Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 2594 1476357 1439681 2026-06-14T07:00:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476357 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> e7rpr6uc5a1v976ld8y5bw44d9su8ck 1476358 1476357 2026-06-14T07:00:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476358 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. sb5cvtpgin20ea9e9x1n5mfprz2lo40 1476359 1476358 2026-06-14T07:00:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476359 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. i6o5bega6crc4cfq3r7b2y0dpg39r45 1476360 1476359 2026-06-14T07:00:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476360 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). eeetryffnb7n8tk2e6wfrm0a7o31u5o 1476361 1476360 2026-06-14T07:01:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476361 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. dy77woa0o2ju6sxnmg45p6r6k6h8bbi 1476362 1476361 2026-06-14T07:01:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476362 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. == Нақлиёт == Дар Димашқ '''Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ''' (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан '''ал-Ҳиҷоз''' (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад. 31pzek5353q20nudypz1p19tj192bh0 1476363 1476362 2026-06-14T07:01:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476363 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. == Нақлиёт == Дар Димашқ '''Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ''' (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан '''ал-Ҳиҷоз''' (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Қадимаи Димашқ''' — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1979) — '''дорои зиёда аз 125 пайкарии таърихии бузург''' мебошад: '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705, дар ҷое ки пеш аз он маъбади арамӣ-и Ҳадад ва базилики римии Юпитер-и Дамишқӣ ва баъдан калисои насронии Иоанни Таъмиддиҳанда буд — бо мақбараи сари Иоанн дар маркази масҷид), '''Қалъаи Димашқ''' (асри XI–XIII), '''Кӯчаи Рост''' (бо номи Аҳдномаи Нав — '''кӯчаи Полус''', асосан римӣ-и асри I), '''Хонаи Анания''' (хонаи аввалин ҳамаросии Полус, асри I), '''Бимористони Нурии Атиқ''' (1154 — '''яке аз қадимтарин бимористонҳои ҷаҳон'''), '''Мадрасаи Зоҳирия''' (маҷолис бо мақбараи Бейбарси Мамлук), '''Мақбараи Салоҳиддини Айюбӣ''' ва '''Базори Ҳамидия''' (бузургтарин базори таърихии Шарқи Наздик).<ref name="brit" /> 765zpn1x4p6k2jp3vheww1dg7o90d27 1476364 1476363 2026-06-14T07:01:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476364 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. == Нақлиёт == Дар Димашқ '''Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ''' (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан '''ал-Ҳиҷоз''' (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Қадимаи Димашқ''' — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1979) — '''дорои зиёда аз 125 пайкарии таърихии бузург''' мебошад: '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705, дар ҷое ки пеш аз он маъбади арамӣ-и Ҳадад ва базилики римии Юпитер-и Дамишқӣ ва баъдан калисои насронии Иоанни Таъмиддиҳанда буд — бо мақбараи сари Иоанн дар маркази масҷид), '''Қалъаи Димашқ''' (асри XI–XIII), '''Кӯчаи Рост''' (бо номи Аҳдномаи Нав — '''кӯчаи Полус''', асосан римӣ-и асри I), '''Хонаи Анания''' (хонаи аввалин ҳамаросии Полус, асри I), '''Бимористони Нурии Атиқ''' (1154 — '''яке аз қадимтарин бимористонҳои ҷаҳон'''), '''Мадрасаи Зоҳирия''' (маҷолис бо мақбараи Бейбарси Мамлук), '''Мақбараи Салоҳиддини Айюбӣ''' ва '''Базори Ҳамидия''' (бузургтарин базори таърихии Шарқи Наздик).<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Ҷомеи Бузурги Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Тадмур]] * [[Ҳалаб]] 7gh12ukwj0z780a0x5q3jl7fy885p8o 1476365 1476364 2026-06-14T07:01:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476365 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. == Нақлиёт == Дар Димашқ '''Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ''' (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан '''ал-Ҳиҷоз''' (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Қадимаи Димашқ''' — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1979) — '''дорои зиёда аз 125 пайкарии таърихии бузург''' мебошад: '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705, дар ҷое ки пеш аз он маъбади арамӣ-и Ҳадад ва базилики римии Юпитер-и Дамишқӣ ва баъдан калисои насронии Иоанни Таъмиддиҳанда буд — бо мақбараи сари Иоанн дар маркази масҷид), '''Қалъаи Димашқ''' (асри XI–XIII), '''Кӯчаи Рост''' (бо номи Аҳдномаи Нав — '''кӯчаи Полус''', асосан римӣ-и асри I), '''Хонаи Анания''' (хонаи аввалин ҳамаросии Полус, асри I), '''Бимористони Нурии Атиқ''' (1154 — '''яке аз қадимтарин бимористонҳои ҷаҳон'''), '''Мадрасаи Зоҳирия''' (маҷолис бо мақбараи Бейбарси Мамлук), '''Мақбараи Салоҳиддини Айюбӣ''' ва '''Базори Ҳамидия''' (бузургтарин базори таърихии Шарқи Наздик).<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Ҷомеи Бузурги Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Тадмур]] * [[Ҳалаб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} bpg4lfsgg6gfql7tfsje7uvjnycthbi 1476366 1476365 2026-06-14T07:02:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476366 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. == Нақлиёт == Дар Димашқ '''Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ''' (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан '''ал-Ҳиҷоз''' (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Қадимаи Димашқ''' — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1979) — '''дорои зиёда аз 125 пайкарии таърихии бузург''' мебошад: '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705, дар ҷое ки пеш аз он маъбади арамӣ-и Ҳадад ва базилики римии Юпитер-и Дамишқӣ ва баъдан калисои насронии Иоанни Таъмиддиҳанда буд — бо мақбараи сари Иоанн дар маркази масҷид), '''Қалъаи Димашқ''' (асри XI–XIII), '''Кӯчаи Рост''' (бо номи Аҳдномаи Нав — '''кӯчаи Полус''', асосан римӣ-и асри I), '''Хонаи Анания''' (хонаи аввалин ҳамаросии Полус, асри I), '''Бимористони Нурии Атиқ''' (1154 — '''яке аз қадимтарин бимористонҳои ҷаҳон'''), '''Мадрасаи Зоҳирия''' (маҷолис бо мақбараи Бейбарси Мамлук), '''Мақбараи Салоҳиддини Айюбӣ''' ва '''Базори Ҳамидия''' (бузургтарин базори таърихии Шарқи Наздик).<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Ҷомеи Бузурги Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Тадмур]] * [[Ҳалаб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/20 Шаҳри Қадимаи Димашқ — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Damascus Димашқ дар Encyclopædia Britannica] bzrczwnjgzsclr67t426n7rvijp81bk 1476367 1476366 2026-06-14T07:02:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476367 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Димашқ |номи аслӣ = دمشق / Dimashq |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 8000 то милод (?) |масоҳат = 105 |баландии маркази МА = 680 |аҳолӣ = 1 711 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Димашқ''' (ё '''Дамишқ''', ба арабӣ: ''دمشق'', ''Dimashq''; '''«ал-Шом»''' — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги [[Сурия]], воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Damascus Damascus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). '''Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба '''9000–10000 сол пеш''' мерасад. Маркази таърихии шаҳр '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1979.<ref name="brit" /> == Таърих == Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи '''«Димашқа»''' -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти '''давлати Ароми Димашқ''' ('''Арам-Дамаск''') буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун '''Ҳазоил''' ва '''Бенҳадад III''' ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.<ref name="brit" /> Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан '''соли 64 то милод Гней Помпей''' шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт. '''Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният''' дорад: '''савораи Полус ба роҳи Димашқ''' (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки '''шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ''' ҷовидона кард. '''Соли 634–636 мелодӣ''' зери раҳбарии '''Холид ибн ал-Валид''' ва '''Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ''' лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. '''Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён''' '''пойтахти хилофати исломро аз [[Куфа]] ба Димашқ кӯчид''' ва шаҳр '''90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон''' буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705 — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё''' аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд. '''Соли 750 Аббосиён''' Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — '''Ҷанги дуюми салиб''' — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). '''Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ''' Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба '''[[Қуддус]]''' лашкар кашид ('''Ҷанги Ҳиттин 1187'''). Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. '''Соли 1401 Темурленг''' (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба [[Самарқанд]] бурд — Самарқанд имрӯзаро '''«Гӯшаи Димашқ»''' карданд. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ '''400 сол''' (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. '''3 октябри 1918''' лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 1923 мандати Фаронса''' эълон шуд ва '''17 апрели 1946''' Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). '''8 декабри 2024''' гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки '''водии Ғӯта''' — '''боғи серҳосили Димашқ''' (бо номи қадимии '''«ал-Файҳо»''' — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд. == Аҳолӣ == Аҳолии Димашқ '''зиёда аз 1.7 миллион нафар''' (агломератсия 2.5 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги '''насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи''' (тахм. 10%), '''арманҳо''' (қурбониёни геноциди 1915), '''друзҳо''', '''алавиён''' ва '''яҳудиёни димашқӣ''' (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд). == Иқтисод == Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз '''саноати ҳунармандии анъанавии'''-и Димашқ машҳур аст: '''пӯлоди Дамишқӣ''' (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), '''атри Гӯли Димашқӣ''' ('''Rosa damascena''' — гули классикии бойӣ), '''матоъи дамаст''' (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр '''Сӯҳи Ҳамидия''' ва '''Сӯҳи Бузургии Атриёт''' машҳуранд. == Нақлиёт == Дар Димашқ '''Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ''' (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан '''ал-Ҳиҷоз''' (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Қадимаи Димашқ''' — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1979) — '''дорои зиёда аз 125 пайкарии таърихии бузург''' мебошад: '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (705, дар ҷое ки пеш аз он маъбади арамӣ-и Ҳадад ва базилики римии Юпитер-и Дамишқӣ ва баъдан калисои насронии Иоанни Таъмиддиҳанда буд — бо мақбараи сари Иоанн дар маркази масҷид), '''Қалъаи Димашқ''' (асри XI–XIII), '''Кӯчаи Рост''' (бо номи Аҳдномаи Нав — '''кӯчаи Полус''', асосан римӣ-и асри I), '''Хонаи Анания''' (хонаи аввалин ҳамаросии Полус, асри I), '''Бимористони Нурии Атиқ''' (1154 — '''яке аз қадимтарин бимористонҳои ҷаҳон'''), '''Мадрасаи Зоҳирия''' (маҷолис бо мақбараи Бейбарси Мамлук), '''Мақбараи Салоҳиддини Айюбӣ''' ва '''Базори Ҳамидия''' (бузургтарин базори таърихии Шарқи Наздик).<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Ҷомеи Бузурги Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Тадмур]] * [[Ҳалаб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/20 Шаҳри Қадимаи Димашқ — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Damascus Димашқ дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] m69pl5fpa4gs56fzbi8vxzsb50gqf7b 0 16976 1476574 1311443 2026-06-14T11:52:01Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Қатъи фаъолият */ 1476574 wikitext text/x-wiki {{Ҳизби сиёсӣ |номи ҳизб = Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон |ном ба забони аслӣ = |логотип = |бари логотип = |имзо = |пешво = |дабири кулл = |асосгузор = [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] |таърихи асосгузорӣ = |таърихи парокандашавӣ = [[29 сентябр]]и [[соли 2015]] <ref>[http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20150930/1016934598.html ҲНИТ созмони террористӣ эълом шуд]</ref> |қароргоҳ = |маром = [[Олмон]] |байналмилал = |чиноҳи мусаллаҳ = |иттифоқчиён = |созмони ҷавонон = |шумораи аъзо = 50000 |шиор = Имон ба Худо, Садоқат ба Ватан, Хидмат ба Мардум |Ҷой дар палатаи поёнӣ = |Ҷой дар палатаи поёнӣ_параметр = |Ҷой дар палатаи болоӣ = |Ҷой дар палатаи болоӣ_параметр = |Ҷой дар Парлумони Аврупо = |суруд = |матбуоти ҳизб = [[Рӯзномаи «Наҷот»|Ҳафтавори «Наҷот»]], маҷаллаи «Сафинаи умед» |шахсиятҳо = |сайти расмӣ = {{url|nahzat.org}} |санаи асосгузорӣ=1973}} '''Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон''' (ҲНИТ; ''таъс.'' [[26 октябр]]и [[соли 1991]]) — [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизби сиёсии]] мухолиф, ягона [[ҳизби исломӣ]], ки расман дар минтақаи [[Осиёи Марказӣ]]<ref>«Mountain Rigger», ''[[The Economist]]'', November 11, 2006</ref> то моҳи сентябри [[соли 2015]] амал мекард. Раиси ҳизб — [[Муҳиддин Кабирӣ]]. Нашрияи ҳизбӣ — «[[Наҷот (рӯзнома)|Наҷот]]». Аз 29 сентябри 2015, ин ҳизб тавассути [[Додгоҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба унвони як созмони террористӣ шинохта шуда ва дар саросари ҷумҳурӣ мамнӯъ шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.vfarhang.tj/index.php/tj/fa-oliyat/fe-rist/masoili-mubram/167-alnomai-sudi-olii-to-ikiston-dar-borai-tashkiloti-ifrotgaroyu-terrorist-e-lon-namudani-nit|title=Ҳалномаи Суди Олии Тоҷикистон дар бораи ташкилоти ифротгарою террористӣ эълон намудани ҲНИТ}}</ref>. Ин ҳизб ҳамчунин дар Сохтори минтақаии зиддитеррористии [[СҲШ]]<ref>{{Cite web|url=https://tajikta.tj/ru/news/islamskaya-partiya-tadzhikistana-v-spiske-terroristicheskikh-organizatsiy-rats-shos|title=Исламская партия Таджикистана – в списке террористических организаций РАТС ШОС|website=tajikta.tj|publisher=ТаджикТА|lang=ru|accessdate=2022-09-06}}</ref> ва ҳамчунин дар [[СПАД]]<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/world/view/odkb-priznala-partiju-islamskogo-vozrozhdenija-tadzhikistana-terroristicheskoj-organizatsiej-265348-2017|title=ОДКБ признала Партию исламского возрождения Таджикистана террористической организацией|website=www.belta.by|date=2017-09-07|publisher=БелТА|lang=ru|accessdate=2022-09-06}}</ref> террористӣ ва ифротӣ шинохта шуд. == Таърих == Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, ки аз аҳзоби умдаи мухолиф ва танҳо ҳизби расмии мазҳабӣ дар Осиёи Миёна маҳсуб мешавад, 26 октябри соли 1991 таъсис ва дар моҳи декабри ҳамон сол расман сабти ном шуд. Ҳарчанд гуфта мешавад 20 апрели соли 1973 Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, Муҳаммадҷон Ғуфронов, маъруф ба Қорӣ Муҳаммадҷон, Неъматуллоҳ Эшонзода, Холиди Абдусалом ва Қаландар Садруддинов созмонеро поя гузоштанд, ки бо номи «Наҳзати ҷавонон» дар солҳои шӯравӣ ба таври пинҳонӣ фаъъолият мекардааст. Баъди расмият гирифтан раҳбарии ин ҳизбро [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]], аз чеҳраҳои саршиноси сиёсӣ ва мазҳабии Тоҷикистон ба уҳда дошт. Ин ҳизб арзишҳо ва аҳдофи худро чунин тавсиф мекунад: «Бо инояти Худованди муттаъол, пайравӣ аз Паёмбари гиромӣ (с) ва эътимод ба нерӯву хиради мардум, ноил шудан ба бунёди ҷомеъаи пешрафта, озода ва босубот, расидан ба авлавияти қонун ва адолати иҷтимоъӣ, мардумсолорӣ, шоистасолорӣ ва каромати инсонӣ бар асоси арзишҳои миллию маҳзабӣ ва умумибашарӣ.» Дар даврони ҷанги дохилии солҳои 1992—1997 дар Тоҷикистон Ҳизби наҳзати исломӣ якҷо бо Ҳизби демукрот ва созмони «Лаъли Бадахшон» алайҳи давлати вақти кумунистӣ сангар гирифта буд. Дар авоили соли 1993 Додгоҳи Олии Тоҷикистон фаъолияти ин ҳизбро мамнӯъ кард. Он замон пойгоҳҳои аслии ин ҳизб ва нерӯҳои дигари мухолиф дар Афғонистон воқеъ буд ва онҳо маъмулан дар минтақаи Рашт, дар шарқи Тоҷикистон, бо нерӯҳои давлатӣ даргир мешуданд. Пас аз имзои Мувофиқатномаи сулҳи Тоҷикистон дар моҳи июни соли 1997 шароит барои бозгашти аъзои ҳизби наҳзати исломӣ ба кишвар фароҳам шуд ва дар моҳи августи соли 1999 ин ҳизб дубора ба расмият шинохта шуд. Он замон [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]], раҳбари Иттиҳоди мухолифони давлати Тоҷикистон дар анҷумани Ҳизби наҳзати исломӣ ба раҳбарии ин ҳизб интихоб шуд. Мунтақидони Нӯрӣ ӯро бештар ба муъомила бо давлат ва ҳимояти ошкор аз [[Эмомалӣ Раҳмон]], муттаҳам мекарданд. Ба дунболи фавти Сайид Абдуллоҳи Нурӣ дар 9 августи соли 2006 раҳбарии Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон ба уҳдаи [[Муҳиддин Кабирӣ]] вогузор шуд. Ҳизби наҳзати исломӣ бо номзади худ дар интихоботи раёсати ҷумҳурии соли 1999 ширкат дошт. Дар ин интихобот Давлати Усмон, намояндаи ин ҳизб, танҳо ҳудуди 4 дар сад аз орои интихобкунандагонро ба даст овард. Ин ҳизб дар ду интихоботи порлумонӣ дар солҳои 2000, 2005 ва 2010 муваффақ шуд дунафарӣ аз намояндагони худро вориди порлумон кунад. == Нашриёт == Ҳафтаномаи «Наҷот» ва маҷаллаи «Сафинаи умед» аз ҷумлаи нашрияҳои Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон маҳсуб мешаванд. == Роҳбарони ҲНИТ == * [[Саид Абдуллоҳи Нурӣ]] * [[Муҳаммадшариф Ҳимматзода]] * [[Муҳиддин Кабирӣ]] == Изҳороти Вазорати адлия нисбати ҲНИТ == Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи моддаи 20 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ» ба Ҳизби наҳзати исломи Тоҷикистон огоҳинома ирсол намуда, аз роҳбарияти ин ҳизб қатъи фаъолияти ғайриқонуниашро талаб намудаст. Тавре дар номаи мазкур омадааст, мувофиқи моддаи 3-юми Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ» ҳизби сиёсии ҷумҳуриявӣ бояд дар аксари шаҳру ноҳияҳо ташкилоти ибтидоӣ дошта бошад. Мувофиқи санадҳои ба Вазорати адлия воридшуда дар 58 шаҳру ноҳияҳои мамлакат ташкилоти ибтидоии ҲНИТ фаъолияти худро қатъ кардаанд. Бинобар ин ҲНИТ наметавонад худро ҳизби умумиҷумҳуриявӣ муаррифӣ карда, анҷуман баргузор кунад. Роҳбарияти Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон дар симои Саидумар Ҳусайнӣ ва дигарон бо ҷамъ овардани гурӯҳи журналистон дар як манзили шахсии истиқоматӣ, ба ном нишасти хабарӣ баргузор карда, баёнияи Шӯрои сиёсии ҲНИТ-ро эълон намуданд. Роҳбарияти ҲНИТ дар баёнияи худ сабаби баста шудани қароргоҳи ҳизби наҳзатро ба қарори Шӯрои сиёсии ҳизб дар хусуси баргузор кардани анҷумани ҲНИТ алоқаманд шарҳ дода, дархост карданд, ки қароргоҳи ҳизб боз карда шавад ва барои фаъолияти он монеъа аз байн бурда шавад. Сабаби баста шудани қароргоҳи ҲНИТ баҳси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ бо соҳибмулки бино ва ғайриқонунӣ харидорӣ шудани бинои мазкур эълон шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%C2%AB%D2%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82-%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%80-%D2%B3%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BC%D0%B8%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%B2%D3%A3-%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82%C2%BB |title=Вазорати адлияи ҶТ: «ҲНИТ дигар ҳизби умумиҷумҳуриявӣ нест» дар АМИТ "Ховар" |accessdate=2015-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150909034809/http://khovar.tj/content/%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%C2%AB%D2%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82-%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%80-%D2%B3%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BC%D0%B8%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%B2%D3%A3-%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82%C2%BB |archivedate=2015-09-09 }}</ref> == Қатъи фаъолият == Додгоҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзи [[29 сентябр|29 сентябри]] [[соли 2015]] Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистонро созмони террористӣ эълон намуд ва фаъолияти онро дар қаламрави кишвар манъ кард, инчунин нашри ҳафтаномаи «Наҷот» — органи чопии ташкилот ва саҳифаи интернетии он бо қарори додгоҳ мутаваққиф шуд. <ref>{{Cite web|url=http://sputnik-tj.com/Tajikistan/20150930/1016934598|title= ҲНИТ созмони террористӣ эълом шуд|author=|website=sputnik-tj.com|date=|publisher=|accessdate=2015-09-30}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|www.nahzat.org}} {{Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Созмонҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳизбҳои мамнӯъ]] m2cjosc457pd2yhs7295ec8uew6uttb 0 57620 1476457 1446729 2026-06-14T08:47:52Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Сада дар гузаштаи тоҷикон */ 1476457 wikitext text/x-wiki {{Ҷашн}} [[Акс:JashnSadeh.jpg|thumb|Ҷашни Сада дар Эрон]] '''Ҷашни Сада''' ({{lang-fa|جشن سَده}}) — яке аз [[ҷашн]]ҳои эронитаборон ва мардуми форсизабон аст, ки дар оғози шомгоҳи 10 баҳманмоҳ (30 январи тақвими мелодӣ) баргузор мешавад. Ин рӯзро [[Обонрӯз]] мегӯянд. == Таърих == Бино ба тадқиқоти олими мардумшинос ва мутахассиси фолклор [[Равшан Раҳмонӣ]] таърихи нишонаҳои пайдоиши ҷашни Сада, ки марбут ба Хуршед ва тимсоли он оташ мебошад, хеле қадимӣ буда, ба замони пеш аз ориёӣ ва ҳатто аз он ҳам дуртар мерасад. Доир ба арзи ҳастӣ намудани он аввалин ахбор дар фарҳанги гуфторӣ (шифоҳӣ), устураҳои мансух ишора рафта ва тавассути ин ду сарчашма ба осори хаттӣ роҳ ёфтааст. Хеле муҳим аст, ки ''боварҳо ва нишонаҳои эътиқод ба Хуршеду оташ, ки сабабгори аслии ба вуҷуд омадани ҷашни Сада мебошад'', то имрӯз дар байни мардумони гуногуни олам ба назар мерасад. Бо пайдо шудани оташ ва муқаддас гардидани он мардуми пешин барои худ ҷашни Садаро интихоб карданд. Ин аз як тараф ифодагари рамзи ҷовидонагии Хуршед ва муқаддас донистани оташ мебошад, аз тарафи дигар ба зиндагии инсон ва робитаи ӯ бо табиат вобастагии ногусастанӣ дорад. Баъдҳо маҳз пайдо шудани «ҷашни оташ» ва ҳамчун рамзи Хуршед донистани он ҷашни Сада дар миёни мардум густариш пайдо кард. Дар бораи пайдоиши ҷашни Сада назарҳо гуногун мебошанд. Баъзе муҳаққиқон ва донишмандон онро ҷашни замони ориёӣ мепиндоранд ва иддаи дигар падидории онро пеш аз даврони ориёиҳо медонанд. Вале ба ҳар сурат пайдоиши ҷашни Сада ва устураҳои марбут ба он ба масъалаи таҷҷамӯи рӯшноӣ ва оташ вобаста мебошад ва аз таҳаввули ташаккули қавмҳои ориёӣ дарак медиҳанд, ки онҳо ин ҷашнро аз пешиниён гирифтанд ва баъдиҳо онро то рӯзгори мо расониданд. Агар аз ин нуқтаи назар ба ҷашни Сада наздик шавем, нахуст аз ҳама моҳияти мақулаҳои хуршед, рӯшноӣ ва оташ пеши назар меоянд, ки ҳар кадомаш ба ҳаёти инсон ва табиат вобастагии хос доранд. Ба ҳамагон маълум аст, ки маҳз ба воситаи рӯшноии Хуршед тамоми мавҷудоти олам зинда аст ва ҳаракат мекунад. Дар ин бора Пешвои миллат дар навиштаҳои худ ишорати ҷолибе доранд, ки чунин аст: {{аввали иқтибос}}«Дар миёни қувваҳои сершумори бадӣ, дар дашту ҷангалҳои Осиёи Марказӣ, ки ҷони инсонро дар азоб ва ба таҳлука меандохт, бахусус хушкӣ ва торикӣ бисёр зиёновар буданд. Онҳо дарёфта буданд, ки бар зидди неруҳои номбаршудаи бадӣ, озар ё оташ ва раъду барқ муассир буданд. Бар зидди торикӣ бошад, Хуршед, чун унсури тавоно муқаддас дониста мешуд. Нисбати ҳамин аст, ки Хуршед дар миёни нажоди қавмҳои зиёди олами бостон ситоиш ва парастиш шудааст» {{охири иқтибос|сарчашма=[[Эмомалӣ Раҳмон]]ов. «Нигоҳе ба таърих ва тамаддуни ориёӣ», 2006, С.263}} Ҳамин хусусиятро инсонҳои замони бостон эътироф намуда, аз гармии Хуршед баҳра мебурданд ва алоҳида онро ниёиш карда, пасон, рӯшноӣ ва оташро ба он нисбат дода, ин унсурҳои табииро кашф карданд ва ба онҳо эътиқод оварда, ба парастишашон оғоз намуданд, ки баъдҳо муҷиби пайдо шудани ҷашни Сада гардидааст. Дар фарҳанги суннатии ниёгони мо муборизаи равшанӣ ва торикӣ ҳамчун ҷавҳари маънавӣ нақши калидӣ доранд, ки он ба ҷашни Сада низ алоқаманд мебошад. Дар доираи ташаккули ҳамин унсурҳои ба ҳам зид гузаштагони мо, аз ҷумла қавмҳои ориёӣ ду фасли сол доштанд, ки ин ҳамон муборизаи [[Ҳурмузд]]у [[Аҳриман]] ва муборизаи равшанӣ бо торикиро ба ёд меорад. Якеро тобистони (ҳама [hama]) бузург меномиданд, ки он ҳафт моҳро дар бар мегирифт ва аз оғози фарвардин (баробари 21-ум ва гоҳе 22 марти тақвими мелодӣ) шурӯъ шуда, то охири моҳи меҳр (баробари 22 октябри тақвими мелодӣ) идома меёфт. Дуюмиро зимистони (зайана [zayana]) бузург мегуфтанд, ки аз аввали моҳи обон (баробари 23 октябри тақвими мелодӣ) сар мешуд ва то поёни моҳи исфандро (баробари 20 марти тақвими мелодӣ) дар бар гирифта, 150 рӯз идома меёфт. == Вожаи Сада == Сада дар забони авастоӣ ба маънои ''«баромадан ва тулуъ кардан»''-ро доро будааст. Дар забонҳои эронии бостон ба гунаи ''«sadok»'' ва дар форсии миёна ба гунаи ''«sadag»'' будааст. Агар нахустин рӯзи зимистонро (пас аз [[Шаби ялдо]]) тавлиди дигаре барои Хуршед ё [[Меҳр (Митро)|Меҳр]] бидонем метавон онро ҳамоҳанг дар ҷашн гирифтан дар даҳумин ва чиҳиллумин рӯзи тавлиди ойини куҳан ва зиндаи эронӣ донист (дар ҳамаи остонҳои кишвар ва сарзаминҳои эронӣ дониста мешавад). Оид ба истилоҳи «Сада» низ фикрҳои гуногун мавҷуд бошанд ҳам, онҳо ба ҳамдигар умумият дошта, қадимияти ин ҷашнро тасдиқ менамоянд. Масалан, донишманди маъруфи эронӣ Ҳошими Ризоӣ дар бораи вожаи сада менависад, ки: {{аввали иқтибос}}«Сада вожаи форсӣ аст. Дар паҳлавӣ бояд ба шакле аз ин ашкол: ''сат [sat], сатаг [satag], садҳаг [sadhag], садҳ [sadh], сата [sata]'' буда бошад. Дар арабӣ ба сурати ''сазақ'' ё ''садақ'' китобат ва талаффуз мешавад. Маъмулан, вожаҳое, ки аз форсии миёна ба форсии ҷадид даромада ва ба „ҳо“-и ғайри малфуз хатм мешаванд, дар асл ба ҳарфи „гоф“ ё „коф“ тамом мешуда. Ҳамчунин ҳарфи „т“ дар паҳлавӣ, дар форсии ҷадид ба „д“ ва дар арабӣ ба „зол“ табдил мешавад. Дар форсии миёна ва форсии бостон ва [[Авесто]] ба ҳар ҳол вожаи ''сата [sata]'' ба маънии ''сад'', ''адади сад'' мебошад, чунонки дар форсӣ низ Сада ба маънии ''сад сол'' дар баробари қарн ба кор меравад».{{охири иқтибос|сарчашма=Ризо Ҳошим. Ҷашнҳои оташ ва меҳргон. Теҳрон, 1383, саҳ.99.}} == Ойинҳо == Ҷашни Садаро дар байни мардуми форсизабон ба тарзи гуногун истиқбол мегирад. Яке аз усулҳои идгузаронӣ чунин аст: Дар даҳумин рӯз ё Обонрӯз аз баҳман моҳ бо афрухтани ҳезуме, ки мардум аз пагоҳӣ бар бомӣ хонаи худ ё бар баландии кӯҳистон гирд оварданд, ин ҷашн оғоз мешавад. Дар ишороте торих, ин ҷашн ҳамеша ба шакле дастҷамъӣ ва бо гирдиҳамойии ҳамаи мардумони шаҳр, маҳалла ва русто дар якҷо ва бо барпойи як оташе бузург баргузор мешуда аст. Мардумон дар гирд овардани ҳезум бо якдигар мушорекат мекунанд ва ба ин тартиб ҷашни Сада, ҷашни ҳамкорӣ ва ҳамбастагии мардумон аст<ref>{{Cite web|url=http://www.avesta.org/sadeh.htm|title=The Zoroastrian festival of Sadeh (Jashan-e Sadeh)|website=www.avesta.org|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Аз шаби таваллуди [[Хуршед]], пас аз чил рӯз барои гарму сӯзон шудани офтоб, ниёкони мо ҷашни Садаро гиромӣ медоштанд. Дар ҷашни Сада маросими афрӯхтани оташ ва паридан аз болои он ривоҷ доштааст. Ин расм дар миёни насрониҳо, ба вижа русҳо, ҳамчун ҷашни ''«масленница»'', роиҷ аст<ref>{{Cite web|url=https://mazdo.wordpress.com/2012/12/27/%d1%88%d0%b0%d0%b1%d0%b8-%d1%8f%d0%bb%d0%b4%d0%be/|title=Шаби ялдо|author=|website=Торнигори Зафар Мирзоён|date=2012-12-27|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Ҷашни Садаро дар даҳумин рӯзи моҳи баҳман (баробари 29-30 январ) баргузор мекарданд, ки аз зимистон сад рӯз (обон, озар, дай ва даҳ рӯзи баҳман) мегузашт. Ба ақидаи ориёиҳои қадим сармо ба авҷи баланди худ мерасид ва баъдан ҳаво тадриҷан ба самти беҳбудӣ, нармӣ ва гармӣ мерафт. Аз ин рӯ, барои он ки ба кишту кори онҳо зараре нарасад ва чорвоҳояшон аз сардӣ эмин нигаҳдорӣ гардад, оташро ҳамчун рамзи Ҳурмузд меафрӯхтанд, то дар он қувваҳои бадӣ сӯзанду нобуд гарданд. Ба гуфти бархе аз донишмандон ҳамин ки аз зимистони бузург сад рӯз мегузашт, мардум ҷашни оташ, яъне Садаро барпо менамуданд. Онҳо бовар доштанд, ки лаҳзаҳои сармои ҷонкоҳ гузаштаасту нармию гармӣ вориди рӯзгори мардум шудааст. Аз гузаштани сармои шадид, ки неруи аҳриманӣ аст, хушҳолӣ карда аз дашту саҳро ҳезум, бутта, хошок ҷамъ оварда, хирмани бузург месохтанд. Баробари расидани торикӣ он хирмани ҳезуму хасу хошокро оташ мезаданд, ки аз ин оташ ҳама ҷо фурӯзон мегашт ва дар гирди он рақсу бозию хушҳолӣ менамуданд. Дар он рӯзгорони қадим ниёгони ориёиҳо бар он бовар буданд, ки ин гулхан ҳамчун неруи Ҳурмузд бозмондаҳои сарморо, ки марбути Аҳриман аст, нобуд месозад<ref>Разӣ Ҳ. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон, 1371</ref> == Сада дар Эрон == Зартуштиёни Теҳрон, Караҷ, устони Язд ва рустоҳои атрофи Ардакон, Кирмон ва рустоҳо, Аҳвоз, Шероз, Исфаҳон, Урупо (Суъед) ва Омрико (Колифурниё) ва Устуролиё бо гирд омадан дар як нуқта аз шаҳр ё русто дар канораҳои ҳам оташе бузург меафрӯзанд ва ба ниёишхонӣ ва сурудхонӣ ва ба пойкубӣ мепардозанд. Ин ҷашн дар тақвими ҷадиди зартуштиён мусодеф бо Меҳррӯз аз баҳманмоҳ шудааст, ҳол онки [[Абурайҳон Муҳаммад ибни Аҳмади Хоразмӣ|Абурайҳони Берунӣ]] ва дигар манобеъ онро [[Обонрӯз]] гузориш кардаанд.<ref>Осор ал боқия, фасли 9, Абурайҳон Берунӣ(порсӣ:آثارالباقیه، فصل نهم، ابوریحان بیرونی)</ref> == Сада дар гузаштаи тоҷикон == Мувофиқи ривояти «Шоҳнома» Ҳушанг шоҳи пешдодиён ин ҷашнро асос гузоштааст. Гӯё Ҳушанг ҳамроҳи дарбориёнаш дар саҳро ба море дучор меояд. Ҳушанг сӯйи мор санг меандозад. Санг бар санги дигар бархӯрда аз он оташак меҷаҳад ва ба ҳамин васила оташ кашф мегардад. Минбаъд одамон ба ҳамин муносибат оташ афрӯхта ба он саҷда мекарданд. <poem><big><center>Сада ҷашни мулуки номдор аст, </center><center><br>Зи Афридуну аз Ҷам ёдгор аст. Унсурӣ </big></center></poem> Ҷашни Сада ба оини [[Меҳр (Митро)|Меҳргароӣ]] (Митроӣ) дуруст меояд, ки аз оини Зардуштӣ 3000-то 5000 пеш мавҷуд буд. Дар [[Маздаясна|оини Зардуштӣ]] муқаддасоти ҷашни Сада нигоҳ дошта шуд. Сада то садаи XII ҷашн гирифта мешуд, лекин баъдҳо аз байн рафт, вале нишонаҳои он — гулхан афрӯхтан, дар гирди он базм оростан ҳанӯз ҳам дар байни мардуми тоҷик ба назар мерасад. Ҳаким Фирдавсӣ оғози ин ҷашнро ба Ҳушанг, писари Сиёмак нисбат медиҳад. <poem><big><center>Зи Ҳушанг монд он Сада ёдгор, </center><center><br>Басе бод чун ӯ дигар шаҳриёр.</big></center></poem> Дар [[Тоҷикистон]] аз рӯи тақвими мардуми форсизабон рӯзи ҷашни Сада дар баъзе аз деҳот ҷашн гирифта мешавад. Соли 2012 дар иҷлосияи 18-уми Кумитаи байниҳукуматӣ оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО аз Тоҷикистон - '''Ҷашни Сада'''ҳамчун ҳунари фарҳангӣ ва мероси башарият эътироф гардида, ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуда буданд.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20241205/mergon-va-sanati-sohtu-navohtani-rubob-ba-feristi-merosi-airimoddii-yunesko-vorid-shud|title=“Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” ба феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд|date=2024-12-04|publisher=asiaplustj|lang=|accessdate=2024-12-05}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Баҳор М. Аз устура то таърих. Теҳрон: «Нашри Чашма», 1384 хуршедӣ. (бо ҳуруфи форсӣ). * Баҳор М., Ҷусторе чанд дар фарҳанги Эрон // Ойинҳо ва ҷашнҳои куҳани Эрон. Теҳрон: Интишороти Фикри рӯз. 1373, с. 124. * Бертелс Е. Э. Праздник джашни сада в таджикской поэзии // Сборник статей по филологии народов Средней Азии посвященный 80-летию со дня рождения А. А. Семёнова. Сталинабад: Издательство Академия наук ҶШС Таджикистан, 1953. с. 33-43. * Берунӣ Абӯрайҳон. Осор-ул-боқия. Теҳрон: Интишороти Амири Кабир. 1363 ш. * Брагинский И. С. Из истории таджикской народной поэзии. Элементы народно-поэтического творчества в памятниках древней и средневековой письменности. М.: Изд-во АН СССР, 1956. * Раҳимов Д. Сада ҷашни азёдрафтаи эрониён // Чинори пургул. Душанбе, 2008. * Якубов Ю. Праздник Сада или древней масленицы // Мероси ниёгон, № 6, 2003. с.144-149. * Ҳазратқулов М. Наврӯзи оламафрӯз ва дигар идҳои суннатии сол. — Душанбе: Эр-граф, 2012. * Ҳазратқулов М. Эътиқоду анъанаҳои бостонии Аҷам. — Душанбе: Ирфон, 1986. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Идҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] 1q3ayr4kxqxcmvn21q61dgtcqt8wlr2 1476458 1476457 2026-06-14T08:49:46Z Шухрат Саъдиев 5132 1476458 wikitext text/x-wiki {{Ҷашн}} [[Акс:JashnSadeh.jpg|thumb|Ҷашни Сада дар Эрон]] '''Ҷашни Сада''' ({{lang-fa|جشن سَده}}) — яке аз [[ҷашн]]ҳои эронитаборон ва мардуми форсизабон аст, ки дар оғози шомгоҳи 10 баҳманмоҳ (30 январи тақвими мелодӣ) баргузор мешавад. Ин рӯзро [[Обонрӯз]] мегӯянд. == Таърих == Бино ба тадқиқоти олими мардумшинос ва мутахассиси фолклор [[Равшан Раҳмонӣ]] таърихи нишонаҳои пайдоиши ҷашни Сада, ки марбут ба Хуршед ва тимсоли он оташ мебошад, хеле қадимӣ буда, ба замони пеш аз ориёӣ ва ҳатто аз он ҳам дуртар мерасад. Доир ба арзи ҳастӣ намудани он аввалин ахбор дар фарҳанги гуфторӣ (шифоҳӣ), устураҳои мансух ишора рафта ва тавассути ин ду сарчашма ба осори хаттӣ роҳ ёфтааст. Хеле муҳим аст, ки ''боварҳо ва нишонаҳои эътиқод ба Хуршеду оташ, ки сабабгори аслии ба вуҷуд омадани ҷашни Сада мебошад'', то имрӯз дар байни мардумони гуногуни олам ба назар мерасад. Бо пайдо шудани оташ ва муқаддас гардидани он мардуми пешин барои худ ҷашни Садаро интихоб карданд. Ин аз як тараф ифодагари рамзи ҷовидонагии Хуршед ва муқаддас донистани оташ мебошад, аз тарафи дигар ба зиндагии инсон ва робитаи ӯ бо табиат вобастагии ногусастанӣ дорад. Баъдҳо маҳз пайдо шудани «ҷашни оташ» ва ҳамчун рамзи Хуршед донистани он ҷашни Сада дар миёни мардум густариш пайдо кард. Дар бораи пайдоиши ҷашни Сада назарҳо гуногун мебошанд. Баъзе муҳаққиқон ва донишмандон онро ҷашни замони ориёӣ мепиндоранд ва иддаи дигар падидории онро пеш аз даврони ориёиҳо медонанд. Вале ба ҳар сурат пайдоиши ҷашни Сада ва устураҳои марбут ба он ба масъалаи таҷҷамӯи рӯшноӣ ва оташ вобаста мебошад ва аз таҳаввули ташаккули қавмҳои ориёӣ дарак медиҳанд, ки онҳо ин ҷашнро аз пешиниён гирифтанд ва баъдиҳо онро то рӯзгори мо расониданд. Агар аз ин нуқтаи назар ба ҷашни Сада наздик шавем, нахуст аз ҳама моҳияти мақулаҳои хуршед, рӯшноӣ ва оташ пеши назар меоянд, ки ҳар кадомаш ба ҳаёти инсон ва табиат вобастагии хос доранд. Ба ҳамагон маълум аст, ки маҳз ба воситаи рӯшноии Хуршед тамоми мавҷудоти олам зинда аст ва ҳаракат мекунад. Дар ин бора Пешвои миллат дар навиштаҳои худ ишорати ҷолибе доранд, ки чунин аст: {{аввали иқтибос}}«Дар миёни қувваҳои сершумори бадӣ, дар дашту ҷангалҳои Осиёи Марказӣ, ки ҷони инсонро дар азоб ва ба таҳлука меандохт, бахусус хушкӣ ва торикӣ бисёр зиёновар буданд. Онҳо дарёфта буданд, ки бар зидди неруҳои номбаршудаи бадӣ, озар ё оташ ва раъду барқ муассир буданд. Бар зидди торикӣ бошад, Хуршед, чун унсури тавоно муқаддас дониста мешуд. Нисбати ҳамин аст, ки Хуршед дар миёни нажоди қавмҳои зиёди олами бостон ситоиш ва парастиш шудааст» {{охири иқтибос|сарчашма=[[Эмомалӣ Раҳмон]]ов. «Нигоҳе ба таърих ва тамаддуни ориёӣ», 2006, С.263}} Ҳамин хусусиятро инсонҳои замони бостон эътироф намуда, аз гармии Хуршед баҳра мебурданд ва алоҳида онро ниёиш карда, пасон, рӯшноӣ ва оташро ба он нисбат дода, ин унсурҳои табииро кашф карданд ва ба онҳо эътиқод оварда, ба парастишашон оғоз намуданд, ки баъдҳо муҷиби пайдо шудани ҷашни Сада гардидааст. Дар фарҳанги суннатии ниёгони мо муборизаи равшанӣ ва торикӣ ҳамчун ҷавҳари маънавӣ нақши калидӣ доранд, ки он ба ҷашни Сада низ алоқаманд мебошад. Дар доираи ташаккули ҳамин унсурҳои ба ҳам зид гузаштагони мо, аз ҷумла қавмҳои ориёӣ ду фасли сол доштанд, ки ин ҳамон муборизаи [[Ҳурмузд]]у [[Аҳриман]] ва муборизаи равшанӣ бо торикиро ба ёд меорад. Якеро тобистони (ҳама [hama]) бузург меномиданд, ки он ҳафт моҳро дар бар мегирифт ва аз оғози фарвардин (баробари 21-ум ва гоҳе 22 марти тақвими мелодӣ) шурӯъ шуда, то охири моҳи меҳр (баробари 22 октябри тақвими мелодӣ) идома меёфт. Дуюмиро зимистони (зайана [zayana]) бузург мегуфтанд, ки аз аввали моҳи обон (баробари 23 октябри тақвими мелодӣ) сар мешуд ва то поёни моҳи исфандро (баробари 20 марти тақвими мелодӣ) дар бар гирифта, 150 рӯз идома меёфт. == Вожаи Сада == Сада дар забони авастоӣ ба маънои ''«баромадан ва тулуъ кардан»''-ро доро будааст. Дар забонҳои эронии бостон ба гунаи ''«sadok»'' ва дар форсии миёна ба гунаи ''«sadag»'' будааст. Агар нахустин рӯзи зимистонро (пас аз [[Шаби ялдо]]) тавлиди дигаре барои Хуршед ё [[Меҳр (Митро)|Меҳр]] бидонем метавон онро ҳамоҳанг дар ҷашн гирифтан дар даҳумин ва чиҳиллумин рӯзи тавлиди ойини куҳан ва зиндаи эронӣ донист (дар ҳамаи остонҳои кишвар ва сарзаминҳои эронӣ дониста мешавад). Оид ба истилоҳи «Сада» низ фикрҳои гуногун мавҷуд бошанд ҳам, онҳо ба ҳамдигар умумият дошта, қадимияти ин ҷашнро тасдиқ менамоянд. Масалан, донишманди маъруфи эронӣ Ҳошими Ризоӣ дар бораи вожаи сада менависад, ки: {{аввали иқтибос}}«Сада вожаи форсӣ аст. Дар паҳлавӣ бояд ба шакле аз ин ашкол: ''сат [sat], сатаг [satag], садҳаг [sadhag], садҳ [sadh], сата [sata]'' буда бошад. Дар арабӣ ба сурати ''сазақ'' ё ''садақ'' китобат ва талаффуз мешавад. Маъмулан, вожаҳое, ки аз форсии миёна ба форсии ҷадид даромада ва ба „ҳо“-и ғайри малфуз хатм мешаванд, дар асл ба ҳарфи „гоф“ ё „коф“ тамом мешуда. Ҳамчунин ҳарфи „т“ дар паҳлавӣ, дар форсии ҷадид ба „д“ ва дар арабӣ ба „зол“ табдил мешавад. Дар форсии миёна ва форсии бостон ва [[Авесто]] ба ҳар ҳол вожаи ''сата [sata]'' ба маънии ''сад'', ''адади сад'' мебошад, чунонки дар форсӣ низ Сада ба маънии ''сад сол'' дар баробари қарн ба кор меравад».{{охири иқтибос|сарчашма=Ризо Ҳошим. Ҷашнҳои оташ ва меҳргон. Теҳрон, 1383, саҳ.99.}} == Ойинҳо == Ҷашни Садаро дар байни мардуми форсизабон ба тарзи гуногун истиқбол мегирад. Яке аз усулҳои идгузаронӣ чунин аст: Дар даҳумин рӯз ё Обонрӯз аз баҳман моҳ бо афрухтани ҳезуме, ки мардум аз пагоҳӣ бар бомӣ хонаи худ ё бар баландии кӯҳистон гирд оварданд, ин ҷашн оғоз мешавад. Дар ишороте торих, ин ҷашн ҳамеша ба шакле дастҷамъӣ ва бо гирдиҳамойии ҳамаи мардумони шаҳр, маҳалла ва русто дар якҷо ва бо барпойи як оташе бузург баргузор мешуда аст. Мардумон дар гирд овардани ҳезум бо якдигар мушорекат мекунанд ва ба ин тартиб ҷашни Сада, ҷашни ҳамкорӣ ва ҳамбастагии мардумон аст<ref>{{Cite web|url=http://www.avesta.org/sadeh.htm|title=The Zoroastrian festival of Sadeh (Jashan-e Sadeh)|website=www.avesta.org|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Аз шаби таваллуди [[Хуршед]], пас аз чил рӯз барои гарму сӯзон шудани офтоб, ниёкони мо ҷашни Садаро гиромӣ медоштанд. Дар ҷашни Сада маросими афрӯхтани оташ ва паридан аз болои он ривоҷ доштааст. Ин расм дар миёни насрониҳо, ба вижа русҳо, ҳамчун ҷашни ''«масленница»'', роиҷ аст<ref>{{Cite web|url=https://mazdo.wordpress.com/2012/12/27/%d1%88%d0%b0%d0%b1%d0%b8-%d1%8f%d0%bb%d0%b4%d0%be/|title=Шаби ялдо|author=|website=Торнигори Зафар Мирзоён|date=2012-12-27|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Ҷашни Садаро дар даҳумин рӯзи моҳи баҳман (баробари 29-30 январ) баргузор мекарданд, ки аз зимистон сад рӯз (обон, озар, дай ва даҳ рӯзи баҳман) мегузашт. Ба ақидаи ориёиҳои қадим сармо ба авҷи баланди худ мерасид ва баъдан ҳаво тадриҷан ба самти беҳбудӣ, нармӣ ва гармӣ мерафт. Аз ин рӯ, барои он ки ба кишту кори онҳо зараре нарасад ва чорвоҳояшон аз сардӣ эмин нигаҳдорӣ гардад, оташро ҳамчун рамзи Ҳурмузд меафрӯхтанд, то дар он қувваҳои бадӣ сӯзанду нобуд гарданд. Ба гуфти бархе аз донишмандон ҳамин ки аз зимистони бузург сад рӯз мегузашт, мардум ҷашни оташ, яъне Садаро барпо менамуданд. Онҳо бовар доштанд, ки лаҳзаҳои сармои ҷонкоҳ гузаштаасту нармию гармӣ вориди рӯзгори мардум шудааст. Аз гузаштани сармои шадид, ки неруи аҳриманӣ аст, хушҳолӣ карда аз дашту саҳро ҳезум, бутта, хошок ҷамъ оварда, хирмани бузург месохтанд. Баробари расидани торикӣ он хирмани ҳезуму хасу хошокро оташ мезаданд, ки аз ин оташ ҳама ҷо фурӯзон мегашт ва дар гирди он рақсу бозию хушҳолӣ менамуданд. Дар он рӯзгорони қадим ниёгони ориёиҳо бар он бовар буданд, ки ин гулхан ҳамчун неруи Ҳурмузд бозмондаҳои сарморо, ки марбути Аҳриман аст, нобуд месозад<ref>Разӣ Ҳ. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон, 1371</ref> == Сада дар Эрон == Зартуштиёни Теҳрон, Караҷ, устони Язд ва рустоҳои атрофи Ардакон, Кирмон ва рустоҳо, Аҳвоз, Шероз, Исфаҳон, Урупо (Суъед) ва Омрико (Колифурниё) ва Устуролиё бо гирд омадан дар як нуқта аз шаҳр ё русто дар канораҳои ҳам оташе бузург меафрӯзанд ва ба ниёишхонӣ ва сурудхонӣ ва ба пойкубӣ мепардозанд. Ин ҷашн дар тақвими ҷадиди зартуштиён мусодеф бо Меҳррӯз аз баҳманмоҳ шудааст, ҳол онки [[Абурайҳон Муҳаммад ибни Аҳмади Хоразмӣ|Абурайҳони Берунӣ]] ва дигар манобеъ онро [[Обонрӯз]] гузориш кардаанд.<ref>Осор ал боқия, фасли 9, Абурайҳон Берунӣ(порсӣ:آثارالباقیه، فصل نهم، ابوریحان بیرونی)</ref> == Сада дар гузаштаи тоҷикон == Мувофиқи ривояти «Шоҳнома» Ҳушанг шоҳи пешдодиён ин ҷашнро асос гузоштааст. Гӯё Ҳушанг ҳамроҳи дарбориёнаш дар саҳро ба море дучор меояд. Ҳушанг сӯйи мор санг меандозад. Санг бар санги дигар бархӯрда аз он оташак меҷаҳад ва ба ҳамин васила оташ кашф мегардад. Минбаъд одамон ба ҳамин муносибат оташ афрӯхта ба он саҷда мекарданд. <poem><big><center>Сада ҷашни мулуки номдор аст, </center><center><br>Зи Афридуну аз Ҷам ёдгор аст. Унсурӣ </big></center></poem> Ҷашни Сада ба оини [[Меҳр (Митро)|Меҳргароӣ]] (Митроӣ) дуруст меояд, ки аз оини Зардуштӣ 3000-то 5000 пеш мавҷуд буд. Дар [[Маздаясна|оини Зардуштӣ]] муқаддасоти ҷашни Сада нигоҳ дошта шуд. Сада то садаи XII ҷашн гирифта мешуд, лекин баъдҳо аз байн рафт, вале нишонаҳои он — гулхан афрӯхтан, дар гирди он базм оростан ҳанӯз ҳам дар байни мардуми тоҷик ба назар мерасад. Ҳаким Фирдавсӣ оғози ин ҷашнро ба Ҳушанг, писари Сиёмак нисбат медиҳад. <poem><big><center>Зи Ҳушанг монд он Сада ёдгор, </center><center><br>Басе бод чун ӯ дигар шаҳриёр.</big></center></poem> Дар [[Тоҷикистон]] аз рӯи тақвими мардуми форсизабон рӯзи ҷашни Сада дар баъзе аз деҳот ҷашн гирифта мешавад. == Ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шудани '''Ҷашни Сада''' == Соли 2012 дар иҷлосияи 18-уми Кумитаи байниҳукуматӣ оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО аз Тоҷикистон - '''Ҷашни Сада''' ҳамчун ҳунари фарҳангӣ ва мероси башарият эътироф гардида, ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуда буданд.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20241205/mergon-va-sanati-sohtu-navohtani-rubob-ba-feristi-merosi-airimoddii-yunesko-vorid-shud|title=“Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” ба феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд|date=2024-12-04|publisher=asiaplustj|lang=|accessdate=2024-12-05}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Баҳор М. Аз устура то таърих. Теҳрон: «Нашри Чашма», 1384 хуршедӣ. (бо ҳуруфи форсӣ). * Баҳор М., Ҷусторе чанд дар фарҳанги Эрон // Ойинҳо ва ҷашнҳои куҳани Эрон. Теҳрон: Интишороти Фикри рӯз. 1373, с. 124. * Бертелс Е. Э. Праздник джашни сада в таджикской поэзии // Сборник статей по филологии народов Средней Азии посвященный 80-летию со дня рождения А. А. Семёнова. Сталинабад: Издательство Академия наук ҶШС Таджикистан, 1953. с. 33-43. * Берунӣ Абӯрайҳон. Осор-ул-боқия. Теҳрон: Интишороти Амири Кабир. 1363 ш. * Брагинский И. С. Из истории таджикской народной поэзии. Элементы народно-поэтического творчества в памятниках древней и средневековой письменности. М.: Изд-во АН СССР, 1956. * Раҳимов Д. Сада ҷашни азёдрафтаи эрониён // Чинори пургул. Душанбе, 2008. * Якубов Ю. Праздник Сада или древней масленицы // Мероси ниёгон, № 6, 2003. с.144-149. * Ҳазратқулов М. Наврӯзи оламафрӯз ва дигар идҳои суннатии сол. — Душанбе: Эр-граф, 2012. * Ҳазратқулов М. Эътиқоду анъанаҳои бостонии Аҷам. — Душанбе: Ирфон, 1986. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Идҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] km8gpktx5t7xl5u9zt0mfaz4mzbiaf3 1476460 1476458 2026-06-14T08:59:54Z Шухрат Саъдиев 5132 1476460 wikitext text/x-wiki {{Ҷашн}} [[Акс:JashnSadeh.jpg|thumb|Ҷашни Сада дар Эрон]] '''Ҷашни Сада''' ({{lang-fa|جشن سَده}}) — яке аз [[ҷашн]]ҳои эронитаборон ва мардуми форсизабон аст, ки дар оғози шомгоҳи 10 баҳманмоҳ (30 январи тақвими мелодӣ) баргузор мешавад. Ин рӯзро [[Обонрӯз]] мегӯянд. Ҷашн дар Обонрӯз аз [[Обон]] баробар бо рӯзи даҳҳуми [[Обон]] будааст. Обон - номи дигари [[Аноҳито|Аноҳид ]] эзидбонуи обҳои рӯи замин ва нигаҳбони покӣ ва беолоишӣ дар ҷаҳони ҳастӣ мебошад. [[Аноҳито]] дар [[устура]]ҳои эронӣ яке аз тобноктарин чеҳраҳо ва яке аз коромадтарин нақшон аст. == Таърих == Бино ба тадқиқоти олими мардумшинос ва мутахассиси фолклор [[Равшан Раҳмонӣ]] таърихи нишонаҳои пайдоиши ҷашни Сада, ки марбут ба Хуршед ва тимсоли он оташ мебошад, хеле қадимӣ буда, ба замони пеш аз ориёӣ ва ҳатто аз он ҳам дуртар мерасад. Доир ба арзи ҳастӣ намудани он аввалин ахбор дар фарҳанги гуфторӣ (шифоҳӣ), устураҳои мансух ишора рафта ва тавассути ин ду сарчашма ба осори хаттӣ роҳ ёфтааст. Хеле муҳим аст, ки ''боварҳо ва нишонаҳои эътиқод ба Хуршеду оташ, ки сабабгори аслии ба вуҷуд омадани ҷашни Сада мебошад'', то имрӯз дар байни мардумони гуногуни олам ба назар мерасад. Бо пайдо шудани оташ ва муқаддас гардидани он мардуми пешин барои худ ҷашни Садаро интихоб карданд. Ин аз як тараф ифодагари рамзи ҷовидонагии Хуршед ва муқаддас донистани оташ мебошад, аз тарафи дигар ба зиндагии инсон ва робитаи ӯ бо табиат вобастагии ногусастанӣ дорад. Баъдҳо маҳз пайдо шудани «ҷашни оташ» ва ҳамчун рамзи Хуршед донистани он ҷашни Сада дар миёни мардум густариш пайдо кард. Дар бораи пайдоиши ҷашни Сада назарҳо гуногун мебошанд. Баъзе муҳаққиқон ва донишмандон онро ҷашни замони ориёӣ мепиндоранд ва иддаи дигар падидории онро пеш аз даврони ориёиҳо медонанд. Вале ба ҳар сурат пайдоиши ҷашни Сада ва устураҳои марбут ба он ба масъалаи таҷҷамӯи рӯшноӣ ва оташ вобаста мебошад ва аз таҳаввули ташаккули қавмҳои ориёӣ дарак медиҳанд, ки онҳо ин ҷашнро аз пешиниён гирифтанд ва баъдиҳо онро то рӯзгори мо расониданд. Агар аз ин нуқтаи назар ба ҷашни Сада наздик шавем, нахуст аз ҳама моҳияти мақулаҳои хуршед, рӯшноӣ ва оташ пеши назар меоянд, ки ҳар кадомаш ба ҳаёти инсон ва табиат вобастагии хос доранд. Ба ҳамагон маълум аст, ки маҳз ба воситаи рӯшноии Хуршед тамоми мавҷудоти олам зинда аст ва ҳаракат мекунад. Дар ин бора Пешвои миллат дар навиштаҳои худ ишорати ҷолибе доранд, ки чунин аст: {{аввали иқтибос}}«Дар миёни қувваҳои сершумори бадӣ, дар дашту ҷангалҳои Осиёи Марказӣ, ки ҷони инсонро дар азоб ва ба таҳлука меандохт, бахусус хушкӣ ва торикӣ бисёр зиёновар буданд. Онҳо дарёфта буданд, ки бар зидди неруҳои номбаршудаи бадӣ, озар ё оташ ва раъду барқ муассир буданд. Бар зидди торикӣ бошад, Хуршед, чун унсури тавоно муқаддас дониста мешуд. Нисбати ҳамин аст, ки Хуршед дар миёни нажоди қавмҳои зиёди олами бостон ситоиш ва парастиш шудааст» {{охири иқтибос|сарчашма=[[Эмомалӣ Раҳмон]]ов. «Нигоҳе ба таърих ва тамаддуни ориёӣ», 2006, С.263}} Ҳамин хусусиятро инсонҳои замони бостон эътироф намуда, аз гармии Хуршед баҳра мебурданд ва алоҳида онро ниёиш карда, пасон, рӯшноӣ ва оташро ба он нисбат дода, ин унсурҳои табииро кашф карданд ва ба онҳо эътиқод оварда, ба парастишашон оғоз намуданд, ки баъдҳо муҷиби пайдо шудани ҷашни Сада гардидааст. Дар фарҳанги суннатии ниёгони мо муборизаи равшанӣ ва торикӣ ҳамчун ҷавҳари маънавӣ нақши калидӣ доранд, ки он ба ҷашни Сада низ алоқаманд мебошад. Дар доираи ташаккули ҳамин унсурҳои ба ҳам зид гузаштагони мо, аз ҷумла қавмҳои ориёӣ ду фасли сол доштанд, ки ин ҳамон муборизаи [[Ҳурмузд]]у [[Аҳриман]] ва муборизаи равшанӣ бо торикиро ба ёд меорад. Якеро тобистони (ҳама [hama]) бузург меномиданд, ки он ҳафт моҳро дар бар мегирифт ва аз оғози фарвардин (баробари 21-ум ва гоҳе 22 марти тақвими мелодӣ) шурӯъ шуда, то охири моҳи меҳр (баробари 22 октябри тақвими мелодӣ) идома меёфт. Дуюмиро зимистони (зайана [zayana]) бузург мегуфтанд, ки аз аввали моҳи обон (баробари 23 октябри тақвими мелодӣ) сар мешуд ва то поёни моҳи исфандро (баробари 20 марти тақвими мелодӣ) дар бар гирифта, 150 рӯз идома меёфт. == Вожаи Сада == Сада дар забони авастоӣ ба маънои ''«баромадан ва тулуъ кардан»''-ро доро будааст. Дар забонҳои эронии бостон ба гунаи ''«sadok»'' ва дар форсии миёна ба гунаи ''«sadag»'' будааст. Агар нахустин рӯзи зимистонро (пас аз [[Шаби ялдо]]) тавлиди дигаре барои Хуршед ё [[Меҳр (Митро)|Меҳр]] бидонем метавон онро ҳамоҳанг дар ҷашн гирифтан дар даҳумин ва чиҳиллумин рӯзи тавлиди ойини куҳан ва зиндаи эронӣ донист (дар ҳамаи остонҳои кишвар ва сарзаминҳои эронӣ дониста мешавад). Оид ба истилоҳи «Сада» низ фикрҳои гуногун мавҷуд бошанд ҳам, онҳо ба ҳамдигар умумият дошта, қадимияти ин ҷашнро тасдиқ менамоянд. Масалан, донишманди маъруфи эронӣ Ҳошими Ризоӣ дар бораи вожаи сада менависад, ки: {{аввали иқтибос}}«Сада вожаи форсӣ аст. Дар паҳлавӣ бояд ба шакле аз ин ашкол: ''сат [sat], сатаг [satag], садҳаг [sadhag], садҳ [sadh], сата [sata]'' буда бошад. Дар арабӣ ба сурати ''сазақ'' ё ''садақ'' китобат ва талаффуз мешавад. Маъмулан, вожаҳое, ки аз форсии миёна ба форсии ҷадид даромада ва ба „ҳо“-и ғайри малфуз хатм мешаванд, дар асл ба ҳарфи „гоф“ ё „коф“ тамом мешуда. Ҳамчунин ҳарфи „т“ дар паҳлавӣ, дар форсии ҷадид ба „д“ ва дар арабӣ ба „зол“ табдил мешавад. Дар форсии миёна ва форсии бостон ва [[Авесто]] ба ҳар ҳол вожаи ''сата [sata]'' ба маънии ''сад'', ''адади сад'' мебошад, чунонки дар форсӣ низ Сада ба маънии ''сад сол'' дар баробари қарн ба кор меравад».{{охири иқтибос|сарчашма=Ризо Ҳошим. Ҷашнҳои оташ ва меҳргон. Теҳрон, 1383, саҳ.99.}} == Ойинҳо == Ҷашни Садаро дар байни мардуми форсизабон ба тарзи гуногун истиқбол мегирад. Яке аз усулҳои идгузаронӣ чунин аст: Дар даҳумин рӯз ё Обонрӯз аз баҳман моҳ бо афрухтани ҳезуме, ки мардум аз пагоҳӣ бар бомӣ хонаи худ ё бар баландии кӯҳистон гирд оварданд, ин ҷашн оғоз мешавад. Дар ишороте торих, ин ҷашн ҳамеша ба шакле дастҷамъӣ ва бо гирдиҳамойии ҳамаи мардумони шаҳр, маҳалла ва русто дар якҷо ва бо барпойи як оташе бузург баргузор мешуда аст. Мардумон дар гирд овардани ҳезум бо якдигар мушорекат мекунанд ва ба ин тартиб ҷашни Сада, ҷашни ҳамкорӣ ва ҳамбастагии мардумон аст<ref>{{Cite web|url=http://www.avesta.org/sadeh.htm|title=The Zoroastrian festival of Sadeh (Jashan-e Sadeh)|website=www.avesta.org|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Аз шаби таваллуди [[Хуршед]], пас аз чил рӯз барои гарму сӯзон шудани офтоб, ниёкони мо ҷашни Садаро гиромӣ медоштанд. Дар ҷашни Сада маросими афрӯхтани оташ ва паридан аз болои он ривоҷ доштааст. Ин расм дар миёни насрониҳо, ба вижа русҳо, ҳамчун ҷашни ''«масленница»'', роиҷ аст<ref>{{Cite web|url=https://mazdo.wordpress.com/2012/12/27/%d1%88%d0%b0%d0%b1%d0%b8-%d1%8f%d0%bb%d0%b4%d0%be/|title=Шаби ялдо|author=|website=Торнигори Зафар Мирзоён|date=2012-12-27|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Ҷашни Садаро дар даҳумин рӯзи моҳи баҳман (баробари 29-30 январ) баргузор мекарданд, ки аз зимистон сад рӯз (обон, озар, дай ва даҳ рӯзи баҳман) мегузашт. Ба ақидаи ориёиҳои қадим сармо ба авҷи баланди худ мерасид ва баъдан ҳаво тадриҷан ба самти беҳбудӣ, нармӣ ва гармӣ мерафт. Аз ин рӯ, барои он ки ба кишту кори онҳо зараре нарасад ва чорвоҳояшон аз сардӣ эмин нигаҳдорӣ гардад, оташро ҳамчун рамзи Ҳурмузд меафрӯхтанд, то дар он қувваҳои бадӣ сӯзанду нобуд гарданд. Ба гуфти бархе аз донишмандон ҳамин ки аз зимистони бузург сад рӯз мегузашт, мардум ҷашни оташ, яъне Садаро барпо менамуданд. Онҳо бовар доштанд, ки лаҳзаҳои сармои ҷонкоҳ гузаштаасту нармию гармӣ вориди рӯзгори мардум шудааст. Аз гузаштани сармои шадид, ки неруи аҳриманӣ аст, хушҳолӣ карда аз дашту саҳро ҳезум, бутта, хошок ҷамъ оварда, хирмани бузург месохтанд. Баробари расидани торикӣ он хирмани ҳезуму хасу хошокро оташ мезаданд, ки аз ин оташ ҳама ҷо фурӯзон мегашт ва дар гирди он рақсу бозию хушҳолӣ менамуданд. Дар он рӯзгорони қадим ниёгони ориёиҳо бар он бовар буданд, ки ин гулхан ҳамчун неруи Ҳурмузд бозмондаҳои сарморо, ки марбути Аҳриман аст, нобуд месозад<ref>Разӣ Ҳ. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон, 1371</ref> == Сада дар Эрон == Зартуштиёни Теҳрон, Караҷ, устони Язд ва рустоҳои атрофи Ардакон, Кирмон ва рустоҳо, Аҳвоз, Шероз, Исфаҳон, Урупо (Суъед) ва Омрико (Колифурниё) ва Устуролиё бо гирд омадан дар як нуқта аз шаҳр ё русто дар канораҳои ҳам оташе бузург меафрӯзанд ва ба ниёишхонӣ ва сурудхонӣ ва ба пойкубӣ мепардозанд. Ин ҷашн дар тақвими ҷадиди зартуштиён мусодеф бо Меҳррӯз аз баҳманмоҳ шудааст, ҳол онки [[Абурайҳон Муҳаммад ибни Аҳмади Хоразмӣ|Абурайҳони Берунӣ]] ва дигар манобеъ онро [[Обонрӯз]] гузориш кардаанд.<ref>Осор ал боқия, фасли 9, Абурайҳон Берунӣ(порсӣ:آثارالباقیه، فصل نهم، ابوریحان بیرونی)</ref> == Сада дар гузаштаи тоҷикон == Мувофиқи ривояти «Шоҳнома» Ҳушанг шоҳи пешдодиён ин ҷашнро асос гузоштааст. Гӯё Ҳушанг ҳамроҳи дарбориёнаш дар саҳро ба море дучор меояд. Ҳушанг сӯйи мор санг меандозад. Санг бар санги дигар бархӯрда аз он оташак меҷаҳад ва ба ҳамин васила оташ кашф мегардад. Минбаъд одамон ба ҳамин муносибат оташ афрӯхта ба он саҷда мекарданд. <poem><big><center>Сада ҷашни мулуки номдор аст, </center><center><br>Зи Афридуну аз Ҷам ёдгор аст. Унсурӣ </big></center></poem> Ҷашни Сада ба оини [[Меҳр (Митро)|Меҳргароӣ]] (Митроӣ) дуруст меояд, ки аз оини Зардуштӣ 3000-то 5000 пеш мавҷуд буд. Дар [[Маздаясна|оини Зардуштӣ]] муқаддасоти ҷашни Сада нигоҳ дошта шуд. Сада то садаи XII ҷашн гирифта мешуд, лекин баъдҳо аз байн рафт, вале нишонаҳои он — гулхан афрӯхтан, дар гирди он базм оростан ҳанӯз ҳам дар байни мардуми тоҷик ба назар мерасад. Ҳаким Фирдавсӣ оғози ин ҷашнро ба Ҳушанг, писари Сиёмак нисбат медиҳад. <poem><big><center>Зи Ҳушанг монд он Сада ёдгор, </center><center><br>Басе бод чун ӯ дигар шаҳриёр.</big></center></poem> Дар [[Тоҷикистон]] аз рӯи тақвими мардуми форсизабон рӯзи ҷашни Сада дар баъзе аз деҳот ҷашн гирифта мешавад. == Ба [[Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон|Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ]]ворид шудани Ҷашни Сада == Соли 2012 дар иҷлосияи 18-уми Кумитаи байниҳукуматӣ оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО аз Тоҷикистон - '''Ҷашни Сада''' ҳамчун ҳунари фарҳангӣ ва мероси башарият эътироф гардида, ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуда буданд.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20241205/mergon-va-sanati-sohtu-navohtani-rubob-ba-feristi-merosi-airimoddii-yunesko-vorid-shud|title=“Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” ба феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд|date=2024-12-04|publisher=asiaplustj|lang=|accessdate=2024-12-05}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Баҳор М. Аз устура то таърих. Теҳрон: «Нашри Чашма», 1384 хуршедӣ. (бо ҳуруфи форсӣ). * Баҳор М., Ҷусторе чанд дар фарҳанги Эрон // Ойинҳо ва ҷашнҳои куҳани Эрон. Теҳрон: Интишороти Фикри рӯз. 1373, с. 124. * Бертелс Е. Э. Праздник джашни сада в таджикской поэзии // Сборник статей по филологии народов Средней Азии посвященный 80-летию со дня рождения А. А. Семёнова. Сталинабад: Издательство Академия наук ҶШС Таджикистан, 1953. с. 33-43. * Берунӣ Абӯрайҳон. Осор-ул-боқия. Теҳрон: Интишороти Амири Кабир. 1363 ш. * Брагинский И. С. Из истории таджикской народной поэзии. Элементы народно-поэтического творчества в памятниках древней и средневековой письменности. М.: Изд-во АН СССР, 1956. * Раҳимов Д. Сада ҷашни азёдрафтаи эрониён // Чинори пургул. Душанбе, 2008. * Якубов Ю. Праздник Сада или древней масленицы // Мероси ниёгон, № 6, 2003. с.144-149. * Ҳазратқулов М. Наврӯзи оламафрӯз ва дигар идҳои суннатии сол. — Душанбе: Эр-граф, 2012. * Ҳазратқулов М. Эътиқоду анъанаҳои бостонии Аҷам. — Душанбе: Ирфон, 1986. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Идҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] naic53xumnpsse4uqtt49w6qrpgtfmo 1476461 1476460 2026-06-14T09:04:01Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шудани Ҷашни Сада */ 1476461 wikitext text/x-wiki {{Ҷашн}} [[Акс:JashnSadeh.jpg|thumb|Ҷашни Сада дар Эрон]] '''Ҷашни Сада''' ({{lang-fa|جشن سَده}}) — яке аз [[ҷашн]]ҳои эронитаборон ва мардуми форсизабон аст, ки дар оғози шомгоҳи 10 баҳманмоҳ (30 январи тақвими мелодӣ) баргузор мешавад. Ин рӯзро [[Обонрӯз]] мегӯянд. Ҷашн дар Обонрӯз аз [[Обон]] баробар бо рӯзи даҳҳуми [[Обон]] будааст. Обон - номи дигари [[Аноҳито|Аноҳид ]] эзидбонуи обҳои рӯи замин ва нигаҳбони покӣ ва беолоишӣ дар ҷаҳони ҳастӣ мебошад. [[Аноҳито]] дар [[устура]]ҳои эронӣ яке аз тобноктарин чеҳраҳо ва яке аз коромадтарин нақшон аст. == Таърих == Бино ба тадқиқоти олими мардумшинос ва мутахассиси фолклор [[Равшан Раҳмонӣ]] таърихи нишонаҳои пайдоиши ҷашни Сада, ки марбут ба Хуршед ва тимсоли он оташ мебошад, хеле қадимӣ буда, ба замони пеш аз ориёӣ ва ҳатто аз он ҳам дуртар мерасад. Доир ба арзи ҳастӣ намудани он аввалин ахбор дар фарҳанги гуфторӣ (шифоҳӣ), устураҳои мансух ишора рафта ва тавассути ин ду сарчашма ба осори хаттӣ роҳ ёфтааст. Хеле муҳим аст, ки ''боварҳо ва нишонаҳои эътиқод ба Хуршеду оташ, ки сабабгори аслии ба вуҷуд омадани ҷашни Сада мебошад'', то имрӯз дар байни мардумони гуногуни олам ба назар мерасад. Бо пайдо шудани оташ ва муқаддас гардидани он мардуми пешин барои худ ҷашни Садаро интихоб карданд. Ин аз як тараф ифодагари рамзи ҷовидонагии Хуршед ва муқаддас донистани оташ мебошад, аз тарафи дигар ба зиндагии инсон ва робитаи ӯ бо табиат вобастагии ногусастанӣ дорад. Баъдҳо маҳз пайдо шудани «ҷашни оташ» ва ҳамчун рамзи Хуршед донистани он ҷашни Сада дар миёни мардум густариш пайдо кард. Дар бораи пайдоиши ҷашни Сада назарҳо гуногун мебошанд. Баъзе муҳаққиқон ва донишмандон онро ҷашни замони ориёӣ мепиндоранд ва иддаи дигар падидории онро пеш аз даврони ориёиҳо медонанд. Вале ба ҳар сурат пайдоиши ҷашни Сада ва устураҳои марбут ба он ба масъалаи таҷҷамӯи рӯшноӣ ва оташ вобаста мебошад ва аз таҳаввули ташаккули қавмҳои ориёӣ дарак медиҳанд, ки онҳо ин ҷашнро аз пешиниён гирифтанд ва баъдиҳо онро то рӯзгори мо расониданд. Агар аз ин нуқтаи назар ба ҷашни Сада наздик шавем, нахуст аз ҳама моҳияти мақулаҳои хуршед, рӯшноӣ ва оташ пеши назар меоянд, ки ҳар кадомаш ба ҳаёти инсон ва табиат вобастагии хос доранд. Ба ҳамагон маълум аст, ки маҳз ба воситаи рӯшноии Хуршед тамоми мавҷудоти олам зинда аст ва ҳаракат мекунад. Дар ин бора Пешвои миллат дар навиштаҳои худ ишорати ҷолибе доранд, ки чунин аст: {{аввали иқтибос}}«Дар миёни қувваҳои сершумори бадӣ, дар дашту ҷангалҳои Осиёи Марказӣ, ки ҷони инсонро дар азоб ва ба таҳлука меандохт, бахусус хушкӣ ва торикӣ бисёр зиёновар буданд. Онҳо дарёфта буданд, ки бар зидди неруҳои номбаршудаи бадӣ, озар ё оташ ва раъду барқ муассир буданд. Бар зидди торикӣ бошад, Хуршед, чун унсури тавоно муқаддас дониста мешуд. Нисбати ҳамин аст, ки Хуршед дар миёни нажоди қавмҳои зиёди олами бостон ситоиш ва парастиш шудааст» {{охири иқтибос|сарчашма=[[Эмомалӣ Раҳмон]]ов. «Нигоҳе ба таърих ва тамаддуни ориёӣ», 2006, С.263}} Ҳамин хусусиятро инсонҳои замони бостон эътироф намуда, аз гармии Хуршед баҳра мебурданд ва алоҳида онро ниёиш карда, пасон, рӯшноӣ ва оташро ба он нисбат дода, ин унсурҳои табииро кашф карданд ва ба онҳо эътиқод оварда, ба парастишашон оғоз намуданд, ки баъдҳо муҷиби пайдо шудани ҷашни Сада гардидааст. Дар фарҳанги суннатии ниёгони мо муборизаи равшанӣ ва торикӣ ҳамчун ҷавҳари маънавӣ нақши калидӣ доранд, ки он ба ҷашни Сада низ алоқаманд мебошад. Дар доираи ташаккули ҳамин унсурҳои ба ҳам зид гузаштагони мо, аз ҷумла қавмҳои ориёӣ ду фасли сол доштанд, ки ин ҳамон муборизаи [[Ҳурмузд]]у [[Аҳриман]] ва муборизаи равшанӣ бо торикиро ба ёд меорад. Якеро тобистони (ҳама [hama]) бузург меномиданд, ки он ҳафт моҳро дар бар мегирифт ва аз оғози фарвардин (баробари 21-ум ва гоҳе 22 марти тақвими мелодӣ) шурӯъ шуда, то охири моҳи меҳр (баробари 22 октябри тақвими мелодӣ) идома меёфт. Дуюмиро зимистони (зайана [zayana]) бузург мегуфтанд, ки аз аввали моҳи обон (баробари 23 октябри тақвими мелодӣ) сар мешуд ва то поёни моҳи исфандро (баробари 20 марти тақвими мелодӣ) дар бар гирифта, 150 рӯз идома меёфт. == Вожаи Сада == Сада дар забони авастоӣ ба маънои ''«баромадан ва тулуъ кардан»''-ро доро будааст. Дар забонҳои эронии бостон ба гунаи ''«sadok»'' ва дар форсии миёна ба гунаи ''«sadag»'' будааст. Агар нахустин рӯзи зимистонро (пас аз [[Шаби ялдо]]) тавлиди дигаре барои Хуршед ё [[Меҳр (Митро)|Меҳр]] бидонем метавон онро ҳамоҳанг дар ҷашн гирифтан дар даҳумин ва чиҳиллумин рӯзи тавлиди ойини куҳан ва зиндаи эронӣ донист (дар ҳамаи остонҳои кишвар ва сарзаминҳои эронӣ дониста мешавад). Оид ба истилоҳи «Сада» низ фикрҳои гуногун мавҷуд бошанд ҳам, онҳо ба ҳамдигар умумият дошта, қадимияти ин ҷашнро тасдиқ менамоянд. Масалан, донишманди маъруфи эронӣ Ҳошими Ризоӣ дар бораи вожаи сада менависад, ки: {{аввали иқтибос}}«Сада вожаи форсӣ аст. Дар паҳлавӣ бояд ба шакле аз ин ашкол: ''сат [sat], сатаг [satag], садҳаг [sadhag], садҳ [sadh], сата [sata]'' буда бошад. Дар арабӣ ба сурати ''сазақ'' ё ''садақ'' китобат ва талаффуз мешавад. Маъмулан, вожаҳое, ки аз форсии миёна ба форсии ҷадид даромада ва ба „ҳо“-и ғайри малфуз хатм мешаванд, дар асл ба ҳарфи „гоф“ ё „коф“ тамом мешуда. Ҳамчунин ҳарфи „т“ дар паҳлавӣ, дар форсии ҷадид ба „д“ ва дар арабӣ ба „зол“ табдил мешавад. Дар форсии миёна ва форсии бостон ва [[Авесто]] ба ҳар ҳол вожаи ''сата [sata]'' ба маънии ''сад'', ''адади сад'' мебошад, чунонки дар форсӣ низ Сада ба маънии ''сад сол'' дар баробари қарн ба кор меравад».{{охири иқтибос|сарчашма=Ризо Ҳошим. Ҷашнҳои оташ ва меҳргон. Теҳрон, 1383, саҳ.99.}} == Ойинҳо == Ҷашни Садаро дар байни мардуми форсизабон ба тарзи гуногун истиқбол мегирад. Яке аз усулҳои идгузаронӣ чунин аст: Дар даҳумин рӯз ё Обонрӯз аз баҳман моҳ бо афрухтани ҳезуме, ки мардум аз пагоҳӣ бар бомӣ хонаи худ ё бар баландии кӯҳистон гирд оварданд, ин ҷашн оғоз мешавад. Дар ишороте торих, ин ҷашн ҳамеша ба шакле дастҷамъӣ ва бо гирдиҳамойии ҳамаи мардумони шаҳр, маҳалла ва русто дар якҷо ва бо барпойи як оташе бузург баргузор мешуда аст. Мардумон дар гирд овардани ҳезум бо якдигар мушорекат мекунанд ва ба ин тартиб ҷашни Сада, ҷашни ҳамкорӣ ва ҳамбастагии мардумон аст<ref>{{Cite web|url=http://www.avesta.org/sadeh.htm|title=The Zoroastrian festival of Sadeh (Jashan-e Sadeh)|website=www.avesta.org|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Аз шаби таваллуди [[Хуршед]], пас аз чил рӯз барои гарму сӯзон шудани офтоб, ниёкони мо ҷашни Садаро гиромӣ медоштанд. Дар ҷашни Сада маросими афрӯхтани оташ ва паридан аз болои он ривоҷ доштааст. Ин расм дар миёни насрониҳо, ба вижа русҳо, ҳамчун ҷашни ''«масленница»'', роиҷ аст<ref>{{Cite web|url=https://mazdo.wordpress.com/2012/12/27/%d1%88%d0%b0%d0%b1%d0%b8-%d1%8f%d0%bb%d0%b4%d0%be/|title=Шаби ялдо|author=|website=Торнигори Зафар Мирзоён|date=2012-12-27|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-31}}</ref>. Ҷашни Садаро дар даҳумин рӯзи моҳи баҳман (баробари 29-30 январ) баргузор мекарданд, ки аз зимистон сад рӯз (обон, озар, дай ва даҳ рӯзи баҳман) мегузашт. Ба ақидаи ориёиҳои қадим сармо ба авҷи баланди худ мерасид ва баъдан ҳаво тадриҷан ба самти беҳбудӣ, нармӣ ва гармӣ мерафт. Аз ин рӯ, барои он ки ба кишту кори онҳо зараре нарасад ва чорвоҳояшон аз сардӣ эмин нигаҳдорӣ гардад, оташро ҳамчун рамзи Ҳурмузд меафрӯхтанд, то дар он қувваҳои бадӣ сӯзанду нобуд гарданд. Ба гуфти бархе аз донишмандон ҳамин ки аз зимистони бузург сад рӯз мегузашт, мардум ҷашни оташ, яъне Садаро барпо менамуданд. Онҳо бовар доштанд, ки лаҳзаҳои сармои ҷонкоҳ гузаштаасту нармию гармӣ вориди рӯзгори мардум шудааст. Аз гузаштани сармои шадид, ки неруи аҳриманӣ аст, хушҳолӣ карда аз дашту саҳро ҳезум, бутта, хошок ҷамъ оварда, хирмани бузург месохтанд. Баробари расидани торикӣ он хирмани ҳезуму хасу хошокро оташ мезаданд, ки аз ин оташ ҳама ҷо фурӯзон мегашт ва дар гирди он рақсу бозию хушҳолӣ менамуданд. Дар он рӯзгорони қадим ниёгони ориёиҳо бар он бовар буданд, ки ин гулхан ҳамчун неруи Ҳурмузд бозмондаҳои сарморо, ки марбути Аҳриман аст, нобуд месозад<ref>Разӣ Ҳ. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон, 1371</ref> == Сада дар Эрон == Зартуштиёни Теҳрон, Караҷ, устони Язд ва рустоҳои атрофи Ардакон, Кирмон ва рустоҳо, Аҳвоз, Шероз, Исфаҳон, Урупо (Суъед) ва Омрико (Колифурниё) ва Устуролиё бо гирд омадан дар як нуқта аз шаҳр ё русто дар канораҳои ҳам оташе бузург меафрӯзанд ва ба ниёишхонӣ ва сурудхонӣ ва ба пойкубӣ мепардозанд. Ин ҷашн дар тақвими ҷадиди зартуштиён мусодеф бо Меҳррӯз аз баҳманмоҳ шудааст, ҳол онки [[Абурайҳон Муҳаммад ибни Аҳмади Хоразмӣ|Абурайҳони Берунӣ]] ва дигар манобеъ онро [[Обонрӯз]] гузориш кардаанд.<ref>Осор ал боқия, фасли 9, Абурайҳон Берунӣ(порсӣ:آثارالباقیه، فصل نهم، ابوریحان بیرونی)</ref> == Сада дар гузаштаи тоҷикон == Мувофиқи ривояти «Шоҳнома» Ҳушанг шоҳи пешдодиён ин ҷашнро асос гузоштааст. Гӯё Ҳушанг ҳамроҳи дарбориёнаш дар саҳро ба море дучор меояд. Ҳушанг сӯйи мор санг меандозад. Санг бар санги дигар бархӯрда аз он оташак меҷаҳад ва ба ҳамин васила оташ кашф мегардад. Минбаъд одамон ба ҳамин муносибат оташ афрӯхта ба он саҷда мекарданд. <poem><big><center>Сада ҷашни мулуки номдор аст, </center><center><br>Зи Афридуну аз Ҷам ёдгор аст. Унсурӣ </big></center></poem> Ҷашни Сада ба оини [[Меҳр (Митро)|Меҳргароӣ]] (Митроӣ) дуруст меояд, ки аз оини Зардуштӣ 3000-то 5000 пеш мавҷуд буд. Дар [[Маздаясна|оини Зардуштӣ]] муқаддасоти ҷашни Сада нигоҳ дошта шуд. Сада то садаи XII ҷашн гирифта мешуд, лекин баъдҳо аз байн рафт, вале нишонаҳои он — гулхан афрӯхтан, дар гирди он базм оростан ҳанӯз ҳам дар байни мардуми тоҷик ба назар мерасад. Ҳаким Фирдавсӣ оғози ин ҷашнро ба Ҳушанг, писари Сиёмак нисбат медиҳад. <poem><big><center>Зи Ҳушанг монд он Сада ёдгор, </center><center><br>Басе бод чун ӯ дигар шаҳриёр.