Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 1925 1483483 1476340 2026-08-16T11:50:56Z Ziv 53982 ([[c:GR|GR]]) [[File:Blason 66.svg]] → [[File:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 1483483 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name=Фаронса |Парчам=Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |Номи тоҷикӣ=Ҷумҳурии Фаронса |Номи аслӣ=République française |Нишон=Armoiries république française.svg |Шиор=Liberté, Égalité, Fraternité (Озодӣ, Баробарӣ, Бародарӣ) |Номи суруди миллӣ= [[Марселеза]] [[File:La Marseillaise.ogg]] |Сохтори давлат=[[Президентӣ-парламентӣ]] |Дар харита=LocationFrance.svg |Забон=[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |Пойтахт=[[Порис]] |Шаҳри калонтарин=[[Порис]], [[Лион]], [[Бордо]], [[Марсел]] |Вазифаи сарварон=Президент<br>Сарвазир |Сарварон=[[Эммануэл Макрон]]<br>[[Себастьен Лекорню]] |Ҷой аз рӯи масоҳат=47 |Масоҳат=547 030<ref name="terr">Барои қисми аврупоии Фаронса.</ref> |Фоизи об=0,26 % |Ҷой аз рӯи аҳолӣ=20 |Аҳолӣ=60 180 529<ref name="terr"/> |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2003 |Зичии аҳолӣ=110 |ММД=1,724 млрд. |Соли ҳисоби ММД=2004 |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=7 |ММД ба сари аҳолӣ=28&nbsp;647 |Пули миллӣ=[[евро]]<ref name="euro">то [[соли 1999]] [[франки фаронсавӣ]].</ref> |Домен=[[.fr]]<ref name="domen">Инчунин [[.eu]] ҳамчун узви [[Иттиҳоди Аврупо]].</ref> |Коди телефон=33<ref name="terr"/> |Соат=+1 |Эзоҳот={{Commons|France}}<references/> }} '''Фаронса''' — номи расмӣ, '''Ҷумҳурии Фаронса''' — кишварест дар [[Аврупои Ғарбӣ]]. Пойтахти Фаронса, шаҳри [[Порис]]. ==Таърих== == Ҷуғрофия == Сарҳади байни [[Испониё]] ва Фаронса хатти Пиренейро такрор мекунад ва кишвари Баскҳо ва [[Каталония]] - мутаносибан дар ғарб ва шарқи системаи кӯҳҳо - дар ҳар ду тарафи қаторкӯҳҳои кӯҳ мебошанд.<ref>{{Cite web|url=https://all-andorra.com/ru/pirenei/|title=Пиреней, системаи кӯҳӣ дар ғарб ва шарқ - сарҳади Испониё ва Фаронса.|author=|website=|date=|publisher=|lang=|accessdate=}}</ref> == Аҳоли == ==Сиёсату ҳукумат== ==Тақсимоти маъмурӣ== [[Акс:Départements_de_France.svg|thumb|350x350px| Харитаи муосири департаментҳои Фаронса]] '''[[Департаментҳои Фаронса|Департаменҳои Фаронса]]''' - воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудии сатҳи дуюм дар Фаронса, аз рӯи қабули {{Бе тарҷума 5|Декрети тақсимоти Фаронса ба департаменҳо|декрети|fr|Décret de la division de la France en départements}} 22 декабри соли 1789 аз ҷониби Маҷлиси таъсисии Фаронса. Мувофиқи қонун аз 10 августи соли 1871, Департамент — як қисми мустақили аҳолӣ бо шӯрои интихобшудаи худ (шӯрои раёсат {{Lang-fr|Conseil départemental}} ) ва ҳукумати иҷроия мебошад. '''[[Департаментҳои Фаронса|Департаменҳо]]''' ба ноҳияҳо ва кантонҳо тақсим шудааст. Онҳо заминаи сохтории системаи интихоботӣ мебошанд - тибқи қонун аз [[17 май]]и [[соли 2013]] <ref name="lo">{{Cite web|url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien=id|title=LOI n° 2013-403 du 17 mai 2013 relative à l'élection des conseillers départementaux, des conseillers municipaux et des conseillers communautaires, et modifiant le calendrier électoral|publisher=Legifrance|lang=fr|accessdate=2015-06-22}}</ref>. Овоздиҳандагони ҳар як кантон дар давоми интихобот ду узви шӯрои департаментро аз ҷинсҳои гуногунро интихоб мекунанд. Онҳо ба муҳлати 6 сол бо аксарияти овозҳо аз рӯи натиҷаҳои як ё ду даври интихобот муайан мешаванд <ref>Пункт 4 закона от 17 мая 2013 (для пункта L 191 −1 о выборах).</ref><ref name="ек">{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/departement.htm|title=Département. Définition|publisher=[[INSEE]]|lang=fr|accessdate=2015-08-21}}</ref>. [[Акс:Petite_couronne-2.svg|left|thumb|150x150px| Депеартаментҳое, ки дар наздикии Париж ҷойгир шудаанд; рақамҳо дар сутуни аввал мебошанд]] Тибқи маълумоти оморӣ дар қаламрави Фаронса (соли 2015): ба 101 департамент (аз ҷумла 5 хориҷӣ ), 335 ноҳия (12 хориҷӣ) ва 2054 кантон (59 хориҷӣ) тақсим карда шуд <ref name="её">{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&ref_id=t_0203D|title=Circonscriptions administratives au 1er janvier 2015 : comparaisons départementales|publisher=[[INSEE]]|accessdate=2015-08-20}}</ref>. Ҳар як департамент ба яке аз [[Районҳои Фаронса|минтақаҳо шомил аст]], департаментҳои хориҷӣ ҳамзамон минтақаҳо мебошанд. Префектураҳо марказҳои маъмурии [[Департаментҳои Фаронса|департаментҳо мебошанд]] <ref name="ек">{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/departement.htm|title=Département. Définition|publisher=[[INSEE]]|lang=fr|accessdate=2015-08-21}}</ref>. Дар тӯли Инқилоби Фаронса департаментҳо расман аз рӯи сохти алифбоӣ рақамгузорӣ карда шуда буданд (дар айни замон истисноҳо мавҷуданд). Ин рӯйхат департаментҳои муосири Фаронсаро бо тартиби рақамгузорӣ нишон медиҳад. {| class="wide sortable" ! style="background-color:#F3CC99;" |{{Comment|№|Порядковый номер}} ! style="background-color:#F3CC99;" |Нишон ! style="background-color:#F3CC99;" |Департамент ! style="background-color:#F3CC99;" |Аҳолӣ,<br /><br />наф. (2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012#departements|title=Populations légales 2012 des départements et des collectivités d'outre-mer|publisher=[[INSEE]]|accessdate=2015-08-21}}</ref> ! style="background-color:#F3CC99;" |Масоҳат,<br /><br />км²<ref name="ww">{{Cite web|url=http://www.geopopulation.com/france/departements/classement-departements-superficie/|title=Classement des départements de France - Superficie|publisher=GéoPopulation|accessdate=2015-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806071535/http://www.geopopulation.com/france/departements/classement-departements-superficie/|archivedate=2015-08-06}}</ref> ! style="background-color:#F3CC99;" |Шумораи<br /><br />кантонҳо<ref name="её">{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&ref_id=t_0203D|title=Circonscriptions administratives au 1er janvier 2015 : comparaisons départementales|publisher=[[INSEE]]|accessdate=2015-08-20}}</ref> ! style="background-color:#F3CC99;" |Шумораи<br /><br />коммунаҳо<ref name="её" /> ! style="background-color:#F3CC99;" |Префектура ! style="background-color:#F3CC99;" |Минтақа |- ! style="text-align: left;" |01 |[[Акс:Blason_département_fr_Ain.svg|20x20px|Coat of arms of department 01]] |[[Департаменти Эн|Эн]] | align="right" |612 191 | align="right" |5762 | align="right" |23 | align="right" |419 |Бурк-ан-Брес |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |02 |[[Акс:Blason_département_fr_Aisne.svg|20x20px|Coat of arms of department 02]] |[[Департаменти Эна|Эна]] | align="right" |540 888 | align="right" |7369 | align="right" |21 | align="right" |816 |Лан |О-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |03 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Allier.svg|20x20px|Coat of arms of department 03]] |[[Департаменти Але|Алйе]] | align="right" |342 911 | align="right" |7340 | align="right" |19 | align="right" |320 |Мулен |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |04 |[[Акс:Blason_departement_Alpes-de-Haute-Provence.svg|20x20px|Coat of arms of department 04]] |[[Департаменти Алп Прованси Боло|Алпҳои Прованси Боло]] | align="right" |161 241 | align="right" |6925 | align="right" |15 | align="right" |200 |Дин-ле-Бен |Прованс — Алпҳо — Соҳили Нилгун |- ! style="text-align: left;" |05 |[[Акс:Blason_dpt_fr_HautesAlpes.svg|20x20px|Coat of arms of department 05]] |[[Департаменти Алп Болоӣ|Алпҳои Боло]]<nowiki/>ӣ | align="right" |139 554 | align="right" |5549 | align="right" |15 | align="right" |172 |Гап |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |06 |[[Акс:Nice_Arms.svg|20x20px|Coat of arms of department 06]] |[[Департаменти Алпи Наздибаҳрӣ|Алпҳои]] Назди баҳрӣ | align="right" |1 082 014 | align="right" |4299 | align="right" |27 | align="right" |163 |Нитса |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |07 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Ardeche.svg|20x20px|Coat of arms of department 07]] |[[Департаменти Ардеш|Ардеш]] | align="right" |318 407 | align="right" |5529 | align="right" |17 | align="right" |339 |Прива |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |08 |[[Акс:Blason_département_fr_Ardennes.svg|20x20px|Coat of arms of department 08]] |[[Департаменти Арденн|Арденн]] | align="right" |282 778 | align="right" |5229 | align="right" |19 | align="right" |463 |Шарлевил-Мезӣер |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |09 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Ariège.svg|20x20px|Coat of arms of department 09]] |[[Департаменти Ареж|Ареж]] | align="right" |152 366 | align="right" |4890 | align="right" |13 | align="right" |332 |Фуа |Окситания |- ! style="text-align: left;" |10 |[[Акс:Blason_département_fr_Aube.svg|20x20px|Coat of arms of department 10]] |[[Департаменти Об|<nowiki>[[Департаменти Об</nowiki>]]<nowiki> | Об]]</nowiki> | align="right" |305 606 | align="right" |6004 | align="right" |17 | align="right" |433 |Труа |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |11 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Aude.svg|20x20px|Coat of arms of department 11]] |[[Департаменти Од|Од]] | align="right" |362 339 | align="right" |6139 | align="right" |19 | align="right" |438 |Каркасон |Окситания |- ! style="text-align: left;" |12 |[[Акс:Blason comtes de Rodez.svg|20x20px|Coat of arms of department 12]] |[[Аверон]] | align="right" |276 229 | align="right" |8735 | align="right" |23 | align="right" |304 |Родез |Окситания |- ! style="text-align: left;" |13 |[[Акс:Blason_departement_Bouches-du-Rhone.svg|20x20px|Coat of arms of department 13]] |[[Департаменти Буш дю Рон|Буш-дю-Рон]] | align="right" |1 984 784 | align="right" |5087 | align="right" |29 | align="right" |119 |Марсел |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |14 |[[Акс:Blason_département_fr_Calvados.svg|20x20px|Coat of arms of department 14]] |[[Департаменти Калвадос|Калвадос]] | align="right" |687 854 | align="right" |5548 | align="right" |25 | align="right" |705 |Кан |Нормандия |- ! style="text-align: left;" |15 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Cantal.svg|20x20px|Coat of arms of department 15]] |[[Департаменти Кантал|Кантал]] | align="right" |147 415 | align="right" |5726 | align="right" |15 | align="right" |260 |Орийак |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |16 |[[Акс:Blason_département_fr_Charente.svg|20x20px|Coat of arms of department 16]] |[[Департаменти Шаранта|Шаранта]] | align="right" |353 657 | align="right" |5956 | align="right" |19 | align="right" |404 |Ангулем |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |17 |[[Акс:Blason_département_fr_Charente-Maritime.svg|20x20px|Coat of arms of department 17]] |[[Департаменти Шарантаи Наздибаҳрӣ|Шарантаи Наздибаҳрӣ]] | align="right" |628 733 | align="right" |6864 | align="right" |27 | align="right" |472 |Ла-Рошел |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |18 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Cher.svg|20x20px|Coat of arms of department 18]] |[[Департаменти Шер|Шер]] | align="right" |311 897 | align="right" |7235 | align="right" |19 | align="right" |290 |Бурж |Марказ |- ! style="text-align: left;" |19 |[[Акс:Blason_département_fr_Corrèze.svg|20x20px|Coat of arms of department 19]] |[[Департаменти Коррез|Коррез]] | align="right" |241 247 | align="right" |5857 | align="right" |19 | align="right" |286 |Тюл |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |2A |[[Акс:Blason_de_Corse.svg|20x20px|Coat of arms of Corsica]] |[[Департаменти Корсика Южная|Корсикаи Ҷанубӣ]] | align="right" |145 429 | align="right" |4014 | align="right" |11 | align="right" |124 |Аяччо |Корсика |- ! style="text-align: left;" |2B |[[Акс:Blason_de_Corse.svg|20x20px|Coat of arms of Corsica]] | [[Департаменти Корсикаи Боло|Корсика]]<nowiki/>и Болоӣ | align="right" |170 828 | align="right" |4666 | align="right" |15 | align="right" |236 |Бастия |Корсика |- ! style="text-align: left;" |21 |[[Акс:Blason_département_fr_Côte-d'Or.svg|20x20px|Coat of arms of department 21]] |[[Департаменти Кот д'Ор|Кот д’Ор]] | align="right" |527 403 | align="right" |8763 | align="right" |23 | align="right" |706 |Дижон |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |22 |[[Акс:Blason_département_fr_Côtes-d'Armor.svg|20x20px|Coat of arms of department 22]] |[[Департаменти Кот д'Армор|Кот д’Армор]] | align="right" |595 531 | align="right" |6878 | align="right" |27 | align="right" |373 |Сен-Бриё |Бретан |- ! style="text-align: left;" |23 |[[Акс:Blason_Bourbon-La_Marche.svg|20x20px|Coat of arms of department 23]] |[[Департаменти Крёз|Крёз]] | align="right" |121 517 | align="right" |5565 | align="right" |15 | align="right" |260 |Гере |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |24 |[[Акс:Blason_Dordogne_1.svg|20x20px|Coat of arms of department 24]] |[[Департаменти Дордон|Дордон]] | align="right" |416 384 | align="right" |9060 | align="right" |25 | align="right" |557 |Перигё |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |25 |[[Акс:Blason_département_fr_Doubs.svg|20x20px|Coat of arms of department 25]] |[[Департаменти Ду|<nowiki>[[Департаменти Ду</nowiki>]]<nowiki>|</nowiki>[[Департаменти Ду|Ду]] | align="right" |531 062 | align="right" |5234 | align="right" |19 | align="right" |593 |[[Безансон]] |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |26 |[[Акс:Blason_departement_Drome.svg|20x20px|Coat of arms of department 26]] |[[Департаменти Дром|Дром]] | align="right" |491 334 | align="right" |6530 | align="right" |19 | align="right" |369 |Валанс |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |27 |[[Акс:Blason_département_fr_Eure.svg|20x20px|Coat of arms of department 27]] |[[Департаменти Эр|Эр]] | align="right" |591 616 | align="right" |6040 | align="right" |23 | align="right" |675 |Эврё |Нормандия |- ! style="text-align: left;" |28 |[[Акс:Blason_département_fr_Eure-et-Loir.svg|20x20px|Coat of arms of department 28]] |[[Департаменти Эр ва Луар|Эр ва Луар]] | align="right" |432 107 | align="right" |5880 | align="right" |15 | align="right" |401 |Шартр |Марказ |- ! style="text-align: left;" |29 |[[Акс:Blason29.svg|20x20px|Coat of arms of department 29]] |[[Департаменти Финистер|Финистер]] | align="right" |901 293 | align="right" |6733 | align="right" |27 | align="right" |283 |Кемпер |Бретань |- ! style="text-align: left;" |30 |[[Акс:Blason_département_fr_Gard.svg|20x20px|Coat of arms of department 30]] |[[Департаменти Гар|Гар]] | align="right" |725 618 | align="right" |5853 | align="right" |23 | align="right" |353 |Ним |Окситания |- ! style="text-align: left;" |31 |[[Акс:Blason_département_fr_Haute-Garonne.svg|20x20px|Coat of arms of department 31]] |[[Департаменти Гароннаи Болоӣ|Гаронна]]<nowiki/>и Болоӣ | align="right" |1 279 349 | align="right" |6309 | align="right" |27 | align="right" |589 |Тулуза |Окситания |- ! style="text-align: left;" |32 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Gers.svg|20x20px|Coat of arms of department 32]] |[[Департаменти Жер|Жер]] | align="right" |189 530 | align="right" |6257 | align="right" |17 | align="right" |463 |Ош |Окситания |- ! style="text-align: left;" |33 |[[Акс:Blason_département_fr_Gironde.svg|20x20px|Coat of arms of department 33]] |[[Департаменти Жиронда|Жиронда]] | align="right" |1 483 712 | align="right" |10 725 | align="right" |33 | align="right" |542 |Бордо |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |34 |[[Акс:Blason_département_fr_Hérault.svg|20x20px|Coat of arms of department 34]] |[[Департаменти Эро|Эро]] | align="right" |1 077 627 | align="right" |6101 | align="right" |25 | align="right" |343 |Монпелйе |Окситания |- ! style="text-align: left;" |35 |[[Акс:Blason_departement_Ille-et-Vilaine.svg|20x20px|Coat of arms of department 35]] |[[Департаменти Ил ва Вилен|Ил ва Вилен]] | align="right" |1 007 901 | align="right" |6775 | align="right" |27 | align="right" |353 |Ренн |Бретан |- ! style="text-align: left;" |36 |[[Акс:Blason_département_fr_Indre.svg|20x20px|Coat of arms of department 36]] |[[Департаменти Эндр|Эндр]] | align="right" |228 692 | align="right" |6791 | align="right" |13 | align="right" |247 |Шатору |Марказ |- ! style="text-align: left;" |37 |[[Акс:Blason_département_fr_Indre-et-Loire.svg|20x20px|Coat of arms of department 37]] |[[Департаменти Эндр ва Луара|Эндр ва Луара]] | align="right" |596 937 | align="right" |6127 | align="right" |19 | align="right" |277 |[[Тур (Фаронса)|Тур]] |Марказ |- ! style="text-align: left;" |38 |[[Акс:Blason_departement_Isere.svg|20x20px|Coat of arms of department 38]] |[[Департаменти Изер|Изер]] | align="right" |1 224 993 | align="right" |7431 | align="right" |29 | align="right" |532 |Гренобл |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |39 |[[Акс:Blason_département_fr_Jura.svg|20x20px|Coat of arms of department 39]] |[[Департаменти Юра|Юра]] | align="right" |260 932 | align="right" |4999 | align="right" |17 | align="right" |544 |Лон-ле-Сонйе |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |40 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Landes.svg|20x20px|Coat of arms of department 40]] |[[Департаменти Ланд|Ланд]] | align="right" |392 884 | align="right" |9243 | align="right" |15 | align="right" |331 |Мон-де-Марсан |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |41 |[[Акс:Blason_département_fr_Loir-et-Cher.svg|20x20px|Coat of arms of department 41]] |[[Департаменти Луар ва Шер|Луар ва Шер]] | align="right" |331 656 | align="right" |6343 | align="right" |15 | align="right" |291 |Блуа |Марказ |- ! style="text-align: left;" |42 |[[Акс:Blason_departement_Loire.svg|20x20px|Coat of arms of department 42]] |[[Департаменти Луара|Луара]] | align="right" |753 763 | align="right" |4781 | align="right" |21 | align="right" |327 |Сент-Этйен |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |43 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Haute-Loire.svg|20x20px|Coat of arms of department 43]] |[[Департаменти Луараи Болоӣ|Луараи Болоӣ]] | align="right" |225 686 | align="right" |4977 | align="right" |19 | align="right" |260 |Ле-Пюи-ан-Веле |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |44 |[[Акс:Blason_dpt_fr_LoireAtlantique_dapres_Robert_Louis.svg|20x20px|Coat of arms of department 44]] | [[Департаменти Луараи Атлантикӣ|Луара]]<nowiki/>и Атлантикӣ | align="right" |1 313 321 | align="right" |6815 | align="right" |31 | align="right" |221 |Нант |Пеи-де-ла-Луар |- ! style="text-align: left;" |45 |[[Акс:Blason_département_fr_Loiret.svg|20x20px|Coat of arms of department 45]] |[[Департаменти Луаре|Луаре]] | align="right" |662 297 | align="right" |6775 | align="right" |21 | align="right" |334 |Орлеан |Марказ |- ! style="text-align: left;" |46 |[[Акс:Blason_département_fr_Lot.svg|20x20px|Coat of arms of department 46]] |[[Департаменти Лот|Ло]]<nowiki/>т | align="right" |174 346 | align="right" |5217 | align="right" |17 | align="right" |340 |Каор |Окситания |- ! style="text-align: left;" |47 |[[Акс:Blason_département_fr_Lot-et-Garonne.svg|20x20px|Coat of arms of department 47]] |[[Департаменти Лот ва Гаронна|Лот ва Гаронна]] | align="right" |332 119 | align="right" |5361 | align="right" |21 | align="right" |319 |Ажен |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |48 |[[Акс:Blason_département_fr_Lozère.svg|20x20px|Coat of arms of department 48]] |[[Департаменти Лозер|Лозер]] | align="right" |76 889 | align="right" |5167 | align="right" |13 | align="right" |185 |Манд |Окситания |- ! style="text-align: left;" |49 |[[Акс:Blason_departement_Maine-et-Loire.svg|20x20px|Coat of arms of department 49]] |[[Департаменти Мэн ва Луара|Мен ва Луара]] | align="right" |795 557 | align="right" |7166 | align="right" |21 | align="right" |357 |Анже |Пеи-де-ла-Луар |- ! style="text-align: left;" |50 |[[Акс:Blason_département_fr_Manche.svg|20x20px|Coat of arms of department 50]] |[[Департаменти Манш|Манш]] | align="right" |499 340 | align="right" |5938 | align="right" |27 | align="right" |601 |Сен-Ло |Нормандия |- ! style="text-align: left;" |51 |[[Акс:Blason_departement_Marne.svg|20x20px|Coat of arms of department 51]] |[[Департаменти Марна|Марна]] | align="right" |568 750 | align="right" |8162 | align="right" |23 | align="right" |620 |Шалон-ан-Шампан |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |52 |[[Акс:Blason_département_fr_Haute-Marne.svg|20x20px|Coat of arms of department 52]] |[[Департаменти Марнаи Боло|Марнаи Боло]] | align="right" |182 136 | align="right" |6211 | align="right" |17 | align="right" |437 |Шомон |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |53 |[[Акс:Blason_département_fr_Mayenne.svg|20x20px|Coat of arms of department 53]] |[[Департаменти Майенн|Майен]] | align="right" |307 453 | align="right" |5175 | align="right" |17 | align="right" |261 |Лавал |Пеи-де-ла-Луар |- ! style="text-align: left;" |54 |[[Акс:Blason_Meurthe-et-Moselle.svg|20x20px|Coat of arms of department 54]] |[[Департаменти Мёрт ва Мозел|Мёрт ва Мозел]] | align="right" |733 266 | align="right" |5246 | align="right" |23 | align="right" |594 |[[Нанси]] |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |55 |[[Акс:Blason_Meuse.svg|20x20px|Coat of arms of department 55]] |[[Департаменти Мёз|Мёз]] | align="right" |192 800 | align="right" |6211 | align="right" |17 | align="right" |501 |Бар-ле-Дюк |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |56 |[[Акс:Blason_departement_Morbihan.svg|20x20px|Coat of arms of department 56]] |[[Департаменти Морбиан|Морбиан]] | align="right" |732 372 | align="right" |6823 | align="right" |21 | align="right" |261 |Ванн |Бретан |- ! style="text-align: left;" |57 |[[Акс:Blason_Moselle.svg|20x20px|Coat of arms of department 57]] |[[Департаменти Мозел|Мозел]] | align="right" |1 046 468 | align="right" |6216 | align="right" |27 | align="right" |730 |Мец |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |58 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Nievre.svg|20x20px|Coat of arms of department 58]] |[[Департаменти Невр|Невр]] | align="right" |216 786 | align="right" |6817 | align="right" |17 | align="right" |312 |Невер |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |59 |[[Акс:Blason_Nord-Pas-De-Calais.svg|20x20px|Coat of arms of department 59]] |[[Департаменти Нор|Нор]] | align="right" |2 587 128 | align="right" |5743 | align="right" |41 | align="right" |650 |Лилль |О-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |60 |[[Акс:Blason_département_fr_Oise.svg|20x20px|Coat of arms of department 60]] |[[Департаменти Уаза|Уаза]] | align="right" |810 300 | align="right" |5860 | align="right" |21 | align="right" |692 |Бове |О-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |61 |[[Акс:Blason_département_fr_Orne.svg|20x20px|Coat of arms of department 61]] |[[Департаменти Орн|Орн]] | align="right" |290 015 | align="right" |6103 | align="right" |21 | align="right" |495 |Алансон |Нормандия |- ! style="text-align: left;" |62 |[[Акс:Pas_de_Calais_Arms.svg|20x20px|Coat of arms of department 62]] |[[Департаменти Па де Кале|Па-де-Кале]] | align="right" |1 463 628 | align="right" |6671 | align="right" |39 | align="right" |895 |Аррас |О-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |63 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Puy-de-Dome.svg|20x20px|Coat of arms of department 63]] |[[Департаменти Пюи де Дом|Пюи-де-Дом]] | align="right" |638 092 | align="right" |7970 | align="right" |31 | align="right" |470 |Клермон-Ферран |Оверн — Рона — Алпҳоa></a> |- ! style="text-align: left;" |64 |[[Акс:Blason_des_Pyrénées-Atlantiques.svg|20x20px|Coat of arms of department 64]] |[[Департаменти Пиренеи Атлантикӣ|Пиренеи]] [[Департаменти Пиренеи Атлантикӣ|Атлантикӣ]] | align="right" |660 871 | align="right" |7645 | align="right" |27 | align="right" |547 |По |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |65 |[[Акс:Blason_dpt_fr_HautesPyrenees.svg|20x20px|Coat of arms of department 65]] |[[Департаменти Пиренеи Боло|Пиренеи]] Боло | align="right" |228 854 | align="right" |4464 | align="right" |17 | align="right" |474 |Тарб |Окситания |- ! style="text-align: left;" |66 |[[Акс:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|20x20px|Coat of arms of department 66]] | [[Департаменти Пиренеи Шарқӣ|Пиренеи]] Шарқӣ | align="right" |457 793 | align="right" |4116 | align="right" |17 | align="right" |226 |Перпинян |Окситания |- ! style="text-align: left;" |67 |[[Акс:Blason_Bas_Rhin.svg|20x20px|Coat of arms of department 67]] |[[Департаменти Ба-Рейн|Рейн]]<nowiki/>и Поёнӣ | align="right" |1 104 667 | align="right" |4755 | align="right" |23 | align="right" |527 |Страсбург |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |68 |[[Акс:Blason_Haut_Rhin.svg|20x20px|Coat of arms of department 68]] |[[Департаменти Рейни Болоӣ|Рейн]]<nowiki/>и Болоӣ | align="right" |755 202 | align="right" |3525 | align="right" |17 | align="right" |377 |Колмар |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |69 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Rhone.svg|20x20px|Coat of arms of department 69]] |[[Департаменти Рона|Рона]] | align="right" |1 762 866 | align="right" |3249 | align="right" |13 | align="right" |287 |Лион |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |70 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Haute-Saone.svg|20x20px|Coat of arms of department 70]] |[[Департаменти Сонаи Боло|Сонаи Боло]] | align="right" |239 750 | align="right" |5360 | align="right" |17 | align="right" |545 |Везул |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |71 |[[Акс:Blason_département_fr_Saône-et-Loire.svg|20x20px|Coat of arms of department 71]] |[[Департаменти Сона ва Луара|Сона ва Луара]] | align="right" |555 039 | align="right" |8575 | align="right" |29 | align="right" |572 |Макон |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |72 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Sarthe.svg|20x20px|Coat of arms of department 72]] |[[Департаменти Сарт|Сарта]] | align="right" |567 382 | align="right" |6206 | align="right" |21 | align="right" |370 |Ле-Ман |Пеи-де-ла-Луар |- ! style="text-align: left;" |73 |[[Акс:Arms_of_the_House_of_Savoy.svg|20x20px|Coat of arms of department 73]] |[[Департаменти Савойя|Савойя]] | align="right" |421 105 | align="right" |6028 | align="right" |19 | align="right" |304 |Шамбери |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |74 |[[Акс:Arms_of_the_House_of_Savoy.svg|20x20px|Coat of arms of department 74]] |[[Департаменти Савойяи Боло|Савойя]]<nowiki/>и Боло | align="right" |756 501 | align="right" |4388 | align="right" |17 | align="right" |294 |Анси |Оверн — Рона — Алпҳо |- ! style="text-align: left;" |75 |[[Акс:Blason_paris_75.svg|20x20px|Coat of arms of department 75]] |[[Порис|П]]<nowiki/>орис | align="right" |2 240 621 | align="right" |105 | align="right" |0 | align="right" |1 |[[Порис|Париж]] | Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |76 |[[Акс:Blason76.svg|20x20px|Coat of arms of department 76]] |[[Департаменти Сенаи Наздибаҳрӣ|Сена]]<nowiki/>и Наздибаҳрӣ | align="right" |1 253 931 | align="right" |6278 | align="right" |35 | align="right" |745 |Руан |Нормандия |- ! style="text-align: left;" |77 |[[Акс:Blason_département_fr_Seine-et-Marne.svg|20x20px|Coat of arms of department 77]] |[[Департаменти Сена ва Марна|Сена ва Марна]] | align="right" |1 353 946 | align="right" |5915 | align="right" |23 | align="right" |513 |Мелён |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |78 |[[Акс:Blason_département_fr_Yvelines.svg|20x20px|Coat of arms of department 78]] |[[Департаменти Ивелин|Ивелин]] | align="right" |1 412 356 | align="right" |2284 | align="right" |21 | align="right" |262 |Версал |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |79 |[[Акс:Blason_département_fr_Deux-Sèvres.svg|20x20px|Coat of arms of department 79]] |[[Департаменти Дё Севр|Дё-Севр]] | align="right" |371 583 | align="right" |5999 | align="right" |17 | align="right" |303 |Нйор | Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |80 |[[Акс:Blason_département_fr_Somme.svg|20x20px|Coat of arms of department 80]] |[[Департаменти Сомма|Сомма]] | align="right" |571 154 | align="right" |6170 | align="right" |23 | align="right" |782 |Амйен |О-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |81 |[[Акс:Blason_dpt_fr_Tarn.svg|20x20px|Coat of arms of department 81]] |[[Департаменти Тарн|Тарн]] | align="right" |378 947 | align="right" |5758 | align="right" |23 | align="right" |323 |Алби |Окситания |- ! style="text-align: left;" |82 |[[Акс:Blason_département_fr_Tarn-et-Garonne.svg|20x20px|Coat of arms of department 82]] |[[Департаменти Тарн ва Гаронна|Тарн ва Гаронна]] | align="right" |246 971 | align="right" |3718 | align="right" |15 | align="right" |195 |Монтобан |Окситания |- ! style="text-align: left;" |83 |[[Акс:Blason_departement_Var.svg|20x20px|Coat of arms of department 83]] |[[Департаменти Вар|Вар]] | align="right" |1 021 669 | align="right" |5973 | align="right" |23 | align="right" |153 |Тулон |Прованс — Алпҳо — Соҳили Нилгун |- ! style="text-align: left;" |84 |[[Акс:Blason_département_fr_Vaucluse.svg|20x20px|Coat of arms of department 84]] |[[Департаменти Воклюз|Воклюз]] | align="right" |546 314 | align="right" |3567 | align="right" |17 | align="right" |151 |Авинйон |Прованс — Алпҳо — Соҳили Нилгун |- ! style="text-align: left;" |85 |[[Акс:Blason_dpt_fr_85_Vendée.svg|20x20px|Coat of arms of department 85]] |[[Департаменти Вандея|Вандея]] | align="right" |648 901 | align="right" |6720 | align="right" |17 | align="right" |282 |Ла-Рош-сюр-Йон |Пеи-де-ла-Луар |- ! style="text-align: left;" |86 |[[Акс:Blason_département_fr_Vienne.svg|20x20px|Coat of arms of department 86]] |[[Департаменти Венна|Вьенна]] | align="right" |430 018 | align="right" |6990 | align="right" |19 | align="right" |281 |Пуатйе |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |87 |[[Акс:Blason_departement_Haute-Vienne.svg|20x20px|Coat of arms of department 87]] |[[Департаменти Веннаи Боло|Венна]]<nowiki/>и Боло | align="right" |375 869 | align="right" |5520 | align="right" |21 | align="right" |201 |Лимож |Аквитанияи Нав |- ! style="text-align: left;" |88 |[[Акс:Blason_Vosges.svg|20x20px|Coat of arms of department 88]] |[[Департаменти Вогез|Вогез]] | align="right" |377 282 | align="right" |5874 | align="right" |17 | align="right" |514 |Эпинал |[[Гранд-Эст]] |- ! style="text-align: left;" |89 |[[Акс:Blason_département_fr_Yonne.svg|20x20px|Coat of arms of department 89]] |[[Департаменти Йонна|Йонна]] | align="right" |341 902 | align="right" |7427 | align="right" |21 | align="right" |455 |Осер |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |90 |[[Акс:Blason_département_fr_Territoire_de_Belfort.svg|20x20px|Coat of arms of department 90]] |[[Департаменти Сарзамини Белфор|Сарзамини Белфор]] | align="right" |143 940 | align="right" |609 | align="right" |9 | align="right" |102 |Белфор |Бургундия — Франш-Конте |- ! style="text-align: left;" |91 |[[Акс:Blason_département_fr_Essonne.svg|20x20px|Coat of arms of department 91]] |[[Департаменти Эссонна|Эсон]] | align="right" |1 237 507 | align="right" |1804 | align="right" |21 | align="right" |196 |Эври |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |92 |[[Акс:Blason_département_fr_Hauts-de-Seine.svg|20x20px|Coat of arms of department 92]] |[[Департаменти Болои Сен|Болои Сен]] | align="right" |1 586 434 | align="right" |176 | align="right" |23 | align="right" |36 |Нантер |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |93 |[[Акс:Blason_département_fr_Seine-Saint-Denis.svg|20x20px|Coat of arms of department 93]] |[[Департаменти Сена — Сен Дени|Сена - Сен Дени]] | align="right" |1 538 726 | align="right" |236 | align="right" |21 | align="right" |40 |Бобинйи |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |94 |[[Акс:Blason_département_fr_Val-de-Marne.svg|20x20px|Coat of arms of department 94]] |[[Департаменти Вал де Марн|Вал де Марн]] | align="right" |1 341 831 | align="right" |245 | align="right" |25 | align="right" |47 |Кретей |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |95 |[[Акс:Blason_département_fr_Val-d'Oise.svg|20x20px|Coat of arms of department 95]] |[[Департаменти Вал д'Уаз|Вал д’Уаз]] | align="right" |1 187 081 | align="right" |1246 | align="right" |21 | align="right" |185 |Понтуаз |Ил-де-Франс |- ! style="text-align: left;" |96 |[[Акс:Coat_of_arms_of_Guadeloupe.svg|20x20px|Coat of arms of Guadeloupe]] |Гваделупа | align="right" |403 314 | align="right" |1628 | align="right" |21 | align="right" |32 |Бас-Тер |Гваделупа |- ! style="text-align: left;" |976 |[[Акс:Coat_of_arms_of_Martinique.svg|border|20x20px| Coat of arms of Martinique]] |Мартиника | align="right" |388 364 | align="right" |1128 | align="right" |0 | align="right" |22 |Фор-де-Франс |Мартиника |- ! style="text-align: left;" |98 |[[Акс:Blason_de_la_Guyane.svg|20x20px|Coat of arms of Guyane]] |Гвиана | align="right" |239 648 | align="right" |86 504 | align="right" |0 | align="right" |34 |Кайенна |Гвиана |- ! style="text-align: left;" |99 |[[Акс:Blason_Réunion_DOM.svg|20x20px|Coat of arms of Réunion]] |Реюньон | align="right" |833 944 | align="right" |2512 | align="right" |25 | align="right" |24 |Сен-Дени |Реюнон |- ! style="text-align: left;" |100 |[[Акс:Coat of Arms of Mayotte.svg|22x22px|Coat of arms of Mayotte]] |Майотта | align="right" |217 091<ref>{{Cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&page=recensement/populegalescom/popcanmayotte.htm|title=Population des cantons de Mayotte|publisher=[[INSEE]]|accessdate=2015-08-20}}</ref> | align="right" |376 | align="right" |13 | align="right" |17 |Мамудзу |Майотта |} ==Иқтисодиёт== ==Мардум== ==Фарҳанг== ==Телевизион== *[[Euronews]] ==Мусиқӣ== *[[Эдит Пиаф]] ==Инҷоро ҳам бингаред== ==Эзоҳ== {{Эзоҳ}} {{ПБ}} {{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}} {{Аврупо}} {{Фаронса-ҷуғ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]] [[Гурӯҳ:Аврупои Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Фаронса]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] m67f1wi7z17n87mqvw4rfe415e5jmac 0 5032 1483462 1480896 2026-08-16T04:17:54Z Zosya95 54344 /* Гуногунии зистӣ */ 1483462 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |номи_маъмулӣ = Mauritius |парчам = Flag of Mauritius.svg |номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}} |нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg |андозаи_нишон = 90 |шиор = {{native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}<ref>{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}</ref><br />"Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд" |номи_суруди_миллӣ= "[[Motherland (anthem)|Motherland]]"<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]</div> |Сохтори давлат= |Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg |забони_расмӣ = нест (''de jure'')<br />{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')<ref>[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад. </ref>}} |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |пойтахт = [[Порт Луис]] |Шаҳри калонтарин= |Вазифаи сарварон= |Сарварон= |Ҷой аз рӯи масоҳат= |Масоҳат=2040 |Фоизи об= |Ҷой аз рӯи аҳолӣ= |Аҳолӣ=1200206 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= |Зичии аҳолӣ=588.3 |ММД= |Соли ҳисоби ММД= |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ= |Пули миллӣ= |Домен= |Коди телефон= |Соат= |Эзоҳот= }} '''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, & Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}</ref> Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.<ref name="ICJ">{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}</ref><ref name="PCA Memorial Vol 1" /> Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.<ref name="EEZ 1977">{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}</ref> Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро "Дина Аробӣ" (''Dina Arobi'') номиданд.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}</ref> Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои "Иля-ду-Сирне" (''Ilha do Cirne'') ё "Иля-ду-Серне" (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.<ref>{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}</ref> Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery & Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}</ref> Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба "Ил дӯ Франс" иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.<ref name="ICJ"/><ref name="PCA Memorial Vol 1" /> == Таърих == == Ҷуғрофия == == Гуногунии муҳити зист == [[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Геккони нақшдори рӯзона]]]] Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.<ref name="BBC" /> Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад. То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.<ref>{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}</ref><ref>{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&dq=dodo+extinction+emblematic&pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&dq=dodo+%22poster+child%22&pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}</ref> Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.<ref>{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}</ref> Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.<ref>{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}</ref> Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши "Нигоҳи муҳити зисти Маврикий"-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.<ref>{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}</ref> [[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.<ref>{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81}}</ref> == Сиёсат ва ҳукумат == [[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]] Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.<ref>{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}</ref> == Тақсимоти маъмурӣ == {{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}} {{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}} Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.<ref name="gu">{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|accessdate=2026-07-14|archivedate=2023-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}</ref> Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд: * Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]] * Ҷазираи [[Родригес (ҷазира)|Родригес]] * Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]] * Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]] Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд. == Иқтисодиёт == == Мардум == == Фарҳанг ва маданият == == Забонҳо == Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.<ref>{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}</ref> Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.<ref name="language">{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}</ref> Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.<ref>{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2017-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020022212/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}</ref> Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд. == Пайвандҳо == == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Маврикий]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] 2p9omvusqbgaxiikzwe6tyxte4ecdry 1483466 1483462 2026-08-16T04:20:32Z Zosya95 54344 /* Гуногунии муҳити зист */ 1483466 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |номи_маъмулӣ = Mauritius |парчам = Flag of Mauritius.svg |номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}} |нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg |андозаи_нишон = 90 |шиор = {{native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}<ref>{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}</ref><br />"Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд" |номи_суруди_миллӣ= "[[Motherland (anthem)|Motherland]]"<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]</div> |Сохтори давлат= |Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg |забони_расмӣ = нест (''de jure'')<br />{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')<ref>[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад. </ref>}} |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |пойтахт = [[Порт Луис]] |Шаҳри калонтарин= |Вазифаи сарварон= |Сарварон= |Ҷой аз рӯи масоҳат= |Масоҳат=2040 |Фоизи об= |Ҷой аз рӯи аҳолӣ= |Аҳолӣ=1200206 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= |Зичии аҳолӣ=588.3 |ММД= |Соли ҳисоби ММД= |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ= |Пули миллӣ= |Домен= |Коди телефон= |Соат= |Эзоҳот= }} '''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, & Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}</ref> Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.<ref name="ICJ">{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}</ref><ref name="PCA Memorial Vol 1" /> Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.<ref name="EEZ 1977">{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}</ref> Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро "Дина Аробӣ" (''Dina Arobi'') номиданд.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}</ref> Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои "Иля-ду-Сирне" (''Ilha do Cirne'') ё "Иля-ду-Серне" (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.<ref>{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}</ref> Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery & Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}</ref> Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба "Ил дӯ Франс" иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.<ref name="ICJ"/><ref name="PCA Memorial Vol 1" /> == Таърих == == Ҷуғрофия == == Гуногунии муҳити зист == [[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Геккони нақшдори рӯзгард]]]] Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.<ref name="BBC" /> Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад. То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.<ref>{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}</ref><ref>{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&dq=dodo+extinction+emblematic&pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&dq=dodo+%22poster+child%22&pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}</ref> Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.<ref>{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}</ref> Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.<ref>{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}</ref> Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши "Нигоҳи муҳити зисти Маврикий"-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.<ref>{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}</ref> [[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.<ref>{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81}}</ref> == Сиёсат ва ҳукумат == [[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]] Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.<ref>{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}</ref> == Тақсимоти маъмурӣ == {{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}} {{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}} Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.<ref name="gu">{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|accessdate=2026-07-14|archivedate=2023-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}</ref> Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд: * Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]] * Ҷазираи [[Родригес (ҷазира)|Родригес]] * Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]] * Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]] Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд. == Иқтисодиёт == == Мардум == == Фарҳанг ва маданият == == Забонҳо == Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.<ref>{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}</ref> Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.<ref name="language">{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}</ref> Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.<ref>{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2017-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020022212/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}</ref> Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд. == Пайвандҳо == == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Маврикий]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] g3nblkx8t1c09wt4yizyxxl442ktv1g 0 8370 1483484 564670 2026-08-16T11:56:00Z CommonsDelinker 163 Replacing Blason_66.svg with [[File:Blason_département_fr_Pyrénées-Orientales.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Blason département fr Pyrénées-Oriental 1483484 wikitext text/x-wiki {{Қуттии Департаменти Фаронса |Номи аслӣ=Pyrénées-Orientales |Номи тоҷикӣ=Пиренеи Шарқӣ |Дар харита=Pyrénées-Orientales-Position.png |Нишона=Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg |Пойтахт= |Аҳолӣ= |Масоҳат= }} '''Департаменти Пиренеи Шарқӣ''' ({{забон-фр|Pyrénées-Orientales}}) — яке аз [[департаментҳои Фаронса]] аст. == Инҷоро ҳам бингаред == {{Умуми}} {{Фаронса-ҷуғ-нопурра}} 8eq760dog3bjvb14obmziiyw0szu7nm 0 8504 1483438 1483068 2026-08-15T12:34:12Z Firdavsi 3353 /* Сағунаи Рави Тор */ 1483438 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Ранг1 = #A5D570 | Номи тоҷикӣ = | Номи аслӣ = Ноҳияи Ванҷ | Нишон = | Парчам = | Бари нишон = | Бари парчам = | Тавсифи нишон = | Тавсифи парчам = | Кишвар = [[Тоҷикистон]] | lat_dir = N | lat_deg = 38 | lat_min = 22 | lat_sec = 23 | lon_dir = E | lon_deg = 71 | lon_min = 27 | lon_sec = 19 | region = TJ | type = District | Дараҷа = | CoordScale = | Суруди миллӣ = | Мақом = Ноҳияи маъмурӣ | Тобеъи = [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | Шомили = 1 шаҳрак, 6 ҷамоат | Пойтахт = [[Ванҷ (шаҳрак)|Ванҷ]] | Шаҳри бузургтарин = | Шаҳрҳои бузургтарин = | Таъсис = [[29 май|29 маи]] [[1933]] | Барҳамхӯрӣ = | Номҳои пешина = | Раис = Мардзода Одинашо Миршаб (аз 2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.adlia.tj/show_doc.fwx?Rgn=143911|title=Указ Президента Республики Таджикистан от 1 декабря 2022 года №480 "О назначении Мардзода О.М. председателем Ванчского района Горно-Бадахшанской автономной области"|website=www.adlia.tj|accessdate=2023-01-04|archivedate=2024-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209162237/http://adlia.tj/show_doc.fwx?Rgn=143911}}</ref> | Шакли роҳбарӣ = Раиси ноҳия | Раис2 = | Шакли роҳбарӣ2 = | Раис3 = | Шакли роҳбарӣ3 = | ММД = | Соли ММД = | Ҷой аз рӯи ММД = | ММД ба сари аҳолӣ = | Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ = | Забон = | Забонҳо = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забонҳои бадахшонӣ]] — [[Забони язғуломӣ|язғуломӣ]] | Аҳолӣ = 35 400 | Соли барӯйхатгирӣ = 2024 | Фоиз аз аҳолӣ = 4,8 | Ҷой аз рӯи аҳолӣ = | Баҳодиҳии аҳолӣ = | Соли баҳодиҳӣ = | Зичӣ = 7,7 | Ҷой аз рӯи зичӣ = | Ҳайати миллӣ = [[тоҷик]]он | Ҳайати динӣ = [[мусулмон]], [[суннӣ]], мазҳаби [[ҳанафӣ]] | Масоҳат = 4430,5 | Фоиз аз масоҳат = | Ҷой аз рӯи масоҳат = | Баландии бештарин = 7495 | Баландии миёна = 3000 | Баландии камтарин = | Харита = Vanj District in Tajikistan.svg | Андозаи харита = | Харита2 = | Минтақаи замонӣ = UTC+5 | Сарвожа = VA | ISO = TJ.BK.VA | Шиносаи ададӣ = | Шакли шиноса = | Шиносаи ададӣ2 = | Шакли шиноса2 = | Шиносаи ададӣ3 = | Шакли шиноса3 = | FIPS = | Коди телефон = +992 3551 | Нишонаи почта = 736300 | Домени интернет = tj | Коди мошинҳо = 04 TJ | Вебгоҳ = [[www.vanjiman.com]] | Гурӯҳ дар Commons = Vanj District | Эзоҳ = }}Ноҳияи Ванҷ (форсӣ: ناحیۀ ونج) – минтақаи таърихӣ ва яке аз ноҳияҳои [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]], воқеъ дар шимолу ғарби вилоят, дар шарқи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Масоҳаташ 4430,5 км² буда, тибқи омори соли 2024 аҳолияш 35 400 нафарро ташкил медиҳад (зичии аҳолӣ тақрибан 8 нафар дар 1 км²). Ҳамчун воҳиди расмии маъмурию ҳудудӣ 29 майи 1933 таъсис ёфтааст.<ref name="ref1">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1287410 Ванджский район] (рус.) // Словари и энциклопедии на Академике (нусхаи мақолаи Википедиаи русӣ, 2010). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маркази ноҳия шаҳраки Рохарв (форсӣ: راخرو) аст, ки расман шаҳраки Ванҷ ном дошта, дар харитаҳо низ чунин сабт мешавад, вале дар забони мардум то имрӯз бо номи бостонии худ – Рохарв ёд мегардад; шаҳрак 176 км шимолтар аз шаҳри [[Хоруғ]], дар канораи резишгоҳи рӯди Рохарвоб ба Ванҷоб ҷой дорад.<ref name="ref1" /><ref name="ref2">Ванҷ. Маълумоти ҷуғрофӣ (порча аз китоби Ҳ. Пирумшоев «Ванҷи ман») // Торнамои Ванҷ (vanj.info). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref3">н. Ванҷ (www.vanj.tj) // Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи анъанаи маҳаллӣ, тамоми рустоҳоеро, ки аз деҳаи Бунай болотар воқеъанд, ''«Ванҷи Боло»'' меноманд; водиҳои поёниро бошад, на ''«Ванҷи Поён»'', балки бо номҳои таърихии худашон – [[Язғулом]], Водхуд ва Пшихарв – ёд мекунанд.<ref name="ref2" /> Дигар шӯроҳои русто, мисли Водхуд, Язғулом, Рованд ва Техарв, ки фарогири чандин деҳаанд, то кунун номҳои таърихии худро нигоҳ доштаанд. Шӯрои рустои Рохарв дар ҳоли ҳозир чун ҷамоати ба номи Маҳмадулло Абдуллоев<ref name="ref4">[https://khovar.tj/2025/06/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-no-iyai-van-tolori-varzishiro-iftito-namudand/ Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар ноҳияи Ванҷ толори варзиширо ифтитоҳ намуданд] // АМИТ «Ховар», 25 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ва шӯрои рустои Жовид феълан дар шакли ҷамоати Ҷовидон номгузорӣ шудаанд. Қабл аз вуруди [[Артиши Сурх]] ба Ванҷ ва истиқрори низоми шӯравӣ, маркази идории амлокдории Ванҷ дар шаҳраки Рохарв, дар ''«Қалъаи Ванҷ»'' ё ''«Қалъаи Рохарви Ванҷ»'' қарор дошт, ки ҳам қароргоҳи мири Ванҷ ва ҳам маҳалли будубоши гурӯҳаки маҳдуди сипоҳи [[Манғития|манғитиён]] будааст.<ref name="ref5">Мушкетов Д. И. Рохарв (Кала-и Ванч) // Известия Русского географического общества. — Т. 52. — 1916.</ref> Дарёҳои бузургтарини ноҳия – Ванҷоб, Язғулом ва Панҷ мебошанд. Ду соҳили дарёи Ванҷоб бо дарозии зиёда аз 100 км бахши умдаи ноҳияро ташкил медиҳад. == Номшиносӣ == Дар сарчашмаҳои русӣ ва адабиёти даврони шӯравӣ номи ноҳия дар шаклҳои ''«Ванч»'' ва ''«Вандж»'' омадааст, ки гунаи русишудаи ҷойноми тоҷикии Ванҷ мебошад.<ref name="ref3" /> Дар боби решаи ин ном ақидаҳо мухталифанд. Донишманди тоҷик Гулшанӣ дар китобаш ''«Таърихи ҳумоюн»'', ки соли 1328 ҳиҷрии қамарӣ баробар бо 1910 милодӣ навиштааст, онро табдилёфтаи номи дарёи Панҷ шумурда, дар бораи диёри Ванҷ мегӯяд: ''«Қасабаи Ванҷ ба тарафи шарқии Дарвоз, ба таҳти ақабаи Боми Дунё воқеъ аст ва дар он ҷониб манбаи дарёи Омӯя ва Ҷайҳун ва онро Чашмаи Панҷ мегӯянд, аз қуллаи шомихи кӯҳи Боми Дунё набаъон менамоянд. Аз андак масофат, панҷ чашма ба як ҷо ҷамъ мешавад ва ғарбан ҷараён менамояд ва онро чашмаи Панҷ мегӯянд ва он қасабаро Ванҷ меноманд, ки он муҳаррафи Панҷ аст. Оби аввали наҳри Ҷайҳун ҳамин аст»''.<ref name="ref6">Гулшанӣ. Таърихи ҳумоюн. — Душанбе, 2006. — С. 157.</ref> Тадқиқоти забоншиносии баъдина ин ривояти халқиро тасдиқ намекунад. Эроншиноси маъруф Д. И. Эделман дар пажӯҳиши бунёдии худ ''«Географические названия Памира»'' (''«Номҳои ҷуғрофии Помир»''), ки соли 1975 дар маҷмуаи ''«Страны и народы Востока»'' ба чоп расидааст, решаи вожаи ''«Ванҷ»''-ро мушаххасан шарҳ намедиҳад, балки онро номи аслии худи водӣ мешуморад, ки номи дарёи Ванҷов (Ванҷ + ''«об»'') низ аз он гирифта шудааст.<ref name="ref7">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 41–62.</ref> Тибқи мушоҳидаи ӯ, ҳамсоягони язғуломизабони ин водӣ онро на ''«Ванҷ»'', балки ''«Вавз»'' меноманд, ки ин худ далели дигаре бар куҳансолии эҳтимолии ин ном аст.<ref name="ref7" /> Забони куҳани ванҷии аз байнрафта, ки сокинони маҳаллӣ то охири асри XIX бад-он сухан мегуфтанд, ''«ванҷивор»'' (vanǰivor)-аш меномиданд,<ref name="ref8">Лашкарбеков Б. Б. Старованджский язык (vanǰivor) // Основы иранского языкознания: Среднеиранские и новоиранские языки / под ред. В. А. Ефимова. — М.: Восточная литература, 2008. — С. 61–109.</ref> вале дар адабиёти дастрас пажӯҳише, ки решаи номи ''«Ванҷ»''-ро аз вожаҳои ҳамин забон ба даст оварда бошад, ёфт нашуд. Дар маҷмуъ, Эделман хулоса мебарорад, ки аксари номҳои ҷуғрофии [[Помир|Помири]] Ғарбию Ҷанубӣ бо ёрии забонҳои имрӯза шарҳнопазиранд, ки ин аз бостонӣ будани онҳо гувоҳӣ дода, эҳтимоли тааллуқи баъзеи онҳоро ба забонҳои куҳани пешин (субстратӣ) нишон медиҳад.<ref name="ref7" /> Худи Д. И. Эделман дар ҳамин мақола сабаби ин дугонагии номро возеҳтар шарҳ дода, чунин овардааст: ''«Иногда различные названия одного и того же пункта отражают различные исторические обстоятельства. Так, населенный пункт — административный центр Ванча имеет два названия. Первое — официальное, значащееся на картах — «Ванч» является редакцией старого названия находившейся здесь когда-то крепости, которая именовалась просто Кала ('<nowiki/>'''qala'<nowiki/>''') 'крепость' или Кала-и Вандж 'Ванджская крепость'. Второе — название самого кишлака, которое до сих пор остается в обиходе у местного населения и жителей соседних долин — «Рохарв».»'' Тарҷума: ''«Баъзан номҳои мухталифи як маҳал вазъиятҳои гуногуни таърихиро инъикос менамоянд. Чунончи, маҳалли аҳолинишин — маркази маъмурии Ванҷ — ду ном дорад. Аввалин — номи расмӣ, ки дар харитаҳо зикр мешавад, — «Ванҷ» аст, ки таҳрирёфтаи номи қадимии қалъаест мебошад, ки замоне дар ин ҷо буд ва онро танҳо Қалъа ('<nowiki/>'''qala'<nowiki/>''') ё Қалъаи Ванҷ меномиданд. Дуюмин — номи худи русто аст, ки то ҳанӯз дар гуфтугӯи мардуми маҳаллӣ ва сокинони водиҳои ҳамҷавор боқӣ мондааст — «Рохарв».»''.<ref name="ref9">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 42.</ref> Бино бар ин, то имрӯз дар илми забоншиносии эронӣ решашиносии қатъӣ ва ба таври васеъ пазируфташудаи вожаи ''«Ванҷ»'' пешниҳод нашудааст: ривояти Гулшанӣ дар боло намунаи анъанаи омиёна ва таърихии маҳаллист, на натиҷаи таҳлили илмии забонӣ. Коршиносон, ин номро қадимӣ мешуморанд ва эҳтимол медиҳанд, ки он ба давраи пеш аз паҳншавии забони тоҷикӣ дар ин минтақа тааллуқ дошта бошад, бидуни он ки то ба ҳол решаи дақиқи онро муайян созанд. Донишманд, шоир ва луғатшиноси тоҷик Абдусамад Ҳайдаров дар ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ»'' (2019) дар бораи вожаи ''«Ванҷ»'' маълумоти муфассали фарҳангшиносиро ҷамъбаст намудааст<ref name="ref10">Ҳайдаров А. Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ. — Душанбе: ЭР-Граф, 2019. — С. 14–17.</ref>. Тибқи ин пажӯҳиш, дар фарҳангномаҳои классикии форсиву тоҷикӣ вожаи ''«ван»''/''«ванҷ»'' дар маъноҳои гуногун сабт шудааст: номи деҳае дар Насаф (муарраби ''«вана»'', тибқи ''«Фарҳанги Ананд Роҷ»''); шабеҳу монанд, меваи мағздор, ҷангали пурдарахт ва номи шаҳре (тибқи ''«Бурҳони қотеъ»''); аз забони ҳиндӣ (санскрит) ба маънои ''«ҷангал»'', ''«беша»'' (тибқи ''«Фарҳанги Нафисӣ»''); меваи ба зира монанд бо мағзак ва ташбеҳ (тибқи ''«Ғиёс-ул-луғот»''); ва ниҳоят – ''«гунҷишк»'' (тибқи ''«Туҳфат-ул-аҳбоб»'' ва ''«Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ»''). Гурӯҳи дигари муҳаққиқон, аз ҷумла И. М. Стеблин-Каменский, А. З. Розенфелд, В. Томашек ва А. Д. Девонақулов, вожаи ''«ванҷ»''-ро аз ''«ван»'' ба маънои ''«бед»'' гирифташуда медонанд.