-wiki Иқтисодиёти алоқа — соҳаи илми иқтисод, ки қонунмандиҳои рушд ва фаъолияти алоқа, шаклу усулҳои роҳбарии соҳаро бо мақсади баланд бардоштани самаранокӣ ва сифати нишондиҳандаҳои кор дар тамоми соҳа, зерсоҳаҳои ҷудогонаи он (почта, телеграф, алоқаи телефонӣ ва ғ.) меомӯзад. Иқтисодиёти алоқа оид ба такмилдиҳии идоракунии муассисаҳои алоқа, методология ва ташкили корҳои банақшагирӣ-иқтисодӣ; шаклу усулҳои ташкили меҳнат ва истеҳсолот бо дар назар доштани нобаробарии сарбории муассисаҳо ва шабакаҳои алоқа; усулҳои банақшагирӣ ва таҳлили нишондиҳандаҳои иқтисодии корҳои соҳаи алоқа ва баҳодиҳии таъсири он ба самаранокии истеҳсолот; тавсияҳо оид ба такмили низом (система)-и тарофаҳо ба хидматрасонии алоқа, нарх ба маҳсулоти муассисаҳои алоҳидаи он (тарофаҳои алоқа) пешниҳодҳо таҳия менамояд. Таҳқиқот дар соҳаи иқтисодиёти алоқа бо таваҷҷуҳ ба хусусиятҳои асосии иқтисодии соҳа (хусусияти ғайримоддии маҳсулот – хидматрасонии алоқа, ширкат дар раванди интиқоли маълумот аз ҷониби якчанд муассисаи соҳа ва ғ.) анҷом дода мешавад. Иқтисодиёти алоқа бо якчанд илми иқтисодии ба ҳам наздик, аз ҷумла омор ва молияи алоқа, инчунин илмҳои махсуси техникӣ робитаи зич дорад. Иқтисодиёти алоқа дар созмонҳо, вазорату корхонаҳо ҳангоми банақшагирӣ ва идоракунии истеҳсолот, санҷиши самаранокии маблағгузорӣ ва техникаи нави алоқа татбиқ мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисодиёти алоқа|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқтисод]] j6qjrfk74nq1texg1489m46dm7qtmm8 1472423 1472420 2026-05-12T06:54:37Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472423 wikitext text/x-wiki '''Иқтисодиёти алоқа''' — соҳаи и[[Илми иқтисод|лми иқтисод]], ки қонунмандиҳои рушд ва фаъолияти алоқа, шаклу усулҳои роҳбарии соҳаро бо мақсади баланд бардоштани самаранокӣ ва сифати нишондиҳандаҳои кор дар тамоми соҳа, зерсоҳаҳои ҷудогонаи он ([[Почтаи тоҷик|почта]], [[телеграф]], алоқаи телефонӣ ва ғ.) меомӯзад. Иқтисодиёти алоқа оид ба такмилдиҳии идоракунии муассисаҳои алоқа, методология ва ташкили корҳои банақшагирӣ-иқтисодӣ; шаклу усулҳои ташкили меҳнат ва истеҳсолот бо дар назар доштани нобаробарии сарбории муассисаҳо ва шабакаҳои алоқа; усулҳои банақшагирӣ ва таҳлили нишондиҳандаҳои иқтисодии корҳои соҳаи алоқа ва баҳодиҳии таъсири он ба самаранокии истеҳсолот; тавсияҳо оид ба такмили низом (система)-и тарофаҳо ба хидматрасонии алоқа, нарх ба маҳсулоти муассисаҳои алоҳидаи он (тарофаҳои алоқа) пешниҳодҳо таҳия менамояд. Таҳқиқот дар соҳаи иқтисодиёти алоқа бо таваҷҷуҳ ба хусусиятҳои асосии иқтисодии соҳа (хусусияти ғайримоддии маҳсулот – хидматрасонии алоқа, ширкат дар раванди интиқоли маълумот аз ҷониби якчанд муассисаи соҳа ва ғ.) анҷом дода мешавад. Иқтисодиёти алоқа бо якчанд илми иқтисодии ба ҳам наздик, аз ҷумла [[омор]] ва молияи алоқа, инчунин илмҳои махсуси техникӣ робитаи зич дорад. Иқтисодиёти алоқа дар созмонҳо, вазорату корхонаҳо ҳангоми банақшагирӣ ва идоракунии истеҳсолот, санҷиши самаранокии маблағгузорӣ ва техникаи нави алоқа татбиқ мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисодиёти алоқа|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқтисод]] lws3lujz7s3330k0ovrq7js14k42dhl 0 331395 1472425 2026-05-12T06:59:38Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Иқтисодиёти нақлиёт — соҳаи илми иқтисод, ки қонуниятҳои рушд ва фаъолияти нақлиётро ҳамчун соҳаи махсуси истеҳсолоти моддӣ меомӯзад. Иқтисодиёти нақлиёт иқтисодиёти нақлиёти роҳи оҳан, баҳрӣ, дарёӣ, автомобилӣ, ҳавоиро дар бар гирифта, хусусиятҳои техни... 