</big></center></poem> Дар [[Тоҷикистон]] аз рӯи тақвими мардуми форсизабон рӯзи ҷашни Сада дар баъзе аз деҳот ҷашн гирифта мешавад. == Ба [[Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон|Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ]]ворид шудани Ҷашни Сада == [[Соли 2023]] дар иҷлосияи 18-уми Кумитаи байниҳукуматӣ оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО аз Тоҷикистон - '''Ҷашни Сада''' ҳамчун ҳунари фарҳангӣ ва мероси башарият эътироф гардида, ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуда буданд.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20241205/mergon-va-sanati-sohtu-navohtani-rubob-ba-feristi-merosi-airimoddii-yunesko-vorid-shud|title=“Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” ба феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд|date=2024-12-04|publisher=asiaplustj|lang=|accessdate=2024-12-05}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Баҳор М. Аз устура то таърих. Теҳрон: «Нашри Чашма», 1384 хуршедӣ. (бо ҳуруфи форсӣ). * Баҳор М., Ҷусторе чанд дар фарҳанги Эрон // Ойинҳо ва ҷашнҳои куҳани Эрон. Теҳрон: Интишороти Фикри рӯз. 1373, с. 124. * Бертелс Е. Э. Праздник джашни сада в таджикской поэзии // Сборник статей по филологии народов Средней Азии посвященный 80-летию со дня рождения А. А. Семёнова. Сталинабад: Издательство Академия наук ҶШС Таджикистан, 1953. с. 33-43. * Берунӣ Абӯрайҳон. Осор-ул-боқия. Теҳрон: Интишороти Амири Кабир. 1363 ш. * Брагинский И. С. Из истории таджикской народной поэзии. Элементы народно-поэтического творчества в памятниках древней и средневековой письменности. М.: Изд-во АН СССР, 1956. * Раҳимов Д. Сада ҷашни азёдрафтаи эрониён // Чинори пургул. Душанбе, 2008. * Якубов Ю. Праздник Сада или древней масленицы // Мероси ниёгон, № 6, 2003. с.144-149. * Ҳазратқулов М. Наврӯзи оламафрӯз ва дигар идҳои суннатии сол. — Душанбе: Эр-граф, 2012. * Ҳазратқулов М. Эътиқоду анъанаҳои бостонии Аҷам. — Душанбе: Ирфон, 1986. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Идҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Ҷашнҳои бостонӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] nknn18o7zbvb1gbadq5ezd6mu4jkx6b 0 95637 1476456 1446722 2026-06-14T08:43:31Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Сабт дар феҳристи ЮНЕСКО */ 1476456 wikitext text/x-wiki '''Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/pdf/fehrist_ba_2_zabon.pdf|title=Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон|author=Дилшод Раҳимӣ|website=www.pitfi.tj|date=2023|publisher=[[Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот]]|accessdate=2025-02-27}}</ref> — феҳристест барои ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ дар ҳудуди [[Тоҷикистон]], инвентаризатсияи унсурҳо, таҳқиқоти илмӣ, таҳияи номинатсияҳо ҷиҳати пешниҳод кардан ба рӯйхатҳои [[ЮНЕСКО]], таблиғу густариши намунаҳои фарҳангӣ ва таҳкими ҳувияти миллӣ<ref>Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ / Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д., Қличева Н., Муҳаммадиев Ҳ., Муродов М., Обидпур Х. Қодиров Ф., Аминов А., Холмуродов З. // ПИТФИ — Душанбе: «Адиб», 2014, 96 саҳ.</ref>. == Таърих == Соли 2010 Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Конвенсияи ЮНЕСКО оид ба Ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ шуд ва то ба имрӯз мамлакатҳои зиёде, аз ҷумла Тоҷикистон, тибқи дастури ин Конвенсия (қисми 3, моддаи 12) феҳристҳои миллии кишварҳои худро тартибу таҳия кардаанд. Яке аз талаботи номинатсияҳои ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО пеш аз ҳама ба қайд гирифтани ин ё он унсури фарҳангӣ дар феҳристи миллӣ мебошад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон нусхаи аввалини «Феҳристи миллии 3 мероси фарҳангии ғайримоддии халқи тоҷик» соли 2013 тартиб дода шуд, ки он 48 унсурро дар бар мегирифт. Яке аз шартҳои феҳристсозӣ, мутобиқи Конвенсияи мазкур, дар ин аст, ки феҳрист бояд мунтазам таҷдид шавад. Соли 2014 нусхаи нисбатан васеътари он аз ҷониби фарҳангшиносон, мардумшиносон ва дигар мутахассисони [[Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот]] (ПИТФИ) тартиб дода шуд. Он фарогири 286 унсури фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик буда, сохтори феҳристи такмилёфта низ аз феҳристи нахустин фарқ мекард. Пас аз ду сол (2016) «Феҳристи миллии мероси фарҳангии ғайримоддӣ» боз танзиму такмил шуд, ки аз 515 унсури фарҳанги маънавии тоҷик иборат буд. Соли 2018 бори чорум феҳрист мавриди такмилу таҷдид қарор гирифт, чунончи, унсурҳое, ки мазмунан як буда, бо ду ном сабт гашта буданд, пас аз таҳқиқот аз он хориҷ шуданд, ба Феҳрист унсурҳои нав илова гаштанд, ки дар маҷмуъ шумораи онҳо ба 533 адад расид. Дар таҳриру таҷдиди соли 2020 миқдори унсурҳои феҳрист, дар асоси маводи нав ва инвентаризатсияҳо 538 шуд. Ҳамчунин чанде аз унсурҳоро, ки дигар фаъол нестанд, аз феҳрист берун карда, ба ҷойи онҳо унсурҳои нави ба қайд гирифташуда ворид шуданд. Такмил дар асоси маводи инвентаризатсионии ҳангоми экспедитсияҳои мардумшиносӣ ва санъатшиносии кормандони ПИТФИ гирдоваришуда сурат гирифтааст. Аз ҷониби Ташкилоти ҷамъиятии «Кӯҳҳои Помир» бо сарвари Қурбон Аламшоев якчанд унсур инвентаризатсия шуда, барои ворид кардан ба коршиносони Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот пешниҳод шуд, ки онҳо низ пас аз баррсиҳо ба феҳрист дохил карда шуданд. Дар такмили соли 2020 ба феҳрист, тибқи омӯзиши таҷрибаҳои кишварҳои дигар, як бахши нав илова шуд, ки он «Муҳитҳои фарҳангӣ» ном дошта, донишу таҷрибаҳои иҷтимоию фарҳангии мардумро оид ба ин ё он муҳит дар бар мегирад ва барои рушди унсурҳои муайяни МФҒ замина ба вуҷуд меорад. Қаблан феҳрист ду сол пас такмилу таҷдид мешуд. Аз соли 2023 мутобиқи зарурат ва дархости олимони соҳа Шӯрои илмии Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот қарор қабул кард, ки минбаъд он дар се сол як маротиба таҷдид шавад. Дар такмили навбатӣ ба феҳрист як бахши нав бо номи «Донишу таҷрибаҳои беҳтарин барои ҳифзи МФҒ» илова шуд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон тадбиру чорабиниҳои гуногун амал мекунанд, ки барои ҳифз ва идомаи фаъолияти мероси фарҳанги ғайримоддӣ равона шудаанд. Чунончи, Фестивал-озмуни телевизионии эҷодиёти халқ «Андалеб» шуруъ аз соли 1996 то имрӯз дар ҳифзу эҳё ва такомули унсурҳои фарҳанги мардум нақши сазовор дорад. Тибқи низомномаи «Андалеб» фаъолияти ҳунармандон аз сатҳи маҳаллӣ — ҷамоати деҳоту ноҳияҳо оғоз шуда, баъдан дар марҳилаи минтақавӣ ва ниҳоят дар марҳилаи ҷумҳуриявӣ идома меёбад. Дар мукаммал намудани феҳрист аз соли 2014 то кунун мутахассисон аз Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот, [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]], созмонҳои ҷамъиятӣ («Кӯҳҳои Помир», Маркази Рушди эҷодӣ, ТҶ «Равшан», ИҶК «Деҳаи мо») ва муассисаҳои илмию фарҳангӣ ширкат намуда, он аввал дар маҷлиси гурӯҳи корӣ, сипас дар ҷаласаи Шӯрои илмии Пажӯҳишгоҳи фарҳанг ва иттилоот бо иштироки олимон, аҳли фарҳанг, намояндаҳои касбу ҳунарҳои гуногун баррасӣ гашта, баъзе эроду пешниҳодҳо ба назар гирифта шудаанд. == Феҳристи такмилшуда == Феҳристи такмилшудаи мероси фарҳангии ғайримоддӣ аз бахшҳои зерин иборат мебошад<ref name=":0" />: * Бахши 1. Анъанаи шифоҳӣ — А000 (29 унсур). * Бахши 2. Санъати иҷроӣ — B000 (106 унсур). * Бахши 3. Ҷашну маросим ва урфу одатҳо — C000 (55 унсур). * Бахши 4. Дониш ва таҷрибаҳои марбут ба табиат ва кайҳон — D000 (22 унсур). * Бахши 5. Касбу ҳунарҳои суннатӣ — E000 (112 унсур). * Бахши 6. Хӯрокҳои анъанавӣ — F000 (151 унсур). * Бахши 7. Варзиши суннатӣ ва бозиҳои бачагона — G000 (72 унсур). * Бахши 8. Муҳитҳои фарҳангӣ — Н000 (6 унсур). * Бахши 9. Тадбирҳои босамар барои ҳифзи МФҒ — I000 (3 унсур) == Сабт дар феҳристи ЮНЕСКО == Дар феҳристи репрезентативии [[ЮНЕСКО]] сабт гаштани намунаҳои беҳтарини мероси фарҳанги ғайримоддии тоҷикон яке аз самтҳои фаъолияти сиёсати фарҳангии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Акнун аз ҷониби Ҷумҳурии Тоҷикистон дар феҳристи мазкур то имрӯз 12 унсури фарҳанги миллӣ сабт шудаанд, инҳо номинатсияҳои «[[Шашмақом]]» (2008, ҳамроҳ бо Ҷумҳурии Узбекистон), «Оши палав ҳамчун хӯроки анъанавии тоҷикон ва контекстҳои иҷтимоию фарҳангии он дар Тоҷикистон»<ref>{{Cite web|url=https://www.pitfi.tj/node/170|title=Оши палав ҳам ҷаҳонӣ шуд|website=www.pitfi.tj|date=2016-12-02|publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот|accessdate=2025-02-27}}</ref> (2016), номинатсияи муштараки «[[Наврӯз]]» (2016, аз ҷониби 12 кишвар: [[Афғонистон]], [[Ироқ]], [[Қирғизистон]], Қазоқистон, [[Озарбойҷон]], [[Покистон]], [[Тоҷикистон]], [[Туркия]], [[Туркманистон]], [[Узбекистон]], [[Эрон]] ва [[Ҳиндустон]])<ref name=":0" />, «[[Чакан]] — ҳунари гулдӯзӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»<ref>{{Cite web|url=https://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=40175|title=ҲУНАРҲОИ МАРДУМӢ. МУСОҲИБА ДАР МАВЗӮИ РӮЗ|author=|website=www.jumhuriyat.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-02}}</ref> (2018), мусиқии суннатии «[[Фалак]]»<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20211216/falak-i-toik-rasman-ba-feristi-merosi-farangii-airimoddii-bashariyat-dohil-shud|title=“Фалак”-и тоҷикӣ расман ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият дохил шуд|author=|date=2021-12-16|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-12-26}}</ref> (2021), «Анъанаҳои [[кирмакпарварӣ]] ва истеҳсоли [[абрешим]] барои матоъбофӣ» (2022, муштарак бо ҷумҳуриҳои Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Узбекистон, Озарбойҷон, Туркия, Туркманистон) ва «Суннати латифаҳои Хоҷа [[Насриддин Афандӣ]]» (2022, муштарак аз ҷумҳуриҳои Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Узбекистон, Озарбойҷон, Туркия, Туркманистон), «Донишу таҷрибаҳои анъанавии истеҳсоли матоъҳои атласу [[адрас]]» (2023), «[[Ҷашни Сада]]» (2023, муштарак бо Эрон) ва «Тазҳиб — санъати зарҳалкорӣ» (2023, муштарак бо кишварҳои Эрон, Озарбойҷон, Туркия, Узбекистон), «Санъати сохту навохтани рубоб»<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20241205/mergon-va-sanati-sohtu-navohtani-rubob-ba-feristi-merosi-airimoddii-yunesko-vorid-shud|title=“Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” ба феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд|date=2024-12-04|publisher=asiaplustj|lang=|accessdate=2024-12-05}}</ref> (2024, ҳамроҳ бо [[Афғонистон]], [[Эрон]] ва [[Узбекистон]]) ва «Ҷашни [[Меҳргон]]»<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2024/12/ashni-me-rgon-rasman-ba-fe-risti-reprezentativii-merosi-far-angi-ajrimoddii-bashariyat-vorid-gardid/|title=“Ҷашни Меҳргон” расман ба Феҳристи репрезентативии мероси фарҳанги ғайримоддии башарият ворид гардид|date=2024-12-04|publisher=АМИТ "Ховар"|lang=|accessdate=2024-12-04}}</ref> (2024, ҳамроҳ бо [[Эрон]]) мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Фарҳанги Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] ku3l68cgq03tgcb9b0u6cphlnsv6xv7 1476462 1476456 2026-06-14T09:07:01Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Сабт дар феҳристи ЮНЕСКО */ 1476462 wikitext text/x-wiki '''Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.pitfi.tj/sites/default/files/pdf/fehrist_ba_2_zabon.pdf|title=Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон|author=Дилшод Раҳимӣ|website=www.pitfi.tj|date=2023|publisher=[[Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот]]|accessdate=2025-02-27}}</ref> — феҳристест барои ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ дар ҳудуди [[Тоҷикистон]], инвентаризатсияи унсурҳо, таҳқиқоти илмӣ, таҳияи номинатсияҳо ҷиҳати пешниҳод кардан ба рӯйхатҳои [[ЮНЕСКО]], таблиғу густариши намунаҳои фарҳангӣ ва таҳкими ҳувияти миллӣ<ref>Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ / Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д., Қличева Н., Муҳаммадиев Ҳ., Муродов М., Обидпур Х. Қодиров Ф., Аминов А., Холмуродов З. // ПИТФИ — Душанбе: «Адиб», 2014, 96 саҳ.</ref>. == Таърих == Соли 2010 Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Конвенсияи ЮНЕСКО оид ба Ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ шуд ва то ба имрӯз мамлакатҳои зиёде, аз ҷумла Тоҷикистон, тибқи дастури ин Конвенсия (қисми 3, моддаи 12) феҳристҳои миллии кишварҳои худро тартибу таҳия кардаанд. Яке аз талаботи номинатсияҳои ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддии ЮНЕСКО пеш аз ҳама ба қайд гирифтани ин ё он унсури фарҳангӣ дар феҳристи миллӣ мебошад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон нусхаи аввалини «Феҳристи миллии 3 мероси фарҳангии ғайримоддии халқи тоҷик» соли 2013 тартиб дода шуд, ки он 48 унсурро дар бар мегирифт. Яке аз шартҳои феҳристсозӣ, мутобиқи Конвенсияи мазкур, дар ин аст, ки феҳрист бояд мунтазам таҷдид шавад. Соли 2014 нусхаи нисбатан васеътари он аз ҷониби фарҳангшиносон, мардумшиносон ва дигар мутахассисони [[Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот]] (ПИТФИ) тартиб дода шуд. Он фарогири 286 унсури фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик буда, сохтори феҳристи такмилёфта низ аз феҳристи нахустин фарқ мекард. Пас аз ду сол (2016) «Феҳристи миллии мероси фарҳангии ғайримоддӣ» боз танзиму такмил шуд, ки аз 515 унсури фарҳанги маънавии тоҷик иборат буд. Соли 2018 бори чорум феҳрист мавриди такмилу таҷдид қарор гирифт, чунончи, унсурҳое, ки мазмунан як буда, бо ду ном сабт гашта буданд, пас аз таҳқиқот аз он хориҷ шуданд, ба Феҳрист унсурҳои нав илова гаштанд, ки дар маҷмуъ шумораи онҳо ба 533 адад расид. Дар таҳриру таҷдиди соли 2020 миқдори унсурҳои феҳрист, дар асоси маводи нав ва инвентаризатсияҳо 538 шуд. Ҳамчунин чанде аз унсурҳоро, ки дигар фаъол нестанд, аз феҳрист берун карда, ба ҷойи онҳо унсурҳои нави ба қайд гирифташуда ворид шуданд. Такмил дар асоси маводи инвентаризатсионии ҳангоми экспедитсияҳои мардумшиносӣ ва санъатшиносии кормандони ПИТФИ гирдоваришуда сурат гирифтааст. Аз ҷониби Ташкилоти ҷамъиятии «Кӯҳҳои Помир» бо сарвари Қурбон Аламшоев якчанд унсур инвентаризатсия шуда, барои ворид кардан ба коршиносони Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот пешниҳод шуд, ки онҳо низ пас аз баррсиҳо ба феҳрист дохил карда шуданд. Дар такмили соли 2020 ба феҳрист, тибқи омӯзиши таҷрибаҳои кишварҳои дигар, як бахши нав илова шуд, ки он «Муҳитҳои фарҳангӣ» ном дошта, донишу таҷрибаҳои иҷтимоию фарҳангии мардумро оид ба ин ё он муҳит дар бар мегирад ва барои рушди унсурҳои муайяни МФҒ замина ба вуҷуд меорад. Қаблан феҳрист ду сол пас такмилу таҷдид мешуд. Аз соли 2023 мутобиқи зарурат ва дархости олимони соҳа Шӯрои илмии Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот қарор қабул кард, ки минбаъд он дар се сол як маротиба таҷдид шавад. Дар такмили навбатӣ ба феҳрист як бахши нав бо номи «Донишу таҷрибаҳои беҳтарин барои ҳифзи МФҒ» илова шуд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон тадбиру чорабиниҳои гуногун амал мекунанд, ки барои ҳифз ва идомаи фаъолияти мероси фарҳанги ғайримоддӣ равона шудаанд. Чунончи, Фестивал-озмуни телевизионии эҷодиёти халқ «Андалеб» шуруъ аз соли 1996 то имрӯз дар ҳифзу эҳё ва такомули унсурҳои фарҳанги мардум нақши сазовор дорад. Тибқи низомномаи «Андалеб» фаъолияти ҳунармандон аз сатҳи маҳаллӣ — ҷамоати деҳоту ноҳияҳо оғоз шуда, баъдан дар марҳилаи минтақавӣ ва ниҳоят дар марҳилаи ҷумҳуриявӣ идома меёбад. Дар мукаммал намудани феҳрист аз соли 2014 то кунун мутахассисон аз Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот, [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]], созмонҳои ҷамъиятӣ («Кӯҳҳои Помир», Маркази Рушди эҷодӣ, ТҶ «Равшан», ИҶК «Деҳаи мо») ва муассисаҳои илмию фарҳангӣ ширкат намуда, он аввал дар маҷлиси гурӯҳи корӣ, сипас дар ҷаласаи Шӯрои илмии Пажӯҳишгоҳи фарҳанг ва иттилоот бо иштироки олимон, аҳли фарҳанг, намояндаҳои касбу ҳунарҳои гуногун баррасӣ гашта, баъзе эроду пешниҳодҳо ба назар гирифта шудаанд. == Феҳристи такмилшуда == Феҳристи такмилшудаи мероси фарҳангии ғайримоддӣ аз бахшҳои зерин иборат мебошад<ref name=":0" />: * Бахши 1. Анъанаи шифоҳӣ — А000 (29 унсур). * Бахши 2. Санъати иҷроӣ — B000 (106 унсур). * Бахши 3. Ҷашну маросим ва урфу одатҳо — C000 (55 унсур). * Бахши 4. Дониш ва таҷрибаҳои марбут ба табиат ва кайҳон — D000 (22 унсур). * Бахши 5. Касбу ҳунарҳои суннатӣ — E000 (112 унсур). * Бахши 6. Хӯрокҳои анъанавӣ — F000 (151 унсур). * Бахши 7. Варзиши суннатӣ ва бозиҳои бачагона — G000 (72 унсур). * Бахши 8. Муҳитҳои фарҳангӣ — Н000 (6 унсур). * Бахши 9. Тадбирҳои босамар барои ҳифзи МФҒ — I000 (3 унсур) == Сабт дар феҳристи ЮНЕСКО == Дар феҳристи репрезентативии [[ЮНЕСКО]] сабт гаштани намунаҳои беҳтарини мероси фарҳанги ғайримоддии тоҷикон яке аз самтҳои фаъолияти сиёсати фарҳангии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Акнун аз ҷониби Ҷумҳурии Тоҷикистон дар феҳристи мазкур то имрӯз 12 унсури фарҳанги миллӣ сабт шудаанд, инҳо номинатсияҳои «[[Шашмақом]]» (2008, ҳамроҳ бо Ҷумҳурии Узбекистон), «Оши палав ҳамчун хӯроки анъанавии тоҷикон ва контекстҳои иҷтимоию фарҳангии он дар Тоҷикистон»<ref>{{Cite web|url=https://www.pitfi.tj/node/170|title=Оши палав ҳам ҷаҳонӣ шуд|website=www.pitfi.tj|date=2016-12-02|publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-таҳқиқотии фарҳанг ва иттилоот|accessdate=2025-02-27}}</ref> (2016), номинатсияи муштараки «[[Наврӯз]]» (2016, аз ҷониби 12 кишвар: [[Афғонистон]], [[Ироқ]], [[Қирғизистон]], Қазоқистон, [[Озарбойҷон]], [[Покистон]], [[Тоҷикистон]], [[Туркия]], [[Туркманистон]], [[Узбекистон]], [[Эрон]] ва [[Ҳиндустон]])<ref name=":0" />, «[[Чакан]] — ҳунари гулдӯзӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»<ref>{{Cite web|url=https://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=40175|title=ҲУНАРҲОИ МАРДУМӢ. МУСОҲИБА ДАР МАВЗӮИ РӮЗ|author=|website=www.jumhuriyat.tj|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-04-02}}</ref> (2018), мусиқии суннатии «[[Фалак]]»<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20211216/falak-i-toik-rasman-ba-feristi-merosi-farangii-airimoddii-bashariyat-dohil-shud|title=“Фалак”-и тоҷикӣ расман ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият дохил шуд|author=|date=2021-12-16|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-12-26}}</ref> (2021), «Анъанаҳои [[кирмакпарварӣ]] ва истеҳсоли [[абрешим]] барои матоъбофӣ» (2022, муштарак бо ҷумҳуриҳои Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Узбекистон, Озарбойҷон, Туркия, Туркманистон) ва «Суннати латифаҳои Хоҷа [[Насриддин Афандӣ]]» (2022, муштарак аз ҷумҳуриҳои Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Узбекистон, Озарбойҷон, Туркия, Туркманистон), «Донишу таҷрибаҳои анъанавии истеҳсоли матоъҳои атласу [[адрас]]» (2023), «[[Ҷашни Сада]]» (2023, муштарак бо Эрон) ва «Тазҳиб — санъати зарҳалкорӣ» (2023, муштарак бо кишварҳои Эрон, Озарбойҷон, Туркия, Узбекистон), «Санъати сохту навохтани рубоб»<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20241205/mergon-va-sanati-sohtu-navohtani-rubob-ba-feristi-merosi-airimoddii-yunesko-vorid-shud|title=“Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” ба феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд|date=2024-12-04|publisher=asiaplustj|lang=|accessdate=2024-12-05}}</ref> (2024, ҳамроҳ бо [[Афғонистон]], [[Эрон]] ва [[Узбекистон]]) ва [[соли 2023]] дар иҷлосияи 18-уми Кумитаи байниҳукуматӣ оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО аз Тоҷикистон - «Ҷашни Сада» ва «Ҷашни [[Меҳргон]]» (2024, ҳамроҳ бо [[Эрон]]) мебошанд, расман ба Феҳристи репрезентативии мероси фарҳанги ғайримоддии башарият ворид гаштанд <ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2024/12/ashni-me-rgon-rasman-ba-fe-risti-reprezentativii-merosi-far-angi-ajrimoddii-bashariyat-vorid-gardid/|title=“Ҷашни Меҳргон” расман ба Феҳристи репрезентативии мероси фарҳанги ғайримоддии башарият ворид гардид|date=2024-12-04|publisher=АМИТ "Ховар"|lang=|accessdate=2024-12-04}}</ref> . == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Фарҳанги Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] td2fa3wr24uk074txylwv9wqvpyuoc6 0 147193 1476368 1404652 2026-06-14T07:02:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476368 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> 0jw82u19hicdp8gp6s81789c1cjqpo5 1476369 1476368 2026-06-14T07:02:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476369 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. dhrobr6fkypgzqwcnx2ai7aayxfbmom 1476370 1476369 2026-06-14T07:03:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476370 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. dwrjtjoipgemzgsqgzrnta31z1642eh 1476371 1476370 2026-06-14T07:03:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476371 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. t8h10qxtwvxxrom495tazxd31dp8h8a 1476372 1476371 2026-06-14T07:03:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476372 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. 4nv363oydzain06j7n4ubddohme7yc4 1476373 1476372 2026-06-14T07:03:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476373 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. == Нақлиёт == Дар Ҳалаб '''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб''' ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд. 40v11sm0x9vamalgolbih7qvw01cox3 1476374 1476373 2026-06-14T07:03:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476374 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. == Нақлиёт == Дар Ҳалаб '''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб''' ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1986) дорои '''Қалъаи Ҳалаб''' — '''яке аз бузургтарин ва қадимтарин қалъаҳои ҷаҳон''' (қалъаи дар тапасӣ-и маркази шаҳр асосан асрҳои XII–XIII Аюбидҳо ва Мамлук, аз қариби 50 метр баландӣ), '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (715 — манораи 11-ум апрели 2013 вайрон шуд, ҳамин лаҳзаи хисороти ҷанги Ҳалаб ёд мешавад), '''Сӯҳ-и Ҳалаб''' (12 километр базори сарпӯшидаи асрҳои миёна — бузургтарини ҷаҳон, ҷулои 2012 сӯхт), '''Хони Кофирлар''' (асри XV), '''Қалъаи Тигр''' ва '''Мадрасаи Ҳаломия''' аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии арабӣ-и Шомӣ — '''Қудуди Ҳалабӣ''' (мусиқии классикии арабӣ). 01wcshsuv70ux8y33fhkwscepii5ihl 1476375 1476374 2026-06-14T07:04:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476375 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. == Нақлиёт == Дар Ҳалаб '''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб''' ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1986) дорои '''Қалъаи Ҳалаб''' — '''яке аз бузургтарин ва қадимтарин қалъаҳои ҷаҳон''' (қалъаи дар тапасӣ-и маркази шаҳр асосан асрҳои XII–XIII Аюбидҳо ва Мамлук, аз қариби 50 метр баландӣ), '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (715 — манораи 11-ум апрели 2013 вайрон шуд, ҳамин лаҳзаи хисороти ҷанги Ҳалаб ёд мешавад), '''Сӯҳ-и Ҳалаб''' (12 километр базори сарпӯшидаи асрҳои миёна — бузургтарини ҷаҳон, ҷулои 2012 сӯхт), '''Хони Кофирлар''' (асри XV), '''Қалъаи Тигр''' ва '''Мадрасаи Ҳаломия''' аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии арабӣ-и Шомӣ — '''Қудуди Ҳалабӣ''' (мусиқии классикии арабӣ). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] 6xmxh2hdywe2p0utiueduxfrnk4uknm 1476376 1476375 2026-06-14T07:04:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476376 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. == Нақлиёт == Дар Ҳалаб '''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб''' ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1986) дорои '''Қалъаи Ҳалаб''' — '''яке аз бузургтарин ва қадимтарин қалъаҳои ҷаҳон''' (қалъаи дар тапасӣ-и маркази шаҳр асосан асрҳои XII–XIII Аюбидҳо ва Мамлук, аз қариби 50 метр баландӣ), '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (715 — манораи 11-ум апрели 2013 вайрон шуд, ҳамин лаҳзаи хисороти ҷанги Ҳалаб ёд мешавад), '''Сӯҳ-и Ҳалаб''' (12 километр базори сарпӯшидаи асрҳои миёна — бузургтарини ҷаҳон, ҷулои 2012 сӯхт), '''Хони Кофирлар''' (асри XV), '''Қалъаи Тигр''' ва '''Мадрасаи Ҳаломия''' аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии арабӣ-и Шомӣ — '''Қудуди Ҳалабӣ''' (мусиқии классикии арабӣ). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 0di2rm1cs47wqdf2xlgtf0tc3ul8nge 1476377 1476376 2026-06-14T07:04:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476377 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. == Нақлиёт == Дар Ҳалаб '''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб''' ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1986) дорои '''Қалъаи Ҳалаб''' — '''яке аз бузургтарин ва қадимтарин қалъаҳои ҷаҳон''' (қалъаи дар тапасӣ-и маркази шаҳр асосан асрҳои XII–XIII Аюбидҳо ва Мамлук, аз қариби 50 метр баландӣ), '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (715 — манораи 11-ум апрели 2013 вайрон шуд, ҳамин лаҳзаи хисороти ҷанги Ҳалаб ёд мешавад), '''Сӯҳ-и Ҳалаб''' (12 километр базори сарпӯшидаи асрҳои миёна — бузургтарини ҷаҳон, ҷулои 2012 сӯхт), '''Хони Кофирлар''' (асри XV), '''Қалъаи Тигр''' ва '''Мадрасаи Ҳаломия''' аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии арабӣ-и Шомӣ — '''Қудуди Ҳалабӣ''' (мусиқии классикии арабӣ). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/21 Шаҳри Қадимаи Ҳалаб — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Aleppo Ҳалаб дар Encyclopædia Britannica] i7jtijz726t3nta2qhhkpse32vhs3g9 1476378 1476377 2026-06-14T07:04:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476378 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳалаб |номи аслӣ = حلب / Ḥalab |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XXIV то милод (?) |масоҳат = 190 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 800 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳалаб''' (ба арабӣ: ''حلب'', ''Ḥalab''; '''«Алеппо»''' — номи аврупоӣ) — '''бузургтарин шаҳри [[Сурия]]''' ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади [[Туркия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aleppo Aleppo] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр '''зиёда аз 2,3 миллион нафар''' буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986. Шаҳр '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон''' — бо қариби 8000 сол таърих.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун '''«Ҳалаб»''' зикр шудааст; шаҳр '''пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад''' (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи '''Берое''' дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.<ref name="brit" /> '''Соли 637 мелодӣ''' лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти '''Ҳамдониён''' (944–1003 — бо султони машҳур '''Сайфуддавла''') ва баъдан зери '''Зенгиён''' (1128–1181 — '''Имом ад-Дин Зенгӣ''' пайвандгари '''Салоҳиддин''' -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд. '''Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу''' ва '''соли 1400 Темурленг''' Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. '''Соли 1516''' усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва '''се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ''' (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр '''ниҳояти роҳи Абрешим''' буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия '''«Ҷанги Ҳалаб»''' (июли 2012 — декабри 2016) '''яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI''' ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр ('''Сабти ЮНЕСКО''') '''ба пуррагӣ ҳарор шуд''' — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; '''Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб''' (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр '''дар марҳалаи барқарорсозӣ''' аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки Магриб''' — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия''': арабҳои сунниӣ (бештарин), '''курдҳо''', '''туркҳо ва туркманҳо''' (минтақаи туркомани Ҳалаб), '''арманҳо''' (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), '''сурёниҳо ва ассуриён''' (насронӣ-и қадим), '''черкессҳо'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳалаб таърихан '''яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик''' буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги '''сӯс''' (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури '''собуни Ҳалабӣ''' — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард. == Нақлиёт == Дар Ҳалаб '''Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб''' ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳалаб '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (1986) дорои '''Қалъаи Ҳалаб''' — '''яке аз бузургтарин ва қадимтарин қалъаҳои ҷаҳон''' (қалъаи дар тапасӣ-и маркази шаҳр асосан асрҳои XII–XIII Аюбидҳо ва Мамлук, аз қариби 50 метр баландӣ), '''Ҷомеи Бузурги Умавӣ''' (715 — манораи 11-ум апрели 2013 вайрон шуд, ҳамин лаҳзаи хисороти ҷанги Ҳалаб ёд мешавад), '''Сӯҳ-и Ҳалаб''' (12 километр базори сарпӯшидаи асрҳои миёна — бузургтарини ҷаҳон, ҷулои 2012 сӯхт), '''Хони Кофирлар''' (асри XV), '''Қалъаи Тигр''' ва '''Мадрасаи Ҳаломия''' аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии арабӣ-и Шомӣ — '''Қудуди Ҳалабӣ''' (мусиқии классикии арабӣ). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Хилофати Умавӣ]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/21 Шаҳри Қадимаи Ҳалаб — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Aleppo Ҳалаб дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 9o31oyqeo0ewwnatu3x18wbwkzfmz8m 0 148966 1476356 1476294 2026-06-14T06:11:07Z CommonsDelinker 163 Replacing Achaemenid_plaque_from_Persepolis.JPG with [[File:Plaque_of_Lapis-Lazuli_-_Persepolis_-_Achaemenid_-_National_Museum_of_Iran_-_Inv._number_2436.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:F 1476356 wikitext text/x-wiki '''Тахти Ҷамшед''' ({{lang-fa|تخت جمشید}}), '''Персополис''' ({{lang-grc|Περσέπολις}} — ''Шаҳри форсҳо'') — шаҳри қадимаи форсҳо, ки дар асрҳои VI—V то милод, пойтахти [[Давлати Ҳахоманишиҳо|шоҳанҳоҳии Ҳахоманишиён]] буд. Шаҳр аз ҷониби лашкари [[Искандари Мақдунӣ]] соли 330 то милод, ишғол гардида дар натиҷаи сӯхтор нест шудааст. [[File:Тахти Ҷамшед, 2023.jpg|thumb|Сайёҳони тоҷик дар Тахти Ҷамшед]] Дар 50 км аз шимолу шарқи [[Шероз]], тақрибан 900 км дар ҷанубтари [[Теҳрон]] воқеъ аст. Ба шаҳристони Марвдашти [[Устони Форс]]и [[Эрон]] дохил аст, фасли 4 километр аз Тахти Ҷамшед. Дар Тахти Ҷамшед боқимондаҳои комплекси қасри шоҳ ва иншооти дигар боқӣ мондаанд, ки масоҳати умумии он 135 000 м² ташкил медиҳад. Дар фосилаи 4 километр аз Тахти Ҷамшед оромгоҳи [[Нақши Рустам]] воқеъ аст. Релефҳои (нақшбарҷастаҳои) рӯи харсангии [[Нақши Рустам]] ва [[Нақши Раҷаб]] саёҳонро ҷалб мекунанд. Дар сохтмони шаҳр форсҳо меҳнати ғуломонро истифода бурдаанд. Аз [[Ёдгориҳои бостонӣ|маҷмааи бостонӣ]] машҳуртарин бино - [[қаср]]и [[Ападана]] бо толори 72 [[сутун]]дор мебошад.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Персеполь Переспол. Аз Википедиаи русӣ]</ref> == Нигористон == <gallery> <gallery mode="packed" caption="Деворнигораҳои Тахти Ҷамшед "> Persepolis Apadana Eastern Stairway Triangle.jpg|<small>Деворнигор дар Тахти Ҷамшед, ки рамзи [[зардуштия]] ё ҷашни [[Наврӯз]] -ро ифода мекунад: барзагови абадӣ (муаррифгари моҳ) ва шер (ифодаи офтоб), ки баҳорро ифода мекунад</small> Persepolis stairs of the Apadana relief.jpg|Деворнигор аз [[Ападана]], ки дар он [[арманиҳо]] шароби машҳури худро ба подшоҳ овардаанд. Plaque of Lapis-Lazuli - Persepolis - Achaemenid - National Museum of Iran - Inv. number 2436.jpg|<small>Нишони Ҳахоманишиён аз Тахти Ҷамшед (Персеполис) дар Осорхонаи миллии Эрон, [[Теҳрон]].