<ref name="ref10" /> Ҳайдаров бо усули муқоисаи фарҳангномавӣ нишон медиҳад, ки маънои ''«гунҷишк»'' эҳтимолан натиҷаи хатои котибист: дар қадимтарин фарҳанги дастрас – ''«Луғати фурс»''-и Асадии Тӯсӣ (саҳ. 73) – барои ''«гунҷишк»'' на ''«ванҷ»'', балки ''«вунҷ»'' омадааст, ва азбаски дар хатти арабӣ навишти ин ду вожа якхела аст, ба андешаи муаллиф, дар фарҳангномаҳои баъдӣ ба ҷои ''«вунҷ»'' хатан ''«ванҷ»'' сабт гардидааст. Ин фарзияро ӯ бо далели дигар низ тақвият медиҳад: дар забони гуфтугӯии тоҷикӣ шаклҳои гуногуни калимаи ''«гунҷишк»'' – ''«вунҷишк»'', ''«бунҷишк»'', ''«гундишк»'' – ҳама пас аз ҳарфи аввал садоноки кӯтоҳи ''«у»''-ро мегиранд, на ''«а»''-ро. Аз ин муҳимтар, дар забони куҳани ванҷӣ худи вожаи ''«гунҷишк»'' тамоман калимаи дигаре буд – ''«курҷик»'' – монанди забони ҳамсояи имрӯзаи язғуломӣ (''«чуғак»'') ва шуғнонӣ (''«вудуч»''); агар водӣ ба номи ин парранда гузошта мешуд, мебоист ''«Курҷик»'' номида мешуд, на ''«Ванҷ»''.<ref name="ref10" /> Ба ин тартиб, ба андешаи аксари муҳаққиқон, решаи бовариноктарини номи ''«Ванҷ»'' ҳамон вожаи ''«ван»'' ба маънои ''«бед»'' аст, ки дар забонҳои зиндаи имрӯзаи помирӣ низ боқӣ мондааст: шуғнонӣ ''«wank»'', бартангӣ ''«wanoch»'', рӯшонӣ ''«wanoj»'', орошорӣ ''«wanuj»''.<ref name="ref10" /> Дар баробари ин, дар байни мардуми маҳаллӣ фарзияи дигаре низ роиҷ аст, ки тибқи он вожаи ''«ванҷ»'' муродифи калимаи ''«ганҷ»'' (яъне ''«хазина»'') мебошад. Ҳайдаров ин фарзияро ба падидаи табдили овозҳои ''«в»''→''«г»''→''«к»'' дар лаҳҷаи маҳаллӣ пайванд медиҳад, ки намунаҳои он дар ҷуфти калимаҳои боқимондаи забони куҳани ванҷӣ, ки то имрӯз дар нутқи шифоҳии мардум ҳамроҳи муодилҳои тоҷикиашон истифода мешаванд (масалан, ''«сару мангал»'', ''«санди нозо»'', ''«кари шумук»'', ''«гарми тумухч»''), ба назар мерасад.<ref name="ref10" /> Вожаи ''«ганҷ»'' то имрӯз дар нутқи мардуми Ванҷ серистеъмол буда, ҳатто баъзе хӯрокворӣ (мисли ширравған), меваҳо (мисли тут) ва анбори неъмат (''«ганҷур»'') бо ҳамин ном ёд мешаванд; ибораи қадимии ''«ванҷи ману ганҷи ман»'', ки зиёда аз ҳазор сол вирди забони мардум аст, низ, ба назари муаллиф, метавонад далели воқеии ин пайванди маъноӣ бошад.<ref name="ref10" /> Номи Ванҷ соли 2023 ба бузургтарин лозури Помир низ гузошта шуд: 31 июли соли 2023 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] лозури Федченко расман Ванҷях номгузорӣ гардид.<ref name="ref11">[https://khovar.tj/rus/2024/06/lednik-vandzhyah-odin-iz-samyh-bolshih-lednikov-tadzhikistana-i-gornyh-sistem-mira/ Ледник Ванджях — один из самых больших ледников Таджикистана и горных систем мира] (рус.) // НИАТ «Ховар», 9 июни 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref12">[https://rus.ozodi.org/a/32555126.html СМИ: крупнейший на Памире ледник Федченко переименован в «Ванджях»] (рус.) // Радиои Озодӣ, 20 августи 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Ҷойгоҳ == Ноҳияи Ванҷ бо сарзамини 4430,5 км² дар миёни қаторкӯҳҳои [[Дарвоз]] ва Язғулом воқеъ аст. Дар шимол бо [[Сангвор|ноҳияи Сангвор]] (Тавилдараи пешин), дар шарқ бо [[Мурғоб|ноҳияи Мурғоб]], дар ҷануб бо [[Рӯшон|ноҳияи Рӯшон]], дар ғарб бо ноҳияи Дарвози Тоҷикистон ва дар ҷанубу ғарб, аз тариқи рӯди [[Панҷ]], бо ноҳияи Дарвози вилояти [[Бадахшон|Бадахшони]] [[Афғонистон]] ҳаммарз мебошад.<ref name="ref1" /> Марзи шарқии ноҳияро қаторкӯҳи Академияи илмҳо ташкил медиҳад.<ref name="ref13">Republic of Tajikistan, map showing administrative division as of January 1, 2004, «Tojikkoinot» Cartographic Press, Dushanbe.</ref> Аз шимолу шарқи ноҳия ба ҷанубу ғарби он рӯдҳои Ванҷ) ва Язғулом ҷорӣ мешаванд, ки ба рӯди Панҷ мерезанд. Сарзамини ноҳия ду водии нисбатан васеи Бадахшонро дар бар мегирад. Яке аз онҳо дараи рӯди Ванҷ аст, ки беш аз 150 км дарозо дорад ва аз лозурҳои Ҷамъияти ҷуғрофӣ, Хирсон ва Абдуқаҳҳор оғоз мегирад. Водии дигар дараи рӯди Язғулом аст, ки дар миёни қаторкӯҳҳои Язғулому Рӯшон ҷой гирифтааст. Ин ду водиро аз ҳамдигар қаторкӯҳи Ванҷ ҷудо мекунад.<ref name="ref13" /> Баландии маҳал аз сатҳи дарё аз 1500 то 5000 метр мебошад. Дар бораи сабаби номгузории қаторкӯҳҳои атрофи Ванҷ, Д. И. Эделман чунин таваҷҷуҳ медиҳад: ''«Названия хребтов в исконной топонимии не прослеживаются. Те наименования, которые мы видим сейчас на географических картах,— позднейшие. Они даны исследователями в основном по принципу смежности с той или иной долиной. Ванчский хребет отделяет Ванч от Язгулема, Язгулемский хребет — Язгулем от Рушана-Бартанга, Рушанский — долину Рушана от Гунта…»'' Тарҷума: ''«Номҳои қаторкӯҳҳо дар ҷойномҳоии аслӣ дида намешаванд. Номҳое, ки мо имрӯз дар харитаҳои ҷуғрофӣ мебинем, аз давраҳои баъдтаранд. Онҳоро муҳаққиқон асосан бар мабнои усули ҳамҷаворӣ бо ин ё он водӣ гузоштаанд. Қаторкӯҳи Ванҷ, Ванҷро аз Язғулом ҷудо мекунад, қаторкӯҳи Язғулом — Язғуломро аз Рӯшону Бартанг, қаторкӯҳи Рӯшон — водии Рӯшонро аз Ғунд…»''.<ref name="ref1" /> Дарёи Ванҷ (Ванҷоб) 103 км дарозӣ ва 2070 км² ҳавзаи обғундорӣ дорад. Он аз ҳамроҳшавии ду шохоб падид меояд: яке аз лозурҳои нишебии шимолии қаторкӯҳи Ванҷ сарчашма мегирад, дигаре бошад – аз нишебиҳои ғарбии қаторкӯҳи Академияи илмҳо. То резишгоҳи шохоби Кашолаях худи дарё номи Абдуқаҳҳорро дорад; танҳо пас аз ҳамроҳ шудан бо ин шохоб он ба номи Ванҷоб мубаддал мегардад. Сарфи миёнаи солонаи об дар резишгоҳи дарё 49,4 м³/с аст.<ref name="ref14">Ванч (рус.) // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи мушоҳидаи мустақили Снесарев (1906), дарёи Ванҷ, ба сабаби бисёр ҷазираҳояш, дар баъзе ҷойҳо то ¾ верст (қариб 800 м) ва бештар паҳн мешавад, дар ҳоле ки дар танги дара паҳноияш танҳо тахминан 20 саҷин (қариб 43 м) аст; чуқурии он дар баъзе маконҳо то 1½ саҷин (қариб 3,2 м) мерасад, ҷараёнаш тезу тунд буда, ранги обаш лойолуди шириранг аст.<ref name="ref2192">Снесарев А. Е. Восточная Бухара (военно-географический очерк) // Сборник географических, топографических и статистических материалов по Азии. — Вып. LXXIX. — СПб.: Военная типография, 1906. — С. 19.</ref> Дар мавсими пуроби дарё гузаргоҳ вуҷуд надорад ва убур танҳо тавассути пул ё гупсар сурат мегирад; дар маҷмуъ се пул мавҷуд буд — дар резишгоҳи дарё, дар канори деҳаи Рохарв (Қалъаи Ванҷ) ва дар канори Пойи Мазор.<ref name="ref2192" /> Хилофи дарёҳои ҳамсоя, дарёи Ванҷ ҳатто дар зимистони сахт пурра ях намебандад, ва водии он назар ба водии дарёҳои ҳамсоя хеле васеътар аст.<ref name="ref2192" /> Дарёи Язғулом 80 км тӯл кашида, масоҳати ҳавзаи он 1970 км²-ро ташкил медиҳад; қисми болоии он то ҳамроҳшавии дарёи Ракзов Мазордара номида мешавад, сарфи миёнаи об дар поёноби дарё 36,2 м³/с буда, ғизои дарёҳои ноҳия асосан барфию лозурист ва сермобтарин моҳ июл аст.<ref name="ref1" /> Тавсифи муфассали гидрографии дарёи Ванҷро низ капитан Кузнецов ҳанӯз соли 1892 сабт кардааст. Ба гуфтаи ӯ, дарё аз ду шохоб — оби-Кашолаях (аз рост) ва оби-Абдуқаҳҳор (аз чап) — сарчашма мегирад, ки худ аз лозурҳои Куҳи-Лазурӣ об мегиранд, ва номи муосири шохоби ''«Абдуқаҳҳор»'', ки ҳанӯз дар гуфтаи боло зикр омада буд, маҳз бо ҳамин навиштаи асри XIX мутобиқат мекунад: ''«Рѣка оби-Ванчъ, берущая начало двумя рѣками: правой оби-Кашалъ-Аякъ и лѣвой оби-Абдукогоръ изъ ледниковъ Куи-Лазырь, течетъ въ юго-западномъ направленіи въ большинствѣ случаевъ разливаясь на много рукавовъ и образуя массу острововъ–тугаевъ.»'' Тарҷума: ''«Дарёи оби-Ванҷ, ки аз ду рӯд — рости оби-Кашолаях ва чапи оби-Абдуқаҳҳор — аз лозурҳои Куҳи-Лозурӣ сарчашма мегирад, дар самти ҷанубу ғарбӣ ҷараён дошта, дар аксари ҳолат ба бисёр шохобчаҳо тақсим мешавад ва анбӯҳи ҷазираҳо — тӯғайҳоро ба вуҷуд меорад»''.<ref name="ref15">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 32.</ref> Кузнецов инчунин баландии рустоҳои соҳили дарёи Ванҷро аз сатҳи баҳр чен кардааст: аз резишгоҳи он ба Панҷ (5110 қадам) то рустоҳои Рохарв (6250 қадам), Бунай (6590 қадам), Техарв (7260 қадам), Старғ (7670 қадам) ва Ванван (8020 қадам); ва дар бораи қаторкӯҳи байни Ванҷу Язғулом, ки имрӯз бо номи қаторкӯҳи Ванҷ маъруф аст, чунин навиштааст: ''«Горный хребетъ, расположенный между рѣками Ванчъ и Язгулемъ, носитъ названіе Ванчскаго. Восточная его часть покрыта вѣчными снѣгами и ледниками, западная – скалистая. Растительности на немъ нѣтъ никакой.»'' Тарҷума: ''«Қаторкӯҳе, ки миёни дарёҳои Ванҷу Язғулом воқеъ аст, номи Ванҷро дорад. Қисми шарқии он бо барфу лозурҳои ҷовидона пӯшида аст, қисми ғарбӣ бошад — сахраист; дар он ҳеҷ гуна рустание вуҷуд надорад»''.<ref name="ref1" /> Ванҷ дар соҳили яке аз шохобҳои бузурги рости дарёи Панҷ (болооби [[Ому]]), ки бо номи Ванҷоб маъруф аст, ҷой гирифтааст. Масофа аз маркази ноҳия то шаҳри Хоруғ 176 км ва то шаҳри [[Душанбе]] 387 км аст. Тавсифи аввалини илмии ҷуғрофии қаторкӯҳҳои иҳотакунандаи водии Ванҷ ба шарқшиноси рус А. А. Семёнов тааллуқ дорад, ки соли 1898 дар доираи экспедитсияи расмии граф А. А. Бобринский аз ин минтақа дидан карда буд. Ӯ дар китоби худ навиштааст: ''«Часть Дарваза по правую сторону Пянджа (Сѣверный Дарвазъ) занимаетъ западный склонъ Памирскаго плоскогорья: этотъ край изрѣзываютъ глубокими долинами рѣкъ: Пянджа и его притоковъ справа: Оби-Хингоу, Ванджа и Язгулина. Водораздѣломъ этихъ рѣкъ служатъ два высокихъ хребта: Дарвазскій, между рр. Оби-Хингоу и Ванджемъ, и Ванджскій,–между долинами Ванджа и Язгулина... Въ верховьяхъ Ванджа всѣ упомянутыя горныя цѣпи сходятся въ одинъ узелъ и сливаются съ Памирами.»'' Тарҷума: ''«Қисми Дарвоз, ки дар канори рости Панҷ ҷойгир аст (Дарвози Шимолӣ), нишеби ғарбии баландсаҳрои Помирро фаро мегирад: ин канораро водиҳои амиқи дарёҳо буридаанд – Панҷ ва шохобҳои рости он: Оби-Хингов, Ванҷ ва Язғулом. Марзи обҷудокунии ин дарёҳоро ду қаторкӯҳи баланд ташкил медиҳанд: Дарвоз – миёни рӯдҳои Оби-Хингову Ванҷ, ва Ванҷ – миёни водиҳои Ванҷу Язғулом... Дар болооби Ванҷ ҳамаи ин қаторкӯҳҳои зикршуда ба як гиреҳ мепайванданд ва бо Помир мепайванданд»''.<ref name="ref16">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 6.</ref> Дар ҳамин гиреҳи кӯҳӣ, ки қаторкӯҳҳои Ванҷу Дарвоз бо Помир мепайванданд, Семёнов ағбаи баландеро ба қайд гирифтааст, ки ба болооби Ванҷ мебарад: ''«Въ этомъ горномъ узлѣ лежить на высотѣ свыше 15 тыс. футовъ надъ уровнемъ моря перевалъ Сытаргй въ долину р. Вандж, или Ванча»'' – тарҷума: ''«Дар ҳамин гиреҳи кӯҳӣ, дар баландии зиёда аз 15 ҳазор фут аз сатҳи баҳр, ағбаи Сытаргӣ ба водии дарёи Вандж (Ванҷ) ҷойгир аст»''.<ref name="ref17">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 7.</ref> Тавсифи муфассали роҳҳои дастрасӣ ба водии Ванҷ дар охири асри XIX ба қалами капитан Н. Юхновский, узви экспедитсияи ҳудудии соли 1893, тааллуқ дорад, ки барои таҳқиқи қитъаи камомӯхтаи сарҳад аз дарёи Ванҷ то истеҳкоми Керкӣ, дар тӯли рӯдҳои Панҷу Ому фиристода шуда буд.<ref name="ref2112">Юхновский И. Нѣсколько словъ объ условіяхъ жизни въ горахъ Дарваза и въ долинѣ рѣки Ванча // Туркестанские Ведомости. — 1894. — № 65. — С. 64–65.</ref> Тибқи гузориши ӯ, роҳи аз Қалъаи Хумб то Рохар (Қалъаи Ванҷ) дар тӯли соҳили дарёи Панҷ бо василаи карнизҳо мегузашт, ки паҳноияшон аз ¾ то 1½ арш буда, баъзан аз болои нишебиҳои мулоим ва баъзан аз болои қаторкӯҳҳои амудӣ мегузаштанд; дар баъзе ҷойҳо карнизҳои сунъӣ — аз бревнои чӯбини дар шикофи сангҳо ҷойгузошташуда, бо шохчаву замин пӯшонидашуда — сохта мешуданд.<ref name="ref2112" /> Ин роҳ, гарчанде дар давоми сол умуман кушода буд, вале аз сабаби фаромадани обхезиҳои кӯҳӣ ё харсанг метавонист вайрон гардад ва то таъмир қатъ шавад; дар мавсими зимистон, дар натиҷаи яхбандӣ ва боришот, ҳаракат дар ин роҳ хеле мушкил мегардид.<ref name="ref2112" /> Мавзеи Қалъаи Ванҷ (Рохар), ки Юхновский онро тавсиф кардааст, тахминан дар масофаи 6 версти (қариб 6,4 км) аз ҷои ҳамроҳшавии дарёи Ванҷ ба Панҷ ҷойгир буд; водии Ванҷ назар ба дараи танги Панҷ хеле васеътар буда, дорои заминҳои назарраси корам буд ва аз ин рӯ, назар ба дигар минтақаҳои Дарвоз, зичии аҳолии он бештар буд.<ref name="ref2112" /> Дар Рохар се роҳ ба ҳам мепайвастанд: аз ғарб — аз Қалъаи Хумб; аз шимол — аз ағбаи «Аба-и-Ситарги», ки эҳтимол ҳамон ағбаест, ки А. А. Семёнов онро бо номи «Сытаргй» ёд кардааст (ниг. боло); ва аз ҷанубу шарқ — аз Рӯшону [[Шуғнон]], ки ин роҳи охир хеле душвор буд ва барои расидан ба Рохар аз он тариқ, мусофир бояд дарёи Панҷро бо «гупсар» (шино бо пӯсти боди пуркардашудаи буз) убур мекард.<ref name="ref2112" /> === Лозурҳо ва қуллаҳо === Болооби дараи Ванҷ, ки дар он ҷо рӯд номи Абдуқаҳҳор (Абдукагор)-ро дорад, аз калонтарин марказҳои лозурии Помир ба шумор меравад. Бузургтарин лозури ҳавзаи рӯди Ванҷ лозури Ҷамъияти ҷуғрофӣ мебошад, ки дар маҳалли пайвастшавии қаторкӯҳҳои Академияи илмҳо ва Дарвоз ҷой гирифта, дарозиаш 24,2 км ва масоҳаташ 64,4 км² аст. Ин лозур соли 1882 кашф гардида, соли 1928 ба шарафи Ҷамъияти ҷуғрофии [[Русия]] номгузорӣ шудааст.<ref name="ref18">[https://rgo.ru/activity/redaction/news/lednik-geograficheskogo-obshchestva-na-pamire-taet/ Ледник Географического общества на Памире тает] (рус.) // Сомонаи расмии Ҷамъияти ҷуғрофии Русия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар ҳавзаи Абдуқаҳҳор, дар нишебии ғарбии қаторкӯҳи Академияи илмҳо, лозури Хирсон (дар адабиёти илмии русӣ – Медвежий) воқеъ аст, ки бо ҳаракатҳои даврии ногаҳонии худ (сёрҷ) дар ҷаҳон шуҳрат дорад. Дарозии лозури Хирсон 15,8 км ва масоҳаташ 25,3 км² аст; ҳавзаи барфии он дар баландии беш аз 5500 м бо ҳавзаи лозури Ванҷях (Федченко) муштарак буда, забонаи борику дарози он бо яхшораи (ледопад) 900-метра аз ҳавзаи ғизогирии фирнӣ ба дараи чуқур, то баландии 2900 м, фуруд меояд.<ref name="ref19">Медвежий ледник // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref> Забонаи ин лозур дар зарфи чанд моҳ то 2 км ба поёни дара пеш рафта, маҷрои дарёи Абдуқаҳҳорро мебандад ва кӯли лозурӣ ба вуҷуд меоварад, ки шикофта шудани он ба обхезиҳои харобиовар дар водии Ванҷ оварда мерасонад. Чунин ҳаракатҳо дар солҳои 1916, 1937, 1951, 1963, 1973, 1989, 2001 ва 2011 ба қайд гирифта шудаанд.<ref name="ref20">[https://www.silkadv.com/en/content/lednik-medvezhiy-v-hrebte-akademii-nauk Ледник Медвежий в хребте Академии Наук] (рус.) // Silk Road Adventures. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ҳангоми ҳаракати соли 1963 лозур қариб 1,75 км пеш рафта, дараи Абдуқаҳҳорро баст ва дар он сол ду маротиба (19 июн ва 3 июл) обхезиҳои лозурӣ рӯй доданд. Соли 1973 садди яхине бо паҳноии тақрибан ним километр ва баландии саду панҷоҳ метр дараро банд карда, дар паси он кӯле бо чуқурии то 110 метр пайдо шуд; 19 июни соли 1973, вақте ки дар кӯл 27 млн м³ об ҷамъ омада буд, рахнашавии он ба амал омад.<ref name="ref21">[https://glaciallakes.narod.ru/articles/articl_other/3-1.htm Виноградов Ю. Б. Сведения о прорывах озёр, подпруженных ледниками] (рус.). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар қисмати шарқии қаторкӯҳи Язғулом, дар марзи ҷанубу шарқии ноҳия, қуллаи Истиқлол (то соли 2006 – қуллаи Революция; 6940 м) – чорумин қуллаи баланди Тоҷикистон қомат афрохтааст. Дар домани шимолии он лозури бузурги Федченко – дарозтарин лозури кӯҳии ҷаҳон берун аз минтақаҳои қутбӣ (77 км) оғоз меёбад.<ref name="ref22">[http://wiki.risk.ru/index.php/%D0%9F%D0%B8%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8 Пик Революции] (рус.) // Wiki.risk.ru. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин лозур, ки соли 1878 онро Василий Ошанин кашф карда, ба шарафи табиатшинос Алексей Федченко номгузорӣ намуда буд, аз 31 июли соли 2023 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон расман Ванҷях ном дорад.<ref name="ref11" /><ref name="ref12" /> Паҳноии миёнаи лозур 2 км ва ҳадди аксараш 5 км буда, ғафсии ях то 1 км ва ҳаҷми он ҳамроҳ бо шохобҳояш 144 км³ мерасад; лозур аз баландии 6200 м оғоз ёфта, забонааш то баландии 2909 м фуруд меояд ва дар силсилаи он 100 лозури хурду бузург, аз ҷумла 26 шохоби бевосита, ба ҳам пайвастаанд. Дар канори чапи лозур, дар баландии 4169 м, 7 августи соли 1933 истгоҳи гидрометеорологӣ кушода шуда буд, ки то соли 1995 бефосила кор кард ва соли 2004 дар доираи лоиҳаи байналмилалӣ дар он ҷо истгоҳи худкор насб гардид. Бар асари гармшавии иқлим лозур танҳо дар садаи XX дар танаи асосии худ тақрибан 15 км³ ях – даҳяки массаи худро – аз даст додааст.<ref name="ref11" /> Тибқи баррасиҳои лозуршиносии охирин, масоҳати умумии лозури Ванҷях (Федченко) тақрибан 700 км² арзёбӣ мешавад ва ҳаҷми умумии яхи он, бар пояи ченкунии ғафсии қабати ях, 123,4 ± 28 км³ ҳисоб карда шудааст.<ref name="ref23">[https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-glaciology/article/evolution-of-fedchenko-glacier-in-the-pamir-tajikistan-during-the-past-eight-decades/0F2F382BD7954575E28B20128B7825E2 The evolution of Fedchenko glacier in the Pamir, Tajikistan, during the past eight decades] (англ.) // Journal of Glaciology. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар тӯли 93 соли мушоҳидаи илмӣ (1928-2021), суръати миёнаи тағйири баландии сатҳи лозур ба −0,46 метр дар сол расидааст, ҳарчанд дар ду фосилаи алоҳида – солҳои 1958-1980 ва 2010-2021 – коҳиши баландии забонаи лозур ду баробар аз меъёри дарозмуддат тезтар будааст.<ref name="ref24">[https://eartharxiv.org/repository/view/7474/ Multi-temporal elevation changes of Fedchenko Glacier, Tajikistan, from 1928 to 2021] (англ.) // EarthArXiv / Journal of Glaciology, 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ченкуниҳои GNSS ва тасвирбардории радарии TanDEM-X нишон медиҳанд, ки мувозинати ҷирмии лозур аз −0,27 ± 0,05 метри муодили обӣ дар сол барои давраи 2000-2011 то −0,51 ± 0,04 метр дар сол барои давраи 2011-2016 бадтар шудааст, яъне суръати обшавии лозур дар даҳсолаи охир тақрибан ду баробар афзудааст.<ref name="ref25">Lambrecht A., Mayer C., Wendt A., Floricioiu D., Völksen C. Elevation change of Fedchenko Glacier, Pamir Mountains, from GNSS field measurements and TanDEM-X elevation models, with a focus on the upper glacier // Journal of Glaciology.</ref> Бо вуҷуди ин, азбаски забонаи лозур бо қабати ғафси хоку сангреза пӯшида аст, масоҳати намоёни он тайи даҳсолаҳо танҳо 1,4 фоиз тағйир ёфта, дар ҳоле ки ҳаҷми аслии яхи он коҳиши назаррас – тақрибан 5 км³ дар тӯли ҳашт даҳсола – доштааст.<ref name="ref23" /> Тибқи маълумоти барномаи UNEP GRID-Arendal, забонаи лозур аз соли 1933 инҷониб зиёда аз 1 километр ба ақиб нишастааст ва аз соли 1980 инҷониб тақрибан 50 метр паст шудааст.<ref name="ref26">[https://www.grida.no/resources/5274 Shrinking of Fedchenko Glacier in the Pamirs of Tajikistan] (англ.) // UNEP GRID-Arendal. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши соли 2026 дар маҷаллаи ''«Remote Sensing»'' доир ба ҳавзаи лозурии дарёи Вахш, ки низоми лозурии Ванҷях (Федченко)-ро низ фаро мегирад, нишон дод, ки масоҳати умумии лозурҳои ин ҳавза аз 4440,9 км² дар соли 2000 то 4087,1 км² дар соли 2018 коҳиш ёфта, барои соли 2025 тахминан 3955,2 км² пешбинӣ мешавад; яъне тайи солҳои 2000-2025 масоҳати умумии лозурҳо 485,7 км² (10,94 фоиз) кам шуда, коҳиши миёнаи солона ба 19,43 км² мерасад.<ref name="ref27">[https://www.mdpi.com/2072-4292/18/9/1436 Changes in Glaciers of the Vakhsh River Basin, Tajikistan Under Global Climate Change] (англ.) // Remote Sensing, ҷ. 18, № 9, мақолаи 1436, 2026.</ref> Қисмати шарқии кӯҳистони ноҳия, аз ҷумла шарқи қаторкӯҳи Ванҷ ва минтақаи лозури Федченко, ба ҳудуди Боғи миллии Тоҷикистон дохил мешавад, ки соли 1992 таъсис ёфтааст ва моҳи июни соли 2013 таҳти унвони ''«Боғи миллии Тоҷикистон (кӯҳҳои Помир)»'' ба Феҳристи мероси умумиҷаҳонии [[ЮНЕСКО]] шомил гардид.<ref name="ref28">[https://news.un.org/ru/story/2013/06/1224271 Таджикский национальный парк «Горы Памира» включён в список Всемирного наследия ЮНЕСКО] (рус.) // Маркази ахбори СММ, июни 2013. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref29">[https://medt.tj/ru/tourism/tourism/1424-tajikskiy-natsionalniy-park-obekt-vsemirnogo-naslediya-unesco Таджикский национальный парк — объект Всемирного наследия ЮНЕСКО] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260119142923/https://www.medt.tj/ru/tourism/tourism/1424-tajikskiy-natsionalniy-park-obekt-vsemirnogo-naslediya-unesco |date=2026-01-19 }} (рус.) // Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи тавсифи ҳарбӣ-ҷуғрофии подполковник А. Е. Снесарев (1906), қаторкӯҳи Ванҷу Язғулом, ки водиҳои Ванҷу Язғуломро аз ҳам ҷудо мекунад, аз наздикии лозури Федченко сар мешавад ва бо теғаҳои баланду сангин ва танг то дарёи Панҷ бо шебҳои тунд қатъ мегардад; дарозии он 130-140 верст (тахминан 138-149 км) ва баландии миёнааш 17-18 ҳазор фут (тахминан 5180-5490 м) арзёбӣ шудааст.<ref name="ref2192" /> Шумораи ағбаҳои ин қаторкӯҳ хеле кам аст; аз миёни онҳо ағбаи Гушхон (тахминан 14 500 фут — қариб 4420 м) серистифодатарин ба шумор мерафт, гарчанде убури он низ душвориҳои зиёд дошт: аспро якчанд маротиба бояд аз пушт фуроварданд ва вақти хунуктарини рӯзро барои гузаштан интихоб мекарданд, то барф вазни аспро нигоҳ дошта тавонад.<ref name="ref2192" /> === Заминҷунбӣ === Ноҳияи Ванҷ дар яке аз минтақаҳои аз ҷиҳати геологӣ мураккабтарин ва аз нигоҳи сейсмикӣ фаъолтарини Осиёи Марказӣ ҷой дорад<ref name="ref186">[https://academic.oup.com/gji/article/240/3/2125/7984515 Identifying geological structures in the Pamir region using non-subsampled shearlet transform and gravity gradient tensor] // Geophysical Journal International, Oxford Academic. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref187">[https://www.mdpi.com/2072-4292/16/24/4771 Present-Day Tectonic Deformation Characteristics of the Northeastern Pamir Margin Constrained by InSAR and GPS Observations] // Remote Sensing (MDPI). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>, ки ин пеш аз ҳама ба бархӯрди амиқи қитъаҳои литосфераии Ҳиндустон ва Авруосиё вобаста аст. Дар натиҷаи ин бархӯрд блоки Помир дар давоми кайнозои дер тақрибан 280–300 километр ба самти шимол рондашуда, деформатсияи бузурги тектоникиро дар зерминтақаи Ванҷу Язғулом ба вуҷуд овардааст<ref name="ref188">[https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2022.967529/full Two kinematic transformations of the Pamir salient since the Mid-Cenozoic: Constraints from multi-timescale deformation analysis] // Frontiers in Earth Science. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Деформатсияи сатҳии минтақа асосан тавассути шикастагии калони Дарвоз-Қарокӯл ва системаи шикастагиҳои дохилиқаторкӯҳии транстенсионӣ идора мешавад<ref name="ref189">[https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geosphere/article/6/4/444/132380/Major-intracontinental-strike-slip-faults-and Major intracontinental strike-slip faults and contrasts in lithospheric strength] // Geosphere, GeoScienceWorld. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>, дар ҳоле ки заминҷунбиҳои чуқурии миёна дар зери минтақа бо равандҳои деламинатсия ва кандашавии (breaking-off) порчаи литосфераи Ҳиндукуш алоқаманд дониста мешаванд<ref name="ref190">[https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/1258/Thesis_Kufner_Sofia.pdf Lithospheric structure and seismotectonic setting of the Hindu Kush, the Tajik-Afghan basin and the western Pamir from analysis] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240604181650/https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/1258/Thesis_Kufner_Sofia.pdf |date=2024-06-04 }} // Refubium, Freie Universität Berlin. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Заминҷунбии 2 январи соли 2010 ==== Субҳи рӯзи шанбе, 2 январи соли 2010 (соати 07:15 бо вақти маҳаллӣ), дар шарқи Тоҷикистон заминларзае бо бузургии тахминан 5,3–5,4 ба вуқӯъ пайваст. Эпицентри он тақрибан 14 километр шимолтар аз маркази ноҳияи Ванҷ, дар координатаҳои 38,247° арзи шимолӣ ва 71,495° тӯли шарқӣ ҷойгир буд, гипоцентраш бошад дар умқи тақрибан 47 километр қарор дошт<ref name="ref191">[https://reliefweb.int/disaster/eq-2010-000001-tjk Tajikistan: Earthquake - Jan 2010] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Заминларза ба 23 деҳа дар ду ҷамоати ноҳия — ҷамоати ба номи Маҳмадулло Абдуллоев (собиқ Ванҷ) ва ҷамоати Язғулом — хисороти ҷиддӣ расонд<ref name="ref192">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/react-situation-report-no1-earthquake-vanj-district-gbao-province-tajikistan REACT Situation Report No.1: Earthquake in Vanj District, GBAO Province, Tajikistan] // REACT / ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref193">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/tajikistan-vanj-earthquake-situation-report-2 Tajikistan Vanj Earthquake Situation Report #2] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Тибқи гузоришҳои ибтидоии созмонҳои байналмилалӣ, офат ба 958 хоҷагӣ таъсир расонд; шумораи хонаҳои комилан харобшуда, ки дар рӯзҳои аввал 98 адад арзёбӣ шуда буд, дар натиҷаи давоми таконҳои пасозилзилавӣ то 140–162 адад афзоиш ёфт<ref name="ref194">[https://www.ozodi.org/a/1920743.html Дар Ванҷ 98 манзил пурра тахриб шудааст] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref195">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/tajikistan-vanj-earthquake-situation-report-3 Tajikistan Vanj Earthquake Situation Report #3] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Дар маҷмӯъ, беш аз 1050 бино — аз ҷумла манзилҳои зист, се мактаб, тақрибан 30 бинои маъмуриву иҷтимоӣ, дармонгоҳи ноҳия ва бинои нозироти андоз — қисман ё пурра хароб гардиданд<ref name="ref196">[https://www.ozodi.org/a/1920560.html Хисороти заминларзаи шадид дар Ванҷ] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref193" />. Аз 1134 то беш аз 20 000 нафар сокинон ба таври мустақим ё ғайримустақим зарар диданд; ҳамзамон, ин офат талафоти ҷонии марговар дар пай надошт ва танҳо 2 нафар ҷароҳат бардоштанд<ref name="ref197">[[:ru:Землетрясение_в_Таджикистане_(2010)|Землетрясение в Таджикистане (2010)]] // Википедия (рус.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Зарари молиявӣ тахминан 1,5 миллион доллари амрикоӣ (тақрибан 16,2 миллион сомонӣ) арзёбӣ гардид<ref name="ref197" />. Дар асари таконҳо беш аз 2,5 километр хатҳои интиқоли барқ ва алоқа канда шуда, 13 сутуни барқӣ шикастанд, ки дар натиҷа маркази Ванҷ, Роғ ва Гишхун бидуни нерӯи барқ ва алоқаи телефонӣ монданд<ref name="ref197" />. Сармои шадиди зимистон (то −24 °C дар шаб) вазъиятро боз ҳам мушкилтар гардонд; мардум аз тарси фурӯрезии минбаъдаи биноҳо шабҳои аввалро дар ҳавои кушод, дар хаймаҳо ва биноҳои камосебдида гузарониданд<ref name="ref194" />. Дар моҳҳои баъдина силсилаи тӯлонии таконҳои пасозилзилавӣ идома ёфт<ref name="ref198">[https://www.ozodi.org/a/1922938.html Рӯйдодҳои ҳафта дар оинаи матбуот] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Дар вокуниш ба офат, Ҳукумати Тоҷикистон, Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва созмонҳои байналмилалӣ — аз ҷумла Федератсияи байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар (IFRC), барномаи REACT ва Ташкилоти Ҷамъиятии Мададгори Мудофиа — амалиёти кумаки башардӯстонаро оғоз карданд, ки то 5 майи ҳамон сол идома ёфт<ref name="ref192" /><ref name="ref199">[https://khovar.tj/2010/01/ba-zarardidagoni-zaminlarzai-van-1206-k-1262-mak-az-t-1206-mm/ Ба зарардидагони заминларзаи Ванҷ кӯмак аз ТҶММ] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Хатарҳои дуюмдараҷа: сангрезиш ва ярч ==== Ба сабаби топографияи шадидан кӯҳистонии ноҳия, заминҷунбиҳо аксар вақт боиси сангрезиш мегарданд, ки ягона шоҳроҳи нақлиётии минтақа — шоҳроҳи Душанбе–Хоруғ — ро масдуд месозад. Ҳангоми таконҳои пасозилзилавии 6 январи соли 2010, сангрезише 3 километр қисмати шоҳроҳро дар километри 481-ум пӯшонд<ref name="ref200">[https://khovar.tj/2010/01/kumitai-1202-olat-1202-oi-fav-1178-ulodda-tajyor-nest/ Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда тайёр нест] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref201">[https://www.khf.tj/node/4686 КҲФ: Заминларза ва резиши санг дар кишвар. Талафоти ҷонӣ ва хисороти дигар нест] // Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи гражданӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Мутахассисон ин хатарро бо фоҷиаи ярчи [[Ярчи Ҳоит|Ҳоит]] (10 июли соли 1949, заминларзаи бо бузургии 7,4–7,5), ки боиси марги тақрибан 7200 нафар гардида буд, муқоиса мекунанд<ref name="ref202">[[:en:1949_Khait_earthquake|1949 Khait earthquake]] // Wikipedia (англ.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Ҳодисаҳои сейсмикии баъдина (2015–2023) ==== Рӯзи 7 декабри соли 2015, заминларзае бо бузургии 7,2, ки маркази он дар наздикии кӯли [[Сарез]] ҷойгир буд, дар километрҳои 452 ва 462-юми шоҳроҳи Душанбе–Хоруғ дар ҳудуди ноҳияи Ванҷ сангрезиши марговар ба вуҷуд овард, ки дар натиҷаи он як ронанда ҳалок ва якчанд мошини боркаш хароб гардид<ref name="ref203">[https://khovar.tj/2015/12/van-barrasii-o-ibat-oi-ofati-tabi-dar-voh-r-bo-ramazon-ra-imzoda/ Ванҷ: Баррасии оқибатҳои офати табиӣ дар вохӯрӣ бо Рамазон Раҳимзода] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Рӯзҳои 9 ва 21 марти соли 2023, ду заминларзаи дигар — яке бо бузургии 5,7 бо марказаш дар ҳудуди Боғи миллии Тоҷикистон ва дигаре бо бузургии 6,5 дар [[Ҳиндукуш|Ҳиндукуши]] Афғонистон — таконҳои шадидро дар саросари Помири Ғарбӣ, аз ҷумла дар ноҳияи Ванҷ, ба вуҷуд оварданд<ref name="ref204">[https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B9-5-7/2840674 В Таджикистане произошло землетрясение магнитудой 5,7] // Anadolu Ajansı. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref205">[[:ru:Землетрясение_в_Бадахшане_(2023)|Землетрясение в Бадахшане (2023)]] // Википедия (рус.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Осебпазирии инфрасохтор ва чораҳои паст кардани хавф ==== Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки қисми зиёди биноҳои харобшуда дар заминҷунбии соли 2010 хонаҳои анъанавии гилину похсагин буданд, ки аз нигоҳи муҳандисии сейсмикӣ муқовимати паст дошта, камарбандҳои оҳану бетонӣ надоранд<ref name="ref197" />. Барои паст кардани хавфи минбаъда, Ҳукумати Тоҷикистон барномаҳои кӯчонидани аҳолиро аз минтақаҳои хатарноки экзогенӣ амалӣ месозад<ref name="ref197" />. == Иқлим == Иқлими ноҳияи Ванҷ қораӣ (континентӣ) аст; тобистонаш гарми бебориш, зимистонаш сарди камбарф; ҳарорати миёна дар моҳи июл 20-24 °C, дар январ аз −12 °C то −20 °C. Мизони борандагии солона 200-300 миллиметр аст. Баландиҳои 4000-5500 м марғзоранд, аз он болотар – тундраи кӯҳист. Дар баландкӯҳҳо иқлим ба куллӣ дигар аст: дар минтақаи лозури Ванҷях ҳарорати миёнаи моҳонаи ҳаво ҳатто дар моҳҳои июн-сентябр ҳамагӣ +1,6 °C буда, миқдори солонаи боришот дар он ҷо ба 1192 мм мерасад, ки 99 дарсади он ба шакли барф меборад.<ref name="ref11" /> === Таснифи иқлимӣ ва механизмҳои ташаккулёбандаи он === Тибқи таснифи байналмилалии иқлимшиносии Кёппен-Гейгер (Köppen-Geiger), иқлими қисми асосии водиҳои поёнии ноҳияи Ванҷ ба гурӯҳи Dsa – ''«иқлими қораии мӯътадил бо тобистони гарму хушк»'' – мансуб дониста мешавад.<ref name="ref32">[[:en:Vanj_District|Vanj]] (англ.) // Wikipedia, the Free Encyclopedia. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин рамз се хусусияти бунёдиро ифода мекунад: ҳарфи D нишон медиҳад, ки ҳарорати миёнаи сардтарин моҳи сол аз −3 °C поёнтар аст ва барф дар зимистон қабати устувор ташкил медиҳад, дар ҳоле ки гармтарин моҳ аз 10 °C болотар аст; ҳарфи s далолат мекунад, ки боришоти моҳи хушктарини тобистон ба маротиб камтар аз боришоти моҳи сербориштарини зимистону баҳор аст; ҳарфи a нишон медиҳад, ки ҳарорати миёнаи гармтарин моҳи сол аз 22 °C зиёдтар аст. Ин таснифот танҳо то баландиҳои тақрибан 2000-2500 метр эътибори комил дорад; бо боло рафтан аз ин сатҳ, иқлим ба категорияҳои сардтару намноки Dsb ва Dsc мегузарад, дар баландиҳои беш аз 3500-4000 метр ба категорияи E (иқлими тундраи кӯҳӣ) ва дар минтақаи лозурҳо, аз ҷумла дар ҳавзаи Ванҷях, ба категорияи EF (иқлими яхбандии доимӣ) табдил меёбад.<ref name="ref33">Outlook on climate change adaptation in the Central Asian mountains (англ.) // Carpathian Convention. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Иқлими ноҳия натиҷаи таъсири мутақобилаи се механизми асосии атмосферист. Дар фасли зимистон (аз ноябр то март) минтақа таҳти таъсири канораи ҷанубу ғарбии Антитсиклони Сибирӣ қарор мегирад, ки массаҳои ҳавоии сарду хушкро ба водиҳои Помир ворид карда, ҳавои софи вале шадидан сарди зимистонаро ба вуҷуд меорад.<ref name="ref34">Рамочная модель управления экологическими и социальными охранными мерами (РМУЭСОМ) (рус.) // ECDP.TJ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар охири зимистону фасли баҳор, силсилабодҳои ғарбӣ (Westerlies), ки аз уқёнуси Атлантик ва баҳри Миёназамин ҷараён мегиранд, манбаи асосии намӣ ва боришот мебошанд; вақте ин сиклонҳо ба қаторкӯҳҳои баланди Ванҷу Язғулом бармехӯранд, раванди боришоти орографӣ (кӯҳсоз) рӯй медиҳад, ки боиси резиши миқдори зиёди борону барф мегардад. Дар моҳҳои июлу август бошад, гармшавии шадиди сатҳи замин дар биёбонҳои Афғонистону Эрон боиси пайдоиши минтақаҳои фишори паст мегардад, ки массаҳои ҳавоии тропикии хушкро ба минтақа ворид карда, равандҳои абрсозиро бозмедоранд ва давраи хушксолии тобистонаро фаро меоранд. Бо сабаби парокандагии шабакаи истгоҳҳои обуҳавосанҷӣ дар кӯҳистони Помир, таҳлили дақиқи микроиқлимҳои алоҳида – ҳатто бо истифода аз пойгоҳҳои додаҳои глобалӣ ба монанди MERRA-2 – то ҳанӯз кори мураккабе боқӣ мемонад.<ref name="ref35">[https://www.nature.com/articles/s41598-025-86366-4 Modeling of historical and future changes in temperature and precipitation in the Panj River Basin in Central Asia under the CMIP5 RCP and CMIP6 SSP scenarios] (англ.) // PMC. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Низоми ҳарорат === Маълумоти мушаххаси истгоҳҳои метеорологии маҳаллӣ манзараи дақиқтари низоми ҳароратиро пешкаш мекунанд. Тибқи таҳлили илмии соли 2024, ки бар асоси мушоҳидаҳои истгоҳи обуҳавосанҷии Хумроғӣ (воқеъ дар ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ) анҷом дода шудааст, ҳарорати миёнаи солона дар ин минтақа тақрибан ба +9,9 °C баробар аст.<ref name="ref36">[https://www.mdpi.com/2072-4292/16/10/1730 Murodov, M.; Li, L.; Safarov, M.; Lv, M.; Murodov, A.; Gulakhmadov, A.; Khusrav, K.; Qiu, Y. A Comprehensive Examination of the Medvezhiy Glacier\\\'s Surges in West Pamir (1968–2023)] (англ.) // Remote Sensing. — 2024. — Ҷ. 16, № 10. — Мақолаи 1730. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Гармтарин моҳи сол июл буда, ҳарорати миёнаи он ба +23,0 °C мерасад,<ref name="ref36" /> баъзе манбаъҳои дигар ҳарорати миёнаи июлро дар маркази ноҳия то +25 °C арзёбӣ мекунанд.<ref name="ref32" /> Тибқи маълумоти сомонаҳои обуҳавосанҷии оммавӣ, дар давоми рӯзҳои гарми тобистон (масалан, дар охири июлу аввали август) ҳарорати нимирӯзӣ метавонад ба таври муназзам то +27...+32 °C боло равад.<ref name="ref37">[https://www.gismeteo.ru/weather-vanch-336641/ Погода в Ванче сегодня] (рус.) // Gismeteo. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Сардтарин моҳи сол январ аст, ки тибқи маълумоти истгоҳи Хумроғӣ ҳарорати миёнааш аз −4,9 то −5,0 °C-ро ташкил медиҳад.<ref name="ref36" /><ref name="ref32" /> Ин рақам аз тавсифи умумии дар боло овардашуда (аз −12 то −20 °C), ки маъмулан дар сарчашмаҳои донишномавӣ дар бораи маркази ноҳия дода мешавад, фарқи назаррас дорад; чунин ба назар мерасад, ки ин тафовут на ихтилофи асл, балки натиҷаи фарқи мавқеи чен ва усули ҳисоб бошад – рақами дуюм эҳтимолан ба ҳарорати шабонаи ниҳоии сардтарин рӯзҳо ё ба минтақаҳои баландтари ноҳия дахл дорад, дар ҳоле ки рақами якум ҳарорати миёнаи моҳонаро дар як истгоҳи мушаххас инъикос мекунад. Муҳимтарин хусусияти ин иқлим амплитудаи миёнаи солонаи ҳарорат аст, ки ба 27,9 °C мерасад ва гувоҳи равшани набудани таъсири мӯътадилкунандаи баҳрҳо мебошад.<ref name="ref36" /> Ҳароратҳои фавқулода низ ба қайд гирифта шудаанд: тибқи як ҳуҷҷати арзёбии экологию иҷтимоӣ, дар моҳи июли соли 2013 ҳарорати ҳаво дар ноҳия то +36,6 °C расидааст, дар ҳоле ки дар моҳи январи соли 2012 пасттарин ҳарорати мутлақ −20,5 °C ба қайд гирифта шуд;<ref name="ref34" /> тафовути миёни ин ду нишондиҳанда – беш аз 57 дараҷа – худ далели равшани шиддати иқлими қораии кӯҳистонии ноҳия аст. Бо ҳар 100 метр болоравии баландӣ, ҳарорати ҳаво, тибқи қонунияти умумии физикаи атмосфера, ба ҳисоби миёна 0,6 °C коҳиш меёбад; маҳз ҳамин градиенти амудӣ сабаб мешавад, ки дар ҳоле ки дар маркази ноҳия тобистон гармои то 30 дараҷа ҳукмфармост, дар баландиҳои болои 4000 метр шароити наздик ба зимистон боқӣ мемонад. Дар минтақаи лозури Ванҷях, тавре ки дар боло зикр гардид, ҳарорати миёнаи моҳонаи ҳаво ҳатто дар моҳҳои июн-сентябр ҳамагӣ +1,6 °C-ро ташкил медиҳад, ки шабнаму яхбандии шабонаро дар он ҷо ҳатто дар авҷи тобистон табиӣ мегардонад. === Боришот ва намнокии ҳаво === Тақсимоти боришот дар ноҳияи Ванҷ, мисли ҳарорат, ба таври шадид вобаста ба баландӣ тағйир меёбад. Тибқи маълумоти истгоҳи Хумроғӣ, боришоти миёнаи солона дар ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ ба 341 мм мерасад,<ref name="ref36" /> дар ҳоле ки дар қисматҳои поёнии водӣ ин рақам ба 200-300 мм наздик аст (ниг. боло), ва дар баъзе минтақаҳои миёнакӯҳ, тибқи баъзе сарчашмаҳо, то 626 мм низ мерасад.<ref name="ref32" /> Хусусияти муҳимтарин на ҳаҷми умумии боришот, балки тақсимоти бениҳоят нобаробари он дар тӯли сол аст: моҳи сербориштарин март буда, ба ҳисоби миёна 64 мм боришот дорад ва бо обшавии ҳамзамони барфҳои кӯҳӣ сатҳи оби Ванҷобу Язғуломро кескин боло мебарад; моҳи хушктарин бошад, август аст, ки миқдори боришот дар он ҳамагӣ ба 1 мм мерасад.<ref name="ref36" /> Тафовути 63-миллиметра миёни ин ду моҳ нишондиҳандаи равшани хушксолии мутлақи тобистона мебошад.<ref name="ref36" /> Намнокии нисбии ҳаво низ ба ҳамин ритми мавсимӣ пайравӣ мекунад: дар авҷи тобистон он метавонад то 18-24 фоиз коҳиш ёбад,<ref name="ref38">Погода в Ванче (Таджикистан) (рус.) // JSPRAV.ru. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ки боиси бухоршавии босуръати намӣ аз сатҳи хоку баргу набот гардида, эҳтиёҷи кишоварзиро ба обёрии сунъӣ хеле меафзояд. Дар муқобил, дар минтақаи баландкӯҳии лозури Ванҷях, тавре ки дар боло омад, миқдори солонаи боришот ба 1192 мм мерасад, ки 99 дарсади он ба шакли барф меборад – рақаме, ки таъсири орографии (кӯҳсози) қаторкӯҳҳои Ванҷу Академияи илмҳоро ба таври возеҳ нишон медиҳад: ҳангоме ки массаҳои ҳавоии намнок ба ин деворҳои азим бармехӯранд, ба боло ҳаракат карда, сард мешаванд ва намии худро дар шакли боришоти шадид дар минтақаҳои баландтар мепартоянд, дар ҳоле ки водиҳои поёнӣ дар ''«сояи боришот»'' боқӣ мемонанд. Хоки водиҳо ҷигарӣ ва чаманзорӣ (чимтолӣ); хоки кӯҳҳо ва нишебиҳои онҳо даштӣ ва марғзору баландкӯҳ, ҷо-ҷо регзор аст. Аксари хокҳо серсанганд. Дар водиҳо набототи даштӣ, дар кӯҳҳо ва доманаи онҳо дарахтони бед, арча, сафедор, буттаҳои ангат, зирк, бушол, настаран; дар баландии 2000-4000 м камол, юған, торон, ревоҷ (чукрӣ), куруш, фарк, курт, бодом, жағн, тӯс (буруҷ) ва ғайра мерӯянд. Дар водии Ванҷ дарахтони мевадор, аз қабили тут, зардолу, себ, чормағз хеле фаровонанд ва ҳосили хуб медиҳанд. Аз ҳайвоноти ваҳшӣ паланг, хирс, гург, шағол, рӯбоҳ, оҳу, суғур, заргӯш, аз парандагон гунҷишк, ғулба, кабки реза, кабки дарӣ (ҳилол), кафтар, боз, ғалевоз, уқоб ва ғайра вомехӯранд. === Минтақабандии амудии эко-иқлимӣ === Бо сабаби тафовути шадиди баландӣ – аз 1500 метр дар қисматҳои поёнии водӣ то беш аз 6000 метр дар қуллаҳо – иқлими ноҳияи Ванҷ якранг нест, балки аз занҷираи пайдарпайи минтақаҳои эко-иқлимӣ иборат аст, ки ҳар кадоме шароити хоси гармову намнокӣ ва набототу ҳайвоноти мувофиқи худро доранд. Дар баландии 1500-2000 метр, дар водиҳои Ванҷу Водхуд, иқлим гармтарину мусоидтарин аст; маҳз дар ҳамин минтақа, тавре ки дар боло зикр шуд, дарахтони меваовар – тут, зардолу, себу чормағз – ҳосили фаровон медиҳанд. Аз баландии 2000 то 4000 метр иқлим сардтар мешавад ва набототи дарахтии гармидӯст ҷои худро ба буттаву гиёҳҳои тобовар ба хушкии тобистона медиҳад; маҳз ҳамин минтақа, тибқи таҳқиқоти экологии барномаҳои ҷаҳонии ҳифзи табиати Осиёи Марказӣ, макони зисти намудҳои нодири эндемикӣ – аз ҷумла гиёҳи [*Nepeta badachschanica]* ва шабпараки нодири кӯҳӣ [*Parnassius autocrator]* – маҳсуб мешавад.<ref name="ref39">[https://portals.iucn.org/library/node/48972 World Heritage thematic study for Central Asia] (англ.) // IUCN Portals. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар баландии 4000-5500 метр, дар минтақаи тундраи кӯҳӣ ва марғзорҳои алпӣ, набототи дарахтӣ комилан аз байн меравад ва танҳо гиёҳҳои пастқад, ушна ва сангфаш (лишайник) боқӣ мемонанд; фаунаи ин минтақа – аз ҷумла паланг, хирс, суғур ва кабки дарӣ (ҳилол) – бештар дар фасли тобистон ба ин баландиҳо мебарояд ва бо фарорасии зимистон ба минтақаҳои поёнии гармтар муҳоҷирати амудӣ мекунад.<ref name="ref39" /> Ниҳоят, аз баландии 5500 метр боло, дар минтақаи нивалӣ-лозурӣ, олами яхбандии доимӣ оғоз мешавад, ки ба иқлими қутбҳои Замин монандӣ дорад ва манбаи асосии ғизогирии лозурҳои бузурги ноҳия, аз ҷумла лозури Ванҷях, ба шумор меравад. === Хатарҳои гидрометеорологӣ ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим === Иқлими шадидан қораии ноҳияи Ванҷ, ки бо боришоти пуршиддати баҳорӣ ва хушксолиҳои шадиди тобистона тавсиф мешавад, минтақаро ба яке аз осебпазиртарин ноҳияҳо аз лиҳози хатарҳои гидрометеорологӣ дар тамоми ҳавзаи рӯди Панҷ табдил додааст.<ref name="ref40">Climate Change Vulnerability Assessment Republic of Tajikistan: Building Climate Resilience in the Pyanj River Basin (англ.) // Climate Investment Funds (CIF). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ду омили асосии иқлимӣ сабабгори аксари сел ва обхезиҳо мебошанд. Аввал, вақте ки боришоти шадиди баҳорӣ бо баландшавии ногаҳонии ҳарорат ҳамроҳ мешавад, барфҳои нишебиҳои кӯҳӣ босуръат об шуда, заминро аз ҳад зиёд сернам мекунанд ва ба лағжиши қабатҳои замин ва фаромадани селҳои лойқадор оварда мерасонанд.<ref name="ref36" /> Дуюм, ҳангоме ки ҳарорати нимирӯзии тобистона ба атрофи +30 °C мерасад, суръати обшавии лозурҳо ба ҳадди аксар расида, метавонад боиси обхезиҳои ногаҳонии кӯлҳои лозурӣ гардад,<ref name="ref38" /> падидае, ки, тавре ки дар бахши ''«Лозурҳо ва қуллаҳо»'' зикр гардид, дар мисоли лозури Хирсон борҳо ба амал омадааст. Тибқи арзёбии осебпазирии иқлимӣ, ки дар доираи лоиҳаи минтақавии ''«Ташаккули устувории иқлимӣ дар ҳавзаи дарёи Панҷ»'' анҷом дода шудааст, деҳаҳои ноҳияи Ванҷ, аз ҷумла дар ҷамоатҳои Водхуду Язғулом, дар қатори минтақаҳои дорои хатари миёна ва баланди зарар аз сел ва обхезӣ гурӯҳбандӣ шудаанд.<ref name="ref40" /><ref name="ref41">[https://www.adb.org/projects/45354-002/main 45354-002: Building Climate Resilience in the Pyanj River Basin] (англ.) // Asian Development Bank. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои коҳиш додани ин осебпазирӣ, дар доираи лоиҳаҳои байналмилалии мутобиқшавӣ ба иқлим, дар ҳудуди ҷамоати Водхуд корҳои мустаҳкамкунии соҳили рӯди Ванҷоб ва барқарорсозии лӯлаҳои оби полезӣ анҷом дода шудаанд, ки ҳадафи онҳо ҳифзи заминҳои кишоварзӣ аз сел ва кафолати таъминоти об дар давраҳои хушксолии шадид мебошад.<ref name="ref40" /> Ин гуна тадбирҳои инфрасохторӣ, дар якҷоягӣ бо гузариш ба неруи барқи хурди обӣ (ниг. бахши ''«Энергетика»'') ва вобастагии иқтисоди хонаводаҳо ба муҳоҷирати меҳнатӣ (ниг. бахши ''«Муҳоҷирати меҳнатӣ»''), нишондиҳандаи равшани он мебошанд, ки иқлими шадиди кӯҳистонӣ на танҳо омили табиӣ, балки муайянкунандаи асосии тарзи зиндагӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодии ноҳияи Ванҷ боқӣ мемонад. {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 1. Хулосаи нишондиҳандаҳои иқлимии ноҳияи Ванҷ'''<ref name="ref36" /><ref name="ref32" /><ref name="ref34" /><ref name="ref37" /><ref name="ref38" /> |- |'''Нишондиҳанда''' |'''Қимат''' |'''Тавзеҳ''' |- |Ҳарорати миёнаи солона | +9,9 °C |Истгоҳи Хумроғӣ |- |Ҳарорати миёнаи июл (гармтарин моҳ) | +23,0...+25,0 °C |Хумроғӣ / маркази ноҳия |- |Ҳарорати миёнаи январ (сардтарин моҳ) |−4,9...−5,0 °C |Истгоҳи Хумроғӣ |- |Амплитудаи миёнаи солонаи ҳарорат |27,9 °C |Нишондиҳандаи иқлими қораӣ |- |Максимуми мутлақ (рекорд) | +36,6 °C |Июли соли 2013 |- |Минимуми мутлақ (рекорд) |−20,5 °C |Январи соли 2012 |- |Боришоти солона (Хумроғӣ) |341 мм |Ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ |- |Моҳи сербориштарин |64 мм |Март |- |Моҳи хушктарин |1 мм |Август |- |Намнокии нисбии ҳаво дар тобистон |18-24 % |– |} Тавсифи иқлимии асри XIX низ ба хусусиятҳои дар боло зикршуда мувофиқат мекунад: тибқи мушоҳидаи Юхновский (1894), водии Ванҷ, дар муқоиса бо дигар қисматҳои Дарвоз, аз лиҳози иқлимӣ фарқ дошта, азбаски бештар ба бодҳои шимолӣ кушода буд, зимистони он бо сахтии бештар тавсиф мешуд.<ref name="ref2112" /> Бо вуҷуди ин, тибқи гуфтаи сокинони маҳаллӣ, ки Юхновский овардааст, миқдори барфу борон он қадар зиёд набуд ва алоқаи роҳ дар тӯли дарёи Ванҷ одатан дар давоми сол қатъ намешуд; танҳо дар мавридҳои нодир, дар натиҷаи тӯфони барфӣ, роҳ аз 4 то 10 рӯз дар як сол баста мешуд.<ref name="ref2112" /> == Таърих == Ванҷ таърихи чандинҳазорсола дорад, ки осори таърихии он то ҳол пойбарҷоянд, аммо касе аз донишмандони таърих ва бостоншиносони тоҷик ба пажӯҳиши ҷиддии ин ганҷинаи таърих домани ҳиммат барназадааст. Сағонаҳо ва дахмаҳои Ванҷ худ далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин куҳанбуманд. Бо ин ҳама, таърихи навини водӣ дар осори муаррихони тоҷик – мақолаи академик [[Раҳим Масов]] ''«Оид ба таърихи водии Ванҷ»'' ва китобҳои профессор [[Ҳайдаршо Пирумшоев]] – мавриди баррасии махсус қарор гирифтааст.<ref name="ref42">Масов Р. М. К истории Ванчской долины // Мероси ниёгон. — Душанбе, 1999. — № 4. — С. 20–30.</ref><ref name="ref2" /> Сарнавишти таърихии Ванҷ аз дигар мавзеъҳои тоҷикнишини Бухорои Шарқӣ ва ғарби Бадахшон чандон фарқе надошт. Фоҷиаҳое, ки дар ин ё он гардиши таърихӣ, мисли ҳуҷуми муғулҳо, темуриён ва тозиши дигар қабилаҳои кӯчии туркнажод ва хунрезиҳои ваҳшиёна дар давраи парокандагии феодалӣ рух доданд, бар ин сарзамин бетаъсир набуданд. Тоҷиконе, ки зери таъқибу фишори аҷнабиён қарор гирифта буданд, барои ҳифзи ҷони худ ба тагнои ин дараҳои дастнорас, ба каронаҳои рӯдҳои кӯҳӣ паноҳ бурданд ва ба ҷойҳои дурдасте кӯчиданд, ки сокинони маҳаллӣ дар он солиёни дароз бо кӯшишу ранҷи сахт қитъаҳои хурди заминро барои кишт созгор мекарданд. Далели мустақими мардумшиносии ин падидаи муҳоҷират аз ҷониби шарқшиноси рус А. А. Семёнов, ки соли 1898 дар доираи экспедитсияи расмии граф А. А. Бобринский ба кӯҳҳои Зарафшону [[Қаротегин|Қаротегину]] Дарвоз сафар карда буд, сабт гардидааст: ''«Обитатели долины Ванджа говорили, что ихъ долина заселена недавно, лѣтъ сто тому назадъ, выходцами съ Хингоба. Это переселеніе, замѣтимъ, на Вандж съ Хингоба продолжается, вѣроятно, и до сихъ поръ: намъ здѣсь приходилось встрѣчать много туземцевъ, которые родились въ долинѣ Хингоба и недавно переселились на Ванджъ. Туземцы Дарваза по Пянджу передавали, что ихъ отцы заселили правый берегъ рѣки, когда лѣвый былъ занятъ, и пришли сюда изъ долины Хингоба, туда же переселились съ Ях-Су.»'' Тарҷума: ''«Сокинони водии Ванҷ мегуфтанд, ки водии онҳо на чандон пеш, тахминан сад сол қабл, аз ҷониби муҳоҷирони аз Хингов омада маскун шудааст. Ин муҳоҷират, бояд қайд кард, аз Хингов ба Ванҷ, эҳтимол, то ба имрӯз низ идома дорад: мо дар ин ҷо бисёр сокинонеро вохӯрдем, ки худашон дар водии Хингов таваллуд шуда, ба наздикӣ ба Ванҷ кӯчида буданд. Сокинони бумии Дарвоз дар соҳили Панҷ нақл мекарданд, ки падарони онҳо соҳили рости дарёро – вақте ки соҳили чап аллакай ишғол шуда буд – маскун сохтаанд ва ба ин ҷо аз водии Хингов омада буданд, ки худ пеш аз он аз Ях-Су ба он ҷо кӯчида буд»''.<ref name="ref43">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 20.</ref> Ин маълумоти мардумшиносӣ, ҳарчанд бар асоси ривояти шифоҳии сокинон дар охири асри XIX сабт шуда ва набояд ҳамчун санади мутлақи таърихӣ пазируфта шавад, бо ин ҳама, бо тасвири умумии дар боло овардашуда – ки водиро паноҳгоҳи гурезагони кӯҳистонӣ аз минтақаҳои гуногун меҳисобад – ҳамоҳангии комил дорад. Дар бораи таърихи куҳантари Ванҷ ҳанӯз манбаъи мувассақе ба даст нарасидааст. Аммо аз таҳқиқоти донишмандони руси тоинқилобӣ ва муҳаққиқони аҳди шӯравӣ бармеояд, ки Ванҷ қариб то охири асрҳои миёна истиқлоли худро нигоҳ медошт. Ин назарро донишманди маъруф, мутахассиси таърихи Бухорои Шарқӣ ва Бадахшон Б. Искандаров чунин баён кардааст:<ref name="ref44">Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в. Ч. 1–2. — Душанбе, 1962–1963.</ref> Аз мулкҳои қаламрави Дарвоз сокинони Ванҷ нисбатан мустақилияти воқеъиро соҳиб буданд. Ин ноҳияро кӯҳҳои баланд иҳота мекунанд ва он аз шоҳроҳи пайвандгоҳи мулкҳои кишвар дар канор, дар наздикиҳои доманаи лозури Федченко ҷой дорад. Аз ин ҷиҳат мулки номбурда барои аҷнабиён дастнорас буд. Ба ин нигоҳ накарда, хонҳои [[Қӯқанд]] дар охири асри XVIII - ибтидои XIX борҳо барои ғасбу тобеъ намуданаш кӯшиш ба харҷ додаанд, вале ҳама талафоту харҷашон беҳуда анҷом ёфтааст. Ванҷ дар замони истилои муғулон ва салтанати [[Темуриён]], [[Шайбониён]] ва [[Аштархониён]] ба таври расмӣ ҷузъи қаламрави онҳо шинохта мешуд, аммо амалан мустақил буд. Ин вазъиятро метавон дар замони ташаккули давлатдории Қӯқанд (авохири асри 18 - нимаи якуми асри 19) низ мушоҳида кард. Мувофиқи маълумоти маъхазҳо, Ванҷ то замони эътироф кардани ҳукумати шоҳи Дарвоз Исмоил (1845-1863) истиқлоли худро нигоҳ дошт. Дар замони ҳукмронии шоҳони вопасини Дарвоз (1863-1877) Ванҷ бахше аз қаламрави он ҳисоб меёфт. Баъд аз пайвастани Ванҷ ба Дарвоз иқтидори ҳокимони Дарвоз афзоиши чашмгире дошт, зеро бо ҳамроҳ шудани паҳлавонони ҳузарби ванҷӣ ба сафи лашкари Исмоилшоҳ имконоти ҷангии ӯ бамаротиб афзуд. Дар бораи муносибати мураккаби Ванҷ бо ҳокимони марказии Дарвоз, ки байни итоат ва муқовимат дар навасон буд, шаҳодати арзишманди дигаре аз офицери Штаби Генералии Русия, капитан А. Кузнецов боқӣ мондааст, ки соли 1892 ба таври пажӯҳиши ҳарбӣ аз Дарвоз дидан кардааст. Тибқи гузориши ӯ, гоҳе Шоҳони Дарвоз маҷбур мешуданд бар зидди бекҳои саркаши Ванҷ лашкар бифиристанд: ''«Тѣмъ не менѣе этимъ переваломъ во время оно Дарвозскіе Ша посылали войска съ артиллеріей въ Ванчъ на усмиреніе непокорныхъ бековъ, которые портили по Пянджу дорогу и занимали оборонительно тѣснины этой рѣки.»'' Тарҷума: ''«Бо ин ҳама, тавассути ҳамин ағба буд, ки замоне Шоҳони Дарвоз лашкар бо тӯпхона ба Ванҷ мефиристоданд, барои ба итоат овардани бекҳои саркаше, ки роҳи канори Панҷро вайрон мекарданд ва тангноҳои ин дарёро ба таври мудофиавӣ ишғол менамуданд»''.<ref name="ref45">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 12–13.</ref> Мисоли дигари ин рӯҳияи истиқлолхоҳонаи Ванҷ дар хотираи мардумӣ низ маҳфуз мондааст: тибқи иттилои Кузнецов, тахминан 120 сол пеш аз боздиди ӯ, яъне дар замони Шоҳ Иброҳими Дарвоз, ҳокими Ванҷ — Шабосхон — бо роҳи ағбаи Кашолаях ба Сариқул барои ғорати қирғизҳо лашкар кашида буд: ''«Послѣдній разъ этимъ переваломъ ходилъ управитель Ванча Шабосъ-ханъ въ Сары-Колъ грабить киргизъ. Это было 120 лѣтъ тому назадъ во время Дарвозскаго Ша-Ибрагима.»'' Тарҷума: ''«Бори охирин аз ҳамин ағба ҳокими Ванҷ, Шоҳаббосхон барои ғорати қирғизҳо ба Сариқул гузашта буд. Ин ҳодиса 120 сол пеш, дар замони Шоҳи Дарвоз Иброҳим, рӯй дода буд»''.<ref name="ref46">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 21–22.</ref> Тибқи ривояти маҳаллӣ, ки муаррихон Р. Масов ва Ҳ. Пирумшоев дар асари бунёдии худ ''«Файзи истиқлол дар "Боми ҷаҳон"»'' сабт кардаанд, дар деҳаи Кулумбаи Боло то ба имрӯз нишонаҳои коркарди тилло боқӣ мондаанд, ки гӯё дар замони истилои муғулон навкарони Чингизхон мардуми маҳаллиро маҷбуран ба ин фаъолият сафарбар карда буданд.<ref name="ref47">Масов Р. М., Пирумшоев Ҳ. Файзи истиқлол дар «Боми ҷаҳон». — Душанбе: Дониш, 2011. — 412 с. — ISBN 978-99947-2-004-0. — С. 362–363.</ref> Ин ривоят нишон медиҳад, ки ҳарчанд қудратҳои бузург метавонистанд нуфузи худро ба таври муваққатӣ ва барои истихроҷи захираҳо таҳмил кунанд, онҳо ҳеҷ гоҳ натавонистанд назорати пурраи маъмуриро дар ин дараҳои маҳкам барқарор намоянд. Дар замони салтанати Темуриён низ, тибқи маълумоти муаррихи асримиёнагӣ Абдурраззоқи [[Самарқанд|Самарқандӣ]], агарчи минтақа расман дар итоати Темур буд, он аз ҷониби шоҳони маҳаллӣ идора мешуд ва ҳатто дар лашкари Темур ҳангоми муҳосираи Қалъаи Калот (соли 1381 милодӣ) дастаҳое аз сокинони Дарвозу Қаротегин хидмат мекарданд, ки гувоҳи иқтидори ҳарбии ин кӯҳистониён аст.<ref name="ref47" /> Дар охири асри XVIII ва нимаи якуми асри XIX хонҳои Қӯқанд якчанд маротиба кӯшиши тобеъ намудани Ванҷу Дарвозро ба харҷ доданд: дар замони салтанати Умархон (1810-1822) ва Мадалихон лашкаркашиҳои пайдарпай ба самти Қаротегину Дарвоз сурат гирифтанд; чунончи соли 1834 Мадалихон бо сарварии Машариф Атолиқ лашкари бузургеро барои саркӯб кардани шоҳзодагони фирории қӯқандӣ ба ин манотиқ фиристод, ки боиси даргириҳои шадид бо сипоҳиёни маҳаллӣ гардид.<ref name="ref48">Мудабирзода. Диссертатсия // Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш, 2025.</ref> Бо вуҷуди ин талошҳо ва хароҷоти зиёди ҳарбӣ, тавре ки дар боло аз қавли Искандаров зикр гардид, Ванҷ мустақилияти воқеии худро нигоҳ дошт. Бо таваҷҷуҳ ба ин мавзӯъ, намояндаи расмии идораи Русия дар Туркистон Г. А. Арандаренко чунин қайд намудааст: Дар давраи Исмоилшоҳ ба дарвозиён фурсат даст дод, ки ҳокимияти худро на танҳо дар Қаротегин ва Шуғнон густариш диҳанд, балки аз [[Кӯлоб|Кӯлобу]] [[Ҳисор]] низ боҷ биситонанд, гарчи дар муддати на чандон тӯлонӣ ҳам бошад. Тибқи таҳқиқоти навтарин, Исмоилшоҳ дар авҷи иқтидори худ ба ин доираи васеъ ҳатто Рӯшонро низ тобеъ карда буд.<ref name="ref48" /> Вақте ки дар охирҳои солҳои 1860-ум ҳокимони Кӯлобу Ҳисор – Сарахон ва Абдулкаримбий – бо лашкари тахминан 50 ҳазор нафара ба муқобили ӯ бархостанд, Исмоилшоҳ бо дастгирии неруҳои содиқи худ, аз ҷумла паҳлавонони ванҷӣ, ба онҳо муқовимати шадид нишон дод.<ref name="ref48" /> Баъди ба Русия ҳамроҳ кардани Осиёи Миёна, амир Музаффар (1860-1885) бо дастгирии фармондори вилояти Туркистон манотиқи мустақиллу нимамустақилли Бухорои Шарқиро тасарруф кард ва нерӯҳои ҳарбии худро бо сарварии Худойназар (зимистони солҳои 1877-78) ба воситаи ағбаи Работ ба Қалъаи Хумб фиристод. Худойназар Қалъаи Хумбро ишғол кард, сипас ба самти Ванҷ ҳаракат намуд. Дар наздикии деҳаи Кеврон набарди сахте рӯй дод ва аскарони амир тавонистанд лашкари Дарвозро шикаст дода, таъқиби сарбозони боқимондаро идома диҳанд. Дастаи размандагони ихтиёрии Ванҷ ҳаракати сарбозони амирро дар назди Қалъаи Рохарв – маркази Ванҷ боздоштанд. Баъди муҳосираи бенатиҷаи қалъа сарбозони амир ба Қалъаи Хумб баргаштанд. Ванҷ баъди тобеъ шудани шоҳии Дарвоз боз ду сол истиқлоли худро нигоҳ дошт. Дар давраи салтанати сулолаи манғитиён Ванҷ яке аз амлокдориҳои нисбатан бонуфузи бекии Дарвоз ба шумор мерафт. Амлокдори Ванҷро ''«мир»'' ва ё ''«шоҳ»'' меномиданд, яъне мири Ванҷ ё шоҳи Ванҷ. Вижагии вазифаи мирӣ дар Ванҷ дар ин буд, ки номзадии мири Ванҷро бо машварат ва ройзании шахсиятҳои бонуфузи маҳаллӣ пешбарӣ мекарданд, сипас мири Дарвоз бар ӯ мувофиқат мекард ва аз амири [[Бухоро]] таъйиди ниҳойӣ дарёфт мешуд. Ҷамъ намудани андоз ва уҳдадориҳои феодалӣ ба зиммаи мир гузошта шуда буданд. Муҳимтарин санади таърихӣ, ки сохтори деҳаҳо ва демографияи ин давраро тасдиқ мекунад, ҳуҷҷати барӯйхатгирии саросарии [[Аморати Бухоро]] дар соли 1914 мебошад. Тибқи ин санад, ки 6-уми моҳи рабиъу-с-сонии соли 1332-и ҳиҷрӣ (мутобиқ ба марти соли 1914) аз тарафи беки Дарвоз Абдусатторбек Бийи Додхоҳ бо муҳр тасдиқ шудааст, маркази амлокдории Ванҷ расман дар деҳаи Рохарв (макони Қалъаи Ванҷ) сабт гардидааст.