1472425 wikitext text/x-wiki Иқтисодиёти нақлиёт — соҳаи илми иқтисод, ки қонуниятҳои рушд ва фаъолияти нақлиётро ҳамчун соҳаи махсуси истеҳсолоти моддӣ меомӯзад. Иқтисодиёти нақлиёт иқтисодиёти нақлиёти роҳи оҳан, баҳрӣ, дарёӣ, автомобилӣ, ҳавоиро дар бар гирифта, хусусиятҳои техникию иқтисодии ҳар як намуди нақлиётро ҳамчун қисми таркибии шабакаи ягонаи нақлиётӣ баррасӣ мекунад, инчунин ташкили идора, қоида ва усулҳои интихоби қарорҳои муносиби техникӣ ва ташкилотӣ, иқтисодиёти ҳамлу нақли бор ва мусофирон, корҳои истифодабарӣ, самаранокии рушди пойгоҳ (база)-и моддӣ-техникӣ, ташкили илмии меҳнат ва музди меҳнат, дараҷа (категория) ва усулҳои баҳисобгирии хароҷот ва самарабахшии фаъолияти нақлиётро меомӯзад. Иқтисодиёти нақлиёт бо илмҳои банақшагирии хоҷагии халқ, иқтисодиёти саноат, кишоварзӣ, меҳнат, омор, ҷуғрофиёи иқтисодӣ ва илмҳои техникӣ алоқаманд аст. Тавсияҳои илмии Иқтисодиёти нақлиёт оид ба такмили робитаҳои нақлиётӣ ҳангоми ҳалли вазифаҳои муҳимми хоҷагии халқ, ба мисли ҷобаҷогузории дурусти истеҳсолот дар ҳудуди кишвар, интихоби ҳаҷми мувофиқи корхонаҳо, асосҳои иқтисодии махсусгардонӣ ва муттаҳидкунии истеҳсолот ба таври васеъ истифода бурда мешаванд. Иқтисодиёти нақлиёт ба такмили низоми моддӣ-техникии хоҷагии халқ, таъмини пурраи талаботи аҳолӣ ба ҳамлу нақл, кам кардани талафи маҳсулоти саноатӣ ва кишоварзӣ дар раванди ҳамлу нақл мусоидат мекунад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисодиёти нақлиёт|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқтисод]] ap1h28evxoeq891o2lde0twedhfm1ko 1472426 1472425 2026-05-12T07:03:28Z Сунатулло Сафарзода 108676 1472426 wikitext text/x-wiki '''Иқтисодиёти нақлиёт''' — соҳаи илми иқтисод, ки қонуниятҳои рушд ва фаъолияти нақлиётро ҳамчун соҳаи махсуси истеҳсолоти моддӣ меомӯзад. Иқтисодиёти нақлиёт иқтисодиёти нақлиёти [[роҳи оҳан]], [[Баҳр|баҳрӣ]], дарёӣ, [[Роҳ|автомобилӣ]], [[Ҳаво|ҳавоиро]] дар бар гирифта, хусусиятҳои техникию иқтисодии ҳар як намуди нақлиётро ҳамчун қисми таркибии шабакаи ягонаи нақлиётӣ баррасӣ мекунад, инчунин ташкили идора, қоида ва усулҳои интихоби қарорҳои муносиби техникӣ ва ташкилотӣ, иқтисодиёти ҳамлу нақли бор ва [[Мусофир|мусофирон]], корҳои истифодабарӣ, самаранокии рушди пойгоҳ (база)-и моддӣ-техникӣ, ташкили илмии меҳнат ва музди меҳнат, дараҷа (категория) ва усулҳои баҳисобгирии хароҷот ва самарабахшии фаъолияти нақлиётро меомӯзад. Иқтисодиёти нақлиёт бо илмҳои банақшагирии [[хоҷагии халқ]], иқтисодиёти саноат, [[кишоварзӣ]], меҳнат, [[омор]], ҷуғрофиёи иқтисодӣ ва илмҳои техникӣ алоқаманд аст. Тавсияҳои илмии иқтисодиёти нақлиёт оид ба такмили робитаҳои нақлиётӣ ҳангоми ҳалли вазифаҳои муҳимми хоҷагии халқ, ба мисли ҷобаҷогузории дурусти истеҳсолот дар ҳудуди кишвар, интихоби ҳаҷми мувофиқи корхонаҳо, асосҳои иқтисодии махсусгардонӣ ва муттаҳидкунии истеҳсолот ба таври васеъ истифода бурда мешаванд. Иқтисодиёти нақлиёт ба такмили низоми моддӣ-техникии хоҷагии халқ, таъмини пурраи талаботи аҳолӣ ба ҳамлу нақл, кам кардани талафи маҳсулоти саноатӣ ва кишоварзӣ дар раванди ҳамлу нақл мусоидат мекунад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисодиёти нақлиёт|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Иқтисод]] gri3dcx9mda2g7wi7b0vy5g7q118ytc