</small> Mad-5223.jpg|Мардони Мод. Деворнигор. Тахти Ҷамшед (Персеполис). National Meusem Darafsh 6 (54).JPG|Экспонатҳо аз Тахти Ҷамшед (Персеполис) дар Осорхонаи миллии Эрон, [[Теҳрон]]. </gallery> <gallery mode="packed" caption="Дарвозаи ҳамаи миллатҳо"> Persepolis 24.11.2009 11-17-28.jpg|Харбобаҳои сутунҳои "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо", Тахти Ҷамшед. Gate of All Nations, Persepolis.jpg|Харбобаҳои сутунҳои "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо", Тахти Ҷамшед. Detail-The Great Double Staircase at Persepolis (4669487623).jpg|Харбобаҳо. "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо" , Тахти Ҷамшед. Персеп.jpg|Деворнигор. "Дарвозаи ҳамаи миллатҳо", Тахти Ҷамшед. </gallery> <gallery mode="packed" caption="Ападана"> Apadana palace persepolis.JPG|Харбобаҳои [[Ападана]], Тахти Ҷамшед. Medes and Persians at eastern stairs of the Apadana, Persepolis.JPG|Намои акси модҳо ва форсҳо. Ападана, Тахти Ҷамшед. Persian column.jpg|Харбобаҳои сутунҳои бузурги Ападана. Stylized Trees and Flowers on the Apadana Staircase (Best Viewed Size "Large") (4688859421).jpg|Нигористони Ападана, Тахти Ҷамшед. Figures on the Apadana Staircase (Best Viewed Size "Large") (4688678112).jpg|Нигористони Ападана, Тахти Ҷамшед.. </gallery> <gallery mode="packed" caption="Қасру иншоотҳои дигар"> Tachara, Persepolis.jpg|Харбобаҳои Тахти Ҷамшед. Zoomorphic Capital (4679068036).jpg|Харбобаҳои Тахти Ҷамшед. Perspolis.jpg|Харбобаҳои Тахти Ҷамшед. Persepolis-Hundred Columns Hall.jpg|Харбобаҳои "Толори Сад Сутун", Тахти Ҷамшед. </gallery> == Нигаред == [[File:A walk through Pasargadae.webm|thumb|A walk through Pasargadae /Тахти Ҷамшед, Эрон]] * [[Нақши Рустам]] * [[Катибаи Бесутун]] * [[Каъбаи Зардушт]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳахоманишиён]] [[Гурӯҳ:Таърих]] [[Гурӯҳ:Меъмории Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] 4gcytmkzbdobirhl6j8qb5a48dc420f 0 289386 1476379 1414041 2026-06-14T07:05:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476379 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> 4vu0jvohdwr3xz2jqhzyy7of6huvyg3 1476380 1476379 2026-06-14T07:05:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476380 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. 7wb4xulx3e53mm7a38jxzr06fyt4sqy 1476381 1476380 2026-06-14T07:05:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476381 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. 1f1nbmwl410wshnvjp8i6nsfkeibso2 1476382 1476381 2026-06-14T07:05:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476382 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. lxr1ld649d62vvs8t59awf34fp8q0r9 1476383 1476382 2026-06-14T07:05:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476383 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. pthxto1ubl986aegfmhuc041ptpng2p 1476384 1476383 2026-06-14T07:06:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476384 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. == Нақлиёт == Ҳимс дар маркази шоҳроҳҳои Сурия — '''«ҷоигоҳи марказии Сурия»''' — воқеъ аст: шоҳроҳи Димашқ-Ҳалаб (М5), шоҳроҳ ба Тартус ва Лозиқия (бо тоннел кӯҳсорӣ-и Хадрак), истгоҳи бузурги роҳи оҳан. 6mqtmwuhmkwhp78hf07fxrxrzur1l97 1476385 1476384 2026-06-14T07:06:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476385 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. == Нақлиёт == Ҳимс дар маркази шоҳроҳҳои Сурия — '''«ҷоигоҳи марказии Сурия»''' — воқеъ аст: шоҳроҳи Димашқ-Ҳалаб (М5), шоҳроҳ ба Тартус ва Лозиқия (бо тоннел кӯҳсорӣ-и Хадрак), истгоҳи бузурги роҳи оҳан. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳимс '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' (бино шудаи 1908, бо мақбараи Холид ибн Валид — асосан асри VII), '''Қалъаи Ҳимс''' (асрҳои миёна, ҳозир харобазор), '''Калисои Уммат Зунн ал-Зуннор''' (Калисои Сурёнӣ-и Православӣ — '''яке аз қадимтарин калисоҳои насронии Сурия''', асри IV — бо камарбанди Биби Мариам гӯё нигоҳ дошта мешавад), '''Калисои Ал-Ҳамра''', '''Базори Ҳимс''' (асосан хисор) ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. bj08nlemqmj4mlw0ocuxnfkdxjflk25 1476386 1476385 2026-06-14T07:06:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476386 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. == Нақлиёт == Ҳимс дар маркази шоҳроҳҳои Сурия — '''«ҷоигоҳи марказии Сурия»''' — воқеъ аст: шоҳроҳи Димашқ-Ҳалаб (М5), шоҳроҳ ба Тартус ва Лозиқия (бо тоннел кӯҳсорӣ-и Хадрак), истгоҳи бузурги роҳи оҳан. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳимс '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' (бино шудаи 1908, бо мақбараи Холид ибн Валид — асосан асри VII), '''Қалъаи Ҳимс''' (асрҳои миёна, ҳозир харобазор), '''Калисои Уммат Зунн ал-Зуннор''' (Калисои Сурёнӣ-и Православӣ — '''яке аз қадимтарин калисоҳои насронии Сурия''', асри IV — бо камарбанди Биби Мариам гӯё нигоҳ дошта мешавад), '''Калисои Ал-Ҳамра''', '''Базори Ҳимс''' (асосан хисор) ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Холид ибн Валид]] * [[Тадмур]] 3r8al831pzfzfq2muqykvz1iigy52vc 1476387 1476386 2026-06-14T07:06:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476387 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. == Нақлиёт == Ҳимс дар маркази шоҳроҳҳои Сурия — '''«ҷоигоҳи марказии Сурия»''' — воқеъ аст: шоҳроҳи Димашқ-Ҳалаб (М5), шоҳроҳ ба Тартус ва Лозиқия (бо тоннел кӯҳсорӣ-и Хадрак), истгоҳи бузурги роҳи оҳан. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳимс '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' (бино шудаи 1908, бо мақбараи Холид ибн Валид — асосан асри VII), '''Қалъаи Ҳимс''' (асрҳои миёна, ҳозир харобазор), '''Калисои Уммат Зунн ал-Зуннор''' (Калисои Сурёнӣ-и Православӣ — '''яке аз қадимтарин калисоҳои насронии Сурия''', асри IV — бо камарбанди Биби Мариам гӯё нигоҳ дошта мешавад), '''Калисои Ал-Ҳамра''', '''Базори Ҳимс''' (асосан хисор) ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Холид ибн Валид]] * [[Тадмур]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} sgig2y3ttrsivhvj8hx818k19imvhao 1476388 1476387 2026-06-14T07:07:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476388 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. == Нақлиёт == Ҳимс дар маркази шоҳроҳҳои Сурия — '''«ҷоигоҳи марказии Сурия»''' — воқеъ аст: шоҳроҳи Димашқ-Ҳалаб (М5), шоҳроҳ ба Тартус ва Лозиқия (бо тоннел кӯҳсорӣ-и Хадрак), истгоҳи бузурги роҳи оҳан. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳимс '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' (бино шудаи 1908, бо мақбараи Холид ибн Валид — асосан асри VII), '''Қалъаи Ҳимс''' (асрҳои миёна, ҳозир харобазор), '''Калисои Уммат Зунн ал-Зуннор''' (Калисои Сурёнӣ-и Православӣ — '''яке аз қадимтарин калисоҳои насронии Сурия''', асри IV — бо камарбанди Биби Мариам гӯё нигоҳ дошта мешавад), '''Калисои Ал-Ҳамра''', '''Базори Ҳимс''' (асосан хисор) ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Холид ибн Валид]] * [[Тадмур]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Homs Ҳимс дар Encyclopædia Britannica] 88rs8o0s6khzf8rmqo8ypn3djcxqvpw 1476389 1476388 2026-06-14T07:07:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476389 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳимс |номи аслӣ = حمص / Ḥimṣ |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои II–I то милод — Эмеса |масоҳат = 80 |баландии маркази МА = 501 |аҳолӣ = 700 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳимс''' (ба арабӣ: ''حمص'', ''Ḥimṣ''; '''«Эмеса»''' — номи юнонӣ-римии қадим) — шаҳри маркази [[Сурия]], '''сеюм шаҳри бузурги кишвар''' пас аз [[Ҳалаб]] ва [[Димашқ]], дар канори дарёи Оси, тахминан 162 километр шимолтар аз Димашқ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Homs Homs] — Encyclopædia Britannica</ref> Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 800 ҳазор нафар буд. Ҳимс машҳур аст ба '''мақбараи Холид ибн Валид''' — фотеҳи бузурги араб ва сардори ҷанги Йармук (636).<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Эмеса (Ҳимс) дар асрҳои II–I то милод ҳамчун '''пойтахти давлати арабии Эмеса''' (Аршадиёни Эмеса) машҳур шуд ва дар асри III мелодӣ '''се имперотори румӣ''' аз ин шоҳии Эмеса — '''Каракалла''' (211–217), '''Элагабал''' (218–222) ва '''Александр Север''' (222–235) — дар Рум ҳукм карданд.<ref name="brit" /> Дар асри III '''маликаи Зенобия-и Тадмур''' ҳамчун духтари сардори оилаи Эмеса буд. '''Соли 636 мелодӣ''' зери раҳбарии Холид ибн Валид лашкари мусулмонон Ҳимсро забт кард; пас аз Ҷанги Йармук (август 636) Холид ибн Валид дар Ҳимс зиндагӣ кард ва '''дар ҳамин ҷо вафот кард 642 (тахминан 19 ҳ. қ.) ва дафн карда шуд'''. Имрӯз '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' — бо мақбараи ӯ дар маркази Ҳимс — '''яке аз муҳимтарин зиёргоҳҳои исломии Сурия''' аст. Дар асрҳои XI–XII Ҳимс пойтахти амирии хурди Бани Манқиз ва баъдан зери Зенгиён ва Айюбидҳо буд. '''Соли 1516''' усмониён шаҳрро забт карданд; Ҳимс маркази муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 шаҳр аз тарафи арабҳои Эмир Фейсал озод шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) '''Ҳимс «пойтахти инқилоб»''' номида мешуд: '''Муҳосираи Ҳимс''' (3 май 2012 — 8 май 2014, '''2 сол'''!) яке аз тулонитарин муҳосираҳои ҷанги Сурия буд; маркази таърихии шаҳр '''ноҳияҳои Бабъ-Амр ва ал-Хол-идия''' қариб ба пуррагӣ хароб шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳимс дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 500 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон хунук-намӣ. Дар наздикии шаҳр '''кӯли сунъии Қаттина''' (асосан римӣ) — яке аз қадимтарин обанборҳои сунъии дунё. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳимс пеш аз ҷанг зиёда аз 800 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 700 ҳазор аст.<ref name="brit" /> Аҳолӣ омезиши '''арабҳои сунниӣ (тахм. 65%), алавиён (тахм. 25%), насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%)'''. == Иқтисод == Иқтисоди Ҳимс пеш аз ҷанг бар '''саноати нафту газ''' (паловишгоҳи нафти Ҳимс — '''яке аз ду калонтарин дар Сурия'''), саноати фӯлоди '''«Ҳадид»''', саноати сементӣ ва кишоварзии серҳосили дашти Ҳимс асос меёфт. Ҷанг иқтисоди шаҳрро ҷиддӣ хисор расонд. == Нақлиёт == Ҳимс дар маркази шоҳроҳҳои Сурия — '''«ҷоигоҳи марказии Сурия»''' — воқеъ аст: шоҳроҳи Димашқ-Ҳалаб (М5), шоҳроҳ ба Тартус ва Лозиқия (бо тоннел кӯҳсорӣ-и Хадрак), истгоҳи бузурги роҳи оҳан. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳимс '''Ҷомеи Холид ибн Валид''' (бино шудаи 1908, бо мақбараи Холид ибн Валид — асосан асри VII), '''Қалъаи Ҳимс''' (асрҳои миёна, ҳозир харобазор), '''Калисои Уммат Зунн ал-Зуннор''' (Калисои Сурёнӣ-и Православӣ — '''яке аз қадимтарин калисоҳои насронии Сурия''', асри IV — бо камарбанди Биби Мариам гӯё нигоҳ дошта мешавад), '''Калисои Ал-Ҳамра''', '''Базори Ҳимс''' (асосан хисор) ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Холид ибн Валид]] * [[Тадмур]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Homs Ҳимс дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] pzezokrmn2c3ens3kla1ohika21mmt3 0 289387 1476423 1249664 2026-06-14T07:14:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476423 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> ihfahgbzld7aoumrc2p9qtwfgb75bmo 1476424 1476423 2026-06-14T07:15:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476424 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. eu3fggmz38ljzqprfga981zgm8rrwbe 1476425 1476424 2026-06-14T07:15:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476425 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. owb7xh5fofvnr9385mwzqn85c1gn7rz 1476426 1476425 2026-06-14T07:15:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476426 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. 1i5zjdqan6lvg8l6iz3v7ha7n9zuabj 1476427 1476426 2026-06-14T07:15:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476427 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. 6wpi2py0q4x22y5euemmz0aqbwi4e1g 1476428 1476427 2026-06-14T07:15:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476428 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Тартус '''бандари баҳрии калон''' (қариб 60% содироти нафти Сурия аз ин ҷо мегузарад), шоҳроҳи соҳилии Лозиқия-Тартус-Лубнон ва истгоҳи роҳи оҳан амал мекунанд. mxqxg1rl8x4ub57f6gvbvoh7vqjejtt 1476429 1476428 2026-06-14T07:16:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476429 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Тартус '''бандари баҳрии калон''' (қариб 60% содироти нафти Сурия аз ин ҷо мегузарад), шоҳроҳи соҳилии Лозиқия-Тартус-Лубнон ва истгоҳи роҳи оҳан амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тартус '''Калисои Биби Мариам-и Тортоса''' (асри XII — асосан бо рӯйи қалъаи маъбадбонҳои салибҷӯён бино шуда) — '''яке аз қашангтарин намунаҳои меъмории готики салибҷӯён дар Шарқи Наздик''' ва имрӯз бо Музеи Тартус '''бо коллексияи мозаики римӣ ва асрҳои миёна''' истифода мешавад. Дар '''нимҷазираи Арвад''' (15 дақиқа бо қаиқ аз Тартус) харобаҳои финикии асрҳои X то милод, девори куҳнаи шаҳри финикӣ ва қалъаи мамлукии асри XIII воқеъанд. ickexsg09weo4waw115yrxnxfktkf6m 1476430 1476429 2026-06-14T07:16:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476430 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Тартус '''бандари баҳрии калон''' (қариб 60% содироти нафти Сурия аз ин ҷо мегузарад), шоҳроҳи соҳилии Лозиқия-Тартус-Лубнон ва истгоҳи роҳи оҳан амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тартус '''Калисои Биби Мариам-и Тортоса''' (асри XII — асосан бо рӯйи қалъаи маъбадбонҳои салибҷӯён бино шуда) — '''яке аз қашангтарин намунаҳои меъмории готики салибҷӯён дар Шарқи Наздик''' ва имрӯз бо Музеи Тартус '''бо коллексияи мозаики римӣ ва асрҳои миёна''' истифода мешавад. Дар '''нимҷазираи Арвад''' (15 дақиқа бо қаиқ аз Тартус) харобаҳои финикии асрҳои X то милод, девори куҳнаи шаҳри финикӣ ва қалъаи мамлукии асри XIII воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Лозиқия]] * [[Арвад]] * [[Салибҷӯён]] qimgueplqcv7p0dufswllslxyi2j3vi 1476431 1476430 2026-06-14T07:16:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476431 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Тартус '''бандари баҳрии калон''' (қариб 60% содироти нафти Сурия аз ин ҷо мегузарад), шоҳроҳи соҳилии Лозиқия-Тартус-Лубнон ва истгоҳи роҳи оҳан амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тартус '''Калисои Биби Мариам-и Тортоса''' (асри XII — асосан бо рӯйи қалъаи маъбадбонҳои салибҷӯён бино шуда) — '''яке аз қашангтарин намунаҳои меъмории готики салибҷӯён дар Шарқи Наздик''' ва имрӯз бо Музеи Тартус '''бо коллексияи мозаики римӣ ва асрҳои миёна''' истифода мешавад. Дар '''нимҷазираи Арвад''' (15 дақиқа бо қаиқ аз Тартус) харобаҳои финикии асрҳои X то милод, девори куҳнаи шаҳри финикӣ ва қалъаи мамлукии асри XIII воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Лозиқия]] * [[Арвад]] * [[Салибҷӯён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 13f2kr75dvmkf3llejn0ovpc67y5rnr 1476432 1476431 2026-06-14T07:16:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476432 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Тартус '''бандари баҳрии калон''' (қариб 60% содироти нафти Сурия аз ин ҷо мегузарад), шоҳроҳи соҳилии Лозиқия-Тартус-Лубнон ва истгоҳи роҳи оҳан амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тартус '''Калисои Биби Мариам-и Тортоса''' (асри XII — асосан бо рӯйи қалъаи маъбадбонҳои салибҷӯён бино шуда) — '''яке аз қашангтарин намунаҳои меъмории готики салибҷӯён дар Шарқи Наздик''' ва имрӯз бо Музеи Тартус '''бо коллексияи мозаики римӣ ва асрҳои миёна''' истифода мешавад. Дар '''нимҷазираи Арвад''' (15 дақиқа бо қаиқ аз Тартус) харобаҳои финикии асрҳои X то милод, девори куҳнаи шаҳри финикӣ ва қалъаи мамлукии асри XIII воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Лозиқия]] * [[Арвад]] * [[Салибҷӯён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tartus Тартус дар Encyclopædia Britannica] 3b6onrkmogqw1stjzqjqf2oj12gn77u 1476433 1476432 2026-06-14T07:16:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476433 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тартус |номи аслӣ = طرطوس / Ṭarṭūs |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим — Антарадос |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 160 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тартус''' (ба арабӣ: ''طرطوس'', ''Ṭarṭūs''; '''«Антарадос»''' — номи юнонӣ-римӣ) — шаҳри бандарии шимолу ғарбии [[Сурия]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Тартус ва '''дуюм бузургтарин бандари Сурия''' пас аз [[Лозиқия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tartus Tartus] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 160 ҳазор нафар. Тартус '''ягона пойгоҳи дарёии берунмарзии Россия дар Баҳри Миёназамин''' аст ва аз соли 1971 (тибқи созишномаи СССР-Сурия) Флоти Баҳри Сиёҳ-и Россия ин ҷоро ҳамчун маҳалли таъмиру таҷдид истифода мекунад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тартус аз қадим маскун буд; финикиён дар маҳал бандари хурди '''Антарадос''' («рӯ ба рӯи [[Арвад]]»-и нимҷазираи финикии қадим) барпо карда буданд.<ref name="brit" /> Дар замони Рум ва Византия шаҳр '''Орфосиас''' номида мешуд. Аз ҳама муҳим '''дар ҷанги салиб''' Тартус нақши марказӣ дошт: '''салибҷӯёни Граф Раймонд IV-и Тулузӣ''' '''соли 1102''' шаҳрро забт карданд ва ӯро '''«Тортоса»''' номиданд; шаҳр '''пойгоҳи асосии бандарии Қаламрави Триполи''' салибҷӯён буд. '''Соли 1188 Салоҳиддини Айюбӣ''' Тортосаро забт кард, аммо қалъаи асосии шаҳрро гирифта натавонист; '''ритсарҳои тампле'''-и бо номи Маъбадбон зиёда аз '''150 сол''' дар Тортоса монданд — '''Тортоса охирин қалъаи мутаҳҳади салибҷӯён дар сарзамини Шомӣ''' буд. '''3 августи 1291''' мамлукҳои Миср шаҳрро ниҳоят аз салибҷӯён озод карданд. '''Соли 1516''' Усмониён шаҳрро забт карданд. '''Соли 1971 Иттиҳоди Шӯравӣ''' тибқи созишнома бо Сурия пойгоҳи дарёии маҳдудро дар Тартус таъсис кард, ки баъдан '''соли 2017 (бо тавсеаи Россия)''' ба '''50-сола''' дароз карда шуд. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия''' (2011–2024) Тартус нисбатан камтар осеб дид, чун шаҳр дар минтақаи алавии вафодор ба Асад буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тартус дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари соҳилии Сурия воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр '''нимҷазираи Арвад''' — ягона ҷазираи маскуни Сурия — қарор дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тартус тахминан 160 ҳазор нафар — '''омезиши арабҳои сунниӣ, алавиён ва насронҳои сурёнӣ-катилики ва православи'''.<ref name="brit" /> Тартус дар '''марказии минтақаи алавии Сурия''' воқеъ аст. == Иқтисод == Иқтисоди Тартус бар '''бандари баҳрии калон''' (содироти нафт, фосфат, мевагӣ), '''пойгоҳи дарёии Россия''', '''сайёҳии соҳилӣ''' ва моҳигирӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Тартус '''бандари баҳрии калон''' (қариб 60% содироти нафти Сурия аз ин ҷо мегузарад), шоҳроҳи соҳилии Лозиқия-Тартус-Лубнон ва истгоҳи роҳи оҳан амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тартус '''Калисои Биби Мариам-и Тортоса''' (асри XII — асосан бо рӯйи қалъаи маъбадбонҳои салибҷӯён бино шуда) — '''яке аз қашангтарин намунаҳои меъмории готики салибҷӯён дар Шарқи Наздик''' ва имрӯз бо Музеи Тартус '''бо коллексияи мозаики римӣ ва асрҳои миёна''' истифода мешавад. Дар '''нимҷазираи Арвад''' (15 дақиқа бо қаиқ аз Тартус) харобаҳои финикии асрҳои X то милод, девори куҳнаи шаҳри финикӣ ва қалъаи мамлукии асри XIII воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Лозиқия]] * [[Арвад]] * [[Салибҷӯён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tartus Тартус дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] df0kzgs61y3ul227dsz23vadr94yba7 0 289389 1476390 1249666 2026-06-14T07:07:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476390 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> 2rit6n0jhnsrm6m7giojk1i4a9p3a8t 1476391 1476390 2026-06-14T07:07:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476391 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. rotzyse1fo1eko1mova3octonqopxio 1476392 1476391 2026-06-14T07:07:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476392 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. lsqntaioey69xbtkm2v3oxevi5emn90 1476393 1476392 2026-06-14T07:08:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476393 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> nf081i0m4g30nvzf1k7j8iw61pb8kcr 1476394 1476393 2026-06-14T07:08:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476394 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. jhiuyco0b5xs54qe1d1mga5xgapmayv 1476395 1476394 2026-06-14T07:08:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476395 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҳамо стансияи роҳи оҳан амал мекунад; шоҳроҳи асосии Димашқ-Ҳалаб (М5) аз шаҳр мегузарад. 6yg7fp6pt6cr4y7cc6dz2myz83gncqo 1476396 1476395 2026-06-14T07:08:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476396 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҳамо стансияи роҳи оҳан амал мекунад; шоҳроҳи асосии Димашқ-Ҳалаб (М5) аз шаҳр мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳамо '''17 нория''' (чархи обии бузурги чӯбин) — '''рамзи шаҳр ва номзади ЮНЕСКО''' — асосан асрҳои Айюбӣ ва Мамлук, дар канори дарёи Оси воқеъанд; бузургтарин '''ал-Муҳаммадия''' (1361, 21 метр). '''Ҷомеи Бузурги ан-Нурӣ''' (асри XII), '''Қасри ал-Аз-Аз-Зм''' (1740 — қасри сарвари усмонии вилоят Асад-Паша) ва '''Музеи Ҳамо''' (бо коллексияи мозаики римии нодир ва '''Шере-и Ҳама''' — ҳайкали асаби-ии асри VIII то милод) воқеъанд. 1bnwlqsak8gwloz1q1omkwk8fzmmzx2 1476397 1476396 2026-06-14T07:09:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476397 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҳамо стансияи роҳи оҳан амал мекунад; шоҳроҳи асосии Димашқ-Ҳалаб (М5) аз шаҳр мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳамо '''17 нория''' (чархи обии бузурги чӯбин) — '''рамзи шаҳр ва номзади ЮНЕСКО''' — асосан асрҳои Айюбӣ ва Мамлук, дар канори дарёи Оси воқеъанд; бузургтарин '''ал-Муҳаммадия''' (1361, 21 метр). '''Ҷомеи Бузурги ан-Нурӣ''' (асри XII), '''Қасри ал-Аз-Аз-Зм''' (1740 — қасри сарвари усмонии вилоят Асад-Паша) ва '''Музеи Ҳамо''' (бо коллексияи мозаики римии нодир ва '''Шере-и Ҳама''' — ҳайкали асаби-ии асри VIII то милод) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Ҳимс]] * [[Ҳафиз Асад]] fmto0ytou9uo033fqdskvqu8dm96jjk 1476398 1476397 2026-06-14T07:09:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476398 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҳамо стансияи роҳи оҳан амал мекунад; шоҳроҳи асосии Димашқ-Ҳалаб (М5) аз шаҳр мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳамо '''17 нория''' (чархи обии бузурги чӯбин) — '''рамзи шаҳр ва номзади ЮНЕСКО''' — асосан асрҳои Айюбӣ ва Мамлук, дар канори дарёи Оси воқеъанд; бузургтарин '''ал-Муҳаммадия''' (1361, 21 метр). '''Ҷомеи Бузурги ан-Нурӣ''' (асри XII), '''Қасри ал-Аз-Аз-Зм''' (1740 — қасри сарвари усмонии вилоят Асад-Паша) ва '''Музеи Ҳамо''' (бо коллексияи мозаики римии нодир ва '''Шере-и Ҳама''' — ҳайкали асаби-ии асри VIII то милод) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Ҳимс]] * [[Ҳафиз Асад]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} b57bo5gkx3kdp9f47nhcz39z3b8xv5m 1476399 1476398 2026-06-14T07:09:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476399 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҳамо стансияи роҳи оҳан амал мекунад; шоҳроҳи асосии Димашқ-Ҳалаб (М5) аз шаҳр мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳамо '''17 нория''' (чархи обии бузурги чӯбин) — '''рамзи шаҳр ва номзади ЮНЕСКО''' — асосан асрҳои Айюбӣ ва Мамлук, дар канори дарёи Оси воқеъанд; бузургтарин '''ал-Муҳаммадия''' (1361, 21 метр). '''Ҷомеи Бузурги ан-Нурӣ''' (асри XII), '''Қасри ал-Аз-Аз-Зм''' (1740 — қасри сарвари усмонии вилоят Асад-Паша) ва '''Музеи Ҳамо''' (бо коллексияи мозаики римии нодир ва '''Шере-и Ҳама''' — ҳайкали асаби-ии асри VIII то милод) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Ҳимс]] * [[Ҳафиз Асад]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Hama Ҳамо дар Encyclopædia Britannica] nh633410vfki37am0476doo4aq6og6q 1476400 1476399 2026-06-14T07:09:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476400 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳамо |номи аслӣ = حماة / Ḥamāh |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 70 |баландии маркази МА = 295 |аҳолӣ = 854 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2022 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳамо''' (ба арабӣ: ''حماة'', ''Ḥamāh''; ба катибаҳои қадим '''«Ҳамат»''') — шаҳри маркази [[Сурия]] дар канори дарёи Оси (Orontes), маркази вилояти Ҳамо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Hama Hama] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар. Шаҳр '''дар тамоми ҷаҳон бо ҳабдаҳ норияҳои бузурги асрҳои миёна''' (чархи обии чӯбин, '''«нория»''') машҳур аст — рамзи Ҳамо ва аз олотҳои ҷолибтарини меъмории муҳандисии исломии асрҳои миёна.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҳамо аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳри '''Ҳамат''' дар матнҳои аккадии асрҳои XIV то милод зикр шудааст. Дар асрҳои X–VIII то милод Ҳамат пойтахти '''давлати арамӣ-и Ҳамат''' буд — яке аз тавонотарин давлатҳои арамии Сурияи Шимолӣ. '''Соли 720 то милод Саргон II-и Ассур''' Ҳаматро забт кард.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод '''Селевкос IV''' шаҳрро дубора асос гузошт ва бо номи '''Эпифания''' номид. Дар замони Рум ва Византия шаҳр маркази муҳими насронияти Шомӣ буд. '''Соли 638 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Ҳаморо забт карданд. '''Норияҳои машҳури Ҳамо''' — '''17 чархи бузурги обии чӯбин''' дар канори дарёи Оси, ки бузургтаринашон '''ал-Муҳаммадия''' (нориямонии 1361 — '''диаметри 21 метр''') машҳур аст. Норияҳо аз асрҳои IV то милод истифода мешуданд (намунаҳои аввалини мозаикаи римии Апамеа), вале меъмории муосирашон асосан асрҳои миёна-и Айюбӣ ва Мамлук. Норияҳо обро аз дарёи Оси ба сатҳи болотарин баланд карда, ба обкашиҳои '''«қанот»''' барои обёрии боғҳои шаҳр мерезанд; садои ҳаст-наши онҳо ('''«анин ан-норияҳо»''') рамзи шаҳри Ҳамо аст. '''Февралӣ 1982 — Кушторгоҳи Ҳамо.''' Пас аз як силсилаи эътирозоти '''«Бародарии Мусулмонон»''' дар шаҳри Ҳамо, '''2 февралӣ 1982 президент Ҳафиз Асад''' (падари Башор Асад) лашкари '''Бригадаҳои Мудофиаи Ҷумҳурӣ'''-и бародараш Рифъат Асадро ба Ҳамо равон кард. Дар тӯли '''27 рӯз''' (2 февралӣ — 28 февралӣ) маркази таърихии шаҳр (бо тахминан '''10 ҳазор сокини маъсум''' дар он) аз тарафи лашкари давлатӣ '''ба пуррагӣ вайрон карда шуд''' — тоҳирҳо ва харобиҳои бузург. Шумораи қурбониён баҳс аст — аз 10 то 40 ҳазор нафар; '''яке аз бузургтарин кушторгоҳҳои аҳолии шаҳрвандӣ''' дар таърихи Шарқи Наздики муосир. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳамо дар водии дарёи Оси (Orontes), дар плато-и марказии Сурия, дар баландии 295 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳамо тахминан '''850 ҳазор нафар''' — '''яке аз сунниӣ-тарин шаҳрҳои Сурия''' (зиёда аз 90% мусулмонони суннӣ), бо ҷамоаи насронии хурд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҳамо бар '''кишоварзии серҳосили водии Оси''' (пахта, гандум, мевагӣ), '''саноати сабук''' (нассоҷӣ, хӯрокворӣ), саноати фӯлоди '''Ҳамо Стил''' ва туризми дохилӣ-байналмилалӣ (норияҳо) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҳамо стансияи роҳи оҳан амал мекунад; шоҳроҳи асосии Димашқ-Ҳалаб (М5) аз шаҳр мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҳамо '''17 нория''' (чархи обии бузурги чӯбин) — '''рамзи шаҳр ва номзади ЮНЕСКО''' — асосан асрҳои Айюбӣ ва Мамлук, дар канори дарёи Оси воқеъанд; бузургтарин '''ал-Муҳаммадия''' (1361, 21 метр). '''Ҷомеи Бузурги ан-Нурӣ''' (асри XII), '''Қасри ал-Аз-Аз-Зм''' (1740 — қасри сарвари усмонии вилоят Асад-Паша) ва '''Музеи Ҳамо''' (бо коллексияи мозаики римии нодир ва '''Шере-и Ҳама''' — ҳайкали асаби-ии асри VIII то милод) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Ҳимс]] * [[Ҳафиз Асад]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Hama Ҳамо дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] eugd0mlq9fn5go3ogssfo48jyzneoz5 0 289391 1476445 1249668 2026-06-14T07:19:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476445 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> du7o3rqmz89e6ud8kuj432krxejjmfx 1476446 1476445 2026-06-14T07:19:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476446 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. jzog3ii4fjfys77vhly6u18i0slfg6p 1476447 1476446 2026-06-14T07:20:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476447 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. gj1z8iykbpoqpkex3xmeimhr99g4c6j 1476448 1476447 2026-06-14T07:20:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476448 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. qpe64htlqh1tjziuu1ysty0ex97qy1t 1476449 1476448 2026-06-14T07:20:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476449 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. mysqfx7w5m7qgme0rcclub80qa5on8c 1476450 1476449 2026-06-14T07:20:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476450 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. == Нақлиёт == Дар Раққа Фурудгоҳи маҳаллӣ ва пули калони Евфрат (Пули нав-и Раққа) амал мекунанд. Шоҳроҳи асосии Ҳалаб-Раққа-Дайр-уз-Завр-Ироқ. 9uurwbu176i7xtnh08pjnrtli64j6s3 1476451 1476450 2026-06-14T07:20:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476451 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. == Нақлиёт == Дар Раққа Фурудгоҳи маҳаллӣ ва пули калони Евфрат (Пули нав-и Раққа) амал мекунанд. Шоҳроҳи асосии Ҳалаб-Раққа-Дайр-уз-Завр-Ироқ. == Фарҳанг ва маориф == Дар Раққа '''Дарвозаи Бағдод''' (асри VIII — '''ягонаи иморати асрӣ-и Ҳорун ар-Рашид нигоҳ дошта шуда'''), '''Қаср ал-Банат''' (Қасри Духтарон, асри XII — Зенгидҳо), '''девори шаҳри Аббосӣ''' (асри VIII) ва '''Ҷомеи Бузурги Раққа''' (асри XII, ҳамин ҷое ки Бағдодӣ хилофати ИГИЛ эълон кард, асосан хисор) воқеъанд. Музеи Раққа бо коллексияи керамикаи раққавӣ машҳур буд (асосан ғорат шуда дар ҷанг). jnscfw0ibvkc28d7d322ycpjmyfx5jr 1476452 1476451 2026-06-14T07:21:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476452 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. == Нақлиёт == Дар Раққа Фурудгоҳи маҳаллӣ ва пули калони Евфрат (Пули нав-и Раққа) амал мекунанд. Шоҳроҳи асосии Ҳалаб-Раққа-Дайр-уз-Завр-Ироқ. == Фарҳанг ва маориф == Дар Раққа '''Дарвозаи Бағдод''' (асри VIII — '''ягонаи иморати асрӣ-и Ҳорун ар-Рашид нигоҳ дошта шуда'''), '''Қаср ал-Банат''' (Қасри Духтарон, асри XII — Зенгидҳо), '''девори шаҳри Аббосӣ''' (асри VIII) ва '''Ҷомеи Бузурги Раққа''' (асри XII, ҳамин ҷое ки Бағдодӣ хилофати ИГИЛ эълон кард, асосан хисор) воқеъанд. Музеи Раққа бо коллексияи керамикаи раққавӣ машҳур буд (асосан ғорат шуда дар ҷанг). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Ҳорун ар-Рашид]] * [[Хилофати Аббосӣ]] * [[ИГИЛ]] nk63l2cwz3mqquj7lvhavy7o8x4cvvu 1476453 1476452 2026-06-14T07:21:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476453 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. == Нақлиёт == Дар Раққа Фурудгоҳи маҳаллӣ ва пули калони Евфрат (Пули нав-и Раққа) амал мекунанд. Шоҳроҳи асосии Ҳалаб-Раққа-Дайр-уз-Завр-Ироқ. == Фарҳанг ва маориф == Дар Раққа '''Дарвозаи Бағдод''' (асри VIII — '''ягонаи иморати асрӣ-и Ҳорун ар-Рашид нигоҳ дошта шуда'''), '''Қаср ал-Банат''' (Қасри Духтарон, асри XII — Зенгидҳо), '''девори шаҳри Аббосӣ''' (асри VIII) ва '''Ҷомеи Бузурги Раққа''' (асри XII, ҳамин ҷое ки Бағдодӣ хилофати ИГИЛ эълон кард, асосан хисор) воқеъанд. Музеи Раққа бо коллексияи керамикаи раққавӣ машҳур буд (асосан ғорат шуда дар ҷанг). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Ҳорун ар-Рашид]] * [[Хилофати Аббосӣ]] * [[ИГИЛ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} qqjzyvnaqrl4z2unpsn4xf1keawki9n 1476454 1476453 2026-06-14T07:21:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476454 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. == Нақлиёт == Дар Раққа Фурудгоҳи маҳаллӣ ва пули калони Евфрат (Пули нав-и Раққа) амал мекунанд. Шоҳроҳи асосии Ҳалаб-Раққа-Дайр-уз-Завр-Ироқ. == Фарҳанг ва маориф == Дар Раққа '''Дарвозаи Бағдод''' (асри VIII — '''ягонаи иморати асрӣ-и Ҳорун ар-Рашид нигоҳ дошта шуда'''), '''Қаср ал-Банат''' (Қасри Духтарон, асри XII — Зенгидҳо), '''девори шаҳри Аббосӣ''' (асри VIII) ва '''Ҷомеи Бузурги Раққа''' (асри XII, ҳамин ҷое ки Бағдодӣ хилофати ИГИЛ эълон кард, асосан хисор) воқеъанд. Музеи Раққа бо коллексияи керамикаи раққавӣ машҳур буд (асосан ғорат шуда дар ҷанг). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Ҳорун ар-Рашид]] * [[Хилофати Аббосӣ]] * [[ИГИЛ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah Раққа дар Encyclopædia Britannica] 1p2v5wixegv00y1npxu26eqbpsti1sl 1476455 1476454 2026-06-14T07:21:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476455 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Раққа |номи аслӣ = الرقة / ar-Raqqa |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III то милод — Каллиник |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 245 |аҳолӣ = 220 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Раққа''' (ба арабӣ: ''الرقة'', ''ar-Raqqa''; ба римии қадим '''Каллиник''' — ''Callinicum'') — шаҳри шимолу шарқии [[Сурия]] дар канори чап-и дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, маркази вилояти Раққа.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah ar-Raqqah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд. Раққа дар таърих ду бор маркази диққати ҷаҳон гардид: '''796–809 пойтахти халифа Ҳорун ар-Рашид'''-и Аббосӣ ва '''2014–2017 пойтахти де-фактои ИГИЛ'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Раққа дар замонҳои қадим '''Каллиник''' (Callinicum) — пойгоҳи муҳими римии сарҳади Евфрат — буд. '''Соли 639 мелодӣ''' лашкари мусулмонон Каллиникро забт кард.