<ref name="ref49">Ванҷ ва Язгулом 112 сол пеш аз ин // Газетаи мардумии СССР. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин рӯйхати нодир нишон медиҳад, ки аксари мутлақи деҳаҳои имрӯзаи водӣ ҳанӯз сад сол қабл бо ҳамон номҳои таърихии худ вуҷуд доштанд ва қисми узвии сохтори маъмурии амлокдорӣ буданд.<ref name="ref49" /> === Санадҳои таърихӣ ва фармонҳои шоҳон === Илова бар санади расмии барӯйхатгирии Аморати Бухоро, дар Ванҷ намунаҳои қадимтари номанигории маҳаллӣ низ то замони мо расидаанд, ки худ аз сатҳи баланди фарҳанги хаттии минтақа ва мавҷудияти дастгоҳи мураттаби идоракунӣ дар назди шоҳони Дарвоз шаҳодат медиҳанд. Аз ҷумла, дар фармони Маҳмудхон ибни Султон Маҳмудхон, ки ба соли 1293 ҳиҷрӣ (1876 милодӣ) тааллуқ дорад, ба сокинони қаламрави Ванҷ, аз ҷумла деҳаҳои Роғ ва Ускроғ, чунин эълон шудааст: ''«Ҳазрати воҷиб таоло... чун осори хидматгорӣ ва вазоифи ризоҷӯӣ аз ҷабини Исмоил ибни Додхо зоҳиру ҳувайдо гардида, ба ин тариқа ки дар ҷанги боғи Қалъаи Хум, ки миёни дарвозӣ ва кӯлобӣ воқеъ шуд ва далериҳо намуда, аспу аслиҳаи душманро ғанимат гирифта... мо ҳам лоиқи тарбият ва муносиби мурувваташ дида, як ҷомаи раъси алоча, ки солиёна амал дошт, маоф намуда, ба худаш бахшидем... Санаи 1293/1876. Мӯҳр: Маҳмудхон ибни Султон Маҳмудхон.»<ref name="ref2092">"Намунае чанд аз услуби номанигорӣ ва санаднигории қабл аз омадани русҳо дар Ванҷ" (аз соли 1876 милодӣ) // Аз маводи бойгонии маҳаллии Ванҷ.</ref>'' Ин фармон, ки хидматҳои ҳарбии Исмоил ибни Додхоро дар ҷанги боғи Қалъаи Хум (миёни дарвозиён ва кӯлобиён) эътироф намуда, ӯро аз пардохти андози солонаи ҷома (маоф) озод мекунад, гувоҳи он аст, ки шоҳони Дарвоз низоми мукаммали мукофотдиҳӣ ва андозситонии феодалиро идора мекарданд. Санади дигаре, ки ба соли 1824 милодӣ тааллуқ дорад, номаи сокинони Водхуд ба сокинони Пшихарв аст, ки дар он аз рабудану куштани чорвои ҳамдигар шикоят шудааст: ''«...аз қадимулайём мо-ён ба шумоён духтар дода, духтар гирифта. Чӣ шудааст, ки дар асри шумо оқсақолон ин тариқа корҳои беҳудаи фасодӣ ва дуздию ғорати бисёр пайдо шуда истодааст. Нарбузи Иброҳимро фармудед қасдан гирифта кушта хӯрдед...»<ref name="ref2102">"Намунае чанд аз услуби номанигорӣ ва санаднигории қабл аз омадани русҳо дар Ванҷ" (аз соли 1824 милодӣ) // Аз маводи бойгонии маҳаллии Ванҷ.</ref>'' Мавҷудияти чунин номаву фармонҳо, ки байни оилаҳои хешованди Пшихарву Водхуд – ки анъанан ба ҳамдигар духтар медоданду мегирифтанд – ҳам барои эълони мукофот ва ҳам барои ҳалли баҳсҳои ҳуқуқӣ истифода мешуданд, нишон медиҳад, ки дар Ванҷи пеш аз омадани Русия сокинон барои ҳалли масъалаҳои баҳсбарангез аз роҳҳои расмии ҳуқуқӣ ва анъанаи хаттӣ истифода мебурданд, на танҳо аз доварии урфӣ. Сокинони водии Ванҷ [[Инқилоби Октябр|Инқилоби Октябрро]] нисбатан хуб пазируфтанд, вале пас аз муддати кӯтоҳе муборизони маҳаллии муқовимат, аз пайравони Фузайл Махсум ва дигарон, ки бо номи ''«босмачиён»'' маъруфанд, чандин бор бо Артиши Сурх ва давлати шӯравии мустақарр дар Ванҷ даргир шуданд. Дар ин даргириҳо барои дифоъ аз ҳукумати шӯравӣ фидоиёни маҳаллӣ, мисли М. Давлатов, С. Раупов, Т. Шарифов, В. Эҳсонов, У. Меҳралишоев, Ҷ. Сафоев, Қ. Собиров ва дигарон ширкат доштанд. Тафсилоти иловагӣ дар бораи ҳамин рухдодҳо — аз ҷумла робитаи онҳо бо мудохилаи Британия дар минтақа — дар мақолаи Т. Г. Абаева дар бораи пажӯҳишҳои А. В. Станишевский омадааст: ''«Басмаческий налет весной 1929 г. на Гарм и на Ванчский район Западного Памира был осуществлен под руководством капитана Вуда-Балларда, помощника малакандского политического агента по Читральскому княжеству.»'' Тарҷума: ''«Ҳамлаи босмачиён дар баҳори соли 1929 ба Ғарм ва ба ноҳияи Ванҷи Помири Ғарбӣ таҳти роҳбарии капитан Вуда-Баллард, ёрдамчии агенти сиёсии малаканд оид ба амораи Читрал, амалӣ гардид.»''.<ref name="ref50">Абаева Т. Г. Исследования А. В. Станишевского (Азиза Ниалло) о Памире // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 281.</ref> Бино бар сарчашмаҳои таърихӣ, дар асрҳои миёна Ванҷ се ниҳиштаи маъдани оҳансанг дошт. Ҳанӯз дар оғози асри XX истихроҷи оҳан, гудохтани он ва оҳангарӣ яке аз пешаҳои асосии мардуми маҳаллии Ванҷ буд, ки бо ин пеша манотиқи муҷовирро бо оҳан ва афзоли хоҷагӣ, асбоби кишоварзӣ, корду шамшер ва дигар аслиҳа таъмин мекарданд.<ref name="ref51">Камалиддинов Ш. С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв. — Ташкент: Ӯзбекистон, 1996.</ref> Ин касби мардумии ванҷиёнро шарқшиноси маъруф М. С. Андреев ҳанӯз соли 1926 дар рисолаи махсуси худ ''«Истеҳсоли оҳан дар водии Ванҷ»'' муфассал тавсиф кардааст.<ref name="ref52">Андреев М. С. Выработка железа в долине Ванча (верховья Аму-Дарьи) / Общество для изучения Таджикистана и иранских народностей за его пределами. — Ташкент: тип. Востказгосиздата, 1926. — С. 5–18.</ref> Тибқи маълумоти иловагӣ дар бораи ин ҳунари мардумӣ, гудозиши оҳан дар кӯраҳои махсуси заминӣ - чиндонҳо, ки аз сангҳои тарошиданашуда ва гил сохта мешуданд, анҷом мепазируфт; оташро тавассути дамҳои аз пӯсти буз сохташуда меафрӯхтанд ва ҳамчун сӯзишворӣ аз ангишти чӯб ва барои афрӯхтани оташ, буттаи кӯҳии ''«пӯш»''-ро истифода мекарданд.<ref name="ref53">[https://istmat.org/files/uploads/43175/i.e.hodorov_tadzhikistan_v_narodnom_hozyaystve_sssr.pdf Ходоров И. Е. Таджикистан в народном хозяйстве СССР] (рус.) // Исторические материалы (istmat.org). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Як чунин кӯра тавоноӣ дошт, ки дар як шабонарӯз то 240 килограмм маъданро коркард намояд ва раванди пайвастаи гудозиш аз 2 то 5 шабонарӯз идома меёфт;<ref name="ref53" /> маҳз ҳамин технологияи маҳаллӣ ба Ванҷ имкон медод, ки аз воридоти металл аз берун вобаста набошад ва артиши худро бо аслиҳаи сард таъмин карда, худкифоии ҳарбию иқтисодиро кафолат диҳад. Шаҳодати мустақил ва қадимтарини мустанад дар бораи ин анъанаи оҳангарӣ, ки бисту се сол пеш аз тадқиқоти Андреев сабт шудааст, аз гузориши капитан Кузнецов (соли 1892) бармеояд: ''«Серебро имѣется въ Джумарчскомъ амилякдарствѣ, свинецъ, олово у кишлака Вараунъ, желѣзо по р. оби-Ванчъ, главнымъ образомъ въ окрестностяхъ кишлака Техарви, кишлака Потау и кишлака Вань-Вань. Туземцы берутъ желѣзную руду, лежащую только на верхнихъ слояхъ земли; обжигаютъ ее въ особо-устроенныхъ печахъ, причемъ изъ 2 пудовъ руды получается желѣза полъ-пуда.»'' Тарҷума: ''«Нуқра дар амлокдории Ҷумарҷ мавҷуд аст, сурбу қалъагӣ — дар канори рустои Баравн, оҳан бошад — дар канори дарёи Ванҷ, асосан дар атрофи рустоҳои Техарв, Потов ва Ван-ван. Бумиён маъдани оҳанро, ки танҳо дар қабатҳои болоии замин ҷой дорад, бармедоранд; онро дар кӯраҳои махсус месӯзонанд, ки дар натиҷа аз ду пуд маъдан ним пуд оҳан ба даст меояд»''.<ref name="ref54">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 55–56.</ref> Кузнецов инчунин истихроҷи тиллоро дар ҳавзаи дарёи Ванҷ (дар канори Сағирдашту Язғулом), ки бо усули ибтидоии кӯшмаву ғалбер сурат мегирифт, тасвир кардааст ва аз байни ҳунарҳои дастии амлокдории Ванҷ, махсусан кордсозиро зикр намудааст: ''«Изъ кустарнаго производства обращаетъ на себя вниманіе только выдѣлка ножей въ Ванчскомъ амилякдарствѣ, да повсюду приготовленіе мату для одежды.»'' Тарҷума: ''«Аз ҳунарҳои дастӣ танҳо кордсозӣ дар амлокдории Ванҷ ва — дар ҳама ҷо — тайёр кардани мату барои либос таваҷҷуҳро ҷалб мекунад»''.<ref name="ref55">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 68.</ref> Ванҷ аз замони [[Сомониён]] то соли 1877 ҳукумате мустақил дошта, фармонравоёни онро шоҳ мехондаанд. Соли 1878 амири Бухоро ба Дарвоз лашкар кашид ва пас аз хиёнати баъзе дарвозиён ба Дарвоз муставлӣ шуд; Дарвозро бекигарӣ ва Қалъаи Хумбро қароргоҳи урдуи манғитиён гардонд. Дарвоз тайи солҳои 1878-1920 яке аз бекигариҳои Бухоро буд ва бек дар Қалъаи Хумб менишаст ва мир хонда мешуд. Бо вуҷуди ин ҳама, Ванҷ зоҳиран дар итоати бекигарӣ буд, вале истиқлоли худро нигаҳ дошт ва пои шуми сипоҳи манғитиён ба Ванҷзамин нарасид. Тафсилоти иловагӣ дар бораи лаҳзаҳои ниҳоии хонигарии мустақили Дарвоз низ дар ҳамин гузориши Кузнецов сабт шудааст. Тибқи маълумоти ӯ, дар арафаи суқут, аз тамоми қаламрави собиқи хонигарӣ ба охирин Шоҳи Дарвоз — Сироҷидин— танҳо чанд мулки марказӣ, аз ҷумла худи Ванҷ, боқӣ монда буд: ''«...послѣднему дарвозскому Ша Сераджетдину принадлежали только Кала-и-Хумбъ, Ванчъ, Язулемъ, всѣ амилякдарства лѣваго берега Пянджа съ Хагономъ включительно, Хуллезъ и Вахія.»'' Тарҷума: ''«...ба охирин Шоҳи дарвозӣ Сироҷидин танҳо Қалъаи Хумб, Ванҷ, Язғулом, тамоми амлокдориҳои соҳили чапи Панҷ то Ҳагонро (Деҳагон, Деҳхагон) дар бар гирифта, инчунин Хулоз ва Вахё тааллуқ доштанд»''.<ref name="ref56">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 5.</ref> Ва ҳангоме ки соли 1878 сипоҳи бухороӣ бо сарварии Худойназар-Атолиқ ногаҳон ба Қалъаи Хумб наздик шуд, Сироҷидин-Шоҳ бидуни ҷанг таслим гардид, вале роҳи гурези худро маҳз аз тариқи Ванҷ интихоб намуд: ''«Сераджетдинъ-Ша сдалъ крѣпость безъ бою, а самъ бѣжалъ черезъ Ванчъ въ Кокандъ къ Худаяръ-хану.»'' Тарҷума: ''«Сироҷидин-Шоҳ қалъаро бидуни ҷанг таслим кард, худаш бошад, аз тариқи Ванҷ ба Қӯқанд, назди Худоёрхон гурехт»''.<ref name="ref57">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 6.</ref> === Экспедитсияи сарҳадии соли 1893 === Соли 1893 экспедитсияе бо мақсади таҳқиқи марзҳои берунии Империяи Русия бо Форсу Афғонистон ва барқарор кардани назорати гумрукии сарҳадӣ дар ҳудуди вилояти Наздикаспӣ ва Хонигарии Бухоро ташкил дода шуд. Яке аз аъзои ин экспедитсия, капитани штаби генералии Февралёв, қитъаи камомӯхтаи сарҳадро аз дарёи Ванҷ дар тӯли рӯдҳои Панҷу Ому то истеҳкоми [[Керкӣ]] таҳқиқ намуд.<ref name="ref2112" /> Дар натиҷаи ин таҳқиқот, ки минтақаи баландкӯҳии шарқи Бухороро низ фаро мегирифт, машварати махсуси аъзои экспедитсия бо шахсиятҳои соҳибнуфузи давр — губернатори ҳарбии вилояти Самарқанд граф Н. Я. Ростовцов ва агенти сиёсии Русия дар Бухоро П. М. Лессар — баргузор гардид.<ref name="ref2112" /> Натиҷаи ин машварат чунин буд, ки минтақаи мазкур, ба сабаби вазъи вуҳушонаву душвории убури он, аз ҷониби постҳои назорати сарҳадӣ ишғол нагардад; ба ҷои он, хатти назорати сарҳадӣ аз рустои Боғорак тавассути Дарвозу Қаратегин, аз пунктҳои Қалъаи Хумб, Тобидара, Ғарм ва Думбарачӣ, то пайвастшавӣ бо хатти назорати сарҳадии вилояти [[Фарғона]] гузаронида шуд.<ref name="ref2112" /> Тибқи дастури сарфармондеҳи кулли вилояти Туркистон, барон А. Б. Вревский, аз пости Қалъаи Хумб бояд як гашти патрулӣ ба рустои Рохар дар соҳили дарёи Ванҷ фиристода мешуд, зеро маҳз ба водии ҳамин рӯд роҳҳои аз Рӯшон меомадагӣ мебаромаданд.<ref name="ref2112" /> Соли 1895 бекигарии Дарвоз, ки дар ҳар ду канораи рӯди Панҷ қарор дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид: канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд.<ref name="ref58">Постников А. В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. — М.: Памятники исторической мысли, 2001. — 416 с. — ISBN 5-88451-100-0.</ref> Ванҷ то соли 1920 амлокдории Қалъаи Ванҷи бекигарии Дарвози аморати Бухоро буд. Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 Ванҷ аз соли 1920 то 1924 чун тумани Ванҷ дар ҳайати вилояти Ғарми [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] ҷой дошт. Солҳои 1925-1926 Ванҷ чун ҷузъи тумани Қалъаихумби вилояти Ғарми ҶМШС Тоҷикистон ҳисоб меёфт. Солҳои 1926-1930 волости Ванҷ дар ҳайати ВМКБ буд. Солҳои 1930-1933 Ванҷ чун қисми ҳудуди ноҳияи Қалъаихумб бевосита дар тобеъияти ҷумҳурӣ буд. Тибқи Қарори Кумитаи Иҷроияи Марказии ҶШС Тоҷикистон аз 29 майи соли 1933, №46 расман ноҳияи Ванҷ таъсис ёфта, то соли 1937 дар тобеъияти бевоситаи ҷумҳурӣ қарор дошт. Дар асоси Қарори Президиуми КИМ-и Шӯроҳои ҶШС Тоҷикистон аз 11 августи соли 1937, №43 ноҳияи Ванҷ бо ҳамаи деҳшӯроҳояш: Ванҷ, Водхуд, Рованд, Техарв, Жовуд ва Язғулом расман ба ҳайати ҳудудии ВМКБ гузаронида шуд. Бино бар ин, ноҳияи Ванҷ ҳамчун воҳиди маъмурӣ дар ҳайати Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 11 августи соли 1937 ташаккул ёфтааст. {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 2. Таҳаввулоти маъмурию ҳудудии Ванҷ (то соли 1878 – соли 1937)''' |- |'''Марҳилаи таърихӣ''' |'''Мақоми маъмурию ҳудудӣ''' |'''Тобеияти давлатӣ/минтақавӣ''' |- |То соли 1878 |Мухторияти комил / Иттиҳод бо Дарвоз |Идоракунии мустақил таҳти сарварии шоҳ |- |1878-1920 |Амлокдории Қалъаи Ванҷ |Бекигарии Дарвоз, Аморати Бухоро |- |1920-1924 |Тумани Ванҷ |Вилояти Ғарми Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро |- |1925-1926 |Ҷузъи тумани Қалъаихумб |Вилояти Ғарми ҶМШС Тоҷикистон |- |1926-1930 |Волости Ванҷ |Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон |- |1930-1933 |Қисми ноҳияи Қалъаихумб |Тобеияти бевоситаи ҶШС Тоҷикистон |- |29 майи 1933 |Ноҳияи Ванҷ (таъсиси мустақил) |Тобеияти бевоситаи ҶШС Тоҷикистон |- |11 августи 1937 |Ноҳияи Ванҷ бо 6 деҳшӯро |Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ) |} Дар нимаи солҳои 1950-ум сиёсати муҳоҷиркунонии аҳолии кӯҳистон ба водиҳои пахтакор ба Ванҷ низ бетаъсир намонд: соли 1954 сокинони водии Язғулом ба ноҳияи Куйбишеви водии Вахш кӯчонида шуданд. Гармои тоқатфарсо, беморшавии оммавӣ ва фавти зиёди кӯдакон ин муҳоҷиратро барои кӯчидагон фоҷиабор гардонд ва бахши зиёди онҳо тадриҷан ба зодгоҳи худ баргаштанд, ҳарчанд на ҳама; як ҷамоаи язғуломизабон то имрӯз дар водии Вахш боқӣ мондааст.<ref name="ref59">[https://iling-ran.ru/web/ru/scipop/blog/1911_edelman Из полевых записей середины прошлого века. Об экспедициях в язгулямский язык в 1950-х гг.] (рус.) // Сомонаи Пажӯҳишгоҳи забоншиносии Академияи илмҳои Русия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref60">[http://field-ling.moscow/c/language/yazghulami/ Язгулямский язык] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231202014852/https://field-ling.moscow/c/language/yazghulami/ |date=2023-12-02 }} (рус.) // Экспедиции Московской школы полевой лингвистики. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref61">Астрономические знания язгулемцев (рус.) // Восток (Oriens). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Осори таърихӣ == Дар қаламрави Ванҷ мавзеъ, осор ва ёдгориҳои таърихии бисёр вуҷуд доранд, вале то ҳол таҳқиқоти шоистае дар ин росто анҷом наёфтааст. Тибқи омори соҳаи сайёҳии ВМКБ, дар ҳудуди ноҳияи Ванҷ ба ҳолати соли 2024 15 ёдгории таърихию фарҳангӣ ба қайд гирифта шудааст.<ref name="ref62">[https://ctd.tj/2024/03/30/%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D0%B0%D0%B7-%D2%B7%D0%B0%D2%B3%D0%BE%D0%BD-%D0%B0%D0%B7-%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B0%D1%82-%D0%B1%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8A%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B8%D0%BD/ Аз табиат ба санъати инсонӣ: 7 муъҷизаи нави ҷаҳонӣ номида шуд] // Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 30 марти 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои дарки мантиқи ҷойгиршавӣ ва моҳияти ин осор, бояд заминаи таърихию сиёсии ташаккули онҳоро дарк намуд. Бино бар маълумоти таърихномаҳои асримиёнагӣ, дар садаҳои VII-VIII қаламрави кунунии Ванҷ ҷузъи вилояти таърихии Кумед буд, ки болооби дарёи Вахшро фаро гирифта, сарзамини имрӯзаи ноҳияҳои Дарвозу Ванҷ ва шимоли Бадахшонро дар бар мегирифт.<ref name="ref63">[[Таърихи Тоҷикистон]] // Википедиа. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Баъдтар, дар асрҳои миёна, Ванҷу Дарвоз як сарзамини воҳидро ташкил дода, бо номи ''«Курон»'' ёд мешуданд, ки маркази он деҳаи кунунии Кеврон будааст.<ref name="ref64">Таърихи шаҳр // Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Ваҳдат. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳз дар ин заминаи қадимии сиёсӣ, ки бо мустақилияти нисбии маҳаллӣ ва хатари доимии ҳуҷумҳои беруна тавсиф мешуд, эҳтиёҷ ба бунёди қалъаҳои мустаҳкам ба миён омад. Пеш аз тавсифи муфассали Мушкетов, қадимтарин шаҳодати мустанади русиро дар бораи ин қалъа низ капитан Кузнецов дар гузориши соли 1892-и худ сабт кардааст. Ӯ зимни тавсифи амлокдории Ванҷ чунин навиштааст: ''«Ванчское амилякдарство расположено по р. Ванчъ и частью по правому берегу р. Пянджъ. Мѣстопребываніе амилякдара кишлакъ Кала-и-Рохарвъ (на нашихъ картахъ Кала-и-Ванчъ); имѣется небольшая крѣпостца.»'' Тарҷума: ''«Амлокдории Ванҷ дар канори дарёи Ванҷ ва қисман дар соҳили рости дарёи Панҷ ҷойгир аст. Маҳалли иқомати амлокдор рустои Қалъаи Рохарв аст (дар харитаҳои мо — Қалъаи Ванҷ); дар он қалъачаи хурде мавҷуд аст»''.<ref name="ref65">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 79.</ref> Ин иттилои Кузнецов, ки бисту се сол пеш аз тавсифи муфассали Мушкетов сабт шудааст, собит месозад, ки номи ''«Қалъаи Ванҷ»'' барои Рохарв аллакай дар харитаҳои расмии охири асри XIX ба кор мерафт ва Рохарв аз ҳамон замон ҳамчун маркази маъмурии амлокдории Ванҷ шинохта мешуд. Қалъаи Ванҷ дар баландии соҳили рости Ванҷоб, дар масофаи 15 км аз резишгоҳи он ба дарёи Панҷ воқеъ гашта буд. Мавқеъияти ин қалъа аз нигоҳи ҳарбию стратегӣ бисёр созгор будааст ва ба муҳофизонаш имкон медодааст, ки муддати тӯлонӣ аз худ дифоъ кунанд. Тавсифи илмии Рохарв ва қалъаи онро ҳанӯз соли 1916 узви Ҷамъияти ҷуғрофии Русия Д. И. Мушкетов интишор додааст.<ref name="ref5" /> Дар мақолаи худ, ки натиҷаи боздиди шахсии ӯст, Мушкетов мавқеи стратегии Рохарвро чунин тавсиф кардааст: ''«Административнымъ центромъ Ванча всегда былъ и есть базарный кишлакъ Рохаръ (или Рохарвъ) въ 40 дворовъ, расположенный на правомъ берегу рѣки, въ двадцати верстахъ выше ея устья, на высотѣ 5.950 футъ, у моста, ведущаго къ перевалу Гушхонъ, запирая собой, слѣдовательно, единственный конный путь на Язгулемъ, Рошанъ и Памиръ. Это важное стратегическое положеніе и было использовано древними '<nowiki/>'''правителями Ванча – «Шо», воздвигнувшими здѣсь крѣпость (Кала-и-Ванчъ) и избравшими ее для своей резиденціи.»''''' Тарҷума: ''«Маркази маъмурии Ванҷ ҳамеша рустои бозории Рохар (ё Рохарв) буд ва то ҳол ҳамин аст – бо 40 хонавода, дар соҳили рости дарё, дар бисту версти болотар аз резишгоҳи он, дар баландии 5950 қадам, назди пуле, ки ба ағбаи Гушхон мебарад, ва бо ин васила ягона роҳи аспсаворро ба Язғулом, Рӯшон ва Помир мебандад. Маҳз ҳамин мавқеи муҳими стратегӣ буд, ки ҳокимони қадимии Ванҷ – «Шоҳ»-ҳо – истифода бурда, дар ин ҷо қалъа (Қалъаи Ванҷ) бино карданд ва онро барои худ қароргоҳ интихоб намуданд»''.<ref name="ref66">Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). — Петроградъ: Типографія М. М. Стасюлевича, 1916. — (Отдѣльный оттискъ изъ тома LII (1916 г.) Извѣстій Императорскаго Русскаго Географическаго Общества № 876). — С. 7.</ref> Мушкетов инчунин интихоби маҳалли қалъаро аз нигоҳи амниятӣ шарҳ додааст: ''«Мѣсто выбрано весьма хорошо и удобно, на возвышеніи, съ котораго открытый видъ во всѣ стороны, и долина Ванча, какъ на ладони; рѣка отъ стѣнъ крѣпости въ 3 қулочяхъ, но для обезпеченности водоснабженія имѣлся къ ней подземный ходъ; невдалекѣ, на луговинѣ у рѣки, имѣется прудикъ, наполняемый ключемъ теплой, солоноватой воды, предоставляющій идеальное купанье.»'' Тарҷума: ''«Ҷой хеле хуб ва мувофиқ интихоб шудааст, дар баландие, ки аз он манзараи кушода ҳар тараф дида мешавад ва тамоми водии Ванҷ мисли кафи даст намоён аст; дарё аз деворҳои қалъа дар масофаи 3 қулочӣ ҷой дорад, вале барои таъмини бехатари обтаъминкунӣ роҳи зеризаминӣ ба он вуҷуд дошт; дар наздикӣ, дар марғзори лаби дарё, ҳавзчае ҳаст, ки аз чашмаи оби гарму намакини он пур мешавад ва барои шиноварии беҳамто мувофиқ аст»''.<ref name="ref66" /> Дар бораи сохти худи қалъа Мушкетов навиштааст: ''«Постройка, конечно, глинобитная, но довольно массивная, со стѣнами до 4 қулочей высотой, обнесенными съ трехъ сторонъ рвомъ, съ бойницами и пятью угловыми башнями. Внутреннія перегородки частью деревянныя, равно какъ и колонны, балки и двери, тонкой, старинной рѣзной работы.»'' Тарҷума: ''«Бино, албатта, гилину похсагин, валекин бисёр мустаҳкаму матин аст, бо деворҳои баланди чаҳорқулоча, ки аз се сӯйи он, хандақе бар гирди он кандаанд, бо тиркашҳову бурҷҳои панҷгонаи кунҷӣ. Деворҳои миёнгини дохилӣ, қисман, чӯбинанд, ҳамчунин, сутунҳову болорҳову дарҳои он, ки бо кандакории нафису куҳан оростаанд»''.<ref name="ref66" /> Мушкетов санаи боздиди худ ва оғози кашидани нақшаи қалъаро низ қайд кардааст: ''«Многое уже разрушено (мое посѣщеніе относится къ 11 іюля 1905 г.), но общее расположеніе еще сохранилось и я, пользуясь обстоятельными поясненіями почтеннаго шейха-токсабы Ванча, снялъ планъ всей крѣпости»'' (тарҷума: ''«Бисёр чиз аллакай хароб шудааст (боздиди ман ба 11 июли соли 1905 рост меояд), вале тартиби умумӣ то ҳол нигоҳ дошта шудааст ва ман, бо истифода аз тавзеҳоти муфассали шайх-тӯксабои эҳтиромноки Ванҷ, нақшаи тамоми қалъаро кашидам»'').<ref name="ref66" /> Нақшаи қалъа, ки Мушкетов кашидааст, 27 ҳуҷраву қисми қалъаро бо рақам нишон медиҳад, ки шарҳи онҳо чунин аст:<ref name="ref66" /> Ур - обдорхона Дарвозахона – ҳуҷраи нигаҳбонону дарбонон Ҳуҷраи навкарҳо Бадарравхона – ҳоҷатхона Долон – ҳавлии аспҳо Ахтахона – оғилхона, ва болои он анборхонаи алаф Пештоқ – гузаргоҳи пӯшида Фаррошхона – ҳуҷраи сайисон Пештоқи дуюм (баландии 3 қулоч) Гулгунхона – ҳуҷраи пазириши меҳмонон Ҳуҷраи худи шоҳ Қӯрғон – сарбозхона (харобшуда) Ғуломгардиш – долони мамониаткунандаи дидани занони дар боғ гардандагӣ Ошхона – ошхона Роҳрав – долон Ғуломгард – гузаргоҳ ба қисми занона Хазина – ҳуҷраи хазинадорӣ Ҳаммом – ҳаммом Пештоқи занона Ҳуҷраи зани шоҳ – тобистона Ҳуҷраи зани шоҳ – зимистона Тӯпхона – манора Рӯйи ҳавлӣ – ҳавлии пӯшида Ҳарам (харобшуда) Анборхона (болои ҳуҷраи 16) Манора – ҳоло ҳуҷраи меҳмонон – меҳмонхона Оғози роҳи зеризаминӣ ба сӯи дарё Дар масофаи як версти болотари Рохар, дар канори роҳ, Мушкетов ду гӯри қадимиро низ ба қайд гирифтааст: ''«Въ верстѣ выше Рохара по долинѣ, около дороги, двѣ древнихъ гробницы съ фигурными стѣнами, имѣющими какое-то отношеніе къ крѣпости; интересно, что на могильномъ шестѣ, помимо обычныхъ куска матеріи и конскаго хвоста (на боковой перекладинѣ), сверху помѣщены изображенія сложенной руки (ладони) и голубя»'' (тарҷума: ''«Дар як версти болотар аз Рохар, дар паҳлӯи роҳ, ду гӯри қадимӣ бо деворҳои нақшдор ҳастанд, ки бо қалъа алоқаи муайяне доранд; ҷолиб ин аст, ки бар болои чӯби қабр, ба ғайр аз пораи матоъ ва думи асп (дар чӯби паҳлӯӣ)-и маъмулӣ, тасвири дасти гирдкардашуда (кафи даст) ва кабутар низ гузошта шудааст»'').<ref name="ref66" /> Ба ғайр аз ин, Мушкетов дар поварақи худ ёдовар шудааст, ки ягона роҳи воридшавӣ ба водӣ аз тарафи Панҷ низ бо қалъаи хурди дигаре мустаҳкам карда шуда буд: ''«Этотъ единственный выходъ кромѣ того очень искусно былъ загражденъ небольшой крѣпостцей, остатки которой еще видны на изолированномъ холмѣ въ устьѣ Ванча»'' (тарҷума: ''«Ин ягона баромадгоҳ аст, илова бар ин, хеле моҳирона бо қалъачаи хурде масдуд шуда буд, ки бақоёи он то ҳанӯз дар теппаи ҷудоуфтодаи резишгоҳи Ванҷ ҳувайдоанд»'').<ref name="ref67">Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). — Петроградъ, 1916. — Тавзеҳот, №4.</ref> Тибқи мушоҳидаи ӯ, қалъа бевосита дар масири корвонрав ба сӯи ағбаи Гишхун қарор дошт, ки тавассути он роҳи корвонӣ ба водии Язғулом ва аз он ҷо ба самти баландкӯҳҳои Помир мерасид.<ref name="ref68">[https://poxod.ru/guidebook/darvaz/p_darvaz_dolinarekivagdm_a.html Долина реки Ванч] // Свободный туризм (poxod.ru). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пеш аз он ки Мушкетов худ соли 1905 аз қалъа боздид кунад, тавсифи мухтасартаре аз он – тахминан 13 сол пештар – аллакай ба қалами А. А. Семёнов тааллуқ дошт, ки соли 1898 шахсан аз қалъа дидан кардааст: ''«Въ низовьи р. Ванджа лежитъ самый значительный кишлакъ долины, Кал'аи-Ванджъ, или Кал'аи-Рохарвъ (крѣпость Ванджа, крѣпость Рохарвъ). Укрѣпленіе въ немъ до сихъ поръ на обрывистомъ берегу довольно хорошо сохранилось. Стѣны крѣпости–мѣстами глинобитныя, мѣстами сложены изъ кирпичей и камней. По бокамъ лицевой стороны крѣпости–двѣ полуразрушенныхъ зубчатыхъ башни.»'' Тарҷума: ''«Дар поёноби рӯди Ванҷ бузургтарин рустои водӣ ҷойгир аст – Қалъаи Ванҷ, ё Қалъаи Рохарв (қалъаи Ванҷ, қалъаи Рохарв). Истеҳкоми он то ба имрӯз дар соҳили баланди дарё нисбатан хуб нигоҳ дошта шудааст. Деворҳои қалъа ҷо-ҷо аз гил, ҷо-ҷо аз хишти пухтаву санг сохта шудаанд. Аз ду тарафи рӯи қалъа ду манораи нимвайрони дандонадор қарор доранд»''.<ref name="ref69">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 8.</ref> Муҳимтар аз ҳама, Семёнов санаи тахминии бунёди қалъа ва номи бинокори онро сабт кардааст – маълумоте, ки то кунун дар ягон манбаи дигари дастраси мақола наомадааст: ''«Крѣпость, по преданію, была построена лѣтъ двѣсти тому назадъ дарвазскимъ ханомъ, Азиз-Ханомъ, и, вѣроятно, не разъ служила хорошую службу ея защитникамъ во времена независимаго Дарваза. Теперь въ ней живетъ амлякдаръ (начальникъ округа) долины Вандж.»'' Тарҷума: ''«Қалъа, тибқи ривоят, тахминан дусад сол пеш аз ҷониби хони дарвозӣ – Азиз-Хон – бино ёфтааст ва эҳтимол, борҳо ба муҳофизони худ дар давраи истиқлолияти Дарвоз хидмати шоиста кардааст. Ҳоло дар он амлокдор (сарвари ноҳия, яъне шоҳ)-и водии Ванҷ зиндагӣ мекунад»''.<ref name="ref70">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 8–9.</ref> Азбаски китоб соли 1903 нашр шуда ва мушоҳидаи муаллиф соли 1898 сурат гирифтааст, ин ривоят санаи бунёди қалъаро тахминан ба солҳои 1698-1700 рабт медиҳад. Ин ривояти Семёнов дар бораи Азизхон, ки то ҳол дар баъзе сарчашмаҳо такрор мешавад, аз нигоҳи муосир асоси устувори таърихӣ надорад: дар рӯйхати мукаммали шоҳони Дарвоз, ки намояндаи расмии идораи Русия дар Туркистон Г. А. Арандаренко дар мақолаи худ ''«Дарваз и Каратегин»'' (1883) овардааст, ягон шоҳе бо номи Азизхон сабт нашудааст.<ref name="ref2072">Арандаренко Г. А. Дарваз и Каратегин // Военный сборник. — 1883. — № 11–12.</ref> Тибқи ин рӯйхат, силсилаи шоҳони Дарвоз аз Шоғариб (то соли 1637) оғоз гардида, тавассути Шоқирғиз (1637–1668), Маҳмудшо (1668–1729), Танаи Фӯзашо (1729–1734), Муҳаммадхоншо (1734–1762), Мизробшои аввал (1762–1778), Шоидарвози I (1787–1788), Мансурхон (1788–1797), Шотурк (1797–1803), Мизробшои сонӣ (1803–1806), Султони Кучак (1806–1815), Шоиброимхон (1815–1828), Султон Маҳмудшо (1829–1838), Шоаҳмад (1839–1842), Исмоилшо (1842–1859), Иброҳимшо (1861–1863) ва Шоидарвози II (1863–1868) то Сироҷуддиншо (1868–1878) идома ёфтааст.<ref name="ref2072" /> Бар асоси таҳқиқоти муосир, эҳтимоли бештар меравад, ки Қалъаи Ванҷ на дар аҳди хони номаълуми ривоятӣ, балки дар аҳди Шайбонихониён бунёд гардидааст. Шоқирғиз, ки аз соли 1637 то 1668 ҳукмронӣ кардааст, фарзанди Абдуллоҳхони II-и Шайбонӣ буда, баъди забти Бадахшон дар соли 1584, волии Дарвоз гардида, Қалъаи Хумбро пойтахти худ қарор дода буд;<ref name="ref2072" /> тибқи ин назария, эҳтимол дорад, ки Қалъаи Ванҷ низ ҳамчун истеҳкоми мудофиавӣ маҳз дар ҳамин давра сохта шуда бошад. Дар давраи баъдина, вақте ки минтақа таҳти назорати Аморати Бухоро қарор гирифт, Қалъаи Ванҷ нақши муҳими низомии худро идома дод. Тибқи китоби сайёҳи бритониёӣ Ангус Гамильтон ''«Афғонистон»'' (1908), дар охири асри XIX ва аввали асри XX дар қалъа 300 навкари артиши миллии амири Бухоро ҷойгир карда шуда буданд: ''«В крепости Ванч было раньше расположено 300 человек из национальной армия эмира бухарского; из такого же отряда состоял гарнизон Каляи-Вамар, а в Каляи-Хум стоял целый бухарский полк.»'' Тарҷума: ''«Дар қалъаи Ванҷ пештар 300 нафар аз артиши миллии амири бухороӣ ҷойгир буда, гарнизони Қалъаи Вамар низ аз чунин дастаи мисли ҳамин иборат буд, дар Қалъаи Хум бошад, як полки бутуни бухороӣ истода буд»''.<ref name="ref2082">Гамильтон А. Афганистан / пер. С. П. Голубинова. — СПб., 1908.</ref> Семёнов инчунин ду навиштаи девории қалъаро айнан нусхабардорӣ кардааст: як байти форсӣ дар бораи гардиши бераҳмонаи рӯзгор, ва як ёдгории русии сайёҳони соли 1896 – ''«Прибылъ разъѣздъ 25 числа августа за старшаго общивкй Яковъ. Черновъ. и джигить Николай Каплун и перевочикъ Ашурбай. 1896 года»'' (тарҷума: ''«Гурӯҳи саворагон 25 августи соли 1896 омаданд: сардор Яков Чернов, ҷигит Николай Каплун ва тарҷумон Ашурбой»'').<ref name="ref70" /> Гумон меравад, ки дар тамоми ҳавзаҳои Бадахшон сукунати одамон ба як давраи таърихӣ мансуб будааст. Ёдгориҳои манзилӣ ва меъмориву мудофеавии асримиёнагии ғарби Бадахшон, ки дар деҳаи Баравни ҷамоати деҳоти Водхуд воқеанд ва аз ҷиҳати амнияти ҳарбӣ бисёр муносибу побарҷоянд, бо камоли таассуф, то кунун таҳқиқи шоиста нашудаанд. Нақшу нигораҳои рӯйи харсангҳои водии Язғулом, ки дар деҳаҳои Жамаг, Андарбоғ ва Мотравн ба даст омадаанд, агарчи ҳанӯз комилан омӯхта нашудаанд, гувоҳи муътамаде аз ҳузури мардум ва сукунати онон аз замонҳои бостонӣ дар ин минтақа ҳастанд. Дар байни ин сангнигораҳо, ки ба навъи умумии петроглифҳои Помиру Бадахшон шабоҳат доранд, тасвири нахчир (бузи кӯҳӣ бо шохҳои калон), саҳнаҳои шикор бо камон, рамзҳои офтобӣ ва изи дасту пойи инсон бештар вомехӯранд; дар мифологияи мардумони эронитабор бузи кӯҳӣ рамзи покиву ҳосилхезӣ ва иртибот бо олами боло дониста мешавад.<ref name="ref62" /> Дар қаламрави Ванҷ, ба монанди дигар минтақаҳои кӯҳистони Тоҷикистон, сағонаҳо ва дахмаҳои сангии куҳан низ аз насл ба насл боқӣ мондаанд, ки далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин сарзамин мебошанд. Чунин иншооти дафнӣ, ки дар ҷойҳои махсуси сангӣ, дар баландиҳо ё ғорҳо бунёд меёфтанд, эҳтимолан боқимондаи анъанаҳои дафнии пешазисломӣ мебошанд; тибқи баъзе оинҳои қадими маҳаллӣ (аз ҷумла эътиқодоти наздик ба дини зардуштӣ), ҷасади фавтида набояд бо унсурҳои муқаддаси табиат – хок, об ё оташ – тамос мегирифт.<ref name="ref62" /> Ҳарчанд имрӯз тамоми аҳолии ноҳия мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд ва расму оини дафни исломиро ба таври қатъӣ риоя мекунанд, мавҷудияти ин сағонаву дахмаҳо аз як давраи гузариши тӯлонии фарҳангӣ ва қабатҳои гуногуни динию эътиқодӣ дар минтақа хабар медиҳад. Ёдгориҳои бостонии Помири Ғарбӣ, аз ҷумла мавзеъҳои қаламрави Ванҷ, дар силсилаи бунёдии ''«Харитаи бостоншиносии Тоҷикистон»'' – муҷаллади марбут ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, ки бостоншинос М. А. Бубнова таълиф намудааст ва ёдгориҳои давраи сангро то садаи XX фаро мегирад, – ба қайд гирифта шудаанд.<ref name="ref71">Бубнова М. А. Горно-Бадахшанская автономная область. Западный Памир (памятники каменного века — XX в.). — Душанбе, 2008. — (Археологическая карта Таджикистана).</ref> Илова бар ёдгориҳои меъморӣ ва дафнӣ, мероси беназири саноатии Ванҷ – боқимондаҳои кӯраҳои қадимии оҳангудозӣ (домнитсаҳо) – низ бахши муҳими осори таърихии ноҳия ба шумор мераванд. Тибқи маълумоти иқтисоддон И. Е. Ходоров, ки соли 1929 таҳлилҳои М. С. Андреевро дар бораи ин ҳунар тасдиқ ва иқтибос овардааст, дар боварҳои мардумии ванҷиён металли ҳосили ин кӯраҳо на танҳо арзиши истеҳсолӣ, балки хосияти шифобахш низ дошт: маҳсули онро ''«барои табобати ҳар гуна бемориҳо пешбинӣ карда, ба ҷойи дардманд мегузоштанд»''.<ref name="ref53" /> Ин боварҳо нишон медиҳанд, ки осори саноатии Ванҷ бо мероси ғайримоддӣ ва эътиқодоти мардумӣ пайванди зич доштааст, ва имрӯз боқимондаҳои ин кӯраҳо, харобаҳои коргоҳҳо ва партовҳои маъданӣ (шлакҳо) дар дараҳои Ванҷ метавонанд ҳамчун мавзеи нодири ''«бостоншиносии саноатӣ»'' мавриди пажӯҳиши минбаъда қарор гиранд. Сарчашмаи аввалини сабти илмии ин ҳунар – 23 сол пеш аз рисолаи Андреев (1926) – низ ба Семёнов тааллуқ дорад: ''«Богатыя залежи желѣзной руды въ верховьяхъ р. Ванджа даютъ горцамъ Ванджской долины неисчерпаемый матеріалъ для различнаго рода желѣзныхъ издѣлій, которыя удовлетворяютъ самымъ разнообразнымъ требованіямъ домашняго обихода горныхъ таджиковъ и потому расходятся изъ этой огромной кузницы, какова долина Ванджа, по всему Дарвазу, Каратегину и Язгуляну, проникая даже въ отдаленные и трудно достижимые уголки Рошана, Шугнана и Вахана.»'' Тарҷума: ''«Захираҳои фаровони маъдани оҳан дар болооби рӯди Ванҷ ба кӯҳистониёни водии Ванҷ маводи беохири намудҳои гуногуни маснуъоти оҳанӣ медиҳанд, ки эҳтиёҷоти гуногуни рӯзгори тоҷикони кӯҳӣ қонеъ мегардонанд ва аз ин кӯрахонаи азим, яъне водии Ванҷ, ба тамоми Дарвозу Қаротегину Язғулом паҳн мешаванд, ҳатто ба гӯшаҳои дурдасту дастнораси Рӯшону Шуғнону Вахон низ ворид мегарданд»''.<ref name="ref72">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 62.</ref> Семёнов инчунин номи мушаххаси деҳаеро сабт кардааст, ки дар он раванди коркарди оҳанро шахсан мушоҳида намудааст: ''«Самый способъ добыванія желѣза намъ пришлось наблюдать во кишлакѣ Сытаргъ, на Ванджѣ»'' (тарҷума: ''«Худи усули истихроҷи оҳанро мо тавонистем дар рустои Старғ, дар Ванҷ, мушоҳида кунем»'').<ref name="ref72" /> Ӯ ҳамчунин тавсифи мубодилаи тиҷоратии маснуоти оҳании Ванҷро бо минтақаҳои ҳамсоя овардааст: ''«Эти издѣлія находять большой сбыть на рынкахъ Кал'аи-Хума и въ сосѣднихъ долинахъ: Язгуляна и Оби-Хингоу, причемъ продажа на деньги совершается очень рѣдко; обыкновенно вещи мѣняются на тѣ, которыя необходимы таджикамъ Ванджа»'' (тарҷума: ''«Ин маснуъот дар бозорҳои Қалъаи Хум ва водиҳои ҳамсоя – Язғулому Оби Хингов – фурӯши хубе меёбанд, вале фурӯш ба пул хеле кам сурат мегирад; одатан молҳо ба он чизҳое иваз мешаванд, ки барои тоҷикони Ванҷ зарур аст»'').<ref name="ref73">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 64.</ref> === Раванди истихроҷ ва гудохтани оҳан тибқи мушоҳидаи Андреев (1926) === Тобистони соли 1925 экспедитсияи Ҷамъияти омӯзиши Тоҷикистон ва халқиятҳои эронӣ, ки М. С. Андреев роҳбарии онро ба уҳда дошт, аз водии Ванҷ гузашт ва ба дархости масъули Шӯъбаи ҷуғрофӣ ва иқтисодии Ҷамъият, И. И. Бездека, Андреев маълумоти муфассалеро дар бораи усули маҳаллии истихроҷи оҳан ҷамъоварӣ намуд, ки соли 1926 дар шакли рисолаи алоҳида ба нашр расид.<ref name="ref52" /> Азбаски экспедитсия дар мавсими тобистон гузашт, вақте ки кӯраҳо аз кор монда буданд, худи раванди гудозишро Андреев на бо мушоҳидаи мустақим, балки аз забони худи тоҷикони маҳаллӣ сабт кардааст.<ref name="ref52" /> Тибқи гузориши ӯ, дар кӯҳҳои Ванҷ се кони асосии маъдани оҳан вуҷуд дошт: конҳои Техарв (сердаромадтарин ва пуристифодатарин, дар наздикии деҳаи Техарв, ки ба он бо роҳи зеризаминӣ – штолня – дастрасӣ ҳосил мешуд), Пойи Мазор (дар болооби дарёи Ванҷ) ва кони назди деҳаи Потов (маъдани он бо сифати пасттар).<ref name="ref52" /> Дар кони Техарв конканҳо бо чароғи равғанӣ (''«чроғ»'', ки чор ададашро якбора меафрӯхтанд) ва табарҳои махсус (''«тавар»'') кор мекарданд; як конкан дар як рӯз аз 20 то 40 пуд маъдан меканд, ду нафар ҳамзамон кофтуков мекарданд ва се-чор нафари дигар маъданро ба берун мебароварданд. Гурӯҳҳои конканӣ одатан аз 5 то 20 нафар иборат буданд ва баъд аз ҷамъоварии миқдори кофӣ (аз 20 то 50 бор – вобаста ба захираи ангишти дар дастрас), маъданро ба пушт бор карда, бо ёрии асои махсуси кӯҳнавардӣ (''«шкорчӯб»'', ки нӯги оҳанин дорад) аз пасти пур хатарнок фуруд меомаданд.<ref name="ref52" /> Мавсими асосии конканӣ тирамоҳ буд, вақте ки корҳои саҳроӣ ба анҷом расида буданд; онҳое ки натавонистанд тирамоҳ маъдан ҷамъ кунанд, инро дар баҳор анҷом медоданд.<ref name="ref52" /> Истихроҷи оҳан аз болооби водии Ванҷ то деҳаи Бунай (болотар аз қалъаи пешинаи Рохарв) идома дошт; поёнтар аз Бунай ин ҳунар маъмул набуд, зеро ҳам масофа то кон дуртар буд ва ҳам сӯзишворӣ кам буд – дар он ҷо танҳо буттаи ''«пӯш»''-ро ба ҷои ангишт истифода мебурданд.<ref name="ref52" /> Қариб ҳар як хонаводаи Ванҷи Боло дар як сол як маротиба кӯраи худро пур мекард; агар ангишту маблағ кофӣ намебуд, якчанд хонавода (то 10 нафар ва баъзан бештар) муттаҳид мешуданд. Дар ду деҳа – Техарв (6 хона) ва Бунай (18 хона) – кӯраҳои умумиҷамоатӣ вуҷуд дошт, ки тамоми сокинон якҷоя аз онҳо истифода мебурданд.<ref name="ref52" /> Кӯраи ванҷӣ (''«чиндон»''), ки Андреев дар ду деҳа мушоҳида кардааст, аз навъи хеле ибтидоӣ буд: утоқи назди он ''«бунг» (бом)'' ба шакли заминкан, тахминан 3,5-4 метр дарозӣ ва бараш, канда мешуд ва танҳо як арш аз сатҳи замин болотар мебаромад. Дар дохили он чуқурии мураббаъ бо номи ''«пога»'' (пойгоҳ, айнан ҳамон истилоҳе, ки барои сатҳи фарши хонаи тоҷикони кӯҳӣ ба кор меравад) канда мешуд, ки то як метр аз сатҳи атроф пасттар буд; аз он тоқчаи шишамонанди калон – ба монанди меҳроби масҷид – ба сӯи берун мекушод.<ref name="ref52" /> Даричаи вурудӣ ''«дарик» (дарак, дари хурд)'', ки ҳангоми пуркунии кӯра бо девори тунуки сангин (тахминан 20 см ғафсӣ) баста мешуд, аввал бо ҳезуми арчагӣ (беҳтарин сӯзишворӣ) ё буттаи хордори ''«ангет»'' пур карда мешуд.<ref name="ref52" /> Фурма ''«булул»'', ки ба воситаи он ба дохили кӯра ҳаво медамиданд, аз гили носӯзи маҳаллӣ бо номи ''«рехч»'' сохта мешуд, ки танҳо дар наздикии деҳаи Бунай истихроҷ мегардид ва барои он ҳатто аз деҳаҳои дурдасти Ванҷи Боло меомаданд.<ref name="ref52" /> Раванди гудозиш чунин буд: аввал ҳезум месӯхтанд, сипас ба воситаи фурма ва дамҳои чармини бузӣ ба он медамиданд; вақте ки ҳезум ба ангишт мубаддал мешуд, аввал ангишт, сипас маъдани майдакардашуда илова мекарданд ва дамидан бе қатъшавӣ, рӯзу шаб, то анҷоми пурраи гудозиш идома меёфт.<ref name="ref52" /> Сатҳи оҳани гудохташуда дар қаъри кӯра бо роҳи фурӯ бурдани чӯбак ба даруни фурма муайян карда мешуд: агар чӯбак ба оҳан бирасад, дарҳол забона мезад. Шумораи фурмаҳои истифодашуда, вобаста ба миқдори маъдану ангишт, одатан аз 10 то 30 адад буд.<ref name="ref52" /> Барои гудохтани як пур кӯра, ки одатан аз 2 то 5 шабонарӯз тӯл мекашид (баъзан то 8-10 шабонарӯз дар назди хонаводаҳои сарватманд), кӯра дар як шабонарӯз тахминан 15 пуд ангишт ва ба ҳамин андоза маъдан фурӯ мебурд.<ref name="ref52" /> Дар ин раванд низоми маҳаллии ''«ҳашар»'' – ёрии мутақобилаи меҳнатӣ бидуни музди пул, шабеҳи мубодилаи шир ё кӯмаки барзагов ҳангоми шудгор – ба кор бурда мешуд: ҳангоме ки як аъзои гурӯҳ кӯраашро пур мекард, дигар аъзоён ба кумак меомаданд ва дар навбати худ низ ҳамин гуна кумак мегирифтанд.<ref name="ref52" /> Ҳайати муқаррарии коргарони як кӯра 12 нафарро ташкил медод; душвортарин кор дамидан бо ду даме дар навбат буд. Соҳиби кӯра дар давоми кор чор бор дар шабонарӯз хӯрок медод: субҳидам ''«умоч»'' (шӯрбои орд бо чакка), нисфирӯзӣ ''«нону ош»'' (шӯрбои нахӯд бо нон), пеш аз ғуруб ''«амруту чормағз»'' (нок ва чормағзи хушк) ва ҳангоми ғуруб ''«ширҷӯш»'' (шири ҷӯшонидашуда бо нон).<ref name="ref52" /> Ду писарбачаи наврас бо номи ''«ғовгар»'' (яке рӯзона, дигаре шабона) назорати сатҳи пуркунии кӯраро ба уҳда доштанд ва бо садои ''«ғовта бгӣ»'' навбати дамидани навбатиро эълон мекарданд.<ref name="ref52" /> Пас аз хомӯшшавии кӯра, ба он 3-4 рӯз имконияти сард кардан дода мешуд; оҳани гудохташуда дар шакли як пораи бузург дар қаъри кӯра мунҷамид мешуд, ки атрофи онро сағораи (''«сав»'') бо болғаҳои вазнин ''«пулк» (путк)'' мекӯбиданд ва канор мезаданд. Сифати оҳан якхела набуд: канораҳояш нарм буда, барои наъл, бел ва нӯги плуг истифода мешуд, дохилаш бошад, сахттар буда, бо номи ''«қрч»'' маъруф буд ва барои корд, табар ва дос ба кор мерафт.<ref name="ref52" /> Пас аз гудозиш, соҳиби кӯра оҳангареро даъват мекард, ки якчанд рӯз дар хонаи ӯ кор карда, оҳани хомро ба маснуот табдил медод; дар ивази хӯроки хонагӣ, ангишт ва дастёрони дамкунӣ, оҳангар аз ҳар даҳ маснуоти сохташуда якто (яъне 1/10-и маҳсулот)-ро ҳамчун музди худ мегирифт.<ref name="ref52" /> Аз оҳани коркардшуда дар Ванҷ маснуоти зерин истеҳсол мешуд: ''«новк»'' (новак, нӯги сипор), ''«табар»'' (табар), ''«каноҷ»'' (зоғнӯл), ''«кланд»'' (каланд), ''«теша»'', ''«дос»'', ''«корча»'' (кордча, корд), ''«дравш»'' (дарафш), ''«севун»'' (сӯҳон), ''«наъл»'', ''«ожбр»'' (ошбур, кордҳои махсуси ошпазӣ) ва ''«қайчин»'' (миқроз, қайчии пашмтарошӣ).<ref name="ref52" /> Тиҷорати ин маснуот бо минтақаҳои ҳамсоя пурра ба таври мубодилавӣ сурат мегирифт: харидорон худашон ба Ванҷ меомаданд, на баръакс. Вахиёчиён аз ағбаҳои бузург гузашта, матоъҳои пашмини дастбоф (чакман, чодар, товарза) ва намак (тамоми намаки Ванҷ аз Вахиё меомад) меоварданд; дарвозиён карбос, салла ва намак (ки худашон аз Нижголои Вахиёи Поён мехариданд) меоварданд; язғуломиён ҷӯроби пашмӣ, тасмаи зинпӯши пашмӣ, зардолуи хушк ва чоруқи маҳаллӣ пешниҳод мекарданд; шуғнониён халатҳои пашмӣ, ҷӯроб ва пӯст (барои дӯхтани пойафзол) меоварданд; аз тарафи Афғонистон бошад, асосан матои карбос ворид мешуд.<ref name="ref52" /> Дар мавриди решаи маънавии ин ҳунар, Андреев қайд кардааст, ки пуштивони оҳангарон, мисли дигар оҳангарони мусулмони Осиё, пайғамбар Довуд дониста мешавад; пеш аз афрӯхтани кӯра барои ӯ дуо мекарданд ва ваъда медоданд, ки қисме аз маҳсулоти оянда ба номи ӯ бахшида шавад.<ref name="ref52" /> Ривояти пайдоиши ин ҳунар – бо номи ''«Рисола»'' – назди устои калон нигоҳ дошта мешуд ва пеш аз оғози кор хонда мешуд; тибқи ин ривоят, шогирди ҷавони пайғамбар Довуд бо номи ''«Усто-Хурдак»'' боре беадолатӣ карда, оҳанро аввал барои марди сарватманд, на камбағал, кор карда буд ва ба ҷазои ин даст ва бозуяш сӯхт; пас аз тавба, пайғамбар Довуд ба ӯ истифодаи анбурро омӯзонд, зеро то он замон кордсозон оҳани тафтаро бевосита бо даст мегирифтанд.<ref name="ref52" /> === Кофарсилохи Ғҷовас === Дар қаламрави ноҳия, дар мавзеи Ғҷовас, маҳалли бостонии Кофарсилох ҷой дорад, ки аҳамияти таърихиву бостоншиносии он то ҳол ба таври илмӣ омӯхта нашудааст.<ref name="ref2162">"КОФАРСИЛОХИ ҒҶОВАС" (маводи таърихӣ-фарҳангӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи ривояти сокинони маҳаллӣ, чунин маконҳо, ки бо номи умумии ''«Кофарсилох»'' маъруфанд, дар чандин мавзеи дигари Ванҷ низ ба назар мерасанд, вале бар асари селу тармарезиҳои даврӣ қисми зиёди онҳо пӯшида ва ноаён гардидаанд.<ref name="ref2162" /> Худи истилоҳи ''«Кофарсилох»'' шаҳодат медиҳад, ки маҳаллан ин макон бо давраи пеш аз ислом – эҳтимолан бо пайравони динҳои қадимаи маҳаллӣ – алоқаманд дониста мешавад. Ин мавзеъ то ҳол мавриди ҳафриёти бостоншиносӣ қарор нагирифтааст ва бад-ин сабаб моҳияти дақиқи таърихии он ҳанӯз номаълум аст.<ref name="ref2162" /> === Сағонаи Рави Тор === Дигар мавзеи таърихии қаламрави Ванҷ Сағонаи Рави Тор аст, ки дар он харобаҳои деворҳои деҳаи аз байн рафтае боқӣ мондаанд.<ref name="ref2172">"САҒУНАИ РАВИ ТОР" (маводи таърихӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи иттилоъи сокинони маҳаллӣ, харобаҳои Рави Тор то солҳои наздик вуҷуд доштанд, вале маълумоти дақиқ дар бораи он ки аҳолии ин деҳа кай дар он ҷо зиндагӣ мекарданд ва кай онро тарк намуданд, то кунун ба таври мустанад муайян нашудааст.<ref name="ref2172" /> Мавҷудияти харобаҳои сангину гилини хонаву девор дар ин мавзеъ гувоҳи он аст, ки дар гузашта дар ин минтақа фарҳанги нисбатан мақбули меъморӣ вуҷуд дошта, сокинон бо истифода аз масолеҳи маҳаллӣ – санг ва гил – иншооти устувор бунёд мекарданд. Маводи шифоҳие, ки тавассути сокинони пиронсоли маҳал аз насл ба насл нақл мешавад, то ҳол ягона сарчашмаи маълумот дар бораи ин мавзеи таърихӣ боқӣ мемонад.<ref name="ref2172" /> == Мардум == Аксарияти аҳолии ноҳия тоҷиконанд; инчунин теъдоди ангуштшумори русҳо ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аҳолии ноҳия аз рӯи диёнат мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд.<ref name="ref1" /> Мардумшиноси рус Л. Ф. Моногарова дар пажӯҳиши бунёдии худ доир ба таркиби қавмии ВМКБ, дар бораи гузаштаи қавмии ванҷиён чунин навиштааст: ''«В прошлом из припамирских народностей наиболее тесно соприкасались с горными таджиками ванчцы (правильнее ванджи), коренное население долины р. Ванч (Вандж), входившей в Бухарский эмират. Духовенство эмирата проводило насильственное обращение в суннизм всех, исповедовавших другую религию. Под влиянием суннитской идеологии у ванчцев изменились общественные и семейные взаимоотношения, моральные нормы, бытовой уклад в целом. Постепенное экономическое и культурное сближение ванчцев с таджиками привело к утрате ванчцами своего родного языка, замене его таджикским (ванчским или ванджским говором таджикского языка), а в конечном итоге к слиянию ванчцев с таджиками. Население остальных районов республики считает ванчцев таджиками. «Судя по некоторым признакам, „ванджский язык“, входя в северную подгруппу памирских языков, наиболее тесно примыкал к язгулемскому языку» [32, 131].»'' Тарҷума: ''«Дар гузашта, аз миёни халқиятҳои помирӣ, ванҷиён (дурусттараш — ванҷӣ), аҳолии бумии водии дарёи Ванҷ (Вандж), ки ҷузъи аморати Бухоро буд, бештар аз ҳама бо тоҷикони кӯҳистонӣ дар тамос буданд. Рӯҳониёни аморат нисбат ба ҳамаи пайравони дигар эътиқодҳо табдили ҷабрии мазҳаби суннӣ мегузарониданд. Таҳти таъсири мазҳаби суннӣ дар байни ванҷиён муносибатҳои ҷамъиятиву оилавӣ, меъёрҳои ахлоқӣ ва тарзи зиндагӣ дар маҷмуъ тағйир ёфтанд. Наздикшавии тадриҷии иқтисодиву фарҳангии ванҷиён бо тоҷикон боиси аз даст рафтани забони модарии ванҷиён гардид: он бо забони тоҷикӣ (гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ) иваз шуд ва дар ниҳоят ба омезиши ванҷиён бо тоҷикон анҷомид. Аҳолии дигар ноҳияҳои ҷумҳурӣ ванҷиёнро тоҷик мешуморанд. «Бино бар баъзе аломатҳо, „забони ванҷӣ“, ки ба зершохаи шимолии забонҳои помирӣ дохил мешуд, аз ҳама наздиктар ба забони язғуломӣ буд» [32, 131].»''.<ref name="ref74">Моногарова Л. Ф. Этнический состав и этнические процессы в Горно-Бадахшанской автономной области Таджикской ССР // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 185–186.</ref> Дар бораи мазорҳои муқаддаси эҳтиромшавандаи Ванҷ дар охири асри XIX, капитан Кузнецов чунин сабт кардааст: ''«Населеніе Дарвоза не отличается особой набожностью и имѣетъ весьма малое число молитвенныхъ домовъ–мечетей, по за то въ Дарвозѣ есть нѣсколько могилъ святыхъ, весьма почитаемыхъ жителями. Наибольшимъ почитаніемъ отличаются могилы: Хазретъ-и-Бурхъ на р. оби-Мазаръ, Пой-Мазаръ-Хазретъ-Садыръ-Сеибъ въ верховьяхъ р. Ванчъ и Ходжа-и-Миратбашъ-Султанъ-Сеидъ на сѣверномъ склонѣ Дарвозскихъ горъ, противъ кишлака Кальпъ.»'' Тарҷума: ''«Аҳолии Дарвоз бо диндории хосае фарқ намекунад ва шумораи хонаҳои ибодат — масҷидҳо — дар он хеле кам аст, вале дар ивазаш, дар Дарвоз якчанд мазори авлиё ҳаст, ки сокинон онҳоро сахт эҳтиром мекунанд. Бештарин эҳтиромро мазорҳои зерин доранд: Ҳазрати Бурх дар канори дарёи оби-Мазор, дар Пойи Мазор - ҳазрати Садр-соҳиб дар болооби дарёи Ванҷ ва Хоҷаи Муродбошӣ Султонсаъид дар нишеби шимолии кӯҳҳои Дарвоз, рӯ ба рӯи рустои Калп»''.<ref name="ref75">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 65.</ref> Бар асоси омори саршумории саросарии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] аз соли 1939, аҳолии Ванҷ 9218 нафар буд: 9031 нафарашон ванҷиёни бумӣ, 134 нафар – рус, 6 нафар – тотор, 5 нафар – узбак ва 1 нафар – қазоқ.<ref name="ref76">Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сёл союзных республик СССР: Ванчский район (рус.) // Демоскоп Weekly. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Бино ба омори соли 1979 аҳолии Ванҷ 15 855 нафар ва тибқи омори 1992 – 22 700 нафарро ташкил медод. Тибқи маълумоти расмӣ, соли 2009 дар ноҳия 30 700 нафар зиндагӣ мекард ва тамоми аҳолии он деҳотист.<ref name="ref3" /> Тибқи омори соли 2024 аҳолии Ванҷ ба 35 400 нафар расид. Бар асоси муқоисаи ин ду омор метавон чунин натиҷагирӣ кард, ки тайи 85 сол суръати миёнаи афзоиши солонаи аҳолии Ванҷ тақрибан 1,6 % будааст. Мардуми водии Язғулом ҳиссаи назарраси аҳолии ноҳияро ташкил медиҳанд. Азбаски беш аз 90 дарсади масоҳати умумии ноҳия (4430,5 км²)-ро лозурҳо, қуллаҳои баландкӯҳ ва нишебиҳои санглохи корношоям фаро мегиранд, зичии расмии аҳолӣ (тақрибан 7,7-8 нафар дар як километри мураббаъ) манзараи воқеии ҷойгиршавии аҳолиро пурра инъикос намекунад – амалан тамоми сокинон дар як рахи танги қад-қади дарёҳои Ванҷобу Язғулом мутамарказ шудаанд.<ref name="ref3" /> Ин номутаносибии шадид миёни рушди табиии аҳолӣ ва маҳдудияти мутлақи заминҳои корам (соли 2012 ҳамагӣ 1381 гектар, баъдан бо азхудкунии заминҳои нав ба 2601 гектар расида)<ref name="ref3" /> яке аз сабабҳои асосии муҳоҷирати меҳнатии ноҳия маҳсуб мешавад (ниг. бахши ''«Муҳоҷирати меҳнатӣ»''). {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 3. Динамикаи шумораи аҳолӣ (ҳазор нафар), 1939-2013''' |- |'''сол''' |'''1939''' |'''1979''' |'''1992''' |'''1995''' |'''2000''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2011''' |'''2012''' |'''2013''' |- |шумора |9,2 |15,9 |22,7 |28,4<ref name="ref47" /> |28,5<ref name="ref47" /> |28,3<ref name="ref47" /> |29,9<ref name="ref47" /> |30,1<ref name="ref47" /> |28,8<ref name="ref47" /> |30,3<ref name="ref47" /> |33,4<ref name="ref47" /> |29,7<ref name="ref47" /> |30,7<ref name="ref3" /> |30,8 |31,1 |31,3 |} {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 4. Динамикаи шумораи аҳолӣ (ҳазор нафар), 2014-2024''' |- |'''сол''' |'''2014''' |'''2015''' |'''2016''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |'''2024''' |- |шумора |31,7 |31,9 |32,4 |32,9 |33,6<ref name="ref77">Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан (рус.).</ref> |34,1<ref name="ref77" /> |34,4<ref name="ref78">Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2020 года (рус.) // Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> |34,1 |34,4 |35,1 |35,4 |} Барои солҳои 1995-2008 омори мазкур (арзиши ''«умумӣ»'', яъне аҳолии доимии сабтшуда) бар асоси таҳлили муфассали демографии Р. Масов ва Ҳ. Пирумшоев дар ''«Файзи истиқлол дар "Боми ҷаҳон"»'' (Душанбе, 2011, саҳ. 362-363) илова карда шуд. Барои солҳои 1992 ва 2009 бошад, бо мақсади нигоҳ доштани пайдарпаии рақамҳои аллакай сабтшуда аз сомонаи расмии badakhshon.tj, арзиши аслии қаблӣ боқӣ монд. Дар тавсифи хислатҳои зоҳирию ботинии сокинони Ванҷ, аъзои экспедитсияи илмии Академияи илмҳои СССР ба Помир (солҳои 1928-1933) чунин навиштаанд: ''«Тоҷикони муқими Ванҷ як қавми ободнишини дорои фарҳанги куҳан астанд. Онҳо бо пешонии баланд, риши сиёҳи анбӯҳ ва нигоҳи амиқи андешаманд мутамоизанд. Ин наҷобати зоҳирӣ бо сиришти ахлоқи ботинии тоҷикон созгор аст. Онон як ишораи хеле зебо доранд: ҳангоми сипосгузорӣ кардан, дасти худро болои сар мебардоранд.»<ref name="ref2062">Крыленко Н. В., Щербаков Д. И., Марков К. К. Пять лет по Памиру (Итоги памирских экспедиций 1928, 1929, 1931, 1932, 1933 гг.). — Москва—Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1935. — С. 20–21.</ref> Зикри чунин хислатҳо аз ҷониби муҳаққиқони хориҷӣ гувоҳи он аст, ки мардуми ин диёр, бо вуҷуди зиндагӣ дар минтақаи душворгузари кӯҳистон, тавонистаанд фарҳанги волои маънавии худро, аз ҷумла анъанаи меҳмоннавозии гарму дастархони пурнозу неъмат, парвариш дода нигоҳ доранд.'' === Фарҳанги моддӣ: либоси анъанавӣ === Дар шароити сарди кӯҳистони Ванҷу Бадахшон, дар гузашта истифодаи матоъҳои пашмину чармӣ бартарӣ дошт ва мероси бофандагии маҳаллӣ ба истеҳсоли матоъҳои худӣ бо рангҳои табиии гиёҳии кӯҳӣ асос меёфт.<ref name="ref79">Таҳқиқоти этнолингвистии лексикаи гӯйиши тоҷикони водии Ғорон // Диссертатсия. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Либоси занонаи суннатӣ асосан аз курта, эзор, пойафзол, сарбанд ва ороишоти гуногун иборат буд; таърихан ду намуди курта маъмул буд – куртаи якқади камартангу доманвасеъ, ки пиразанон мепӯшиданд, ва куртаҳои камзулчадор бо гиребони буғак (уфуқӣ буридашуда бо зеҳгулу гулдӯзӣ), ки духтарону арӯсон ба бар мекарданд.<ref name="ref80">[[Либоси миллии тоҷикон]] // Википедиа. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Дар минтақаи Бадахшон, аз ҷумла Ванҷу Язғулом, унсурҳои хоси либоси кӯҳистонӣ – тоқии мудаввар бо нақшҳои гулдӯзии дақику пӯпак ва ҷӯробҳои ғафси пашмин бо нақшҳои ҳандасии бисёрранг (нақши офтоб, шохи қӯчқор, чалипо ва ғайра) – то имрӯз аҳамияти худро гум накардаанд.<ref name="ref80" /> === Фарҳанги моддӣ: манзил ва хоҷагии деҳот (тибқи маълумоти асри XIX) === Тавсифи қадимтарини хусусиятҳои хоси манзилу хоҷагии Ванҷ ба А. А. Семёнов (1898) тааллуқ дорад. Ӯ анборчаҳои хоси болои сутунро ба қайд гирифтааст: ''«На Ванджѣ и мѣстами по Пянджу встрѣчаются подъ хижинъ еще небольшіе, съ плоскими крышами, амбарчики (амбаръ) для хлѣба и разнаго скарба... они воткнуты надъ землею на четырехъ (подъ углами) камняхъ или столбахъ»'' (тарҷума: ''«Дар Ванҷ ва ҷо-ҷо дар Панҷ, наздики хонаҳо анборчаҳои хурди боми ҳамвор (амбор) барои нону дигар молу ашё вомехӯранд... онҳо болои замин, бар чор санг ё сутуни чоркунҷа гузошта шудаанд»'').<ref name="ref81">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 34.</ref> Дар бораи нақшу нигори деворҳои хонаҳои Ванҷ низ маълумот овардааст: ''«По Сурхобу и Хингобу, Ванджу и Пянджу на стѣнахъ многихъ хижинъ попадаются и орнаменты въ видѣ пятенъ, различныхъ безпорядочныхъ линій или же въ видѣ дѣтски намалеванныхъ фантастическихъ деревьевъ»'' (тарҷума: ''«Дар канори Сурхобу Хингов, Ванҷу Панҷ дар деворҳои бисёр хонаҳо нақшу нигор ба шакли доғ, хатҳои бетартиби гуногун ё дарахтони хаёлии кӯдакона кашидашуда вомехӯранд»'').<ref name="ref82">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 36.</ref> Хонаи тобистонаи хоси Ванҷ (''«чолёб»'') низ дар ин асар қайд шудааст: ''«По Ванджу и отчасти на Пянджу, кромѣ описанныхъ зимнихъ помѣщеній, встрѣчаются еще спеціальныя лѣтнія жилища (чолѣбъ), чего нѣтъ нигдѣ въ прочихъ мѣстахъ»'' (тарҷума: ''«Дар Ванҷ ва қисман дар Панҷ, ба ғайр аз хонаҳои зимистонаи тавсифшуда, боз хонаҳои махсуси тобистона (чолёб) вомехӯранд, ки дар ҷойҳои дигар вуҷуд надоранд»'').<ref name="ref83">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 44.</ref> Ниҳоят, Семёнов камбизоатии заминҳои Ванҷ ва такягоҳи мардум ба дарахти туг (мевадиҳандаи табиъӣ)-ро тавсиф кардааст: ''«Мѣстами, какъ, напримѣръ, на Вахіо, на Ванджѣ и въ Дарвазъ по Пянджу, гдѣ природа бѣдна и преобладаетъ каменистая почва... существованіе населенія находится въ тѣсной зависимости отъ тута»'' (тарҷума: ''«Дар баъзе ҷойҳо, масалан дар Ваҳё, дар Ванҷ ва дар Дарвози канори Панҷ, ки табиат камбизоату хоки санглох бартарӣ дорад... мавҷудияти аҳолӣ ба тут вобастагии зич дорад»'').<ref name="ref84">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 56.</ref> Дар ҳамин китоб, ду намунаи фолклори мардуми Ванҷ низ бори аввал сабт гардидаанд: масали ''«Инсон ва Мор»'' ва ҳикояи ''«Писари вазир»'', ки ҳарду аз забони як шахси мушаххас – Соҳибназар аз деҳаи Техарви болооби Ванҷ – навишта шудаанд: ''«Записано со словъ Сохиб-Назара, изъ кишлака Техарвъ, въ верховьяхъ р. Ванджа въ Дарвазѣ»'' (тарҷума: ''«Аз забони Соҳибназар, аз рустои Техарв, аз болооби рӯди Ванҷ дар Дарвоз, сабт шудааст»'').<ref name="ref85">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 99–100.</ref> === Расму оинҳои мотамӣ === Маросимҳои марбут ба давраҳои муҳими зиндагии инсон, аз ҷумла маросими мотаму дафн, дар Ванҷу Язғулом хусусиятҳои бениҳоят куҳан ва омехта аз эътиқодоти пешазисломию исломӣ (синкретӣ) то ба имрӯз нигоҳ доштаанд; ин расмҳо аз ҷониби мардумшиносони барҷаста, аз ҷумла М. С. Андреев, И. Л. Моногарова ва А. З. Розенфелд, мавриди таҳқиқ қарор гирифтаанд.<ref name="ref86">Расму оин ва анъанаҳо дар рӯзгори мардуми тоҷик мавқеи муҳим доранд // АМИТ «Ховар», сентябри 2017. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Дар ҷаҳонбинии мардуми кӯҳистон марг на анҷоми мутлақ, балки гузариш ба дунёи дигар ва оғози сафари нави рӯҳ дониста мешавад. Аз ҷумла, агар марҳум ҷавон бошад, барои гусели ӯ тобути махсусе бо матоъҳои равшану рангоранг (на сиёҳ) омода мекунанд, ки бо номи ''«гаҳвораи ноз»'' маъруф аст – ташбеҳи мустақими марг бо таваллуди дубора дар олами дигар, ки Розенфелд онро расми хеле куҳан ва боқимонда аз тасаввуроти бостонии мардуми ориёӣ арзёбӣ кардааст.