<ref name="brit" /> '''Соли 772 халифаи Аббосӣ ал-Мансур''' (бунёдкори [[Бағдод]] соли 762) '''шаҳри нави ал-Раққа ал-Музаввата'''-ро дар наздикии Каллиники қадим бунёд кард — нақшаи шаҳри дарвозагӣ-доирашакл, монанди '''Шаҳри Гирд-и Бағдод'''. '''Соли 796 халифаи бузург Ҳорун ар-Рашид''' (763–809) '''пойтахти хилофати Аббосиро аз Бағдод ба Раққа кӯчид''' ва '''13 сол (796–809)''' маҳз дар Раққа ҳукм кард. Дар Раққа Ҳорун ар-Рашид қариб тамоми давлатдории худро гузаронид; '''ҳамин ҷо Карл Бузург (Чарлемани франкҳо) сафири машҳури худро бо ҳадияҳо — аз ҷумла фили Абул-Аббос — фиристод''' (соли 802). '''809 Ҳорун ар-Рашид''' дар сафари охирини худ ба Хуросон (Тус) вафот кард ва писараш ал-Маъмун пойтахтро дубора ба Бағдод бозгардонд. Дар асрҳои X–XIII Раққа бо тиҷорати корвонии Евфрат ва саноати кулолгарии '''«Раққа Уеаре»''' (керамикаи мармари сафедии Раққа) машҳур буд. '''Соли 1258 муғулҳои Ҳулоғу''' шаҳрро вайрон карданд; Раққа аҳамияти асосии худро аз даст дод ва дар асрҳои XIV–XIX ҳамчун шаҳраки хурд боқӣ монд. Аз 1865 Усмонӣ шаҳри навро таъсис кард. '''Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Раққа таърихи бузургтарин дардоварро дид'''. '''4 марти 2013''' гурӯҳҳои оппозитсионии исломгаро Раққаро аз ҳукумати Сурия озод карданд; '''январи 2014 ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) дигар гурӯҳҳои оппозитсияро аз шаҳр берун кард. '''29 июни 2014''' дар Ҷомеи Бузурги Раққа Абӯ Бакр ал-Бағдодӣ '''«хилофати исломӣ»'''-ро эълон кард; Раққа '''пойтахти де-фактои хилофати ИГИЛ''' гардид. Дар тӯли '''3 сол ва 4 моҳ''' (29 июни 2014 — 17 октябри 2017) шаҳр ҳамчун пойтахти яке аз харошонандатарин ҳаракатҳои террористии таърих хидмат кард. '''Аз 6 июни — 17 октябри 2017''' '''Нерӯҳои Демократии Сурия (СДФ)''' зери раҳбарии курдҳо ва бо дастгирии ҳавоии ИМА (CJTF-OIR) '''Раққаро озод карданд''', аммо '''80% шаҳри марказӣ бо бомбакад вайрон шуда буд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Раққа дар канори чап-и дарёи Евфрат, дар маҳалли омезиши Балих ва Евфрат, дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии 245 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 34 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Раққа пеш аз ҷанг тахминан 220 ҳазор нафар буд; имрӯз шаҳр асосан зери идораи СДФ-и курдӣ ва аҳолӣ оҳиста бозмегардад.<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''асосан арабҳои сунниӣ'''-и Сурияи шарқӣ (қабилаҳои ал-Уалда), бо ҷамоаи хурди курдӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Раққа бар '''кишоварзии абёрии Евфрат''' (пахта, гандум, ҷав), '''саноати нафт''' (наздикии конҳои нафти ал-Танеф) ва тиҷорати корвонии Евфрат асос меёбад. Ҷанги ИГИЛ ва баъдан ҷанг иқтисодро қариб ба пуррагӣ хароб карданд. == Нақлиёт == Дар Раққа Фурудгоҳи маҳаллӣ ва пули калони Евфрат (Пули нав-и Раққа) амал мекунанд. Шоҳроҳи асосии Ҳалаб-Раққа-Дайр-уз-Завр-Ироқ. == Фарҳанг ва маориф == Дар Раққа '''Дарвозаи Бағдод''' (асри VIII — '''ягонаи иморати асрӣ-и Ҳорун ар-Рашид нигоҳ дошта шуда'''), '''Қаср ал-Банат''' (Қасри Духтарон, асри XII — Зенгидҳо), '''девори шаҳри Аббосӣ''' (асри VIII) ва '''Ҷомеи Бузурги Раққа''' (асри XII, ҳамин ҷое ки Бағдодӣ хилофати ИГИЛ эълон кард, асосан хисор) воқеъанд. Музеи Раққа бо коллексияи керамикаи раққавӣ машҳур буд (асосан ғорат шуда дар ҷанг). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Ҳорун ар-Рашид]] * [[Хилофати Аббосӣ]] * [[ИГИЛ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/ar-Raqqah Раққа дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] jw3zybps6vb3zmcxoc6d23n5plxy8td 0 289392 1476434 1317856 2026-06-14T07:17:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476434 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> q2fgzh3q9kcsw3595y1sgz8oh89kjne 1476435 1476434 2026-06-14T07:17:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476435 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. aazrkyt73cbpkonxx646s413oc7z5h7 1476436 1476435 2026-06-14T07:17:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476436 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. qn1a1cad5h3lohrkyhf0c93jldas9pz 1476437 1476436 2026-06-14T07:17:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476437 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. 0l9ttfh6i7qu7op41ucokrt3nxcqy6a 1476438 1476437 2026-06-14T07:18:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476438 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. mm1hvmvo3aj1mxx9lwxhffgdzr1yzhz 1476439 1476438 2026-06-14T07:18:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476439 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Дайр-уз-Завр '''Фурудгоҳи Дайр-уз-Завр''' (баъзан баста), '''пули кӯҳнаи халқтарошидаи фаронсавӣ дар болои Евфрат''' (1927 — асосан бо ҷанги 2014 хисор дид, имрӯз нав сохта шудааст), шоҳроҳҳои Димашқ-Тадмур-Дайр-уз-Завр ва Дайр-уз-Завр-Ҳасака-Қамишли ба Туркия амал мекунанд. e9ptcmmy08wz92jxydgwidvps2508xu 1476440 1476439 2026-06-14T07:18:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476440 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Дайр-уз-Завр '''Фурудгоҳи Дайр-уз-Завр''' (баъзан баста), '''пули кӯҳнаи халқтарошидаи фаронсавӣ дар болои Евфрат''' (1927 — асосан бо ҷанги 2014 хисор дид, имрӯз нав сохта шудааст), шоҳроҳҳои Димашқ-Тадмур-Дайр-уз-Завр ва Дайр-уз-Завр-Ҳасака-Қамишли ба Туркия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Дайр-уз-Завр '''Музеи Дайр-уз-Завр''' (бо коллексияи бузурги осори Дура-Европос ва Мариа), '''Калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ»-и Маркада''' (1990, зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ — '''«Аушвитси'' Геноциди арман»''' ҳисоб мешавад), '''Майдони Соат''', '''Хони Сулайман''' ва Дура-Европос (60 километр ҷанубтар) воқеъанд. 80yhypviw9zn34d6od2cnurxj5gakk6 1476441 1476440 2026-06-14T07:18:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476441 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Дайр-уз-Завр '''Фурудгоҳи Дайр-уз-Завр''' (баъзан баста), '''пули кӯҳнаи халқтарошидаи фаронсавӣ дар болои Евфрат''' (1927 — асосан бо ҷанги 2014 хисор дид, имрӯз нав сохта шудааст), шоҳроҳҳои Димашқ-Тадмур-Дайр-уз-Завр ва Дайр-уз-Завр-Ҳасака-Қамишли ба Туркия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Дайр-уз-Завр '''Музеи Дайр-уз-Завр''' (бо коллексияи бузурги осори Дура-Европос ва Мариа), '''Калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ»-и Маркада''' (1990, зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ — '''«Аушвитси'' Геноциди арман»''' ҳисоб мешавад), '''Майдони Соат''', '''Хони Сулайман''' ва Дура-Европос (60 километр ҷанубтар) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Геноциди арманҳо]] * [[Дура-Европос]] 0lufcbjre01jep1yi625xflzudk4yw0 1476442 1476441 2026-06-14T07:18:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476442 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Дайр-уз-Завр '''Фурудгоҳи Дайр-уз-Завр''' (баъзан баста), '''пули кӯҳнаи халқтарошидаи фаронсавӣ дар болои Евфрат''' (1927 — асосан бо ҷанги 2014 хисор дид, имрӯз нав сохта шудааст), шоҳроҳҳои Димашқ-Тадмур-Дайр-уз-Завр ва Дайр-уз-Завр-Ҳасака-Қамишли ба Туркия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Дайр-уз-Завр '''Музеи Дайр-уз-Завр''' (бо коллексияи бузурги осори Дура-Европос ва Мариа), '''Калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ»-и Маркада''' (1990, зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ — '''«Аушвитси'' Геноциди арман»''' ҳисоб мешавад), '''Майдони Соат''', '''Хони Сулайман''' ва Дура-Европос (60 километр ҷанубтар) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Геноциди арманҳо]] * [[Дура-Европос]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} k466taqrq8uppgmod0grkbx2ki63uiy 1476443 1476442 2026-06-14T07:19:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476443 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Дайр-уз-Завр '''Фурудгоҳи Дайр-уз-Завр''' (баъзан баста), '''пули кӯҳнаи халқтарошидаи фаронсавӣ дар болои Евфрат''' (1927 — асосан бо ҷанги 2014 хисор дид, имрӯз нав сохта шудааст), шоҳроҳҳои Димашқ-Тадмур-Дайр-уз-Завр ва Дайр-уз-Завр-Ҳасака-Қамишли ба Туркия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Дайр-уз-Завр '''Музеи Дайр-уз-Завр''' (бо коллексияи бузурги осори Дура-Европос ва Мариа), '''Калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ»-и Маркада''' (1990, зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ — '''«Аушвитси'' Геноциди арман»''' ҳисоб мешавад), '''Майдони Соат''', '''Хони Сулайман''' ва Дура-Европос (60 километр ҷанубтар) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Геноциди арманҳо]] * [[Дура-Европос]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Дайр-уз-Завр дар Encyclopædia Britannica] kn5o50c2e03x4ozzglj0e0hqostnyfu 1476444 1476443 2026-06-14T07:19:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476444 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Дайр-уз-Завр |номи аслӣ = دير الزور / Dayr az-Zawr |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 40|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 78 |баландии маркази МА = 210 |аҳолӣ = 240 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Дайр-уз-Завр''' (ба арабӣ: ''دير الزور'', ''Dayr az-Zawr'') — '''бузургтарин шаҳри шарқи [[Сурия]]''' дар канори дарёи [[Евфрат]], маркази вилояти Дайр-уз-Завр.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Dayr az-Zawr] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафти Сурия''' ва '''макони ғам-ангези Геноциди арманҳои 1915–1916''' ба ҳисоб меравад — маҳалли бузургтарин кушторгоҳҳои гӯё-марши марг.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Дайр-уз-Завр аз қадим маскун буд; дар асрҳои қадим '''Дура-Европос''' (Q166232) — шаҳри бузурги юнонӣ-парфя-и римӣ — '''40 километр ҷанубтар''' дар канори Евфрат қарор дошт; '''Дура-Европос ҳамчун «Помпеи биёбон»''' маъруф аст барои мозаикҳо ва нақшаҳои калисои насронӣ ва синагогаи яҳудии асрҳои II–III мелодӣ.<ref name="brit" /> Шаҳри имрӯзаи Дайр-уз-Завр '''дар асри XIX''' аз тарафи Усмонӣ ҳамчун маҳалли маъмурӣ-и вилояти шарқи Сурия таъсис ёфтааст. '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 ва пас аз он''' — '''1915–1916''' — '''Дайр-уз-Завр маҳалли бузургтарин маркази мурдани арманҳои аз Туркияи Усмонӣ ронда шуда''' гардид: '''дар тӯли «марши марг» аз вилояти Анадолу ба биёбони Сурия''' '''садҳо ҳазор арман''' — асосан занон, кӯдакон ва пиронсолон — '''дар маҳалли Маркада ва дар наздикии Дайр-уз-Завр''' '''аз гуруснагӣ, ташнагӣ ва кушторгоҳҳо ҳалок шуданд'''. Дар Маркада '''майдони ёдгории Геноциди Арман''' ва '''калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ» (Зиёратгоҳи Шаҳидон)''' — '''зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ-и тамоми ҷаҳон''' воқеъ аст. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия Дайр-уз-Завр '''зиёда аз се сол''' (16 апрел 2014 — 5 ноябри 2017) '''зери муҳосираи ИГИЛ''' буд — гарнизони ҳукуматӣ '''93 ҳазор сокини''' шаҳри маркази шаҳриро дар як ҷузъи бориктари марказӣ нигоҳ дошт; ҳамлаҳои ҳавоии Россия ва Сурия гарнизонро таъмин мекарданд. '''5 ноябри 2017''' лашкари Сурия бо ёрии русӣ шаҳрро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Дайр-уз-Завр дар канори ҷанубии дарёи [[Евфрат]], дар маҳалли омезиши биёбон-и Сурия ва даштҳои нимхушки бо дарё обёрӣ-шуда воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 35 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Дайр-уз-Завр пеш аз ҷанг тахминан 240 ҳазор нафар буд; имрӯз тахминан 130 ҳазор.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои бадавӣ-сурияии қабилаҳои ал-Уқайдат ва Букоуман'''. == Иқтисод == Иқтисоди Дайр-уз-Завр бар '''саноати нафт''' (конҳои бузурги нафти Уморе, ал-Омар ва Аббас — '''зиёда аз 60% истеҳсолоти нафти Сурия пеш аз ҷанг'''), кишоварзии абёрии Евфрат (пахта, гандум) ва савдои корвонии саҳарӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Дайр-уз-Завр '''Фурудгоҳи Дайр-уз-Завр''' (баъзан баста), '''пули кӯҳнаи халқтарошидаи фаронсавӣ дар болои Евфрат''' (1927 — асосан бо ҷанги 2014 хисор дид, имрӯз нав сохта шудааст), шоҳроҳҳои Димашқ-Тадмур-Дайр-уз-Завр ва Дайр-уз-Завр-Ҳасака-Қамишли ба Туркия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Дайр-уз-Завр '''Музеи Дайр-уз-Завр''' (бо коллексияи бузурги осори Дура-Европос ва Мариа), '''Калисои сурёнӣ-католикии «Шаҳдатт-Гороҳ»-и Маркада''' (1990, зиёратгоҳи асосии диаспораи арманӣ — '''«Аушвитси'' Геноциди арман»''' ҳисоб мешавад), '''Майдони Соат''', '''Хони Сулайман''' ва Дура-Европос (60 километр ҷанубтар) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Евфрат]] * [[Геноциди арманҳо]] * [[Дура-Европос]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Dayr-az-Zawr Дайр-уз-Завр дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] qua3ocsu6a142ihv7tqskqt1j884x9h 0 300835 1476412 1311015 2026-06-14T07:12:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1476412 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> byb59sihdk8j1xphn3bbfh79qspvgec 1476413 1476412 2026-06-14T07:12:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476413 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. go89xquff88ko9vmjf3wph42pfgrvg9 1476414 1476413 2026-06-14T07:12:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476414 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. 966v2h599w8m3kt2owna0b54oisxynj 1476415 1476414 2026-06-14T07:13:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476415 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. edezdxzwex5j6d37268reixirvnafic 1476416 1476415 2026-06-14T07:13:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476416 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. jigksj0imfpdj39789oob7cy06vp6wd 1476417 1476416 2026-06-14T07:13:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476417 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Бусро дар шоҳроҳи Димашқ-Даръо-Урдун воқеъ аст. Стансияи роҳи оҳан амал намекунад. 89ah9bjk7je4yk45jwnhx1aqtd50xa8 1476418 1476417 2026-06-14T07:13:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476418 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Бусро дар шоҳроҳи Димашқ-Даръо-Урдун воқеъ аст. Стансияи роҳи оҳан амал намекунад. == Фарҳанг ва маориф == '''Театри римии Бусро''' (асри II мелодӣ — 15 ҳазор нафар, '''яке аз беҳтарин нигоҳдошташудаи дунёи римӣ''') '''дар маркази қалъаи бузурги мамлукии асри XIII''' ҷой гирифтааст — омезиши беҳамтои меъмории римӣ ва исломии асрҳои миёна. Дигар бинокориҳои бостонии Бусро: '''Калисои Сирғис ва Бакхос''' (асри VI — '''яке аз қадимтарин калисоҳои дугомбазии дунё'''), '''Ҷомеи ал-Умарӣ''' (асри VII — '''яке аз қадимтарин масҷидҳои дунё'''), '''Ҷомеи Мабрак ан-Нока''' (мақоми зиёрати корвони Муҳаммад), '''Хамомҳои бузурги римӣ''' ва '''Қаср Базиника''' (асри II). tfqpwg6h8rlhlomylpc4ofwk3uxifau 1476419 1476418 2026-06-14T07:13:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476419 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Бусро дар шоҳроҳи Димашқ-Даръо-Урдун воқеъ аст. Стансияи роҳи оҳан амал намекунад. == Фарҳанг ва маориф == '''Театри римии Бусро''' (асри II мелодӣ — 15 ҳазор нафар, '''яке аз беҳтарин нигоҳдошташудаи дунёи римӣ''') '''дар маркази қалъаи бузурги мамлукии асри XIII''' ҷой гирифтааст — омезиши беҳамтои меъмории римӣ ва исломии асрҳои миёна. Дигар бинокориҳои бостонии Бусро: '''Калисои Сирғис ва Бакхос''' (асри VI — '''яке аз қадимтарин калисоҳои дугомбазии дунё'''), '''Ҷомеи ал-Умарӣ''' (асри VII — '''яке аз қадимтарин масҷидҳои дунё'''), '''Ҷомеи Мабрак ан-Нока''' (мақоми зиёрати корвони Муҳаммад), '''Хамомҳои бузурги римӣ''' ва '''Қаср Базиника''' (асри II). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Империяи Рум]] * [[Холид ибн Валид]] 5y5dyo4lsoghzxczx6bizq8eqy8zgbe 1476420 1476419 2026-06-14T07:14:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476420 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Бусро дар шоҳроҳи Димашқ-Даръо-Урдун воқеъ аст. Стансияи роҳи оҳан амал намекунад. == Фарҳанг ва маориф == '''Театри римии Бусро''' (асри II мелодӣ — 15 ҳазор нафар, '''яке аз беҳтарин нигоҳдошташудаи дунёи римӣ''') '''дар маркази қалъаи бузурги мамлукии асри XIII''' ҷой гирифтааст — омезиши беҳамтои меъмории римӣ ва исломии асрҳои миёна. Дигар бинокориҳои бостонии Бусро: '''Калисои Сирғис ва Бакхос''' (асри VI — '''яке аз қадимтарин калисоҳои дугомбазии дунё'''), '''Ҷомеи ал-Умарӣ''' (асри VII — '''яке аз қадимтарин масҷидҳои дунё'''), '''Ҷомеи Мабрак ан-Нока''' (мақоми зиёрати корвони Муҳаммад), '''Хамомҳои бузурги римӣ''' ва '''Қаср Базиника''' (асри II). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Империяи Рум]] * [[Холид ибн Валид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} lkvnoj6pt7bt2ne1pgn0778zf9ab79p 1476421 1476420 2026-06-14T07:14:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476421 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Бусро дар шоҳроҳи Димашқ-Даръо-Урдун воқеъ аст. Стансияи роҳи оҳан амал намекунад. == Фарҳанг ва маориф == '''Театри римии Бусро''' (асри II мелодӣ — 15 ҳазор нафар, '''яке аз беҳтарин нигоҳдошташудаи дунёи римӣ''') '''дар маркази қалъаи бузурги мамлукии асри XIII''' ҷой гирифтааст — омезиши беҳамтои меъмории римӣ ва исломии асрҳои миёна. Дигар бинокориҳои бостонии Бусро: '''Калисои Сирғис ва Бакхос''' (асри VI — '''яке аз қадимтарин калисоҳои дугомбазии дунё'''), '''Ҷомеи ал-Умарӣ''' (асри VII — '''яке аз қадимтарин масҷидҳои дунё'''), '''Ҷомеи Мабрак ан-Нока''' (мақоми зиёрати корвони Муҳаммад), '''Хамомҳои бузурги римӣ''' ва '''Қаср Базиника''' (асри II). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Империяи Рум]] * [[Холид ибн Валид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/22 Шаҳри Қадимаи Бусро — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Bosra Бусро дар Encyclopædia Britannica] l3w7j7l76b7bekw0udzqjy2m9v5ft1f 1476422 1476421 2026-06-14T07:14:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476422 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бусро |номи аслӣ = بصرى / Buṣrā |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIV то милод |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 850 |аҳолӣ = 19 700 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Бусро''' (ба арабӣ: ''بصرى'', ''Buṣrā''; '''«Бостра»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''шаҳри харобазори таърихӣ''' дар ҷанубтари [[Сурия]], дар вилояти Даръо, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Димашқ]] ва қариб 15 километр аз сарҳади [[Урдун]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bosra Bosra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Бусро '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сурияи Ҷанубӣ''' ва '''бо театри римии асри II мелодӣ — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташуда дар тамоми ҷаҳон''' машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Бусро аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар матнҳои мисрии асри XIV то милод ҳамчун '''«Бусруна»''' зикр шудааст. Дар асрҳои III–I то милод Бусро '''пойтахти шимолии давлати набатии араб''' (бо асосии Петра) буд.<ref name="brit" /> '''Соли 106 мелодӣ имперотори румӣ Траян''' давлати набатиро забт кард ва '''Бусроро пойтахти вилояти нави Аравиа Петраеа-и Рум''' таъсис кард. Дар асрҳои II–III шаҳр ба маркази муҳими тиҷоратии Рум — '''ниҳояти Роҳи Абрешими ҷанубӣ''' — табдил ёфт. '''Имперотори румии Филипп Араб''' (244–249 — нахустин имперотори румии араб, зодаи шаҳри Шаҳбо дар наздикии Бусро) Бусроро ҳамчун '''«колония»''' буд кард ва ба яке аз тавонотарин шаҳрҳои римии Сурия табдил дод. '''Дар асри IV–VI''' Бусро '''яке аз марказҳои аввалини насронияти араб''' буд; '''дар Бусро роҳиб насронии Баҳирӣ''' зиндагӣ мекард, ки '''ҷавонии Муҳаммад''' (тахминан соли 583 — '''Муҳаммад 12-сола''') бо корвони амак-аш Абӯ Толиб аз [[Макка]] ба Бусро омад, ва Баҳирӣ дар Муҳаммад '''нишонаи нубаъ'''-ро шинохта ба амак-аш гуфт '''«гирехти ӯ нигоҳ дор»''' — ин ҳодиса дар анъанаи исломӣ машҳур аст. '''Соли 634''' лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид '''Бусроро ҳамчун нахустин шаҳри бузурги Сурия аз Византия озод кард''' — ин '''нахустин фатҳи бузурги исломии Сурия''' буд. Дар асри XII–XIII шаҳр зери Айюбидҳо ва Мамлук буд; қалъаи бузурги Бусро дар атрофи театри римии бостонӣ бино шуд. Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Бусро дар назди сарҳади Иордан буд; '''2015''' шаҳри асосиро гурӯҳҳои оппозитсионии Ҷабҳаи Ҷанубӣ забт карданд, '''2018''' лашкари Сурия аз нав гирифт. Хисороти ҷанг ба театр-и римии ҷаҳонӣ маъруф нисбатан кам буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бусро дар плато-и базалтии Ҳавран-и Сурияи Ҷанубӣ, дар баландии 850 метр воқеъ аст. Иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Бусро пеш аз ҷанг тахминан 20 ҳазор нафар буд; пас аз ҷанг кам.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳои сунниӣ-и Ҳаврон''', бо ҷамоаи насронии хурд. == Иқтисод == Иқтисоди Бусро бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO ва Театр), кишоварзии тасмаи серҳосили Ҳаврон (гандум, занбури зайтун) ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Бусро дар шоҳроҳи Димашқ-Даръо-Урдун воқеъ аст. Стансияи роҳи оҳан амал намекунад. == Фарҳанг ва маориф == '''Театри римии Бусро''' (асри II мелодӣ — 15 ҳазор нафар, '''яке аз беҳтарин нигоҳдошташудаи дунёи римӣ''') '''дар маркази қалъаи бузурги мамлукии асри XIII''' ҷой гирифтааст — омезиши беҳамтои меъмории римӣ ва исломии асрҳои миёна. Дигар бинокориҳои бостонии Бусро: '''Калисои Сирғис ва Бакхос''' (асри VI — '''яке аз қадимтарин калисоҳои дугомбазии дунё'''), '''Ҷомеи ал-Умарӣ''' (асри VII — '''яке аз қадимтарин масҷидҳои дунё'''), '''Ҷомеи Мабрак ан-Нока''' (мақоми зиёрати корвони Муҳаммад), '''Хамомҳои бузурги римӣ''' ва '''Қаср Базиника''' (асри II). == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Империяи Рум]] * [[Холид ибн Валид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/22 Шаҳри Қадимаи Бусро — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Bosra Бусро дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Харобаҳои шаҳрҳои римӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] qrcaf12aadq6jp2q32v51gwyctzn3cw 0 331867 1476355 1474972 2026-06-14T03:55:52Z CommonsDelinker 163 Removing [[:c:File:Safarzoda_Ehson.jpg|Safarzoda_Ehson.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 6 June 2026. 1476355 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ|ном=Эҳсон Сафарзода|номи аслӣ=|тасвир=|вазифа=Сармуҳаррири нашрияи "Омӯзгор"|зодгоҳ=ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ|унвони илмӣ=номзади илмҳои филологӣ|таваллуд=21 июли 1989|таҳсилот=Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2012)}} '''Эҳсон Сафарзода''' (21 июли 1989, [[ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ]], [[Тоҷикистон]]) — номзади илмҳои филологӣ, сармуҳаррири Нашрияи «[[Омӯзгор (рӯзнома)|Омӯзгор]]», узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон|Иттифоқи]] [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон|журналистони Тоҷикистон]], дорандаи Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ (2019) ва Ҷоизаи «Сухангӯи беҳтарин» ба номи Иқбол Тешаев (2021).<ref>https://omuzgor-gazeta.tj/d1-80-d0-be-d2-b3-d0-b1-d0-b0-d1-80-d0-b8-d1-8f-d1-82/</ref> == Зиндагинома == '''Сафарзода Эҳсон''' 21 июли соли 1989 дар ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ дар оилаи зиёӣ таваллуд шудааст. Баъди хатми литсейи хонандагони болаёқати ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ (2007) ҳуҷҷатҳояшро ба ихтисоси журналисти байналхалқии факултети журналистикаи ДДМТ (ҳоло [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]) супорида, соли 2012 онро бо дипломи аъло хатм намудааст. <ref>https://omuzgor-gazeta.tj/d1-80-d0-be-d2-b3-d0-b1-d0-b0-d1-80-d0-b8-d1-8f-d1-82/</ref> == Фаъолияти илмӣ == Соли 2019 дар мавзуи «Масъалаҳои ҳувияти миллӣ дар публитсистикаи Садриддин Айнӣ» рисолаи номзадиро бомуваффақият дифоъ намуда, соҳиби дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ гардид. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти меҳнатиашро аз давраи донишҷӯӣ оғоз намуда, дар се самт: рӯзноманигорӣ, омӯзгорӣ ва муҳаққиқӣ бомуваффақият идома дода, байни аҳли илму маориф ва ҷомеаи шаҳрвандӣ шинохта шудааст. Мавсуф ба омӯзиш, таҳқиқ, таҳлил ва таълифи рисолаи докторӣ дар мавзуи «Масъалаҳои сиёсӣ дар публитсистикаи устод Садриддин Айнӣ» машғул буда, дар арафи дифоъ қарор дорад. Солҳои 2007-2008 (дар давраи донишҷӯӣ) муҳаррири идораи барномаҳои фарҳангии ТВ «Сафина», солҳои 2008-2009 танзимгари синфхонаҳои компютерии факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, солҳои 2009-2010 мухбир ва сармуҳаррири нашрияи «Ба қуллаҳои дониш»-и Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, солҳои 2011-2014 муҳаррири шуъбаи мактабҳои олии нашрияи «Омӯзгор», солҳои 2014-2023 котиби матбуотӣ, сардори Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз моҳи январ то моҳи августи соли 2023 сармуҳаррири маҷаллаи «Маърифати омӯзгор» ва аз моҳи августи соли 2023 то инҷониб дар вазифаи сармуҳаррири нашрияи «Омӯзгор» фаъолият дорад. Эҳсон Сафарзода ҳамчун рӯзноманигор ба масоили муҳимми рӯз бо диди таҳқиқу таҳлил муносибат менамояд ва дар ҳар як навиштаи далелу арқом бамаврид корбаст мешаванд. Шоистаи таъкид аст, ки Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳз дар давраи фаъолияти Эҳсон Сафарзода таъсис ва ба ниҳоди муҳимми вазорат табдил ёфт. Дар ин ниҳод мутахассисони ҷавон бо андӯхтани таҷрибаву малакаи кор ҳамчун мутахассиси варзида ба камол расида, ба муассисаҳои дигар ба кор ҷалб мешуданд. Дар зимн, ниҳоди мазкур дастрастарин Маркази матбуот дар кишвар эътироф гардидааст. Самти дигари фаъолияти Сафарзода Эҳсон омӯзгорӣ мебошад, ки ба донишҷӯёни факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон аз фанҳои саводи расонаӣ ва иттилоотӣ, журналистикаи чандрасонаӣ, технологияи мултимедиявӣ, хадамоти матбуотӣ, журналистика ва ҳуқуқи кӯдак дарс мегӯяд. Эҳсон Сафарзода дар давоми фаъолият бо масъулияти баланд, талошҳои пайваста, эҷодкорӣ, навоварию ҷӯяндагӣ мақоми нашрияи «Омӯзгор»-ро баланд бардошт. Аз ин ҷост, ки нашрия аз ҷиҳати мазмуну муҳтавою ороиш ва аз нигоҳи сифат такмил ёфт. Дар ин давра сомона ва саҳифаҳои он дар шабакаҳои иҷтимоӣ ҳамарӯза бо навиштаҳои вобаста ба соҳаҳои маорифу илм пурра гурдида, фазои иттилоотии кишварро бо маълумоти тоза такмил мебахшад. Ҳамчунин, ҳафтанома «Нашрияи соҳавии сол» эътироф гардида, дар Озмуни ҷумҳуриявии «Рӯзнома ва маҷаллаҳои беҳтарин дар соли 2025», ки аз ҷониби Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, мақоми сеюмро касб кард. == Эҷодиёт == Сафарзода Эҳсон муаллиф ва мураттиби 15 китоб – монографияҳо, дастурҳои таълимӣ ва китобҳои илмӣ-таълимии «Устод Айнӣ ва ҳувияти миллӣ» (Душанбе: «Матбааи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон», 2018), «Садриддин Айнӣ – маорифпарвар» (Душанбе: «Матбааи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон», 2018, мураттиб), «Нури дониш» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2018, мураттиб), «Ҳувияти миллӣ дар осори публитсистии Садриддин Айнӣ» (Душанбе: «Маориф», 2019), «Роль Садриддина Айни в становлении национального самосознания таджиков» (Душанбе: «Типографии Министерство образования и науки Республики Тджикистан», 2020), «Маҷмуаи дарсҳо оид ба расонаҳои нав» (Душанбе, 2021), «Назаре ба публитсистикаи сиёсии устод Айнӣ» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2023), «Президент, истиқлол, ваҳдат, маориф» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2024), «Муаррифгари миллати тоҷик» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2024), «Нақши Иҷлосияи тақдирсози миллат ва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таҳкими Истиқлоли давлатӣ» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2024, мураттиб), «Устод Айнӣ, таърих ва сиёсат» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2025), «Асосҳои веб-дизайн» (Душанбе: «Меҳроҷ Граф», 2025, ҳаммуаллифӣ), инчунин, беш аз 200 мақолаи илмӣ, публитсистӣ ва таълимию тарбиявӣ мебошад. == Ҷоизаҳо == Сафарзода Эҳсон аз соли 2010 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон буда, барои фаъолияти пурсамар бо ҷоизаву нишонҳои соҳавӣ қадрдонӣ шудааст * «Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2012), * «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2013), * «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2014), * нишони «100-солагии матбуоти тоҷик» (2018), * Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Ло ҳутӣ (2019) * Ҷоизаи «Сухангӯи беҳтарин» ба номи Иқбол Тешаев (2021).<ref>https://old.maorif.tj/ahborot/eson-safarzoda-soibi-oizai-suhangi-betarin-gardid</ref> == Эзоҳ == k6wysuzl0tu4qjnh75sjt55924cfl35 4 331993 1476573 1476332 2026-06-14T11:36:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 1476573 wikitext text/x-wiki # [[Корбар:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Баҳси корбар:Artemev Nikolay|баҳс]]) 03:10, 11 июни 2026 (UTC) # [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 06:37, 11 июни 2026 (UTC) # [[Корбар:Муҳаммадюнус Мирзоиён|Муҳаммадюнус Мирзоиён]] ([[Баҳси корбар:Муҳаммадюнус Мирзоиён|баҳс]]) 13:56, 12 июни 2026 (UTC) # [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 18:16, 12 июни 2026 (UTC) # [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 11:35, 14 июни 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 583wf89kktevbjxpl4y5s758xm985sl 0 332018 1476401 2026-06-14T07:09:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476401 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> 3ugpvdf10zinynst22x69oc3m6rmxve 1476402 1476401 2026-06-14T07:10:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476402 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. i9wuogyfsnzf2yowevr7hz4pjbvashw 1476403 1476402 2026-06-14T07:10:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476403 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. 9wtlq8t2iwadzkrcqyp2d5pmurxyi5c 1476404 1476403 2026-06-14T07:10:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476404 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> 67xjsqwiih6r205ox6nhbwk73yg6m3e 1476405 1476404 2026-06-14T07:10:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476405 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. gf1nzuibphx9mbezpu5yd1goe7yfoqy 1476406 1476405 2026-06-14T07:11:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476406 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. == Нақлиёт == Тадмур дар шоҳроҳи Димашқ–Тадмур–Дайр-уз-Завр воқеъ аст. Фурудгоҳи маҳаллӣ ва Стансияи роҳи оҳани Тадмур-Калаф амал мекарданд. 662s1qhbndifuhdb3x57i8duwha39l8 1476407 1476406 2026-06-14T07:11:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476407 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. == Нақлиёт == Тадмур дар шоҳроҳи Димашқ–Тадмур–Дайр-уз-Завр воқеъ аст. Фурудгоҳи маҳаллӣ ва Стансияи роҳи оҳани Тадмур-Калаф амал мекарданд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маҷмаи харобаҳои Тадмур''' (вазъи пас аз 2016 — қариб ҳама зарар дидаанд) дорои: '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — асосан вайрон шуда), '''Маъбади Бэлшамин''' (вайрон шуда), '''Тоқи Севери''' (Тоқи Зафари асри III — вайрон шуда), '''Театр''' (4500 нафар, асри II — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Сӯтуни Бузург''' (дароз 1,1 километр — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Қалъаи Қалаъат ибни Маъон''' (асри XIII — арабӣ-Айюбӣ, болои тапа-и шарқтари харобаҳо) ва '''Қубраи бузурги Зенобия''' ва '''макбараҳои бузурги хонаводаги''' (Қубраи се-қаваҳо, асри I мелодӣ). Бостоншиноси Сурия '''Холид ал-Асъад''' (1934–2015) — фарзонаи бузурги Тадмур — '''дар мудофиаи харобаҳо ҷон дод'''. 9qyg1nopuem06iu673r3mxzljex27g3 1476408 1476407 2026-06-14T07:11:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476408 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. == Нақлиёт == Тадмур дар шоҳроҳи Димашқ–Тадмур–Дайр-уз-Завр воқеъ аст. Фурудгоҳи маҳаллӣ ва Стансияи роҳи оҳани Тадмур-Калаф амал мекарданд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маҷмаи харобаҳои Тадмур''' (вазъи пас аз 2016 — қариб ҳама зарар дидаанд) дорои: '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — асосан вайрон шуда), '''Маъбади Бэлшамин''' (вайрон шуда), '''Тоқи Севери''' (Тоқи Зафари асри III — вайрон шуда), '''Театр''' (4500 нафар, асри II — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Сӯтуни Бузург''' (дароз 1,1 километр — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Қалъаи Қалаъат ибни Маъон''' (асри XIII — арабӣ-Айюбӣ, болои тапа-и шарқтари харобаҳо) ва '''Қубраи бузурги Зенобия''' ва '''макбараҳои бузурги хонаводаги''' (Қубраи се-қаваҳо, асри I мелодӣ). Бостоншиноси Сурия '''Холид ал-Асъад''' (1934–2015) — фарзонаи бузурги Тадмур — '''дар мудофиаи харобаҳо ҷон дод'''. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Зенобия]] * [[Империяи Рум]] * [[ИГИЛ]] 7ej3h613zdzewl1uihorv0en5gcf08z 1476409 1476408 2026-06-14T07:11:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476409 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. == Нақлиёт == Тадмур дар шоҳроҳи Димашқ–Тадмур–Дайр-уз-Завр воқеъ аст. Фурудгоҳи маҳаллӣ ва Стансияи роҳи оҳани Тадмур-Калаф амал мекарданд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маҷмаи харобаҳои Тадмур''' (вазъи пас аз 2016 — қариб ҳама зарар дидаанд) дорои: '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — асосан вайрон шуда), '''Маъбади Бэлшамин''' (вайрон шуда), '''Тоқи Севери''' (Тоқи Зафари асри III — вайрон шуда), '''Театр''' (4500 нафар, асри II — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Сӯтуни Бузург''' (дароз 1,1 километр — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Қалъаи Қалаъат ибни Маъон''' (асри XIII — арабӣ-Айюбӣ, болои тапа-и шарқтари харобаҳо) ва '''Қубраи бузурги Зенобия''' ва '''макбараҳои бузурги хонаводаги''' (Қубраи се-қаваҳо, асри I мелодӣ). Бостоншиноси Сурия '''Холид ал-Асъад''' (1934–2015) — фарзонаи бузурги Тадмур — '''дар мудофиаи харобаҳо ҷон дод'''. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Зенобия]] * [[Империяи Рум]] * [[ИГИЛ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} pqpvw1i0ar237u5r2wlnpfrff43u7mp 1476410 1476409 2026-06-14T07:11:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476410 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. == Нақлиёт == Тадмур дар шоҳроҳи Димашқ–Тадмур–Дайр-уз-Завр воқеъ аст. Фурудгоҳи маҳаллӣ ва Стансияи роҳи оҳани Тадмур-Калаф амал мекарданд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маҷмаи харобаҳои Тадмур''' (вазъи пас аз 2016 — қариб ҳама зарар дидаанд) дорои: '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — асосан вайрон шуда), '''Маъбади Бэлшамин''' (вайрон шуда), '''Тоқи Севери''' (Тоқи Зафари асри III — вайрон шуда), '''Театр''' (4500 нафар, асри II — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Сӯтуни Бузург''' (дароз 1,1 километр — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Қалъаи Қалаъат ибни Маъон''' (асри XIII — арабӣ-Айюбӣ, болои тапа-и шарқтари харобаҳо) ва '''Қубраи бузурги Зенобия''' ва '''макбараҳои бузурги хонаводаги''' (Қубраи се-қаваҳо, асри I мелодӣ). Бостоншиноси Сурия '''Холид ал-Асъад''' (1934–2015) — фарзонаи бузурги Тадмур — '''дар мудофиаи харобаҳо ҷон дод'''. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Зенобия]] * [[Империяи Рум]] * [[ИГИЛ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/23 Тадмур (Палмира) — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Тадмур дар Encyclopædia Britannica] p8ljg0zwe1fvgi6weycvibdcq6h2sko 1476411 1476410 2026-06-14T07:12:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476411 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тадмур |номи аслӣ = تدمر / Tadmur |кишвар = Сурия |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX то милод |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 50 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Тадмур''' (ба арабӣ: ''تدمر'', ''Tadmur''; '''«Палмира»''' — номи юнонӣ-римӣ) — '''маҷмаи бузурги харобазори шаҳри қадим''' дар воҳаи Тадмур-и биёбони Сурияи маркази, тахминан 215 километр шимолу шарқтар аз [[Димашқ]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Palmyra] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1980. Тадмур маркази '''давлати Палмира-и маликаи Зенобия''' (240–274 мелодӣ) — '''кӯтоҳмуддат рақиби Рум''' — буд ва имрӯз бо вайрон шуданҳои даъоҳои бараҳнаи ИГИЛ (2015–2016) ба яке аз дардоварон-симоҳои таърихи муосир табдил ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроӣ-биёбонӣ воқеъ аст; '''номи «Тадмор» дар матнҳои аккадии асрҳои XIX то милод зикр шудааст'''. Шаҳр '''ниҳояти муҳими Роҳи Абрешим''' буд — маҳалли мубодилаи корвонҳои тиҷоратии Рум, [[Эрон]] ва [[Чин]]. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' Тадмур '''яке аз шаҳрҳои аз ҳама сарватманди дунёи Рум''' гардид, бо иморатҳои мармарии бузург, ки тарзи омезишгари юнонӣ-римӣ ва шарқиро ифода мекарданд.<ref name="brit" /> '''Аз 260 мелодӣ маликаи Зенобия (Заббо-и Тадмурӣ)''' — '''яке аз қашангтарин ҳукмронони занаи таърих''' — шавҳари худро (Узайнат) пас аз вафоти ӯ ҷонишин шуд ва '''империяи бузурги Палмиро''' таъсис кард, ки '''Сурия, [[Миср]] ва қисми Анадолу'''-ро дар бар мегирифт. '''Соли 272 имперотори румии Аврелиан''' Зенобияро шикаст дод ва ӯро ҳамчун асир ба Рум бурд. '''Соли 273''' пас аз шӯриши дувуми Тадмур, Аврелиан '''шаҳрро ба пуррагӣ хароб кард'''. Дар асри IV мелодӣ Диоклетиан Тадмурро ҳамчун пойгоҳи аскарии сарҳади Эрон дубора асос гузошт, аммо шаҳр ҳаргиз ба аҳамияти пешинааш барнагашт. Дар асри VII фотеҳони арабӣ Тадмурро забт ва ба маркази хурди корвонҳои саҳроӣ табдил доданд. Шаҳри асосии қадим дар асрҳои IX–XI '''зери қум''' пинҳон шуд ва '''то охирҳои асри XIX''' аз тарафи аврупоиён аз нав кашф нашуд; гурӯҳҳои бузурги бостоншиносии фаронсавӣ ва швейтсарӣ дар асри XX иморатҳои асосиро ошкор карданд. '''ЮНЕСКО 1980''' Тадмурро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''20 май 2015''' '''ИГИЛ''' (Иёлоти Исломии Ироқ ва Шом) Тадмурро забт кард ва '''низомии бостоншинос Холид ал-Асъад''' — 82-сола, фарзонаи бузурги Тадмур ва роҳбари 50-солаи маҳалли бостоншиносӣ — '''18 августи 2015''' ба қариби 25 нафари дигар сар бурида шуд барои нагуфтани ҷойи махфии қимати харобаҳои безарар. ИГИЛ '''23 августи 2015''' '''Маъбади Бэлшамин''' (асри I мелодӣ), '''30 августи 2015''' '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — '''яке аз қадимтарин ва қашангтарин маъбадҳои дунёи қадим''') ва '''4 октябри 2015''' '''Тоқи бузурги Севери''' (асри III) — ҳама иморатҳои нишона-и Тадмурро бо бомбакад пурра вайрон кард. '''Март 2016''' лашкари Сурия Тадмурро озод кард, аммо '''11 декабри 2016 ИГИЛ дубора''' забт кард ва '''боз ҳамзамон осори зиёди дигарро вайрон кард''' — амфитеатр, тетрапилон-и Қеохори ва иморати Музеи Тадмурро. '''2 марти 2017''' лашкари Сурия бо ҳамкории Россия Тадмурро озод кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тадмур дар воҳаи бузурги саҳроии маркази Сурия, дар баландии 405 метр, дар маҳалли чашмаҳои табиии оби заминӣ воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии нимхушк''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл зиёда аз 36 °C), зимистон хунук. == Аҳолӣ == Маҳалли Тадмур (шаҳри имрӯза дар наздикии харобаҳо) пеш аз ҷанг тахминан 50 ҳазор аҳолӣ дошт; пас аз идораи ИГИЛ ва ҷанг қариб ба пуррагӣ тарк карда шудааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Тадмур пеш аз ҷанг бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои UNESCO), фосфат (конҳои бузурги фосфати Тадмур) ва '''саноати газ табии''' (заводи моеъсозии газ дар наздикӣ) асос меёфт. == Нақлиёт == Тадмур дар шоҳроҳи Димашқ–Тадмур–Дайр-уз-Завр воқеъ аст. Фурудгоҳи маҳаллӣ ва Стансияи роҳи оҳани Тадмур-Калаф амал мекарданд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маҷмаи харобаҳои Тадмур''' (вазъи пас аз 2016 — қариб ҳама зарар дидаанд) дорои: '''Маъбади Бэл''' (32 мелодӣ — асосан вайрон шуда), '''Маъбади Бэлшамин''' (вайрон шуда), '''Тоқи Севери''' (Тоқи Зафари асри III — вайрон шуда), '''Театр''' (4500 нафар, асри II — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Сӯтуни Бузург''' (дароз 1,1 километр — асосан нигоҳ дошта шудааст), '''Қалъаи Қалаъат ибни Маъон''' (асри XIII — арабӣ-Айюбӣ, болои тапа-и шарқтари харобаҳо) ва '''Қубраи бузурги Зенобия''' ва '''макбараҳои бузурги хонаводаги''' (Қубраи се-қаваҳо, асри I мелодӣ). Бостоншиноси Сурия '''Холид ал-Асъад''' (1934–2015) — фарзонаи бузурги Тадмур — '''дар мудофиаи харобаҳо ҷон дод'''. == Нигаред низ == * [[Сурия]] * [[Димашқ]] * [[Зенобия]] * [[Империяи Рум]] * [[ИГИЛ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/23 Тадмур (Палмира) — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Palmyra-Syria Тадмур дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сурия]] [[Гурӯҳ:Сурия]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Харобаҳои шаҳрҳои римӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] jthu6graepmbyfppzaqw6bao5wymyo1 0 332019 1476459 2026-06-14T08:50:52Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1476459 wikitext text/x-wiki #равона [[Ҷашни Сада]] 51tkcpmz7aufk13jl8pcve42snl93en 0 332020 1476463 2026-06-14T10:00:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476463 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> 9xpngbaoqbn6o2pr6rtbuhbc93laf2k 1476464 1476463 2026-06-14T10:00:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476464 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> sdv6ex9z8x1onkvpv12jj7vffo0rq9h 1476465 1476464 2026-06-14T10:00:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476465 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. rei0iil9lunxolxwr7ofivnl2zksrrs 1476466 1476465 2026-06-14T10:01:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476466 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> n9m6rpjs0lt1infjwxfzit3lw5qmc6k 1476467 1476466 2026-06-14T10:01:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476467 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. f3l3ps1f8h5f8a5s8pbmecfvxueykje 1476468 1476467 2026-06-14T10:01:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476468 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. == Нақлиёт == Петра тахминан 240 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway) ва '''Роҳи Биёбонӣ''' (Desert Highway) воқеъ аст. Аз Аммон бо мошин 3 соат; Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Малика Алиа дар Аммон ё Фурудгоҳи Ақаба. j7hj3xl6obh02i7x6rdhd30sulue5c3 1476469 1476468 2026-06-14T10:01:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476469 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. == Нақлиёт == Петра тахминан 240 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway) ва '''Роҳи Биёбонӣ''' (Desert Highway) воқеъ аст. Аз Аммон бо мошин 3 соат; Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Малика Алиа дар Аммон ё Фурудгоҳи Ақаба. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Петра дорои зиёда аз '''800 пайкари кандашуда''' ба санги сурх мебошад: '''Хазина''' (al-Khazneh, асри I мелодӣ — '''нишона-и Петра''', қубраи Бузурги набатей-юнонии 40 метр баландӣ дар охири Сиқ), '''Дайр''' (al-Dayr, асри II — қубраи бузурги дувум, 45 метр баландӣ ва 50 метр пањ-нӣ, аз 800 пилла мегузарад), '''Театр''' (набатеӣ, асри I — 8500 нафар), '''Сӯтуни Бузург''' (Colonnaded Street), '''Маъбади Шерҳои Сангини бузург''' (Lion Triclinium), '''Қубраи Сулолагӣ''' (Royal Tombs), '''Маъбади Душара''' ва '''Маъбади Қубраҳои Бузург''' аст. '''Кӯҳи Ҷабал Ҳорун''' (Кӯҳи Ҳорун) — ҷое ки тибқи анъана '''пайғамбар Ҳорун''' (барандари Мусо) дафн карда шудааст — бо мақбараи белой исломии асри XIII дар домани шарқии Петра воқеъ аст. lfyn7uvm5d3athh2ud2vizpuw669arq 1476470 1476469 2026-06-14T10:01:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476470 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. == Нақлиёт == Петра тахминан 240 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway) ва '''Роҳи Биёбонӣ''' (Desert Highway) воқеъ аст. Аз Аммон бо мошин 3 соат; Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Малика Алиа дар Аммон ё Фурудгоҳи Ақаба. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Петра дорои зиёда аз '''800 пайкари кандашуда''' ба санги сурх мебошад: '''Хазина''' (al-Khazneh, асри I мелодӣ — '''нишона-и Петра''', қубраи Бузурги набатей-юнонии 40 метр баландӣ дар охири Сиқ), '''Дайр''' (al-Dayr, асри II — қубраи бузурги дувум, 45 метр баландӣ ва 50 метр пањ-нӣ, аз 800 пилла мегузарад), '''Театр''' (набатеӣ, асри I — 8500 нафар), '''Сӯтуни Бузург''' (Colonnaded Street), '''Маъбади Шерҳои Сангини бузург''' (Lion Triclinium), '''Қубраи Сулолагӣ''' (Royal Tombs), '''Маъбади Душара''' ва '''Маъбади Қубраҳои Бузург''' аст. '''Кӯҳи Ҷабал Ҳорун''' (Кӯҳи Ҳорун) — ҷое ки тибқи анъана '''пайғамбар Ҳорун''' (барандари Мусо) дафн карда шудааст — бо мақбараи белой исломии асри XIII дар домани шарқии Петра воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Набатеиён]] * [[Водии Рум]] * [[Империяи Рум]] * [[Иоганн Буркхардт]] sqh8tobgfqfj65sl8qzpan5tko6myqu 1476471 1476470 2026-06-14T10:02:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476471 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. == Нақлиёт == Петра тахминан 240 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway) ва '''Роҳи Биёбонӣ''' (Desert Highway) воқеъ аст. Аз Аммон бо мошин 3 соат; Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Малика Алиа дар Аммон ё Фурудгоҳи Ақаба. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Петра дорои зиёда аз '''800 пайкари кандашуда''' ба санги сурх мебошад: '''Хазина''' (al-Khazneh, асри I мелодӣ — '''нишона-и Петра''', қубраи Бузурги набатей-юнонии 40 метр баландӣ дар охири Сиқ), '''Дайр''' (al-Dayr, асри II — қубраи бузурги дувум, 45 метр баландӣ ва 50 метр пањ-нӣ, аз 800 пилла мегузарад), '''Театр''' (набатеӣ, асри I — 8500 нафар), '''Сӯтуни Бузург''' (Colonnaded Street), '''Маъбади Шерҳои Сангини бузург''' (Lion Triclinium), '''Қубраи Сулолагӣ''' (Royal Tombs), '''Маъбади Душара''' ва '''Маъбади Қубраҳои Бузург''' аст. '''Кӯҳи Ҷабал Ҳорун''' (Кӯҳи Ҳорун) — ҷое ки тибқи анъана '''пайғамбар Ҳорун''' (барандари Мусо) дафн карда шудааст — бо мақбараи белой исломии асри XIII дар домани шарқии Петра воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Набатеиён]] * [[Водии Рум]] * [[Империяи Рум]] * [[Иоганн Буркхардт]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ggl96lg0dsoiacbgn73ws8kfa42i0gr 1476472 1476471 2026-06-14T10:02:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476472 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. == Нақлиёт == Петра тахминан 240 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway) ва '''Роҳи Биёбонӣ''' (Desert Highway) воқеъ аст. Аз Аммон бо мошин 3 соат; Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Малика Алиа дар Аммон ё Фурудгоҳи Ақаба. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Петра дорои зиёда аз '''800 пайкари кандашуда''' ба санги сурх мебошад: '''Хазина''' (al-Khazneh, асри I мелодӣ — '''нишона-и Петра''', қубраи Бузурги набатей-юнонии 40 метр баландӣ дар охири Сиқ), '''Дайр''' (al-Dayr, асри II — қубраи бузурги дувум, 45 метр баландӣ ва 50 метр пањ-нӣ, аз 800 пилла мегузарад), '''Театр''' (набатеӣ, асри I — 8500 нафар), '''Сӯтуни Бузург''' (Colonnaded Street), '''Маъбади Шерҳои Сангини бузург''' (Lion Triclinium), '''Қубраи Сулолагӣ''' (Royal Tombs), '''Маъбади Душара''' ва '''Маъбади Қубраҳои Бузург''' аст. '''Кӯҳи Ҷабал Ҳорун''' (Кӯҳи Ҳорун) — ҷое ки тибқи анъана '''пайғамбар Ҳорун''' (барандари Мусо) дафн карда шудааст — бо мақбараи белой исломии асри XIII дар домани шарқии Петра воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Набатеиён]] * [[Водии Рум]] * [[Империяи Рум]] * [[Иоганн Буркхардт]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/326 Петра — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Petra Петра дар Encyclopædia Britannica] f19nru3pffibth89d5qi1nqnncksin2 1476473 1476472 2026-06-14T10:02:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476473 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Петра |номи аслӣ = البتراء / al-Batrāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 19|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 264 |баландии маркази МА = 810 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Петра''' (ба арабӣ: ''البتراء'', ''al-Batrāʾ''; ба юнонӣ ''Πέτρα'' — '''«санг»''') — '''шаҳри харобазори таърихии набатеиён''' дар ҷануби [[Урдун]], '''яке аз машҳуртарин маҳаллҳои археологии ҷаҳон''' ва '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1985.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Petra Petra] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар соли 2007 Петра ба '''«Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон»''' (New7Wonders) интихоб шуд. '''Сафар ба шаҳр аз дарваи бориктари 1,2-километраи Сиқ''' (As-Siq) сурат мегирад ва маҷмаи иморатҳои аз сангтошидаи доругӣ-сурх дар бар мегирад — аз ин рӯ Петраро '''«гулобшаҳр»''' (Rose City) низ номидаанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Петра аз ҳазораи IV то милод маскун буд; дар асрҳои IV–II то милод '''набатеиён''' (қабилаи арабии бадавӣ) дар ин ҷо '''пойтахти давлати худро''' таъсис карданд. Набатеиён ниҳояти асосии муҳими '''роҳи тиҷоратии бухур''' буданд — корвонҳои бузурге, ки '''бухури аз ҷануби [[Арабистон]] (Йемен) ба бандарҳои Баҳри Миёназамин''' мебурданд ва аз Петра мегузаштанд. Дар бузургтарин даври худ (асрҳои II то милод — I мелодӣ) шаҳр '''зиёда аз 30 ҳазор аҳолӣ''' дошт ва '''яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Шарқи Наздик''' гардид.<ref name="brit" /> Системи мондагори обтаъминкунӣ-и Петра — '''«хочаҳои об-ва каналҳои сангтошидаи набатеӣ»''' — '''яке аз шоҳкорҳои муҳандисии қадим''' буд: набатеиён обро аз чашмаҳои кӯҳсорӣ-и наздик дар каналҳои бо мис рӯйпӯшидаи сангтошида ҷамъ мекарданд ва дар ҳавзҳои бузурги зеризаминӣ нигоҳ медоштанд — '''дар миёни биёбон шаҳри 30-ҳазорнафара бо боғҳои абёрӣ-шуда барпо карданд'''. '''Соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян''' набатеиёни мустақилро забт кард ва Петраро ба вилояти нави '''Аравиа Петраеа''' (бо пойтахт дар Петра, баъдан дар Бусро) дохил намуд. Дар замони Рум шаҳр шукуфт, аммо '''соли 363''' заминҷунбии шадид нисфи шаҳрро вайрон кард ва системи обтаъминкуниро вайрон намуд. Дар асри VII шаҳр '''дар натиҷаи заминҷунбии дигар (749)''' ва тағйири роҳҳои тиҷоратӣ ба кӯли назок афтод; то асри XII–XIII '''салибҷӯёни аврупоӣ''' дар Петра ду қалъаи хурд бино карданд ва баъдан шаҳр ба пуррагӣ '''дар тӯли қариби 700 сол''' аз ҷаҳони ғарбӣ '''фаромӯш шуд'''. Танҳо бадавиёни маҳаллӣ номи онро нигоҳ доштанд. '''22 августи 1812''' '''сайёҳи швейтсарӣ Иоганн Людвиг Буркхардт''' (1784–1817) — бо номи мусулмонии Шайх Иброҳим — '''Петраро аз нав барои Аврупо кашф кард''': ӯ дар либоси шахси маҳаллӣ бо роҳбалад-и бадавӣ ба шаҳри гумшуда ворид шуд. Аз асри XX гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''Соли 1989''' филми '''«Индиана Ҷонс ва салиби охирин»'''-и Стивен Спилберг сафари ниҳоиро дар Хазинаи Петра тасвир кард ва ба обуи байналмилалии шаҳр ба сарварӣ табдил гардид.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Петра дар водии бориктари сангии биёбонии ҷанубии Урдун, дар домани шарқии '''Кӯҳҳои Шараҳ''' (Ҷабал ал-Шараҳ), дар баландии тахминан 800 метр воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии гарм''' — тобистон гарми хушк, зимистон хунук ва бо боронҳои нодир. Дарвозаи асосии шаҳр — '''Сиқ''' (As-Siq) — '''дарвози бориктари 1,2 километрии байни сангҳои сурх''' — баъзе ҷой танҳо 2 метр пањн дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Петра имрӯз бо аҳолии доимӣ маскун нест; қариб ҳама бадавиёни маҳаллии қабилаи '''Бадул''' (Bdoul) аз дохили шаҳри асосӣ '''дар соли 1985''' (ҳамзамон бо сабти UNESCO) ба деҳаи нави '''Умм Сайҳун''' ва шаҳраки '''Вади Мӯсо''' кӯчонида шуданд (тахминан 30 ҳазор нафар).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Петра ва Вади Мӯсо '''пурра аз сайёҳии байналмилалӣ''' асос меёбад — Петра '''бузургтарин ҷалбкунандаи сайёҳии Урдун''' аст. Пеш аз пандемияи COVID-19 шаҳр '''зиёда аз 1 миллион сайёҳи хориҷӣ дар сол''' медид. Меҳмонхонаҳои бузург (Movenpick, Petra Marriott) ва шаби Петра — '''«Петра аз шамъи»''' — дар коридори Сиқ намоиш дода мешавад. == Нақлиёт == Петра тахминан 240 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway) ва '''Роҳи Биёбонӣ''' (Desert Highway) воқеъ аст. Аз Аммон бо мошин 3 соат; Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Малика Алиа дар Аммон ё Фурудгоҳи Ақаба. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Петра дорои зиёда аз '''800 пайкари кандашуда''' ба санги сурх мебошад: '''Хазина''' (al-Khazneh, асри I мелодӣ — '''нишона-и Петра''', қубраи Бузурги набатей-юнонии 40 метр баландӣ дар охири Сиқ), '''Дайр''' (al-Dayr, асри II — қубраи бузурги дувум, 45 метр баландӣ ва 50 метр пањ-нӣ, аз 800 пилла мегузарад), '''Театр''' (набатеӣ, асри I — 8500 нафар), '''Сӯтуни Бузург''' (Colonnaded Street), '''Маъбади Шерҳои Сангини бузург''' (Lion Triclinium), '''Қубраи Сулолагӣ''' (Royal Tombs), '''Маъбади Душара''' ва '''Маъбади Қубраҳои Бузург''' аст. '''Кӯҳи Ҷабал Ҳорун''' (Кӯҳи Ҳорун) — ҷое ки тибқи анъана '''пайғамбар Ҳорун''' (барандари Мусо) дафн карда шудааст — бо мақбараи белой исломии асри XIII дар домани шарқии Петра воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Набатеиён]] * [[Водии Рум]] * [[Империяи Рум]] * [[Иоганн Буркхардт]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/326 Петра — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Petra Петра дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Ҳафт ҳайратангези нави ҷаҳон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] dqczhn6ms1be2p2ux3b7ofrom67lvda 0 332021 1476474 2026-06-14T10:02:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476474 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> t4k6vpbadhofhu2soj3u8g3v5y0qge7 1476475 1476474 2026-06-14T10:03:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476475 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. sox6xe00ldqncc8lgum931nv3pty0a9 1476476 1476475 2026-06-14T10:03:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476476 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. colwn3vus85wn31oeocvj3ch0emc5xb 1476477 1476476 2026-06-14T10:03:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476477 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> kqfyozumych2u3nhrv12l3t1y60ul94 1476478 1476477 2026-06-14T10:03:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476478 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. gxlkma08269gy4s18z1tkfhqa2l232u 1476479 1476478 2026-06-14T10:03:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476479 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. == Нақлиёт == Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. kwxuzpszhzfh3k4b52zt92s9jq70m8t 1476480 1476479 2026-06-14T10:04:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476480 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. == Нақлиёт == Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Ҷараш дорои '''Тоқи Ҳадриан''' (130 м., нишонаи шаҳр, дарвозаи ҷанубӣ), '''Майдони Овалӣ''' (Forum Ovale — '''ягонаи майдони бозории овалӣ-шакл дар тамоми Империяи Рум''', сӯтунҳои корфянӣ), '''Кардо Максимус''' (роҳи асосии шимол-ҷанубӣ, 800 метр дароз бо сӯтунҳои корфянӣ), '''Театри Ҷанубӣ''' (5000 нафар, асри I мелодӣ) ва '''Театри Шимолӣ''' (1600 нафар, асри II), '''Маъбади Зевс''' (асри II то милод — асри II мелодӣ — иморати бузургтарини Ҷараш), '''Маъбади Артемис''' (асри II мелодӣ — қашангтарин маъбади Ҷараш, '''сӯтунҳои корфянӣ-и 12 метр'''), '''Чашмаи Нимпфеум''' (асри II), '''Базилики Кафедраи Сурёнӣ''' (асри V) ва зиёда аз 15 калисои асрҳои IV–VI бо мозаикҳои аҷоиб аст. i6v9r32ne3jx8vjk33p771vmy966hy8 1476481 1476480 2026-06-14T10:04:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476481 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. == Нақлиёт == Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Ҷараш дорои '''Тоқи Ҳадриан''' (130 м., нишонаи шаҳр, дарвозаи ҷанубӣ), '''Майдони Овалӣ''' (Forum Ovale — '''ягонаи майдони бозории овалӣ-шакл дар тамоми Империяи Рум''', сӯтунҳои корфянӣ), '''Кардо Максимус''' (роҳи асосии шимол-ҷанубӣ, 800 метр дароз бо сӯтунҳои корфянӣ), '''Театри Ҷанубӣ''' (5000 нафар, асри I мелодӣ) ва '''Театри Шимолӣ''' (1600 нафар, асри II), '''Маъбади Зевс''' (асри II то милод — асри II мелодӣ — иморати бузургтарини Ҷараш), '''Маъбади Артемис''' (асри II мелодӣ — қашангтарин маъбади Ҷараш, '''сӯтунҳои корфянӣ-и 12 метр'''), '''Чашмаи Нимпфеум''' (асри II), '''Базилики Кафедраи Сурёнӣ''' (асри V) ва зиёда аз 15 калисои асрҳои IV–VI бо мозаикҳои аҷоиб аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Декаполис]] * [[Империяи Рум]] * [[Аммон]] k54u7bti11upoj20ttd8extmxvijy1i 1476482 1476481 2026-06-14T10:04:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476482 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. == Нақлиёт == Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Ҷараш дорои '''Тоқи Ҳадриан''' (130 м., нишонаи шаҳр, дарвозаи ҷанубӣ), '''Майдони Овалӣ''' (Forum Ovale — '''ягонаи майдони бозории овалӣ-шакл дар тамоми Империяи Рум''', сӯтунҳои корфянӣ), '''Кардо Максимус''' (роҳи асосии шимол-ҷанубӣ, 800 метр дароз бо сӯтунҳои корфянӣ), '''Театри Ҷанубӣ''' (5000 нафар, асри I мелодӣ) ва '''Театри Шимолӣ''' (1600 нафар, асри II), '''Маъбади Зевс''' (асри II то милод — асри II мелодӣ — иморати бузургтарини Ҷараш), '''Маъбади Артемис''' (асри II мелодӣ — қашангтарин маъбади Ҷараш, '''сӯтунҳои корфянӣ-и 12 метр'''), '''Чашмаи Нимпфеум''' (асри II), '''Базилики Кафедраи Сурёнӣ''' (асри V) ва зиёда аз 15 калисои асрҳои IV–VI бо мозаикҳои аҷоиб аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Декаполис]] * [[Империяи Рум]] * [[Аммон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} cfhau19mbob72n9pfpg3yugumbzmnex 1476483 1476482 2026-06-14T10:04:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476483 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. == Нақлиёт == Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Ҷараш дорои '''Тоқи Ҳадриан''' (130 м., нишонаи шаҳр, дарвозаи ҷанубӣ), '''Майдони Овалӣ''' (Forum Ovale — '''ягонаи майдони бозории овалӣ-шакл дар тамоми Империяи Рум''', сӯтунҳои корфянӣ), '''Кардо Максимус''' (роҳи асосии шимол-ҷанубӣ, 800 метр дароз бо сӯтунҳои корфянӣ), '''Театри Ҷанубӣ''' (5000 нафар, асри I мелодӣ) ва '''Театри Шимолӣ''' (1600 нафар, асри II), '''Маъбади Зевс''' (асри II то милод — асри II мелодӣ — иморати бузургтарини Ҷараш), '''Маъбади Артемис''' (асри II мелодӣ — қашангтарин маъбади Ҷараш, '''сӯтунҳои корфянӣ-и 12 метр'''), '''Чашмаи Нимпфеум''' (асри II), '''Базилики Кафедраи Сурёнӣ''' (асри V) ва зиёда аз 15 калисои асрҳои IV–VI бо мозаикҳои аҷоиб аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Декаполис]] * [[Империяи Рум]] * [[Аммон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Jerash Ҷараш дар Encyclopædia Britannica] d4x7n78bwxhrhl0hyj8qar3vi8ej91z 1476484 1476483 2026-06-14T10:05:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476484 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷараш |номи аслӣ = جرش / Jarash / Gerasa |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри II то милод |масоҳат = 30 |баландии маркази МА = 600 |аҳолӣ = 50 745 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҷараш''' (ба арабӣ: ''جرش'', ''Jarash''; ба юнонии қадим ''Γέρασα'' — '''Гераса''') — шаҳри шимолу ғарбии [[Урдун]], тахминан 48 километр шимолтар аз [[Аммон]], бузургтарин маркази вилояти Ҷараш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jerash Jerash] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш '''яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар [[Шарқи Наздик]]''' ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ''' буд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод '''баъди забти Искандари Мақдунӣ''' шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи '''«Антиохия болои Голд»''' (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт.<ref name="brit" /> '''Соли 64 то милод''' Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз '''10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' гардид. '''Дар асрҳои I–III мелодӣ''' шаҳр гулу гул кард — '''зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ''', саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. '''Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан''' ба Ҷараш ташриф овард; '''дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан»''' — қубраи бузурги се-арки мармари — '''ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд''' (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — '''зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI''' дар шаҳр ошкор шудаанд. '''Соли 614 эрониёни Хусрави II''' шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; '''соли 636''' лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. '''Соли 749 заминҷунбии шадид''' Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш '''дар асри XIX''' ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). '''Аз 1925''' шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, '''черкессҳо''' (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷараш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — '''дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра'''), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. '''Фестивали байналмилалии Ҷараш''' (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. == Нақлиёт == Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Ҷараш дорои '''Тоқи Ҳадриан''' (130 м., нишонаи шаҳр, дарвозаи ҷанубӣ), '''Майдони Овалӣ''' (Forum Ovale — '''ягонаи майдони бозории овалӣ-шакл дар тамоми Империяи Рум''', сӯтунҳои корфянӣ), '''Кардо Максимус''' (роҳи асосии шимол-ҷанубӣ, 800 метр дароз бо сӯтунҳои корфянӣ), '''Театри Ҷанубӣ''' (5000 нафар, асри I мелодӣ) ва '''Театри Шимолӣ''' (1600 нафар, асри II), '''Маъбади Зевс''' (асри II то милод — асри II мелодӣ — иморати бузургтарини Ҷараш), '''Маъбади Артемис''' (асри II мелодӣ — қашангтарин маъбади Ҷараш, '''сӯтунҳои корфянӣ-и 12 метр'''), '''Чашмаи Нимпфеум''' (асри II), '''Базилики Кафедраи Сурёнӣ''' (асри V) ва зиёда аз 15 калисои асрҳои IV–VI бо мозаикҳои аҷоиб аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Декаполис]] * [[Империяи Рум]] * [[Аммон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Jerash Ҷараш дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Харобаҳои шаҳрҳои римӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] dxawfp2pwqoqxykkn9uqr6tgm8k6dm8 0 332022 1476485 2026-06-14T10:05:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476485 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> 0cy41m08tugkawdszti8e8etkmsph3j 1476486 1476485 2026-06-14T10:05:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476486 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. b64hpwv38gzijsxieymuhh7t7io1sfb 1476487 1476486 2026-06-14T10:05:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476487 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. 1j31dj8aze52wbt5bhlv8w2zka4jmdd 1476488 1476487 2026-06-14T10:05:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476488 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. mu9amu8ds02uzkhr0s9ffzbrx0lwhol 1476489 1476488 2026-06-14T10:06:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476489 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. 0hcw93atom587hplz8f585gudaxgupd 1476490 1476489 2026-06-14T10:06:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476490 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. == Нақлиёт == Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз ('''Wadi Rum Halt''') — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. kewkmmkf1mfz9vnrj5zfodc2ue238ks 1476491 1476490 2026-06-14T10:06:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476491 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. == Нақлиёт == Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз ('''Wadi Rum Halt''') — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. == Фарҳанг ва маориф == Водии Рум '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (2011) дорои: '''Ҳафт сутуни ҳикмат''' (пайкари 1750 метраи Лоуренс), '''Ҷабал Умм ад-Дамӣ''' (1854 метр — '''баландтарин нуқтаи Урдун'''), '''Сангҳои Аназама''' (зиёда аз 20 ҳазор петроглиф), '''Қасри Лоуренс''' (тахмин харобаҳои хонаи Лоуренс), '''Чашмаи Лоуренс''' (чашмаи табиӣ), '''Қуммаи Барраҳа''', '''Поли Сангини Бурдаҳ''' (тоқи табии сангини бузургтарин Урдун) ва '''Майдони Ғайра''' (Mushroom Valley). Бадавиҳои Зализаи мусиқии анъанавии худро бо найси '''«рабаба»''' ва шеъри биёбонӣ нигоҳ медоранд. 