<ref name="ref86" /> === Маросими никоҳ ва қалин === Дар байни мардуми Ванҷ, мисли аксари халқиятҳои Осиёи Марказӣ, анъанаи пардохти қалин барои арӯс маъмул буд. Тибқи маводи мардумшинос А. А. Семёнов, ки ба солҳои аввали асри XX тааллуқ дорад, ҳаҷми қалин вобаста ба вазъи иҷтимоиву иқтисодии оила фарқ мекард: марди сарватманд барои писараш ҳамчун қалин барои зан 3 асп, 6 гов, 3 гӯсфанд, 3 милтиқ, 2 шамшер, 3 ҷомаи пахтагин, матои дастбофи ''«карбос»'' барои 12 даст либос ва як батман гандум медод, дар ҳоле ки марди камбағал бояд 2 гов, як гӯсфанд, як милтиқ, 2 шамшер, салла, як пироҳани мардона, як ҷуфти мӯза ва 2 пуд гандум пешниҳод мекард.<ref name="ref2122">Кисляков Н. А. Калым и приданое у таджиков // Сборник статей по истории и филологии народов Средней Азии, посвящённый 80-летию со дня рождения А. А. Семенова. — Сталинабад, 1953.</ref> Таносуби қалини сарватманду камбағал тахминан баробари 3:1 буда, ин нишонаи тафовути назарраси иҷтимоӣ дар ҷомеаи анъанавии Ванҷ мебошад; ҳамзамон, мавҷудияти аслиҳа (милтиқ, шамшер) дар таркиби қалин гувоҳи он аст, ки ин ашё дар зиндагии рӯзгори мардуми Ванҷ барои амнияти оила ва ҳифзи молу мулк аҳамияти калон дошт.<ref name="ref2122" /> Дар баробари ин, одати пардохти қалин ҳамчун кафолати иҷтимоӣ низ хидмат мекард: дар сурати вайрон шудани ақди никоҳ, ин маблағ метавонист барои таъмини зиндагии минбаъдаи зан истифода шавад. === Анъанаҳои ҷамъиятӣ: таъзим ва ёлогӯӣ === Дар одатҳои имрӯзаи мардуми Ванҷ, амали таъзими домоду арӯс дар рӯзи тӯй маъмул гардидааст; бо вуҷуди ин, тибқи мушоҳидаи мардумшиносони маҳаллӣ, ин анъана иқтибосӣ буда, бо фарҳанги аслии минтақа комилан созгор нест.<ref name="ref2132">"Дар одатои мардми Ванҷ дар рӯзи тӯй" (маводи мардумшиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Аз рӯи ривояти пиронсолони маҳал, ҳанӯз 10-20 сол пеш дар тӯйҳои Ванҷ таъзим кардан хеле кам ба назар мерасид ва он тадриҷан ҳамчун ҷузъи «одатҳои ванҷӣ» пазируфта шудааст; тибқи тафаккури суннатии мардуми маҳаллӣ, ки амиқан таҳти таъсири ақидаҳои исломӣ қарор дорад, таъзим танҳо дар пеши Худованд ва ҳангоми намоз ҷоиз шумурда мешавад, дар ҳоле ки таъзим дар назди инсони дигар номуносиб дониста мешавад.<ref name="ref2132" /> Яке аз одатҳои фаромӯшшудаи мардуми Ванҷ маросими ''«ёлогӯӣ»'' буд, ки ҳангоми ба анҷом расидани корҳои дастаҷамъонаи умумӣ – мисли ҳашар, даравидани ғалла ё бардоштани девор – баргузор мегардид.<ref name="ref2142">"ОДАТИ ЁЛОГӮӢ" (маводи мардумшиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Калимаи ''«ёло»'' шакли кӯтоҳшудаи ибораи ''«ё Аллоҳ»'' буда, дар поёни кори дастаҷамъона ҳамчун дуо ва изҳори шукргузорӣ барои анҷоми муваффақиятомези кор ба забон меомад.<ref name="ref2142" /> Ин анъана, ки имрӯз аз истеъмол баромадааст, нишони ваҳдати рӯҳонӣ ва ҳамкории иҷтимоии мардуми Ванҷ буда, нақши муҳими тамоюлҳои динӣ ва фарҳанги коллективиро дар зиндагии рӯзгори онон инъикос мекунад. === Айлоқравӣ ва расму оинҳои кишоварзӣ === Иқтисодиёти суннатии мардуми Ванҷ ба ду унсури ба ҳам вобаста – кишоварзӣ дар водиҳои танги поёнӣ ва чорводорӣ дар чарогоҳҳои баландкӯҳӣ – такя мекунад. Ҳар сол дар аввали тобистон, вақте ки заминҳои поёнӣ барои кишти ғалла, картошка ва сабзавот истифода мешаванд, раванди муҳоҷирати мавсимии подаи чорво ба чарогоҳҳои тобистонаи баландкӯҳ, ки бо номи ''«айлоқ»'' маъруф аст, оғоз мегардад.<ref name="ref86" /> Хусусияти ҷолиби ин кӯчиш дар он аст, ки қариб тамоми аҳли деҳа, бахусус занону кӯдакон, дар як рӯзи муайяншуда дастаҷамъӣ ба айлоқ мераванд, дар ҳоле ки қисме аз мардон дар деҳа мемонанд, то корҳои саҳроӣ ва обёрии заминро анҷом диҳанд. Дар айлоқҳо занон тамоми тобистон машғули ҷӯшидани шир, тайёр кардани маска, равғани зард, дӯғу мосту тарфу ва қурут мешаванд.<ref name="ref86" /> == Забон == Мардуми Ванҷ бо гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ сухан мегӯянд. Дар водии Язғулом бошад, яке аз забонҳои помирӣ – забони язғуломӣ роиҷ аст. Лаҳҷаи ванҷии забони тоҷикӣ дар водии Ванҷ аз нимаи дуюми асри XIX густариш ёфта, забони бумии помириро, ки бо номи ванҷӣ маъруф буд, дар поёни ҳамин аср аз байн бурд. Забони ванҷӣ наздиктарин хеши забони язғуломӣ буда, ба гурӯҳи ''«шимолии»'' забонҳои помирӣ дар қатори язғуломӣ ва (эҳтимолан) саргуломӣ дохил мешуд. Мутахассисон аз байн рафтани онро ба охири асри XIX нисбат медиҳанд; мардумшиносон дар ибтидои асри XX аз ин забон танҳо чанд даҳ вожаро сабт карда тавонистаанд.<ref name="ref87">Памирские языки (рус.) // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990.</ref><ref name="ref88">[https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2701306 Памирские языки] (рус.) // Большая российская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Лаҳҷаҳои ванҷии забони тоҷикӣ мавзӯи таҳқиқи бунёдии эроншиноси рус А. З. Розенфелд гардидаанд, ки соли 1964 дар [[Ленинград]] монографияи махсуси ''«Ванджские говоры таджикского языка»''-ро дар ҳаҷми 151 саҳифа ба табъ расонидааст.<ref name="ref89">Розенфельд А. З. Ванджские говоры таджикского языка / ЛГУ им. А. А. Жданова. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — 151 с.</ref> Дар гуфтугӯи мардуми Ванҷ ҷӯйборҳои лозурӣ, ки деҳаҳо дар канораи онҳо бино ёфтаанд, ''«даргов»'' номида мешаванд; ба ақидаи Ҳ. Пирумшоев, ин вожа гунаи тағйирёфтаи ибораи ''«даргоҳи об»'' аст.<ref name="ref2" /> Аммо дуруст он аст, ки аслаш дарагоб/дараоб (обе ки аз дара меояд) аст, зеро дар форсии миёна "дара" "дараг" навишта ва талаффуз мешудааст. Тибқи фарзияи дигари забоншиносӣ, метавон решаи вожаи ''«дарғов»''-ро бо калимаи осетинии ''«dærg»'' (''«дароз»'') пайванд дод, яъне маънои аслии он ''«оби дароз»'' бошад.<ref name="ref90">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §50–52.</ref> Тибқи таснифи Розенфелд, гӯишҳои ванҷӣ ҷузъи таркибии гӯишҳои дарвозӣ буда, якҷоя бо онҳо ба гурӯҳи васеътари гӯишҳои ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ дохил мешаванд.<ref name="ref91">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §59.</ref> Хусусияти муҳимтарини гӯишҳои дарвозиву-ванҷӣ – ҷобаҷогузории зарраи ''«ме-»''-и замони ҳозира-оянда аз аввали феъл ба охири он (миёни асос ва флексия) мебошад, ки дар ҳамаи гӯишҳои ин гурӯҳ, ба ғайр аз гӯиши болои Ванҷ, мушоҳида мешавад.<ref name="ref92">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §60, §61.</ref> Аз миёни гӯишҳои дарвозӣ, ба гӯиши ванҷӣ аз ҳама наздиктар гӯиши ягидӣ (алалхусус ба зерлаҳҷаи водхудии поёни Ванҷ) ва гӯиши миёнаи дарвозиву-ваҳиёӣ (ба лаҳҷаи миёнаи Ванҷ) мебошанд.<ref name="ref93">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §62.</ref> Гуфтанист, ки таснифи забоншиносии соли 1906-и Снесарев аз таснифи дақиқтари баъдинаи Розенфелд каме фарқ мекард: ба гуфтаи ӯ, сокинони водии Язғулом ва болооби Ванҷ ба яке аз лаҳҷаҳои забони шуғнонӣ сухан мегуфтанд — тасниферо, ки пажӯҳиши забоншиносии баъдина, бо ҷудо кардани забони ванҷӣ ба унвони узви алоҳидаи гурӯҳи шимолии забонҳои помирӣ (ниг. боло), дақиқтар намуд.<ref name="ref2192" /> === Лаҳҷаҳои дохилии гӯиши ванҷӣ === Розенфелд дар дохили гӯиши ванҷӣ се лаҳҷаи асосиро фарқ мекунад: лаҳҷаи поёни Ванҷ, лаҳҷаи миёнаи Ванҷ (ки онро боз лаҳҷаи ваҳиёиву-ванҷӣ низ меноманд) ва лаҳҷаи болои Ванҷ.<ref name="ref94">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §54.</ref> Лаҳҷаи поёни Ванҷ дар деҳаҳои соҳили рости дарёи Ванҷ (аз резишгоҳ ба боло) – Вискроғ, Бичхарвак, Рохарв (маркази ноҳия), Бовид ва Одешт – ва дар соҳили чап – Дашти Роғ, Лангар, Гишхун ва Ғумаяк, инчунин дар деҳаҳои ҷамоати Водхуд роиҷ аст; аксарияти сокинони поёни Ванҷ ва Водхуд муҳоҷиронанд, ки бештарашон аз Дарвоз ва қисман аз болои Ванҷ ба ин ҷо кӯчидаанд.<ref name="ref15" /> Дар дохили ин лаҳҷа ду зерлаҳҷа – водхудӣ ва гишхунӣ – фарқ карда мешаванд; барои зерлаҳҷаи водхудӣ лабиалишавии қавии садоноки ''«о»'', мавҷудияти зарфи ''«fru/fre»'' ба маънои ''«поён»'' ва истифодаи шакли дуюми замони ҳозира-ояндаи феъл дар шахсҳои якум ва саввуми танҳо бо флексияи ''«-a»'' (масалан, ''«gama»'', ''«ravama»'' ба ҷои шакли маъмули дарвозиву-ванҷии ''«game»'', ''«rave»'') хос аст.<ref name="ref95">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §56, саҳ. 12.</ref> Лаҳҷаи миёнаи Ванҷ (ваҳиёиву-ванҷӣ) аз деҳаи Бунай то деҳаҳои Доршир (дар соҳили рост) ва Гуҷовас (дар соҳили чап), то деҳаи болотарини водӣ – Поймазор – паҳн аст. Сокинони ин минтақаро ''«ваҳиёчиён»'' меноманд, зеро аксарашон муҳоҷироне мебошанд, ки аз водии Ваҳиёи Боло ба ин ҷо кӯчидаанд. Барои ин лаҳҷа мавҷудияти ҳамсадоҳои болофаринголии ''«ҳ»'' ва ''«айн»'', истифодаи пасванди ''«-ak»'' дар шахси саввуми танҳои замони гузашта (''«umadastak»'' – ''«ӯ омад»''), калимаи ''«oča»'' ба маънои ''«модар»'' (ба ҷои ''«muma»''-и роиҷ дар дигар лаҳҷаҳои ванҷӣ) ва номи ''«ruzan»'' барои равзанаи дуд хос аст; ин лаҳҷа аз рӯи аломатҳои зикршуда ба лаҳҷаи ваҳиёиву-дарвозӣ наздик мешавад.<ref name="ref96">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §57, саҳ. 12.</ref> Лаҳҷаи болои Ванҷ аз деҳаи Доршир то сарчашмаҳои дарёи Ванҷ – дар деҳаҳои Сетарғ, Мурғутга, Ван-Вани Боло ва Поён (соҳили рост) ва Гуҷовас, Гумаст, Рованд, Гармчашма, Сунгад (соҳили чап) – паҳн аст. Сокинони ин минтақа худро ''«ванҷиҳо»'' ё ''«ванҷиёни туптӣ»'' (яъне бумӣ) меноманд ва маҳз дар ҳамин лаҳҷа лексикаи бештар архаистӣ, аз ҷумла боқимондаҳои алоҳидаи забони куҳани ванҷӣ, то имрӯз нигоҳ дошта шудааст.<ref name="ref97">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §58, саҳ. 12–13.</ref> Хусусияти муҳимтарини лаҳҷаи болои Ванҷ дар он аст, ки зарраи ''«ме-»'' дар аввали шакли феълӣ боқӣ мемонад ва ба охири он нагузашта; маҳз бо ҳамин аломат, ин лаҳҷа аз ҳамаи дигар гӯишҳои дарвозиву-ванҷӣ фарқ мекунад.<ref name="ref92" /> Аз лиҳози овоӣ (фонетикӣ), гӯишҳои ванҷӣ бо паҳншавии васеи фонемаи ''«ə»'' (ки ба садонокҳои кӯтоҳи забони адабӣ рост меояд) ва мулоимшавии садоноки ''«ӯ»'' тавсиф мешаванд.<ref name="ref98">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §1–3, саҳ. 5–6.</ref> Далели дигари куҳансолии ин гӯишҳо паҳншавии васеи фонемаи ''«ж»'' аст, ки дар забони адабии тоҷикӣ танҳо дар се-чор калима боқӣ мондааст, ҳол он ки дар гӯишҳои ванҷӣ гурӯҳи назарраси калимаҳо бо ин ҳамсадо сабт шудаанд (масалан, ''«жеғ»'' – якрав, ''«жовидан»'' – ҷавидан).<ref name="ref99">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §15, саҳ. 6–7.</ref> Афтодани ҳамсадои ''«д»'' дар миёни калима, ки хоси гӯишҳои дарвозиву-ванҷист, ба сохти флексияи феълӣ низ таъсир расонидааст: дар замони гузашта шахси саввуми танҳо флексияи ''«-и»''-ро мегирад (масалан, ''«babori»'' – ''«борид»''), шахси саввуми ҷамъ бошад – флексияи ''«-ин»''.<ref name="ref100">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §11.</ref> Дар морфология, ҷамъбандии исм тавассути пасвандҳои ''«-о»'' (умумӣ), ''«-ун»'' (барои исмҳои ҷондор) ва ''«-гала»'' (барои гурӯҳи одамон) сурат мегирад.<ref name="ref16" /> Лексикаи гӯишҳои ванҷӣ, нисбат ба гӯишҳои дарвозӣ низ, дараҷаи баландтари архаизмро нишон медиҳад: дар он калимаҳое нигоҳ дошта шудаанд, ки дар забонҳои адабии тоҷикӣ ва форсӣ дигар истифода намешаванд, вале дар ашъори Фирдавсӣ ё дар фарҳангҳои қадимӣ сабт гардидаанд (масалан, ''«кӯп»'' ба маънои ''«санг»'', ''«харсанг»'').<ref name="ref101">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §48.</ref> Илова бар қабати калони калимаҳои помирӣ, дар гӯишҳои ванҷӣ гурӯҳи калимаҳое низ ба назар мерасанд, ки бо забони яғнобӣ ва ҳатто бо забони бостонии осетинӣ (аз шохаи шимолии забонҳои эронӣ) муштараканд.<ref name="ref90" /> Дар ''«Феҳристи калимаҳои куҳани ванҷӣ»'', ки ҳамчун замима ба монография пайваст шудааст, Розенфелд бар пояи таҳлили лексикӣ ва фонетикӣ ба хулосае мерасад, ки забони куҳани ванҷӣ ба гурӯҳи шуғнонию рӯшонии забонҳои помирӣ тааллуқ доштааст.<ref name="ref102">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — Замимаи «Феҳристи калимаҳои куҳани ванҷӣ».</ref> Бархе донишмандони рус, монанди И. И. Зарубин, А. З. Розенфелд ва дигарон, назарияеро дар бораи вуҷуди куҳанзабони ванҷӣ (русӣ: старованджский язык) ироя кардаанд, ки тибқи он ин забон тақрибан дусад сол пеш аз байн рафта, гӯиши кунунии ванҷӣ ҷойгузинаш шудааст. И. И. Зарубин дар ин маврид мегӯяд: "Забони куҳнаи ванҷӣ дар водии Ванҷ (шохоби рости Панҷ) ва саргуломӣ дар болооби дарёи Саргулом, дар шарқи вилояти Файзободи Афғонистон ривоҷ дошт. Тақрибан дусад сол пеш лаҳҷаҳои тоҷикӣ ҷои онҳоро гирифтанд". Забоншинос Т. Н. Пахалина дар баррасии муқоисавии забонҳои помирӣ, забони ванҷиро дар силсилаи забонҳои помирӣ чунин ҷой додааст: ''«Ванджский язык, известный в настоящее время по небольшому количеству слов, зафиксированных в 1924 г. И. И. Зарубиным [6], а позднее — А. З. Розенфельд [28; 29] (в прошлом был распространен в долине Ванджа — правого притока Пянджа).»'' Тарҷума: ''«Забони ванҷӣ, ки имрӯз танҳо бо шумораи ками вожаҳо маълум аст ва соли 1924 аз ҷониби И. И. Зарубин ва баъдтар аз ҷониби А. З. Розенфелд сабт шудааст (дар гузашта дар водии Ванҷ — шохоби рости Панҷ — роиҷ буд).»''.<ref name="ref103">Пахалина Т. Н. Сравнительный обзор памирских языков // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 222.</ref> Шаҳодати дигаре дар бораи фарҷоми ин забон дар мақолаи Т. Г. Абаева дар бораи пажӯҳишҳои А. В. Станишевский омадааст: ''«Укором в адрес лингвистов звучало сообщение о том, что в долине Ванча недавно умерли последние старики, владевшие ванчским языком.»'' Тарҷума: ''«Хабаре барои забоншиносон ҳамчун сарзаниш садо дод ва он ҳам дар бораи он, ки дар водии Ванҷ, ба наздикӣ пиронсолони охироне, ки забони куҳнаванҷиро медонистанд, аз дунё гузаштанд.»''.<ref name="ref104">Абаева Т. Г. Исследования А. В. Станишевского (Азиза Ниалло) о Памире // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 290.</ref> Дар байни намунаҳои камшумори боқимондаи забони куҳани ванҷӣ, ки дар хотираи шифоҳии пиронсолони маҳал нигоҳ дошта шудаанд, ибораи ''«Агни капол, пасни двол, чангола вол»'' сабт гардидааст.<ref name="ref2152">"ҶМЛАЕ АЙ ЗАБУНИ КУНАИ ВАНҶӢ" (маводи забоншиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи тахмини муҳаққиқони маҳаллӣ, ин ибора метавонад ба маънои тахминии ''«оташ дар пешонӣ, пас дар девор, бо чанголҳо бархез»'' тарҷума шавад; мавҷудияти вожаи ''«агни»'' (оташ), ки дар забони санскрит низ бо ҳамин маъно ба кор меравад, аз бостонии решаҳои ин забон гувоҳӣ медиҳад.<ref name="ref2152" /> Ин намуна, ҳарчанд аз нигоҳи забоншиносии илмӣ то ҳол таҳлили муфассал нашудааст, аҳамияти он дар нигоҳдории бехатари охирин осори шифоҳии забони куҳани ванҷӣ, ки гӯяндагони охирини он – тавре ки дар боло зикр гардид – аллакай даҳсолаҳо пеш аз дунё гузаштаанд, нуҳуфта аст. Забони язғуломӣ, ки дар шаш деҳаи ҷамоати Язғулом ба кор меравад, забони бехат аст ва шумораи гӯяндагонаш тақрибан 3 ҳазор нафарро ташкил медиҳад; аксари язғуломиён дузабонаанд ва забони тоҷикиро низ медонанд.<ref name="ref105">Язгулямский язык (рус.) // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990.</ref><ref name="ref106">[https://old.bigenc.ru/linguistics/text/4924529 Язгулямский язык] (рус.) // Большая российская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Таҳқиқи бунёдии ин забон ба қалами эроншиноси маъруф Д. И. Эделман тааллуқ дорад, ки соли 1966 дар [[Маскав]] монографияи ''«Забони язғуломӣ»''-ро ба табъ расонидааст.<ref name="ref107">Эдельман Д. И. Язгулямский язык. — М.: Наука, 1966.</ref> Пас аз муҳоҷирати соли 1954 бахше аз язғуломизабонон дар ноҳияи Куйбишеви водии Вахш низ сокин шуданд ва забони язғуломӣ то кунун дар он ҷо низ ба кор меравад.<ref name="ref60" /> Дар ''«Атласи забонҳои дар хатар қарордоштаи ҷаҳон»''-и ЮНЕСКО (таҳти таҳрири Кристофер Мозли, соли 2010), забони язғуломӣ ба зумраи забонҳои осебпазир (Vulnerable) дохил гардидааст.<ref name="ref108">Moseley Chr. (ed.) Atlas of the World\\\'s Languages in Danger. — 3rd ed. — Paris: UNESCO Publishing, 2010.</ref> Тибқи ҳамин Атлас, аз 15 забони дар хатар қарордоштаи Осиёи Марказӣ, 11-тояш дар Тоҷикистон, бештараш дар ҳудуди ВМКБ, роиҷ аст.<ref name="ref109">[https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20170629/unesco-publishes-atlas-of-the-worlds-languages-in-danger UNESCO publishes atlas of the world\\\'s languages in danger] (англ.) // Тоҷикистон Ньюз Азия-Плюс, 29 июни 2017. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши ҷомеашиносии забонии Д. Пол, Э. Аббесс, К. Мюллер, К. Тиссен ва Г. Тиссен нишон медиҳад, ки муносибати сокинони водии Язғулом ба ҳарду забон – язғуломӣ ва тоҷикӣ – мусбат аст: забони модарӣ дар зиндагии рӯзмарра пурқувват боқӣ монда, ҳеҷ нишонае аз ҷойивазкунии он бо забони тоҷикӣ мушоҳида намешавад, ҳарчанд забони тоҷикиро низ дар баъзе ҳавзаҳо муфид медонанд.<ref name="ref110">Paul D., Abbess E., Müller K., Tiessen C., Tiessen G. Language Access and Tajik Language Proficiency among the Yazghulami of Tajikistan. — SIL International, 2010.</ref> Дар пойгоҳи байналмилалии таснифи забонҳо ''«Глоттолог»'' забони куҳани ванҷӣ бо рамзи ''«oldw1238»'' ва забони язғуломӣ бо рамзи ''«yazg1240»'' сабт шудаанд.<ref name="ref111">Glottolog 5.0, коди «oldw1238» (забони куҳани ванҷӣ) ва «yazg1240» (забони язғуломӣ).</ref> == Бахшбандӣ == Бар асоси Қонуни тақсимоти маъмурию ҳудудии кишвар, ноҳияи Ванҷ аз 1 шаҳрак (Ванҷ) ва 6 ҷамоат иборат аст:<ref name="ref112">Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — 332 с.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 5. Ҷамоатҳои ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ҷамоат''' |'''Аҳолӣ (нафар)''' |'''Деҳаҳо''' |- |ба номи Маҳмадулло Абдуллоев |10 983 |Бичхарв, Бодалд, Ускроғ, Роғ, Дашти Роғ, Панҷшанбеобод, Убари Даргов, Рохарв, Гушхун, Ғумаяк, Бовуд, Одешт, Ҷангали Зуго |- |Водхуд |2178 |Пшихарв, Даштак, Лугад, Бунига, Узбай, Лахш, Баравн, Баравни Таг, Баравни Тор, Ваҳдат, Вравз |- |Ҷовидон |4201 |Бунай, Рав, Жовуд, Потов, Арнавад, Убго |- |Рованд |5573 |Ширговад, Ғиҷоваст, Мудеҳарв, Вишхарвак, Старғ, Ғӯмас, Мурғутга, Рованд, Гармчашма, Ван-Ван, Сунгад, Поймазор |- |Техарв |3401 |Гич, Садвадг, Сед, Шаврӯ, Техарв, Чихох, Удоб, Равгада |- |Язғулом |6065 |Мотравн, Вишхарв, Будун, Шавуд, Андарбоғ, Жамаг |} Дар санадҳои расмии солҳои охир ҷамоати марказии ноҳия бо номи ''«деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев»'' зикр мегардад.<ref name="ref4" /> Барои муқоиса, тибқи гузориши капитан Кузнецов, дар соли 1892 бекигарии Дарвоз (ки Ванҷ ҷузъи он буд) ба 11 амлокдорӣ тақсим мешуд: ''«Въ административномъ отношеніи Дарвозское бекство дѣлится на 11 амилякдарствъ: Чиль-Даринское, Тавиль-Даринское, Сагри-Даштское, Кала-и-Хумбское, Шикайское, Куфское, Хагонское, Май-Майское, Джумарчское, Ванчское, Вахія-болё и два особыхъ отдѣла–Язгулемскій и Тангъ-Шивскій.»'' Тарҷума: ''«Аз ҷиҳати маъмурӣ, бекигарии Дарвоз ба 11 амлокдорӣ тақсим мешавад: Чилдарин, Тавилдарин, Сағридашт, Қалъаи Хумб, Шикай, Куф, Ҳагон (Деҳхагон), Моймай, Ҷумарҷ, Ванҷ, Вахиёи Боло ва ду шӯъбаи алоҳида — Язғулом ва Тангшив»''.<ref name="ref113">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 68.</ref> Аз ин тақсимот бармеояд, ки Ванҷ дар соли 1892 аллакай ҳамчун амлокдории алоҳида, ва Язғулом ҳамчун шӯъбаи ниммустақилу ба таври алоҳида идорашаванда фарқ карда мешуданд — падидае, ки то андозае бо бахшбандии имрӯзаи ноҳия, ки дар он Язғулом ҷамоати алоҳида аст, монандӣ дорад. Тақрибан ҳаштод сол пас аз гузориши Кузнецов, забоншинос Д. И. Эделман, бар пояи маводи саҳроии худ ва пажӯҳиши А. З. Розенфелд, рӯйхати муфассали рустоҳои Ванҷро чунин овардааст: ''«Население Ванджа ныне говорит по-таджикски, хотя сравнительно недавно здесь еще бытовал ванджский язык, принадлежавший к памирской группе языков. Названия кишлаков по течению Пянджа: Даштак, Узбай, Лахш, Варавз, Лангарак, Бараун, Водхуд; по Ванджу: Бич-харвак, Рог, Лангар, Гишхун, Рохарв (официально Ванч), Гумаяк, Одешт, Бунай, Потоу, Жовид, Чихох, Сед, Техарв, Гуджовас, Ширговат, Доршир, Гумаст, Сетарг, Рованд, Мургытга, Сунгад, Ван-Ван, Поймазор.»'' Тарҷума: ''«Аҳолии Ванҷ имрӯз бо забони тоҷикӣ гуфтугӯ мекунад, ҳарчанд то ба ҳамин наздикӣ, дар ин ҷо, ҳанӯз, забони куҳнванҷӣ роиҷ буд, ки ба гурӯҳи забонҳои помирӣ тааллуқ дошт. Номҳои рустоҳо дар масири Панҷ: Даштак, Взбай, Лахш, Вароваз, Лангарак, Баравн, Водхуд; дар масири Ванҷ: Бичхарвак, Роғ, Лангар, Гишхун, Рохарв (расман Ванҷ), Ғумаяк, Одешт, Бунай, Потов, Жовид, Чхох, Сед, Техарв, Ғҷовас, Шрговад, Дуршер, Ғӯмас, Старғ, Рованд, Мурғтга, Смгад, Ван-Ван, Поймазор.»''.<ref name="ref114">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 50.</ref> == Хоҷагидорӣ == Соҳаҳои асосии хоҷагидории ноҳия ғаллакорӣ, чорводорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорист; дар замони шӯравӣ тамокукорӣ низ соҳаи асосӣ буд. Соли 1939 дар тамоми ВМКБ 123 колхоз мавҷуд буд, аз ҷумла дар Ванҷ 30 колхоз таъсис дода буданд. Водии Водхуд аз қадим бо ҳосилхезии замин ва фаровонии тути худ ном баровардааст: захираи ғалла ва меваи хушки ин мавзеъ (тут, зардолу, себ) на танҳо сокинони маҳаллӣ, балки деҳоти камзамини ҳамсояро низ аз танқисӣ мераҳонд ва ибораи мардумии ''«тути Водхуд пухт, имсол ҳам ҷон ба саломат бурдем»'' аз ҳамин воқеият бармеояд.<ref name="ref2" /> Дар ноҳия 53 хоҷагии деҳқонӣ мавҷуд аст. Майдони умумии заминҳои хоҷагӣ 14 417 гектар аст, аз ҷумла заминҳои корам – 1381 гектар (2012), чарогоҳҳо – 1219 гектар, боғҳо – 734 гектар. Тибқи омори соли 2012 дар ноҳияи Ванҷ 2478 тонна ғалла, 1924 тонна гӯшт, 1 млн дона тухм, 3742 тонна шир, 157 тонна чормағз, 6353 тонна сабзавот ва 11 295 тонна картошка ба даст омад. Бар асоси омори соли 2011, шумораи чорво дар хоҷагиҳо чунин буд: гов – 15 234 сар, гӯсфанду буз – 32 498 сар. Дар давоми даҳсолаи охир сохтори хоҷагидории ноҳия ба таври куллӣ дигаргун шуд: ба ҷои 53 хоҷагии деҳқонии соли 2012, имрӯз 14 ассотсиатсияи хоҷагиҳои деҳқонӣ 120 хоҷагии инфиродиро бо фарогирии 3217 саҳмдор муттаҳид месозад.<ref name="ref115">Ванҷ. Рушди соҳаи кишоварзӣ дар ноҳия // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Майдони умумии заминҳои корам ба 2601 гектар расидааст, ки аз он бештар аз 1080 гектарро боғҳои мевадиҳанда ташкил медиҳанд; танҳо дар бист соли охир 282 гектар замини нав аз худ карда шудааст.<ref name="ref116">[https://khovar.tj/2025/11/dar-no-iyai-van-so-ai-bo-parvar-rushd-meyobad/ Дар ноҳияи Ванҷ соҳаи боғпарварӣ рушд меёбад] // АМИТ «Ховар», 18 ноябри 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи таҳлилҳои муқоисавӣ, дар зарфи се даҳсолаи охир истеҳсоли ғалладонагиҳо тақрибан 6 баробар, картошка 8 баробар, сабзавот 16 баробар ва мева 42 баробар афзудааст.<ref name="ref117">Ванҷ. Ҷашни истиқлол мондагор хоҳад буд // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Танҳо то охири моҳи октябри соли 2025 аз боғоти ноҳия 2205 тонна меваи тару тозаву хушк ба бозорҳои хориҷӣ ва шаҳрҳои калони ҷумҳурӣ содирот гардид,<ref name="ref116" /> ва моҳи августи соли 2023 кишоварзони ноҳия дар ярмаркаи Боғи ''«Куруши Кабир»''-и Душанбе зиёда аз 13 тонна маҳсулоти тару тоза ба сокинони пойтахт пешниҳод карданд.<ref name="ref118">Намоиш-фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ аз ҷониби кишоварзони ноҳияи Ванҷ // АМИТ «Ховар», августи 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Аз соли 2009, вақте ки дар ноҳия аввалин ду гармхонаи намунавӣ ба кор дароварда шуданд,<ref name="ref119">Дар Ванҷ гармхонаҳо ба кор даромаданд // АМИТ «Ховар», августи 2009. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> технологияи гармхонагӣ дар қисматҳои поёнии ноҳия паҳн шудааст. Дар давраи охир, дар ҳамкорӣ бо мутахассисони минтақаи илмӣ-таҷрибавии ''«Ҷангали Зуго»''-и Институти биологии Помир, соҳибкор Ҳайдар Фаёзов аз деҳаи Гишхун дар ноҳия парвариши озмоишии лимӯ ва дигар меваҳои ситрусиро оғоз кард – навъе, ки то ҳол дар ВМКБ танҳо хоси баъзе минтақаҳои ноҳияи Дарвоз буд.<ref name="ref120">Ванҷ. Авлавият ба рушди лимӯпарварӣ // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Таърихи иқтисодиёт: аз мубодилаи молӣ то бозор (асри XIX) === Дар асри XIX иқтисодиёти Ванҷ, монанди тамоми Дарвоз, хусусияти патриархалӣ ва асосан мубодилавӣ (натуралӣ) дошт. Тибқи маълумоти И. Юхновский, ки соли 1894 дар рӯзномаи ''«Туркестанские Ведомости»'' ба нашр расидааст, дар водии Ванҷ пул, ченаку вазн қариб номаълум буда, тиҷорат асосан ба таври мубодилавӣ сурат мегирифт; танҳо мансабдорони бухороӣ чой менӯшиданд, аҳолии таҳҷоӣ бошад, ин нӯшокиро танҳо дар ҷашнҳои оилавӣ истифода мебурд.<ref name="ref2112" /> Ҳангоми муайян кардани арзиши маҳсулот, воҳиди ченаки ''«карбос»'' (порчаи дастбофти маҳаллӣ) барои матоъ ва ''«тӯппӣ»'' барои маҳсулоти донагӣ ба кор мерафт.<ref name="ref2112" /> Тибқи нархномаи ҳамон давра, як ишак (тахминан 4 пуд) ғалла аз 4 то 6 танга, як гӯсфанди калон 6-7 танга ва як гӯсфанди хурд 4 танга арзиш дошт; тангаи нуқрагини бухороӣ вазни 3,36 грамм дошт.<ref name="ref2112" /> Аз Ванҷ асосан оҳани дар конҳои болооби дарёи Ванҷ истихроҷшуда ва қисман ғалладона ба минтақаҳои ҳамсояи Дарвоз, тавассути Қалъаи Хумб, содир мегардид.<ref name="ref2112" /> Дар бекигариҳои шимолу шарқии Бухоро — Қаратегину Дарвоз, ки Ванҷ ба ҳайати онҳо дохил буд — тибқи арзёбии Юхновский (1894), тақрибан сад ҳазор нафар сокин зиндагӣ мекард, ки эҳтиёҷоташон хеле маҳдуд буд.<ref name="ref2112" /> Гарчанде ғаллакорию чорводорӣ шуғли асосии аҳолӣ буд, ҳаҷми истеҳсоли онҳо барои қонеъ кардани ҳатто эҳтиёҷоти хурдтарин кофӣ набуд; нони Дарвоз бештар аз бекигарии Кӯлобу дигар минтақаҳо ворид карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Аз ин рӯ, аҳолӣ маҷбур мешуд, ки ба муҳоҷирати мавсимии меҳнатӣ ба Фарғона ва ҳатто [[Тошканд]] рӯй орад, зеро зироаткорӣ, ба сабаби норасоии замини корам, ҳатто барои эҳтиёҷоти нисбатан мӯътадил кофӣ набуд.<ref name="ref2112" /> Танҳо шумораи ками сокинон аз нони холиси гандум истифода мебурданд; орди гандумро бо орди лӯбиё меомехтанд ва дар водиҳои Ванҷ, Язғулому Панҷ ҳатто орд аз мурчи хушкидаи тут, пиёзи кӯҳӣ ва дигар решаҳои кӯҳӣ тайёр мекарданд.<ref name="ref2112" /> Чорводорӣ низ наметавонист рушд кунад, зеро кӯҳҳои Дарвоз нисфи сол ва бештар зери барф мемонданд ва аҳолӣ фақат барои миқдори ками чорво (ки дар он гӯсфанд бартарӣ дошт) захираи алаф ҷамъ карда метавонист; гӯшти шикор — шикорварзӣ яке аз шуғлҳои асосии дарвозиён буд — дар баробари гӯсфанд яке аз молҳои асосии мубодилавӣ маҳсуб мешуд.<ref name="ref2112" /> Қалъаҳои Ғарму Қалъаи Хумб, ки маркази маъмурии беки Қаратегину Дарвоз буданд, ягона бозорҳои мубодилаи маҳсулоти маҳаллӣ ба шумор мерафтанд.<ref name="ref2112" /> Аз Кӯлоб тоҷирон бо ду-се асп матои бязӣ ва дигар матоъҳои дағал барои ҷома меоварданд ва барои ҳар 12 арш бязӣ як пӯсти рӯбоҳ мегирифтанд.<ref name="ref2112" /> Маркази умумии тиҷоратии тамоми Қаратегину Дарвоз шаҳри Кӯлоб буд; агар қаратегиниён боз ба бозорҳои [[Ӯротеппа|Ӯротеппаву]] Қӯқанд мерафтанд, дарвозиён танҳо ба Кӯлоб рӯй меоварданд.<ref name="ref2112" /> Аз Кӯлоб инчунин ранги «бузгунч» — маҳсулоте, ки аз варами баргҳои дарахтони писта, ки нишебиҳои кӯҳҳои Кӯлобро мепӯшониданд, ба даст меомад — ворид карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Юхновский тарзи бинокории маҳаллиро низ тасвир кардааст: пойдевори баланди сангин бо гил, деворҳои хишти хоми калону бетартибшакл ва боми чӯбине, ки бо ках ва шохча пӯшонида, аз рӯй бо гил андова карда мешуд; сохтмон одатан аз аввали баҳор то нимаи тирамоҳ (аз апрел то сентябр) идома меёфт, дар ҳоле ки санг ва гил ҳамеша дар дастрас буданд ва чӯб — аз дарахтони тут, бед ва сафедор — аз боғоти маҳаллӣ, арча бошад аз кӯҳҳо оварда мешуд.<ref name="ref2112" /> Тибқи нархномаи ҳамон давра, як бревна ба дарозии 2,5 арш ду танга, се даста хошок (ҳар кадом 2,5 арш) ду танга, як даста ках як танга ва як батмон (8 пуд) оҳак ду танга арзиш дошт; барои тайёр кардани ҳазор хишти хом дар як рӯз чор нафар коргар лозим буд ва музди рӯзонаи коргарони оддӣ тахминан як танга буд.<ref name="ref2112" /> Оҳани маҳаллӣ аз конҳои болооби дарёи Ванҷ истихроҷ мешуд; як пораи оҳан ба дарозии 2,5 арш ва диаметри ¾ арш арзиши 300 тангаро дошт.<ref name="ref2112" /> Дар шаҳраки Рохар танҳо як оҳангар ва ду наҷҷор фаъолият доштанд; музди рӯзонаи чунин устод бо шогирду асбобҳояш тахминан панҷ танга буд, ва абзорҳои маъруфи ин ҳунармандон арра, теша, чакуш, ранда ва табар буданд.<ref name="ref2112" /> Дар бораи нархи маводи хӯрока, равғани гов барои ҳар панҷ фунт як танга, мурғ даҳ тин, тухм 64 дона барои як танга ва алафи себарга аз 25 то 30 даста барои як танга арзиш дошт; намак, ки аз Кӯлоб ворид мешуд, гарон буд — барои як тӯппии намак чор тӯппии ғалла медоданд; биринҷ аз Қалъаи Хумб харидорӣ мешуд ва нархаш вобаста ба мавҷудияш аз чор то панҷ танга барои панҷ фунт таҳаввул мекард.<ref name="ref2112" /> Дар мавсими зимистон таъмини ем ва озуқа мушкил мегардид, аз ин рӯ захираи зимистона аз тирамоҳ омода карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Тавре Юхновский таъкид мекунад, миқдори дақиқи содироти солонаи оҳанро муайян кардан ғайриимкон буд, зеро мақомоти маҳаллӣ дар бораи рақами он тасаввуроти дақиқ надоштанд.<ref name="ref2112" /> Чою дигар молҳои ҳиндӣ тавассути Шуғнону Рӯшон умуман ворид намешуданд; миқдори ками онҳо аз Бадахшон тавассути Куф ва Қалъаи Хумб, ва асосан тавассути Кӯлоб, ба даст меомад.<ref name="ref2112" /> === Кишоварзии анъанавӣ: ангури Ванҷӣ === Яке аз навъҳои қадимаи ангури маҳаллӣ, ки то имрӯз парвариш карда мешавад, навъи ''«Ванҷӣ»'' аст. Тибқи Энсиклопедияи миллии тоҷик, ин навъи ангури миёнапаз баргҳои калони гирда, хӯшаҳои калони махрутшакли 350-400 грамма ва ғужбҳои калони байзашакли сафеди зардчаро доро буда, дар таркиби меваи пухтааш 20-21,5 фоиз қанд ҷамъ мешавад.<ref name="ref2182">Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 3. — Душанбе, 2014.</ref> Ангури Ванҷӣ нимаи моҳи май гул карда, мевааш нимаи августи ҳамон сол мепазад ва давраи нашъунамои он 135-145 рӯзро дар бар мегирад; ин навъ барои хӯрдан ва хушконидан мувофиқ буда, то 24 фоиз мавизи баландсифат медиҳад ва то моҳи январ нигоҳ дошта мешавад.<ref name="ref2182" /> Мутаассифона, токи ин навъи ангур ба сармо ва бемории гарда тобовар нест, ки ин омил боиси маҳдудияти парвариши он дар минтақаҳои хунуктар мегардад.<ref name="ref2182" /> === Ҳунармандии анъанавӣ === Дар соҳаи ҳунармандӣ, мардуми Ванҷ таърихан ба истеҳсоли пойафзол (чоруқ, нимпоймонак) аз пӯсти дағалона коркардшуда ва либос аз матои ''«карбос»''-и худбоф машғул буданд, ки занон онро аз пашми дағал мебофтанд.<ref name="ref2112" /> Матоъ ва баъзе маҳсулоти дигар – аз ҷумла пӯсти рӯбоҳу гурба – ҳамчунин аз водиҳои ҳамсояи Шуғнону Рӯшон, тавассути пиёдагардон ва бо миқдори ками пинҳонӣ, ворид карда мешуданд, ки ин далели мавҷудияти шабакаи мубодилаи тиҷоратӣ дар байни аҳолии гуногуни Бадахшон аст.<ref name="ref2112" /> Мӯзаро (пойафзоли пошнадор) сокинони Ванҷ на дар маҳал, балки дар бозори Қалъаи Хумб мехариданд.<ref name="ref2112" /> Сабаби маҳдуд будани ин навъи воридот дар он буд, ки ҳокимияти Шуғнону Рӯшон содироти маҳсулоти маҳаллиро ба ҳама ҷо, ба ҷуз [[Кобул]], манъ карда буд.<ref name="ref2112" /> === Чорводорӣ ва занбӯриасалпарварӣ === Дар муқоиса бо давраи пеш аз истиқлол, дар ноҳия саршумори чорвои калону майда дар маҷмуъ 2 баробар, истеҳсоли гӯшт 4 баробар ва истеҳсоли тухм 31 баробар афзудааст.<ref name="ref117" /> Тибқи омори соли 2023, саршумори чорвои калони шохдор ба 17 135 сар (нисбат ба 15 234 сар дар соли 2011) ва моли майда (гӯсфанду буз) ба 41 000 сар (нисбат ба 32 498 сар) расидааст; ҳамчунин дар хоҷагиҳои ноҳия 41 350 сари парранда ва 1082 оилаи занбӯри асал ба қайд гирифта шудааст.<ref name="ref117" /><ref name="ref115" /> Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди занбӯриасалпарвариро яке аз воситаҳои пасткунандаи камбизоатӣ ва таъминкунандаи шуғли деҳот муайян кардааст. Сарватҳои зеризаминии ноҳия: пахтасанги кӯҳӣ (асбест), молибден, мармар ва ғайра; инчунин конҳои никел, оҳансанг ва оҳак мавҷуданд. === Муҳоҷирати меҳнатӣ === Мисли аксари минтақаҳои кӯҳии Тоҷикистон, иқтисодиёти хонаводаҳои Ванҷ ба таври назаррас аз муҳоҷирати меҳнатӣ ва ҳаволапулиҳо вобаста аст. Тибқи арзёбии [[Бонки Ҷаҳонӣ]] аз моҳи ноябри соли 2025, ҳаволапулиҳои муҳоҷирони меҳнатӣ беш аз 30 фоизи маҷмуи маҳсулоти дохилии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд ва, гарчанде вобастагӣ ба ин маблағҳо сатҳи камбизоатиро коҳиш додааст, нобаробарии даромад (нишондиҳандаи Гини) аз 32 то 38 дар байни солҳои 2021 ва 2023 афзудааст; ВМКБ дар қатори минтақаҳое зикр шудааст, ки бо маҳдудиятҳои шадиди ҷуғрофиву иқлимӣ рӯбарӯянд.<ref name="ref121">[https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan/publication/poverty-and-equity-assessment Tajikistan Poverty and Equity Assessment] (англ.) // Бонки Ҷаҳонӣ, 22 сентябри 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши умумимиллии соҳаи тандурустӣ доир ба муҳоҷирони меҳнатии Тоҷикистон нишон додааст, ки дар байни панҷ минтақаи кишвар (Душанбе, ВМКБ, Хатлон, Суғд ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ), ҳиссаи муҳоҷирони меҳнатӣ дар аҳолии ВМКБ (49,59 фоиз аз намунаи пажӯҳишӣ) назар ба дигар минтақаҳо (камтар аз 32 фоиз) хеле баландтар будааст.<ref name="ref122">[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11679146/ Inclusion of Labor Migrants as a Potential Key Population for HIV: A Nationwide Study from Tajikistan] (англ.) // PMC/NCBI. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар маҷмуи умумимиллӣ, беш аз як миллион шаҳрванди Тоҷикистон ҳарсола барои кор ба Русия мераванд; ҳаволапулиҳо дар соли 2013 қариб нисфи маҷмуи маҳсулоти дохилии кишварро ташкил медоданд, ки то соли 2018 ба тақрибан 30 фоиз (2,2 миллиард доллари ИМА) коҳиш ёфт.<ref name="ref123">[https://www.migrationpolicy.org/article/dependent-remittances-tajikistan-prospects-dim-economic-growth Dependent on Remittances, Tajikistan\\\'s Long-Term Prospects for Economic Growth and Poverty Reduction Remain Dim] (англ.) // Migration Policy Institute. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Саноат === Дар ноҳия корхонаҳои хурди саноатӣ – сехи чӯҷабарорӣ, заводи хишти ''«Лугад»'', ҶДММ ''«Хрустал»'' – фаъолият доранд. Дар Ванҷ бозорҳои марказӣ ва марзӣ низ амал мекунанд. 25 июни соли 2025 дар ноҳия корхонаи истеҳсоли калсит, коркарди мармар ва сангҳои ороишии ҶСК ''«Мармар Стоун»'' ба кор шурӯъ кард, ки иқтидори солонаи он 40 ҳазор тонна маҳсулот буда, 40 сокини маҳаллиро бо ҷои кори доимӣ таъмин намудааст. Корхона чор хатти истеҳсолӣ дорад ва дар он беш аз 20 навъи санги табиӣ коркард мешавад; иқтидори истеҳсоли тахтасангҳои ороишӣ (мозаика) 10 ҳазор м³ ва коркарди санги мармар 160 ҳазор м³ дар як солро ташкил медиҳад.<ref name="ref124">[https://asiaplustj.info/tj/node/350189 Сафари Эмомалӣ Раҳмон ба ВМКБ аз Ванҷ оғоз шуд. Президент дар ин ноҳия кадом иншоотро ба истифода дод?] // Asia-Plus, 25 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref125">Ифтитоҳи корхонаҳои истеҳсоли калсит, коркарди мармар ва сангҳои ороишии ҶСК «Мармар Стоун» дар ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар ҳамон рӯз Парки саноатии ноҳия мавриди истифода қарор гирифт, ки дар масоҳати 788 м² ҷойгир буда, 6 корхонаи хурди истеҳсолиро фаро мегирад: истеҳсоли макарон, бандубасти маҳсулоти лӯбиёгӣ, коркарди равғани чормағз, коркард ва бандубасти меваи хушк, истеҳсоли собун ва дару тирезаҳои пластикӣ. Фаъолияти парк дар маҷмуъ 36 сокини маҳаллиро бо кор таъмин мекунад.<ref name="ref124" /><ref name="ref126">Ифтитоҳи Парки саноатии ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар доираи ҳамин парк, инчунин корхонаи коркарди равғани ангат (Hippophae rhamnoides) – растании шифобахши худрӯй, ки дар қад-қади дарёҳои ноҳия фаровон мерӯяд – ба кор шурӯъ кардааст; иқтидори он то 500 килограмм равғани холис дар як сол буда, аз ин ашё то 12 навъи маҳсулоти фармасевтию косметологӣ омода карда мешавад.<ref name="ref127">Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Ванҷ // Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ, июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пеш аз таъсиси ин корхона, дар деҳаи Ғуҷоваст соҳибкорзан Васила Ғафурова коргоҳи хурди коркарди ангатро таъсис дода буд, ки маводи он берун аз ноҳия низ харидор пайдо кардааст.<ref name="ref124" /> Барои дастгирии соҳибкории хурду миёна дар солҳои 2018-2019 ба соҳибкорони ноҳия зиёда аз 6,5 миллион сомонӣ қарзи имтиёзнок дода шудааст.<ref name="ref128">Сафарҳои дохилӣ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Энергетика === Дар Ванҷ чандин неругоҳи хурди барқи обӣ (НБО) фаъолият мекунад. Аз ҷумла, НБО-и ''«Техарв»'' дар дарёи Ванҷ бо иқтидори 400 кВт таҷдид гардида, ба шабакаи ягонаи барқи кишвар пайваст карда шудааст; НБО-и ''«Андарбак»'' дар водии Язғулом ба шабакаи ширкати ''«Помир Энерҷӣ»'' пайваст аст.<ref name="ref129">[http://www.cawater-info.net/best-practices/ru/base/marker/21 Реконструкция МГЭС Техарв на реке Ванч мощностью 400 кВт в Ванчском районе Горно-Бадахшанской автономной области] (рус.) // CAWater-Info. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Таҳлилҳои соли 2021 нишон дода буданд, ки шабакаҳои барқии ноҳия ҳамагӣ 2,6 мегаватт барқ истеҳсол мекунанд, дар ҳоле ки барои фаъолияти пуриқтидори корхонаҳои нави саноати кӯҳӣ (ба мисли ''«Мармар Стоун»'') беш аз 5,6 мегаватт лозим буд.<ref name="ref130">Имсол дар Ванҷ дар 15 гектар боғи нав бунёд карда шуд // АМИТ «Ховар», июли 2021. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Моҳи июни соли 2025 хатти интиқоли барқи дузанҷираи 35 ва 110-киловолтаи Хоруғ-Рӯшон бо дарозии 67,5 км ва зеристгоҳи ''«Ҷангал»'' ба маблағи умумии 114 миллион сомонӣ ба истифода дода шуд, ки интиқоли муназзами неруи барқро ба ноҳияҳои Рӯшон, Ванҷ ва Дарвоз ба маротиб беҳтар мегардонад; ҳамзамон сохтмони хатти 42-километраи интиқоли барқи 110-киловолта аз маркази ноҳияи Рӯшон то зеристгоҳи ''«Вознавд»'' оғоз ёфт, ки ба истифода додани он дар нимсолаи аввали соли 2026 пешбинӣ шудааст.<ref name="ref131">[https://khovar.tj/2025/06/suhanronii-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-ro-baron-va-faoloni-viloyati-muhtori-k-istoni-badahshon/ Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон] // АМИТ «Ховар», июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Нақлиёт === Нақлиёти ноҳия асосан автомобилист; як фурудгоҳи хурд ҳам дар шаҳраки Ванҷ (Рохарв) вуҷуд дорад. Қаламрави ғарбии ноҳия дар масири шоҳроҳи байналмилалии Душанбе-Кӯлоб-Дарвоз-Хоруғ-Мурғоб-Қулма қарор дорад; лоиҳаи таъмиру таҷдиди қитъаи ин шоҳроҳ аз Қалъаихумб то Ванҷ ва сарҳади ноҳияи Рӯшон арзиши умумии 2,5 миллиард сомониро ташкил медиҳад, ки то имрӯз корҳо ба маблағи 900 миллион сомонӣ анҷом ёфтаанд.<ref name="ref132">Суханронӣ дар мулоқот бо роҳбарону фаъолон ва сокинони ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> 25 июни соли 2025 роҳи мошингарди маркази ноҳия то нуқтаи пайвастшавӣ ба ин шоҳроҳ, иборат аз ду хатти ҳаракат бо дарозии умумии 16 км, пас аз таҷдид ба истифода дода шуд; дар дарозои роҳ истгоҳҳои нақлиётӣ ва гузаргоҳҳо барои пиёдагардон бунёд гардидаанд.<ref name="ref124" /><ref name="ref133">Ифтитоҳи роҳи маркази ноҳияи Ванҷ то нуқтаи пайвастшавӣ ба шоҳроҳи Душанбе-Кулма // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> 23 июни соли 2025 ширкати ҳавопаймоии ''«Тоҷик Эйр»'' пас аз ёздаҳ соли танаффус (парвози охирин соли 2014 сурат гирифта буд) хатсайри ҳавоии Душанбе-Ванҷ-Душанберо аз нав кушод: парвози нахустин бо 15 мусофир анҷом ёфт. Парвоз дар ин масир 50 дақиқа тӯл кашида, тибқи ҷадвал ҳафтае як маротиба, рӯзҳои ҷумъа, бо ҳавопаймои Ан-28 иҷро мешавад ва нархи чипта дар як самт 750 сомонӣ муайян гардидааст.<ref name="ref134">[https://asiaplustj.info/tj/node/350087 Оғози парвози ҳавопаймоӣ миёни Душанбе ва Ванҷ. Аввалин парвоз кай ва нархи чипта чанд аст?] // Asia-Plus, июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref135">[https://asiaplustj.info/tj/node/350121 Пас аз 11 сол. Аввалин парвози ҳавопаймо дар масири Душанбе-Ванҷ-Душанбе анҷом ёфт] // Asia-Plus, 23 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар доираи татбиқи ''«Барномаи давлатии кабудизоркунии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040»'' (қабулшуда 28 июни соли 2024), 24 феврали соли 2026 дар шафати роҳҳои мошингарди ноҳияи Ванҷ беш аз 2000 бех ниҳоли дарахтони ҳамешасабзу ороишӣ ва сояафкану мевадиҳанда шинонида шуд.<ref name="ref136">[https://khovar.tj/2026/02/daraht-binshon-dar-shafati-ro-oi-moshingardi-van-besh-az-2000-beh-ni-ol-shinonida-shud/ ДАРАХТ БИНШОН! Дар шафати роҳҳои мошингарди Ванҷ беш аз 2000 бех ниҳол шинонида шуд] // АМИТ «Ховар», 24 феврали 2026. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Фарҳангу маориф == Пеш аз инқилоб аҳолии маҳаллии Ванҷ дар масҷидҳо ва хонаҳои муллоён хатту савод меомӯхтанд ва на ҳама ақшори мардум фурсат ва имкони саводомӯзӣ доштанд. Аз ин рӯ нисбати саводнокӣ дар миёни онҳо хеле паст буд ва ба сахтӣ метавонист ба 3-10 % бирасад. Саводомӯзии саросарии аҳолиро ҳукумати шӯравӣ ба роҳ монд. Соли 1926 нахустин мактаб дар минтақа фаъолияти худро оғоз намуд: дар он танҳо 1 муаллим – Одил Боқиев (аз деҳаи Чихох) кор мекард ва 25 талаба дар он ҷо дарс меомӯхтанд. Соли 1930 шумораи муаллимон ба 7 нафар расид. Дар авохири даҳаи 30-юми асри XX тақрибан дар ҳамаи маҳалҳои сераҳолии деҳшӯроҳои Ванҷ мактабҳои ибтидоӣ таъсис ёфтанд, ки бештари бачагону наврасон дар онҳо таҳсил мекарданд. Тобистони соли 1941 (дар арафаи [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]]) дастгоҳи кинонамоишдиҳӣ дар Ванҷ сохта, ба марҳалаи истифода расид. Соли 1941 дар вилоят 41 китобхона вуҷуд дошт, аз ҷумла китобхонаи ноҳиявӣ дар маркази Ванҷ ва 12 чойхонаи сурх. Дар аввали моҳи апрели соли 1930 дар яке аз деҳаҳои баландкӯҳи водии Ванҷ – Рованд нахустин маҷлиси ҷавонон баргузор шуд. Дар соли таҳсилии 2011-2012 дар ноҳияи Ванҷ 50 мактаб, аз ҷумла 23 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 4 мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, 13 мактаби ибтидоӣ, мактаб-интернат ва муассисаи томактабӣ вуҷуд дошт. Дар ҳамин сол дар мактабҳои ноҳия 7437 талаба таҳсил мекард, ки ба онҳо 928 муаллими соҳибмаълумоти олӣ дарс медоданд. 25 июни соли 2025 дар деҳаҳои Мотравн, Будун, Вишхарв, Жамаг, Бунай, Техарв ва Ғиҷовасти ноҳия 7 кӯдакистони нав ифтитоҳ гардид: чор кӯдакистон аз ҳисоби буҷети маҳаллии вилоят ва се кӯдакистони дигар аз ҳисоби сокинони деҳаҳо тариқи ҳашар сохта шудаанд. Ин муассисаҳо аз 20 синфхона иборат буда, барои 380 тарбиятгиранда пешбинӣ шудаанд ва дар онҳо 34 нафар бо кори доимӣ таъмин гардидаанд.<ref name="ref124" /><ref name="ref137">[https://khovar.tj/2025/06/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-no-iyai-van-ba-tavri-ma-oz-7-muassisai-talimii-tomaktabiro-iftito-namudand/ Ифтитоҳи 7 кӯдакистон дар ноҳияи Ванҷ] // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар Ванҷ 45 муассисаи фарҳангӣ, аз ҷумла 1 театр, 13 клуб, 2 автоклуб, 5 хонаи фарҳанг, 25 китобхона бо фонди 114 960 нусха китоб фаъолият мекунад. Рӯзномаи ноҳиявӣ бо номи ''«Ватан»'' нашр мешавад: тибқи маълумоти Энсиклопедияи миллии тоҷик, ин нашрия соли 1937 ҳамчун органи Кумитаи Ҳизби коммунистӣ ва кумитаи иҷроияи Шӯрои депутатҳои халқи ноҳия бо номи ''«Ҳақиқати Ванҷ»'' ба нашр расида, нахустин сардабираш Пирумшо Роҳатов буд; аз соли 1963 он бо номи ''«Ватан»'' моҳе як бор нашр мешавад ва адади нашраш дар соли 2014 ба 1200 нусха расидааст.<ref name="ref2182" /> Рӯзнома дар тӯли даҳсолаҳо нақши муҳимро дар инъикоси ҳаёти фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии Ванҷ бозидааст. Ванҷ ҳамчунин дорои мероси ғании эҷодиёти шифоҳии мардумӣ – афсонаҳо, қиссаҳо, зарбулмасалҳо ва чистонҳо – мебошад, ки аз насл ба насл интиқол ёфта, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои ахлоқии сокинони минтақаро инъикос мекунанд; намунаҳои қадимтарини сабтшудаи чунин фолклор ба маҷмуаи Семёнов (1903) тааллуқ доранд (ниг. боло, бахши ''«Осори таърихӣ»''). Бо вуҷуди ин, қисми зиёди ин мероси шифоҳӣ то ҳол ба таври пурра ҷамъоварӣ ва илман таҳқиқ нашудааст. == Тиб == Аввалин иттилои тиббии сабтшуда дар бораи Ванҷ ба гузориши капитан Кузнецов (соли 1892) рост меояд, ки паҳншавии бемории зоб (гулбандварамӣ)-ро дар байни дигар бемориҳои маъмули Дарвоз махсус қайд кардааст: ''«Изъ другихъ болѣзней особенно развитыхъ въ Дарвозѣ, слѣдуетъ отмѣтить зобъ, главнымъ образомъ по рѣкѣ Ванчъ.»'' Тарҷума: ''«Аз дигар бемориҳое, ки дар Дарвоз хеле паҳн шудаанд, бояд зобро қайд кард, ки асосан дар канори дарёи Ванҷ вомехӯрад»''.<ref name="ref138">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 51.</ref> Соли 1939 дар Ванҷ маркази тиббӣ ва бемористоне барои 10 кат сохта шуда буд. Ин иттифоқ дар канори душвориҳои азиме ба вуҷуд омад: то оғози асри XX дар водӣ тибби илмӣ вуҷуд надошт ва сокинон танҳо ба гиёҳдармонӣ ва дуохонӣ такя мекарданд, ки боиси сатҳи баланди фавти модарону кӯдакон мегардид.<ref name="ref49" /> Тибқи як таҳқиқи диссертатсионӣ, гузариш ба тибби муосир бо муқовимати шадид ҳамроҳ буд: соли 1929 табиби рус Спажев, ки барои расонидани кумаки аввалияи тиббӣ ба Ванҷ фиристода шуда буд, аз ҷониби дастаҳои босмачӣ ба қатл расонида шуд – ҳодисае, ки соли 1931 бо қатли табиб Олхов дар ноҳияи ҳамҷавори Қалъаихумб такрор ёфт.<ref name="ref139">Диссертатсия // Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ.</ref> Муҳоҷирати маҷбурии соли 1954-и сокинони водии Язғулом ба водии гарми Вахш низ оқибатҳои вазнини беҳдоштӣ – бемории оммавӣ ва фавти зиёди кӯдакон – ба бор овард, ки яке аз сабабҳои бозгашти тадриҷии як қисми муҳоҷирон ба зодгоҳашон гардид.<ref name="ref49" /> Ҳоло дар ноҳия як беморхонаи марказӣ (дар шаҳраки Рохарв, дорои 6 шуъбаи бистарикунонӣ), як беморхонаи минтақавӣ дар водии Язғулом, 22 бунгоҳи тиббӣ, маркази назорати беҳдоштӣ (санитарию эпидемиологӣ) ва 4 дорухона фаъолият доранд. Тибқи маълумоти соли 2023, ба ин шабака 57 310 нафар бемор муроҷиат кардааст – ба ҳисоби миёна беш аз 1,6 маротиба барои ҳар сокини ноҳия дар як сол.<ref name="ref140">Ванҷ. Роҳандозии тадбирҳо дар самти тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар сохтори марказии шабака 47 духтури дорои маълумоти олӣ ва 193 корманди миёнаи тиббӣ кор мекунанд; рақами 369 нафар пизишки дорои маълумоти олӣ, ки дар маъхазҳои умумӣ оид ба ноҳия зикр мешавад, эҳтимол тамоми мутахассисони тиббии ҳудуди ноҳияро – аз ҷумла дорухонаҳо, СЭС ва муассисаҳои хусусиро – дар бар мегирад.<ref name="ref140" /> Дар водии дурдасти Язғулом, ки пеш аз истиқлол мардум маҷбур буданд беморони вазнинро тавассути чорвои борбар ба масофаҳои дур интиқол диҳанд, имрӯз як дармонгоҳи минтақавӣ, ду маркази саломатӣ, се бунгоҳи тиббӣ дар деҳаҳои дурдаст ва як таваллудхонаи махсусгардонидашуда фаъолият доранд.<ref name="ref140" /> Дар деҳаи Гармчашмаи ҷамоати Рованд, наздики лозури Ванҷях, як маркази саломатии муосир бо ҳамкории Вазорати тандурустӣ ва Хадамоти ҳифзи сиҳатии [[Бунёди Оғохон]] (Aga Khan Health Services) сохта шудааст.<ref name="ref141">Ифтитоҳи маркази саломатӣ дар ноҳияи Ванҷ // АМИТ «Ховар», сентябри 2015. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар доираи барномаи миллии рушди инфрасохтори тиббӣ, соли 2025 сохтмони бинои нави Беморхонаи марказӣ барои 120 кат бо арзиши 114 миллион сомонӣ оғоз гардид.<ref name="ref142">Суханронӣ дар мулоқот бо роҳбарону фаъолони ноҳияи Ванҷ // Президенти Тоҷикистон, 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои ҳалли норасоии кадрҳо, тайи давраи соҳибистиқлолӣ 142 нафар хатмкунандаи ноҳияи Ванҷ дар муассисаҳои олии тиббии ҷумҳурӣ (пеш аз ҳама Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино) таҳсил кардаанд, ки аз ин шумора 40 нафар тавассути квотаи президентӣ буда, соли 2025 боз 22 нафари дигар ба ҳамин квота фаро гирифта шуданд.<ref name="ref142" /> Барномаи ''«Корвони саломатӣ»''-и Вазорати тандурустӣ низ борҳо ба Ванҷ ташриф оварда, ба табибони маҳаллӣ таҷрибаандӯзӣ фароҳам овардааст.<ref name="ref143">«Корвони саломатӣ». Сокинони ноҳияҳои Дарвоз ва Ванҷ бо хизматрасонии ройгони тиббӣ фаро гирифта шуданд // АМИТ «Ховар», майи 2022. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Бо сабаби баландкӯҳ будани минтақа, Ванҷ таърихан ба минтақаҳои паҳншавии бемории ҷоғвар (норасоии йод) мансуб буд; тибқи маълумоти таҳлилӣ, дар натиҷаи стратегияи миллии йодизатсияи намак сатҳи паҳншавии ин беморӣ дар давраи солҳои 2019-2023 то 72 фоиз коҳиш ёфтааст.<ref name="ref144">Авҷи Зуҳал, № 2, 2025.</ref> Бо назардошти сатҳи баланди муҳоҷирати меҳнатии сокинони ноҳия, маркази маҳаллии мубориза бар зидди ВНМО (ВИЧ) корҳои фаҳмондадиҳиро дар байни ҷавонон пайваста мегузаронад.<ref name="ref140" /> Дар давраи пандемияи [[COVID-19]] Беморхонаи марказии Ванҷ шуъбаи бемориҳои сироятиро ба реҷаи фавқулодда гузаронид, ва моҳи июни соли 2020 тибқи барномаи дастгирии [[Иттиҳоди Аврупо]] ба ин муассиса таҷҳизоти муҳофизати инфиродӣ (PPE) расонида шуд.<ref name="ref145">EU timeframe for PPE distribution // Хадамоти амали берунии Иттиҳоди Аврупо (EEAS), июни 2020. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Беморхонаи марказӣ соли 2014 пурра ба низоми гармкунии барқӣ (аз ҳисоби неругоҳҳои хурди барқи обӣ) гузашт, ҳарчанд барои ҳолатҳои фавқулодда ҳарсола захираи эҳтиётии сӯзишворӣ нигоҳ дошта мешавад.<ref name="ref146">Беморхонаи Ванҷ ба низоми гармкунии барқӣ гузашт // АМИТ «Ховар», январи 2014. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи санҷиши Агентии амнияти кимиёвӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроии Академияи миллии илмҳо (июли 2024), Беморхонаи марказии Ванҷ талаботи қонунгузории бехатарии радиатсиониро пурра риоя намуда, дараҷаи хатари фаъолияти он ''«паст»'' арзёбӣ шудааст.<ref name="ref147">[https://cbrn.tj/ Феҳристи Агентии амнияти кимиёвӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроӣ (cbrn.tj)]. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Варзиш == Ванҷ аз даврони қадим бо гуштигирони номвари худ шуҳратёр буд. Номи паҳлавонони ванҷӣ – Амонат, Сулаймон, Дилдор, Хушдил, Худоӣ, Ҳиммат, Ш. Дилов, Алифбек ва дигарон то кунун ба некӣ ёд мешавад ва қиссаҳои майдондориашон ҳанӯз вирди забони хосу ом аст. Соли 2024 гӯштини миллии тоҷикӣ ([[гӯштингирӣ]]) дар Вазорати адлияи Швейтсария ба қайд гирифта шуда, мақоми расман байналмилалӣ касб кард; шумораи мусобиқаҳои ин намуди варзиш дар саросари ҷумҳурӣ аз 485 адад дар соли 2020 то тақрибан 4000 адад дар соли 2022 афзудааст.<ref name="ref148">[https://mfa.tj/tg/brussels/view/12033/gushtini-tojiki-maqomi-bainalmilali-girift Гӯштини тоҷикӣ мақоми байналмилалӣ гирифт] // Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Паҳлавони ванҷӣ [[Шакармамад Мирмамадов]], ки дар якчанд намуди варзиш (ҷудо, кураш, гӯштингирӣ) рақобат мекунад, яке аз муваффақтарин варзишгарони вазни сангини Тоҷикистон дар даҳсолаи охир аст: соҳиби медали биринҷии Бозиҳои XVIII осиёии соли 2018 дар Ҷакарта (ҷудо, +100 кг),<ref name="ref149">Бозиҳои XVIII осиёӣ: Шакармамад ҳам соҳиби медали биринҷӣ гардид // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> медали тиллои Чемпионати 13-уми Осиё оид ба кураш дар Теҳрон (июни 2024)<ref name="ref150">Шакармамад Мирмамадов қаҳрамони Осиё оид ба кураш // Варзиш ТВ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ва медали тиллои Нахустин Чемпионати ҷаҳон оид ба гӯштингирӣ дар Душанбе (28-31 августи 2024, бо иштироки беш аз 200 варзишгар аз 63 давлат) гардид.<ref name="ref151">Варзишгари тоҷик Шакармамад Мирмамадов дар нахустин Чемпионати ҷаҳон оид ба гӯштингирӣ медали тилло ба даст овард // АМИТ «Ховар», августи 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар мусобиқаҳои Наврӯзии байналмилалӣ дар Хоруғ (марти 2025) ва Рашт (апрели 2026) низ ғолиб омада, ҳарду бор соҳиби автомобил гардид.<ref name="ref1" /><ref name="ref152">[https://khovar.tj/2026/04/mu-ammadin-shodmon-far-od-va-shakarmamad-so-ibi-sho-oiza-oi-musobi-ai-g-shtini-millii-no-iyai-rasht-shudand/ Муҳаммадин, Шодмон, Фарҳод ва Шакармамад соҳиби шоҳҷоизаҳои мусобиқаи гӯштини миллии ноҳияи Рашт гардиданд] // АМИТ «Ховар», 15 апрели 2026. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> 25 марти соли 2020 дар ҷамоати деҳоти Язғулом бахшида ба Наврӯз мусобиқаи ҷумҳуриявии гӯштини миллӣ баргузор гардид, ки дар он беш аз 300 нафар паҳлавон на танҳо аз Ванҷ, балки аз Душанбе, [[Бохтар]], Кӯлобу Хоруғ ва ноҳияҳои Дарвозу Рӯшон иштирок карданд.<ref name="ref1" /> Дар ноҳия беш аз 40 иншооти варзишӣ мавҷуд аст. 25 июни соли 2025 дар деҳаи Убари Даргов толори варзишӣ бо масоҳати умумии 615 м², иборат аз толори асосӣ, толори тенниси рӯи миз ва ҳуҷраҳои ёрирасон, ба истифода дода шуд.<ref name="ref124" /><ref name="ref153">Ифтитоҳи толори варзишӣ дар деҳаи Убари Даргови ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Ҳамчунин, 15 ноябри соли 2025, дар арафаи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар деҳаи Андарбоғи ҷамоати Язғулом толори варзишии замонавӣ, ки бо маблағи 480 ҳазор сомонӣ бунёд ёфтааст, ба истифода дода шуд.<ref name="ref14" /> Пеш аз ин, 11 сентябри соли 2018 бо ташаббуси Вазорати корҳои дохилӣ дар ҳамин ҷамоати Язғулом низ як толори варзишӣ ба истифода дода шуда буд.<ref name="ref15" /> Ба ғайр аз гӯштин, дар солҳои охир [[волейбол]] низ дар ноҳия рушд кардааст: дар мусобиқаи маҳаллӣ 7 дастаи волейболи ҷавонон иштирок доранд, ва дастаи ноҳияи Ванҷ дар Мусобиқаи кушоди ҷумҳуриявии волейбол дар ноҳияи Восеъ дар қатори дастаҳои пуриқтидоре чун ''«Регар ТадАЗ»'' ва дастаи шаҳри Душанбе иштирок карда, рақобати арзанда нишон додааст.<ref name="ref154">[https://khovar.tj/2025/06/regar-tadaz-dar-musobi-a-oid-ba-volejbol-dar-no-iyai-vose-sazovori-sho-oiza-gardid/ «Регар ТадАЗ» дар мусобиқа оид ба волейбол дар ноҳияи Восеъ сазовори Шоҳҷоиза гардид] // АМИТ «Ховар», июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар Бозиҳои осиёии соли 2018, ки [[самбо]] бори аввал ба барномаи он дохил шуда буд, Тоҷикистонро дар қатори дигарон ду варзишгари ҷавон – Ҷомии Ҳасанӣ ва Сомон Сангов – намояндагӣ карданд.<ref name="ref149" /> == Шахсиятҳои маъруф == [[Мулло Муҳаммадёри Ванҷӣ]] (машҳур ба Мулло Ёр) – шоири маъруфи мардумии тоҷик, зодаи деҳаи Ғумаяки водии Ванҷ; мероси ӯ то имрӯз дар байни мардуми кӯҳистони тоҷик маҳбубият дорад.<ref name="ref2" /> === Илмҳои гуманитарӣ ва ҷомеашиносӣ === Раҳим Масов (16 ноябри 1939, деҳаи Мудеҳарви ноҳияи Ванҷ – 21 июни 2018, Душанбе) – таърихшиноси барҷастаи тоҷик, доктори илмҳои таърих, академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон; солҳои 1988–2015 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш.<ref name="ref155">[https://khovar.tj/rus/2022/11/akademik-rahim-masov-zhizn-posvyashhennaya-otstaivaniyu-natsionalnyh-interesov-tadzhikistana-segodnya-velikomu-uchenomu-ispolnilos-by-83-goda/ Академик Рахим Масов: жизнь, посвящённая отстаиванию национальных интересов Таджикистана] (рус.) // НИАТ «Ховар», 16 ноябри 2022. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref156">[https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20180621/segodnya-v-dushanbe-skonchalsya-akademik-rahim-masov Сегодня в Душанбе скончался академик Рахим Масов] (рус.) // Азия-Плюс, 21 июни 2018. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ҳайдаршо Пирумшоев (таваллуд 30 декабри 1944, ноҳияи Ванҷ) – таърихшинос, доктори илмҳои таърих, профессор; муаллифи асарҳои ''«Ванҷ»'' (М., 2004), ''«Ванҷи ману ганҷи ман»'' (Душанбе, 2013) ва таҳқиқоти сершумор оид ба таърихи Бадахшону Помир.<ref name="ref157">[https://asiaplustj.info/tj/node/356410 Субҳ ба хайр, Тоҷикистон! Як рӯз дар таърих, зодрӯзи шахсиятҳо... 30 декабри соли 2025] // Asia-Plus. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> [[Комил Бекзода]] (Беков Комилҷон; таваллуд 9 январи 1945, деҳаи Узбайи ноҳияи Ванҷ) – файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа.<ref name="ref158">[https://www.ozodi.org/a/600091.html Комил Бекзода Наврузро ҷашни орзуҳо медонад - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хатмкардаи шуъбаи забони арабии факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1967), беш аз ҳафт сол дар Миср ва Яман ба ҳайси тарҷумон кору фаъолият намуд.<ref name="ref159">[https://kmt.tj/komil-bekzoda-fajlasufe-bo-andeshai-milly/ Комил Бекзода – файласуфе бо андешаи миллӣ - Китобхонаи миллии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Соли 1988 рисолаи номзадӣ дар мавзӯи «Муҳаммади Шаҳристонӣ – муаррихи дин ва фалсафа» ва соли 2019 рисолаи доктории худро таҳти унвони «Нақши шуубия дар таърихи худшиносии халқи тоҷик» ҳимоя намуд.<ref name="ref159" /> Авсамад (Абдусамад) Ҳайдаров (таваллуд 1 октябри 1961, деҳаи Бунайи ноҳияи Ванҷ) – забоншинос ва педагог, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент.<ref name="ref160">[[Авсамад Ҳайдаров|Авсамад Ҳайдаров — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хатмкардаи факултети шарқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1986), солҳои 1986–1988 дар ҳайати қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кард.<ref name="ref160" /> Соли 2012 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи ислоҳоти маорифи Аҳмади Дониш дифоъ намуд ва соли 2019 китоби ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ»''-ро таълиф кард, ки дар он, аз ҷумла, этимологияи вожаи «Ванҷ» таҳлил шудааст.<ref name="ref10" /><ref name="ref160" /> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 6. Намояндагони барҷастаи илмҳои гуманитарӣ ва ҷомеашиносӣ аз ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ному насаб''' |'''Соҳаи фаъолият''' |'''Асарҳо ва дастовардҳои калидӣ''' |'''Унвони илмӣ / Мақом''' |- |Раҳим Масов |Таърихнигорӣ |Таҳқиқи тақсимоти ҳудудии миллӣ дар Осиёи Миёна |Академик, директори Институти таърих (1988–2015) |- |Ҳайдаршо Пирумшоев |Таърихнигорӣ |''«Ванҷ»'' (2004), ''«Ванҷи ману ганҷи ман»'' (2013) |Доктори илмҳои таърих, профессор |- |Авсамад Ҳайдаров |Педагогика, забоншиносӣ |Таҳқиқи афкори Аҳмади Дониш, ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғот...»'' |Номзади илмҳои педагогӣ, дотсент |} === Илмҳои табиатшиносӣ === Кабут Вазиров (15 ноябри 1938 – 13 июли 2019) – муҳандис-геолог, номзади илмҳои геология ва минералогия (1975), профессор, узви вобастаи Академияи илмҳои муҳандисии Тоҷикистон (2003).<ref name="ref161">[[Кабут Вазиров|Кабут Вазиров — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Зодаи ноҳияи Ванҷ, хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1961), муаллифи зиёда аз 400 мақолаи илмию методӣ, 4 китоби дарсӣ ва 3 монография оид ба сарватҳои зеризаминии Тоҷикистон.<ref name="ref161" /> Пас аз даргузашти ӯ хонаводааш 638 нусха китоб аз китобхонаи шахсиаш ба Китобхонаи миллии Тоҷикистон тақдим намуданд.<ref name="ref162">[http://old.kmt.tj/beshtar-az-600-kitobi-kabut-vazirov-ba-kitobhonai-milli-takdim-shud Бештар аз 600 китоби Кабут Вазиров ба Китобхонаи миллӣ тақдим шуд]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Саид Савлатов (таваллуд 17 майи 1940, деҳаи Чихохи ноҳияи Ванҷ) – биолог, дотсент, номзади илмҳои биологӣ (1972).<ref name="ref163">[[Саид Савлатов|Саид Савлатов — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Таҳқиқоти ӯ ба масъалаҳои растанипарварӣ, ҳашаротшиносӣ ва меросгузории аломатҳо дар наслҳои гибридии пахта бахшида шудаанд; солҳои 1984–1989 мудири кафедраи зоологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд ва бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1984) сарфароз гардидааст.<ref name="ref163" /> === Адабиёт ва рӯзноманигорӣ === Дар марҳилаи адабиёти шӯравӣ ва пасошӯравӣ, Басир Расо (13 июли 1931 – 11 июли 2010), зодаи деҳаи Водхуд, ба яке аз чеҳраҳои шинохтаи адабиёти танзу ҳаҷви тоҷик табдил ёфт; дар кӯдакӣ тарбиятгирандаи хонаи бачагон буд ва дар ансамбли этнографии бачагонаи Помир иштирок мекард, ва фаъолияти меҳнатии худро солҳои 1948–1949 ба ҳайси пионервожатӣ оғоз намуд.<ref name="ref19" /><ref name="ref164">[https://navisandagan.tj/tj/%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BE-%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%80/ РАСО БАСИР - ИТТИФОҚИ НАВИСАНДАГОНИ ТОҶИКИСТОН]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref165">[[Басир Расо|Басир Расо — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Пас аз хатми факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1956), фаъолияти рӯзноманигории худро дар рӯзномаи «Маориф ва маданият» ва маҷаллаи «Хорпуштак» оғоз намуд ва аз соли 1964 то охири умраш – беш аз чиҳил сол – сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» боқӣ монд.<ref name="ref166">[https://www.ozodi.org/a/2097189.html Даргузашти сардабири "Хорпуштак" - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref164" /> Маҷмӯаҳои ашъори ӯ, аз қабили ''«Дар боргоҳи нур»'', ''«Нидои дӯст»'' ва ''«Баҳори орзӯ»'', ба жанри ғазал ва шеъри лирикӣ низ тааллуқ доранд; ӯ дорои унвони «Ходими шоистаи маданияти Тоҷикистон» буд.<ref name="ref165" /> Дар соҳаи журналистикаи муосир ва таҳлилӣ, рӯзноманигори собиқадор Аслам Додихудоев (1946–2023) нақши босазо дошт ва дар инкишофи матбуоти даврӣ ва мактаби журналистикаи таҳлилии кишвар саҳм гузоштааст.<ref name="ref167">[[:ru:Додихудоев|Додихудоев - Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Тибқи феҳристи категорияи «Зодагони ноҳияи Ванҷ»-и Википедияи тоҷикӣ, дигар аҳли қалам ва рӯзноманигорони зодаи ин ноҳия – аз ҷумла Хилватшоҳи Маҳмуд, Бурҳон Раҳмон, Наврӯз Гулзода ва Насрин Идибеков – низ дар ғанигардонии фазои адабӣ ва иттилоотии кишвар саҳм доранд.<ref name="ref168">[[:Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ванҷ|Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ванҷ — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> === Санъати тасвирӣ ва мусиқӣ === Анваршо Сайфиддинов, Арбоби ҳунар ва Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон, аз соли 1984 узви Иттифоқи рассомони собиқ ИҶШС буда, дар доираҳои ҳунарӣ ба унвони ғайрирасмии «Шоҳи рангҳо» маъруф аст.<ref name="ref169">[https://farah-info.com/habari-ruz/nigohi-purasrori-anvarsho-sajfiddinov-ba-gety/ Нигоҳи пурасрори Анваршо Сайфиддинов ба гетӣ - Асосӣ - Фараҳ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Осори ӯ – аз наққошӣ то санъати монументалӣ – рамзҳои фарҳанги бостонии тоҷиконро бо услубҳои муосир омезиш медиҳад; намунаҳои эҷодиёташ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон ва коллексияҳои Русия, Аврупо ва Осиё маҳфузанд, ва ӯ ҳамчун омӯзгор дар Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов фаъолият дорад.<ref name="ref169" /> Дар соҳаи санъати амалӣ, устод Маҳмадкарим Рақибов, омӯзгори Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон, дар эҳёи ҳунарҳои мардумӣ ва нақшҳои миллӣ фаъолият мебарад.<ref name="ref170">[https://ddstdt.tj/10524-2/ МУСАВВИР - Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дар соҳаи санъати овозхонӣ, Нуқраи Суннатниё низ ҳамчун яке аз хонандагони шинохтаи зодаи ноҳия ном бурда мешавад.<ref name="ref168" /> === Идораи давлатӣ ва сиёсат === Қодири Қосим (таваллуд 9 апрели 1961, ноҳияи Ванҷ) – ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ, раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон.<ref name="ref171">Председатель Федерации независимых профсоюзов Таджикистана Кодири Косим выдвинут кандидатом в депутаты Маджлиси намояндагон (рус.) // НИАТ «Ховар», январи 2020. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳмадулло Абдуллоев роҳбарии ноҳияи Ванҷро зиёда аз 20 сол (тахминан солҳои 1980-ум) ба ҳайси котиби якум бар ӯҳда дошт; таҳти роҳбарии ӯ соли 1984 нахустин корхонаи истеҳсоли санги мармар дар Бадахшон ба кор даромад ва боғдории минтақа (аз ҷумла парвариши чормағз дар мавзеи «Ҷангали Зуго» ва навъҳои гуногуни тут) рушд ёфт.<ref name="ref172">[[Деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев|Деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Ба ифтихори ин хидматҳо, ҷамоати марказии ноҳия (собиқ ҷамоати Ванҷ) расман ба номи Маҳмадулло Абдуллоев номгузорӣ шудааст.<ref name="ref173">[[:ru:Махмадулло_Абдуллоев_(джамоат)|Махмадулло Абдуллоев (джамоат) - Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 ба ҷомеаи зиёии Ванҷ низ талафоти вазнин овард: тибқи феҳристи қурбониён ва бедарак гумшудагони даврони ҷанг, ашхосе чун Қурбонназар Халифаев (соли таваллуд 1967, муаллим), Қурбон Абдуллоев (соли таваллуд 1938) ва Муҳаммадӣ Назарихудоев (соли таваллуд 1955, мудири шуъбаи комиҷроияи ноҳияи Ҷилликӯл) дар байни бедарак гумшудагону кушташудагони ин давра ёд мешаванд.<ref name="ref174">[https://www.ozodi.org/a/31911429.html Рӯйхат. Номи гуруҳе аз қурбониён ва гумшудаҳои ҷанги дохилии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 8. Намояндагони идоракунии давлатӣ ва ниҳодҳои ҷамъиятӣ аз ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ному насаб''' |'''Давраи фаъолият''' |'''Вазифа ва саҳми асосӣ''' |- |Маҳмадулло Абдуллоев |Солҳои 1980-ум |Роҳбари ноҳия (>20 сол), бунёди корхонаи мармар (1984), рушди боғдории саноатӣ |- |Қодири Қосим |Давраи муосир |Ходими давлатӣ, раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақил |} === Варзиш === Устоди варзиши Иттиҳоди Шӯравӣ [[Мурувватшо Бачабеков]] (1 майи 1944 – 9 сентябри 2023, деҳаи Баравни ҷамоати Водхуд) – бунёдгузори мактаби муосири гӯштини Ванҷ; солҳои 1972–1994 устоди кафедраи тарбияи ҷисмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) буд.<ref name="ref175">[https://www.bomdod.com/2023/09/12/ustodi-pahlavononi-vanj-muruvvatsho-bachabekov-az-dunyo-raft/ Устоди паҳлавонони Ванҷ Мурувватшо Бачабеков аз дунё рафт] // Бомдод, 12 сентябри 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳмадшариф Сулаймонов (зодаи деҳаи Рованд) – устоди дигари варзиши Иттиҳоди Шӯравӣ дар гӯштини миллӣ, ки зиёда аз панҷоҳ сол дар майдони паҳлавонӣ фаъолият дорад.<ref name="ref176">Суфраи паҳлавонӣ // Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Носир Хусравов (1958 – 9 январи 2024), хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон, мураббии варзидаи гӯштини миллӣ ва самбо буд; ҳамчун мудири мактаби варзишии ноҳияи Ванҷ ва сармураббии дастаи мунтахаби самбои ВМКБ даҳҳо варзишгари сатҳи байналмилалиро тарбия кардааст.<ref name="ref177">[https://www.ozodi.org/a/32767418.html Падари ҷаҳонпаҳлавон Хушқадам Хусравов даргузашт - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хушқадам Хусравов (таваллуд 1 январи 1993, деҳаи Рохарв), писар ва шогирди Носир Хусравов, дар вазни 62 кг оид ба самбо рақобат мекунад.<ref name="ref178">[[:en:Khushqadam_Khusravov|Khushqadam Khusravov - Wikipedia]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Соли 2013 ӯ қаҳрамони ҷаҳон байни ҷавонон гардид, соли 2014 дар Тошканд қаҳрамони Осиё шуд ва соли 2018 дар Бухарести Руминия унвони қаҳрамони ҷаҳон оид ба самборо ба даст овард.<ref name="ref179">[https://khovar.tj/2015/03/medali-tilloi-hush-1179-adam-husravov-dar-1206-omi-1207-a-1203-onii-sambo/ Медали тиллои Хушқадам Хусравов дар Ҷоми ҷаҳонии самбо | АМИТ "Ховар"]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref180">[[Хушқадам Хусравов|Хушқадам Хусравов — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дастоварди олимпии таърихиро Сомон Маҳмадбеков (таваллуд 24 марти 1999, Иркутск, Русия) ба даст овард; вай дар хонаводаи тоҷикони муҳоҷир, зодагони ноҳияи Ванҷ (Моёншоҳ Маҳмадбеков ва Ҷамила Парвонаева), ба дунё омадааст. Дар Бозиҳои олимпии Париж (2024) ӯ барандаи медали биринҷӣ дар намуди ҷудо гардид.<ref name="ref181">[https://www.bomdod.com/2024/07/31/nahustin-medali-tojikiston-dar-bozihoi-olimpii-poris-ofarinat-supersomon/ НАХУСТИН МЕДАЛИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОЗИҲОИ ОЛИМПИИ ПОРИС. ОФАРИНАТ, СУПЕРСОМОН! - Пойгоҳи хабарии "Бомдод"]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дар деҳаи Вишхарвак муаллими мактаб Рамазон Синонов барои наҷоти як наврас бо хирси ваҳшӣ дастбагиребон шуда, онро мағлуб кард – ҳодисае, ки дар матбуоти маҳаллӣ ҳамчун намунаи паҳлавонии ғайривaрзишии сокинони Ванҷ инъикос ёфт.<ref name="ref182">[https://www.bomdod.com/2021/10/21/muallimi-pahlavoni-vanji-hirsro-haluk-andohtu-ba-zamin-afkand/ МУАЛЛИМИ ПАҲЛАВОНИ ВАНҶӢ ХИРСРО ҲАЛУК АНДОХТУ БА ЗАМИН АФКАНД]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 7. Натиҷаҳои барҷастаи варзишгарони мактаби Ванҷ дар сатҳи байналмилалӣ''' |- |'''Варзишгар''' |'''Намуди варзиш''' |'''Унвон ва мусобиқа''' |'''Дастовард''' |- |Сомон Маҳмадбеков |Ҷудо |Бозиҳои олимпӣ (2024, Париж, Фаронса) |Медали биринҷӣ |- |Хушқадам Хусравов |Самбо |Чемпионати ҷаҳон (2018, Бухарест, Руминия) |Медали тилло |- |Хушқадам Хусравов |Самбо |Чемпионати Осиё (2014, Тошканд, Ӯзбекистон) |Медали тилло |- |Шакармамад Мирмамадов |Гӯштингирӣ |Чемпионати ҷаҳон (2024, Душанбе, Тоҷикистон) |Медали тилло |- |Шакармамад Мирмамадов |Ҷудо |Бозиҳои осиёӣ (2018, Ҷакарта, Индонезия) |Медали биринҷӣ |- |Шакармамад Мирмамадов |Кураш |Чемпионати Осиё (2024, Теҳрон, Эрон) |Медали тилло |} === Соҳибкории иҷтимоӣ ва диаспора === Баҳор Мирзоев, зодаи деҳаи Бунайи ҷамоати Ҷовидон, дар доираи солҳои 2019–2021 аз пасандозҳои шахсии худ 140 ҳазор сомонӣ барои сохтани пули пиёдагузари замонавӣ болои дарёчаи кӯҳии Даргов (тақрибан 35 метр дарозӣ) сарф намуд, ки барои чор нафар сокинони маҳаллии баргашта аз муҳоҷират ҷойи кори муваққатӣ фароҳам овард.<ref name="ref183">[https://migration.tj/%D1%81%D0%BE%D2%B3%D0%B8%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D1%80%D3%A3-%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D3%A3-%D0%BF%D1%83%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%91%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%80-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%BE/ Соҳибкорӣ Ванҷӣ пули пиёдагузар месозад - Хадамоти муҳоҷирати Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Марҳум Эҳсоншо Мунавваров ва Моёншо Маҳмадбеков ҳамчун тоҷирони шинохта дар Федератсияи Русия, ҳамчун мададрасон ва пуштибони иҷтимоии диаспораи тоҷикони ноҳияи Ванҷ дар хориҷ аз кишвар эътироф шудаанд.<ref name="ref184">[https://pressa.tj/so%D2%B3ibkori-muvaffa%D2%9Bi-van%D2%B7%D3%A3-dar-rusiya-darguzasht/ Соҳибкори муваффақи ванҷӣ дар Русия даргузашт - Pressa.tj]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Тибқи феҳристи категорияи «Зодагони ноҳияи Ванҷ»-и Википедияи тоҷикӣ, дар қатори шахсиятҳои маъруфи соҳаҳои гуногун инчунин метавон аз Мадатбек Тоҷибеков, Меҳровар Ғайратов, Муриват Бекназаров, Саломи Нуриёни Баравнӣ, Саттор Қувватов, Сафина Иронова, Толиббек Бухориев, Тоҳир Гулов, Шумқор Одинабеков, Ғайратшо Роҳатов ва Қобиламоҳ Баротова ном бурд, ки ҳар кадоме дар рушди бахшҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар саҳм доранд.<ref name="ref168" /> == Ҳукумат == Сарвари ноҳияи Ванҷ Раиси ноҳия аст, ки аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин мегардад.<ref name="ref3" /> Ниҳоди намояндагии ноҳия – Маҷлиси вакилони халқ мебошад, ки аз тарафи мардуми ноҳия ба муддати 5 сол интихоб мешавад.<ref name="ref3" /> Раисони ноҳия дар тӯли фаъолияти маъмурии он борҳо иваз шудаанд; барои мисол, 17 ноябри соли 2021 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷабори Қосим аз мансаби раиси ноҳияи Ванҷ озод карда шуда, ба ҷои ӯ Мардзода Одинашо Миршаб ба ҳайси иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳия таъин гардид.<ref name="ref185">[https://sputnik.tj/20211117/barkanori-jabbori-qosim-nazarshozoda-vanj-roshtqala-1043601608.html Раисони Ванҷу Роштқалъа барканор шуданд: раҳбарони нав киянд?] // Sputnik Тоҷикистон, 17 ноябри 2021. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Эзоҳ == {{Reflist|30em}} == Манобеъ == # Андреев М. С. Выработка железа в долине Ванча (верховья Аму-Дарьи). – Ташкент, 1926. # Арандаренко Г. А. Дарваз и Каратегин // Военный сборник. – 1883. – № 11–12. # Бубнова М. А. Горно-Бадахшанская автономная область. Западный Памир (памятники каменного века – XX в.). – Душанбе, 2008. – (Археологическая карта Таджикистана). # Бурхан-уд-Дин-хан Кушкеки. Путеводитель по Каттагану и Бадахшану. – Ташкент, 1926. # Гамильтон А. Афганистан / пер. С. П. Голубинова. – СПб., 1908. # Гулшанӣ. Таърихи ҳумоюн. – Душанбе, 2006. # Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в. Ч. 1-2. – Душанбе, 1962-1963. # Кисляков Н. А. Калым и приданое у таджиков // Сборник статей по истории и филологии народов Средней Азии, посвящённый 80-летию со дня рождения А. А. Семенова. – Сталинабад, 1953. # Крыленко Н. В., Щербаков Д. И., Марков К. К. Пять лет по Памиру (Итоги памирских экспедиций 1928, 1929, 1931, 1932, 1933 гг.). – Москва–Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1935. # Камалиддинов Ш. С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX – начала XIII вв. – Ташкент, 1996. # Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). – Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. # Лашкарбеков Б. Б. Старованджский язык (vanǰivor) // Основы иранского языкознания: Среднеиранские и новоиранские языки / под ред. В. А. Ефимова. – М.: Восточная литература, 2008. – С. 61-109. # Масов Р. М. К истории Ванчской долины // Мероси ниёгон. – Душанбе, 1999. – № 4. – С. 20-30. # Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). – Петроградъ: Типографія М. М. Стасюлевича, 1916. – (Отдѣльный оттискъ изъ тома LII (1916 г.) Извѣстій Императорскаго Русскаго Географическаго Общества № 876). # Пирумшоев Ҳ. Ванҷ. – М., 2004. # Пирумшоев Ҳ., Зафаров А. Ванҷи ману ганҷи ман (очерки таърихӣ). – Душанбе, 2013. # Постников А. В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. – М.: Памятники исторической мысли, 2001. – ISBN 5-88451-100-0. # Розенфельд А. З. Ванджские говоры таджикского языка / ЛГУ им. А. А. Жданова. – Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. – 151 с. # Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. – М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. # Снесарев А. Е. Восточная Бухара (военно-географический очерк) // Сборник географических, топографических и статистических материалов по Азии. Вып. LXXIX. – СПб.: Военная типография, 1906. # Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. – Душанбе: СИЭМТ, 2013. # Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 3. – Душанбе, 2014. # Эдельман Д. И. Язгулямский язык. – М.: Наука, 1966. # Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. – М.: Наука (ГРВЛ), 1975. – С. 41-62. # Языки мира: Иранские языки. III. Восточноиранские языки. – М.: Индрик, 2000. # Юхновский И. Нѣсколько словъ объ условіяхъ жизни въ горахъ Дарваза и въ долинѣ рѣки Ванча // Туркестанские Ведомости. – 1894. – № 65. – С. 64–65. # Moseley Chr. (ed.) Atlas of the World's Languages in Danger. – 3rd ed. – Paris: UNESCO Publishing, 2010. # Paul D., Abbess E., Müller K., Tiessen C., Tiessen G. Language Access and Tajik Language Proficiency among the Yazghulami of Tajikistan. – SIL International, 2010. == Пайвандҳо == * [https://www.vanjiman.com/ Сомонаи vanjiman.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220521114511/http://www.vanjiman.com/ |date=2022-05-21 }} * [https://vanj.info/ Торнамои Ванҷ (vanj.info)] * [http://badakhshon.tj/?page_id=11224 Саҳифаи ноҳияи Ванҷ дар сомонаи расмии ВМКБ] * [[c:Category:Vanj_District|Парвандаҳо дар Викианбор (Vanj District)]] {{тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} {{Тақсимоти маъмурии ВМКБ}} {{Ноҳияи_Ванҷ}} [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ванҷ]] 7mmgq5ik71dhyhn648qb356m7bjp8ic 1483447 1483438 2026-08-15T22:25:25Z Firdavsi 3353 1483447 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Ранг1 = #A5D570 | Номи тоҷикӣ = | Номи аслӣ = Ноҳияи Ванҷ | Нишон = | Парчам = | Бари нишон = | Бари парчам = | Тавсифи нишон = | Тавсифи парчам = | Кишвар = [[Тоҷикистон]] | lat_dir = N | lat_deg = 38 | lat_min = 22 | lat_sec = 23 | lon_dir = E | lon_deg = 71 | lon_min = 27 | lon_sec = 19 | region = TJ | type = District | Дараҷа = | CoordScale = | Суруди миллӣ = | Мақом = Ноҳияи маъмурӣ | Тобеъи = [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | Шомили = 1 шаҳрак, 6 ҷамоат | Пойтахт = [[Ванҷ (шаҳрак)|Ванҷ]] | Шаҳри бузургтарин = | Шаҳрҳои бузургтарин = | Таъсис = [[29 май|29 маи]] [[1933]] | Барҳамхӯрӣ = | Номҳои пешина = | Раис = Мардзода Одинашо Миршаб (аз 2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.adlia.tj/show_doc.fwx?Rgn=143911|title=Указ Президента Республики Таджикистан от 1 декабря 2022 года №480 "О назначении Мардзода О.М. председателем Ванчского района Горно-Бадахшанской автономной области"|website=www.adlia.tj|accessdate=2023-01-04|archivedate=2024-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209162237/http://adlia.tj/show_doc.fwx?Rgn=143911}}</ref> | Шакли роҳбарӣ = Раиси ноҳия | Раис2 = | Шакли роҳбарӣ2 = | Раис3 = | Шакли роҳбарӣ3 = | ММД = | Соли ММД = | Ҷой аз рӯи ММД = | ММД ба сари аҳолӣ = | Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ = | Забон = | Забонҳо = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забонҳои бадахшонӣ]] — [[Забони язғуломӣ|язғуломӣ]] | Аҳолӣ = 35 400 | Соли барӯйхатгирӣ = 2024 | Фоиз аз аҳолӣ = 4,8 | Ҷой аз рӯи аҳолӣ = | Баҳодиҳии аҳолӣ = | Соли баҳодиҳӣ = | Зичӣ = 7,7 | Ҷой аз рӯи зичӣ = | Ҳайати миллӣ = [[тоҷик]]он | Ҳайати динӣ = [[мусулмон]], [[суннӣ]], мазҳаби [[ҳанафӣ]] | Масоҳат = 4430,5 | Фоиз аз масоҳат = | Ҷой аз рӯи масоҳат = | Баландии бештарин = 7495 | Баландии миёна = 3000 | Баландии камтарин = | Харита = Vanj District in Tajikistan.svg | Андозаи харита = | Харита2 = | Минтақаи замонӣ = UTC+5 | Сарвожа = VA | ISO = TJ.BK.VA | Шиносаи ададӣ = | Шакли шиноса = | Шиносаи ададӣ2 = | Шакли шиноса2 = | Шиносаи ададӣ3 = | Шакли шиноса3 = | FIPS = | Коди телефон = +992 3551 | Нишонаи почта = 736300 | Домени интернет = tj | Коди мошинҳо = 04 TJ | Вебгоҳ = [[www.vanjiman.com]] | Гурӯҳ дар Commons = Vanj District | Эзоҳ = }}Ноҳияи Ванҷ (форсӣ: ناحیۀ ونج) – минтақаи таърихӣ ва яке аз ноҳияҳои [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]], воқеъ дар шимолу ғарби вилоят, дар шарқи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Масоҳаташ 4430,5 км² буда, тибқи омори соли 2024 аҳолияш 35 400 нафарро ташкил медиҳад (зичии аҳолӣ тақрибан 8 нафар дар 1 км²). Ҳамчун воҳиди расмии маъмурию ҳудудӣ 29 майи 1933 таъсис ёфтааст.<ref name="ref1">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1287410 Ванджский район] (рус.) // Словари и энциклопедии на Академике (нусхаи мақолаи Википедиаи русӣ, 2010). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маркази ноҳия шаҳраки Рохарв (форсӣ: راخرو) аст, ки расман шаҳраки Ванҷ ном дошта, дар харитаҳо низ чунин сабт мешавад, вале дар забони мардум то имрӯз бо номи бостонии худ – Рохарв ёд мегардад; шаҳрак 176 км шимолтар аз шаҳри [[Хоруғ]], дар канораи резишгоҳи рӯди Рохарвоб ба Ванҷоб ҷой дорад.<ref name="ref1" /><ref name="ref2">Ванҷ. Маълумоти ҷуғрофӣ (порча аз китоби Ҳ. Пирумшоев «Ванҷи ман») // Торнамои Ванҷ (vanj.info). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref3">н. Ванҷ (www.vanj.tj) // Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи анъанаи маҳаллӣ, тамоми рустоҳоеро, ки аз деҳаи Бунай болотар воқеъанд, ''«Ванҷи Боло»'' меноманд; водиҳои поёниро бошад, на ''«Ванҷи Поён»'', балки бо номҳои таърихии худашон – [[Язғулом]], Водхуд ва Пшихарв – ёд мекунанд.<ref name="ref2" /> Дигар шӯроҳои русто, мисли Водхуд, Язғулом, Рованд ва Техарв, ки фарогири чандин деҳаанд, то кунун номҳои таърихии худро нигоҳ доштаанд. Шӯрои рустои Рохарв дар ҳоли ҳозир чун ҷамоати ба номи Маҳмадулло Абдуллоев<ref name="ref4">[https://khovar.tj/2025/06/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-no-iyai-van-tolori-varzishiro-iftito-namudand/ Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар ноҳияи Ванҷ толори варзиширо ифтитоҳ намуданд] // АМИТ «Ховар», 25 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ва шӯрои рустои Жовид феълан дар шакли ҷамоати Ҷовидон номгузорӣ шудаанд. Қабл аз вуруди [[Артиши Сурх]] ба Ванҷ ва истиқрори низоми шӯравӣ, маркази идории амлокдории Ванҷ дар шаҳраки Рохарв, дар ''«Қалъаи Ванҷ»'' ё ''«Қалъаи Рохарви Ванҷ»'' қарор дошт, ки ҳам қароргоҳи мири Ванҷ ва ҳам маҳалли будубоши гурӯҳаки маҳдуди сипоҳи [[Манғития|манғитиён]] будааст.<ref name="ref5">Мушкетов Д. И. Рохарв (Кала-и Ванч) // Известия Русского географического общества. — Т. 52. — 1916.</ref> Дарёҳои бузургтарини ноҳия – Ванҷоб, Язғулом ва Панҷ мебошанд. Ду соҳили дарёи Ванҷоб бо дарозии зиёда аз 100 км бахши умдаи ноҳияро ташкил медиҳад. == Номшиносӣ == Дар сарчашмаҳои русӣ ва адабиёти даврони шӯравӣ номи ноҳия дар шаклҳои ''«Ванч»'' ва ''«Вандж»'' омадааст, ки гунаи русишудаи ҷойноми тоҷикии Ванҷ мебошад.<ref name="ref3" /> Дар боби решаи ин ном ақидаҳо мухталифанд. Донишманди тоҷик Гулшанӣ дар китобаш ''«Таърихи ҳумоюн»'', ки соли 1328 ҳиҷрии қамарӣ баробар бо 1910 милодӣ навиштааст, онро табдилёфтаи номи дарёи Панҷ шумурда, дар бораи диёри Ванҷ мегӯяд: ''«Қасабаи Ванҷ ба тарафи шарқии Дарвоз, ба таҳти ақабаи Боми Дунё воқеъ аст ва дар он ҷониб манбаи дарёи Омӯя ва Ҷайҳун ва онро Чашмаи Панҷ мегӯянд, аз қуллаи шомихи кӯҳи Боми Дунё набаъон менамоянд. Аз андак масофат, панҷ чашма ба як ҷо ҷамъ мешавад ва ғарбан ҷараён менамояд ва онро чашмаи Панҷ мегӯянд ва он қасабаро Ванҷ меноманд, ки он муҳаррафи Панҷ аст. Оби аввали наҳри Ҷайҳун ҳамин аст»''.<ref name="ref6">Гулшанӣ. Таърихи ҳумоюн. — Душанбе, 2006. — С. 157.</ref> Тадқиқоти забоншиносии баъдина ин ривояти халқиро тасдиқ намекунад. Эроншиноси маъруф Д. И. Эделман дар пажӯҳиши бунёдии худ ''«Географические названия Памира»'' (''«Номҳои ҷуғрофии Помир»''), ки соли 1975 дар маҷмуаи ''«Страны и народы Востока»'' ба чоп расидааст, решаи вожаи ''«Ванҷ»''-ро мушаххасан шарҳ намедиҳад, балки онро номи аслии худи водӣ мешуморад, ки номи дарёи Ванҷов (Ванҷ + ''«об»'') низ аз он гирифта шудааст.<ref name="ref7">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 41–62.</ref> Тибқи мушоҳидаи ӯ, ҳамсоягони язғуломизабони ин водӣ онро на ''«Ванҷ»'', балки ''«Вавз»'' меноманд, ки ин худ далели дигаре бар куҳансолии эҳтимолии ин ном аст.<ref name="ref7" /> Забони куҳани ванҷии аз байнрафта, ки сокинони маҳаллӣ то охири асри XIX бад-он сухан мегуфтанд, ''«ванҷивор»'' (vanǰivor)-аш меномиданд,<ref name="ref8">Лашкарбеков Б. Б. Старованджский язык (vanǰivor) // Основы иранского языкознания: Среднеиранские и новоиранские языки / под ред. В. А. Ефимова. — М.: Восточная литература, 2008. — С. 61–109.</ref> вале дар адабиёти дастрас пажӯҳише, ки решаи номи ''«Ванҷ»''-ро аз вожаҳои ҳамин забон ба даст оварда бошад, ёфт нашуд. Дар маҷмуъ, Эделман хулоса мебарорад, ки аксари номҳои ҷуғрофии [[Помир|Помири]] Ғарбию Ҷанубӣ бо ёрии забонҳои имрӯза шарҳнопазиранд, ки ин аз бостонӣ будани онҳо гувоҳӣ дода, эҳтимоли тааллуқи баъзеи онҳоро ба забонҳои куҳани пешин (субстратӣ) нишон медиҳад.<ref name="ref7" /> Худи Д. И. Эделман дар ҳамин мақола сабаби ин дугонагии номро возеҳтар шарҳ дода, чунин овардааст: ''«Иногда различные названия одного и того же пункта отражают различные исторические обстоятельства. Так, населенный пункт — административный центр Ванча имеет два названия. Первое — официальное, значащееся на картах — «Ванч» является редакцией старого названия находившейся здесь когда-то крепости, которая именовалась просто Кала ('<nowiki/>'''qala'<nowiki/>''') 'крепость' или Кала-и Вандж 'Ванджская крепость'. Второе — название самого кишлака, которое до сих пор остается в обиходе у местного населения и жителей соседних долин — «Рохарв».»'' Тарҷума: ''«Баъзан номҳои мухталифи як маҳал вазъиятҳои гуногуни таърихиро инъикос менамоянд. Чунончи, маҳалли аҳолинишин — маркази маъмурии Ванҷ — ду ном дорад. Аввалин — номи расмӣ, ки дар харитаҳо зикр мешавад, — «Ванҷ» аст, ки таҳрирёфтаи номи қадимии қалъаест мебошад, ки замоне дар ин ҷо буд ва онро танҳо Қалъа ('<nowiki/>'''qala'<nowiki/>''') ё Қалъаи Ванҷ меномиданд. Дуюмин — номи худи русто аст, ки то ҳанӯз дар гуфтугӯи мардуми маҳаллӣ ва сокинони водиҳои ҳамҷавор боқӣ мондааст — «Рохарв».»''.<ref name="ref9">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 42.</ref> Бино бар ин, то имрӯз дар илми забоншиносии эронӣ решашиносии қатъӣ ва ба таври васеъ пазируфташудаи вожаи ''«Ванҷ»'' пешниҳод нашудааст: ривояти Гулшанӣ дар боло намунаи анъанаи омиёна ва таърихии маҳаллист, на натиҷаи таҳлили илмии забонӣ. Коршиносон, ин номро қадимӣ мешуморанд ва эҳтимол медиҳанд, ки он ба давраи пеш аз паҳншавии забони тоҷикӣ дар ин минтақа тааллуқ дошта бошад, бидуни он ки то ба ҳол решаи дақиқи онро муайян созанд. Донишманд, шоир ва луғатшиноси тоҷик Абдусамад Ҳайдаров дар ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ»'' (2019) дар бораи вожаи ''«Ванҷ»'' маълумоти муфассали фарҳангшиносиро ҷамъбаст намудааст<ref name="ref10">Ҳайдаров А. Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ. — Душанбе: ЭР-Граф, 2019. — С. 14–17.</ref>. Тибқи ин пажӯҳиш, дар фарҳангномаҳои классикии форсиву тоҷикӣ вожаи ''«ван»''/''«ванҷ»'' дар маъноҳои гуногун сабт шудааст: номи деҳае дар Насаф (муарраби ''«вана»'', тибқи ''«Фарҳанги Ананд Роҷ»''); шабеҳу монанд, меваи мағздор, ҷангали пурдарахт ва номи шаҳре (тибқи ''«Бурҳони қотеъ»''); аз забони ҳиндӣ (санскрит) ба маънои ''«ҷангал»'', ''«беша»'' (тибқи ''«Фарҳанги Нафисӣ»''); меваи ба зира монанд бо мағзак ва ташбеҳ (тибқи ''«Ғиёс-ул-луғот»''); ва ниҳоят – ''«гунҷишк»'' (тибқи ''«Туҳфат-ул-аҳбоб»'' ва ''«Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ»''). Гурӯҳи дигари муҳаққиқон, аз ҷумла И. М. Стеблин-Каменский, А. З. Розенфелд, В. Томашек ва А. Д. Девонақулов, вожаи ''«ванҷ»''-ро аз ''«ван»'' ба маънои ''«бед»'' гирифташуда медонанд.<ref name="ref10" /> Ҳайдаров бо усули муқоисаи фарҳангномавӣ нишон медиҳад, ки маънои ''«гунҷишк»'' эҳтимолан натиҷаи хатои котибист: дар қадимтарин фарҳанги дастрас – ''«Луғати фурс»''-и Асадии Тӯсӣ (саҳ. 73) – барои ''«гунҷишк»'' на ''«ванҷ»'', балки ''«вунҷ»'' омадааст, ва азбаски дар хатти арабӣ навишти ин ду вожа якхела аст, ба андешаи муаллиф, дар фарҳангномаҳои баъдӣ ба ҷои ''«вунҷ»'' хатан ''«ванҷ»'' сабт гардидааст. Ин фарзияро ӯ бо далели дигар низ тақвият медиҳад: дар забони гуфтугӯии тоҷикӣ шаклҳои гуногуни калимаи ''«гунҷишк»'' – ''«вунҷишк»'', ''«бунҷишк»'', ''«гундишк»'' – ҳама пас аз ҳарфи аввал садоноки кӯтоҳи ''«у»''-ро мегиранд, на ''«а»''-ро. Аз ин муҳимтар, дар забони куҳани ванҷӣ худи вожаи ''«гунҷишк»'' тамоман калимаи дигаре буд – ''«курҷик»'' – монанди забони ҳамсояи имрӯзаи язғуломӣ (''«чуғак»'') ва шуғнонӣ (''«вудуч»''); агар водӣ ба номи ин парранда гузошта мешуд, мебоист ''«Курҷик»'' номида мешуд, на ''«Ванҷ»''.<ref name="ref10" /> Ба ин тартиб, ба андешаи аксари муҳаққиқон, решаи бовариноктарини номи ''«Ванҷ»'' ҳамон вожаи ''«ван»'' ба маънои ''«бед»'' аст, ки дар забонҳои зиндаи имрӯзаи помирӣ низ боқӣ мондааст: шуғнонӣ ''«wank»'', бартангӣ ''«wanoch»'', рӯшонӣ ''«wanoj»'', орошорӣ ''«wanuj»''.<ref name="ref10" /> Дар баробари ин, дар байни мардуми маҳаллӣ фарзияи дигаре низ роиҷ аст, ки тибқи он вожаи ''«ванҷ»'' муродифи калимаи ''«ганҷ»'' (яъне ''«хазина»'') мебошад. Ҳайдаров ин фарзияро ба падидаи табдили овозҳои ''«в»''→''«г»''→''«к»'' дар лаҳҷаи маҳаллӣ пайванд медиҳад, ки намунаҳои он дар ҷуфти калимаҳои боқимондаи забони куҳани ванҷӣ, ки то имрӯз дар нутқи шифоҳии мардум ҳамроҳи муодилҳои тоҷикиашон истифода мешаванд (масалан, ''«сару мангал»'', ''«санди нозо»'', ''«кари шумук»'', ''«гарми тумухч»''), ба назар мерасад.<ref name="ref10" /> Вожаи ''«ганҷ»'' то имрӯз дар нутқи мардуми Ванҷ серистеъмол буда, ҳатто баъзе хӯрокворӣ (мисли ширравған), меваҳо (мисли тут) ва анбори неъмат (''«ганҷур»'') бо ҳамин ном ёд мешаванд; ибораи қадимии ''«ванҷи ману ганҷи ман»'', ки зиёда аз ҳазор сол вирди забони мардум аст, низ, ба назари муаллиф, метавонад далели воқеии ин пайванди маъноӣ бошад.<ref name="ref10" /> Номи Ванҷ соли 2023 ба бузургтарин лозури Помир низ гузошта шуд: 31 июли соли 2023 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] лозури Федченко расман Ванҷях номгузорӣ гардид.<ref name="ref11">[https://khovar.tj/rus/2024/06/lednik-vandzhyah-odin-iz-samyh-bolshih-lednikov-tadzhikistana-i-gornyh-sistem-mira/ Ледник Ванджях — один из самых больших ледников Таджикистана и горных систем мира] (рус.) // НИАТ «Ховар», 9 июни 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref12">[https://rus.ozodi.org/a/32555126.html СМИ: крупнейший на Памире ледник Федченко переименован в «Ванджях»] (рус.) // Радиои Озодӣ, 20 августи 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Ҷойгоҳ == Ноҳияи Ванҷ бо сарзамини 4430,5 км² дар миёни қаторкӯҳҳои [[Дарвоз]] ва Язғулом воқеъ аст. Дар шимол бо [[Сангвор|ноҳияи Сангвор]] (Тавилдараи пешин), дар шарқ бо [[Мурғоб|ноҳияи Мурғоб]], дар ҷануб бо [[Рӯшон|ноҳияи Рӯшон]], дар ғарб бо ноҳияи Дарвози Тоҷикистон ва дар ҷанубу ғарб, аз тариқи рӯди [[Панҷ]], бо ноҳияи Дарвози вилояти [[Бадахшон|Бадахшони]] [[Афғонистон]] ҳаммарз мебошад.<ref name="ref1" /> Марзи шарқии ноҳияро қаторкӯҳи Академияи илмҳо ташкил медиҳад.<ref name="ref13">Republic of Tajikistan, map showing administrative division as of January 1, 2004, «Tojikkoinot» Cartographic Press, Dushanbe.</ref> Аз шимолу шарқи ноҳия ба ҷанубу ғарби он рӯдҳои Ванҷ) ва Язғулом ҷорӣ мешаванд, ки ба рӯди Панҷ мерезанд. Сарзамини ноҳия ду водии нисбатан васеи Бадахшонро дар бар мегирад. Яке аз онҳо дараи рӯди Ванҷ аст, ки беш аз 150 км дарозо дорад ва аз лозурҳои Ҷамъияти ҷуғрофӣ, Хирсон ва Абдуқаҳҳор оғоз мегирад. Водии дигар дараи рӯди Язғулом аст, ки дар миёни қаторкӯҳҳои Язғулому Рӯшон ҷой гирифтааст. Ин ду водиро аз ҳамдигар қаторкӯҳи Ванҷ ҷудо мекунад.<ref name="ref13" /> Баландии маҳал аз сатҳи дарё аз 1500 то 5000 метр мебошад. Дар бораи сабаби номгузории қаторкӯҳҳои атрофи Ванҷ, Д. И. Эделман чунин таваҷҷуҳ медиҳад: ''«Названия хребтов в исконной топонимии не прослеживаются. Те наименования, которые мы видим сейчас на географических картах,— позднейшие. Они даны исследователями в основном по принципу смежности с той или иной долиной. Ванчский хребет отделяет Ванч от Язгулема, Язгулемский хребет — Язгулем от Рушана-Бартанга, Рушанский — долину Рушана от Гунта…»'' Тарҷума: ''«Номҳои қаторкӯҳҳо дар ҷойномҳоии аслӣ дида намешаванд. Номҳое, ки мо имрӯз дар харитаҳои ҷуғрофӣ мебинем, аз давраҳои баъдтаранд. Онҳоро муҳаққиқон асосан бар мабнои усули ҳамҷаворӣ бо ин ё он водӣ гузоштаанд. Қаторкӯҳи Ванҷ, Ванҷро аз Язғулом ҷудо мекунад, қаторкӯҳи Язғулом — Язғуломро аз Рӯшону Бартанг, қаторкӯҳи Рӯшон — водии Рӯшонро аз Ғунд…»''.<ref name="ref1" /> Дарёи Ванҷ (Ванҷоб) 103 км дарозӣ ва 2070 км² ҳавзаи обғундорӣ дорад. Он аз ҳамроҳшавии ду шохоб падид меояд: яке аз лозурҳои нишебии шимолии қаторкӯҳи Ванҷ сарчашма мегирад, дигаре бошад – аз нишебиҳои ғарбии қаторкӯҳи Академияи илмҳо. То резишгоҳи шохоби Кашолаях худи дарё номи Абдуқаҳҳорро дорад; танҳо пас аз ҳамроҳ шудан бо ин шохоб он ба номи Ванҷоб мубаддал мегардад. Сарфи миёнаи солонаи об дар резишгоҳи дарё 49,4 м³/с аст.<ref name="ref14">Ванч (рус.) // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи мушоҳидаи мустақили Снесарев (1906), дарёи Ванҷ, ба сабаби бисёр ҷазираҳояш, дар баъзе ҷойҳо то ¾ верст (қариб 800 м) ва бештар паҳн мешавад, дар ҳоле ки дар танги дара паҳноияш танҳо тахминан 20 саҷин (қариб 43 м) аст; чуқурии он дар баъзе маконҳо то 1½ саҷин (қариб 3,2 м) мерасад, ҷараёнаш тезу тунд буда, ранги обаш лойолуди шириранг аст.<ref name="ref2192">Снесарев А. Е. Восточная Бухара (военно-географический очерк) // Сборник географических, топографических и статистических материалов по Азии. — Вып. LXXIX. — СПб.: Военная типография, 1906. — С. 19.</ref> Дар мавсими пуроби дарё гузаргоҳ вуҷуд надорад ва убур танҳо тавассути пул ё гупсар сурат мегирад; дар маҷмуъ се пул мавҷуд буд — дар резишгоҳи дарё, дар канори деҳаи Рохарв (Қалъаи Ванҷ) ва дар канори Пойи Мазор.<ref name="ref2192" /> Хилофи дарёҳои ҳамсоя, дарёи Ванҷ ҳатто дар зимистони сахт пурра ях намебандад, ва водии он назар ба водии дарёҳои ҳамсоя хеле васеътар аст.<ref name="ref2192" /> Дарёи Язғулом 80 км тӯл кашида, масоҳати ҳавзаи он 1970 км²-ро ташкил медиҳад; қисми болоии он то ҳамроҳшавии дарёи Ракзов Мазордара номида мешавад, сарфи миёнаи об дар поёноби дарё 36,2 м³/с буда, ғизои дарёҳои ноҳия асосан барфию лозурист ва сермобтарин моҳ июл аст.<ref name="ref1" /> Тавсифи муфассали гидрографии дарёи Ванҷро низ капитан Кузнецов ҳанӯз соли 1892 сабт кардааст. Ба гуфтаи ӯ, дарё аз ду шохоб — оби-Кашолаях (аз рост) ва оби-Абдуқаҳҳор (аз чап) — сарчашма мегирад, ки худ аз лозурҳои Куҳи-Лазурӣ об мегиранд, ва номи муосири шохоби ''«Абдуқаҳҳор»'', ки ҳанӯз дар гуфтаи боло зикр омада буд, маҳз бо ҳамин навиштаи асри XIX мутобиқат мекунад: ''«Рѣка оби-Ванчъ, берущая начало двумя рѣками: правой оби-Кашалъ-Аякъ и лѣвой оби-Абдукогоръ изъ ледниковъ Куи-Лазырь, течетъ въ юго-западномъ направленіи въ большинствѣ случаевъ разливаясь на много рукавовъ и образуя массу острововъ–тугаевъ.»'' Тарҷума: ''«Дарёи оби-Ванҷ, ки аз ду рӯд — рости оби-Кашолаях ва чапи оби-Абдуқаҳҳор — аз лозурҳои Куҳи-Лозурӣ сарчашма мегирад, дар самти ҷанубу ғарбӣ ҷараён дошта, дар аксари ҳолат ба бисёр шохобчаҳо тақсим мешавад ва анбӯҳи ҷазираҳо — тӯғайҳоро ба вуҷуд меорад»''.<ref name="ref15">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 32.</ref> Кузнецов инчунин баландии рустоҳои соҳили дарёи Ванҷро аз сатҳи баҳр чен кардааст: аз резишгоҳи он ба Панҷ (5110 қадам) то рустоҳои Рохарв (6250 қадам), Бунай (6590 қадам), Техарв (7260 қадам), Старғ (7670 қадам) ва Ванван (8020 қадам); ва дар бораи қаторкӯҳи байни Ванҷу Язғулом, ки имрӯз бо номи қаторкӯҳи Ванҷ маъруф аст, чунин навиштааст: ''«Горный хребетъ, расположенный между рѣками Ванчъ и Язгулемъ, носитъ названіе Ванчскаго. Восточная его часть покрыта вѣчными снѣгами и ледниками, западная – скалистая. Растительности на немъ нѣтъ никакой.»'' Тарҷума: ''«Қаторкӯҳе, ки миёни дарёҳои Ванҷу Язғулом воқеъ аст, номи Ванҷро дорад. Қисми шарқии он бо барфу лозурҳои ҷовидона пӯшида аст, қисми ғарбӣ бошад — сахраист; дар он ҳеҷ гуна рустание вуҷуд надорад»''.<ref name="ref1" /> Ванҷ дар соҳили яке аз шохобҳои бузурги рости дарёи Панҷ (болооби [[Ому]]), ки бо номи Ванҷоб маъруф аст, ҷой гирифтааст. Масофа аз маркази ноҳия то шаҳри Хоруғ 176 км ва то шаҳри [[Душанбе]] 387 км аст. Тавсифи аввалини илмии ҷуғрофии қаторкӯҳҳои иҳотакунандаи водии Ванҷ ба шарқшиноси рус А. А. Семёнов тааллуқ дорад, ки соли 1898 дар доираи экспедитсияи расмии граф А. А. Бобринский аз ин минтақа дидан карда буд. Ӯ дар китоби худ навиштааст: ''«Часть Дарваза по правую сторону Пянджа (Сѣверный Дарвазъ) занимаетъ западный склонъ Памирскаго плоскогорья: этотъ край изрѣзываютъ глубокими долинами рѣкъ: Пянджа и его притоковъ справа: Оби-Хингоу, Ванджа и Язгулина. Водораздѣломъ этихъ рѣкъ служатъ два высокихъ хребта: Дарвазскій, между рр. Оби-Хингоу и Ванджемъ, и Ванджскій,–между долинами Ванджа и Язгулина... Въ верховьяхъ Ванджа всѣ упомянутыя горныя цѣпи сходятся въ одинъ узелъ и сливаются съ Памирами.»'' Тарҷума: ''«Қисми Дарвоз, ки дар канори рости Панҷ ҷойгир аст (Дарвози Шимолӣ), нишеби ғарбии баландсаҳрои Помирро фаро мегирад: ин канораро водиҳои амиқи дарёҳо буридаанд – Панҷ ва шохобҳои рости он: Оби-Хингов, Ванҷ ва Язғулом. Марзи обҷудокунии ин дарёҳоро ду қаторкӯҳи баланд ташкил медиҳанд: Дарвоз – миёни рӯдҳои Оби-Хингову Ванҷ, ва Ванҷ – миёни водиҳои Ванҷу Язғулом... Дар болооби Ванҷ ҳамаи ин қаторкӯҳҳои зикршуда ба як гиреҳ мепайванданд ва бо Помир мепайванданд»''.<ref name="ref16">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 6.</ref> Дар ҳамин гиреҳи кӯҳӣ, ки қаторкӯҳҳои Ванҷу Дарвоз бо Помир мепайванданд, Семёнов ағбаи баландеро ба қайд гирифтааст, ки ба болооби Ванҷ мебарад: ''«Въ этомъ горномъ узлѣ лежить на высотѣ свыше 15 тыс. футовъ надъ уровнемъ моря перевалъ Сытаргй въ долину р. Вандж, или Ванча»'' – тарҷума: ''«Дар ҳамин гиреҳи кӯҳӣ, дар баландии зиёда аз 15 ҳазор фут аз сатҳи баҳр, ағбаи Сытаргӣ ба водии дарёи Вандж (Ванҷ) ҷойгир аст»''.<ref name="ref17">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 7.</ref> Тавсифи муфассали роҳҳои дастрасӣ ба водии Ванҷ дар охири асри XIX ба қалами капитан Н. Юхновский, узви экспедитсияи ҳудудии соли 1893, тааллуқ дорад, ки барои таҳқиқи қитъаи камомӯхтаи сарҳад аз дарёи Ванҷ то истеҳкоми Керкӣ, дар тӯли рӯдҳои Панҷу Ому фиристода шуда буд.<ref name="ref2112">Юхновский И. Нѣсколько словъ объ условіяхъ жизни въ горахъ Дарваза и въ долинѣ рѣки Ванча // Туркестанские Ведомости. — 1894. — № 65. — С. 64–65.</ref> Тибқи гузориши ӯ, роҳи аз Қалъаи Хумб то Рохар (Қалъаи Ванҷ) дар тӯли соҳили дарёи Панҷ бо василаи карнизҳо мегузашт, ки паҳноияшон аз ¾ то 1½ арш буда, баъзан аз болои нишебиҳои мулоим ва баъзан аз болои қаторкӯҳҳои амудӣ мегузаштанд; дар баъзе ҷойҳо карнизҳои сунъӣ — аз бревнои чӯбини дар шикофи сангҳо ҷойгузошташуда, бо шохчаву замин пӯшонидашуда — сохта мешуданд.<ref name="ref2112" /> Ин роҳ, гарчанде дар давоми сол умуман кушода буд, вале аз сабаби фаромадани обхезиҳои кӯҳӣ ё харсанг метавонист вайрон гардад ва то таъмир қатъ шавад; дар мавсими зимистон, дар натиҷаи яхбандӣ ва боришот, ҳаракат дар ин роҳ хеле мушкил мегардид.<ref name="ref2112" /> Мавзеи Қалъаи Ванҷ (Рохарв), ки Юхновский онро тавсиф кардааст, тахминан дар масофаи 6 версти (қариб 6,4 км) аз ҷои ҳамроҳшавии дарёи Ванҷ ба Панҷ ҷойгир буд; водии Ванҷ назар ба дараи танги Панҷ хеле васеътар буда, дорои заминҳои назарраси корам буд ва аз ин рӯ, назар ба дигар минтақаҳои Дарвоз, зичии аҳолии он бештар буд.<ref name="ref2112" /> Дар Рохар се роҳ ба ҳам мепайвастанд: аз ғарб — аз Қалъаи Хумб; аз шимол — аз ағбаи «Аба-и-Ситарги», ки эҳтимол ҳамон ағбаест, ки А. А. Семёнов онро бо номи «Сытаргй» ёд кардааст (ниг. боло); ва аз ҷанубу шарқ — аз Рӯшону [[Шуғнон]], ки ин роҳи охир хеле душвор буд ва барои расидан ба Рохар аз он тариқ, мусофир бояд дарёи Панҷро бо «гупсар» (шино бо пӯсти боди пуркардашудаи буз) убур мекард.<ref name="ref2112" /> === Лозурҳо ва қуллаҳо === Болооби дараи Ванҷ, ки дар он ҷо рӯд номи Абдуқаҳҳорро дорад, аз калонтарин марказҳои лозурии Помир ба шумор меравад. Бузургтарин лозури ҳавзаи рӯди Ванҷ лозури Ҷамъияти ҷуғрофӣ мебошад, ки дар маҳалли пайвастшавии қаторкӯҳҳои Академияи илмҳо ва Дарвоз ҷой гирифта, дарозиаш 24,2 км ва масоҳаташ 64,4 км² аст. Ин лозур соли 1882 кашф гардида, соли 1928 ба шарафи Ҷамъияти ҷуғрофии [[Русия]] номгузорӣ шудааст.<ref name="ref18">[https://rgo.ru/activity/redaction/news/lednik-geograficheskogo-obshchestva-na-pamire-taet/ Ледник Географического общества на Памире тает] (рус.) // Сомонаи расмии Ҷамъияти ҷуғрофии Русия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар ҳавзаи Абдуқаҳҳор, дар нишебии ғарбии қаторкӯҳи Академияи илмҳо, лозури Хирсон (дар адабиёти илмии русӣ – Медвежий) воқеъ аст, ки бо ҳаракатҳои даврии ногаҳонии худ дар ҷаҳон шуҳрат дорад. Дарозии лозури Хирсон 15,8 км ва масоҳаташ 25,3 км² аст; ҳавзаи барфии он дар баландии беш аз 5500 м бо ҳавзаи лозури Ванҷях (Федченко) муштарак буда, забонаи борику дарози он бо яхшораи (ледопад) 900-метра аз ҳавзаи ғизогирии фирнӣ ба дараи чуқур, то баландии 2900 м, фуруд меояд.<ref name="ref19">Медвежий ледник // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref> Забонаи ин лозур дар зарфи чанд моҳ то 2 км ба поёни дара пеш рафта, маҷрои дарёи Абдуқаҳҳорро мебандад ва кӯли лозурӣ ба вуҷуд меоварад, ки шикофта шудани он ба обхезиҳои харобиовар дар водии Ванҷ оварда мерасонад. Чунин ҳаракатҳо дар солҳои 1916, 1937, 1951, 1963, 1973, 1989, 2001 ва 2011 ба қайд гирифта шудаанд.<ref name="ref20">[https://www.silkadv.com/en/content/lednik-medvezhiy-v-hrebte-akademii-nauk Ледник Медвежий в хребте Академии Наук] (рус.) // Silk Road Adventures. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ҳангоми ҳаракати соли 1963 лозур қариб 1,75 км пеш рафта, дараи Абдуқаҳҳорро баст ва дар он сол ду маротиба (19 июн ва 3 июл) обхезиҳои лозурӣ рӯй доданд. Соли 1973 садди яхине бо паҳноии тақрибан ним километр ва баландии саду панҷоҳ метр дараро банд карда, дар паси он кӯле бо чуқурии то 110 метр пайдо шуд; 19 июни соли 1973, вақте ки дар кӯл 27 млн м³ об ҷамъ омада буд, рахнашавии он ба амал омад.<ref name="ref21">[https://glaciallakes.narod.ru/articles/articl_other/3-1.htm Виноградов Ю. Б. Сведения о прорывах озёр, подпруженных ледниками] (рус.). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар қисмати шарқии қаторкӯҳи Язғулом, дар марзи ҷанубу шарқии ноҳия, қуллаи Истиқлол (то соли 2006 – қуллаи Революция; 6940 м) – чорумин қуллаи баланди Тоҷикистон қомат афрохтааст. Дар домани шимолии он лозури бузурги Федченко – дарозтарин лозури кӯҳии ҷаҳон берун аз минтақаҳои қутбӣ (77 км) оғоз меёбад.<ref name="ref22">[http://wiki.risk.ru/index.php/%D0%9F%D0%B8%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8 Пик Революции] (рус.) // Wiki.risk.ru. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин лозур, ки соли 1878 онро Василий Ошанин кашф карда, ба шарафи табиатшинос Алексей Федченко номгузорӣ намуда буд, аз 31 июли соли 2023 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон расман Ванҷях ном дорад.<ref name="ref11" /><ref name="ref12" /> Паҳноии миёнаи лозур 2 км ва ҳадди аксараш 5 км буда, ғафсии ях то 1 км ва ҳаҷми он ҳамроҳ бо шохобҳояш 144 км³ мерасад; лозур аз баландии 6200 м оғоз ёфта, забонааш то баландии 2909 м фуруд меояд ва дар силсилаи он 100 лозури хурду бузург, аз ҷумла 26 шохоби бевосита, ба ҳам пайвастаанд. Дар канори чапи лозур, дар баландии 4169 м, 7 августи соли 1933 истгоҳи гидрометеорологӣ кушода шуда буд, ки то соли 1995 бефосила кор кард ва соли 2004 дар доираи лоиҳаи байналмилалӣ дар он ҷо истгоҳи худкор насб гардид. Бар асари гармшавии иқлим лозур танҳо дар садаи XX дар танаи асосии худ тақрибан 15 км³ ях – даҳяки массаи худро – аз даст додааст.<ref name="ref11" /> Тибқи баррасиҳои лозуршиносии охирин, масоҳати умумии лозури Ванҷях (Федченко) тақрибан 700 км² арзёбӣ мешавад ва ҳаҷми умумии яхи он, бар пояи ченкунии ғафсии қабати ях, 123,4 ± 28 км³ ҳисоб карда шудааст.<ref name="ref23">[https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-glaciology/article/evolution-of-fedchenko-glacier-in-the-pamir-tajikistan-during-the-past-eight-decades/0F2F382BD7954575E28B20128B7825E2 The evolution of Fedchenko glacier in the Pamir, Tajikistan, during the past eight decades] (англ.) // Journal of Glaciology. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар тӯли 93 соли мушоҳидаи илмӣ (1928-2021), суръати миёнаи тағйири баландии сатҳи лозур ба −0,46 метр дар сол расидааст, ҳарчанд дар ду фосилаи алоҳида – солҳои 1958-1980 ва 2010-2021 – коҳиши баландии забонаи лозур ду баробар аз меъёри дарозмуддат тезтар будааст.<ref name="ref24">[https://eartharxiv.org/repository/view/7474/ Multi-temporal elevation changes of Fedchenko Glacier, Tajikistan, from 1928 to 2021] (англ.) // EarthArXiv / Journal of Glaciology, 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ченкуниҳои GNSS ва тасвирбардории радарии TanDEM-X нишон медиҳанд, ки мувозинати ҷирмии лозур аз −0,27 ± 0,05 метри муодили обӣ дар сол барои давраи 2000-2011 то −0,51 ± 0,04 метр дар сол барои давраи 2011-2016 бадтар шудааст, яъне суръати обшавии лозур дар даҳсолаи охир тақрибан ду баробар афзудааст.<ref name="ref25">Lambrecht A., Mayer C., Wendt A., Floricioiu D., Völksen C. Elevation change of Fedchenko Glacier, Pamir Mountains, from GNSS field measurements and TanDEM-X elevation models, with a focus on the upper glacier // Journal of Glaciology.</ref> Бо вуҷуди ин, азбаски забонаи лозур бо қабати ғафси хоку сангреза пӯшида аст, масоҳати намоёни он тайи даҳсолаҳо танҳо 1,4 фоиз тағйир ёфта, дар ҳоле ки ҳаҷми аслии яхи он коҳиши назаррас – тақрибан 5 км³ дар тӯли ҳашт даҳсола – доштааст.<ref name="ref23" /> Тибқи маълумоти барномаи UNEP GRID-Arendal, забонаи лозур аз соли 1933 инҷониб зиёда аз 1 километр ба ақиб нишастааст ва аз соли 1980 инҷониб тақрибан 50 метр паст шудааст.<ref name="ref26">[https://www.grida.no/resources/5274 Shrinking of Fedchenko Glacier in the Pamirs of Tajikistan] (англ.) // UNEP GRID-Arendal. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши соли 2026 дар маҷаллаи ''«Remote Sensing»'' доир ба ҳавзаи лозурии дарёи Вахш, ки низоми лозурии Ванҷях (Федченко)-ро низ фаро мегирад, нишон дод, ки масоҳати умумии лозурҳои ин ҳавза аз 4440,9 км² дар соли 2000 то 4087,1 км² дар соли 2018 коҳиш ёфта, барои соли 2025 тахминан 3955,2 км² пешбинӣ мешавад; яъне тайи солҳои 2000-2025 масоҳати умумии лозурҳо 485,7 км² (10,94 фоиз) кам шуда, коҳиши миёнаи солона ба 19,43 км² мерасад.<ref name="ref27">[https://www.mdpi.com/2072-4292/18/9/1436 Changes in Glaciers of the Vakhsh River Basin, Tajikistan Under Global Climate Change] (англ.) // Remote Sensing, ҷ. 18, № 9, мақолаи 1436, 2026.</ref> Қисмати шарқии кӯҳистони ноҳия, аз ҷумла шарқи қаторкӯҳи Ванҷ ва минтақаи лозури Федченко, ба ҳудуди Боғи миллии Тоҷикистон дохил мешавад, ки соли 1992 таъсис ёфтааст ва моҳи июни соли 2013 таҳти унвони ''«Боғи миллии Тоҷикистон (кӯҳҳои Помир)»'' ба Феҳристи мероси умумиҷаҳонии [[ЮНЕСКО]] шомил гардид.<ref name="ref28">[https://news.un.org/ru/story/2013/06/1224271 Таджикский национальный парк «Горы Памира» включён в список Всемирного наследия ЮНЕСКО] (рус.) // Маркази ахбори СММ, июни 2013. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref29">[https://medt.tj/ru/tourism/tourism/1424-tajikskiy-natsionalniy-park-obekt-vsemirnogo-naslediya-unesco Таджикский национальный парк — объект Всемирного наследия ЮНЕСКО] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260119142923/https://www.medt.tj/ru/tourism/tourism/1424-tajikskiy-natsionalniy-park-obekt-vsemirnogo-naslediya-unesco |date=2026-01-19 }} (рус.) // Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи тавсифи ҳарбӣ-ҷуғрофии подполковник А. Е. Снесарев (1906), қаторкӯҳи Ванҷу Язғулом, ки водиҳои Ванҷу Язғуломро аз ҳам ҷудо мекунад, аз наздикии лозури Федченко сар мешавад ва бо теғаҳои баланду сангин ва танг то дарёи Панҷ бо шебҳои тунд қатъ мегардад; дарозии он 130-140 верст (тахминан 138-149 км) ва баландии миёнааш 17-18 ҳазор фут (тахминан 5180-5490 м) арзёбӣ шудааст.<ref name="ref2192" /> Шумораи ағбаҳои ин қаторкӯҳ хеле кам аст; аз миёни онҳо ағбаи Гушхон (тахминан 14 500 фут — қариб 4420 м) серистифодатарин ба шумор мерафт, гарчанде убури он низ душвориҳои зиёд дошт: аспро якчанд маротиба бояд аз пушт фуроварданд ва вақти хунуктарини рӯзро барои гузаштан интихоб мекарданд, то барф вазни аспро нигоҳ дошта тавонад.<ref name="ref2192" /> === Заминҷунбӣ === Ноҳияи Ванҷ дар яке аз минтақаҳои аз ҷиҳати геологӣ мураккабтарин ва аз нигоҳи сейсмикӣ фаъолтарини Осиёи Марказӣ ҷой дорад<ref name="ref186">[https://academic.oup.com/gji/article/240/3/2125/7984515 Identifying geological structures in the Pamir region using non-subsampled shearlet transform and gravity gradient tensor] // Geophysical Journal International, Oxford Academic. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref187">[https://www.mdpi.com/2072-4292/16/24/4771 Present-Day Tectonic Deformation Characteristics of the Northeastern Pamir Margin Constrained by InSAR and GPS Observations] // Remote Sensing (MDPI). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>, ки ин пеш аз ҳама ба бархӯрди амиқи қитъаҳои литосфераии Ҳиндустон ва Авруосиё вобаста аст. Дар натиҷаи ин бархӯрд блоки Помир дар давоми кайнозои дер тақрибан 280–300 километр ба самти шимол рондашуда, деформатсияи бузурги тектоникиро дар зерминтақаи Ванҷу Язғулом ба вуҷуд овардааст<ref name="ref188">[https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2022.967529/full Two kinematic transformations of the Pamir salient since the Mid-Cenozoic: Constraints from multi-timescale deformation analysis] // Frontiers in Earth Science. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Деформатсияи сатҳии минтақа асосан тавассути шикастагии калони Дарвоз-Қарокӯл ва системаи шикастагиҳои дохилиқаторкӯҳии транстенсионӣ идора мешавад<ref name="ref189">[https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geosphere/article/6/4/444/132380/Major-intracontinental-strike-slip-faults-and Major intracontinental strike-slip faults and contrasts in lithospheric strength] // Geosphere, GeoScienceWorld. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>, дар ҳоле ки заминҷунбиҳои чуқурии миёна дар зери минтақа бо равандҳои деламинатсия ва кандашавии (breaking-off) порчаи литосфераи Ҳиндукуш алоқаманд дониста мешаванд<ref name="ref190">[https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/1258/Thesis_Kufner_Sofia.pdf Lithospheric structure and seismotectonic setting of the Hindu Kush, the Tajik-Afghan basin and the western Pamir from analysis] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240604181650/https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/1258/Thesis_Kufner_Sofia.pdf |date=2024-06-04 }} // Refubium, Freie Universität Berlin. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Заминҷунбии 2 январи соли 2010 ==== Субҳи рӯзи шанбе, 2 январи соли 2010 (соати 07:15 бо вақти маҳаллӣ), дар шарқи Тоҷикистон заминларзае бо бузургии тахминан 5,3–5,4 ба вуқӯъ пайваст. Эпицентри он тақрибан 14 километр шимолтар аз маркази ноҳияи Ванҷ, дар координатаҳои 38,247° арзи шимолӣ ва 71,495° тӯли шарқӣ ҷойгир буд, гипоцентраш бошад дар умқи тақрибан 47 километр қарор дошт<ref name="ref191">[https://reliefweb.int/disaster/eq-2010-000001-tjk Tajikistan: Earthquake - Jan 2010] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Заминларза ба 23 деҳа дар ду ҷамоати ноҳия — ҷамоати ба номи Маҳмадулло Абдуллоев (собиқ Ванҷ) ва ҷамоати Язғулом — хисороти ҷиддӣ расонд<ref name="ref192">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/react-situation-report-no1-earthquake-vanj-district-gbao-province-tajikistan REACT Situation Report No.1: Earthquake in Vanj District, GBAO Province, Tajikistan] // REACT / ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref193">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/tajikistan-vanj-earthquake-situation-report-2 Tajikistan Vanj Earthquake Situation Report #2] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Тибқи гузоришҳои ибтидоии созмонҳои байналмилалӣ, офат ба 958 хоҷагӣ таъсир расонд; шумораи хонаҳои комилан харобшуда, ки дар рӯзҳои аввал 98 адад арзёбӣ шуда буд, дар натиҷаи давоми таконҳои пасозилзилавӣ то 140–162 адад афзоиш ёфт<ref name="ref194">[https://www.ozodi.org/a/1920743.html Дар Ванҷ 98 манзил пурра тахриб шудааст] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref195">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/tajikistan-vanj-earthquake-situation-report-3 Tajikistan Vanj Earthquake Situation Report #3] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Дар маҷмӯъ, беш аз 1050 бино — аз ҷумла манзилҳои зист, се мактаб, тақрибан 30 бинои маъмуриву иҷтимоӣ, дармонгоҳи ноҳия ва бинои нозироти андоз — қисман ё пурра хароб гардиданд<ref name="ref196">[https://www.ozodi.org/a/1920560.html Хисороти заминларзаи шадид дар Ванҷ] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref193" />. Аз 1134 то беш аз 20 000 нафар сокинон ба таври мустақим ё ғайримустақим зарар диданд; ҳамзамон, ин офат талафоти ҷонии марговар дар пай надошт ва танҳо 2 нафар ҷароҳат бардоштанд<ref name="ref197">[[:ru:Землетрясение_в_Таджикистане_(2010)|Землетрясение в Таджикистане (2010)]] // Википедия (рус.