6t60qph2l9xe861zzwcshkv6zf4gxxk 1476492 1476491 2026-06-14T10:06:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476492 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. == Нақлиёт == Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз ('''Wadi Rum Halt''') — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. == Фарҳанг ва маориф == Водии Рум '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (2011) дорои: '''Ҳафт сутуни ҳикмат''' (пайкари 1750 метраи Лоуренс), '''Ҷабал Умм ад-Дамӣ''' (1854 метр — '''баландтарин нуқтаи Урдун'''), '''Сангҳои Аназама''' (зиёда аз 20 ҳазор петроглиф), '''Қасри Лоуренс''' (тахмин харобаҳои хонаи Лоуренс), '''Чашмаи Лоуренс''' (чашмаи табиӣ), '''Қуммаи Барраҳа''', '''Поли Сангини Бурдаҳ''' (тоқи табии сангини бузургтарин Урдун) ва '''Майдони Ғайра''' (Mushroom Valley). Бадавиҳои Зализаи мусиқии анъанавии худро бо найси '''«рабаба»''' ва шеъри биёбонӣ нигоҳ медоранд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Ақаба]] * [[Петра]] * [[Бадавиён]] nx9ccaw77xuxbqyjdwqt0dnictumlkq 1476493 1476492 2026-06-14T10:07:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476493 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. == Нақлиёт == Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз ('''Wadi Rum Halt''') — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. == Фарҳанг ва маориф == Водии Рум '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (2011) дорои: '''Ҳафт сутуни ҳикмат''' (пайкари 1750 метраи Лоуренс), '''Ҷабал Умм ад-Дамӣ''' (1854 метр — '''баландтарин нуқтаи Урдун'''), '''Сангҳои Аназама''' (зиёда аз 20 ҳазор петроглиф), '''Қасри Лоуренс''' (тахмин харобаҳои хонаи Лоуренс), '''Чашмаи Лоуренс''' (чашмаи табиӣ), '''Қуммаи Барраҳа''', '''Поли Сангини Бурдаҳ''' (тоқи табии сангини бузургтарин Урдун) ва '''Майдони Ғайра''' (Mushroom Valley). Бадавиҳои Зализаи мусиқии анъанавии худро бо найси '''«рабаба»''' ва шеъри биёбонӣ нигоҳ медоранд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Ақаба]] * [[Петра]] * [[Бадавиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} kreeh6a2hiiw2wpa7ooytozcnk4wu6f 1476494 1476493 2026-06-14T10:07:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476494 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. == Нақлиёт == Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз ('''Wadi Rum Halt''') — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. == Фарҳанг ва маориф == Водии Рум '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (2011) дорои: '''Ҳафт сутуни ҳикмат''' (пайкари 1750 метраи Лоуренс), '''Ҷабал Умм ад-Дамӣ''' (1854 метр — '''баландтарин нуқтаи Урдун'''), '''Сангҳои Аназама''' (зиёда аз 20 ҳазор петроглиф), '''Қасри Лоуренс''' (тахмин харобаҳои хонаи Лоуренс), '''Чашмаи Лоуренс''' (чашмаи табиӣ), '''Қуммаи Барраҳа''', '''Поли Сангини Бурдаҳ''' (тоқи табии сангини бузургтарин Урдун) ва '''Майдони Ғайра''' (Mushroom Valley). Бадавиҳои Зализаи мусиқии анъанавии худро бо найси '''«рабаба»''' ва шеъри биёбонӣ нигоҳ медоранд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Ақаба]] * [[Петра]] * [[Бадавиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/1377 Водии Рум — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Водии Рум дар Encyclopædia Britannica] tio4l1ec81elhxnpffsvyl5t7rlrump 1476495 1476494 2026-06-14T10:07:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476495 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Водии Рум |номи аслӣ = وادي رم / Wādī Rum |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 25|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = — |масоҳат = 740 |баландии маркази МА = 1100 |аҳолӣ = 5 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Водии Рум''' (ба арабӣ: ''وادي رم'', ''Wādī Rum''; '''«Водии Маҳ»''' аз номи бадавӣ; баъзан '''«Водии ҳаймбарӣ»''' — '''Valley of the Moon''') — '''водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии [[Урдун]]''', '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз [[Ақаба]] ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Wadi Rum] — Encyclopædia Britannica</ref> Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — '''пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ''' — машҳур аст ва '''«Марс дар Замин»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; '''намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ''' дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — '''20–25 ҳазор петроглиф''' ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд.<ref name="brit" /> '''Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917''' Водии Рум маркази асосии '''«Инқилоби Бузурги Араб»''' зидди [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] буд: '''Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон)''' (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва '''аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва '''забти Ақаба (6 июли 1917)''' сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро '''«Ҳафт сутуни ҳикмат»''' номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ '''нишонаи Водии Рум''' аст. '''ЮНЕСКО 2011''' Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ '''ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ''' дохил кард. '''Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд''' гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои '''«Марсианин»''' (2015), '''«Дюна»''' (2021, 2024), '''«Розуи Як»''' (Star Wars 2016) ва '''«Лоуренси Арабистон»''' (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Водии Рум '''дар ҷанубтари Урдун''' ва дар сарҳади [[Арабистони Саудӣ]], дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан '''740 километри мураббаъ''' аст. Иқлим '''биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ''' — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. == Аҳолӣ == Водии Рум маскони '''тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат''' (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд.<ref name="brit" /> Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Водии Рум '''пурра аз сайёҳии биёбонӣ''' асос меёбад. '''Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма''' ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. == Нақлиёт == Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз ('''Wadi Rum Halt''') — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. == Фарҳанг ва маориф == Водии Рум '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' (2011) дорои: '''Ҳафт сутуни ҳикмат''' (пайкари 1750 метраи Лоуренс), '''Ҷабал Умм ад-Дамӣ''' (1854 метр — '''баландтарин нуқтаи Урдун'''), '''Сангҳои Аназама''' (зиёда аз 20 ҳазор петроглиф), '''Қасри Лоуренс''' (тахмин харобаҳои хонаи Лоуренс), '''Чашмаи Лоуренс''' (чашмаи табиӣ), '''Қуммаи Барраҳа''', '''Поли Сангини Бурдаҳ''' (тоқи табии сангини бузургтарин Урдун) ва '''Майдони Ғайра''' (Mushroom Valley). Бадавиҳои Зализаи мусиқии анъанавии худро бо найси '''«рабаба»''' ва шеъри биёбонӣ нигоҳ медоранд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Ақаба]] * [[Петра]] * [[Бадавиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/1377 Водии Рум — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Wadi-Rum Водии Рум дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Биёбонҳо]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] hfpocmcpnjxrxz75qrbi7td5e8wykj7 0 332023 1476496 2026-06-14T10:07:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476496 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> 2p2215zeatzkwneuyqs5sn5tyzz42a6 1476497 1476496 2026-06-14T10:07:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476497 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. ecizzi591do81fhx6tcima1eq25f2re 1476498 1476497 2026-06-14T10:08:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476498 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. 4ni932zxn699vfxlwgd9a029iiv9pum 1476499 1476498 2026-06-14T10:08:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476499 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> lqgnh1f1imq8l89ndra08d7y7e5aejk 1476500 1476499 2026-06-14T10:08:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476500 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. nzs59ge8eq6lc66pp75ob3oc1x77239 1476501 1476500 2026-06-14T10:08:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476501 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ақаба '''Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн''' (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), '''бандари баҳрии Ақаба''' (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), '''терминали парами''' ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. abn1f2r3s041bo6ha05usfpxhna6ycr 1476502 1476501 2026-06-14T10:09:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476502 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ақаба '''Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн''' (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), '''бандари баҳрии Ақаба''' (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), '''терминали парами''' ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ақаба '''Қалъаи Мамлуки Ақаба''' (асри XVI, дар замони Қансаввах ал-Ғаврии Миср), '''Музеи Ақаба''' (асосан осори Айла-и асрҳои миёна — нахустин шаҳри исломии плануи асосан кашфшуда дар Шарқи Наздик), '''Парчами Бузурги Инқилоби Араб''' (130 метр баландӣ парчам — '''яке аз баландтарин парчамҳои ҷаҳон''') ва ёдгории Лоуренси Арабистон воқеъанд. Ҷамоаи марҷонии Ақаба бо '''ҳафт боғи марҷонии саҳара''' (Seven Sisters Reef) ва '''киштии ғарқшудаи «Седрос»''' (Cedar Pride, ғарқ шудаи 1985) аз нуқтаҳои беҳтарини ғаввосии Шарқи Наздик аст. 6h2hby3chsl6uu3j9fsj5ozye1ii67w 1476503 1476502 2026-06-14T10:09:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476503 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ақаба '''Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн''' (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), '''бандари баҳрии Ақаба''' (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), '''терминали парами''' ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ақаба '''Қалъаи Мамлуки Ақаба''' (асри XVI, дар замони Қансаввах ал-Ғаврии Миср), '''Музеи Ақаба''' (асосан осори Айла-и асрҳои миёна — нахустин шаҳри исломии плануи асосан кашфшуда дар Шарқи Наздик), '''Парчами Бузурги Инқилоби Араб''' (130 метр баландӣ парчам — '''яке аз баландтарин парчамҳои ҷаҳон''') ва ёдгории Лоуренси Арабистон воқеъанд. Ҷамоаи марҷонии Ақаба бо '''ҳафт боғи марҷонии саҳара''' (Seven Sisters Reef) ва '''киштии ғарқшудаи «Седрос»''' (Cedar Pride, ғарқ шудаи 1985) аз нуқтаҳои беҳтарини ғаввосии Шарқи Наздик аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Водии Рум]] * [[Петра]] niuu8qgm0yg6rm31wit60jhmq87du08 1476504 1476503 2026-06-14T10:09:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476504 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ақаба '''Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн''' (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), '''бандари баҳрии Ақаба''' (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), '''терминали парами''' ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ақаба '''Қалъаи Мамлуки Ақаба''' (асри XVI, дар замони Қансаввах ал-Ғаврии Миср), '''Музеи Ақаба''' (асосан осори Айла-и асрҳои миёна — нахустин шаҳри исломии плануи асосан кашфшуда дар Шарқи Наздик), '''Парчами Бузурги Инқилоби Араб''' (130 метр баландӣ парчам — '''яке аз баландтарин парчамҳои ҷаҳон''') ва ёдгории Лоуренси Арабистон воқеъанд. Ҷамоаи марҷонии Ақаба бо '''ҳафт боғи марҷонии саҳара''' (Seven Sisters Reef) ва '''киштии ғарқшудаи «Седрос»''' (Cedar Pride, ғарқ шудаи 1985) аз нуқтаҳои беҳтарини ғаввосии Шарқи Наздик аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Водии Рум]] * [[Петра]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} eid6rbgplokk813ydlup9wu4sw3onbm 1476505 1476504 2026-06-14T10:09:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476505 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ақаба '''Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн''' (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), '''бандари баҳрии Ақаба''' (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), '''терминали парами''' ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ақаба '''Қалъаи Мамлуки Ақаба''' (асри XVI, дар замони Қансаввах ал-Ғаврии Миср), '''Музеи Ақаба''' (асосан осори Айла-и асрҳои миёна — нахустин шаҳри исломии плануи асосан кашфшуда дар Шарқи Наздик), '''Парчами Бузурги Инқилоби Араб''' (130 метр баландӣ парчам — '''яке аз баландтарин парчамҳои ҷаҳон''') ва ёдгории Лоуренси Арабистон воқеъанд. Ҷамоаи марҷонии Ақаба бо '''ҳафт боғи марҷонии саҳара''' (Seven Sisters Reef) ва '''киштии ғарқшудаи «Седрос»''' (Cedar Pride, ғарқ шудаи 1985) аз нуқтаҳои беҳтарини ғаввосии Шарқи Наздик аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Водии Рум]] * [[Петра]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Aqaba Ақаба дар Encyclopædia Britannica] o4i5fqxsf6tr0wevf445x70t3p9cnt4 1476506 1476505 2026-06-14T10:09:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476506 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ақаба |номи аслӣ = العقبة / al-ʿAqaba |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои IV–III то милод |масоҳат = 375 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 188 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ақаба''' (ба арабӣ: ''العقبة'', ''al-ʿAqaba''; '''«Айла»''' — номи қадим) — '''ягона шаҳри бандарии [[Урдун]]''', воқеъ дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари [[Баҳри Сурх]]) дар ниҳояти ҷанубии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aqaba Aqaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба '''ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд''' аст ва аз соли 2001 мақоми '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' дорад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза '''бандари Эзион-Гебер''' (Ezion-Geber) — '''бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд''' (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — '''эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка''') — '''барои овардани тилло''' — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ '''Айла''' пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид.<ref name="brit" /> '''Соли 630 ё 631 мелодӣ''' пайғамбар '''Муҳаммад''' бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла '''Юҳаннои сурёнӣ Эзалин''' '''Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст''' (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). '''Соли 1116''' салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; '''соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ''' аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. '''Соли 1517''' усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. '''6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба''' — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: '''Лоуренси Арабистон''' бо лашкари арабии '''Шарифи Маккаи''' аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат '''Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод''' ва ба озодии [[Қуддус]] (1917) ва [[Димашқ]] (1918) оварда расонид. '''Соли 1925''' Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; '''пас аз 1946''' Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ақаба дар канори шимолии '''халиҷи Ақаба''' (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши '''сарҳади Урдун, [[Исроил]] (Эйлат), [[Миср]] (Табо) ва [[Арабистони Саудӣ]]''' воқеъ аст; иқлим '''биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ''' — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ақаба бар '''бандари баҳрӣ''' (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), '''саноати петрокимиё''', '''сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх''' (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), '''«Минтақаи озоди иқтисодии вижа»''' (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ақаба '''Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн''' (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), '''бандари баҳрии Ақаба''' (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), '''терминали парами''' ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ақаба '''Қалъаи Мамлуки Ақаба''' (асри XVI, дар замони Қансаввах ал-Ғаврии Миср), '''Музеи Ақаба''' (асосан осори Айла-и асрҳои миёна — нахустин шаҳри исломии плануи асосан кашфшуда дар Шарқи Наздик), '''Парчами Бузурги Инқилоби Араб''' (130 метр баландӣ парчам — '''яке аз баландтарин парчамҳои ҷаҳон''') ва ёдгории Лоуренси Арабистон воқеъанд. Ҷамоаи марҷонии Ақаба бо '''ҳафт боғи марҷонии саҳара''' (Seven Sisters Reef) ва '''киштии ғарқшудаи «Седрос»''' (Cedar Pride, ғарқ шудаи 1985) аз нуқтаҳои беҳтарини ғаввосии Шарқи Наздик аст. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Лоуренси Арабистон]] * [[Водии Рум]] * [[Петра]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Aqaba Ақаба дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] qvivp42imnrdneh0yei4kt3rem50h53 0 332024 1476507 2026-06-14T10:10:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476507 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> 424lewsb9xquaw2hhm50ofxyn9tqthd 1476508 1476507 2026-06-14T10:10:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476508 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. hq1t809kgw52wmhdft4uhs4zap4ghkg 1476509 1476508 2026-06-14T10:10:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476509 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. 4i9wj5gyfduvelshrf36jjmi3byel1d 1476510 1476509 2026-06-14T10:10:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476510 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> qp39sjbqzp448k97mf151lrfh00t2gk 1476511 1476510 2026-06-14T10:11:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476511 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. iim2ar8eds32oiax02yheyszb8tl3yc 1476512 1476511 2026-06-14T10:11:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476512 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Карак дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway — таърихӣ-и қадимтарин роҳи Шарқи Урдун) аз Аммон ба Петра воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 2 соат. rglf3vhpctucv31whvg98vzsjjtth18 1476513 1476512 2026-06-14T10:11:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476513 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Карак дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway — таърихӣ-и қадимтарин роҳи Шарқи Урдун) аз Аммон ба Петра воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Карак''' (1142, бо тарошидаи Айюбидҳо ва Мамлукҳои асрҳои XII–XIV) — яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён, бо '''5 қабати зеризаминӣ''' (анборхонаҳо, ҳаммомҳо, бимористон, оҳангархонаи Мамлук), '''толори бузурги Раинольд''', '''зиндон '''ва '''Музеи бостонии Карак'''. Дар Карак инчунин '''Калисои Православии Иоанн Таъмиддиҳанда''' (асри XIX, маркази насронии плато), '''Базори Кӯҳнаи Карак''' ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. hjka7qpq0dbhgfpy7vf8wlv33e32tfl 1476514 1476513 2026-06-14T10:11:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476514 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Карак дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway — таърихӣ-и қадимтарин роҳи Шарқи Урдун) аз Аммон ба Петра воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Карак''' (1142, бо тарошидаи Айюбидҳо ва Мамлукҳои асрҳои XII–XIV) — яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён, бо '''5 қабати зеризаминӣ''' (анборхонаҳо, ҳаммомҳо, бимористон, оҳангархонаи Мамлук), '''толори бузурги Раинольд''', '''зиндон '''ва '''Музеи бостонии Карак'''. Дар Карак инчунин '''Калисои Православии Иоанн Таъмиддиҳанда''' (асри XIX, маркази насронии плато), '''Базори Кӯҳнаи Карак''' ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Салибҷӯён]] * [[Қаламрави Қуддус]] 2d6tc0d696zg5ul9a81f9gb42b71lry 1476515 1476514 2026-06-14T10:11:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476515 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Карак дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway — таърихӣ-и қадимтарин роҳи Шарқи Урдун) аз Аммон ба Петра воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Карак''' (1142, бо тарошидаи Айюбидҳо ва Мамлукҳои асрҳои XII–XIV) — яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён, бо '''5 қабати зеризаминӣ''' (анборхонаҳо, ҳаммомҳо, бимористон, оҳангархонаи Мамлук), '''толори бузурги Раинольд''', '''зиндон '''ва '''Музеи бостонии Карак'''. Дар Карак инчунин '''Калисои Православии Иоанн Таъмиддиҳанда''' (асри XIX, маркази насронии плато), '''Базори Кӯҳнаи Карак''' ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Салибҷӯён]] * [[Қаламрави Қуддус]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ht0ee2n7hifscjv4ubju13e998a5cy1 1476516 1476515 2026-06-14T10:12:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476516 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Карак дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway — таърихӣ-и қадимтарин роҳи Шарқи Урдун) аз Аммон ба Петра воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Карак''' (1142, бо тарошидаи Айюбидҳо ва Мамлукҳои асрҳои XII–XIV) — яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён, бо '''5 қабати зеризаминӣ''' (анборхонаҳо, ҳаммомҳо, бимористон, оҳангархонаи Мамлук), '''толори бузурги Раинольд''', '''зиндон '''ва '''Музеи бостонии Карак'''. Дар Карак инчунин '''Калисои Православии Иоанн Таъмиддиҳанда''' (асри XIX, маркази насронии плато), '''Базори Кӯҳнаи Карак''' ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Салибҷӯён]] * [[Қаламрави Қуддус]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Al-Karak Карак дар Encyclopædia Britannica] 3a303tebyy3bsdav5bn6iumry7ckaee 1476517 1476516 2026-06-14T10:12:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476517 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карак |номи аслӣ = الكرك / al-Karak |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 25 |баландии маркази МА = 935 |аҳолӣ = 32 216 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карак''' (ба арабӣ: ''الكرك'', ''al-Karak''; ё '''ал-Карак''') — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав, маркази вилояти Карак, тахминан 140 километр ҷанубтар аз [[Аммон]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Karak Al-Karak] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 32 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Карак''' (Crac des Moabites) — '''яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён дар тамоми Шарқи Наздик''' — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Карак аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар китоби Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун '''«Кир-Моав»''' (Қир-Ҳарешет) — '''пойтахти давлати Моав''' (асри IX то милод) — зикр шудааст. Дар асри II то милод набатеиён, баъдан Рум ва Византия шаҳрро ишғол карданд.<ref name="brit" /> '''Соли 1142 Пайн де Милӣ''' — салибҷӯи фаронсавӣ, амири Рарамутаро дар Қаламрави Қуддус — '''Қалъаи Карак (Crac des Moabites)''' — '''яке аз бузургтарин ва мустаҳкамтарин қалъаҳои салибҷӯён''' — дар тапаи маркази шаҳри Карак сохт. Қалъа '''220 метр дарозӣ, 125 метр пањ-нӣ ва қариби 50 метр баландии деворҳои бузурги хокӣ-сангӣ''' дошт ва ба сарҳади ҷанубии Қаламрави Қуддус-и салибҷӯён баробар буд. '''Аз 1177 то 1188 амири Карак Райнольд де Шатийон''' (Renaud de Châtillon, 1125–1187) — машҳуртарин ва дардоварани амирони салибҷӯён буд: '''ӯ корвонҳои мусулмонии Мисри-Сурияро гарорат мекард, кӯшиш кард ҳамлаи мармари ба [[Макка]] ва Мадинаро ҳудуд диҳад (1182–1183) — амалиёти ягонаи салибҷӯёни ҳамла ба қалбҳои ислом'''. Ин амали ӯ '''Салоҳиддини Айюбӣ-ро ба Ҷанги Ҳиттин (4 июли 1187)''' маҷбур кард, ки сарнавишти Қаламрави Қуддусро муайян кард. Пас аз Ҷанги Ҳиттин Райнольд '''дасти худи Салоҳиддин''' сар бурида шуд. '''Қалъаи Карак ягона қалъаи бузурги салибҷӯён буд, ки ҳатто пас аз Ҷанги Ҳиттин 1 сол мудофиа кард''' — '''ноябри 1188 пас аз муҳосираи 8-моҳаи аскарони Салоҳиддин''' гарнизонаш таслим шуд. Аз он замон қалъа зери Айюбидҳо, Мамлукҳо ва аз 1516 Усмониён буд. Дар асри XIX шаҳр маркази бузурги тиҷорати намак ва тилло-и Шарқи Урдун буд. '''Соли 1894''' '''исёни бузурги Карак''' — '''«Ҳабла-и Карак»''' — зидди молияти Усмонӣ рӯй дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карак дар плато-и баланд-кӯҳсорӣ-и Моав-и Урдун, дар баландии 935 метр воқеъ аст; иқлим '''нимхушки баҳримиёназаминӣ''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук-намӣ, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Карак тахминан 32 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насронҳои православии Антиохия (тахм. 25% — '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карак бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Карак), '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Хасса дар наздикӣ), '''кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ''' (зайтун, гандум) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Карак дар шоҳроҳи асосии '''«Роҳи Подшоҳ»''' (King's Highway — таърихӣ-и қадимтарин роҳи Шарқи Урдун) аз Аммон ба Петра воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Карак''' (1142, бо тарошидаи Айюбидҳо ва Мамлукҳои асрҳои XII–XIV) — яке аз бузургтарин қалъаҳои салибҷӯён, бо '''5 қабати зеризаминӣ''' (анборхонаҳо, ҳаммомҳо, бимористон, оҳангархонаи Мамлук), '''толори бузурги Раинольд''', '''зиндон '''ва '''Музеи бостонии Карак'''. Дар Карак инчунин '''Калисои Православии Иоанн Таъмиддиҳанда''' (асри XIX, маркази насронии плато), '''Базори Кӯҳнаи Карак''' ва '''Майдони Соат''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Салибҷӯён]] * [[Қаламрави Қуддус]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Al-Karak Карак дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] sxnsdwjg3codrdhkh5tkufkya5mi7lt 0 332025 1476518 2026-06-14T10:12:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476518 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> dzjzk798w08juhwav2a6754pfhuwptf 1476519 1476518 2026-06-14T10:12:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476519 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. 0vy9p54lxirh0ooujdwuzqasrixf1ye 1476520 1476519 2026-06-14T10:13:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476520 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. etpl2ht3lwxia2nb25i7f8mzscvivcm 1476521 1476520 2026-06-14T10:13:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476521 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> 36koibgyar1gzwzchnk5wm0kcfisuui 1476522 1476521 2026-06-14T10:13:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476522 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. tauzrbo86qtc8dk3qgx5t8tvu6tyjvq 1476523 1476522 2026-06-14T10:13:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476523 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Аҷлун дар шоҳроҳи Аммон-Ҷараш-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1,5 соат. sba8u6gai84wyjue1pjknaw2bje2ngy 1476524 1476523 2026-06-14T10:13:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476524 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Аҷлун дар шоҳроҳи Аммон-Ҷараш-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1,5 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад, 1184–1185) дорои '''Толори Изаддини Усама''', '''масҷиди дохилӣ''', '''ҳаммомҳои Мамлук''' ва манзараи бузурги ҳамаи водии дарёи Урдун ва кӯҳҳои Фаластин (дар рӯзҳои равшан то Қуддус). Дар наздикии шаҳр '''Боғи миллии Аҷлун''' (1989), '''Калисои Сирғиси Маре Илёс''' (асрҳои миёна — мақоми зиёрати насронии маҳаллӣ — '''эҳтимолан мақоми мавлуди Илёс пайғамбар''' тибқи анъанаи маҳаллӣ) ва Калисои Православии Аҷлун воқеъанд. eylcqokrm7gv6huu03r30b2zqiwn5t3 1476525 1476524 2026-06-14T10:14:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476525 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Аҷлун дар шоҳроҳи Аммон-Ҷараш-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1,5 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад, 1184–1185) дорои '''Толори Изаддини Усама''', '''масҷиди дохилӣ''', '''ҳаммомҳои Мамлук''' ва манзараи бузурги ҳамаи водии дарёи Урдун ва кӯҳҳои Фаластин (дар рӯзҳои равшан то Қуддус). Дар наздикии шаҳр '''Боғи миллии Аҷлун''' (1989), '''Калисои Сирғиси Маре Илёс''' (асрҳои миёна — мақоми зиёрати насронии маҳаллӣ — '''эҳтимолан мақоми мавлуди Илёс пайғамбар''' тибқи анъанаи маҳаллӣ) ва Калисои Православии Аҷлун воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Қалъаи Карак|Карак]] * [[Аюбидҳо]] hqpe9mi47omfnhopd1vap8jqlnlj6p1 1476526 1476525 2026-06-14T10:14:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476526 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Аҷлун дар шоҳроҳи Аммон-Ҷараш-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1,5 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад, 1184–1185) дорои '''Толори Изаддини Усама''', '''масҷиди дохилӣ''', '''ҳаммомҳои Мамлук''' ва манзараи бузурги ҳамаи водии дарёи Урдун ва кӯҳҳои Фаластин (дар рӯзҳои равшан то Қуддус). Дар наздикии шаҳр '''Боғи миллии Аҷлун''' (1989), '''Калисои Сирғиси Маре Илёс''' (асрҳои миёна — мақоми зиёрати насронии маҳаллӣ — '''эҳтимолан мақоми мавлуди Илёс пайғамбар''' тибқи анъанаи маҳаллӣ) ва Калисои Православии Аҷлун воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Қалъаи Карак|Карак]] * [[Аюбидҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} fktauk7s0ciek9ue8gslm3eodbgm7kq 1476527 1476526 2026-06-14T10:14:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476527 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Аҷлун дар шоҳроҳи Аммон-Ҷараш-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1,5 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад, 1184–1185) дорои '''Толори Изаддини Усама''', '''масҷиди дохилӣ''', '''ҳаммомҳои Мамлук''' ва манзараи бузурги ҳамаи водии дарёи Урдун ва кӯҳҳои Фаластин (дар рӯзҳои равшан то Қуддус). Дар наздикии шаҳр '''Боғи миллии Аҷлун''' (1989), '''Калисои Сирғиси Маре Илёс''' (асрҳои миёна — мақоми зиёрати насронии маҳаллӣ — '''эҳтимолан мақоми мавлуди Илёс пайғамбар''' тибқи анъанаи маҳаллӣ) ва Калисои Православии Аҷлун воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Қалъаи Карак|Карак]] * [[Аюбидҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ajloun Аҷлун дар Encyclopædia Britannica] 438h9j6ka3bprjoxod1q5h9hdi754fr 1476528 1476527 2026-06-14T10:14:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476528 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аҷлун |номи аслӣ = عجلون / ʿAjlūn |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 45|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 9 056 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Аҷлун''' (ба арабӣ: ''عجلون'', ''ʿAjlūn'') — шаҳри шимоли [[Урдун]] дар кӯҳҳои машҳури Аҷлун (плато-и шимолу ғарбии Урдун), маркази вилояти Аҷлун.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ajloun Ajloun] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 9 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад — '''яке аз муҳимтарин қалъаҳои Айюбидҳои [[Салоҳиддини Айюбӣ]]''' аз асри XII) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аҷлун аз асрҳои қадим маскун буд; '''Аҷлуни румӣ-византиявӣ''' маркази тиҷорати тасмаи кӯҳсории Гилад буд.<ref name="brit" /> '''Соли 1184–1185''' '''Изаддини Усама''' — амири Аюбӣ ва пайвандгари [[Салоҳиддини Айюбӣ]] — '''Қалъаи Раббад'''-ро дар тапаи болои шаҳри Аҷлун бино кард. '''Мақсади асосии қалъа — нигоҳдории сарҳади шимолии давлати Айюбидҳо аз салибҷӯёни Қаламрави Қуддус ва бахусус амири Райнольди Карак''' буд. Қалъаи Аҷлун бо қалъаҳои Карак ва Шавбак як силсилаи мудофиавии Айюбидҳои Урдунро ташкил мекард — '''ҳамаи ин қалъаҳо бо шамшери-сигналаҳои оҳан-сӯзондашаванда бо ҳамдигар ва бо Димашқ дар як шаб муошират мекарданд'''. Қалъа дар ҷанги нерӯҳои Айюбӣ ва Мамлук-и Бейбарс зидди муғулҳо нақши муҳим бозидааст. Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ӯро муваққатан забт карданд, аммо '''пас аз Ҷанги Айн Ҷалут (3 сентябри 1260)''' Бейбарс боз қалъаро гирифт. Дар асрҳои XIII–XIV Мамлукҳо қалъаро тавсеа доданд. '''Соли 1516''' Усмонӣ қалъаро гирифт; қалъа оҳиста аҳамияти худро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аҷлун дар кӯҳҳои шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 920 метр, дар маҳалли омезиши плато-и кӯҳсорӣ ва водии дарёи Урдун воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии кӯҳсорӣ-и намӣ — тобистон муътадил, зимистон хунук бо барф. Кӯҳҳои Аҷлун '''бо ҷангалҳои табиии санавбар-блут''' (Боғи миллии Аҷлун) машҳуранд — яке аз чанд минтақаҳои сабзи Урдун. == Аҳолӣ == Аҳолии Аҷлун тахминан 9 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ ва насрониҳои православии асрҳои миёна (тахм. 30%, '''яке аз ҷамоаҳои бузургтарини насронии Урдун''').