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Зарари молиявӣ тахминан 1,5 миллион доллари амрикоӣ (тақрибан 16,2 миллион сомонӣ) арзёбӣ гардид<ref name="ref197" />. Дар асари таконҳо беш аз 2,5 километр хатҳои интиқоли барқ ва алоқа канда шуда, 13 сутуни барқӣ шикастанд, ки дар натиҷа маркази Ванҷ, Роғ ва Гишхун бидуни нерӯи барқ ва алоқаи телефонӣ монданд<ref name="ref197" />. Сармои шадиди зимистон (то −24 °C дар шаб) вазъиятро боз ҳам мушкилтар гардонд; мардум аз тарси фурӯрезии минбаъдаи биноҳо шабҳои аввалро дар ҳавои кушод, дар хаймаҳо ва биноҳои камосебдида гузарониданд<ref name="ref194" />. Дар моҳҳои баъдина силсилаи тӯлонии таконҳои пасозилзилавӣ идома ёфт<ref name="ref198">[https://www.ozodi.org/a/1922938.html Рӯйдодҳои ҳафта дар оинаи матбуот] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Дар вокуниш ба офат, Ҳукумати Тоҷикистон, Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва созмонҳои байналмилалӣ — аз ҷумла Федератсияи байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар (IFRC), барномаи REACT ва Ташкилоти Ҷамъиятии Мададгори Мудофиа — амалиёти кумаки башардӯстонаро оғоз карданд, ки то 5 майи ҳамон сол идома ёфт<ref name="ref192" /><ref name="ref199">[https://khovar.tj/2010/01/ba-zarardidagoni-zaminlarzai-van-1206-k-1262-mak-az-t-1206-mm/ Ба зарардидагони заминларзаи Ванҷ кӯмак аз ТҶММ] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Хатарҳои дувумдараҷа: сангрезиш ва заминлағзиш ==== Ба сабаби топографияи шадидан кӯҳистонии ноҳия, заминҷунбиҳо аксар вақт боиси сангрезиш мегарданд, ки ягона шоҳроҳи нақлиётии минтақа — шоҳроҳи Душанбе–Хоруғро масдуд месозад. Ҳангоми таконҳои пасозилзилавии 6 январи соли 2010, сангрезише 3 километр қисмати шоҳроҳро дар километри 481-ум пӯшонд<ref name="ref200">[https://khovar.tj/2010/01/kumitai-1202-olat-1202-oi-fav-1178-ulodda-tajyor-nest/ Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда тайёр нест] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref201">[https://www.khf.tj/node/4686 КҲФ: Заминларза ва резиши санг дар кишвар. Талафоти ҷонӣ ва хисороти дигар нест] // Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи гражданӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Мутахассисон ин хатарро бо фоҷиаи заминлағзиши [[Ярчи Ҳоит|Ҳоит]] (10 июли соли 1949, заминларзаи бо бузургии 7,4–7,5), ки боиси марги тақрибан 7200 нафар гардида буд, муқоиса мекунанд<ref name="ref202">[[:en:1949_Khait_earthquake|1949 Khait earthquake]] // Wikipedia (англ.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Ҳодисаҳои сейсмикии баъдина (2015–2023) ==== Рӯзи 7 декабри соли 2015, заминларзае бо бузургии 7,2, ки маркази он дар наздикии кӯли [[Сарез]] ҷойгир буд, дар километрҳои 452 ва 462-юми шоҳроҳи Душанбе–Хоруғ дар ҳудуди ноҳияи Ванҷ сангрезиши марговар ба вуҷуд овард, ки дар натиҷаи он як ронанда ҳалок ва якчанд мошини боркаш хароб гардид<ref name="ref203">[https://khovar.tj/2015/12/van-barrasii-o-ibat-oi-ofati-tabi-dar-voh-r-bo-ramazon-ra-imzoda/ Ванҷ: Баррасии оқибатҳои офати табиӣ дар вохӯрӣ бо Рамазон Раҳимзода] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Рӯзҳои 9 ва 21 марти соли 2023, ду заминларзаи дигар — яке бо бузургии 5,7 бо марказаш дар ҳудуди Боғи миллии Тоҷикистон ва дигаре бо бузургии 6,5 дар [[Ҳиндукуш|Ҳиндукуши]] Афғонистон — таконҳои шадидро дар саросари Помири Ғарбӣ, аз ҷумла дар ноҳияи Ванҷ, ба вуҷуд оварданд<ref name="ref204">[https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B9-5-7/2840674 В Таджикистане произошло землетрясение магнитудой 5,7] // Anadolu Ajansı. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref205">[[:ru:Землетрясение_в_Бадахшане_(2023)|Землетрясение в Бадахшане (2023)]] // Википедия (рус.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Осебпазирии инфрасохтор ва чораҳои паст кардани хавф ==== Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки қисми зиёди биноҳои харобшуда дар заминҷунбии соли 2010 хонаҳои анъанавии гилину похсагин буданд, ки аз нигоҳи муҳандисии сейсмикӣ муқовимати паст дошта, камарбандҳои оҳану бетонӣ надоранд<ref name="ref197" />. Барои паст кардани хавфи минбаъда, Ҳукумати Тоҷикистон барномаҳои кӯчонидани аҳолиро аз минтақаҳои хатарноки экзогенӣ амалӣ месозад<ref name="ref197" />. == Иқлим == Иқлими ноҳияи Ванҷ қораӣ (континентӣ) аст; тобистонаш гарми бебориш, зимистонаш сарди камбарф; ҳарорати миёна дар моҳи июл 20-24 °C, дар январ аз −12 °C то −20 °C. Мизони борандагии солона 200-300 миллиметр аст. Баландиҳои 4000-5500 м марғзоранд, аз он болотар – тундраи кӯҳист. Дар баландкӯҳҳо иқлим ба куллӣ дигар аст: дар минтақаи лозури Ванҷях ҳарорати миёнаи моҳонаи ҳаво ҳатто дар моҳҳои июн-сентябр ҳамагӣ +1,6 °C буда, миқдори солонаи боришот дар он ҷо ба 1192 мм мерасад, ки 99 дарсади он ба шакли барф меборад.<ref name="ref11" /> === Таснифи иқлимӣ ва механизмҳои ташаккулёбандаи он === Тибқи таснифи байналмилалии иқлимшиносии Кёппен-Гейгер (Köppen-Geiger), иқлими қисми асосии водиҳои поёнии ноҳияи Ванҷ ба гурӯҳи Dsa – ''«иқлими қораии мӯътадил бо тобистони гарму хушк»'' – мансуб дониста мешавад.<ref name="ref32">[[:en:Vanj_District|Vanj]] (англ.) // Wikipedia, the Free Encyclopedia. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин рамз се хусусияти бунёдиро ифода мекунад: ҳарфи D нишон медиҳад, ки ҳарорати миёнаи сардтарин моҳи сол аз −3 °C поёнтар аст ва барф дар зимистон қабати устувор ташкил медиҳад, дар ҳоле ки гармтарин моҳ аз 10 °C болотар аст; ҳарфи s далолат мекунад, ки боришоти моҳи хушктарини тобистон ба маротиб камтар аз боришоти моҳи сербориштарини зимистону баҳор аст; ҳарфи a нишон медиҳад, ки ҳарорати миёнаи гармтарин моҳи сол аз 22 °C зиёдтар аст. Ин таснифот танҳо то баландиҳои тақрибан 2000-2500 метр эътибори комил дорад; бо боло рафтан аз ин сатҳ, иқлим ба категорияҳои сардтару намноки Dsb ва Dsc мегузарад, дар баландиҳои беш аз 3500-4000 метр ба категорияи E (иқлими тундраи кӯҳӣ) ва дар минтақаи лозурҳо, аз ҷумла дар ҳавзаи Ванҷях, ба категорияи EF (иқлими яхбандии доимӣ) табдил меёбад.<ref name="ref33">Outlook on climate change adaptation in the Central Asian mountains (англ.) // Carpathian Convention. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Иқлими ноҳия натиҷаи таъсири мутақобилаи се механизми асосии атмосферист. Дар фасли зимистон (аз ноябр то март) минтақа таҳти таъсири канораи ҷанубу ғарбии Антитсиклони Сибирӣ қарор мегирад, ки массаҳои ҳавоии сарду хушкро ба водиҳои Помир ворид карда, ҳавои софи вале шадидан сарди зимистонаро ба вуҷуд меорад.<ref name="ref34">Рамочная модель управления экологическими и социальными охранными мерами (РМУЭСОМ) (рус.) // ECDP.TJ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар охири зимистону фасли баҳор, силсилабодҳои ғарбӣ (Westerlies), ки аз уқёнуси Атлантик ва баҳри Миёназамин ҷараён мегиранд, манбаи асосии намӣ ва боришот мебошанд; вақте ин сиклонҳо ба қаторкӯҳҳои баланди Ванҷу Язғулом бармехӯранд, раванди боришоти орографӣ (кӯҳсоз) рӯй медиҳад, ки боиси резиши миқдори зиёди борону барф мегардад. Дар моҳҳои июлу август бошад, гармшавии шадиди сатҳи замин дар биёбонҳои Афғонистону Эрон боиси пайдоиши минтақаҳои фишори паст мегардад, ки массаҳои ҳавоии тропикии хушкро ба минтақа ворид карда, равандҳои абрсозиро бозмедоранд ва давраи хушксолии тобистонаро фаро меоранд. Бо сабаби парокандагии шабакаи истгоҳҳои обуҳавосанҷӣ дар кӯҳистони Помир, таҳлили дақиқи микроиқлимҳои алоҳида – ҳатто бо истифода аз пойгоҳҳои додаҳои глобалӣ ба монанди MERRA-2 – то ҳанӯз кори мураккабе боқӣ мемонад.<ref name="ref35">[https://www.nature.com/articles/s41598-025-86366-4 Modeling of historical and future changes in temperature and precipitation in the Panj River Basin in Central Asia under the CMIP5 RCP and CMIP6 SSP scenarios] (англ.) // PMC. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Низоми ҳарорат === Маълумоти мушаххаси истгоҳҳои метеорологии маҳаллӣ манзараи дақиқтари низоми ҳароратиро пешкаш мекунанд. Тибқи таҳлили илмии соли 2024, ки бар асоси мушоҳидаҳои истгоҳи обуҳавосанҷии Хумроғӣ (воқеъ дар ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ) анҷом дода шудааст, ҳарорати миёнаи солона дар ин минтақа тақрибан ба +9,9 °C баробар аст.<ref name="ref36">[https://www.mdpi.com/2072-4292/16/10/1730 Murodov, M.; Li, L.; Safarov, M.; Lv, M.; Murodov, A.; Gulakhmadov, A.; Khusrav, K.; Qiu, Y. A Comprehensive Examination of the Medvezhiy Glacier\\\'s Surges in West Pamir (1968–2023)] (англ.) // Remote Sensing. — 2024. — Ҷ. 16, № 10. — Мақолаи 1730. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Гармтарин моҳи сол июл буда, ҳарорати миёнаи он ба +23,0 °C мерасад,<ref name="ref36" /> баъзе манбаъҳои дигар ҳарорати миёнаи июлро дар маркази ноҳия то +25 °C арзёбӣ мекунанд.<ref name="ref32" /> Тибқи маълумоти сомонаҳои обуҳавосанҷии оммавӣ, дар давоми рӯзҳои гарми тобистон (масалан, дар охири июлу аввали август) ҳарорати нимирӯзӣ метавонад ба таври муназзам то +27...+32 °C боло равад.<ref name="ref37">[https://www.gismeteo.ru/weather-vanch-336641/ Погода в Ванче сегодня] (рус.) // Gismeteo. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Сардтарин моҳи сол январ аст, ки тибқи маълумоти истгоҳи Хумроғӣ ҳарорати миёнааш аз −4,9 то −5,0 °C-ро ташкил медиҳад.<ref name="ref36" /><ref name="ref32" /> Ин рақам аз тавсифи умумии дар боло овардашуда (аз −12 то −20 °C), ки маъмулан дар сарчашмаҳои донишномавӣ дар бораи маркази ноҳия дода мешавад, фарқи назаррас дорад; чунин ба назар мерасад, ки ин тафовут на ихтилофи асл, балки натиҷаи фарқи мавқеи чен ва усули ҳисоб бошад – рақами дуюм эҳтимолан ба ҳарорати шабонаи ниҳоии сардтарин рӯзҳо ё ба минтақаҳои баландтари ноҳия дахл дорад, дар ҳоле ки рақами якум ҳарорати миёнаи моҳонаро дар як истгоҳи мушаххас инъикос мекунад. Муҳимтарин хусусияти ин иқлим амплитудаи миёнаи солонаи ҳарорат аст, ки ба 27,9 °C мерасад ва гувоҳи равшани набудани таъсири мӯътадилкунандаи баҳрҳо мебошад.<ref name="ref36" /> Ҳароратҳои фавқулода низ ба қайд гирифта шудаанд: тибқи як ҳуҷҷати арзёбии экологию иҷтимоӣ, дар моҳи июли соли 2013 ҳарорати ҳаво дар ноҳия то +36,6 °C расидааст, дар ҳоле ки дар моҳи январи соли 2012 пасттарин ҳарорати мутлақ −20,5 °C ба қайд гирифта шуд;<ref name="ref34" /> тафовути миёни ин ду нишондиҳанда – беш аз 57 дараҷа – худ далели равшани шиддати иқлими қораии кӯҳистонии ноҳия аст. Бо ҳар 100 метр болоравии баландӣ, ҳарорати ҳаво, тибқи қонунияти умумии физикаи атмосфера, ба ҳисоби миёна 0,6 °C коҳиш меёбад; маҳз ҳамин градиенти амудӣ сабаб мешавад, ки дар ҳоле ки дар маркази ноҳия тобистон гармои то 30 дараҷа ҳукмфармост, дар баландиҳои болои 4000 метр шароити наздик ба зимистон боқӣ мемонад. Дар минтақаи лозури Ванҷях, тавре ки дар боло зикр гардид, ҳарорати миёнаи моҳонаи ҳаво ҳатто дар моҳҳои июн-сентябр ҳамагӣ +1,6 °C-ро ташкил медиҳад, ки шабнаму яхбандии шабонаро дар он ҷо ҳатто дар авҷи тобистон табиӣ мегардонад. === Боришот ва намнокии ҳаво === Тақсимоти боришот дар ноҳияи Ванҷ, мисли ҳарорат, ба таври шадид вобаста ба баландӣ тағйир меёбад. Тибқи маълумоти истгоҳи Хумроғӣ, боришоти миёнаи солона дар ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ ба 341 мм мерасад,<ref name="ref36" /> дар ҳоле ки дар қисматҳои поёнии водӣ ин рақам ба 200-300 мм наздик аст (ниг. боло), ва дар баъзе минтақаҳои миёнакӯҳ, тибқи баъзе сарчашмаҳо, то 626 мм низ мерасад.<ref name="ref32" /> Хусусияти муҳимтарин на ҳаҷми умумии боришот, балки тақсимоти бениҳоят нобаробари он дар тӯли сол аст: моҳи сербориштарин март буда, ба ҳисоби миёна 64 мм боришот дорад ва бо обшавии ҳамзамони барфҳои кӯҳӣ сатҳи оби Ванҷобу Язғуломро кескин боло мебарад; моҳи хушктарин бошад, август аст, ки миқдори боришот дар он ҳамагӣ ба 1 мм мерасад.<ref name="ref36" /> Тафовути 63-миллиметра миёни ин ду моҳ нишондиҳандаи равшани хушксолии мутлақи тобистона мебошад.<ref name="ref36" /> Намнокии нисбии ҳаво низ ба ҳамин ритми мавсимӣ пайравӣ мекунад: дар авҷи тобистон он метавонад то 18-24 фоиз коҳиш ёбад,<ref name="ref38">Погода в Ванче (Таджикистан) (рус.) // JSPRAV.ru. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ки боиси бухоршавии босуръати намӣ аз сатҳи хоку баргу набот гардида, эҳтиёҷи кишоварзиро ба обёрии сунъӣ хеле меафзояд. Дар муқобил, дар минтақаи баландкӯҳии лозури Ванҷях, тавре ки дар боло омад, миқдори солонаи боришот ба 1192 мм мерасад, ки 99 дарсади он ба шакли барф меборад – рақаме, ки таъсири орографии (кӯҳсози) қаторкӯҳҳои Ванҷу Академияи илмҳоро ба таври возеҳ нишон медиҳад: ҳангоме ки массаҳои ҳавоии намнок ба ин деворҳои азим бармехӯранд, ба боло ҳаракат карда, сард мешаванд ва намии худро дар шакли боришоти шадид дар минтақаҳои баландтар мепартоянд, дар ҳоле ки водиҳои поёнӣ дар ''«сояи боришот»'' боқӣ мемонанд. Хоки водиҳо ҷигарӣ ва чаманзорӣ (чимтолӣ); хоки кӯҳҳо ва нишебиҳои онҳо даштӣ ва марғзору баландкӯҳ, ҷо-ҷо регзор аст. Аксари хокҳо серсанганд. Дар водиҳо набототи даштӣ, дар кӯҳҳо ва доманаи онҳо дарахтони бед, арча, сафедор, буттаҳои ангат, зирк, бушол, настаран; дар баландии 2000-4000 м камол, юған, торон, ревоҷ (чукрӣ), куруш, фарк, курт, бодом, жағн, тӯс (буруҷ) ва ғайра мерӯянд. Дар водии Ванҷ дарахтони мевадор, аз қабили тут, зардолу, себ, чормағз хеле фаровонанд ва ҳосили хуб медиҳанд. Аз ҳайвоноти ваҳшӣ паланг, хирс, гург, шағол, рӯбоҳ, оҳу, суғур, заргӯш, аз парандагон гунҷишк, ғулба, кабки реза, кабки дарӣ (ҳилол), кафтар, боз, ғалевоз, уқоб ва ғайра вомехӯранд. === Минтақабандии амудии эко-иқлимӣ === Бо сабаби тафовути шадиди баландӣ – аз 1500 метр дар қисматҳои поёнии водӣ то беш аз 6000 метр дар қуллаҳо – иқлими ноҳияи Ванҷ якранг нест, балки аз занҷираи пайдарпайи минтақаҳои эко-иқлимӣ иборат аст, ки ҳар кадоме шароити хоси гармову намнокӣ ва набототу ҳайвоноти мувофиқи худро доранд. Дар баландии 1500-2000 метр, дар водиҳои Ванҷу Водхуд, иқлим гармтарину мусоидтарин аст; маҳз дар ҳамин минтақа, тавре ки дар боло зикр шуд, дарахтони меваовар – тут, зардолу, себу чормағз – ҳосили фаровон медиҳанд. Аз баландии 2000 то 4000 метр иқлим сардтар мешавад ва набототи дарахтии гармидӯст ҷои худро ба буттаву гиёҳҳои тобовар ба хушкии тобистона медиҳад; маҳз ҳамин минтақа, тибқи таҳқиқоти экологии барномаҳои ҷаҳонии ҳифзи табиати Осиёи Марказӣ, макони зисти намудҳои нодири эндемикӣ – аз ҷумла гиёҳи [*Nepeta badachschanica]* ва шабпараки нодири кӯҳӣ [*Parnassius autocrator]* – маҳсуб мешавад.<ref name="ref39">[https://portals.iucn.org/library/node/48972 World Heritage thematic study for Central Asia] (англ.) // IUCN Portals. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар баландии 4000-5500 метр, дар минтақаи тундраи кӯҳӣ ва марғзорҳои алпӣ, набототи дарахтӣ комилан аз байн меравад ва танҳо гиёҳҳои пастқад, ушна ва сангфаш (лишайник) боқӣ мемонанд; фаунаи ин минтақа – аз ҷумла паланг, хирс, суғур ва кабки дарӣ (ҳилол) – бештар дар фасли тобистон ба ин баландиҳо мебарояд ва бо фарорасии зимистон ба минтақаҳои поёнии гармтар муҳоҷирати амудӣ мекунад.<ref name="ref39" /> Ниҳоят, аз баландии 5500 метр боло, дар минтақаи нивалӣ-лозурӣ, олами яхбандии доимӣ оғоз мешавад, ки ба иқлими қутбҳои Замин монандӣ дорад ва манбаи асосии ғизогирии лозурҳои бузурги ноҳия, аз ҷумла лозури Ванҷях, ба шумор меравад. === Хатарҳои гидрометеорологӣ ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим === Иқлими шадидан қораии ноҳияи Ванҷ, ки бо боришоти пуршиддати баҳорӣ ва хушксолиҳои шадиди тобистона тавсиф мешавад, минтақаро ба яке аз осебпазиртарин ноҳияҳо аз лиҳози хатарҳои гидрометеорологӣ дар тамоми ҳавзаи рӯди Панҷ табдил додааст.<ref name="ref40">Climate Change Vulnerability Assessment Republic of Tajikistan: Building Climate Resilience in the Pyanj River Basin (англ.) // Climate Investment Funds (CIF). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ду омили асосии иқлимӣ сабабгори аксари сел ва обхезиҳо мебошанд. Аввал, вақте ки боришоти шадиди баҳорӣ бо баландшавии ногаҳонии ҳарорат ҳамроҳ мешавад, барфҳои нишебиҳои кӯҳӣ босуръат об шуда, заминро аз ҳад зиёд сернам мекунанд ва ба лағжиши қабатҳои замин ва фаромадани селҳои лойқадор оварда мерасонанд.<ref name="ref36" /> Дуюм, ҳангоме ки ҳарорати нимирӯзии тобистона ба атрофи +30 °C мерасад, суръати обшавии лозурҳо ба ҳадди аксар расида, метавонад боиси обхезиҳои ногаҳонии кӯлҳои лозурӣ гардад,<ref name="ref38" /> падидае, ки, тавре ки дар бахши ''«Лозурҳо ва қуллаҳо»'' зикр гардид, дар мисоли лозури Хирсон борҳо ба амал омадааст. Тибқи арзёбии осебпазирии иқлимӣ, ки дар доираи лоиҳаи минтақавии ''«Ташаккули устувории иқлимӣ дар ҳавзаи дарёи Панҷ»'' анҷом дода шудааст, деҳаҳои ноҳияи Ванҷ, аз ҷумла дар ҷамоатҳои Водхуду Язғулом, дар қатори минтақаҳои дорои хатари миёна ва баланди зарар аз сел ва обхезӣ гурӯҳбандӣ шудаанд.<ref name="ref40" /><ref name="ref41">[https://www.adb.org/projects/45354-002/main 45354-002: Building Climate Resilience in the Pyanj River Basin] (англ.) // Asian Development Bank. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои коҳиш додани ин осебпазирӣ, дар доираи лоиҳаҳои байналмилалии мутобиқшавӣ ба иқлим, дар ҳудуди ҷамоати Водхуд корҳои мустаҳкамкунии соҳили рӯди Ванҷоб ва барқарорсозии лӯлаҳои оби полезӣ анҷом дода шудаанд, ки ҳадафи онҳо ҳифзи заминҳои кишоварзӣ аз сел ва кафолати таъминоти об дар давраҳои хушксолии шадид мебошад.<ref name="ref40" /> Ин гуна тадбирҳои инфрасохторӣ, дар якҷоягӣ бо гузариш ба неруи барқи хурди обӣ (ниг. бахши ''«Энергетика»'') ва вобастагии иқтисоди хонаводаҳо ба муҳоҷирати меҳнатӣ (ниг. бахши ''«Муҳоҷирати меҳнатӣ»''), нишондиҳандаи равшани он мебошанд, ки иқлими шадиди кӯҳистонӣ на танҳо омили табиӣ, балки муайянкунандаи асосии тарзи зиндагӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодии ноҳияи Ванҷ боқӣ мемонад. {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 1. Хулосаи нишондиҳандаҳои иқлимии ноҳияи Ванҷ'''<ref name="ref36" /><ref name="ref32" /><ref name="ref34" /><ref name="ref37" /><ref name="ref38" /> |- |'''Нишондиҳанда''' |'''Қимат''' |'''Тавзеҳ''' |- |Ҳарорати миёнаи солона | +9,9 °C |Истгоҳи Хумроғӣ |- |Ҳарорати миёнаи июл (гармтарин моҳ) | +23,0...+25,0 °C |Хумроғӣ / маркази ноҳия |- |Ҳарорати миёнаи январ (сардтарин моҳ) |−4,9...−5,0 °C |Истгоҳи Хумроғӣ |- |Амплитудаи миёнаи солонаи ҳарорат |27,9 °C |Нишондиҳандаи иқлими қораӣ |- |Максимуми мутлақ (рекорд) | +36,6 °C |Июли соли 2013 |- |Минимуми мутлақ (рекорд) |−20,5 °C |Январи соли 2012 |- |Боришоти солона (Хумроғӣ) |341 мм |Ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ |- |Моҳи сербориштарин |64 мм |Март |- |Моҳи хушктарин |1 мм |Август |- |Намнокии нисбии ҳаво дар тобистон |18-24 % |– |} Тавсифи иқлимии асри XIX низ ба хусусиятҳои дар боло зикршуда мувофиқат мекунад: тибқи мушоҳидаи Юхновский (1894), водии Ванҷ, дар муқоиса бо дигар қисматҳои Дарвоз, аз лиҳози иқлимӣ фарқ дошта, азбаски бештар ба бодҳои шимолӣ кушода буд, зимистони он бо сахтии бештар тавсиф мешуд.<ref name="ref2112" /> Бо вуҷуди ин, тибқи гуфтаи сокинони маҳаллӣ, ки Юхновский овардааст, миқдори барфу борон он қадар зиёд набуд ва алоқаи роҳ дар тӯли дарёи Ванҷ одатан дар давоми сол қатъ намешуд; танҳо дар мавридҳои нодир, дар натиҷаи тӯфони барфӣ, роҳ аз 4 то 10 рӯз дар як сол баста мешуд.<ref name="ref2112" /> == Таърих == Ванҷ таърихи чандинҳазорсола дорад, ки осори таърихии он то ҳол пойбарҷоянд, аммо касе аз донишмандони таърих ва бостоншиносони тоҷик ба пажӯҳиши ҷиддии ин ганҷинаи таърих домани ҳиммат барназадааст. Сағонаҳо ва дахмаҳои Ванҷ худ далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин куҳанбуманд. Бо ин ҳама, таърихи навини водӣ дар осори муаррихони тоҷик – мақолаи академик [[Раҳим Масов]] ''«Оид ба таърихи водии Ванҷ»'' ва китобҳои профессор [[Ҳайдаршо Пирумшоев]] – мавриди баррасии махсус қарор гирифтааст.<ref name="ref42">Масов Р. М. К истории Ванчской долины // Мероси ниёгон. — Душанбе, 1999. — № 4. — С. 20–30.</ref><ref name="ref2" /> Сарнавишти таърихии Ванҷ аз дигар мавзеъҳои тоҷикнишини Бухорои Шарқӣ ва ғарби Бадахшон чандон фарқе надошт. Фоҷиаҳое, ки дар ин ё он гардиши таърихӣ, мисли ҳуҷуми муғулҳо, темуриён ва тозиши дигар қабилаҳои кӯчии туркнажод ва хунрезиҳои ваҳшиёна дар давраи парокандагии феодалӣ рух доданд, бар ин сарзамин бетаъсир набуданд. Тоҷиконе, ки зери таъқибу фишори аҷнабиён қарор гирифта буданд, барои ҳифзи ҷони худ ба тагнои ин дараҳои дастнорас, ба каронаҳои рӯдҳои кӯҳӣ паноҳ бурданд ва ба ҷойҳои дурдасте кӯчиданд, ки сокинони маҳаллӣ дар он солиёни дароз бо кӯшишу ранҷи сахт қитъаҳои хурди заминро барои кишт созгор мекарданд. Далели мустақими мардумшиносии ин падидаи муҳоҷират аз ҷониби шарқшиноси рус А. А. Семёнов, ки соли 1898 дар доираи экспедитсияи расмии граф А. А. Бобринский ба кӯҳҳои Зарафшону [[Қаротегин|Қаротегину]] Дарвоз сафар карда буд, сабт гардидааст: ''«Обитатели долины Ванджа говорили, что ихъ долина заселена недавно, лѣтъ сто тому назадъ, выходцами съ Хингоба. Это переселеніе, замѣтимъ, на Вандж съ Хингоба продолжается, вѣроятно, и до сихъ поръ: намъ здѣсь приходилось встрѣчать много туземцевъ, которые родились въ долинѣ Хингоба и недавно переселились на Ванджъ. Туземцы Дарваза по Пянджу передавали, что ихъ отцы заселили правый берегъ рѣки, когда лѣвый былъ занятъ, и пришли сюда изъ долины Хингоба, туда же переселились съ Ях-Су.»'' Тарҷума: ''«Сокинони водии Ванҷ мегуфтанд, ки водии онҳо на чандон пеш, тахминан сад сол қабл, аз ҷониби муҳоҷирони аз Хингов омада маскун шудааст. Ин муҳоҷират, бояд қайд кард, аз Хингов ба Ванҷ, эҳтимол, то ба имрӯз низ идома дорад: мо дар ин ҷо бисёр сокинонеро вохӯрдем, ки худашон дар водии Хингов таваллуд шуда, ба наздикӣ ба Ванҷ кӯчида буданд. Сокинони бумии Дарвоз дар соҳили Панҷ нақл мекарданд, ки падарони онҳо соҳили рости дарёро – вақте ки соҳили чап аллакай ишғол шуда буд – маскун сохтаанд ва ба ин ҷо аз водии Хингов омада буданд, ки худ пеш аз он аз Ях-Су ба он ҷо кӯчида буд»''.<ref name="ref43">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 20.</ref> Ин маълумоти мардумшиносӣ, ҳарчанд бар асоси ривояти шифоҳии сокинон дар охири асри XIX сабт шуда ва набояд ҳамчун санади мутлақи таърихӣ пазируфта шавад, бо ин ҳама, бо тасвири умумии дар боло овардашуда – ки водиро паноҳгоҳи гурезагони кӯҳистонӣ аз минтақаҳои гуногун меҳисобад – ҳамоҳангии комил дорад. Дар бораи таърихи куҳантари Ванҷ ҳанӯз манбаъи мувассақе ба даст нарасидааст. Аммо аз таҳқиқоти донишмандони руси тоинқилобӣ ва муҳаққиқони аҳди шӯравӣ бармеояд, ки Ванҷ қариб то охири асрҳои миёна истиқлоли худро нигоҳ медошт. Ин назарро донишманди маъруф, мутахассиси таърихи Бухорои Шарқӣ ва Бадахшон Б. Искандаров чунин баён кардааст:<ref name="ref44">Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в. Ч. 1–2. — Душанбе, 1962–1963.</ref> Аз мулкҳои қаламрави Дарвоз сокинони Ванҷ нисбатан мустақилияти воқеъиро соҳиб буданд. Ин ноҳияро кӯҳҳои баланд иҳота мекунанд ва он аз шоҳроҳи пайвандгоҳи мулкҳои кишвар дар канор, дар наздикиҳои доманаи лозури Федченко ҷой дорад. Аз ин ҷиҳат мулки номбурда барои аҷнабиён дастнорас буд. Ба ин нигоҳ накарда, хонҳои [[Қӯқанд]] дар охири асри XVIII - ибтидои XIX борҳо барои ғасбу тобеъ намуданаш кӯшиш ба харҷ додаанд, вале ҳама талафоту харҷашон беҳуда анҷом ёфтааст. Ванҷ дар замони истилои муғулон ва салтанати [[Темуриён]], [[Шайбониён]] ва [[Аштархониён]] ба таври расмӣ ҷузъи қаламрави онҳо шинохта мешуд, аммо амалан мустақил буд. Ин вазъиятро метавон дар замони ташаккули давлатдории Қӯқанд (авохири асри 18 - нимаи якуми асри 19) низ мушоҳида кард. Мувофиқи маълумоти маъхазҳо, Ванҷ то замони эътироф кардани ҳукумати шоҳи Дарвоз Исмоил (1845-1863) истиқлоли худро нигоҳ дошт. Дар замони ҳукмронии шоҳони вопасини Дарвоз (1863-1877) Ванҷ бахше аз қаламрави он ҳисоб меёфт. Баъд аз пайвастани Ванҷ ба Дарвоз иқтидори ҳокимони Дарвоз афзоиши чашмгире дошт, зеро бо ҳамроҳ шудани паҳлавонони ҳузарби ванҷӣ ба сафи лашкари Исмоилшоҳ имконоти ҷангии ӯ бамаротиб афзуд. Дар бораи муносибати мураккаби Ванҷ бо ҳокимони марказии Дарвоз, ки байни итоат ва муқовимат дар навасон буд, шаҳодати арзишманди дигаре аз офицери Штаби Генералии Русия, капитан А. Кузнецов боқӣ мондааст, ки соли 1892 ба таври пажӯҳиши ҳарбӣ аз Дарвоз дидан кардааст. Тибқи гузориши ӯ, гоҳе Шоҳони Дарвоз маҷбур мешуданд бар зидди бекҳои саркаши Ванҷ лашкар бифиристанд: ''«Тѣмъ не менѣе этимъ переваломъ во время оно Дарвозскіе Ша посылали войска съ артиллеріей въ Ванчъ на усмиреніе непокорныхъ бековъ, которые портили по Пянджу дорогу и занимали оборонительно тѣснины этой рѣки.»'' Тарҷума: ''«Бо ин ҳама, тавассути ҳамин ағба буд, ки замоне Шоҳони Дарвоз лашкар бо тӯпхона ба Ванҷ мефиристоданд, барои ба итоат овардани бекҳои саркаше, ки роҳи канори Панҷро вайрон мекарданд ва тангноҳои ин дарёро ба таври мудофиавӣ ишғол менамуданд»''.<ref name="ref45">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 12–13.</ref> Мисоли дигари ин рӯҳияи истиқлолхоҳонаи Ванҷ дар хотираи мардумӣ низ маҳфуз мондааст: тибқи иттилои Кузнецов, тахминан 120 сол пеш аз боздиди ӯ, яъне дар замони Шоҳ Иброҳими Дарвоз, ҳокими Ванҷ — Шабосхон — бо роҳи ағбаи Кашолаях ба Сариқул барои ғорати қирғизҳо лашкар кашида буд: ''«Послѣдній разъ этимъ переваломъ ходилъ управитель Ванча Шабосъ-ханъ въ Сары-Колъ грабить киргизъ. Это было 120 лѣтъ тому назадъ во время Дарвозскаго Ша-Ибрагима.»'' Тарҷума: ''«Бори охирин аз ҳамин ағба ҳокими Ванҷ, Шоҳаббосхон барои ғорати қирғизҳо ба Сариқул гузашта буд. Ин ҳодиса 120 сол пеш, дар замони Шоҳи Дарвоз Иброҳим, рӯй дода буд»''.<ref name="ref46">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 21–22.</ref> Тибқи ривояти маҳаллӣ, ки муаррихон Р. Масов ва Ҳ. Пирумшоев дар асари бунёдии худ ''«Файзи истиқлол дар "Боми ҷаҳон"»'' сабт кардаанд, дар деҳаи Кулумбаи Боло то ба имрӯз нишонаҳои коркарди тилло боқӣ мондаанд, ки гӯё дар замони истилои муғулон навкарони Чингизхон мардуми маҳаллиро маҷбуран ба ин фаъолият сафарбар карда буданд.<ref name="ref47">Масов Р. М., Пирумшоев Ҳ. Файзи истиқлол дар «Боми ҷаҳон». — Душанбе: Дониш, 2011. — 412 с. — ISBN 978-99947-2-004-0. — С. 362–363.</ref> Ин ривоят нишон медиҳад, ки ҳарчанд қудратҳои бузург метавонистанд нуфузи худро ба таври муваққатӣ ва барои истихроҷи захираҳо таҳмил кунанд, онҳо ҳеҷ гоҳ натавонистанд назорати пурраи маъмуриро дар ин дараҳои маҳкам барқарор намоянд. Дар замони салтанати Темуриён низ, тибқи маълумоти муаррихи асримиёнагӣ Абдурраззоқи [[Самарқанд|Самарқандӣ]], агарчи минтақа расман дар итоати Темур буд, он аз ҷониби шоҳони маҳаллӣ идора мешуд ва ҳатто дар лашкари Темур ҳангоми муҳосираи Қалъаи Калот (соли 1381 милодӣ) дастаҳое аз сокинони Дарвозу Қаротегин хидмат мекарданд, ки гувоҳи иқтидори ҳарбии ин кӯҳистониён аст.<ref name="ref47" /> Дар охири асри XVIII ва нимаи якуми асри XIX хонҳои Қӯқанд якчанд маротиба кӯшиши тобеъ намудани Ванҷу Дарвозро ба харҷ доданд: дар замони салтанати Умархон (1810-1822) ва Мадалихон лашкаркашиҳои пайдарпай ба самти Қаротегину Дарвоз сурат гирифтанд; чунончи соли 1834 Мадалихон бо сарварии Машариф Атолиқ лашкари бузургеро барои саркӯб кардани шоҳзодагони фирории қӯқандӣ ба ин манотиқ фиристод, ки боиси даргириҳои шадид бо сипоҳиёни маҳаллӣ гардид.<ref name="ref48">Мудабирзода. Диссертатсия // Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш, 2025.</ref> Бо вуҷуди ин талошҳо ва хароҷоти зиёди ҳарбӣ, тавре ки дар боло аз қавли Искандаров зикр гардид, Ванҷ мустақилияти воқеии худро нигоҳ дошт. Бо таваҷҷуҳ ба ин мавзӯъ, намояндаи расмии идораи Русия дар Туркистон Г. А. Арандаренко чунин қайд намудааст: Дар давраи Исмоилшоҳ ба дарвозиён фурсат даст дод, ки ҳокимияти худро на танҳо дар Қаротегин ва Шуғнон густариш диҳанд, балки аз [[Кӯлоб|Кӯлобу]] [[Ҳисор]] низ боҷ биситонанд, гарчи дар муддати на чандон тӯлонӣ ҳам бошад. Тибқи таҳқиқоти навтарин, Исмоилшоҳ дар авҷи иқтидори худ ба ин доираи васеъ ҳатто Рӯшонро низ тобеъ карда буд.<ref name="ref48" /> Вақте ки дар охирҳои солҳои 1860-ум ҳокимони Кӯлобу Ҳисор – Сарахон ва Абдулкаримбий – бо лашкари тахминан 50 ҳазор нафара ба муқобили ӯ бархостанд, Исмоилшоҳ бо дастгирии неруҳои содиқи худ, аз ҷумла паҳлавонони ванҷӣ, ба онҳо муқовимати шадид нишон дод.<ref name="ref48" /> Баъди ба Русия ҳамроҳ кардани Осиёи Миёна, амир Музаффар (1860-1885) бо дастгирии фармондори вилояти Туркистон манотиқи мустақиллу нимамустақилли Бухорои Шарқиро тасарруф кард ва нерӯҳои ҳарбии худро бо сарварии Худойназар (зимистони солҳои 1877-78) ба воситаи ағбаи Работ ба Қалъаи Хумб фиристод. Худойназар Қалъаи Хумбро ишғол кард, сипас ба самти Ванҷ ҳаракат намуд. Дар наздикии деҳаи Кеврон набарди сахте рӯй дод ва аскарони амир тавонистанд лашкари Дарвозро шикаст дода, таъқиби сарбозони боқимондаро идома диҳанд. Дастаи размандагони ихтиёрии Ванҷ ҳаракати сарбозони амирро дар назди Қалъаи Рохарв – маркази Ванҷ боздоштанд. Баъди муҳосираи бенатиҷаи қалъа сарбозони амир ба Қалъаи Хумб баргаштанд. Ванҷ баъди тобеъ шудани шоҳии Дарвоз боз ду сол истиқлоли худро нигоҳ дошт. Дар давраи салтанати сулолаи манғитиён Ванҷ яке аз амлокдориҳои нисбатан бонуфузи бекии Дарвоз ба шумор мерафт. Амлокдори Ванҷро ''«мир»'' ва ё ''«шоҳ»'' меномиданд, яъне мири Ванҷ ё шоҳи Ванҷ. Вижагии вазифаи мирӣ дар Ванҷ дар ин буд, ки номзадии мири Ванҷро бо машварат ва ройзании шахсиятҳои бонуфузи маҳаллӣ пешбарӣ мекарданд, сипас мири Дарвоз бар ӯ мувофиқат мекард ва аз амири [[Бухоро]] таъйиди ниҳойӣ дарёфт мешуд. Ҷамъ намудани андоз ва уҳдадориҳои феодалӣ ба зиммаи мир гузошта шуда буданд. Муҳимтарин санади таърихӣ, ки сохтори деҳаҳо ва демографияи ин давраро тасдиқ мекунад, ҳуҷҷати барӯйхатгирии саросарии [[Аморати Бухоро]] дар соли 1914 мебошад. Тибқи ин санад, ки 6-уми моҳи рабиъу-с-сонии соли 1332-и ҳиҷрӣ (мутобиқ ба марти соли 1914) аз тарафи беки Дарвоз Абдусатторбек Бийи Додхоҳ бо муҳр тасдиқ шудааст, маркази амлокдории Ванҷ расман дар деҳаи Рохарв (макони Қалъаи Ванҷ) сабт гардидааст.<ref name="ref49">Ванҷ ва Язгулом 112 сол пеш аз ин // Газетаи мардумии СССР. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин рӯйхати нодир нишон медиҳад, ки аксари мутлақи деҳаҳои имрӯзаи водӣ ҳанӯз сад сол қабл бо ҳамон номҳои таърихии худ вуҷуд доштанд ва қисми узвии сохтори маъмурии амлокдорӣ буданд.<ref name="ref49" /> === Санадҳои таърихӣ ва фармонҳои шоҳон === Илова бар санади расмии барӯйхатгирии Аморати Бухоро, дар Ванҷ намунаҳои қадимтари номанигории маҳаллӣ низ то замони мо расидаанд, ки худ аз сатҳи баланди фарҳанги хаттии минтақа ва мавҷудияти дастгоҳи мураттаби идоракунӣ дар назди шоҳони Дарвоз шаҳодат медиҳанд. Аз ҷумла, дар фармони Маҳмудхон ибни Султон Маҳмудхон, ки ба соли 1293 ҳиҷрӣ (1876 милодӣ) тааллуқ дорад, ба сокинони қаламрави Ванҷ, аз ҷумла деҳаҳои Роғ ва Ускроғ, чунин эълон шудааст: ''«Ҳазрати воҷиб таоло... чун осори хидматгорӣ ва вазоифи ризоҷӯӣ аз ҷабини Исмоил ибни Додхо зоҳиру ҳувайдо гардида, ба ин тариқа ки дар ҷанги боғи Қалъаи Хум, ки миёни дарвозӣ ва кӯлобӣ воқеъ шуд ва далериҳо намуда, аспу аслиҳаи душманро ғанимат гирифта... мо ҳам лоиқи тарбият ва муносиби мурувваташ дида, як ҷомаи раъси алоча, ки солиёна амал дошт, маоф намуда, ба худаш бахшидем... Санаи 1293/1876. Мӯҳр: Маҳмудхон ибни Султон Маҳмудхон.»<ref name="ref2092">"Намунае чанд аз услуби номанигорӣ ва санаднигории қабл аз омадани русҳо дар Ванҷ" (аз соли 1876 милодӣ) // Аз маводи бойгонии маҳаллии Ванҷ.</ref>'' Ин фармон, ки хидматҳои ҳарбии Исмоил ибни Додхоро дар ҷанги боғи Қалъаи Хум (миёни дарвозиён ва кӯлобиён) эътироф намуда, ӯро аз пардохти андози солонаи ҷома (маоф) озод мекунад, гувоҳи он аст, ки шоҳони Дарвоз низоми мукаммали мукофотдиҳӣ ва андозситонии феодалиро идора мекарданд. Санади дигаре, ки ба соли 1824 милодӣ тааллуқ дорад, номаи сокинони Водхуд ба сокинони Пшихарв аст, ки дар он аз рабудану куштани чорвои ҳамдигар шикоят шудааст: ''«...аз қадимулайём мо-ён ба шумоён духтар дода, духтар гирифта. Чӣ шудааст, ки дар асри шумо оқсақолон ин тариқа корҳои беҳудаи фасодӣ ва дуздию ғорати бисёр пайдо шуда истодааст. Нарбузи Иброҳимро фармудед қасдан гирифта кушта хӯрдед...»<ref name="ref2102">"Намунае чанд аз услуби номанигорӣ ва санаднигории қабл аз омадани русҳо дар Ванҷ" (аз соли 1824 милодӣ) // Аз маводи бойгонии маҳаллии Ванҷ.</ref>'' Мавҷудияти чунин номаву фармонҳо, ки байни оилаҳои хешованди Пшихарву Водхуд – ки анъанан ба ҳамдигар духтар медоданду мегирифтанд – ҳам барои эълони мукофот ва ҳам барои ҳалли баҳсҳои ҳуқуқӣ истифода мешуданд, нишон медиҳад, ки дар Ванҷи пеш аз омадани Русия сокинон барои ҳалли масъалаҳои баҳсбарангез аз роҳҳои расмии ҳуқуқӣ ва анъанаи хаттӣ истифода мебурданд, на танҳо аз доварии урфӣ. Сокинони водии Ванҷ [[Инқилоби Октябр|Инқилоби Октябрро]] нисбатан хуб пазируфтанд, вале пас аз муддати кӯтоҳе муборизони маҳаллии муқовимат, аз пайравони Фузайл Махсум ва дигарон, ки бо номи ''«босмачиён»'' маъруфанд, чандин бор бо Артиши Сурх ва давлати шӯравии мустақарр дар Ванҷ даргир шуданд. Дар ин даргириҳо барои дифоъ аз ҳукумати шӯравӣ фидоиёни маҳаллӣ, мисли М. Давлатов, С. Раупов, Т. Шарифов, В. Эҳсонов, У. Меҳралишоев, Ҷ. Сафоев, Қ. Собиров ва дигарон ширкат доштанд. Тафсилоти иловагӣ дар бораи ҳамин рухдодҳо — аз ҷумла робитаи онҳо бо мудохилаи Британия дар минтақа — дар мақолаи Т. Г. Абаева дар бораи пажӯҳишҳои А. В. Станишевский омадааст: ''«Басмаческий налет весной 1929 г. на Гарм и на Ванчский район Западного Памира был осуществлен под руководством капитана Вуда-Балларда, помощника малакандского политического агента по Читральскому княжеству.»'' Тарҷума: ''«Ҳамлаи босмачиён дар баҳори соли 1929 ба Ғарм ва ба ноҳияи Ванҷи Помири Ғарбӣ таҳти роҳбарии капитан Вуда-Баллард, ёрдамчии агенти сиёсии малаканд оид ба амораи Читрал, амалӣ гардид.»''.<ref name="ref50">Абаева Т. Г. Исследования А. В. Станишевского (Азиза Ниалло) о Памире // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 281.</ref> Бино бар сарчашмаҳои таърихӣ, дар асрҳои миёна Ванҷ се ниҳиштаи маъдани оҳансанг дошт. Ҳанӯз дар оғози асри XX истихроҷи оҳан, гудохтани он ва оҳангарӣ яке аз пешаҳои асосии мардуми маҳаллии Ванҷ буд, ки бо ин пеша манотиқи муҷовирро бо оҳан ва афзоли хоҷагӣ, асбоби кишоварзӣ, корду шамшер ва дигар аслиҳа таъмин мекарданд.<ref name="ref51">Камалиддинов Ш. С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв. — Ташкент: Ӯзбекистон, 1996.</ref> Ин касби мардумии ванҷиёнро шарқшиноси маъруф М. С. Андреев ҳанӯз соли 1926 дар рисолаи махсуси худ ''«Истеҳсоли оҳан дар водии Ванҷ»'' муфассал тавсиф кардааст.<ref name="ref52">Андреев М. С. Выработка железа в долине Ванча (верховья Аму-Дарьи) / Общество для изучения Таджикистана и иранских народностей за его пределами. — Ташкент: тип. Востказгосиздата, 1926. — С. 5–18.</ref> Тибқи маълумоти иловагӣ дар бораи ин ҳунари мардумӣ, гудозиши оҳан дар кӯраҳои махсуси заминӣ - чиндонҳо, ки аз сангҳои тарошиданашуда ва гил сохта мешуданд, анҷом мепазируфт; оташро тавассути дамҳои аз пӯсти буз сохташуда меафрӯхтанд ва ҳамчун сӯзишворӣ аз ангишти чӯб ва барои афрӯхтани оташ, буттаи кӯҳии ''«пӯш»''-ро истифода мекарданд.<ref name="ref53">[https://istmat.org/files/uploads/43175/i.e.hodorov_tadzhikistan_v_narodnom_hozyaystve_sssr.pdf Ходоров И. Е. Таджикистан в народном хозяйстве СССР] (рус.) // Исторические материалы (istmat.org). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Як чунин кӯра тавоноӣ дошт, ки дар як шабонарӯз то 240 килограмм маъданро коркард намояд ва раванди пайвастаи гудозиш аз 2 то 5 шабонарӯз идома меёфт;<ref name="ref53" /> маҳз ҳамин технологияи маҳаллӣ ба Ванҷ имкон медод, ки аз воридоти металл аз берун вобаста набошад ва артиши худро бо аслиҳаи сард таъмин карда, худкифоии ҳарбию иқтисодиро кафолат диҳад. Шаҳодати мустақил ва қадимтарини мустанад дар бораи ин анъанаи оҳангарӣ, ки бисту се сол пеш аз тадқиқоти Андреев сабт шудааст, аз гузориши капитан Кузнецов (соли 1892) бармеояд: ''«Серебро имѣется въ Джумарчскомъ амилякдарствѣ, свинецъ, олово у кишлака Вараунъ, желѣзо по р. оби-Ванчъ, главнымъ образомъ въ окрестностяхъ кишлака Техарви, кишлака Потау и кишлака Вань-Вань. Туземцы берутъ желѣзную руду, лежащую только на верхнихъ слояхъ земли; обжигаютъ ее въ особо-устроенныхъ печахъ, причемъ изъ 2 пудовъ руды получается желѣза полъ-пуда.»'' Тарҷума: ''«Нуқра дар амлокдории Ҷумарҷ мавҷуд аст, сурбу қалъагӣ — дар канори рустои Баравн, оҳан бошад — дар канори дарёи Ванҷ, асосан дар атрофи рустоҳои Техарв, Потов ва Ван-ван. Бумиён маъдани оҳанро, ки танҳо дар қабатҳои болоии замин ҷой дорад, бармедоранд; онро дар кӯраҳои махсус месӯзонанд, ки дар натиҷа аз ду пуд маъдан ним пуд оҳан ба даст меояд»''.<ref name="ref54">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 55–56.</ref> Кузнецов инчунин истихроҷи тиллоро дар ҳавзаи дарёи Ванҷ (дар канори Сағирдашту Язғулом), ки бо усули ибтидоии кӯшмаву ғалбер сурат мегирифт, тасвир кардааст ва аз байни ҳунарҳои дастии амлокдории Ванҷ, махсусан кордсозиро зикр намудааст: ''«Изъ кустарнаго производства обращаетъ на себя вниманіе только выдѣлка ножей въ Ванчскомъ амилякдарствѣ, да повсюду приготовленіе мату для одежды.»'' Тарҷума: ''«Аз ҳунарҳои дастӣ танҳо кордсозӣ дар амлокдории Ванҷ ва — дар ҳама ҷо — тайёр кардани мату барои либос таваҷҷуҳро ҷалб мекунад»''.<ref name="ref55">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 68.</ref> Ванҷ аз замони [[Сомониён]] то соли 1877 ҳукумате мустақил дошта, фармонравоёни онро шоҳ мехондаанд. Соли 1878 амири Бухоро ба Дарвоз лашкар кашид ва пас аз хиёнати баъзе дарвозиён ба Дарвоз муставлӣ шуд; Дарвозро бекигарӣ ва Қалъаи Хумбро қароргоҳи урдуи манғитиён гардонд. Дарвоз тайи солҳои 1878-1920 яке аз бекигариҳои Бухоро буд ва бек дар Қалъаи Хумб менишаст ва мир хонда мешуд. Бо вуҷуди ин ҳама, Ванҷ зоҳиран дар итоати бекигарӣ буд, вале истиқлоли худро нигаҳ дошт ва пои шуми сипоҳи манғитиён ба Ванҷзамин нарасид. Тафсилоти иловагӣ дар бораи лаҳзаҳои ниҳоии хонигарии мустақили Дарвоз низ дар ҳамин гузориши Кузнецов сабт шудааст. Тибқи маълумоти ӯ, дар арафаи суқут, аз тамоми қаламрави собиқи хонигарӣ ба охирин Шоҳи Дарвоз — Сироҷидин— танҳо чанд мулки марказӣ, аз ҷумла худи Ванҷ, боқӣ монда буд: ''«...послѣднему дарвозскому Ша Сераджетдину принадлежали только Кала-и-Хумбъ, Ванчъ, Язулемъ, всѣ амилякдарства лѣваго берега Пянджа съ Хагономъ включительно, Хуллезъ и Вахія.»'' Тарҷума: ''«...ба охирин Шоҳи дарвозӣ Сироҷидин танҳо Қалъаи Хумб, Ванҷ, Язғулом, тамоми амлокдориҳои соҳили чапи Панҷ то Ҳагонро (Деҳагон, Деҳхагон) дар бар гирифта, инчунин Хулоз ва Вахё тааллуқ доштанд»''.<ref name="ref56">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 5.</ref> Ва ҳангоме ки соли 1878 сипоҳи бухороӣ бо сарварии Худойназар-Атолиқ ногаҳон ба Қалъаи Хумб наздик шуд, Сироҷидин-Шоҳ бидуни ҷанг таслим гардид, вале роҳи гурези худро маҳз аз тариқи Ванҷ интихоб намуд: ''«Сераджетдинъ-Ша сдалъ крѣпость безъ бою, а самъ бѣжалъ черезъ Ванчъ въ Кокандъ къ Худаяръ-хану.»'' Тарҷума: ''«Сироҷидин-Шоҳ қалъаро бидуни ҷанг таслим кард, худаш бошад, аз тариқи Ванҷ ба Қӯқанд, назди Худоёрхон гурехт»''.<ref name="ref57">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 6.</ref> === Экспедитсияи сарҳадии соли 1893 === Соли 1893 экспедитсияе бо мақсади таҳқиқи марзҳои берунии Империяи Русия бо Форсу Афғонистон ва барқарор кардани назорати гумрукии сарҳадӣ дар ҳудуди вилояти Наздикаспӣ ва Хонигарии Бухоро ташкил дода шуд. Яке аз аъзои ин экспедитсия, капитани штаби генералии Февралёв, қитъаи камомӯхтаи сарҳадро аз дарёи Ванҷ дар тӯли рӯдҳои Панҷу Ому то истеҳкоми [[Керкӣ]] таҳқиқ намуд.<ref name="ref2112" /> Дар натиҷаи ин таҳқиқот, ки минтақаи баландкӯҳии шарқи Бухороро низ фаро мегирифт, машварати махсуси аъзои экспедитсия бо шахсиятҳои соҳибнуфузи давр — губернатори ҳарбии вилояти Самарқанд граф Н. Я. Ростовцов ва агенти сиёсии Русия дар Бухоро П. М. Лессар — баргузор гардид.<ref name="ref2112" /> Натиҷаи ин машварат чунин буд, ки минтақаи мазкур, ба сабаби вазъи вуҳушонаву душвории убури он, аз ҷониби постҳои назорати сарҳадӣ ишғол нагардад; ба ҷои он, хатти назорати сарҳадӣ аз рустои Боғорак тавассути Дарвозу Қаратегин, аз пунктҳои Қалъаи Хумб, Тобидара, Ғарм ва Думбарачӣ, то пайвастшавӣ бо хатти назорати сарҳадии вилояти [[Фарғона]] гузаронида шуд.<ref name="ref2112" /> Тибқи дастури сарфармондеҳи кулли вилояти Туркистон, барон А. Б. Вревский, аз пости Қалъаи Хумб бояд як гашти патрулӣ ба рустои Рохар дар соҳили дарёи Ванҷ фиристода мешуд, зеро маҳз ба водии ҳамин рӯд роҳҳои аз Рӯшон меомадагӣ мебаромаданд.<ref name="ref2112" /> Соли 1895 бекигарии Дарвоз, ки дар ҳар ду канораи рӯди Панҷ қарор дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид: канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд.<ref name="ref58">Постников А. В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. — М.: Памятники исторической мысли, 2001. — 416 с. — ISBN 5-88451-100-0.</ref> Ванҷ то соли 1920 амлокдории Қалъаи Ванҷи бекигарии Дарвози аморати Бухоро буд. Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 Ванҷ аз соли 1920 то 1924 чун тумани Ванҷ дар ҳайати вилояти Ғарми [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] ҷой дошт. Солҳои 1925-1926 Ванҷ чун ҷузъи тумани Қалъаихумби вилояти Ғарми ҶМШС Тоҷикистон ҳисоб меёфт. Солҳои 1926-1930 волости Ванҷ дар ҳайати ВМКБ буд. Солҳои 1930-1933 Ванҷ чун қисми ҳудуди ноҳияи Қалъаихумб бевосита дар тобеъияти ҷумҳурӣ буд. Тибқи Қарори Кумитаи Иҷроияи Марказии ҶШС Тоҷикистон аз 29 майи соли 1933, №46 расман ноҳияи Ванҷ таъсис ёфта, то соли 1937 дар тобеъияти бевоситаи ҷумҳурӣ қарор дошт. Дар асоси Қарори Президиуми КИМ-и Шӯроҳои ҶШС Тоҷикистон аз 11 августи соли 1937, №43 ноҳияи Ванҷ бо ҳамаи деҳшӯроҳояш: Ванҷ, Водхуд, Рованд, Техарв, Жовуд ва Язғулом расман ба ҳайати ҳудудии ВМКБ гузаронида шуд. Бино бар ин, ноҳияи Ванҷ ҳамчун воҳиди маъмурӣ дар ҳайати Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 11 августи соли 1937 ташаккул ёфтааст. {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 2. Таҳаввулоти маъмурию ҳудудии Ванҷ (то соли 1878 – соли 1937)''' |- |'''Марҳилаи таърихӣ''' |'''Мақоми маъмурию ҳудудӣ''' |'''Тобеияти давлатӣ/минтақавӣ''' |- |То соли 1878 |Мухторияти комил / Иттиҳод бо Дарвоз |Идоракунии мустақил таҳти сарварии шоҳ |- |1878-1920 |Амлокдории Қалъаи Ванҷ |Бекигарии Дарвоз, Аморати Бухоро |- |1920-1924 |Тумани Ванҷ |Вилояти Ғарми Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро |- |1925-1926 |Ҷузъи тумани Қалъаихумб |Вилояти Ғарми ҶМШС Тоҷикистон |- |1926-1930 |Волости Ванҷ |Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон |- |1930-1933 |Қисми ноҳияи Қалъаихумб |Тобеияти бевоситаи ҶШС Тоҷикистон |- |29 майи 1933 |Ноҳияи Ванҷ (таъсиси мустақил) |Тобеияти бевоситаи ҶШС Тоҷикистон |- |11 августи 1937 |Ноҳияи Ванҷ бо 6 деҳшӯро |Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ) |} Дар нимаи солҳои 1950-ум сиёсати муҳоҷиркунонии аҳолии кӯҳистон ба водиҳои пахтакор ба Ванҷ низ бетаъсир намонд: соли 1954 сокинони водии Язғулом ба ноҳияи Куйбишеви водии Вахш кӯчонида шуданд. Гармои тоқатфарсо, беморшавии оммавӣ ва фавти зиёди кӯдакон ин муҳоҷиратро барои кӯчидагон фоҷиабор гардонд ва бахши зиёди онҳо тадриҷан ба зодгоҳи худ баргаштанд, ҳарчанд на ҳама; як ҷамоаи язғуломизабон то имрӯз дар водии Вахш боқӣ мондааст.<ref name="ref59">[https://iling-ran.ru/web/ru/scipop/blog/1911_edelman Из полевых записей середины прошлого века. Об экспедициях в язгулямский язык в 1950-х гг.] (рус.) // Сомонаи Пажӯҳишгоҳи забоншиносии Академияи илмҳои Русия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref60">[http://field-ling.moscow/c/language/yazghulami/ Язгулямский язык] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231202014852/https://field-ling.moscow/c/language/yazghulami/ |date=2023-12-02 }} (рус.) // Экспедиции Московской школы полевой лингвистики. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref61">Астрономические знания язгулемцев (рус.) // Восток (Oriens). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Осори таърихӣ == Дар қаламрави Ванҷ мавзеъ, осор ва ёдгориҳои таърихии бисёр вуҷуд доранд, вале то ҳол таҳқиқоти шоистае дар ин росто анҷом наёфтааст. Тибқи омори соҳаи сайёҳии ВМКБ, дар ҳудуди ноҳияи Ванҷ ба ҳолати соли 2024 15 ёдгории таърихию фарҳангӣ ба қайд гирифта шудааст.<ref name="ref62">[https://ctd.tj/2024/03/30/%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D0%B0%D0%B7-%D2%B7%D0%B0%D2%B3%D0%BE%D0%BD-%D0%B0%D0%B7-%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B0%D1%82-%D0%B1%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8A%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B8%D0%BD/ Аз табиат ба санъати инсонӣ: 7 муъҷизаи нави ҷаҳонӣ номида шуд] // Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 30 марти 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои дарки мантиқи ҷойгиршавӣ ва моҳияти ин осор, бояд заминаи таърихию сиёсии ташаккули онҳоро дарк намуд. Бино бар маълумоти таърихномаҳои асримиёнагӣ, дар садаҳои VII-VIII қаламрави кунунии Ванҷ ҷузъи вилояти таърихии Кумед буд, ки болооби дарёи Вахшро фаро гирифта, сарзамини имрӯзаи ноҳияҳои Дарвозу Ванҷ ва шимоли Бадахшонро дар бар мегирифт.<ref name="ref63">[[Таърихи Тоҷикистон]] // Википедиа. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Баъдтар, дар асрҳои миёна, Ванҷу Дарвоз як сарзамини воҳидро ташкил дода, бо номи ''«Курон»'' ёд мешуданд, ки маркази он деҳаи кунунии Кеврон будааст.<ref name="ref64">Таърихи шаҳр // Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Ваҳдат. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳз дар ин заминаи қадимии сиёсӣ, ки бо мустақилияти нисбии маҳаллӣ ва хатари доимии ҳуҷумҳои беруна тавсиф мешуд, эҳтиёҷ ба бунёди қалъаҳои мустаҳкам ба миён омад. Пеш аз тавсифи муфассали Мушкетов, қадимтарин шаҳодати мустанади русиро дар бораи ин қалъа низ капитан Кузнецов дар гузориши соли 1892-и худ сабт кардааст. Ӯ зимни тавсифи амлокдории Ванҷ чунин навиштааст: ''«Ванчское амилякдарство расположено по р. Ванчъ и частью по правому берегу р. Пянджъ. Мѣстопребываніе амилякдара кишлакъ Кала-и-Рохарвъ (на нашихъ картахъ Кала-и-Ванчъ); имѣется небольшая крѣпостца.»'' Тарҷума: ''«Амлокдории Ванҷ дар канори дарёи Ванҷ ва қисман дар соҳили рости дарёи Панҷ ҷойгир аст. Маҳалли иқомати амлокдор рустои Қалъаи Рохарв аст (дар харитаҳои мо — Қалъаи Ванҷ); дар он қалъачаи хурде мавҷуд аст»''.<ref name="ref65">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 79.</ref> Ин иттилои Кузнецов, ки бисту се сол пеш аз тавсифи муфассали Мушкетов сабт шудааст, собит месозад, ки номи ''«Қалъаи Ванҷ»'' барои Рохарв аллакай дар харитаҳои расмии охири асри XIX ба кор мерафт ва Рохарв аз ҳамон замон ҳамчун маркази маъмурии амлокдории Ванҷ шинохта мешуд. Қалъаи Ванҷ дар баландии соҳили рости Ванҷоб, дар масофаи 15 км аз резишгоҳи он ба дарёи Панҷ воқеъ гашта буд. Мавқеъияти ин қалъа аз нигоҳи ҳарбию стратегӣ бисёр созгор будааст ва ба муҳофизонаш имкон медодааст, ки муддати тӯлонӣ аз худ дифоъ кунанд. Тавсифи илмии Рохарв ва қалъаи онро ҳанӯз соли 1916 узви Ҷамъияти ҷуғрофии Русия Д. И. Мушкетов интишор додааст.<ref name="ref5" /> Дар мақолаи худ, ки натиҷаи боздиди шахсии ӯст, Мушкетов мавқеи стратегии Рохарвро чунин тавсиф кардааст: ''«Административнымъ центромъ Ванча всегда былъ и есть базарный кишлакъ Рохаръ (или Рохарвъ) въ 40 дворовъ, расположенный на правомъ берегу рѣки, въ двадцати верстахъ выше ея устья, на высотѣ 5.950 футъ, у моста, ведущаго къ перевалу Гушхонъ, запирая собой, слѣдовательно, единственный конный путь на Язгулемъ, Рошанъ и Памиръ. Это важное стратегическое положеніе и было использовано древними '<nowiki/>'''правителями Ванча – «Шо», воздвигнувшими здѣсь крѣпость (Кала-и-Ванчъ) и избравшими ее для своей резиденціи.»''''' Тарҷума: ''«Маркази маъмурии Ванҷ ҳамеша рустои бозории Рохар (ё Рохарв) буд ва то ҳол ҳамин аст – бо 40 хонавода, дар соҳили рости дарё, дар бисту версти болотар аз резишгоҳи он, дар баландии 5950 қадам, назди пуле, ки ба ағбаи Гушхон мебарад, ва бо ин васила ягона роҳи аспсаворро ба Язғулом, Рӯшон ва Помир мебандад. Маҳз ҳамин мавқеи муҳими стратегӣ буд, ки ҳокимони қадимии Ванҷ – «Шоҳ»-ҳо – истифода бурда, дар ин ҷо қалъа (Қалъаи Ванҷ) бино карданд ва онро барои худ қароргоҳ интихоб намуданд»''.<ref name="ref66">Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). — Петроградъ: Типографія М. М. Стасюлевича, 1916. — (Отдѣльный оттискъ изъ тома LII (1916 г.) Извѣстій Императорскаго Русскаго Географическаго Общества № 876). — С. 7.</ref> Мушкетов инчунин интихоби маҳалли қалъаро аз нигоҳи амниятӣ шарҳ додааст: ''«Мѣсто выбрано весьма хорошо и удобно, на возвышеніи, съ котораго открытый видъ во всѣ стороны, и долина Ванча, какъ на ладони; рѣка отъ стѣнъ крѣпости въ 3 қулочяхъ, но для обезпеченности водоснабженія имѣлся къ ней подземный ходъ; невдалекѣ, на луговинѣ у рѣки, имѣется прудикъ, наполняемый ключемъ теплой, солоноватой воды, предоставляющій идеальное купанье.»'' Тарҷума: ''«Ҷой хеле хуб ва мувофиқ интихоб шудааст, дар баландие, ки аз он манзараи кушода ҳар тараф дида мешавад ва тамоми водии Ванҷ мисли кафи даст намоён аст; дарё аз деворҳои қалъа дар масофаи 3 қулочӣ ҷой дорад, вале барои таъмини бехатари обтаъминкунӣ роҳи зеризаминӣ ба он вуҷуд дошт; дар наздикӣ, дар марғзори лаби дарё, ҳавзчае ҳаст, ки аз чашмаи оби гарму намакини он пур мешавад ва барои шиноварии беҳамто мувофиқ аст»''.<ref name="ref66" /> Дар бораи сохти худи қалъа Мушкетов навиштааст: ''«Постройка, конечно, глинобитная, но довольно массивная, со стѣнами до 4 қулочей высотой, обнесенными съ трехъ сторонъ рвомъ, съ бойницами и пятью угловыми башнями. Внутреннія перегородки частью деревянныя, равно какъ и колонны, балки и двери, тонкой, старинной рѣзной работы.»'' Тарҷума: ''«Бино, албатта, гилину похсагин, валекин бисёр мустаҳкаму матин аст, бо деворҳои баланди чаҳорқулоча, ки аз се сӯйи он, хандақе бар гирди он кандаанд, бо тиркашҳову бурҷҳои панҷгонаи кунҷӣ. Деворҳои миёнгини дохилӣ, қисман, чӯбинанд, ҳамчунин, сутунҳову болорҳову дарҳои он, ки бо кандакории нафису куҳан оростаанд»''.<ref name="ref66" /> Мушкетов санаи боздиди худ ва оғози кашидани нақшаи қалъаро низ қайд кардааст: ''«Многое уже разрушено (мое посѣщеніе относится къ 11 іюля 1905 г.), но общее расположеніе еще сохранилось и я, пользуясь обстоятельными поясненіями почтеннаго шейха-токсабы Ванча, снялъ планъ всей крѣпости»'' (тарҷума: ''«Бисёр чиз аллакай хароб шудааст (боздиди ман ба 11 июли соли 1905 рост меояд), вале тартиби умумӣ то ҳол нигоҳ дошта шудааст ва ман, бо истифода аз тавзеҳоти муфассали шайх-тӯксабои эҳтиромноки Ванҷ, нақшаи тамоми қалъаро кашидам»'').<ref name="ref66" /> Нақшаи қалъа, ки Мушкетов кашидааст, 27 ҳуҷраву қисми қалъаро бо рақам нишон медиҳад, ки шарҳи онҳо чунин аст:<ref name="ref66" /> Ур - обдорхона Дарвозахона – ҳуҷраи нигаҳбонону дарбонон Ҳуҷраи навкарҳо Бадарравхона – ҳоҷатхона Долон – ҳавлии аспҳо Ахтахона – оғилхона, ва болои он анборхонаи алаф Пештоқ – гузаргоҳи пӯшида Фаррошхона – ҳуҷраи сайисон Пештоқи дуюм (баландии 3 қулоч) Гулгунхона – ҳуҷраи пазириши меҳмонон Ҳуҷраи худи шоҳ Қӯрғон – сарбозхона (харобшуда) Ғуломгардиш – долони мамониаткунандаи дидани занони дар боғ гардандагӣ Ошхона – ошхона Роҳрав – долон Ғуломгард – гузаргоҳ ба қисми занона Хазина – ҳуҷраи хазинадорӣ Ҳаммом – ҳаммом Пештоқи занона Ҳуҷраи зани шоҳ – тобистона Ҳуҷраи зани шоҳ – зимистона Тӯпхона – манора Рӯйи ҳавлӣ – ҳавлии пӯшида Ҳарам (харобшуда) Анборхона (болои ҳуҷраи 16) Манора – ҳоло ҳуҷраи меҳмонон – меҳмонхона Оғози роҳи зеризаминӣ ба сӯи дарё Дар масофаи як версти болотари Рохар, дар канори роҳ, Мушкетов ду гӯри қадимиро низ ба қайд гирифтааст: ''«Въ верстѣ выше Рохара по долинѣ, около дороги, двѣ древнихъ гробницы съ фигурными стѣнами, имѣющими какое-то отношеніе къ крѣпости; интересно, что на могильномъ шестѣ, помимо обычныхъ куска матеріи и конскаго хвоста (на боковой перекладинѣ), сверху помѣщены изображенія сложенной руки (ладони) и голубя»'' (тарҷума: ''«Дар як версти болотар аз Рохар, дар паҳлӯи роҳ, ду гӯри қадимӣ бо деворҳои нақшдор ҳастанд, ки бо қалъа алоқаи муайяне доранд; ҷолиб ин аст, ки бар болои чӯби қабр, ба ғайр аз пораи матоъ ва думи асп (дар чӯби паҳлӯӣ)-и маъмулӣ, тасвири дасти гирдкардашуда (кафи даст) ва кабутар низ гузошта шудааст»'').<ref name="ref66" /> Ба ғайр аз ин, Мушкетов дар поварақи худ ёдовар шудааст, ки ягона роҳи воридшавӣ ба водӣ аз тарафи Панҷ низ бо қалъаи хурди дигаре мустаҳкам карда шуда буд: ''«Этотъ единственный выходъ кромѣ того очень искусно былъ загражденъ небольшой крѣпостцей, остатки которой еще видны на изолированномъ холмѣ въ устьѣ Ванча»'' (тарҷума: ''«Ин ягона баромадгоҳ аст, илова бар ин, хеле моҳирона бо қалъачаи хурде масдуд шуда буд, ки бақоёи он то ҳанӯз дар теппаи ҷудоуфтодаи резишгоҳи Ванҷ ҳувайдоанд»'').<ref name="ref67">Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). — Петроградъ, 1916. — Тавзеҳот, №4.</ref> Тибқи мушоҳидаи ӯ, қалъа бевосита дар масири корвонрав ба сӯи ағбаи Гишхун қарор дошт, ки тавассути он роҳи корвонӣ ба водии Язғулом ва аз он ҷо ба самти баландкӯҳҳои Помир мерасид.<ref name="ref68">[https://poxod.ru/guidebook/darvaz/p_darvaz_dolinarekivagdm_a.html Долина реки Ванч] // Свободный туризм (poxod.ru). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пеш аз он ки Мушкетов худ соли 1905 аз қалъа боздид кунад, тавсифи мухтасартаре аз он – тахминан 13 сол пештар – аллакай ба қалами А. А. Семёнов тааллуқ дошт, ки соли 1898 шахсан аз қалъа дидан кардааст: ''«Въ низовьи р. Ванджа лежитъ самый значительный кишлакъ долины, Кал'аи-Ванджъ, или Кал'аи-Рохарвъ (крѣпость Ванджа, крѣпость Рохарвъ). Укрѣпленіе въ немъ до сихъ поръ на обрывистомъ берегу довольно хорошо сохранилось. Стѣны крѣпости–мѣстами глинобитныя, мѣстами сложены изъ кирпичей и камней. По бокамъ лицевой стороны крѣпости–двѣ полуразрушенныхъ зубчатыхъ башни.»'' Тарҷума: ''«Дар поёноби рӯди Ванҷ бузургтарин рустои водӣ ҷойгир аст – Қалъаи Ванҷ, ё Қалъаи Рохарв (қалъаи Ванҷ, қалъаи Рохарв). Истеҳкоми он то ба имрӯз дар соҳили баланди дарё нисбатан хуб нигоҳ дошта шудааст. Деворҳои қалъа ҷо-ҷо аз гил, ҷо-ҷо аз хишти пухтаву санг сохта шудаанд. Аз ду тарафи рӯи қалъа ду манораи нимвайрони дандонадор қарор доранд»''.<ref name="ref69">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 8.</ref> Муҳимтар аз ҳама, Семёнов санаи тахминии бунёди қалъа ва номи бинокори онро сабт кардааст – маълумоте, ки то кунун дар ягон манбаи дигари дастраси мақола наомадааст: ''«Крѣпость, по преданію, была построена лѣтъ двѣсти тому назадъ дарвазскимъ ханомъ, Азиз-Ханомъ, и, вѣроятно, не разъ служила хорошую службу ея защитникамъ во времена независимаго Дарваза. Теперь въ ней живетъ амлякдаръ (начальникъ округа) долины Вандж.»'' Тарҷума: ''«Қалъа, тибқи ривоят, тахминан дусад сол пеш аз ҷониби хони дарвозӣ – Азиз-Хон – бино ёфтааст ва эҳтимол, борҳо ба муҳофизони худ дар давраи истиқлолияти Дарвоз хидмати шоиста кардааст. Ҳоло дар он амлокдор (сарвари ноҳия, яъне шоҳ)-и водии Ванҷ зиндагӣ мекунад»''.<ref name="ref70">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 8–9.</ref> Азбаски китоб соли 1903 нашр шуда ва мушоҳидаи муаллиф соли 1898 сурат гирифтааст, ин ривоят санаи бунёди қалъаро тахминан ба солҳои 1698-1700 рабт медиҳад. Ин ривояти Семёнов дар бораи Азизхон, ки то ҳол дар баъзе сарчашмаҳо такрор мешавад, аз нигоҳи муосир асоси устувори таърихӣ надорад: дар рӯйхати мукаммали шоҳони Дарвоз, ки намояндаи расмии идораи Русия дар Туркистон Г. А. Арандаренко дар мақолаи худ ''«Дарваз и Каратегин»'' (1883) овардааст, ягон шоҳе бо номи Азизхон сабт нашудааст.<ref name="ref2072">Арандаренко Г. А. Дарваз и Каратегин // Военный сборник. — 1883. — № 11–12.</ref> Тибқи ин рӯйхат, силсилаи шоҳони Дарвоз аз Шоғариб (то соли 1637) оғоз гардида, тавассути Шоқирғиз (1637–1668), Маҳмудшо (1668–1729), Танаи Фӯзашо (1729–1734), Муҳаммадхоншо (1734–1762), Мизробшои аввал (1762–1778), Шоидарвози I (1787–1788), Мансурхон (1788–1797), Шотурк (1797–1803), Мизробшои сонӣ (1803–1806), Султони Кучак (1806–1815), Шоиброимхон (1815–1828), Султон Маҳмудшо (1829–1838), Шоаҳмад (1839–1842), Исмоилшо (1842–1859), Иброҳимшо (1861–1863) ва Шоидарвози II (1863–1868) то Сироҷуддиншо (1868–1878) идома ёфтааст.