<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аҷлун бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Қалъаи Аҷлун ва Боғи миллии Аҷлун), '''кишоварзии кӯҳсорӣ''' (зайтун, мева, ангур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Аҷлун дар шоҳроҳи Аммон-Ҷараш-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1,5 соат. == Фарҳанг ва маориф == '''Қалъаи Бузурги Аҷлун''' (Қалъаи Раббад, 1184–1185) дорои '''Толори Изаддини Усама''', '''масҷиди дохилӣ''', '''ҳаммомҳои Мамлук''' ва манзараи бузурги ҳамаи водии дарёи Урдун ва кӯҳҳои Фаластин (дар рӯзҳои равшан то Қуддус). Дар наздикии шаҳр '''Боғи миллии Аҷлун''' (1989), '''Калисои Сирғиси Маре Илёс''' (асрҳои миёна — мақоми зиёрати насронии маҳаллӣ — '''эҳтимолан мақоми мавлуди Илёс пайғамбар''' тибқи анъанаи маҳаллӣ) ва Калисои Православии Аҷлун воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Салоҳиддини Айюбӣ]] * [[Қалъаи Карак|Карак]] * [[Аюбидҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ajloun Аҷлун дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 9k2qr1ht3a6dbvdp8fsltukaikqbozk 0 332026 1476529 2026-06-14T10:15:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476529 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> aqambrmqh7rfkoe3j2pnt88hyg3pqn4 1476530 1476529 2026-06-14T10:15:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476530 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. 1r4tz8xaim20vpmc2mnckv19piqvw7e 1476531 1476530 2026-06-14T10:15:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476531 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. shcznlu5fiqkh4cp30dxbenjoovcdji 1476532 1476531 2026-06-14T10:15:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476532 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> tm16tlq4gtglbjfm8mw0dqjecv6gs8n 1476533 1476532 2026-06-14T10:15:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476533 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. 77iug0l5fsiurd2velpkgc9tjv0m4ph 1476534 1476533 2026-06-14T10:16:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476534 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. == Нақлиёт == Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). t3pkxii1zk46gp0r4fht6yfjn0v8ml0 1476535 1476534 2026-06-14T10:16:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476535 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. == Нақлиёт == Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). == Фарҳанг ва маориф == Дар Мадаба '''Калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ''' (асри XIX, болои калисои бузурги асри VI бо '''«Харитаи Мадаба»''' дар фарши асосӣ), '''Калисои Калисои Маъсумон''' (Church of the Apostles, асри VI, бо мозаикаи аҷоиби «Тал-и Баҳр» — баҳри бо моҳиҳо), '''Калисои Биби Мариам''' (асри VI), '''Парки Археологии Мадаба''', '''Мадраса-и Мозаикадос-и Мадаба''' (ягонаи мадраса-и омӯзиши мозаика дар тамоми Шарқи Наздик), '''Кӯҳи Нибу''' (макони вафоти Мусо, бо мӯсои дидан асрии IV насронӣ имрӯз бо ҳайкали тоҷи Иоанн Павел II ёд карда мешавад) ва '''Калъаи Машнаъаи Ҳаммамат''' (асрҳои миёна) воқеъанд. ee3uqi4u3tmi93odve7ryz4jnvm7gur 1476536 1476535 2026-06-14T10:16:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476536 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. == Нақлиёт == Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). == Фарҳанг ва маориф == Дар Мадаба '''Калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ''' (асри XIX, болои калисои бузурги асри VI бо '''«Харитаи Мадаба»''' дар фарши асосӣ), '''Калисои Калисои Маъсумон''' (Church of the Apostles, асри VI, бо мозаикаи аҷоиби «Тал-и Баҳр» — баҳри бо моҳиҳо), '''Калисои Биби Мариам''' (асри VI), '''Парки Археологии Мадаба''', '''Мадраса-и Мозаикадос-и Мадаба''' (ягонаи мадраса-и омӯзиши мозаика дар тамоми Шарқи Наздик), '''Кӯҳи Нибу''' (макони вафоти Мусо, бо мӯсои дидан асрии IV насронӣ имрӯз бо ҳайкали тоҷи Иоанн Павел II ёд карда мешавад) ва '''Калъаи Машнаъаи Ҳаммамат''' (асрҳои миёна) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Калисои Биби Мариам]] * [[Кӯҳи Нибу]] * [[Мусо]] 4r92byp3n8wrl4f11njrzwm8lmzsosd 1476537 1476536 2026-06-14T10:16:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476537 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. == Нақлиёт == Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). == Фарҳанг ва маориф == Дар Мадаба '''Калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ''' (асри XIX, болои калисои бузурги асри VI бо '''«Харитаи Мадаба»''' дар фарши асосӣ), '''Калисои Калисои Маъсумон''' (Church of the Apostles, асри VI, бо мозаикаи аҷоиби «Тал-и Баҳр» — баҳри бо моҳиҳо), '''Калисои Биби Мариам''' (асри VI), '''Парки Археологии Мадаба''', '''Мадраса-и Мозаикадос-и Мадаба''' (ягонаи мадраса-и омӯзиши мозаика дар тамоми Шарқи Наздик), '''Кӯҳи Нибу''' (макони вафоти Мусо, бо мӯсои дидан асрии IV насронӣ имрӯз бо ҳайкали тоҷи Иоанн Павел II ёд карда мешавад) ва '''Калъаи Машнаъаи Ҳаммамат''' (асрҳои миёна) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Калисои Биби Мариам]] * [[Кӯҳи Нибу]] * [[Мусо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} c9ylc4kw5ex0272vzfzkou50e149to4 1476538 1476537 2026-06-14T10:16:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476538 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. == Нақлиёт == Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). == Фарҳанг ва маориф == Дар Мадаба '''Калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ''' (асри XIX, болои калисои бузурги асри VI бо '''«Харитаи Мадаба»''' дар фарши асосӣ), '''Калисои Калисои Маъсумон''' (Church of the Apostles, асри VI, бо мозаикаи аҷоиби «Тал-и Баҳр» — баҳри бо моҳиҳо), '''Калисои Биби Мариам''' (асри VI), '''Парки Археологии Мадаба''', '''Мадраса-и Мозаикадос-и Мадаба''' (ягонаи мадраса-и омӯзиши мозаика дар тамоми Шарқи Наздик), '''Кӯҳи Нибу''' (макони вафоти Мусо, бо мӯсои дидан асрии IV насронӣ имрӯз бо ҳайкали тоҷи Иоанн Павел II ёд карда мешавад) ва '''Калъаи Машнаъаи Ҳаммамат''' (асрҳои миёна) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Калисои Биби Мариам]] * [[Кӯҳи Нибу]] * [[Мусо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Madaba Мадаба дар Encyclopædia Britannica] oxb0gtoldhksg1ozhds268lkacas1yy 1476539 1476538 2026-06-14T10:17:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476539 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мадаба |номи аслӣ = مادبا / Mādabā |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X то милод |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 760 |аҳолӣ = 105 353 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мадаба''' (ба арабӣ: ''مادبا'', ''Mādabā''; '''«Медеба»''' — номи библӣ) — шаҳри маркази [[Урдун]] дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Мадаба.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Madaba Madaba] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''«Харитаи мозаикии Мадаба»''' — '''қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас''' (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — '''«шаҳри мозаикҳо»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри '''Медеба''' дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна.<ref name="brit" /> Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, '''соли 106 мелодӣ''' имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII '''Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун''' гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо '''зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI''' бо '''мозаикҳои аҷоиб''' оро дода шуд. '''Харитаи мозаикии машҳури Мадаба''' (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — '''дар калисои Сент-Ҷорҷ''' дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, '''ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта''' аст: '''94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ''' аз [[Лубнон]] то Дельтаи Нили [[Миср]], бо тасвири муфассали [[Қуддус]] (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва '''Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об'''. Харита '''2 миллион порчаи мозаикӣ''' (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва '''соли 749 баъди заминҷунбии шадид''' ба пуррагӣ тарк карда шуд. '''Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода''' дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи '''Нибу''' (Mount Nebo, 817 метр — '''макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна''') воқеъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — '''омезиши омезишгари Урдун''': '''50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики''' — '''Мадаба маркази муҳими насронии Урдун''' аст ва баъзан '''«Калонтарин шаҳри насронии Урдун»''' номида мешавад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мадаба бар '''сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ''' (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), '''ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба''' (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. == Нақлиёт == Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). == Фарҳанг ва маориф == Дар Мадаба '''Калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ''' (асри XIX, болои калисои бузурги асри VI бо '''«Харитаи Мадаба»''' дар фарши асосӣ), '''Калисои Калисои Маъсумон''' (Church of the Apostles, асри VI, бо мозаикаи аҷоиби «Тал-и Баҳр» — баҳри бо моҳиҳо), '''Калисои Биби Мариам''' (асри VI), '''Парки Археологии Мадаба''', '''Мадраса-и Мозаикадос-и Мадаба''' (ягонаи мадраса-и омӯзиши мозаика дар тамоми Шарқи Наздик), '''Кӯҳи Нибу''' (макони вафоти Мусо, бо мӯсои дидан асрии IV насронӣ имрӯз бо ҳайкали тоҷи Иоанн Павел II ёд карда мешавад) ва '''Калъаи Машнаъаи Ҳаммамат''' (асрҳои миёна) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Калисои Биби Мариам]] * [[Кӯҳи Нибу]] * [[Мусо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Madaba Мадаба дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 8oqpfd1eqix2pyu5i9mig7pp53wgeds 0 332027 1476540 2026-06-14T10:17:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476540 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> bvruc7ov0dl843gzdj4743hln8hblgl 1476541 1476540 2026-06-14T10:17:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476541 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. 67uxfgxnioq78xuzlp7arnanp3dd08q 1476542 1476541 2026-06-14T10:17:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476542 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. a7bkn03qjlfk1eodlny8jyrd70b7vrn 1476543 1476542 2026-06-14T10:18:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476543 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. 55rrz6m4tjnb5e57jqftotapar2bmhg 1476544 1476543 2026-06-14T10:18:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476544 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. 3fqxi14ipue9p433ectnqsk2f3u3q7t 1476545 1476544 2026-06-14T10:18:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476545 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд. 2vy1p81388f5b7awym5638qhto8qbqq 1476546 1476545 2026-06-14T10:18:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476546 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Зарқо стансияи таърихии роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), '''Майдони Соат''' (маркази таърихии шаҳри черкессии асри XIX), '''Майдони ёдгории Сипоҳи Арабӣ''' (барои артиши Урдун) ва Музеи Артиши Урдун воқеъанд. Шаҳр маркази мусиқии шеъри маҳаллӣ-и Урдун-Филастин. kozgre22ony7k2kxzc7fudee9yxmeiy 1476547 1476546 2026-06-14T10:18:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476547 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Зарқо стансияи таърихии роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), '''Майдони Соат''' (маркази таърихии шаҳри черкессии асри XIX), '''Майдони ёдгории Сипоҳи Арабӣ''' (барои артиши Урдун) ва Музеи Артиши Урдун воқеъанд. Шаҳр маркази мусиқии шеъри маҳаллӣ-и Урдун-Филастин. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Филастин]] * [[Артиши Арабӣ]] 3773s9luzevhowoukmvy2sp2s9p0ez3 1476548 1476547 2026-06-14T10:19:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476548 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Зарқо стансияи таърихии роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), '''Майдони Соат''' (маркази таърихии шаҳри черкессии асри XIX), '''Майдони ёдгории Сипоҳи Арабӣ''' (барои артиши Урдун) ва Музеи Артиши Урдун воқеъанд. Шаҳр маркази мусиқии шеъри маҳаллӣ-и Урдун-Филастин. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Филастин]] * [[Артиши Арабӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ghdm6rlzajb624alaifxhdhg9nu86x4 1476549 1476548 2026-06-14T10:19:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476549 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Зарқо стансияи таърихии роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), '''Майдони Соат''' (маркази таърихии шаҳри черкессии асри XIX), '''Майдони ёдгории Сипоҳи Арабӣ''' (барои артиши Урдун) ва Музеи Артиши Урдун воқеъанд. Шаҳр маркази мусиқии шеъри маҳаллӣ-и Урдун-Филастин. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Филастин]] * [[Артиши Арабӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/az-Zarqa Зарқо дар Encyclopædia Britannica] te6l7bpnl9ywrvodqo5wuwb2szu6le9 1476550 1476549 2026-06-14T10:19:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476550 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зарқо |номи аслӣ = الزرقاء / az-Zarqāʾ |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1902 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 614 |аҳолӣ = 635 160 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зарқо''' (ба арабӣ: ''الزرقاء'', ''az-Zarqāʾ'' — «кабудбандона») — '''дуюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' пас аз [[Аммон]], воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз [[Аммон]], маркази вилояти Зарқо.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/az-Zarqa az-Zarqa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр '''маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун''' ва '''яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ''' дар Урдун мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза '''дар асри XIX (1902)''' аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими '''роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. '''Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун)''' Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и '''Артиши Арабӣ-и Урдун''' — '''артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ»)''' иштирок кард — буд. Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус '''аз 1967''' (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва '''1970''' ('''Сентябри Сиёҳ''' — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) '''Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун''' табдил ёфт. '''Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ'''. Дар наздикии шаҳр ду '''лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ''' — '''лагери Зарқо''' (1949) ва '''лагери Ҳусайн''' (1968) — воқеъанд. '''Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ''' (1966–2006) — асоскунандаи '''«Тавҳид ва Ҷиҳод»''' (ки баъдан ба '''«Ал-Қоида дар Ироқ»''' ва '''ИГИЛ''' табдил ёфт) — '''дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд'''. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт. == Аҳолӣ == Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — '''қариб 70% пайвандгари филастинӣ'''.<ref name="brit" /> Зарқо '''яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун''' ва '''маркази бузурги саноатии Урдун''' аст. == Иқтисод == Иқтисоди Зарқо бар '''саноати нафту газ''' ('''«Паловишгоҳи нафти Урдун»''' (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), '''саноати фосфат''' (коркарди фосфат-и Урдун), '''саноати металлургии сабук''', '''артиши Урдун''' (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва '''саноати дорусозӣ''' асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Зарқо стансияи таърихии роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), '''Майдони Соат''' (маркази таърихии шаҳри черкессии асри XIX), '''Майдони ёдгории Сипоҳи Арабӣ''' (барои артиши Урдун) ва Музеи Артиши Урдун воқеъанд. Шаҳр маркази мусиқии шеъри маҳаллӣ-и Урдун-Филастин. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Филастин]] * [[Артиши Арабӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/az-Zarqa Зарқо дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 65h3qmf9mq3yq9vfkhu2camjephx9n1 0 332028 1476551 2026-06-14T10:19:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476551 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> o1319lxyx7tp3ssmm9gxo19bqo1tfcf 1476552 1476551 2026-06-14T10:20:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476552 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. syjl2kzjsnisuzkj31c32yo8g6vnphx 1476553 1476552 2026-06-14T10:20:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476553 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. flk87t132nv40loc6s8zw5slfla8d67 1476554 1476553 2026-06-14T10:20:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476554 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). 2gzdt2qwmymc5x0phumu75uzb03xnv5 1476555 1476554 2026-06-14T10:20:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476555 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. 1h6x58qvn60e17jucehsam4awskur9p 1476556 1476555 2026-06-14T10:20:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476556 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд. 5hx5b9wrrray6xa5wz6aswlzwdlvk3r 1476557 1476556 2026-06-14T10:21:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476557 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ирбид '''Тал-и Ирбид''' (макони бостоншиносии қадимӣ, аз ҳазораи IV то милод), '''Музеи Бостонии Ирбид''' (бо коллексияи Декаполисии Гадара ва Пелла-и наздик), Калисои Кӯҳнаи Сирғис ва Бахус (асри VI, маркази насронии Декаполис), Майдони Дабахот ва '''Кӯчаи Донишгоҳи Ярмук''' воқеъанд. Дар наздикии Ирбид '''харобаҳои Декаполис'''-и '''Гадара''' (Умм Қайс, ҷое ки Исо мӯъҷизаи 2000 хук-и ҷинзада-ро намоиш дод тибқи Аҳдномаи Нав) ва '''Пелла''' (Тал Тахилот ал-Фаҳл) воқеъанд. qsotf9il6u5kf02tc6r37si4ym37nw2 1476558 1476557 2026-06-14T10:21:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476558 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ирбид '''Тал-и Ирбид''' (макони бостоншиносии қадимӣ, аз ҳазораи IV то милод), '''Музеи Бостонии Ирбид''' (бо коллексияи Декаполисии Гадара ва Пелла-и наздик), Калисои Кӯҳнаи Сирғис ва Бахус (асри VI, маркази насронии Декаполис), Майдони Дабахот ва '''Кӯчаи Донишгоҳи Ярмук''' воқеъанд. Дар наздикии Ирбид '''харобаҳои Декаполис'''-и '''Гадара''' (Умм Қайс, ҷое ки Исо мӯъҷизаи 2000 хук-и ҷинзада-ро намоиш дод тибқи Аҳдномаи Нав) ва '''Пелла''' (Тал Тахилот ал-Фаҳл) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Декаполис]] * [[Ҷанги Йармук]] * [[Холид ибн Валид]] 7dzlqlvana29cv4qyl95dp8sc0fnigc 1476559 1476558 2026-06-14T10:21:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476559 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ирбид '''Тал-и Ирбид''' (макони бостоншиносии қадимӣ, аз ҳазораи IV то милод), '''Музеи Бостонии Ирбид''' (бо коллексияи Декаполисии Гадара ва Пелла-и наздик), Калисои Кӯҳнаи Сирғис ва Бахус (асри VI, маркази насронии Декаполис), Майдони Дабахот ва '''Кӯчаи Донишгоҳи Ярмук''' воқеъанд. Дар наздикии Ирбид '''харобаҳои Декаполис'''-и '''Гадара''' (Умм Қайс, ҷое ки Исо мӯъҷизаи 2000 хук-и ҷинзада-ро намоиш дод тибқи Аҳдномаи Нав) ва '''Пелла''' (Тал Тахилот ал-Фаҳл) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Декаполис]] * [[Ҷанги Йармук]] * [[Холид ибн Валид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} rfiu9a7ql3id6xu1t3dzw5z545k1wyp 1476560 1476559 2026-06-14T10:21:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476560 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ирбид '''Тал-и Ирбид''' (макони бостоншиносии қадимӣ, аз ҳазораи IV то милод), '''Музеи Бостонии Ирбид''' (бо коллексияи Декаполисии Гадара ва Пелла-и наздик), Калисои Кӯҳнаи Сирғис ва Бахус (асри VI, маркази насронии Декаполис), Майдони Дабахот ва '''Кӯчаи Донишгоҳи Ярмук''' воқеъанд. Дар наздикии Ирбид '''харобаҳои Декаполис'''-и '''Гадара''' (Умм Қайс, ҷое ки Исо мӯъҷизаи 2000 хук-и ҷинзада-ро намоиш дод тибқи Аҳдномаи Нав) ва '''Пелла''' (Тал Тахилот ал-Фаҳл) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Декаполис]] * [[Ҷанги Йармук]] * [[Холид ибн Валид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Irbid Ирбид дар Encyclopædia Britannica] 4dsyy3q0herr462iw9btemdlg4vh0rf 1476561 1476560 2026-06-14T10:22:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476561 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ирбид |номи аслӣ = إربد / Irbid |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи IV то милод |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 590 |аҳолӣ = 569 068 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ирбид''' (ба арабӣ: ''إربد'', ''Irbid'') — '''сеюм шаҳри бузурги [[Урдун]]''' дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз [[Аммон]] ва наздик ба сарҳади [[Сурия]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Irbid Irbid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва '''яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун''' — '''Донишгоҳи Ярмук''' (1976) ва '''Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун''' (1986) ин ҷо воқеъанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун '''«Арбела»''' ё '''«Арбила»''' — '''яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ''' — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.<ref name="brit" /> '''20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук''' — '''яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих''' — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. '''Лашкари мусулмонон зери раҳбарии [[Холид ибн Валид]]''' (тахм. 24 ҳазор нафар) '''лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро''' зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ '''ба пуррагӣ шикаст дод''' — '''Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод''' ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд. '''Дар асри XIX''' Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз '''1921''' (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. '''Соли 1976''' бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн '''Донишгоҳи Ярмук''' дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) '''дуюмин донишгоҳи Урдун''' — ва шаҳр зуд ба '''«пойтахти таҳсилоти Урдун»''' табдил ёфт. '''1986''' Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. '''Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ''' таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб. == Аҳолӣ == Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).<ref name="brit" /> Аҳолӣ '''омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ''' (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд). == Иқтисод == Иқтисоди Ирбид бар '''таҳсилоти олӣ''' (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), '''саноати сабук''' (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — '''«Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид»''' аз соли 1996), '''кишоварзии серҳосили шимол''' (зайтун, мевагӣ) ва '''савдо бо Сурия''' (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ирбид '''Тал-и Ирбид''' (макони бостоншиносии қадимӣ, аз ҳазораи IV то милод), '''Музеи Бостонии Ирбид''' (бо коллексияи Декаполисии Гадара ва Пелла-и наздик), Калисои Кӯҳнаи Сирғис ва Бахус (асри VI, маркази насронии Декаполис), Майдони Дабахот ва '''Кӯчаи Донишгоҳи Ярмук''' воқеъанд. Дар наздикии Ирбид '''харобаҳои Декаполис'''-и '''Гадара''' (Умм Қайс, ҷое ки Исо мӯъҷизаи 2000 хук-и ҷинзада-ро намоиш дод тибқи Аҳдномаи Нав) ва '''Пелла''' (Тал Тахилот ал-Фаҳл) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Аммон]] * [[Декаполис]] * [[Ҷанги Йармук]] * [[Холид ибн Валид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Irbid Ирбид дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] lzpaaz9w4xdtsy3nlfc0yp6etn2gksy 0 332029 1476562 2026-06-14T10:22:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1476562 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> 3spl3yx2ve3f3m1kkbbo4xdovlmelp7 1476563 1476562 2026-06-14T10:22:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476563 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. 9fbmjyq2u7acommrghmco2lgofdsm9u 1476564 1476563 2026-06-14T10:22:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476564 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. tjkeev4m1j1hkk7n700kl9mn44tct6k 1476565 1476564 2026-06-14T10:22:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476565 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> qdddbq57j98xhd46ayu05505t4irjw9 1476566 1476565 2026-06-14T10:23:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476566 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. d14lzx1ezxlz6pscfkmmj3xn76464o6 1476567 1476566 2026-06-14T10:23:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476567 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъон '''Стансияи муҳими Роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908, имрӯз барои ҳамли фосфат истифода мешавад), Фурудгоҳи Маъон, шоҳроҳи Биёбонӣ (Аммон-Ақаба) ва шоҳроҳи '''Роҳи Подшоҳ''' амал мекунанд. pl4w1zh6tcl71nelfizafbno80x0xpm 1476568 1476567 2026-06-14T10:23:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1476568 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъон '''Стансияи муҳими Роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908, имрӯз барои ҳамли фосфат истифода мешавад), Фурудгоҳи Маъон, шоҳроҳи Биёбонӣ (Аммон-Ақаба) ва шоҳроҳи '''Роҳи Подшоҳ''' амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Маъон '''Қасри Подшоҳ Абдулло I''' (хонае ки 1921 ӯ истиқлолро эълон кардааст), '''Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908 — нишонаи асрии Усмонӣ-Урдун), '''Музеи Маъон''' ва '''Манораи Ёдгории истиқлоли 1921''' воқеъанд. Дар наздикии шаҳр '''боғи миллии Дана''' (Dana Biosphere Reserve — '''яке аз бузургтарин ҳифзгоҳҳои табии Урдун'''). 74qdei4tnud3nqbf9ai586n30dvguc5 1476569 1476568 2026-06-14T10:23:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1476569 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъон '''Стансияи муҳими Роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908, имрӯз барои ҳамли фосфат истифода мешавад), Фурудгоҳи Маъон, шоҳроҳи Биёбонӣ (Аммон-Ақаба) ва шоҳроҳи '''Роҳи Подшоҳ''' амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Маъон '''Қасри Подшоҳ Абдулло I''' (хонае ки 1921 ӯ истиқлолро эълон кардааст), '''Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908 — нишонаи асрии Усмонӣ-Урдун), '''Музеи Маъон''' ва '''Манораи Ёдгории истиқлоли 1921''' воқеъанд. Дар наздикии шаҳр '''боғи миллии Дана''' (Dana Biosphere Reserve — '''яке аз бузургтарин ҳифзгоҳҳои табии Урдун'''). == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Абдуллоҳ I-и Урдун]] * [[Петра]] * [[Ақаба]] 6j9lwrw5qffv3rgu7q7rb9u6uz5gjfc 1476570 1476569 2026-06-14T10:24:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1476570 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъон '''Стансияи муҳими Роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908, имрӯз барои ҳамли фосфат истифода мешавад), Фурудгоҳи Маъон, шоҳроҳи Биёбонӣ (Аммон-Ақаба) ва шоҳроҳи '''Роҳи Подшоҳ''' амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Маъон '''Қасри Подшоҳ Абдулло I''' (хонае ки 1921 ӯ истиқлолро эълон кардааст), '''Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908 — нишонаи асрии Усмонӣ-Урдун), '''Музеи Маъон''' ва '''Манораи Ёдгории истиқлоли 1921''' воқеъанд. Дар наздикии шаҳр '''боғи миллии Дана''' (Dana Biosphere Reserve — '''яке аз бузургтарин ҳифзгоҳҳои табии Урдун'''). == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Абдуллоҳ I-и Урдун]] * [[Петра]] * [[Ақаба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} nogx5v3peiky08v3jqjn2428z7nrm9e 1476571 1476570 2026-06-14T10:24:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1476571 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъон '''Стансияи муҳими Роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908, имрӯз барои ҳамли фосфат истифода мешавад), Фурудгоҳи Маъон, шоҳроҳи Биёбонӣ (Аммон-Ақаба) ва шоҳроҳи '''Роҳи Подшоҳ''' амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Маъон '''Қасри Подшоҳ Абдулло I''' (хонае ки 1921 ӯ истиқлолро эълон кардааст), '''Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908 — нишонаи асрии Усмонӣ-Урдун), '''Музеи Маъон''' ва '''Манораи Ёдгории истиқлоли 1921''' воқеъанд. Дар наздикии шаҳр '''боғи миллии Дана''' (Dana Biosphere Reserve — '''яке аз бузургтарин ҳифзгоҳҳои табии Урдун'''). == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Абдуллоҳ I-и Урдун]] * [[Петра]] * [[Ақаба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Maan Маъон дар Encyclopædia Britannica] 4vk2aqqw4q52kslweoeqfu07dbh2o0d 1476572 1476571 2026-06-14T10:24:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1476572 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъон |номи аслӣ = معان / Maʿān |кишвар = Урдун |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 44|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 1069 |аҳолӣ = 50 350 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъон''' (ба арабӣ: ''معان'', ''Maʿān'') — шаҳри ҷанубии [[Урдун]] дар плато-и биёбонии Шараҳ, маркази вилояти Маъон, тахминан 218 километр ҷанубтар аз [[Аммон]] ва маркази асосии маъмурии ҷанубтари кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Maan Maan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар. Шаҳр дар таърих ҳамчун '''макони эълони истиқлоли Эмирати Шарқи Урдун (1921) аз тарафи подшоҳ Абдуллоҳ I''' ва '''маҳалли асосии тиҷорати корвонии трансҷазиратӣ Урдун-Арабистон''' маъруф аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Маъон аз асрҳои қадим маскун буд; шаҳр дар осори ассурии асри VIII то милод зикр шудааст. Дар асрҳои II то милод — III мелодӣ Маъон ба воҳаи муҳими тиҷорати набатеӣ ва баъдан римӣ дар роҳи бухур аз [[Йемен]] ба бандарҳои Баҳри Миёназамин табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Маъон '''яке аз марказҳои муҳими тиҷорати ҳаҷ''' буд — корвонҳои ҳоҷӣ-ҳои аз Димашқ ба Маккаи Мукаррама аз ҳамин ҷо мегузаштанд. '''Соли 1517 усмониён''' Маъонро забт карданд ва бо асрҳои XVIII–XIX дар Маъон стансияи муҳими '''Роҳи Ҳаҷи Шомӣ''' (Дарб ал-Ҳаҷ ал-Шомӣ) — корвонҳои ҳарсолаи ҳоҷӣ-ҳои Истанбул ва Димашқ ба Маккаи Мукаррама — буд. '''Соли 1908''' стансияи муҳими '''Роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ''' дар Маъон кушода шуд. '''11 апрели 1921 — таъсиси Эмирати Шарқи Урдун.''' '''Абдуллоҳ ибн Ҳусайн''' (1882–1951) — писари дувуми Шарифи Маккаи — '''дар Маъон расман эълон кард, ки Эмирати Шарқи Урдунро ҳамчун давлати арабӣ-и мустақил таъсис мекунад''' (баъди музокирот бо намояндагони Бритониё). Аз ҳамин лаҳза Эмират ва баъдан Подшоҳии Урдун таъсис ёфтанд. Имрӯз '''4 ноябр (рӯзи зодрӯзи подшоҳ Абдулло I)''' дар Маъон ҳамчун '''«Рӯзи Маъон»''' ҷашн гирифта мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъон дар плато-и баланд-биёбонии Шараҳ-и ҷанубии Урдун, дар баландии 1069 метр воқеъ аст; иқлим '''биёбонии хушк''' — тобистон гарм-хушк, зимистон хунук, баъзан барф. == Аҳолӣ == Аҳолии Маъон тахминан 50 ҳазор нафар — асосан '''арабҳои сунниӣ-и қабилаҳои бадавии Маъон''' (қабилаҳои Ҳууайтат ва Бани Сахр).<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъон бар '''саноати фосфат''' (конҳои бузурги фосфати ал-Шидиё дар наздикӣ — '''яке аз бузургтарин конҳои фосфати ҷаҳон'''), маъмурияти вилоят, '''Донишгоҳи Ҳусайн ибн Талал''' (2005), кишоварзии хурдтарини плато ва '''савдо бо [[Арабистони Саудӣ]]''' (сарҳади Саудӣ дар наздикӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъон '''Стансияи муҳими Роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908, имрӯз барои ҳамли фосфат истифода мешавад), Фурудгоҳи Маъон, шоҳроҳи Биёбонӣ (Аммон-Ақаба) ва шоҳроҳи '''Роҳи Подшоҳ''' амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Маъон '''Қасри Подшоҳ Абдулло I''' (хонае ки 1921 ӯ истиқлолро эълон кардааст), '''Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз''' (1908 — нишонаи асрии Усмонӣ-Урдун), '''Музеи Маъон''' ва '''Манораи Ёдгории истиқлоли 1921''' воқеъанд. Дар наздикии шаҳр '''боғи миллии Дана''' (Dana Biosphere Reserve — '''яке аз бузургтарин ҳифзгоҳҳои табии Урдун'''). == Нигаред низ == * [[Урдун]] * [[Абдуллоҳ I-и Урдун]] * [[Петра]] * [[Ақаба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Maan Маъон дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Урдун]] [[Гурӯҳ:Урдун]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 7djk3h8gnheqo0en57i2ymbx08n0h4r