<ref name="ref2072" /> Бар асоси таҳқиқоти муосир, эҳтимоли бештар меравад, ки Қалъаи Ванҷ на дар аҳди хони номаълуми ривоятӣ, балки дар аҳди Шайбонихониён бунёд гардидааст. Шоқирғиз, ки аз соли 1637 то 1668 ҳукмронӣ кардааст, фарзанди Абдуллоҳхони II-и Шайбонӣ буда, баъди забти Бадахшон дар соли 1584, волии Дарвоз гардида, Қалъаи Хумбро пойтахти худ қарор дода буд;<ref name="ref2072" /> тибқи ин назария, эҳтимол дорад, ки Қалъаи Ванҷ низ ҳамчун истеҳкоми мудофиавӣ маҳз дар ҳамин давра сохта шуда бошад. Дар давраи баъдина, вақте ки минтақа таҳти назорати Аморати Бухоро қарор гирифт, Қалъаи Ванҷ нақши муҳими низомии худро идома дод. Тибқи китоби сайёҳи бритониёӣ Ангус Гамильтон ''«Афғонистон»'' (1908), дар охири асри XIX ва аввали асри XX дар қалъа 300 навкари артиши миллии амири Бухоро ҷойгир карда шуда буданд: ''«В крепости Ванч было раньше расположено 300 человек из национальной армия эмира бухарского; из такого же отряда состоял гарнизон Каляи-Вамар, а в Каляи-Хум стоял целый бухарский полк.»'' Тарҷума: ''«Дар қалъаи Ванҷ пештар 300 нафар аз артиши миллии амири бухороӣ ҷойгир буда, гарнизони Қалъаи Вамар низ аз чунин дастаи мисли ҳамин иборат буд, дар Қалъаи Хум бошад, як полки бутуни бухороӣ истода буд»''.<ref name="ref2082">Гамильтон А. Афганистан / пер. С. П. Голубинова. — СПб., 1908.</ref> Семёнов инчунин ду навиштаи девории қалъаро айнан нусхабардорӣ кардааст: як байти форсӣ дар бораи гардиши бераҳмонаи рӯзгор, ва як ёдгории русии сайёҳони соли 1896 – ''«Прибылъ разъѣздъ 25 числа августа за старшаго общивкй Яковъ. Черновъ. и джигить Николай Каплун и перевочикъ Ашурбай. 1896 года»'' (тарҷума: ''«Гурӯҳи саворагон 25 августи соли 1896 омаданд: сардор Яков Чернов, ҷигит Николай Каплун ва тарҷумон Ашурбой»'').<ref name="ref70" /> Гумон меравад, ки дар тамоми ҳавзаҳои Бадахшон сукунати одамон ба як давраи таърихӣ мансуб будааст. Ёдгориҳои манзилӣ ва меъмориву мудофеавии асримиёнагии ғарби Бадахшон, ки дар деҳаи Баравни ҷамоати деҳоти Водхуд воқеанд ва аз ҷиҳати амнияти ҳарбӣ бисёр муносибу побарҷоянд, бо камоли таассуф, то кунун таҳқиқи шоиста нашудаанд. Нақшу нигораҳои рӯйи харсангҳои водии Язғулом, ки дар деҳаҳои Жамаг, Андарбоғ ва Мотравн ба даст омадаанд, агарчи ҳанӯз комилан омӯхта нашудаанд, гувоҳи муътамаде аз ҳузури мардум ва сукунати онон аз замонҳои бостонӣ дар ин минтақа ҳастанд. Дар байни ин сангнигораҳо, ки ба навъи умумии петроглифҳои Помиру Бадахшон шабоҳат доранд, тасвири нахчир (бузи кӯҳӣ бо шохҳои калон), саҳнаҳои шикор бо камон, рамзҳои офтобӣ ва изи дасту пойи инсон бештар вомехӯранд; дар мифологияи мардумони эронитабор бузи кӯҳӣ рамзи покиву ҳосилхезӣ ва иртибот бо олами боло дониста мешавад.<ref name="ref62" /> Дар қаламрави Ванҷ, ба монанди дигар минтақаҳои кӯҳистони Тоҷикистон, сағонаҳо ва дахмаҳои сангии куҳан низ аз насл ба насл боқӣ мондаанд, ки далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин сарзамин мебошанд. Чунин иншооти дафнӣ, ки дар ҷойҳои махсуси сангӣ, дар баландиҳо ё ғорҳо бунёд меёфтанд, эҳтимолан боқимондаи анъанаҳои дафнии пешазисломӣ мебошанд; тибқи баъзе оинҳои қадими маҳаллӣ (аз ҷумла эътиқодоти наздик ба дини зардуштӣ), ҷасади фавтида набояд бо унсурҳои муқаддаси табиат – хок, об ё оташ – тамос мегирифт.<ref name="ref62" /> Ҳарчанд имрӯз тамоми аҳолии ноҳия мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд ва расму оини дафни исломиро ба таври қатъӣ риоя мекунанд, мавҷудияти ин сағонаву дахмаҳо аз як давраи гузариши тӯлонии фарҳангӣ ва қабатҳои гуногуни динию эътиқодӣ дар минтақа хабар медиҳад. Ёдгориҳои бостонии Помири Ғарбӣ, аз ҷумла мавзеъҳои қаламрави Ванҷ, дар силсилаи бунёдии ''«Харитаи бостоншиносии Тоҷикистон»'' – муҷаллади марбут ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, ки бостоншинос М. А. Бубнова таълиф намудааст ва ёдгориҳои давраи сангро то садаи XX фаро мегирад, – ба қайд гирифта шудаанд.<ref name="ref71">Бубнова М. А. Горно-Бадахшанская автономная область. Западный Памир (памятники каменного века — XX в.). — Душанбе, 2008. — (Археологическая карта Таджикистана).</ref> Илова бар ёдгориҳои меъморӣ ва дафнӣ, мероси беназири саноатии Ванҷ – боқимондаҳои кӯраҳои қадимии оҳангудозӣ (домнитсаҳо) – низ бахши муҳими осори таърихии ноҳия ба шумор мераванд. Тибқи маълумоти иқтисоддон И. Е. Ходоров, ки соли 1929 таҳлилҳои М. С. Андреевро дар бораи ин ҳунар тасдиқ ва иқтибос овардааст, дар боварҳои мардумии ванҷиён металли ҳосили ин кӯраҳо на танҳо арзиши истеҳсолӣ, балки хосияти шифобахш низ дошт: маҳсули онро ''«барои табобати ҳар гуна бемориҳо пешбинӣ карда, ба ҷойи дардманд мегузоштанд»''.<ref name="ref53" /> Ин боварҳо нишон медиҳанд, ки осори саноатии Ванҷ бо мероси ғайримоддӣ ва эътиқодоти мардумӣ пайванди зич доштааст, ва имрӯз боқимондаҳои ин кӯраҳо, харобаҳои коргоҳҳо ва партовҳои маъданӣ (шлакҳо) дар дараҳои Ванҷ метавонанд ҳамчун мавзеи нодири ''«бостоншиносии саноатӣ»'' мавриди пажӯҳиши минбаъда қарор гиранд. Сарчашмаи аввалини сабти илмии ин ҳунар – 23 сол пеш аз рисолаи Андреев (1926) – низ ба Семёнов тааллуқ дорад: ''«Богатыя залежи желѣзной руды въ верховьяхъ р. Ванджа даютъ горцамъ Ванджской долины неисчерпаемый матеріалъ для различнаго рода желѣзныхъ издѣлій, которыя удовлетворяютъ самымъ разнообразнымъ требованіямъ домашняго обихода горныхъ таджиковъ и потому расходятся изъ этой огромной кузницы, какова долина Ванджа, по всему Дарвазу, Каратегину и Язгуляну, проникая даже въ отдаленные и трудно достижимые уголки Рошана, Шугнана и Вахана.»'' Тарҷума: ''«Захираҳои фаровони маъдани оҳан дар болооби рӯди Ванҷ ба кӯҳистониёни водии Ванҷ маводи беохири намудҳои гуногуни маснуъоти оҳанӣ медиҳанд, ки эҳтиёҷоти гуногуни рӯзгори тоҷикони кӯҳӣ қонеъ мегардонанд ва аз ин кӯрахонаи азим, яъне водии Ванҷ, ба тамоми Дарвозу Қаротегину Язғулом паҳн мешаванд, ҳатто ба гӯшаҳои дурдасту дастнораси Рӯшону Шуғнону Вахон низ ворид мегарданд»''.<ref name="ref72">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 62.</ref> Семёнов инчунин номи мушаххаси деҳаеро сабт кардааст, ки дар он раванди коркарди оҳанро шахсан мушоҳида намудааст: ''«Самый способъ добыванія желѣза намъ пришлось наблюдать во кишлакѣ Сытаргъ, на Ванджѣ»'' (тарҷума: ''«Худи усули истихроҷи оҳанро мо тавонистем дар рустои Старғ, дар Ванҷ, мушоҳида кунем»'').<ref name="ref72" /> Ӯ ҳамчунин тавсифи мубодилаи тиҷоратии маснуоти оҳании Ванҷро бо минтақаҳои ҳамсоя овардааст: ''«Эти издѣлія находять большой сбыть на рынкахъ Кал'аи-Хума и въ сосѣднихъ долинахъ: Язгуляна и Оби-Хингоу, причемъ продажа на деньги совершается очень рѣдко; обыкновенно вещи мѣняются на тѣ, которыя необходимы таджикамъ Ванджа»'' (тарҷума: ''«Ин маснуъот дар бозорҳои Қалъаи Хум ва водиҳои ҳамсоя – Язғулому Оби Хингов – фурӯши хубе меёбанд, вале фурӯш ба пул хеле кам сурат мегирад; одатан молҳо ба он чизҳое иваз мешаванд, ки барои тоҷикони Ванҷ зарур аст»'').<ref name="ref73">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 64.</ref> === Раванди истихроҷ ва гудохтани оҳан тибқи мушоҳидаи Андреев (1926) === Тобистони соли 1925 экспедитсияи Ҷамъияти омӯзиши Тоҷикистон ва халқиятҳои эронӣ, ки М. С. Андреев роҳбарии онро ба уҳда дошт, аз водии Ванҷ гузашт ва ба дархости масъули Шӯъбаи ҷуғрофӣ ва иқтисодии Ҷамъият, И. И. Бездека, Андреев маълумоти муфассалеро дар бораи усули маҳаллии истихроҷи оҳан ҷамъоварӣ намуд, ки соли 1926 дар шакли рисолаи алоҳида ба нашр расид.<ref name="ref52" /> Азбаски экспедитсия дар мавсими тобистон гузашт, вақте ки кӯраҳо аз кор монда буданд, худи раванди гудозишро Андреев на бо мушоҳидаи мустақим, балки аз забони худи тоҷикони маҳаллӣ сабт кардааст.<ref name="ref52" /> Тибқи гузориши ӯ, дар кӯҳҳои Ванҷ се кони асосии маъдани оҳан вуҷуд дошт: конҳои Техарв (сердаромадтарин ва пуристифодатарин, дар наздикии деҳаи Техарв, ки ба он бо роҳи зеризаминӣ – штолня – дастрасӣ ҳосил мешуд), Пойи Мазор (дар болооби дарёи Ванҷ) ва кони назди деҳаи Потов (маъдани он бо сифати пасттар).<ref name="ref52" /> Дар кони Техарв конканҳо бо чароғи равғанӣ (''«чроғ»'', ки чор ададашро якбора меафрӯхтанд) ва табарҳои махсус (''«тавар»'') кор мекарданд; як конкан дар як рӯз аз 20 то 40 пуд маъдан меканд, ду нафар ҳамзамон кофтуков мекарданд ва се-чор нафари дигар маъданро ба берун мебароварданд. Гурӯҳҳои конканӣ одатан аз 5 то 20 нафар иборат буданд ва баъд аз ҷамъоварии миқдори кофӣ (аз 20 то 50 бор – вобаста ба захираи ангишти дар дастрас), маъданро ба пушт бор карда, бо ёрии асои махсуси кӯҳнавардӣ (''«шкорчӯб»'', ки нӯги оҳанин дорад) аз пасти пур хатарнок фуруд меомаданд.<ref name="ref52" /> Мавсими асосии конканӣ тирамоҳ буд, вақте ки корҳои саҳроӣ ба анҷом расида буданд; онҳое ки натавонистанд тирамоҳ маъдан ҷамъ кунанд, инро дар баҳор анҷом медоданд.<ref name="ref52" /> Истихроҷи оҳан аз болооби водии Ванҷ то деҳаи Бунай (болотар аз қалъаи пешинаи Рохарв) идома дошт; поёнтар аз Бунай ин ҳунар маъмул набуд, зеро ҳам масофа то кон дуртар буд ва ҳам сӯзишворӣ кам буд – дар он ҷо танҳо буттаи ''«пӯш»''-ро ба ҷои ангишт истифода мебурданд.<ref name="ref52" /> Қариб ҳар як хонаводаи Ванҷи Боло дар як сол як маротиба кӯраи худро пур мекард; агар ангишту маблағ кофӣ намебуд, якчанд хонавода (то 10 нафар ва баъзан бештар) муттаҳид мешуданд. Дар ду деҳа – Техарв (6 хона) ва Бунай (18 хона) – кӯраҳои умумиҷамоатӣ вуҷуд дошт, ки тамоми сокинон якҷоя аз онҳо истифода мебурданд.<ref name="ref52" /> Кӯраи ванҷӣ (''«чиндон»''), ки Андреев дар ду деҳа мушоҳида кардааст, аз навъи хеле ибтидоӣ буд: утоқи назди он ''«бунг» (бом)'' ба шакли заминкан, тахминан 3,5-4 метр дарозӣ ва бараш, канда мешуд ва танҳо як арш аз сатҳи замин болотар мебаромад. Дар дохили он чуқурии мураббаъ бо номи ''«пога»'' (пойгоҳ, айнан ҳамон истилоҳе, ки барои сатҳи фарши хонаи тоҷикони кӯҳӣ ба кор меравад) канда мешуд, ки то як метр аз сатҳи атроф пасттар буд; аз он тоқчаи шишамонанди калон – ба монанди меҳроби масҷид – ба сӯи берун мекушод.<ref name="ref52" /> Даричаи вурудӣ ''«дарик» (дарак, дари хурд)'', ки ҳангоми пуркунии кӯра бо девори тунуки сангин (тахминан 20 см ғафсӣ) баста мешуд, аввал бо ҳезуми арчагӣ (беҳтарин сӯзишворӣ) ё буттаи хордори ''«ангет»'' пур карда мешуд.<ref name="ref52" /> Фурма ''«булул»'', ки ба воситаи он ба дохили кӯра ҳаво медамиданд, аз гили носӯзи маҳаллӣ бо номи ''«рехч»'' сохта мешуд, ки танҳо дар наздикии деҳаи Бунай истихроҷ мегардид ва барои он ҳатто аз деҳаҳои дурдасти Ванҷи Боло меомаданд.<ref name="ref52" /> Раванди гудозиш чунин буд: аввал ҳезум месӯхтанд, сипас ба воситаи фурма ва дамҳои чармини бузӣ ба он медамиданд; вақте ки ҳезум ба ангишт мубаддал мешуд, аввал ангишт, сипас маъдани майдакардашуда илова мекарданд ва дамидан бе қатъшавӣ, рӯзу шаб, то анҷоми пурраи гудозиш идома меёфт.<ref name="ref52" /> Сатҳи оҳани гудохташуда дар қаъри кӯра бо роҳи фурӯ бурдани чӯбак ба даруни фурма муайян карда мешуд: агар чӯбак ба оҳан бирасад, дарҳол забона мезад. Шумораи фурмаҳои истифодашуда, вобаста ба миқдори маъдану ангишт, одатан аз 10 то 30 адад буд.<ref name="ref52" /> Барои гудохтани як пур кӯра, ки одатан аз 2 то 5 шабонарӯз тӯл мекашид (баъзан то 8-10 шабонарӯз дар назди хонаводаҳои сарватманд), кӯра дар як шабонарӯз тахминан 15 пуд ангишт ва ба ҳамин андоза маъдан фурӯ мебурд.<ref name="ref52" /> Дар ин раванд низоми маҳаллии ''«ҳашар»'' – ёрии мутақобилаи меҳнатӣ бидуни музди пул, шабеҳи мубодилаи шир ё кӯмаки барзагов ҳангоми шудгор – ба кор бурда мешуд: ҳангоме ки як аъзои гурӯҳ кӯраашро пур мекард, дигар аъзоён ба кумак меомаданд ва дар навбати худ низ ҳамин гуна кумак мегирифтанд.<ref name="ref52" /> Ҳайати муқаррарии коргарони як кӯра 12 нафарро ташкил медод; душвортарин кор дамидан бо ду даме дар навбат буд. Соҳиби кӯра дар давоми кор чор бор дар шабонарӯз хӯрок медод: субҳидам ''«умоч»'' (шӯрбои орд бо чакка), нисфирӯзӣ ''«нону ош»'' (шӯрбои нахӯд бо нон), пеш аз ғуруб ''«амруту чормағз»'' (нок ва чормағзи хушк) ва ҳангоми ғуруб ''«ширҷӯш»'' (шири ҷӯшонидашуда бо нон).<ref name="ref52" /> Ду писарбачаи наврас бо номи ''«ғовгар»'' (яке рӯзона, дигаре шабона) назорати сатҳи пуркунии кӯраро ба уҳда доштанд ва бо садои ''«ғовта бгӣ»'' навбати дамидани навбатиро эълон мекарданд.<ref name="ref52" /> Пас аз хомӯшшавии кӯра, ба он 3-4 рӯз имконияти сард кардан дода мешуд; оҳани гудохташуда дар шакли як пораи бузург дар қаъри кӯра мунҷамид мешуд, ки атрофи онро сағораи (''«сав»'') бо болғаҳои вазнин ''«пулк» (путк)'' мекӯбиданд ва канор мезаданд. Сифати оҳан якхела набуд: канораҳояш нарм буда, барои наъл, бел ва нӯги плуг истифода мешуд, дохилаш бошад, сахттар буда, бо номи ''«қрч»'' маъруф буд ва барои корд, табар ва дос ба кор мерафт.<ref name="ref52" /> Пас аз гудозиш, соҳиби кӯра оҳангареро даъват мекард, ки якчанд рӯз дар хонаи ӯ кор карда, оҳани хомро ба маснуот табдил медод; дар ивази хӯроки хонагӣ, ангишт ва дастёрони дамкунӣ, оҳангар аз ҳар даҳ маснуоти сохташуда якто (яъне 1/10-и маҳсулот)-ро ҳамчун музди худ мегирифт.<ref name="ref52" /> Аз оҳани коркардшуда дар Ванҷ маснуоти зерин истеҳсол мешуд: ''«новк»'' (новак, нӯги сипор), ''«табар»'' (табар), ''«каноҷ»'' (зоғнӯл), ''«кланд»'' (каланд), ''«теша»'', ''«дос»'', ''«корча»'' (кордча, корд), ''«дравш»'' (дарафш), ''«севун»'' (сӯҳон), ''«наъл»'', ''«ожбр»'' (ошбур, кордҳои махсуси ошпазӣ) ва ''«қайчин»'' (миқроз, қайчии пашмтарошӣ).<ref name="ref52" /> Тиҷорати ин маснуот бо минтақаҳои ҳамсоя пурра ба таври мубодилавӣ сурат мегирифт: харидорон худашон ба Ванҷ меомаданд, на баръакс. Вахиёчиён аз ағбаҳои бузург гузашта, матоъҳои пашмини дастбоф (чакман, чодар, товарза) ва намак (тамоми намаки Ванҷ аз Вахиё меомад) меоварданд; дарвозиён карбос, салла ва намак (ки худашон аз Нижголои Вахиёи Поён мехариданд) меоварданд; язғуломиён ҷӯроби пашмӣ, тасмаи зинпӯши пашмӣ, зардолуи хушк ва чоруқи маҳаллӣ пешниҳод мекарданд; шуғнониён халатҳои пашмӣ, ҷӯроб ва пӯст (барои дӯхтани пойафзол) меоварданд; аз тарафи Афғонистон бошад, асосан матои карбос ворид мешуд.<ref name="ref52" /> Дар мавриди решаи маънавии ин ҳунар, Андреев қайд кардааст, ки пуштивони оҳангарон, мисли дигар оҳангарони мусулмони Осиё, пайғамбар Довуд дониста мешавад; пеш аз афрӯхтани кӯра барои ӯ дуо мекарданд ва ваъда медоданд, ки қисме аз маҳсулоти оянда ба номи ӯ бахшида шавад.<ref name="ref52" /> Ривояти пайдоиши ин ҳунар – бо номи ''«Рисола»'' – назди устои калон нигоҳ дошта мешуд ва пеш аз оғози кор хонда мешуд; тибқи ин ривоят, шогирди ҷавони пайғамбар Довуд бо номи ''«Усто-Хурдак»'' боре беадолатӣ карда, оҳанро аввал барои марди сарватманд, на камбағал, кор карда буд ва ба ҷазои ин даст ва бозуяш сӯхт; пас аз тавба, пайғамбар Довуд ба ӯ истифодаи анбурро омӯзонд, зеро то он замон кордсозон оҳани тафтаро бевосита бо даст мегирифтанд.<ref name="ref52" /> === Кофарсилохи Ғҷовас === Дар қаламрави ноҳия, дар мавзеи Ғҷовас, маҳалли бостонии Кофарсилох ҷой дорад, ки аҳамияти таърихиву бостоншиносии он то ҳол ба таври илмӣ омӯхта нашудааст.<ref name="ref2162">"КОФАРСИЛОХИ ҒҶОВАС" (маводи таърихӣ-фарҳангӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи ривояти сокинони маҳаллӣ, чунин маконҳо, ки бо номи умумии ''«Кофарсилох»'' маъруфанд, дар чандин мавзеи дигари Ванҷ низ ба назар мерасанд, вале бар асари селу тармарезиҳои даврӣ қисми зиёди онҳо пӯшида ва ноаён гардидаанд.<ref name="ref2162" /> Худи истилоҳи ''«Кофарсилох»'' шаҳодат медиҳад, ки маҳаллан ин макон бо давраи пеш аз ислом – эҳтимолан бо пайравони динҳои қадимаи маҳаллӣ – алоқаманд дониста мешавад. Ин мавзеъ то ҳол мавриди ҳафриёти бостоншиносӣ қарор нагирифтааст ва бад-ин сабаб моҳияти дақиқи таърихии он ҳанӯз номаълум аст.<ref name="ref2162" /> === Сағонаи Рави Тор === Дигар мавзеи таърихии қаламрави Ванҷ Сағонаи Рави Тор аст, ки дар он харобаҳои деворҳои деҳаи аз байн рафтае боқӣ мондаанд.<ref name="ref2172">"САҒУНАИ РАВИ ТОР" (маводи таърихӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи иттилоъи сокинони маҳаллӣ, харобаҳои Рави Тор то солҳои наздик вуҷуд доштанд, вале маълумоти дақиқ дар бораи он ки аҳолии ин деҳа кай дар он ҷо зиндагӣ мекарданд ва кай онро тарк намуданд, то кунун ба таври мустанад муайян нашудааст.<ref name="ref2172" /> Мавҷудияти харобаҳои сангину гилини хонаву девор дар ин мавзеъ гувоҳи он аст, ки дар гузашта дар ин минтақа фарҳанги нисбатан мақбули меъморӣ вуҷуд дошта, сокинон бо истифода аз масолеҳи маҳаллӣ – санг ва гил – иншооти устувор бунёд мекарданд. Маводи шифоҳие, ки тавассути сокинони пиронсоли маҳал аз насл ба насл нақл мешавад, то ҳол ягона сарчашмаи маълумот дар бораи ин мавзеи таърихӣ боқӣ мемонад.<ref name="ref2172" /> == Мардум == Аксарияти аҳолии ноҳия тоҷиконанд; инчунин теъдоди ангуштшумори русҳо ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аҳолии ноҳия аз рӯи диёнат мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд.<ref name="ref1" /> Мардумшиноси рус Л. Ф. Моногарова дар пажӯҳиши бунёдии худ доир ба таркиби қавмии ВМКБ, дар бораи гузаштаи қавмии ванҷиён чунин навиштааст: ''«В прошлом из припамирских народностей наиболее тесно соприкасались с горными таджиками ванчцы (правильнее ванджи), коренное население долины р. Ванч (Вандж), входившей в Бухарский эмират. Духовенство эмирата проводило насильственное обращение в суннизм всех, исповедовавших другую религию. Под влиянием суннитской идеологии у ванчцев изменились общественные и семейные взаимоотношения, моральные нормы, бытовой уклад в целом. Постепенное экономическое и культурное сближение ванчцев с таджиками привело к утрате ванчцами своего родного языка, замене его таджикским (ванчским или ванджским говором таджикского языка), а в конечном итоге к слиянию ванчцев с таджиками. Население остальных районов республики считает ванчцев таджиками. «Судя по некоторым признакам, „ванджский язык“, входя в северную подгруппу памирских языков, наиболее тесно примыкал к язгулемскому языку» [32, 131].»'' Тарҷума: ''«Дар гузашта, аз миёни халқиятҳои помирӣ, ванҷиён (дурусттараш — ванҷӣ), аҳолии бумии водии дарёи Ванҷ (Вандж), ки ҷузъи аморати Бухоро буд, бештар аз ҳама бо тоҷикони кӯҳистонӣ дар тамос буданд. Рӯҳониёни аморат нисбат ба ҳамаи пайравони дигар эътиқодҳо табдили ҷабрии мазҳаби суннӣ мегузарониданд. Таҳти таъсири мазҳаби суннӣ дар байни ванҷиён муносибатҳои ҷамъиятиву оилавӣ, меъёрҳои ахлоқӣ ва тарзи зиндагӣ дар маҷмуъ тағйир ёфтанд. Наздикшавии тадриҷии иқтисодиву фарҳангии ванҷиён бо тоҷикон боиси аз даст рафтани забони модарии ванҷиён гардид: он бо забони тоҷикӣ (гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ) иваз шуд ва дар ниҳоят ба омезиши ванҷиён бо тоҷикон анҷомид. Аҳолии дигар ноҳияҳои ҷумҳурӣ ванҷиёнро тоҷик мешуморанд. «Бино бар баъзе аломатҳо, „забони ванҷӣ“, ки ба зершохаи шимолии забонҳои помирӣ дохил мешуд, аз ҳама наздиктар ба забони язғуломӣ буд» [32, 131].»''.<ref name="ref74">Моногарова Л. Ф. Этнический состав и этнические процессы в Горно-Бадахшанской автономной области Таджикской ССР // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 185–186.</ref> Дар бораи мазорҳои муқаддаси эҳтиромшавандаи Ванҷ дар охири асри XIX, капитан Кузнецов чунин сабт кардааст: ''«Населеніе Дарвоза не отличается особой набожностью и имѣетъ весьма малое число молитвенныхъ домовъ–мечетей, по за то въ Дарвозѣ есть нѣсколько могилъ святыхъ, весьма почитаемыхъ жителями. Наибольшимъ почитаніемъ отличаются могилы: Хазретъ-и-Бурхъ на р. оби-Мазаръ, Пой-Мазаръ-Хазретъ-Садыръ-Сеибъ въ верховьяхъ р. Ванчъ и Ходжа-и-Миратбашъ-Султанъ-Сеидъ на сѣверномъ склонѣ Дарвозскихъ горъ, противъ кишлака Кальпъ.»'' Тарҷума: ''«Аҳолии Дарвоз бо диндории хосае фарқ намекунад ва шумораи хонаҳои ибодат — масҷидҳо — дар он хеле кам аст, вале дар ивазаш, дар Дарвоз якчанд мазори авлиё ҳаст, ки сокинон онҳоро сахт эҳтиром мекунанд. Бештарин эҳтиромро мазорҳои зерин доранд: Ҳазрати Бурх дар канори дарёи оби-Мазор, дар Пойи Мазор - ҳазрати Садр-соҳиб дар болооби дарёи Ванҷ ва Хоҷаи Муродбошӣ Султонсаъид дар нишеби шимолии кӯҳҳои Дарвоз, рӯ ба рӯи рустои Калп»''.<ref name="ref75">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 65.</ref> Бар асоси омори саршумории саросарии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] аз соли 1939, аҳолии Ванҷ 9218 нафар буд: 9031 нафарашон ванҷиёни бумӣ, 134 нафар – рус, 6 нафар – тотор, 5 нафар – узбак ва 1 нафар – қазоқ.<ref name="ref76">Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сёл союзных республик СССР: Ванчский район (рус.) // Демоскоп Weekly. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Бино ба омори соли 1979 аҳолии Ванҷ 15 855 нафар ва тибқи омори 1992 – 22 700 нафарро ташкил медод. Тибқи маълумоти расмӣ, соли 2009 дар ноҳия 30 700 нафар зиндагӣ мекард ва тамоми аҳолии он деҳотист.<ref name="ref3" /> Тибқи омори соли 2024 аҳолии Ванҷ ба 35 400 нафар расид. Бар асоси муқоисаи ин ду омор метавон чунин натиҷагирӣ кард, ки тайи 85 сол суръати миёнаи афзоиши солонаи аҳолии Ванҷ тақрибан 1,6 % будааст. Мардуми водии Язғулом ҳиссаи назарраси аҳолии ноҳияро ташкил медиҳанд. Азбаски беш аз 90 дарсади масоҳати умумии ноҳия (4430,5 км²)-ро лозурҳо, қуллаҳои баландкӯҳ ва нишебиҳои санглохи корношоям фаро мегиранд, зичии расмии аҳолӣ (тақрибан 7,7-8 нафар дар як километри мураббаъ) манзараи воқеии ҷойгиршавии аҳолиро пурра инъикос намекунад – амалан тамоми сокинон дар як рахи танги қад-қади дарёҳои Ванҷобу Язғулом мутамарказ шудаанд.<ref name="ref3" /> Ин номутаносибии шадид миёни рушди табиии аҳолӣ ва маҳдудияти мутлақи заминҳои корам (соли 2012 ҳамагӣ 1381 гектар, баъдан бо азхудкунии заминҳои нав ба 2601 гектар расида)<ref name="ref3" /> яке аз сабабҳои асосии муҳоҷирати меҳнатии ноҳия маҳсуб мешавад (ниг. бахши ''«Муҳоҷирати меҳнатӣ»''). {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 3. Динамикаи шумораи аҳолӣ (ҳазор нафар), 1939-2013''' |- |'''сол''' |'''1939''' |'''1979''' |'''1992''' |'''1995''' |'''2000''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2011''' |'''2012''' |'''2013''' |- |шумора |9,2 |15,9 |22,7 |28,4<ref name="ref47" /> |28,5<ref name="ref47" /> |28,3<ref name="ref47" /> |29,9<ref name="ref47" /> |30,1<ref name="ref47" /> |28,8<ref name="ref47" /> |30,3<ref name="ref47" /> |33,4<ref name="ref47" /> |29,7<ref name="ref47" /> |30,7<ref name="ref3" /> |30,8 |31,1 |31,3 |} {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 4. Динамикаи шумораи аҳолӣ (ҳазор нафар), 2014-2024''' |- |'''сол''' |'''2014''' |'''2015''' |'''2016''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |'''2024''' |- |шумора |31,7 |31,9 |32,4 |32,9 |33,6<ref name="ref77">Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан (рус.).</ref> |34,1<ref name="ref77" /> |34,4<ref name="ref78">Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2020 года (рус.) // Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> |34,1 |34,4 |35,1 |35,4 |} Барои солҳои 1995-2008 омори мазкур (арзиши ''«умумӣ»'', яъне аҳолии доимии сабтшуда) бар асоси таҳлили муфассали демографии Р. Масов ва Ҳ. Пирумшоев дар ''«Файзи истиқлол дар "Боми ҷаҳон"»'' (Душанбе, 2011, саҳ. 362-363) илова карда шуд. Барои солҳои 1992 ва 2009 бошад, бо мақсади нигоҳ доштани пайдарпаии рақамҳои аллакай сабтшуда аз сомонаи расмии badakhshon.tj, арзиши аслии қаблӣ боқӣ монд. Дар тавсифи хислатҳои зоҳирию ботинии сокинони Ванҷ, аъзои экспедитсияи илмии Академияи илмҳои СССР ба Помир (солҳои 1928-1933) чунин навиштаанд: ''«Тоҷикони муқими Ванҷ як қавми ободнишини дорои фарҳанги куҳан астанд. Онҳо бо пешонии баланд, риши сиёҳи анбӯҳ ва нигоҳи амиқи андешаманд мутамоизанд. Ин наҷобати зоҳирӣ бо сиришти ахлоқи ботинии тоҷикон созгор аст. Онон як ишораи хеле зебо доранд: ҳангоми сипосгузорӣ кардан, дасти худро болои сар мебардоранд.»<ref name="ref2062">Крыленко Н. В., Щербаков Д. И., Марков К. К. Пять лет по Памиру (Итоги памирских экспедиций 1928, 1929, 1931, 1932, 1933 гг.). — Москва—Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1935. — С. 20–21.</ref> Зикри чунин хислатҳо аз ҷониби муҳаққиқони хориҷӣ гувоҳи он аст, ки мардуми ин диёр, бо вуҷуди зиндагӣ дар минтақаи душворгузари кӯҳистон, тавонистаанд фарҳанги волои маънавии худро, аз ҷумла анъанаи меҳмоннавозии гарму дастархони пурнозу неъмат, парвариш дода нигоҳ доранд.'' === Фарҳанги моддӣ: либоси анъанавӣ === Дар шароити сарди кӯҳистони Ванҷу Бадахшон, дар гузашта истифодаи матоъҳои пашмину чармӣ бартарӣ дошт ва мероси бофандагии маҳаллӣ ба истеҳсоли матоъҳои худӣ бо рангҳои табиии гиёҳии кӯҳӣ асос меёфт.<ref name="ref79">Таҳқиқоти этнолингвистии лексикаи гӯйиши тоҷикони водии Ғорон // Диссертатсия. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Либоси занонаи суннатӣ асосан аз курта, эзор, пойафзол, сарбанд ва ороишоти гуногун иборат буд; таърихан ду намуди курта маъмул буд – куртаи якқади камартангу доманвасеъ, ки пиразанон мепӯшиданд, ва куртаҳои камзулчадор бо гиребони буғак (уфуқӣ буридашуда бо зеҳгулу гулдӯзӣ), ки духтарону арӯсон ба бар мекарданд.<ref name="ref80">[[Либоси миллии тоҷикон]] // Википедиа. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Дар минтақаи Бадахшон, аз ҷумла Ванҷу Язғулом, унсурҳои хоси либоси кӯҳистонӣ – тоқии мудаввар бо нақшҳои гулдӯзии дақику пӯпак ва ҷӯробҳои ғафси пашмин бо нақшҳои ҳандасии бисёрранг (нақши офтоб, шохи қӯчқор, чалипо ва ғайра) – то имрӯз аҳамияти худро гум накардаанд.<ref name="ref80" /> === Фарҳанги моддӣ: манзил ва хоҷагии деҳот (тибқи маълумоти асри XIX) === Тавсифи қадимтарини хусусиятҳои хоси манзилу хоҷагии Ванҷ ба А. А. Семёнов (1898) тааллуқ дорад. Ӯ анборчаҳои хоси болои сутунро ба қайд гирифтааст: ''«На Ванджѣ и мѣстами по Пянджу встрѣчаются подъ хижинъ еще небольшіе, съ плоскими крышами, амбарчики (амбаръ) для хлѣба и разнаго скарба... они воткнуты надъ землею на четырехъ (подъ углами) камняхъ или столбахъ»'' (тарҷума: ''«Дар Ванҷ ва ҷо-ҷо дар Панҷ, наздики хонаҳо анборчаҳои хурди боми ҳамвор (амбор) барои нону дигар молу ашё вомехӯранд... онҳо болои замин, бар чор санг ё сутуни чоркунҷа гузошта шудаанд»'').<ref name="ref81">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 34.</ref> Дар бораи нақшу нигори деворҳои хонаҳои Ванҷ низ маълумот овардааст: ''«По Сурхобу и Хингобу, Ванджу и Пянджу на стѣнахъ многихъ хижинъ попадаются и орнаменты въ видѣ пятенъ, различныхъ безпорядочныхъ линій или же въ видѣ дѣтски намалеванныхъ фантастическихъ деревьевъ»'' (тарҷума: ''«Дар канори Сурхобу Хингов, Ванҷу Панҷ дар деворҳои бисёр хонаҳо нақшу нигор ба шакли доғ, хатҳои бетартиби гуногун ё дарахтони хаёлии кӯдакона кашидашуда вомехӯранд»'').<ref name="ref82">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 36.</ref> Хонаи тобистонаи хоси Ванҷ (''«чолёб»'') низ дар ин асар қайд шудааст: ''«По Ванджу и отчасти на Пянджу, кромѣ описанныхъ зимнихъ помѣщеній, встрѣчаются еще спеціальныя лѣтнія жилища (чолѣбъ), чего нѣтъ нигдѣ въ прочихъ мѣстахъ»'' (тарҷума: ''«Дар Ванҷ ва қисман дар Панҷ, ба ғайр аз хонаҳои зимистонаи тавсифшуда, боз хонаҳои махсуси тобистона (чолёб) вомехӯранд, ки дар ҷойҳои дигар вуҷуд надоранд»'').<ref name="ref83">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 44.</ref> Ниҳоят, Семёнов камбизоатии заминҳои Ванҷ ва такягоҳи мардум ба дарахти туг (мевадиҳандаи табиъӣ)-ро тавсиф кардааст: ''«Мѣстами, какъ, напримѣръ, на Вахіо, на Ванджѣ и въ Дарвазъ по Пянджу, гдѣ природа бѣдна и преобладаетъ каменистая почва... существованіе населенія находится въ тѣсной зависимости отъ тута»'' (тарҷума: ''«Дар баъзе ҷойҳо, масалан дар Ваҳё, дар Ванҷ ва дар Дарвози канори Панҷ, ки табиат камбизоату хоки санглох бартарӣ дорад... мавҷудияти аҳолӣ ба тут вобастагии зич дорад»'').<ref name="ref84">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 56.</ref> Дар ҳамин китоб, ду намунаи фолклори мардуми Ванҷ низ бори аввал сабт гардидаанд: масали ''«Инсон ва Мор»'' ва ҳикояи ''«Писари вазир»'', ки ҳарду аз забони як шахси мушаххас – Соҳибназар аз деҳаи Техарви болооби Ванҷ – навишта шудаанд: ''«Записано со словъ Сохиб-Назара, изъ кишлака Техарвъ, въ верховьяхъ р. Ванджа въ Дарвазѣ»'' (тарҷума: ''«Аз забони Соҳибназар, аз рустои Техарв, аз болооби рӯди Ванҷ дар Дарвоз, сабт шудааст»'').<ref name="ref85">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 99–100.</ref> === Расму оинҳои мотамӣ === Маросимҳои марбут ба давраҳои муҳими зиндагии инсон, аз ҷумла маросими мотаму дафн, дар Ванҷу Язғулом хусусиятҳои бениҳоят куҳан ва омехта аз эътиқодоти пешазисломию исломӣ (синкретӣ) то ба имрӯз нигоҳ доштаанд; ин расмҳо аз ҷониби мардумшиносони барҷаста, аз ҷумла М. С. Андреев, И. Л. Моногарова ва А. З. Розенфелд, мавриди таҳқиқ қарор гирифтаанд.<ref name="ref86">Расму оин ва анъанаҳо дар рӯзгори мардуми тоҷик мавқеи муҳим доранд // АМИТ «Ховар», сентябри 2017. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Дар ҷаҳонбинии мардуми кӯҳистон марг на анҷоми мутлақ, балки гузариш ба дунёи дигар ва оғози сафари нави рӯҳ дониста мешавад. Аз ҷумла, агар марҳум ҷавон бошад, барои гусели ӯ тобути махсусе бо матоъҳои равшану рангоранг (на сиёҳ) омода мекунанд, ки бо номи ''«гаҳвораи ноз»'' маъруф аст – ташбеҳи мустақими марг бо таваллуди дубора дар олами дигар, ки Розенфелд онро расми хеле куҳан ва боқимонда аз тасаввуроти бостонии мардуми ориёӣ арзёбӣ кардааст.<ref name="ref86" /> === Маросими никоҳ ва қалин === Дар байни мардуми Ванҷ, мисли аксари халқиятҳои Осиёи Марказӣ, анъанаи пардохти қалин барои арӯс маъмул буд. Тибқи маводи мардумшинос А. А. Семёнов, ки ба солҳои аввали асри XX тааллуқ дорад, ҳаҷми қалин вобаста ба вазъи иҷтимоиву иқтисодии оила фарқ мекард: марди сарватманд барои писараш ҳамчун қалин барои зан 3 асп, 6 гов, 3 гӯсфанд, 3 милтиқ, 2 шамшер, 3 ҷомаи пахтагин, матои дастбофи ''«карбос»'' барои 12 даст либос ва як батман гандум медод, дар ҳоле ки марди камбағал бояд 2 гов, як гӯсфанд, як милтиқ, 2 шамшер, салла, як пироҳани мардона, як ҷуфти мӯза ва 2 пуд гандум пешниҳод мекард.<ref name="ref2122">Кисляков Н. А. Калым и приданое у таджиков // Сборник статей по истории и филологии народов Средней Азии, посвящённый 80-летию со дня рождения А. А. Семенова. — Сталинабад, 1953.</ref> Таносуби қалини сарватманду камбағал тахминан баробари 3:1 буда, ин нишонаи тафовути назарраси иҷтимоӣ дар ҷомеаи анъанавии Ванҷ мебошад; ҳамзамон, мавҷудияти аслиҳа (милтиқ, шамшер) дар таркиби қалин гувоҳи он аст, ки ин ашё дар зиндагии рӯзгори мардуми Ванҷ барои амнияти оила ва ҳифзи молу мулк аҳамияти калон дошт.<ref name="ref2122" /> Дар баробари ин, одати пардохти қалин ҳамчун кафолати иҷтимоӣ низ хидмат мекард: дар сурати вайрон шудани ақди никоҳ, ин маблағ метавонист барои таъмини зиндагии минбаъдаи зан истифода шавад. === Анъанаҳои ҷамъиятӣ: таъзим ва ёлогӯӣ === Дар одатҳои имрӯзаи мардуми Ванҷ, амали таъзими домоду арӯс дар рӯзи тӯй маъмул гардидааст; бо вуҷуди ин, тибқи мушоҳидаи мардумшиносони маҳаллӣ, ин анъана иқтибосӣ буда, бо фарҳанги аслии минтақа комилан созгор нест.<ref name="ref2132">"Дар одатои мардми Ванҷ дар рӯзи тӯй" (маводи мардумшиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Аз рӯи ривояти пиронсолони маҳал, ҳанӯз 10-20 сол пеш дар тӯйҳои Ванҷ таъзим кардан хеле кам ба назар мерасид ва он тадриҷан ҳамчун ҷузъи «одатҳои ванҷӣ» пазируфта шудааст; тибқи тафаккури суннатии мардуми маҳаллӣ, ки амиқан таҳти таъсири ақидаҳои исломӣ қарор дорад, таъзим танҳо дар пеши Худованд ва ҳангоми намоз ҷоиз шумурда мешавад, дар ҳоле ки таъзим дар назди инсони дигар номуносиб дониста мешавад.<ref name="ref2132" /> Яке аз одатҳои фаромӯшшудаи мардуми Ванҷ маросими ''«ёлогӯӣ»'' буд, ки ҳангоми ба анҷом расидани корҳои дастаҷамъонаи умумӣ – мисли ҳашар, даравидани ғалла ё бардоштани девор – баргузор мегардид.<ref name="ref2142">"ОДАТИ ЁЛОГӮӢ" (маводи мардумшиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Калимаи ''«ёло»'' шакли кӯтоҳшудаи ибораи ''«ё Аллоҳ»'' буда, дар поёни кори дастаҷамъона ҳамчун дуо ва изҳори шукргузорӣ барои анҷоми муваффақиятомези кор ба забон меомад.<ref name="ref2142" /> Ин анъана, ки имрӯз аз истеъмол баромадааст, нишони ваҳдати рӯҳонӣ ва ҳамкории иҷтимоии мардуми Ванҷ буда, нақши муҳими тамоюлҳои динӣ ва фарҳанги коллективиро дар зиндагии рӯзгори онон инъикос мекунад. === Айлоқравӣ ва расму оинҳои кишоварзӣ === Иқтисодиёти суннатии мардуми Ванҷ ба ду унсури ба ҳам вобаста – кишоварзӣ дар водиҳои танги поёнӣ ва чорводорӣ дар чарогоҳҳои баландкӯҳӣ – такя мекунад. Ҳар сол дар аввали тобистон, вақте ки заминҳои поёнӣ барои кишти ғалла, картошка ва сабзавот истифода мешаванд, раванди муҳоҷирати мавсимии подаи чорво ба чарогоҳҳои тобистонаи баландкӯҳ, ки бо номи ''«айлоқ»'' маъруф аст, оғоз мегардад.<ref name="ref86" /> Хусусияти ҷолиби ин кӯчиш дар он аст, ки қариб тамоми аҳли деҳа, бахусус занону кӯдакон, дар як рӯзи муайяншуда дастаҷамъӣ ба айлоқ мераванд, дар ҳоле ки қисме аз мардон дар деҳа мемонанд, то корҳои саҳроӣ ва обёрии заминро анҷом диҳанд. Дар айлоқҳо занон тамоми тобистон машғули ҷӯшидани шир, тайёр кардани маска, равғани зард, дӯғу мосту тарфу ва қурут мешаванд.<ref name="ref86" /> == Забон == Мардуми Ванҷ бо гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ сухан мегӯянд. Дар водии Язғулом бошад, яке аз забонҳои помирӣ – забони язғуломӣ роиҷ аст. Лаҳҷаи ванҷии забони тоҷикӣ дар водии Ванҷ аз нимаи дуюми асри XIX густариш ёфта, забони бумии помириро, ки бо номи ванҷӣ маъруф буд, дар поёни ҳамин аср аз байн бурд. Забони ванҷӣ наздиктарин хеши забони язғуломӣ буда, ба гурӯҳи ''«шимолии»'' забонҳои помирӣ дар қатори язғуломӣ ва (эҳтимолан) саргуломӣ дохил мешуд. Мутахассисон аз байн рафтани онро ба охири асри XIX нисбат медиҳанд; мардумшиносон дар ибтидои асри XX аз ин забон танҳо чанд даҳ вожаро сабт карда тавонистаанд.<ref name="ref87">Памирские языки (рус.) // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990.</ref><ref name="ref88">[https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2701306 Памирские языки] (рус.) // Большая российская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Лаҳҷаҳои ванҷии забони тоҷикӣ мавзӯи таҳқиқи бунёдии эроншиноси рус А. З. Розенфелд гардидаанд, ки соли 1964 дар [[Ленинград]] монографияи махсуси ''«Ванджские говоры таджикского языка»''-ро дар ҳаҷми 151 саҳифа ба табъ расонидааст.<ref name="ref89">Розенфельд А. З. Ванджские говоры таджикского языка / ЛГУ им. А. А. Жданова. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — 151 с.</ref> Дар гуфтугӯи мардуми Ванҷ ҷӯйборҳои лозурӣ, ки деҳаҳо дар канораи онҳо бино ёфтаанд, ''«даргов»'' номида мешаванд; ба ақидаи Ҳ. Пирумшоев, ин вожа гунаи тағйирёфтаи ибораи ''«даргоҳи об»'' аст.<ref name="ref2" /> Аммо дуруст он аст, ки аслаш дарагоб/дараоб (обе ки аз дара меояд) аст, зеро дар форсии миёна "дара" "дараг" навишта ва талаффуз мешудааст. Тибқи фарзияи дигари забоншиносӣ, метавон решаи вожаи ''«дарғов»''-ро бо калимаи осетинии ''«dærg»'' (''«дароз»'') пайванд дод, яъне маънои аслии он ''«оби дароз»'' бошад.<ref name="ref90">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §50–52.</ref> Тибқи таснифи Розенфелд, гӯишҳои ванҷӣ ҷузъи таркибии гӯишҳои дарвозӣ буда, якҷоя бо онҳо ба гурӯҳи васеътари гӯишҳои ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ дохил мешаванд.<ref name="ref91">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §59.</ref> Хусусияти муҳимтарини гӯишҳои дарвозиву-ванҷӣ – ҷобаҷогузории зарраи ''«ме-»''-и замони ҳозира-оянда аз аввали феъл ба охири он (миёни асос ва флексия) мебошад, ки дар ҳамаи гӯишҳои ин гурӯҳ, ба ғайр аз гӯиши болои Ванҷ, мушоҳида мешавад.<ref name="ref92">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §60, §61.</ref> Аз миёни гӯишҳои дарвозӣ, ба гӯиши ванҷӣ аз ҳама наздиктар гӯиши ягидӣ (алалхусус ба зерлаҳҷаи водхудии поёни Ванҷ) ва гӯиши миёнаи дарвозиву-ваҳиёӣ (ба лаҳҷаи миёнаи Ванҷ) мебошанд.<ref name="ref93">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §62.</ref> Гуфтанист, ки таснифи забоншиносии соли 1906-и Снесарев аз таснифи дақиқтари баъдинаи Розенфелд каме фарқ мекард: ба гуфтаи ӯ, сокинони водии Язғулом ва болооби Ванҷ ба яке аз лаҳҷаҳои забони шуғнонӣ сухан мегуфтанд — тасниферо, ки пажӯҳиши забоншиносии баъдина, бо ҷудо кардани забони ванҷӣ ба унвони узви алоҳидаи гурӯҳи шимолии забонҳои помирӣ (ниг. боло), дақиқтар намуд.<ref name="ref2192" /> === Лаҳҷаҳои дохилии гӯиши ванҷӣ === Розенфелд дар дохили гӯиши ванҷӣ се лаҳҷаи асосиро фарқ мекунад: лаҳҷаи поёни Ванҷ, лаҳҷаи миёнаи Ванҷ (ки онро боз лаҳҷаи ваҳиёиву-ванҷӣ низ меноманд) ва лаҳҷаи болои Ванҷ.<ref name="ref94">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §54.</ref> Лаҳҷаи поёни Ванҷ дар деҳаҳои соҳили рости дарёи Ванҷ (аз резишгоҳ ба боло) – Вискроғ, Бичхарвак, Рохарв (маркази ноҳия), Бовид ва Одешт – ва дар соҳили чап – Дашти Роғ, Лангар, Гишхун ва Ғумаяк, инчунин дар деҳаҳои ҷамоати Водхуд роиҷ аст; аксарияти сокинони поёни Ванҷ ва Водхуд муҳоҷиронанд, ки бештарашон аз Дарвоз ва қисман аз болои Ванҷ ба ин ҷо кӯчидаанд.<ref name="ref15" /> Дар дохили ин лаҳҷа ду зерлаҳҷа – водхудӣ ва гишхунӣ – фарқ карда мешаванд; барои зерлаҳҷаи водхудӣ лабиалишавии қавии садоноки ''«о»'', мавҷудияти зарфи ''«fru/fre»'' ба маънои ''«поён»'' ва истифодаи шакли дуюми замони ҳозира-ояндаи феъл дар шахсҳои якум ва саввуми танҳо бо флексияи ''«-a»'' (масалан, ''«gama»'', ''«ravama»'' ба ҷои шакли маъмули дарвозиву-ванҷии ''«game»'', ''«rave»'') хос аст.<ref name="ref95">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §56, саҳ. 12.</ref> Лаҳҷаи миёнаи Ванҷ (ваҳиёиву-ванҷӣ) аз деҳаи Бунай то деҳаҳои Доршир (дар соҳили рост) ва Гуҷовас (дар соҳили чап), то деҳаи болотарини водӣ – Поймазор – паҳн аст. Сокинони ин минтақаро ''«ваҳиёчиён»'' меноманд, зеро аксарашон муҳоҷироне мебошанд, ки аз водии Ваҳиёи Боло ба ин ҷо кӯчидаанд. Барои ин лаҳҷа мавҷудияти ҳамсадоҳои болофаринголии ''«ҳ»'' ва ''«айн»'', истифодаи пасванди ''«-ak»'' дар шахси саввуми танҳои замони гузашта (''«umadastak»'' – ''«ӯ омад»''), калимаи ''«oča»'' ба маънои ''«модар»'' (ба ҷои ''«muma»''-и роиҷ дар дигар лаҳҷаҳои ванҷӣ) ва номи ''«ruzan»'' барои равзанаи дуд хос аст; ин лаҳҷа аз рӯи аломатҳои зикршуда ба лаҳҷаи ваҳиёиву-дарвозӣ наздик мешавад.<ref name="ref96">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §57, саҳ. 12.</ref> Лаҳҷаи болои Ванҷ аз деҳаи Доршир то сарчашмаҳои дарёи Ванҷ – дар деҳаҳои Сетарғ, Мурғутга, Ван-Вани Боло ва Поён (соҳили рост) ва Гуҷовас, Гумаст, Рованд, Гармчашма, Сунгад (соҳили чап) – паҳн аст. Сокинони ин минтақа худро ''«ванҷиҳо»'' ё ''«ванҷиёни туптӣ»'' (яъне бумӣ) меноманд ва маҳз дар ҳамин лаҳҷа лексикаи бештар архаистӣ, аз ҷумла боқимондаҳои алоҳидаи забони куҳани ванҷӣ, то имрӯз нигоҳ дошта шудааст.<ref name="ref97">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §58, саҳ. 12–13.</ref> Хусусияти муҳимтарини лаҳҷаи болои Ванҷ дар он аст, ки зарраи ''«ме-»'' дар аввали шакли феълӣ боқӣ мемонад ва ба охири он нагузашта; маҳз бо ҳамин аломат, ин лаҳҷа аз ҳамаи дигар гӯишҳои дарвозиву-ванҷӣ фарқ мекунад.<ref name="ref92" /> Аз лиҳози овоӣ (фонетикӣ), гӯишҳои ванҷӣ бо паҳншавии васеи фонемаи ''«ə»'' (ки ба садонокҳои кӯтоҳи забони адабӣ рост меояд) ва мулоимшавии садоноки ''«ӯ»'' тавсиф мешаванд.<ref name="ref98">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §1–3, саҳ. 5–6.</ref> Далели дигари куҳансолии ин гӯишҳо паҳншавии васеи фонемаи ''«ж»'' аст, ки дар забони адабии тоҷикӣ танҳо дар се-чор калима боқӣ мондааст, ҳол он ки дар гӯишҳои ванҷӣ гурӯҳи назарраси калимаҳо бо ин ҳамсадо сабт шудаанд (масалан, ''«жеғ»'' – якрав, ''«жовидан»'' – ҷавидан).<ref name="ref99">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §15, саҳ. 6–7.</ref> Афтодани ҳамсадои ''«д»'' дар миёни калима, ки хоси гӯишҳои дарвозиву-ванҷист, ба сохти флексияи феълӣ низ таъсир расонидааст: дар замони гузашта шахси саввуми танҳо флексияи ''«-и»''-ро мегирад (масалан, ''«babori»'' – ''«борид»''), шахси саввуми ҷамъ бошад – флексияи ''«-ин»''.<ref name="ref100">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §11.</ref> Дар морфология, ҷамъбандии исм тавассути пасвандҳои ''«-о»'' (умумӣ), ''«-ун»'' (барои исмҳои ҷондор) ва ''«-гала»'' (барои гурӯҳи одамон) сурат мегирад.<ref name="ref16" /> Лексикаи гӯишҳои ванҷӣ, нисбат ба гӯишҳои дарвозӣ низ, дараҷаи баландтари архаизмро нишон медиҳад: дар он калимаҳое нигоҳ дошта шудаанд, ки дар забонҳои адабии тоҷикӣ ва форсӣ дигар истифода намешаванд, вале дар ашъори Фирдавсӣ ё дар фарҳангҳои қадимӣ сабт гардидаанд (масалан, ''«кӯп»'' ба маънои ''«санг»'', ''«харсанг»'').<ref name="ref101">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §48.</ref> Илова бар қабати калони калимаҳои помирӣ, дар гӯишҳои ванҷӣ гурӯҳи калимаҳое низ ба назар мерасанд, ки бо забони яғнобӣ ва ҳатто бо забони бостонии осетинӣ (аз шохаи шимолии забонҳои эронӣ) муштараканд.<ref name="ref90" /> Дар ''«Феҳристи калимаҳои куҳани ванҷӣ»'', ки ҳамчун замима ба монография пайваст шудааст, Розенфелд бар пояи таҳлили лексикӣ ва фонетикӣ ба хулосае мерасад, ки забони куҳани ванҷӣ ба гурӯҳи шуғнонию рӯшонии забонҳои помирӣ тааллуқ доштааст.<ref name="ref102">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — Замимаи «Феҳристи калимаҳои куҳани ванҷӣ».</ref> Бархе донишмандони рус, монанди И. И. Зарубин, А. З. Розенфелд ва дигарон, назарияеро дар бораи вуҷуди куҳанзабони ванҷӣ (русӣ: старованджский язык) ироя кардаанд, ки тибқи он ин забон тақрибан дусад сол пеш аз байн рафта, гӯиши кунунии ванҷӣ ҷойгузинаш шудааст. И. И. Зарубин дар ин маврид мегӯяд: "Забони куҳнаи ванҷӣ дар водии Ванҷ (шохоби рости Панҷ) ва саргуломӣ дар болооби дарёи Саргулом, дар шарқи вилояти Файзободи Афғонистон ривоҷ дошт. Тақрибан дусад сол пеш лаҳҷаҳои тоҷикӣ ҷои онҳоро гирифтанд". Забоншинос Т. Н. Пахалина дар баррасии муқоисавии забонҳои помирӣ, забони ванҷиро дар силсилаи забонҳои помирӣ чунин ҷой додааст: ''«Ванджский язык, известный в настоящее время по небольшому количеству слов, зафиксированных в 1924 г. И. И. Зарубиным [6], а позднее — А. З. Розенфельд [28; 29] (в прошлом был распространен в долине Ванджа — правого притока Пянджа).»'' Тарҷума: ''«Забони ванҷӣ, ки имрӯз танҳо бо шумораи ками вожаҳо маълум аст ва соли 1924 аз ҷониби И. И. Зарубин ва баъдтар аз ҷониби А. З. Розенфелд сабт шудааст (дар гузашта дар водии Ванҷ — шохоби рости Панҷ — роиҷ буд).»''.<ref name="ref103">Пахалина Т. Н. Сравнительный обзор памирских языков // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 222.</ref> Шаҳодати дигаре дар бораи фарҷоми ин забон дар мақолаи Т. Г. Абаева дар бораи пажӯҳишҳои А. В. Станишевский омадааст: ''«Укором в адрес лингвистов звучало сообщение о том, что в долине Ванча недавно умерли последние старики, владевшие ванчским языком.»'' Тарҷума: ''«Хабаре барои забоншиносон ҳамчун сарзаниш садо дод ва он ҳам дар бораи он, ки дар водии Ванҷ, ба наздикӣ пиронсолони охироне, ки забони куҳнаванҷиро медонистанд, аз дунё гузаштанд.»''.<ref name="ref104">Абаева Т. Г. Исследования А. В. Станишевского (Азиза Ниалло) о Памире // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 290.</ref> Дар байни намунаҳои камшумори боқимондаи забони куҳани ванҷӣ, ки дар хотираи шифоҳии пиронсолони маҳал нигоҳ дошта шудаанд, ибораи ''«Агни капол, пасни двол, чангола вол»'' сабт гардидааст.<ref name="ref2152">"ҶМЛАЕ АЙ ЗАБУНИ КУНАИ ВАНҶӢ" (маводи забоншиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи тахмини муҳаққиқони маҳаллӣ, ин ибора метавонад ба маънои тахминии ''«оташ дар пешонӣ, пас дар девор, бо чанголҳо бархез»'' тарҷума шавад; мавҷудияти вожаи ''«агни»'' (оташ), ки дар забони санскрит низ бо ҳамин маъно ба кор меравад, аз бостонии решаҳои ин забон гувоҳӣ медиҳад.<ref name="ref2152" /> Ин намуна, ҳарчанд аз нигоҳи забоншиносии илмӣ то ҳол таҳлили муфассал нашудааст, аҳамияти он дар нигоҳдории бехатари охирин осори шифоҳии забони куҳани ванҷӣ, ки гӯяндагони охирини он – тавре ки дар боло зикр гардид – аллакай даҳсолаҳо пеш аз дунё гузаштаанд, нуҳуфта аст. Забони язғуломӣ, ки дар шаш деҳаи ҷамоати Язғулом ба кор меравад, забони бехат аст ва шумораи гӯяндагонаш тақрибан 3 ҳазор нафарро ташкил медиҳад; аксари язғуломиён дузабонаанд ва забони тоҷикиро низ медонанд.<ref name="ref105">Язгулямский язык (рус.) // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990.</ref><ref name="ref106">[https://old.bigenc.ru/linguistics/text/4924529 Язгулямский язык] (рус.) // Большая российская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Таҳқиқи бунёдии ин забон ба қалами эроншиноси маъруф Д. И. Эделман тааллуқ дорад, ки соли 1966 дар [[Маскав]] монографияи ''«Забони язғуломӣ»''-ро ба табъ расонидааст.<ref name="ref107">Эдельман Д. И. Язгулямский язык. — М.: Наука, 1966.</ref> Пас аз муҳоҷирати соли 1954 бахше аз язғуломизабонон дар ноҳияи Куйбишеви водии Вахш низ сокин шуданд ва забони язғуломӣ то кунун дар он ҷо низ ба кор меравад.<ref name="ref60" /> Дар ''«Атласи забонҳои дар хатар қарордоштаи ҷаҳон»''-и ЮНЕСКО (таҳти таҳрири Кристофер Мозли, соли 2010), забони язғуломӣ ба зумраи забонҳои осебпазир (Vulnerable) дохил гардидааст.<ref name="ref108">Moseley Chr. (ed.) Atlas of the World\\\'s Languages in Danger. — 3rd ed. — Paris: UNESCO Publishing, 2010.</ref> Тибқи ҳамин Атлас, аз 15 забони дар хатар қарордоштаи Осиёи Марказӣ, 11-тояш дар Тоҷикистон, бештараш дар ҳудуди ВМКБ, роиҷ аст.<ref name="ref109">[https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20170629/unesco-publishes-atlas-of-the-worlds-languages-in-danger UNESCO publishes atlas of the world\\\'s languages in danger] (англ.) // Тоҷикистон Ньюз Азия-Плюс, 29 июни 2017. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши ҷомеашиносии забонии Д. Пол, Э. Аббесс, К. Мюллер, К. Тиссен ва Г. Тиссен нишон медиҳад, ки муносибати сокинони водии Язғулом ба ҳарду забон – язғуломӣ ва тоҷикӣ – мусбат аст: забони модарӣ дар зиндагии рӯзмарра пурқувват боқӣ монда, ҳеҷ нишонае аз ҷойивазкунии он бо забони тоҷикӣ мушоҳида намешавад, ҳарчанд забони тоҷикиро низ дар баъзе ҳавзаҳо муфид медонанд.<ref name="ref110">Paul D., Abbess E., Müller K., Tiessen C., Tiessen G. Language Access and Tajik Language Proficiency among the Yazghulami of Tajikistan. — SIL International, 2010.</ref> Дар пойгоҳи байналмилалии таснифи забонҳо ''«Глоттолог»'' забони куҳани ванҷӣ бо рамзи ''«oldw1238»'' ва забони язғуломӣ бо рамзи ''«yazg1240»'' сабт шудаанд.<ref name="ref111">Glottolog 5.0, коди «oldw1238» (забони куҳани ванҷӣ) ва «yazg1240» (забони язғуломӣ).</ref> == Бахшбандӣ == Бар асоси Қонуни тақсимоти маъмурию ҳудудии кишвар, ноҳияи Ванҷ аз 1 шаҳрак (Ванҷ) ва 6 ҷамоат иборат аст:<ref name="ref112">Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — 332 с.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 5. Ҷамоатҳои ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ҷамоат''' |'''Аҳолӣ (нафар)''' |'''Деҳаҳо''' |- |ба номи Маҳмадулло Абдуллоев |10 983 |Бичхарв, Бодалд, Ускроғ, Роғ, Дашти Роғ, Панҷшанбеобод, Убари Даргов, Рохарв, Гушхун, Ғумаяк, Бовуд, Одешт, Ҷангали Зуго |- |Водхуд |2178 |Пшихарв, Даштак, Лугад, Бунига, Узбай, Лахш, Баравн, Баравни Таг, Баравни Тор, Ваҳдат, Вравз |- |Ҷовидон |4201 |Бунай, Рав, Жовуд, Потов, Арнавад, Убго |- |Рованд |5573 |Ширговад, Ғиҷоваст, Мудеҳарв, Вишхарвак, Старғ, Ғӯмас, Мурғутга, Рованд, Гармчашма, Ван-Ван, Сунгад, Поймазор |- |Техарв |3401 |Гич, Садвадг, Сед, Шаврӯ, Техарв, Чихох, Удоб, Равгада |- |Язғулом |6065 |Мотравн, Вишхарв, Будун, Шавуд, Андарбоғ, Жамаг |} Дар санадҳои расмии солҳои охир ҷамоати марказии ноҳия бо номи ''«деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев»'' зикр мегардад.<ref name="ref4" /> Барои муқоиса, тибқи гузориши капитан Кузнецов, дар соли 1892 бекигарии Дарвоз (ки Ванҷ ҷузъи он буд) ба 11 амлокдорӣ тақсим мешуд: ''«Въ административномъ отношеніи Дарвозское бекство дѣлится на 11 амилякдарствъ: Чиль-Даринское, Тавиль-Даринское, Сагри-Даштское, Кала-и-Хумбское, Шикайское, Куфское, Хагонское, Май-Майское, Джумарчское, Ванчское, Вахія-болё и два особыхъ отдѣла–Язгулемскій и Тангъ-Шивскій.»'' Тарҷума: ''«Аз ҷиҳати маъмурӣ, бекигарии Дарвоз ба 11 амлокдорӣ тақсим мешавад: Чилдарин, Тавилдарин, Сағридашт, Қалъаи Хумб, Шикай, Куф, Ҳагон (Деҳхагон), Моймай, Ҷумарҷ, Ванҷ, Вахиёи Боло ва ду шӯъбаи алоҳида — Язғулом ва Тангшив»''.<ref name="ref113">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 68.</ref> Аз ин тақсимот бармеояд, ки Ванҷ дар соли 1892 аллакай ҳамчун амлокдории алоҳида, ва Язғулом ҳамчун шӯъбаи ниммустақилу ба таври алоҳида идорашаванда фарқ карда мешуданд — падидае, ки то андозае бо бахшбандии имрӯзаи ноҳия, ки дар он Язғулом ҷамоати алоҳида аст, монандӣ дорад. Тақрибан ҳаштод сол пас аз гузориши Кузнецов, забоншинос Д. И. Эделман, бар пояи маводи саҳроии худ ва пажӯҳиши А. З. Розенфелд, рӯйхати муфассали рустоҳои Ванҷро чунин овардааст: ''«Население Ванджа ныне говорит по-таджикски, хотя сравнительно недавно здесь еще бытовал ванджский язык, принадлежавший к памирской группе языков. Названия кишлаков по течению Пянджа: Даштак, Узбай, Лахш, Варавз, Лангарак, Бараун, Водхуд; по Ванджу: Бич-харвак, Рог, Лангар, Гишхун, Рохарв (официально Ванч), Гумаяк, Одешт, Бунай, Потоу, Жовид, Чихох, Сед, Техарв, Гуджовас, Ширговат, Доршир, Гумаст, Сетарг, Рованд, Мургытга, Сунгад, Ван-Ван, Поймазор.»'' Тарҷума: ''«Аҳолии Ванҷ имрӯз бо забони тоҷикӣ гуфтугӯ мекунад, ҳарчанд то ба ҳамин наздикӣ, дар ин ҷо, ҳанӯз, забони куҳнванҷӣ роиҷ буд, ки ба гурӯҳи забонҳои помирӣ тааллуқ дошт. Номҳои рустоҳо дар масири Панҷ: Даштак, Взбай, Лахш, Вароваз, Лангарак, Баравн, Водхуд; дар масири Ванҷ: Бичхарвак, Роғ, Лангар, Гишхун, Рохарв (расман Ванҷ), Ғумаяк, Одешт, Бунай, Потов, Жовид, Чхох, Сед, Техарв, Ғҷовас, Шрговад, Дуршер, Ғӯмас, Старғ, Рованд, Мурғтга, Смгад, Ван-Ван, Поймазор.»''.<ref name="ref114">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 50.</ref> == Хоҷагидорӣ == Соҳаҳои асосии хоҷагидории ноҳия ғаллакорӣ, чорводорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорист; дар замони шӯравӣ тамокукорӣ низ соҳаи асосӣ буд. Соли 1939 дар тамоми ВМКБ 123 колхоз мавҷуд буд, аз ҷумла дар Ванҷ 30 колхоз таъсис дода буданд. Водии Водхуд аз қадим бо ҳосилхезии замин ва фаровонии тути худ ном баровардааст: захираи ғалла ва меваи хушки ин мавзеъ (тут, зардолу, себ) на танҳо сокинони маҳаллӣ, балки деҳоти камзамини ҳамсояро низ аз танқисӣ мераҳонд ва ибораи мардумии ''«тути Водхуд пухт, имсол ҳам ҷон ба саломат бурдем»'' аз ҳамин воқеият бармеояд.<ref name="ref2" /> Дар ноҳия 53 хоҷагии деҳқонӣ мавҷуд аст. Майдони умумии заминҳои хоҷагӣ 14 417 гектар аст, аз ҷумла заминҳои корам – 1381 гектар (2012), чарогоҳҳо – 1219 гектар, боғҳо – 734 гектар. Тибқи омори соли 2012 дар ноҳияи Ванҷ 2478 тонна ғалла, 1924 тонна гӯшт, 1 млн дона тухм, 3742 тонна шир, 157 тонна чормағз, 6353 тонна сабзавот ва 11 295 тонна картошка ба даст омад. Бар асоси омори соли 2011, шумораи чорво дар хоҷагиҳо чунин буд: гов – 15 234 сар, гӯсфанду буз – 32 498 сар. Дар давоми даҳсолаи охир сохтори хоҷагидории ноҳия ба таври куллӣ дигаргун шуд: ба ҷои 53 хоҷагии деҳқонии соли 2012, имрӯз 14 ассотсиатсияи хоҷагиҳои деҳқонӣ 120 хоҷагии инфиродиро бо фарогирии 3217 саҳмдор муттаҳид месозад.<ref name="ref115">Ванҷ. Рушди соҳаи кишоварзӣ дар ноҳия // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Майдони умумии заминҳои корам ба 2601 гектар расидааст, ки аз он бештар аз 1080 гектарро боғҳои мевадиҳанда ташкил медиҳанд; танҳо дар бист соли охир 282 гектар замини нав аз худ карда шудааст.<ref name="ref116">[https://khovar.tj/2025/11/dar-no-iyai-van-so-ai-bo-parvar-rushd-meyobad/ Дар ноҳияи Ванҷ соҳаи боғпарварӣ рушд меёбад] // АМИТ «Ховар», 18 ноябри 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи таҳлилҳои муқоисавӣ, дар зарфи се даҳсолаи охир истеҳсоли ғалладонагиҳо тақрибан 6 баробар, картошка 8 баробар, сабзавот 16 баробар ва мева 42 баробар афзудааст.<ref name="ref117">Ванҷ. Ҷашни истиқлол мондагор хоҳад буд // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Танҳо то охири моҳи октябри соли 2025 аз боғоти ноҳия 2205 тонна меваи тару тозаву хушк ба бозорҳои хориҷӣ ва шаҳрҳои калони ҷумҳурӣ содирот гардид,<ref name="ref116" /> ва моҳи августи соли 2023 кишоварзони ноҳия дар ярмаркаи Боғи ''«Куруши Кабир»''-и Душанбе зиёда аз 13 тонна маҳсулоти тару тоза ба сокинони пойтахт пешниҳод карданд.<ref name="ref118">Намоиш-фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ аз ҷониби кишоварзони ноҳияи Ванҷ // АМИТ «Ховар», августи 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Аз соли 2009, вақте ки дар ноҳия аввалин ду гармхонаи намунавӣ ба кор дароварда шуданд,<ref name="ref119">Дар Ванҷ гармхонаҳо ба кор даромаданд // АМИТ «Ховар», августи 2009. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> технологияи гармхонагӣ дар қисматҳои поёнии ноҳия паҳн шудааст. Дар давраи охир, дар ҳамкорӣ бо мутахассисони минтақаи илмӣ-таҷрибавии ''«Ҷангали Зуго»''-и Институти биологии Помир, соҳибкор Ҳайдар Фаёзов аз деҳаи Гишхун дар ноҳия парвариши озмоишии лимӯ ва дигар меваҳои ситрусиро оғоз кард – навъе, ки то ҳол дар ВМКБ танҳо хоси баъзе минтақаҳои ноҳияи Дарвоз буд.<ref name="ref120">Ванҷ. Авлавият ба рушди лимӯпарварӣ // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Таърихи иқтисодиёт: аз мубодилаи молӣ то бозор (асри XIX) === Дар асри XIX иқтисодиёти Ванҷ, монанди тамоми Дарвоз, хусусияти патриархалӣ ва асосан мубодилавӣ (натуралӣ) дошт. Тибқи маълумоти И. Юхновский, ки соли 1894 дар рӯзномаи ''«Туркестанские Ведомости»'' ба нашр расидааст, дар водии Ванҷ пул, ченаку вазн қариб номаълум буда, тиҷорат асосан ба таври мубодилавӣ сурат мегирифт; танҳо мансабдорони бухороӣ чой менӯшиданд, аҳолии таҳҷоӣ бошад, ин нӯшокиро танҳо дар ҷашнҳои оилавӣ истифода мебурд.<ref name="ref2112" /> Ҳангоми муайян кардани арзиши маҳсулот, воҳиди ченаки ''«карбос»'' (порчаи дастбофти маҳаллӣ) барои матоъ ва ''«тӯппӣ»'' барои маҳсулоти донагӣ ба кор мерафт.<ref name="ref2112" /> Тибқи нархномаи ҳамон давра, як ишак (тахминан 4 пуд) ғалла аз 4 то 6 танга, як гӯсфанди калон 6-7 танга ва як гӯсфанди хурд 4 танга арзиш дошт; тангаи нуқрагини бухороӣ вазни 3,36 грамм дошт.<ref name="ref2112" /> Аз Ванҷ асосан оҳани дар конҳои болооби дарёи Ванҷ истихроҷшуда ва қисман ғалладона ба минтақаҳои ҳамсояи Дарвоз, тавассути Қалъаи Хумб, содир мегардид.<ref name="ref2112" /> Дар бекигариҳои шимолу шарқии Бухоро — Қаратегину Дарвоз, ки Ванҷ ба ҳайати онҳо дохил буд — тибқи арзёбии Юхновский (1894), тақрибан сад ҳазор нафар сокин зиндагӣ мекард, ки эҳтиёҷоташон хеле маҳдуд буд.<ref name="ref2112" /> Гарчанде ғаллакорию чорводорӣ шуғли асосии аҳолӣ буд, ҳаҷми истеҳсоли онҳо барои қонеъ кардани ҳатто эҳтиёҷоти хурдтарин кофӣ набуд; нони Дарвоз бештар аз бекигарии Кӯлобу дигар минтақаҳо ворид карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Аз ин рӯ, аҳолӣ маҷбур мешуд, ки ба муҳоҷирати мавсимии меҳнатӣ ба Фарғона ва ҳатто [[Тошканд]] рӯй орад, зеро зироаткорӣ, ба сабаби норасоии замини корам, ҳатто барои эҳтиёҷоти нисбатан мӯътадил кофӣ набуд.<ref name="ref2112" /> Танҳо шумораи ками сокинон аз нони холиси гандум истифода мебурданд; орди гандумро бо орди лӯбиё меомехтанд ва дар водиҳои Ванҷ, Язғулому Панҷ ҳатто орд аз мурчи хушкидаи тут, пиёзи кӯҳӣ ва дигар решаҳои кӯҳӣ тайёр мекарданд.<ref name="ref2112" /> Чорводорӣ низ наметавонист рушд кунад, зеро кӯҳҳои Дарвоз нисфи сол ва бештар зери барф мемонданд ва аҳолӣ фақат барои миқдори ками чорво (ки дар он гӯсфанд бартарӣ дошт) захираи алаф ҷамъ карда метавонист; гӯшти шикор — шикорварзӣ яке аз шуғлҳои асосии дарвозиён буд — дар баробари гӯсфанд яке аз молҳои асосии мубодилавӣ маҳсуб мешуд.<ref name="ref2112" /> Қалъаҳои Ғарму Қалъаи Хумб, ки маркази маъмурии беки Қаратегину Дарвоз буданд, ягона бозорҳои мубодилаи маҳсулоти маҳаллӣ ба шумор мерафтанд.<ref name="ref2112" /> Аз Кӯлоб тоҷирон бо ду-се асп матои бязӣ ва дигар матоъҳои дағал барои ҷома меоварданд ва барои ҳар 12 арш бязӣ як пӯсти рӯбоҳ мегирифтанд.<ref name="ref2112" /> Маркази умумии тиҷоратии тамоми Қаратегину Дарвоз шаҳри Кӯлоб буд; агар қаратегиниён боз ба бозорҳои [[Ӯротеппа|Ӯротеппаву]] Қӯқанд мерафтанд, дарвозиён танҳо ба Кӯлоб рӯй меоварданд.<ref name="ref2112" /> Аз Кӯлоб инчунин ранги «бузгунч» — маҳсулоте, ки аз варами баргҳои дарахтони писта, ки нишебиҳои кӯҳҳои Кӯлобро мепӯшониданд, ба даст меомад — ворид карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Юхновский тарзи бинокории маҳаллиро низ тасвир кардааст: пойдевори баланди сангин бо гил, деворҳои хишти хоми калону бетартибшакл ва боми чӯбине, ки бо ках ва шохча пӯшонида, аз рӯй бо гил андова карда мешуд; сохтмон одатан аз аввали баҳор то нимаи тирамоҳ (аз апрел то сентябр) идома меёфт, дар ҳоле ки санг ва гил ҳамеша дар дастрас буданд ва чӯб — аз дарахтони тут, бед ва сафедор — аз боғоти маҳаллӣ, арча бошад аз кӯҳҳо оварда мешуд.<ref name="ref2112" /> Тибқи нархномаи ҳамон давра, як бревна ба дарозии 2,5 арш ду танга, се даста хошок (ҳар кадом 2,5 арш) ду танга, як даста ках як танга ва як батмон (8 пуд) оҳак ду танга арзиш дошт; барои тайёр кардани ҳазор хишти хом дар як рӯз чор нафар коргар лозим буд ва музди рӯзонаи коргарони оддӣ тахминан як танга буд.<ref name="ref2112" /> Оҳани маҳаллӣ аз конҳои болооби дарёи Ванҷ истихроҷ мешуд; як пораи оҳан ба дарозии 2,5 арш ва диаметри ¾ арш арзиши 300 тангаро дошт.<ref name="ref2112" /> Дар шаҳраки Рохар танҳо як оҳангар ва ду наҷҷор фаъолият доштанд; музди рӯзонаи чунин устод бо шогирду асбобҳояш тахминан панҷ танга буд, ва абзорҳои маъруфи ин ҳунармандон арра, теша, чакуш, ранда ва табар буданд.<ref name="ref2112" /> Дар бораи нархи маводи хӯрока, равғани гов барои ҳар панҷ фунт як танга, мурғ даҳ тин, тухм 64 дона барои як танга ва алафи себарга аз 25 то 30 даста барои як танга арзиш дошт; намак, ки аз Кӯлоб ворид мешуд, гарон буд — барои як тӯппии намак чор тӯппии ғалла медоданд; биринҷ аз Қалъаи Хумб харидорӣ мешуд ва нархаш вобаста ба мавҷудияш аз чор то панҷ танга барои панҷ фунт таҳаввул мекард.<ref name="ref2112" /> Дар мавсими зимистон таъмини ем ва озуқа мушкил мегардид, аз ин рӯ захираи зимистона аз тирамоҳ омода карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Тавре Юхновский таъкид мекунад, миқдори дақиқи содироти солонаи оҳанро муайян кардан ғайриимкон буд, зеро мақомоти маҳаллӣ дар бораи рақами он тасаввуроти дақиқ надоштанд.<ref name="ref2112" /> Чою дигар молҳои ҳиндӣ тавассути Шуғнону Рӯшон умуман ворид намешуданд; миқдори ками онҳо аз Бадахшон тавассути Куф ва Қалъаи Хумб, ва асосан тавассути Кӯлоб, ба даст меомад.<ref name="ref2112" /> === Кишоварзии анъанавӣ: ангури Ванҷӣ === Яке аз навъҳои қадимаи ангури маҳаллӣ, ки то имрӯз парвариш карда мешавад, навъи ''«Ванҷӣ»'' аст. Тибқи Энсиклопедияи миллии тоҷик, ин навъи ангури миёнапаз баргҳои калони гирда, хӯшаҳои калони махрутшакли 350-400 грамма ва ғужбҳои калони байзашакли сафеди зардчаро доро буда, дар таркиби меваи пухтааш 20-21,5 фоиз қанд ҷамъ мешавад.<ref name="ref2182">Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 3. — Душанбе, 2014.</ref> Ангури Ванҷӣ нимаи моҳи май гул карда, мевааш нимаи августи ҳамон сол мепазад ва давраи нашъунамои он 135-145 рӯзро дар бар мегирад; ин навъ барои хӯрдан ва хушконидан мувофиқ буда, то 24 фоиз мавизи баландсифат медиҳад ва то моҳи январ нигоҳ дошта мешавад.<ref name="ref2182" /> Мутаассифона, токи ин навъи ангур ба сармо ва бемории гарда тобовар нест, ки ин омил боиси маҳдудияти парвариши он дар минтақаҳои хунуктар мегардад.<ref name="ref2182" /> === Ҳунармандии анъанавӣ === Дар соҳаи ҳунармандӣ, мардуми Ванҷ таърихан ба истеҳсоли пойафзол (чоруқ, нимпоймонак) аз пӯсти дағалона коркардшуда ва либос аз матои ''«карбос»''-и худбоф машғул буданд, ки занон онро аз пашми дағал мебофтанд.<ref name="ref2112" /> Матоъ ва баъзе маҳсулоти дигар – аз ҷумла пӯсти рӯбоҳу гурба – ҳамчунин аз водиҳои ҳамсояи Шуғнону Рӯшон, тавассути пиёдагардон ва бо миқдори ками пинҳонӣ, ворид карда мешуданд, ки ин далели мавҷудияти шабакаи мубодилаи тиҷоратӣ дар байни аҳолии гуногуни Бадахшон аст.<ref name="ref2112" /> Мӯзаро (пойафзоли пошнадор) сокинони Ванҷ на дар маҳал, балки дар бозори Қалъаи Хумб мехариданд.<ref name="ref2112" /> Сабаби маҳдуд будани ин навъи воридот дар он буд, ки ҳокимияти Шуғнону Рӯшон содироти маҳсулоти маҳаллиро ба ҳама ҷо, ба ҷуз [[Кобул]], манъ карда буд.<ref name="ref2112" /> === Чорводорӣ ва занбӯриасалпарварӣ === Дар муқоиса бо давраи пеш аз истиқлол, дар ноҳия саршумори чорвои калону майда дар маҷмуъ 2 баробар, истеҳсоли гӯшт 4 баробар ва истеҳсоли тухм 31 баробар афзудааст.<ref name="ref117" /> Тибқи омори соли 2023, саршумори чорвои калони шохдор ба 17 135 сар (нисбат ба 15 234 сар дар соли 2011) ва моли майда (гӯсфанду буз) ба 41 000 сар (нисбат ба 32 498 сар) расидааст; ҳамчунин дар хоҷагиҳои ноҳия 41 350 сари парранда ва 1082 оилаи занбӯри асал ба қайд гирифта шудааст.<ref name="ref117" /><ref name="ref115" /> Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди занбӯриасалпарвариро яке аз воситаҳои пасткунандаи камбизоатӣ ва таъминкунандаи шуғли деҳот муайян кардааст. Сарватҳои зеризаминии ноҳия: пахтасанги кӯҳӣ (асбест), молибден, мармар ва ғайра; инчунин конҳои никел, оҳансанг ва оҳак мавҷуданд. === Муҳоҷирати меҳнатӣ === Мисли аксари минтақаҳои кӯҳии Тоҷикистон, иқтисодиёти хонаводаҳои Ванҷ ба таври назаррас аз муҳоҷирати меҳнатӣ ва ҳаволапулиҳо вобаста аст. Тибқи арзёбии [[Бонки Ҷаҳонӣ]] аз моҳи ноябри соли 2025, ҳаволапулиҳои муҳоҷирони меҳнатӣ беш аз 30 фоизи маҷмуи маҳсулоти дохилии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд ва, гарчанде вобастагӣ ба ин маблағҳо сатҳи камбизоатиро коҳиш додааст, нобаробарии даромад (нишондиҳандаи Гини) аз 32 то 38 дар байни солҳои 2021 ва 2023 афзудааст; ВМКБ дар қатори минтақаҳое зикр шудааст, ки бо маҳдудиятҳои шадиди ҷуғрофиву иқлимӣ рӯбарӯянд.<ref name="ref121">[https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan/publication/poverty-and-equity-assessment Tajikistan Poverty and Equity Assessment] (англ.) // Бонки Ҷаҳонӣ, 22 сентябри 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши умумимиллии соҳаи тандурустӣ доир ба муҳоҷирони меҳнатии Тоҷикистон нишон додааст, ки дар байни панҷ минтақаи кишвар (Душанбе, ВМКБ, Хатлон, Суғд ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ), ҳиссаи муҳоҷирони меҳнатӣ дар аҳолии ВМКБ (49,59 фоиз аз намунаи пажӯҳишӣ) назар ба дигар минтақаҳо (камтар аз 32 фоиз) хеле баландтар будааст.<ref name="ref122">[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11679146/ Inclusion of Labor Migrants as a Potential Key Population for HIV: A Nationwide Study from Tajikistan] (англ.) // PMC/NCBI. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар маҷмуи умумимиллӣ, беш аз як миллион шаҳрванди Тоҷикистон ҳарсола барои кор ба Русия мераванд; ҳаволапулиҳо дар соли 2013 қариб нисфи маҷмуи маҳсулоти дохилии кишварро ташкил медоданд, ки то соли 2018 ба тақрибан 30 фоиз (2,2 миллиард доллари ИМА) коҳиш ёфт.<ref name="ref123">[https://www.migrationpolicy.org/article/dependent-remittances-tajikistan-prospects-dim-economic-growth Dependent on Remittances, Tajikistan\\\'s Long-Term Prospects for Economic Growth and Poverty Reduction Remain Dim] (англ.) // Migration Policy Institute. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Саноат === Дар ноҳия корхонаҳои хурди саноатӣ – сехи чӯҷабарорӣ, заводи хишти ''«Лугад»'', ҶДММ ''«Хрустал»'' – фаъолият доранд. Дар Ванҷ бозорҳои марказӣ ва марзӣ низ амал мекунанд. 25 июни соли 2025 дар ноҳия корхонаи истеҳсоли калсит, коркарди мармар ва сангҳои ороишии ҶСК ''«Мармар Стоун»'' ба кор шурӯъ кард, ки иқтидори солонаи он 40 ҳазор тонна маҳсулот буда, 40 сокини маҳаллиро бо ҷои кори доимӣ таъмин намудааст. Корхона чор хатти истеҳсолӣ дорад ва дар он беш аз 20 навъи санги табиӣ коркард мешавад; иқтидори истеҳсоли тахтасангҳои ороишӣ (мозаика) 10 ҳазор м³ ва коркарди санги мармар 160 ҳазор м³ дар як солро ташкил медиҳад.<ref name="ref124">[https://asiaplustj.info/tj/node/350189 Сафари Эмомалӣ Раҳмон ба ВМКБ аз Ванҷ оғоз шуд. Президент дар ин ноҳия кадом иншоотро ба истифода дод?] // Asia-Plus, 25 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref125">Ифтитоҳи корхонаҳои истеҳсоли калсит, коркарди мармар ва сангҳои ороишии ҶСК «Мармар Стоун» дар ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар ҳамон рӯз Парки саноатии ноҳия мавриди истифода қарор гирифт, ки дар масоҳати 788 м² ҷойгир буда, 6 корхонаи хурди истеҳсолиро фаро мегирад: истеҳсоли макарон, бандубасти маҳсулоти лӯбиёгӣ, коркарди равғани чормағз, коркард ва бандубасти меваи хушк, истеҳсоли собун ва дару тирезаҳои пластикӣ. Фаъолияти парк дар маҷмуъ 36 сокини маҳаллиро бо кор таъмин мекунад.<ref name="ref124" /><ref name="ref126">Ифтитоҳи Парки саноатии ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар доираи ҳамин парк, инчунин корхонаи коркарди равғани ангат (Hippophae rhamnoides) – растании шифобахши худрӯй, ки дар қад-қади дарёҳои ноҳия фаровон мерӯяд – ба кор шурӯъ кардааст; иқтидори он то 500 килограмм равғани холис дар як сол буда, аз ин ашё то 12 навъи маҳсулоти фармасевтию косметологӣ омода карда мешавад.<ref name="ref127">Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Ванҷ // Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ, июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пеш аз таъсиси ин корхона, дар деҳаи Ғуҷоваст соҳибкорзан Васила Ғафурова коргоҳи хурди коркарди ангатро таъсис дода буд, ки маводи он берун аз ноҳия низ харидор пайдо кардааст.<ref name="ref124" /> Барои дастгирии соҳибкории хурду миёна дар солҳои 2018-2019 ба соҳибкорони ноҳия зиёда аз 6,5 миллион сомонӣ қарзи имтиёзнок дода шудааст.<ref name="ref128">Сафарҳои дохилӣ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Энергетика === Дар Ванҷ чандин неругоҳи хурди барқи обӣ (НБО) фаъолият мекунад. Аз ҷумла, НБО-и ''«Техарв»'' дар дарёи Ванҷ бо иқтидори 400 кВт таҷдид гардида, ба шабакаи ягонаи барқи кишвар пайваст карда шудааст; НБО-и ''«Андарбак»'' дар водии Язғулом ба шабакаи ширкати ''«Помир Энерҷӣ»'' пайваст аст.<ref name="ref129">[http://www.cawater-info.net/best-practices/ru/base/marker/21 Реконструкция МГЭС Техарв на реке Ванч мощностью 400 кВт в Ванчском районе Горно-Бадахшанской автономной области] (рус.) // CAWater-Info. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Таҳлилҳои соли 2021 нишон дода буданд, ки шабакаҳои барқии ноҳия ҳамагӣ 2,6 мегаватт барқ истеҳсол мекунанд, дар ҳоле ки барои фаъолияти пуриқтидори корхонаҳои нави саноати кӯҳӣ (ба мисли ''«Мармар Стоун»'') беш аз 5,6 мегаватт лозим буд.<ref name="ref130">Имсол дар Ванҷ дар 15 гектар боғи нав бунёд карда шуд // АМИТ «Ховар», июли 2021. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Моҳи июни соли 2025 хатти интиқоли барқи дузанҷираи 35 ва 110-киловолтаи Хоруғ-Рӯшон бо дарозии 67,5 км ва зеристгоҳи ''«Ҷангал»'' ба маблағи умумии 114 миллион сомонӣ ба истифода дода шуд, ки интиқоли муназзами неруи барқро ба ноҳияҳои Рӯшон, Ванҷ ва Дарвоз ба маротиб беҳтар мегардонад; ҳамзамон сохтмони хатти 42-километраи интиқоли барқи 110-киловолта аз маркази ноҳияи Рӯшон то зеристгоҳи ''«Вознавд»'' оғоз ёфт, ки ба истифода додани он дар нимсолаи аввали соли 2026 пешбинӣ шудааст.<ref name="ref131">[https://khovar.tj/2025/06/suhanronii-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-ro-baron-va-faoloni-viloyati-muhtori-k-istoni-badahshon/ Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон] // АМИТ «Ховар», июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Нақлиёт === Нақлиёти ноҳия асосан автомобилист; як фурудгоҳи хурд ҳам дар шаҳраки Ванҷ (Рохарв) вуҷуд дорад. Қаламрави ғарбии ноҳия дар масири шоҳроҳи байналмилалии Душанбе-Кӯлоб-Дарвоз-Хоруғ-Мурғоб-Қулма қарор дорад; лоиҳаи таъмиру таҷдиди қитъаи ин шоҳроҳ аз Қалъаихумб то Ванҷ ва сарҳади ноҳияи Рӯшон арзиши умумии 2,5 миллиард сомониро ташкил медиҳад, ки то имрӯз корҳо ба маблағи 900 миллион сомонӣ анҷом ёфтаанд.<ref name="ref132">Суханронӣ дар мулоқот бо роҳбарону фаъолон ва сокинони ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> 25 июни соли 2025 роҳи мошингарди маркази ноҳия то нуқтаи пайвастшавӣ ба ин шоҳроҳ, иборат аз ду хатти ҳаракат бо дарозии умумии 16 км, пас аз таҷдид ба истифода дода шуд; дар дарозои роҳ истгоҳҳои нақлиётӣ ва гузаргоҳҳо барои пиёдагардон бунёд гардидаанд.<ref name="ref124" /><ref name="ref133">Ифтитоҳи роҳи маркази ноҳияи Ванҷ то нуқтаи пайвастшавӣ ба шоҳроҳи Душанбе-Кулма // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> 23 июни соли 2025 ширкати ҳавопаймоии ''«Тоҷик Эйр»'' пас аз ёздаҳ соли танаффус (парвози охирин соли 2014 сурат гирифта буд) хатсайри ҳавоии Душанбе-Ванҷ-Душанберо аз нав кушод: парвози нахустин бо 15 мусофир анҷом ёфт. Парвоз дар ин масир 50 дақиқа тӯл кашида, тибқи ҷадвал ҳафтае як маротиба, рӯзҳои ҷумъа, бо ҳавопаймои Ан-28 иҷро мешавад ва нархи чипта дар як самт 750 сомонӣ муайян гардидааст.<ref name="ref134">[https://asiaplustj.info/tj/node/350087 Оғози парвози ҳавопаймоӣ миёни Душанбе ва Ванҷ. Аввалин парвоз кай ва нархи чипта чанд аст?] // Asia-Plus, июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref135">[https://asiaplustj.info/tj/node/350121 Пас аз 11 сол. Аввалин парвози ҳавопаймо дар масири Душанбе-Ванҷ-Душанбе анҷом ёфт] // Asia-Plus, 23 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар доираи татбиқи ''«Барномаи давлатии кабудизоркунии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040»'' (қабулшуда 28 июни соли 2024), 24 феврали соли 2026 дар шафати роҳҳои мошингарди ноҳияи Ванҷ беш аз 2000 бех ниҳоли дарахтони ҳамешасабзу ороишӣ ва сояафкану мевадиҳанда шинонида шуд.<ref name="ref136">[https://khovar.tj/2026/02/daraht-binshon-dar-shafati-ro-oi-moshingardi-van-besh-az-2000-beh-ni-ol-shinonida-shud/ ДАРАХТ БИНШОН! Дар шафати роҳҳои мошингарди Ванҷ беш аз 2000 бех ниҳол шинонида шуд] // АМИТ «Ховар», 24 феврали 2026. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Фарҳангу маориф == Пеш аз инқилоб аҳолии маҳаллии Ванҷ дар масҷидҳо ва хонаҳои муллоён хатту савод меомӯхтанд ва на ҳама ақшори мардум фурсат ва имкони саводомӯзӣ доштанд. Аз ин рӯ нисбати саводнокӣ дар миёни онҳо хеле паст буд ва ба сахтӣ метавонист ба 3-10 % бирасад. Саводомӯзии саросарии аҳолиро ҳукумати шӯравӣ ба роҳ монд. Соли 1926 нахустин мактаб дар минтақа фаъолияти худро оғоз намуд: дар он танҳо 1 муаллим – Одил Боқиев (аз деҳаи Чихох) кор мекард ва 25 талаба дар он ҷо дарс меомӯхтанд. Соли 1930 шумораи муаллимон ба 7 нафар расид. Дар авохири даҳаи 30-юми асри XX тақрибан дар ҳамаи маҳалҳои сераҳолии деҳшӯроҳои Ванҷ мактабҳои ибтидоӣ таъсис ёфтанд, ки бештари бачагону наврасон дар онҳо таҳсил мекарданд. Тобистони соли 1941 (дар арафаи [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]]) дастгоҳи кинонамоишдиҳӣ дар Ванҷ сохта, ба марҳалаи истифода расид. Соли 1941 дар вилоят 41 китобхона вуҷуд дошт, аз ҷумла китобхонаи ноҳиявӣ дар маркази Ванҷ ва 12 чойхонаи сурх. Дар аввали моҳи апрели соли 1930 дар яке аз деҳаҳои баландкӯҳи водии Ванҷ – Рованд нахустин маҷлиси ҷавонон баргузор шуд. Дар соли таҳсилии 2011-2012 дар ноҳияи Ванҷ 50 мактаб, аз ҷумла 23 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 4 мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, 13 мактаби ибтидоӣ, мактаб-интернат ва муассисаи томактабӣ вуҷуд дошт. Дар ҳамин сол дар мактабҳои ноҳия 7437 талаба таҳсил мекард, ки ба онҳо 928 муаллими соҳибмаълумоти олӣ дарс медоданд. 25 июни соли 2025 дар деҳаҳои Мотравн, Будун, Вишхарв, Жамаг, Бунай, Техарв ва Ғиҷовасти ноҳия 7 кӯдакистони нав ифтитоҳ гардид: чор кӯдакистон аз ҳисоби буҷети маҳаллии вилоят ва се кӯдакистони дигар аз ҳисоби сокинони деҳаҳо тариқи ҳашар сохта шудаанд. Ин муассисаҳо аз 20 синфхона иборат буда, барои 380 тарбиятгиранда пешбинӣ шудаанд ва дар онҳо 34 нафар бо кори доимӣ таъмин гардидаанд.<ref name="ref124" /><ref name="ref137">[https://khovar.tj/2025/06/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-no-iyai-van-ba-tavri-ma-oz-7-muassisai-talimii-tomaktabiro-iftito-namudand/ Ифтитоҳи 7 кӯдакистон дар ноҳияи Ванҷ] // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар Ванҷ 45 муассисаи фарҳангӣ, аз ҷумла 1 театр, 13 клуб, 2 автоклуб, 5 хонаи фарҳанг, 25 китобхона бо фонди 114 960 нусха китоб фаъолият мекунад. Рӯзномаи ноҳиявӣ бо номи ''«Ватан»'' нашр мешавад: тибқи маълумоти Энсиклопедияи миллии тоҷик, ин нашрия соли 1937 ҳамчун органи Кумитаи Ҳизби коммунистӣ ва кумитаи иҷроияи Шӯрои депутатҳои халқи ноҳия бо номи ''«Ҳақиқати Ванҷ»'' ба нашр расида, нахустин сардабираш Пирумшо Роҳатов буд; аз соли 1963 он бо номи ''«Ватан»'' моҳе як бор нашр мешавад ва адади нашраш дар соли 2014 ба 1200 нусха расидааст.<ref name="ref2182" /> Рӯзнома дар тӯли даҳсолаҳо нақши муҳимро дар инъикоси ҳаёти фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии Ванҷ бозидааст. Ванҷ ҳамчунин дорои мероси ғании эҷодиёти шифоҳии мардумӣ – афсонаҳо, қиссаҳо, зарбулмасалҳо ва чистонҳо – мебошад, ки аз насл ба насл интиқол ёфта, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои ахлоқии сокинони минтақаро инъикос мекунанд; намунаҳои қадимтарини сабтшудаи чунин фолклор ба маҷмуаи Семёнов (1903) тааллуқ доранд (ниг. боло, бахши ''«Осори таърихӣ»''). Бо вуҷуди ин, қисми зиёди ин мероси шифоҳӣ то ҳол ба таври пурра ҷамъоварӣ ва илман таҳқиқ нашудааст. == Тиб == Аввалин иттилои тиббии сабтшуда дар бораи Ванҷ ба гузориши капитан Кузнецов (соли 1892) рост меояд, ки паҳншавии бемории зоб (гулбандварамӣ)-ро дар байни дигар бемориҳои маъмули Дарвоз махсус қайд кардааст: ''«Изъ другихъ болѣзней особенно развитыхъ въ Дарвозѣ, слѣдуетъ отмѣтить зобъ, главнымъ образомъ по рѣкѣ Ванчъ.»'' Тарҷума: ''«Аз дигар бемориҳое, ки дар Дарвоз хеле паҳн шудаанд, бояд зобро қайд кард, ки асосан дар канори дарёи Ванҷ вомехӯрад»''.<ref name="ref138">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 51.</ref> Соли 1939 дар Ванҷ маркази тиббӣ ва бемористоне барои 10 кат сохта шуда буд. Ин иттифоқ дар канори душвориҳои азиме ба вуҷуд омад: то оғози асри XX дар водӣ тибби илмӣ вуҷуд надошт ва сокинон танҳо ба гиёҳдармонӣ ва дуохонӣ такя мекарданд, ки боиси сатҳи баланди фавти модарону кӯдакон мегардид.<ref name="ref49" /> Тибқи як таҳқиқи диссертатсионӣ, гузариш ба тибби муосир бо муқовимати шадид ҳамроҳ буд: соли 1929 табиби рус Спажев, ки барои расонидани кумаки аввалияи тиббӣ ба Ванҷ фиристода шуда буд, аз ҷониби дастаҳои босмачӣ ба қатл расонида шуд – ҳодисае, ки соли 1931 бо қатли табиб Олхов дар ноҳияи ҳамҷавори Қалъаихумб такрор ёфт.<ref name="ref139">Диссертатсия // Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ.</ref> Муҳоҷирати маҷбурии соли 1954-и сокинони водии Язғулом ба водии гарми Вахш низ оқибатҳои вазнини беҳдоштӣ – бемории оммавӣ ва фавти зиёди кӯдакон – ба бор овард, ки яке аз сабабҳои бозгашти тадриҷии як қисми муҳоҷирон ба зодгоҳашон гардид.<ref name="ref49" /> Ҳоло дар ноҳия як беморхонаи марказӣ (дар шаҳраки Рохарв, дорои 6 шуъбаи бистарикунонӣ), як беморхонаи минтақавӣ дар водии Язғулом, 22 бунгоҳи тиббӣ, маркази назорати беҳдоштӣ (санитарию эпидемиологӣ) ва 4 дорухона фаъолият доранд. Тибқи маълумоти соли 2023, ба ин шабака 57 310 нафар бемор муроҷиат кардааст – ба ҳисоби миёна беш аз 1,6 маротиба барои ҳар сокини ноҳия дар як сол.<ref name="ref140">Ванҷ. Роҳандозии тадбирҳо дар самти тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар сохтори марказии шабака 47 духтури дорои маълумоти олӣ ва 193 корманди миёнаи тиббӣ кор мекунанд; рақами 369 нафар пизишки дорои маълумоти олӣ, ки дар маъхазҳои умумӣ оид ба ноҳия зикр мешавад, эҳтимол тамоми мутахассисони тиббии ҳудуди ноҳияро – аз ҷумла дорухонаҳо, СЭС ва муассисаҳои хусусиро – дар бар мегирад.<ref name="ref140" /> Дар водии дурдасти Язғулом, ки пеш аз истиқлол мардум маҷбур буданд беморони вазнинро тавассути чорвои борбар ба масофаҳои дур интиқол диҳанд, имрӯз як дармонгоҳи минтақавӣ, ду маркази саломатӣ, се бунгоҳи тиббӣ дар деҳаҳои дурдаст ва як таваллудхонаи махсусгардонидашуда фаъолият доранд.<ref name="ref140" /> Дар деҳаи Гармчашмаи ҷамоати Рованд, наздики лозури Ванҷях, як маркази саломатии муосир бо ҳамкории Вазорати тандурустӣ ва Хадамоти ҳифзи сиҳатии [[Бунёди Оғохон]] (Aga Khan Health Services) сохта шудааст.<ref name="ref141">Ифтитоҳи маркази саломатӣ дар ноҳияи Ванҷ // АМИТ «Ховар», сентябри 2015. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар доираи барномаи миллии рушди инфрасохтори тиббӣ, соли 2025 сохтмони бинои нави Беморхонаи марказӣ барои 120 кат бо арзиши 114 миллион сомонӣ оғоз гардид.<ref name="ref142">Суханронӣ дар мулоқот бо роҳбарону фаъолони ноҳияи Ванҷ // Президенти Тоҷикистон, 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои ҳалли норасоии кадрҳо, тайи давраи соҳибистиқлолӣ 142 нафар хатмкунандаи ноҳияи Ванҷ дар муассисаҳои олии тиббии ҷумҳурӣ (пеш аз ҳама Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино) таҳсил кардаанд, ки аз ин шумора 40 нафар тавассути квотаи президентӣ буда, соли 2025 боз 22 нафари дигар ба ҳамин квота фаро гирифта шуданд.<ref name="ref142" /> Барномаи ''«Корвони саломатӣ»''-и Вазорати тандурустӣ низ борҳо ба Ванҷ ташриф оварда, ба табибони маҳаллӣ таҷрибаандӯзӣ фароҳам овардааст.<ref name="ref143">«Корвони саломатӣ». Сокинони ноҳияҳои Дарвоз ва Ванҷ бо хизматрасонии ройгони тиббӣ фаро гирифта шуданд // АМИТ «Ховар», майи 2022. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Бо сабаби баландкӯҳ будани минтақа, Ванҷ таърихан ба минтақаҳои паҳншавии бемории ҷоғвар (норасоии йод) мансуб буд; тибқи маълумоти таҳлилӣ, дар натиҷаи стратегияи миллии йодизатсияи намак сатҳи паҳншавии ин беморӣ дар давраи солҳои 2019-2023 то 72 фоиз коҳиш ёфтааст.<ref name="ref144">Авҷи Зуҳал, № 2, 2025.</ref> Бо назардошти сатҳи баланди муҳоҷирати меҳнатии сокинони ноҳия, маркази маҳаллии мубориза бар зидди ВНМО (ВИЧ) корҳои фаҳмондадиҳиро дар байни ҷавонон пайваста мегузаронад.<ref name="ref140" /> Дар давраи пандемияи [[COVID-19]] Беморхонаи марказии Ванҷ шуъбаи бемориҳои сироятиро ба реҷаи фавқулодда гузаронид, ва моҳи июни соли 2020 тибқи барномаи дастгирии [[Иттиҳоди Аврупо]] ба ин муассиса таҷҳизоти муҳофизати инфиродӣ (PPE) расонида шуд.<ref name="ref145">EU timeframe for PPE distribution // Хадамоти амали берунии Иттиҳоди Аврупо (EEAS), июни 2020. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Беморхонаи марказӣ соли 2014 пурра ба низоми гармкунии барқӣ (аз ҳисоби неругоҳҳои хурди барқи обӣ) гузашт, ҳарчанд барои ҳолатҳои фавқулодда ҳарсола захираи эҳтиётии сӯзишворӣ нигоҳ дошта мешавад.<ref name="ref146">Беморхонаи Ванҷ ба низоми гармкунии барқӣ гузашт // АМИТ «Ховар», январи 2014. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи санҷиши Агентии амнияти кимиёвӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроии Академияи миллии илмҳо (июли 2024), Беморхонаи марказии Ванҷ талаботи қонунгузории бехатарии радиатсиониро пурра риоя намуда, дараҷаи хатари фаъолияти он ''«паст»'' арзёбӣ шудааст.<ref name="ref147">[https://cbrn.tj/ Феҳристи Агентии амнияти кимиёвӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроӣ (cbrn.tj)]. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Варзиш == Ванҷ аз даврони қадим бо гуштигирони номвари худ шуҳратёр буд. Номи паҳлавонони ванҷӣ – Амонат, Сулаймон, Дилдор, Хушдил, Худоӣ, Ҳиммат, Ш. Дилов, Алифбек ва дигарон то кунун ба некӣ ёд мешавад ва қиссаҳои майдондориашон ҳанӯз вирди забони хосу ом аст. Соли 2024 гӯштини миллии тоҷикӣ ([[гӯштингирӣ]]) дар Вазорати адлияи Швейтсария ба қайд гирифта шуда, мақоми расман байналмилалӣ касб кард; шумораи мусобиқаҳои ин намуди варзиш дар саросари ҷумҳурӣ аз 485 адад дар соли 2020 то тақрибан 4000 адад дар соли 2022 афзудааст.<ref name="ref148">[https://mfa.tj/tg/brussels/view/12033/gushtini-tojiki-maqomi-bainalmilali-girift Гӯштини тоҷикӣ мақоми байналмилалӣ гирифт] // Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Паҳлавони ванҷӣ [[Шакармамад Мирмамадов]], ки дар якчанд намуди варзиш (ҷудо, кураш, гӯштингирӣ) рақобат мекунад, яке аз муваффақтарин варзишгарони вазни сангини Тоҷикистон дар даҳсолаи охир аст: соҳиби медали биринҷии Бозиҳои XVIII осиёии соли 2018 дар Ҷакарта (ҷудо, +100 кг),<ref name="ref149">Бозиҳои XVIII осиёӣ: Шакармамад ҳам соҳиби медали биринҷӣ гардид // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> медали тиллои Чемпионати 13-уми Осиё оид ба кураш дар Теҳрон (июни 2024)<ref name="ref150">Шакармамад Мирмамадов қаҳрамони Осиё оид ба кураш // Варзиш ТВ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ва медали тиллои Нахустин Чемпионати ҷаҳон оид ба гӯштингирӣ дар Душанбе (28-31 августи 2024, бо иштироки беш аз 200 варзишгар аз 63 давлат) гардид.<ref name="ref151">Варзишгари тоҷик Шакармамад Мирмамадов дар нахустин Чемпионати ҷаҳон оид ба гӯштингирӣ медали тилло ба даст овард // АМИТ «Ховар», августи 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар мусобиқаҳои Наврӯзии байналмилалӣ дар Хоруғ (марти 2025) ва Рашт (апрели 2026) низ ғолиб омада, ҳарду бор соҳиби автомобил гардид.<ref name="ref1" /><ref name="ref152">[https://khovar.tj/2026/04/mu-ammadin-shodmon-far-od-va-shakarmamad-so-ibi-sho-oiza-oi-musobi-ai-g-shtini-millii-no-iyai-rasht-shudand/ Муҳаммадин, Шодмон, Фарҳод ва Шакармамад соҳиби шоҳҷоизаҳои мусобиқаи гӯштини миллии ноҳияи Рашт гардиданд] // АМИТ «Ховар», 15 апрели 2026. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> 25 марти соли 2020 дар ҷамоати деҳоти Язғулом бахшида ба Наврӯз мусобиқаи ҷумҳуриявии гӯштини миллӣ баргузор гардид, ки дар он беш аз 300 нафар паҳлавон на танҳо аз Ванҷ, балки аз Душанбе, [[Бохтар]], Кӯлобу Хоруғ ва ноҳияҳои Дарвозу Рӯшон иштирок карданд.<ref name="ref1" /> Дар ноҳия беш аз 40 иншооти варзишӣ мавҷуд аст. 25 июни соли 2025 дар деҳаи Убари Даргов толори варзишӣ бо масоҳати умумии 615 м², иборат аз толори асосӣ, толори тенниси рӯи миз ва ҳуҷраҳои ёрирасон, ба истифода дода шуд.<ref name="ref124" /><ref name="ref153">Ифтитоҳи толори варзишӣ дар деҳаи Убари Даргови ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Ҳамчунин, 15 ноябри соли 2025, дар арафаи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар деҳаи Андарбоғи ҷамоати Язғулом толори варзишии замонавӣ, ки бо маблағи 480 ҳазор сомонӣ бунёд ёфтааст, ба истифода дода шуд.<ref name="ref14" /> Пеш аз ин, 11 сентябри соли 2018 бо ташаббуси Вазорати корҳои дохилӣ дар ҳамин ҷамоати Язғулом низ як толори варзишӣ ба истифода дода шуда буд.<ref name="ref15" /> Ба ғайр аз гӯштин, дар солҳои охир [[волейбол]] низ дар ноҳия рушд кардааст: дар мусобиқаи маҳаллӣ 7 дастаи волейболи ҷавонон иштирок доранд, ва дастаи ноҳияи Ванҷ дар Мусобиқаи кушоди ҷумҳуриявии волейбол дар ноҳияи Восеъ дар қатори дастаҳои пуриқтидоре чун ''«Регар ТадАЗ»'' ва дастаи шаҳри Душанбе иштирок карда, рақобати арзанда нишон додааст.<ref name="ref154">[https://khovar.tj/2025/06/regar-tadaz-dar-musobi-a-oid-ba-volejbol-dar-no-iyai-vose-sazovori-sho-oiza-gardid/ «Регар ТадАЗ» дар мусобиқа оид ба волейбол дар ноҳияи Восеъ сазовори Шоҳҷоиза гардид] // АМИТ «Ховар», июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар Бозиҳои осиёии соли 2018, ки [[самбо]] бори аввал ба барномаи он дохил шуда буд, Тоҷикистонро дар қатори дигарон ду варзишгари ҷавон – Ҷомии Ҳасанӣ ва Сомон Сангов – намояндагӣ карданд.<ref name="ref149" /> == Шахсиятҳои маъруф == [[Мулло Муҳаммадёри Ванҷӣ]] (машҳур ба Мулло Ёр) – шоири маъруфи мардумии тоҷик, зодаи деҳаи Ғумаяки водии Ванҷ; мероси ӯ то имрӯз дар байни мардуми кӯҳистони тоҷик маҳбубият дорад.<ref name="ref2" /> === Илмҳои гуманитарӣ ва ҷомеашиносӣ === Раҳим Масов (16 ноябри 1939, деҳаи Мудеҳарви ноҳияи Ванҷ – 21 июни 2018, Душанбе) – таърихшиноси барҷастаи тоҷик, доктори илмҳои таърих, академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон; солҳои 1988–2015 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш.<ref name="ref155">[https://khovar.tj/rus/2022/11/akademik-rahim-masov-zhizn-posvyashhennaya-otstaivaniyu-natsionalnyh-interesov-tadzhikistana-segodnya-velikomu-uchenomu-ispolnilos-by-83-goda/ Академик Рахим Масов: жизнь, посвящённая отстаиванию национальных интересов Таджикистана] (рус.) // НИАТ «Ховар», 16 ноябри 2022. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref156">[https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20180621/segodnya-v-dushanbe-skonchalsya-akademik-rahim-masov Сегодня в Душанбе скончался академик Рахим Масов] (рус.) // Азия-Плюс, 21 июни 2018. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ҳайдаршо Пирумшоев (таваллуд 30 декабри 1944, ноҳияи Ванҷ) – таърихшинос, доктори илмҳои таърих, профессор; муаллифи асарҳои ''«Ванҷ»'' (М., 2004), ''«Ванҷи ману ганҷи ман»'' (Душанбе, 2013) ва таҳқиқоти сершумор оид ба таърихи Бадахшону Помир.<ref name="ref157">[https://asiaplustj.info/tj/node/356410 Субҳ ба хайр, Тоҷикистон! Як рӯз дар таърих, зодрӯзи шахсиятҳо... 30 декабри соли 2025] // Asia-Plus. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> [[Комил Бекзода]] (Беков Комилҷон; таваллуд 9 январи 1945, деҳаи Узбайи ноҳияи Ванҷ) – файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа.<ref name="ref158">[https://www.ozodi.org/a/600091.html Комил Бекзода Наврузро ҷашни орзуҳо медонад - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хатмкардаи шуъбаи забони арабии факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1967), беш аз ҳафт сол дар Миср ва Яман ба ҳайси тарҷумон кору фаъолият намуд.<ref name="ref159">[https://kmt.tj/komil-bekzoda-fajlasufe-bo-andeshai-milly/ Комил Бекзода – файласуфе бо андешаи миллӣ - Китобхонаи миллии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Соли 1988 рисолаи номзадӣ дар мавзӯи «Муҳаммади Шаҳристонӣ – муаррихи дин ва фалсафа» ва соли 2019 рисолаи доктории худро таҳти унвони «Нақши шуубия дар таърихи худшиносии халқи тоҷик» ҳимоя намуд.<ref name="ref159" /> Авсамад (Абдусамад) Ҳайдаров (таваллуд 1 октябри 1961, деҳаи Бунайи ноҳияи Ванҷ) – забоншинос ва педагог, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент.<ref name="ref160">[[Авсамад Ҳайдаров|Авсамад Ҳайдаров — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хатмкардаи факултети шарқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1986), солҳои 1986–1988 дар ҳайати қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кард.<ref name="ref160" /> Соли 2012 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи ислоҳоти маорифи Аҳмади Дониш дифоъ намуд ва соли 2019 китоби ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ»''-ро таълиф кард, ки дар он, аз ҷумла, этимологияи вожаи «Ванҷ» таҳлил шудааст.<ref name="ref10" /><ref name="ref160" /> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 6. Намояндагони барҷастаи илмҳои гуманитарӣ ва ҷомеашиносӣ аз ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ному насаб''' |'''Соҳаи фаъолият''' |'''Асарҳо ва дастовардҳои калидӣ''' |'''Унвони илмӣ / Мақом''' |- |Раҳим Масов |Таърихнигорӣ |Таҳқиқи тақсимоти ҳудудии миллӣ дар Осиёи Миёна |Академик, директори Институти таърих (1988–2015) |- |Ҳайдаршо Пирумшоев |Таърихнигорӣ |''«Ванҷ»'' (2004), ''«Ванҷи ману ганҷи ман»'' (2013) |Доктори илмҳои таърих, профессор |- |Авсамад Ҳайдаров |Педагогика, забоншиносӣ |Таҳқиқи афкори Аҳмади Дониш, ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғот...»'' |Номзади илмҳои педагогӣ, дотсент |} === Илмҳои табиатшиносӣ === Кабут Вазиров (15 ноябри 1938 – 13 июли 2019) – муҳандис-геолог, номзади илмҳои геология ва минералогия (1975), профессор, узви вобастаи Академияи илмҳои муҳандисии Тоҷикистон (2003).<ref name="ref161">[[Кабут Вазиров|Кабут Вазиров — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Зодаи ноҳияи Ванҷ, хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1961), муаллифи зиёда аз 400 мақолаи илмию методӣ, 4 китоби дарсӣ ва 3 монография оид ба сарватҳои зеризаминии Тоҷикистон.<ref name="ref161" /> Пас аз даргузашти ӯ хонаводааш 638 нусха китоб аз китобхонаи шахсиаш ба Китобхонаи миллии Тоҷикистон тақдим намуданд.<ref name="ref162">[http://old.kmt.tj/beshtar-az-600-kitobi-kabut-vazirov-ba-kitobhonai-milli-takdim-shud Бештар аз 600 китоби Кабут Вазиров ба Китобхонаи миллӣ тақдим шуд]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Саид Савлатов (таваллуд 17 майи 1940, деҳаи Чихохи ноҳияи Ванҷ) – биолог, дотсент, номзади илмҳои биологӣ (1972).<ref name="ref163">[[Саид Савлатов|Саид Савлатов — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Таҳқиқоти ӯ ба масъалаҳои растанипарварӣ, ҳашаротшиносӣ ва меросгузории аломатҳо дар наслҳои гибридии пахта бахшида шудаанд; солҳои 1984–1989 мудири кафедраи зоологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд ва бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1984) сарфароз гардидааст.<ref name="ref163" /> === Адабиёт ва рӯзноманигорӣ === Дар марҳилаи адабиёти шӯравӣ ва пасошӯравӣ, Басир Расо (13 июли 1931 – 11 июли 2010), зодаи деҳаи Водхуд, ба яке аз чеҳраҳои шинохтаи адабиёти танзу ҳаҷви тоҷик табдил ёфт; дар кӯдакӣ тарбиятгирандаи хонаи бачагон буд ва дар ансамбли этнографии бачагонаи Помир иштирок мекард, ва фаъолияти меҳнатии худро солҳои 1948–1949 ба ҳайси пионервожатӣ оғоз намуд.<ref name="ref19" /><ref name="ref164">[https://navisandagan.tj/tj/%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BE-%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%80/ РАСО БАСИР - ИТТИФОҚИ НАВИСАНДАГОНИ ТОҶИКИСТОН]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref165">[[Басир Расо|Басир Расо — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Пас аз хатми факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1956), фаъолияти рӯзноманигории худро дар рӯзномаи «Маориф ва маданият» ва маҷаллаи «Хорпуштак» оғоз намуд ва аз соли 1964 то охири умраш – беш аз чиҳил сол – сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» боқӣ монд.<ref name="ref166">[https://www.ozodi.org/a/2097189.html Даргузашти сардабири "Хорпуштак" - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref164" /> Маҷмӯаҳои ашъори ӯ, аз қабили ''«Дар боргоҳи нур»'', ''«Нидои дӯст»'' ва ''«Баҳори орзӯ»'', ба жанри ғазал ва шеъри лирикӣ низ тааллуқ доранд; ӯ дорои унвони «Ходими шоистаи маданияти Тоҷикистон» буд.<ref name="ref165" /> Дар соҳаи журналистикаи муосир ва таҳлилӣ, рӯзноманигори собиқадор Аслам Додихудоев (1946–2023) нақши босазо дошт ва дар инкишофи матбуоти даврӣ ва мактаби журналистикаи таҳлилии кишвар саҳм гузоштааст.<ref name="ref167">[[:ru:Додихудоев|Додихудоев - Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Тибқи феҳристи категорияи «Зодагони ноҳияи Ванҷ»-и Википедияи тоҷикӣ, дигар аҳли қалам ва рӯзноманигорони зодаи ин ноҳия – аз ҷумла Хилватшоҳи Маҳмуд, Бурҳон Раҳмон, Наврӯз Гулзода ва Насрин Идибеков – низ дар ғанигардонии фазои адабӣ ва иттилоотии кишвар саҳм доранд.<ref name="ref168">[[:Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ванҷ|Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ванҷ — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> === Санъати тасвирӣ ва мусиқӣ === Анваршо Сайфиддинов, Арбоби ҳунар ва Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон, аз соли 1984 узви Иттифоқи рассомони собиқ ИҶШС буда, дар доираҳои ҳунарӣ ба унвони ғайрирасмии «Шоҳи рангҳо» маъруф аст.<ref name="ref169">[https://farah-info.com/habari-ruz/nigohi-purasrori-anvarsho-sajfiddinov-ba-gety/ Нигоҳи пурасрори Анваршо Сайфиддинов ба гетӣ - Асосӣ - Фараҳ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Осори ӯ – аз наққошӣ то санъати монументалӣ – рамзҳои фарҳанги бостонии тоҷиконро бо услубҳои муосир омезиш медиҳад; намунаҳои эҷодиёташ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон ва коллексияҳои Русия, Аврупо ва Осиё маҳфузанд, ва ӯ ҳамчун омӯзгор дар Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов фаъолият дорад.<ref name="ref169" /> Дар соҳаи санъати амалӣ, устод Маҳмадкарим Рақибов, омӯзгори Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон, дар эҳёи ҳунарҳои мардумӣ ва нақшҳои миллӣ фаъолият мебарад.<ref name="ref170">[https://ddstdt.tj/10524-2/ МУСАВВИР - Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дар соҳаи санъати овозхонӣ, Нуқраи Суннатниё низ ҳамчун яке аз хонандагони шинохтаи зодаи ноҳия ном бурда мешавад.<ref name="ref168" /> === Идораи давлатӣ ва сиёсат === Қодири Қосим (таваллуд 9 апрели 1961, ноҳияи Ванҷ) – ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ, раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон.<ref name="ref171">Председатель Федерации независимых профсоюзов Таджикистана Кодири Косим выдвинут кандидатом в депутаты Маджлиси намояндагон (рус.) // НИАТ «Ховар», январи 2020. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳмадулло Абдуллоев роҳбарии ноҳияи Ванҷро зиёда аз 20 сол (тахминан солҳои 1980-ум) ба ҳайси котиби якум бар ӯҳда дошт; таҳти роҳбарии ӯ соли 1984 нахустин корхонаи истеҳсоли санги мармар дар Бадахшон ба кор даромад ва боғдории минтақа (аз ҷумла парвариши чормағз дар мавзеи «Ҷангали Зуго» ва навъҳои гуногуни тут) рушд ёфт.<ref name="ref172">[[Деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев|Деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Ба ифтихори ин хидматҳо, ҷамоати марказии ноҳия (собиқ ҷамоати Ванҷ) расман ба номи Маҳмадулло Абдуллоев номгузорӣ шудааст.<ref name="ref173">[[:ru:Махмадулло_Абдуллоев_(джамоат)|Махмадулло Абдуллоев (джамоат) - Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 ба ҷомеаи зиёии Ванҷ низ талафоти вазнин овард: тибқи феҳристи қурбониён ва бедарак гумшудагони даврони ҷанг, ашхосе чун Қурбонназар Халифаев (соли таваллуд 1967, муаллим), Қурбон Абдуллоев (соли таваллуд 1938) ва Муҳаммадӣ Назарихудоев (соли таваллуд 1955, мудири шуъбаи комиҷроияи ноҳияи Ҷилликӯл) дар байни бедарак гумшудагону кушташудагони ин давра ёд мешаванд.<ref name="ref174">[https://www.ozodi.org/a/31911429.html Рӯйхат. Номи гуруҳе аз қурбониён ва гумшудаҳои ҷанги дохилии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 8. Намояндагони идоракунии давлатӣ ва ниҳодҳои ҷамъиятӣ аз ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ному насаб''' |'''Давраи фаъолият''' |'''Вазифа ва саҳми асосӣ''' |- |Маҳмадулло Абдуллоев |Солҳои 1980-ум |Роҳбари ноҳия (>20 сол), бунёди корхонаи мармар (1984), рушди боғдории саноатӣ |- |Қодири Қосим |Давраи муосир |Ходими давлатӣ, раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақил |} === Варзиш === Устоди варзиши Иттиҳоди Шӯравӣ [[Мурувватшо Бачабеков]] (1 майи 1944 – 9 сентябри 2023, деҳаи Баравни ҷамоати Водхуд) – бунёдгузори мактаби муосири гӯштини Ванҷ; солҳои 1972–1994 устоди кафедраи тарбияи ҷисмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) буд.<ref name="ref175">[https://www.bomdod.com/2023/09/12/ustodi-pahlavononi-vanj-muruvvatsho-bachabekov-az-dunyo-raft/ Устоди паҳлавонони Ванҷ Мурувватшо Бачабеков аз дунё рафт] // Бомдод, 12 сентябри 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳмадшариф Сулаймонов (зодаи деҳаи Рованд) – устоди дигари варзиши Иттиҳоди Шӯравӣ дар гӯштини миллӣ, ки зиёда аз панҷоҳ сол дар майдони паҳлавонӣ фаъолият дорад.<ref name="ref176">Суфраи паҳлавонӣ // Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Носир Хусравов (1958 – 9 январи 2024), хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон, мураббии варзидаи гӯштини миллӣ ва самбо буд; ҳамчун мудири мактаби варзишии ноҳияи Ванҷ ва сармураббии дастаи мунтахаби самбои ВМКБ даҳҳо варзишгари сатҳи байналмилалиро тарбия кардааст.<ref name="ref177">[https://www.ozodi.org/a/32767418.html Падари ҷаҳонпаҳлавон Хушқадам Хусравов даргузашт - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хушқадам Хусравов (таваллуд 1 январи 1993, деҳаи Рохарв), писар ва шогирди Носир Хусравов, дар вазни 62 кг оид ба самбо рақобат мекунад.<ref name="ref178">[[:en:Khushqadam_Khusravov|Khushqadam Khusravov - Wikipedia]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Соли 2013 ӯ қаҳрамони ҷаҳон байни ҷавонон гардид, соли 2014 дар Тошканд қаҳрамони Осиё шуд ва соли 2018 дар Бухарести Руминия унвони қаҳрамони ҷаҳон оид ба самборо ба даст овард.<ref name="ref179">[https://khovar.tj/2015/03/medali-tilloi-hush-1179-adam-husravov-dar-1206-omi-1207-a-1203-onii-sambo/ Медали тиллои Хушқадам Хусравов дар Ҷоми ҷаҳонии самбо | АМИТ "Ховар"]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref180">[[Хушқадам Хусравов|Хушқадам Хусравов — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дастоварди олимпии таърихиро Сомон Маҳмадбеков (таваллуд 24 марти 1999, Иркутск, Русия) ба даст овард; вай дар хонаводаи тоҷикони муҳоҷир, зодагони ноҳияи Ванҷ (Моёншоҳ Маҳмадбеков ва Ҷамила Парвонаева), ба дунё омадааст. Дар Бозиҳои олимпии Париж (2024) ӯ барандаи медали биринҷӣ дар намуди ҷудо гардид.<ref name="ref181">[https://www.bomdod.com/2024/07/31/nahustin-medali-tojikiston-dar-bozihoi-olimpii-poris-ofarinat-supersomon/ НАХУСТИН МЕДАЛИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОЗИҲОИ ОЛИМПИИ ПОРИС. ОФАРИНАТ, СУПЕРСОМОН! - Пойгоҳи хабарии "Бомдод"]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дар деҳаи Вишхарвак муаллими мактаб Рамазон Синонов барои наҷоти як наврас бо хирси ваҳшӣ дастбагиребон шуда, онро мағлуб кард – ҳодисае, ки дар матбуоти маҳаллӣ ҳамчун намунаи паҳлавонии ғайривaрзишии сокинони Ванҷ инъикос ёфт.<ref name="ref182">[https://www.bomdod.com/2021/10/21/muallimi-pahlavoni-vanji-hirsro-haluk-andohtu-ba-zamin-afkand/ МУАЛЛИМИ ПАҲЛАВОНИ ВАНҶӢ ХИРСРО ҲАЛУК АНДОХТУ БА ЗАМИН АФКАНД]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 7. Натиҷаҳои барҷастаи варзишгарони мактаби Ванҷ дар сатҳи байналмилалӣ''' |- |'''Варзишгар''' |'''Намуди варзиш''' |'''Унвон ва мусобиқа''' |'''Дастовард''' |- |Сомон Маҳмадбеков |Ҷудо |Бозиҳои олимпӣ (2024, Париж, Фаронса) |Медали биринҷӣ |- |Хушқадам Хусравов |Самбо |Чемпионати ҷаҳон (2018, Бухарест, Руминия) |Медали тилло |- |Хушқадам Хусравов |Самбо |Чемпионати Осиё (2014, Тошканд, Ӯзбекистон) |Медали тилло |- |Шакармамад Мирмамадов |Гӯштингирӣ |Чемпионати ҷаҳон (2024, Душанбе, Тоҷикистон) |Медали тилло |- |Шакармамад Мирмамадов |Ҷудо |Бозиҳои осиёӣ (2018, Ҷакарта, Индонезия) |Медали биринҷӣ |- |Шакармамад Мирмамадов |Кураш |Чемпионати Осиё (2024, Теҳрон, Эрон) |Медали тилло |} === Соҳибкории иҷтимоӣ ва диаспора === Баҳор Мирзоев, зодаи деҳаи Бунайи ҷамоати Ҷовидон, дар доираи солҳои 2019–2021 аз пасандозҳои шахсии худ 140 ҳазор сомонӣ барои сохтани пули пиёдагузари замонавӣ болои дарёчаи кӯҳии Даргов (тақрибан 35 метр дарозӣ) сарф намуд, ки барои чор нафар сокинони маҳаллии баргашта аз муҳоҷират ҷойи кори муваққатӣ фароҳам овард.<ref name="ref183">[https://migration.tj/%D1%81%D0%BE%D2%B3%D0%B8%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D1%80%D3%A3-%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D3%A3-%D0%BF%D1%83%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%91%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%80-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%BE/ Соҳибкорӣ Ванҷӣ пули пиёдагузар месозад - Хадамоти муҳоҷирати Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Марҳум Эҳсоншо Мунавваров ва Моёншо Маҳмадбеков ҳамчун тоҷирони шинохта дар Федератсияи Русия, ҳамчун мададрасон ва пуштибони иҷтимоии диаспораи тоҷикони ноҳияи Ванҷ дар хориҷ аз кишвар эътироф шудаанд.<ref name="ref184">[https://pressa.tj/so%D2%B3ibkori-muvaffa%D2%9Bi-van%D2%B7%D3%A3-dar-rusiya-darguzasht/ Соҳибкори муваффақи ванҷӣ дар Русия даргузашт - Pressa.tj]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Тибқи феҳристи категорияи «Зодагони ноҳияи Ванҷ»-и Википедияи тоҷикӣ, дар қатори шахсиятҳои маъруфи соҳаҳои гуногун инчунин метавон аз Мадатбек Тоҷибеков, Меҳровар Ғайратов, Муриват Бекназаров, Саломи Нуриёни Баравнӣ, Саттор Қувватов, Сафина Иронова, Толиббек Бухориев, Тоҳир Гулов, Шумқор Одинабеков, Ғайратшо Роҳатов ва Қобиламоҳ Баротова ном бурд, ки ҳар кадоме дар рушди бахшҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар саҳм доранд.<ref name="ref168" /> == Ҳукумат == Сарвари ноҳияи Ванҷ Раиси ноҳия аст, ки аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин мегардад.<ref name="ref3" /> Ниҳоди намояндагии ноҳия – Маҷлиси вакилони халқ мебошад, ки аз тарафи мардуми ноҳия ба муддати 5 сол интихоб мешавад.<ref name="ref3" /> Раисони ноҳия дар тӯли фаъолияти маъмурии он борҳо иваз шудаанд; барои мисол, 17 ноябри соли 2021 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷабори Қосим аз мансаби раиси ноҳияи Ванҷ озод карда шуда, ба ҷои ӯ Мардзода Одинашо Миршаб ба ҳайси иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳия таъин гардид.<ref name="ref185">[https://sputnik.tj/20211117/barkanori-jabbori-qosim-nazarshozoda-vanj-roshtqala-1043601608.html Раисони Ванҷу Роштқалъа барканор шуданд: раҳбарони нав киянд?] // Sputnik Тоҷикистон, 17 ноябри 2021. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Эзоҳ == {{Reflist|30em}} == Манобеъ == # Андреев М. С. Выработка железа в долине Ванча (верховья Аму-Дарьи). – Ташкент, 1926. # Арандаренко Г. А. Дарваз и Каратегин // Военный сборник. – 1883. – № 11–12. # Бубнова М. А. Горно-Бадахшанская автономная область. Западный Памир (памятники каменного века – XX в.). – Душанбе, 2008. – (Археологическая карта Таджикистана). # Бурхан-уд-Дин-хан Кушкеки. Путеводитель по Каттагану и Бадахшану. – Ташкент, 1926. # Гамильтон А. Афганистан / пер. С. П. Голубинова. – СПб., 1908. # Гулшанӣ. Таърихи ҳумоюн. – Душанбе, 2006. # Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в. Ч. 1-2. – Душанбе, 1962-1963. # Кисляков Н. А. Калым и приданое у таджиков // Сборник статей по истории и филологии народов Средней Азии, посвящённый 80-летию со дня рождения А. А. Семенова. – Сталинабад, 1953. # Крыленко Н. В., Щербаков Д. И., Марков К. К. Пять лет по Памиру (Итоги памирских экспедиций 1928, 1929, 1931, 1932, 1933 гг.). – Москва–Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1935. # Камалиддинов Ш. С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX – начала XIII вв. – Ташкент, 1996. # Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). – Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. # Лашкарбеков Б. Б. Старованджский язык (vanǰivor) // Основы иранского языкознания: Среднеиранские и новоиранские языки / под ред. В. А. Ефимова. – М.: Восточная литература, 2008. – С. 61-109. # Масов Р. М. К истории Ванчской долины // Мероси ниёгон. – Душанбе, 1999. – № 4. – С. 20-30. # Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). – Петроградъ: Типографія М. М. Стасюлевича, 1916. – (Отдѣльный оттискъ изъ тома LII (1916 г.) Извѣстій Императорскаго Русскаго Географическаго Общества № 876). # Пирумшоев Ҳ. Ванҷ. – М., 2004. # Пирумшоев Ҳ., Зафаров А. Ванҷи ману ганҷи ман (очерки таърихӣ). – Душанбе, 2013. # Постников А. В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. – М.: Памятники исторической мысли, 2001. – ISBN 5-88451-100-0. # Розенфельд А. З. Ванджские говоры таджикского языка / ЛГУ им. А. А. Жданова. – Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. – 151 с. # Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. – М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. # Снесарев А. Е. Восточная Бухара (военно-географический очерк) // Сборник географических, топографических и статистических материалов по Азии. Вып. LXXIX. – СПб.: Военная типография, 1906. # Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. – Душанбе: СИЭМТ, 2013. # Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 3. – Душанбе, 2014. # Эдельман Д. И. Язгулямский язык. – М.: Наука, 1966. # Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. – М.: Наука (ГРВЛ), 1975. – С. 41-62. # Языки мира: Иранские языки. III. Восточноиранские языки. – М.: Индрик, 2000. # Юхновский И. Нѣсколько словъ объ условіяхъ жизни въ горахъ Дарваза и въ долинѣ рѣки Ванча // Туркестанские Ведомости. – 1894. – № 65. – С. 64–65. # Moseley Chr. (ed.) Atlas of the World's Languages in Danger. – 3rd ed. – Paris: UNESCO Publishing, 2010. # Paul D., Abbess E., Müller K., Tiessen C., Tiessen G. Language Access and Tajik Language Proficiency among the Yazghulami of Tajikistan. – SIL International, 2010. == Пайвандҳо == * [https://www.vanjiman.com/ Сомонаи vanjiman.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220521114511/http://www.vanjiman.com/ |date=2022-05-21 }} * [https://vanj.info/ Торнамои Ванҷ (vanj.info)] * [http://badakhshon.tj/?page_id=11224 Саҳифаи ноҳияи Ванҷ дар сомонаи расмии ВМКБ] * [[c:Category:Vanj_District|Парвандаҳо дар Викианбор (Vanj District)]] {{тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} {{Тақсимоти маъмурии ВМКБ}} {{Ноҳияи_Ванҷ}} [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ванҷ]] b88hjla9ivzjsdk6spgdwpmzvjun48a 0 17177 1483436 1347726 2026-08-15T12:13:09Z Yoonoos.tj 27005 1483436 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Абусаъид Фазлуллоҳ ибни Абулхайр ибни Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Миҳонӣ''' (маъруф ба '''Абусаъид Абулхайр''', {{lang-fa|ابوسعید ابوالخیر}}; {{ВД-Дебоча}}) — аз аввалин суханваронест, ки ирфон ва сухану фалсафаи ирфониро ба адабиёти форсу тоҷик ворид кардааст. == Зиндагинома == Эҷодиёти ин суханвар аз бисёр ҷиҳат намунаҳои эҷодиёти шифоҳии мардумро ба хотир меоранд. Зоҳиран марҳилаҳои аввали пайдоиш ва густариши ақоиди ирфонӣ ҳамин ҷиҳатро тақозо мекард. Як қисм суханони Абусаид ба шеваи гуфтори мардум таълиф шудаанд, ки аз иртиботи қавии эҷодиёти шоир бо забони халқ гувоҳӣ медиҳад. Абусаид Фазлуллоҳ ибни Абулхайр соли [[967]] дар [[Маймана]] ба дунё омадааст. Дар Майманаву [[Марв]] ва [[Сарахс]] таҳсили илм намуда, муддате дар Нишопуру Омул умр ба сар бурдааст. Соли 1049 дар Маймана аз олам гузаштааст. Нақл мекунанд, ки дар замони зиндагии худ ӯ каси хушгу ва суҳбаторо будааст. Яке аз аввалин суханвароне, ки ирфон ва афкори ирфониро дар қолаби шеър баён кардаанд, Абусаиди Абулхайр маҳсуб гашта, мавзуоти фалсафӣ, тасаввуфи ошиқона, танқиди замон ва аҳли он дар рубоиёти ӯ мақоми баланд дорад. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо ва таърихномаҳо дар аҳди аввали ислом то қарнҳои 8-9 аҳли ирфон ва тасаввуф ба қаламу коғаз сарукоре надоштанд. Сухани Абусаиди Абулхайр аст, ки гуфта: «Қадами аввали суфӣ шикастани қаламу пора кардани дафтар аст. Ва ҳар касе бихоҳад аз ишқи суфӣ пай барад, бояд худаш ба он бингарад». Вале баъд заруратҳо пеш омад, ки роҷеъ ба масоили ирфон ва асоси таълимоти он асарҳо эҷод гардад. Зеро баъзе аз фақеҳон ирфонро ба аркони асосии ислом муқобил гузошта, намояндагони онро ба бединиву бехудоӣ айбдор намуданд. Орифон маҷбур шуданд, ки барои ҳимояи хеш аз [[Қуръон]] ва аҳодиси набавӣ истидлол пеш оваранд. Аз мероси адабии Абулхайр он чизе, ки то ба имрӯз омада расидааст, 720 рубоиест, ки дар боби [[ишқ]]у орзу, мардонагию садоқат ҳарф мезананд. == Аз рубоиёт == : Дишаб зи пайи гулоб мегардидам дар тарфи чаман, : Пажмурда гуле миёни гулҳо дидам, афсурда чу ман, : Гуфтам, ки «чи кардӣ, ки чунин месузӣ? эй ёри азиз!» : Гуфто, ки: «шабе дар ин чаман хандидам, пас вой ба ман!» : Во фарёдо, зи ишқ, во фарёдо, : Корам ба яке турфанигор уфтодо, : Гар доди мани шикаста додо, додо : В-арна ману ишқ, ҳар чи бодо бодо! : Гар бар дари дайр менишонӣ моро, : Гар дар раҳи каъба медавонӣ моро, : Инҳо ҳама лозимаи ҳастии мост, : Хуш он ки зи хеш вораҳони моро, : Пурсидам аз ӯ воситаи ҳиҷронро, : Гуфто: сабабе ҳаст, бигуям онро, : Ман чашми туям, гарам набинӣ, чи аҷаб? : Ман ҷони туям касе набинад ҷонро, == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Жуковский В. А., ''«Жизнь и речи старца Абу»'' ([[Санкт-Петербург]], [[1899]]) * Жуковский В. А., ''«Тайны единения с богом в подвигах старца Абу»'' ([[Санкт-Петербург]], [[1899]]) * Ethé H., ''«Sitzunge d. bayr. Akad.»'' 92 рубайт, [[1875]] и [[1878]]) * Burthels, Grundlinien d. Entwiklungsgeschichte des Lehrgedichts in Persien, ''«Islamica»'', v. III, f. I ([[Лейпсиг]], [[1927]]) * Али Джамниа, Мухаммад. Байат, Можде. Под суфийским плащом. Истории об Абу Саиде и его мистические наставления.[[Москва]].Старклайт.[[2002]]. [[Гурӯҳ:Адибон]] [[Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ]] qyaeo9ohaxhv7oz0y2k64dwqh3jtwzt 0 17837 1483478 1483215 2026-08-16T09:17:06Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ 1483478 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2011}} {{Оғози сол|2011}} == Рӯйдодҳо == === [[Апрел]] === * [[9 апрел]] — дар Тоҷикистон сохтори нави [[Созмони Милали Муттаҳид]] — UN Women муаррифӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2025/04/kalendar-niat-hovar-segodnya-9-aprelya-sreda-99-j-den-2025-goda/ |title=Календарь НИАТ «Ховар»: сегодня 9 апреля |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2025-04-09 |language=ru |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2022/04/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-9-aprel-shanbe-99-umin-r-zi-soli-2022-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 9 апрел |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2022-04-09 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[20 апрел]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми навбатии худро пешниҳод намуд. Дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод намуд. Дар Паём масъалаҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ, таҳкими давлатдорӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, рушди маорифу фарҳанг, беҳдошти вазъи иқтисодӣ ва дигар самтҳои сиёсати давлатӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/193 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=20 апрели 2011 |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/04/ |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=20 апрели 2011 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://peshina.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=6972 |title=Паёми Эмомалӣ Раҳмон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба Маҷлиси Олӣ дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 20 апрели соли 2011 |website=Ҷумҳурият |publisher=Нашрияи расмии Тоҷикистон |date=21 апрели 2011 |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref> * [[30 апрел]] — Барномаи рушди инноватсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011–2020 бо санади дахлдор тасдиқ гардид. Санади мазкур 30 апрели соли 2011, №227 тасдиқ шудааст ва дар муқаддимаи он мустақиман ба Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 апрели соли 2011 ҳамчун яке аз асосҳои таҳияи барнома ишора шудааст. <ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=36495&compareid=36495 |title=Барномаи рушди инноватсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011-2020 |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилоотии ҳуқуқӣ |date=30 апрели 2011 |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref> === [[Август]] === * [[2 август]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] '''Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд»'''-ро қабул намуд. 21 июли соли 2011 Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунро ҷонибдорӣ кард ва 2 августи соли 2011 он аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расид.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=114916 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 августи соли 2011 №762 «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» |website=ADLIA |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2011-08-02 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/07/1206-onibdorii-1179-onuni-mu-1203-im-az-s-1263-i-mm-mo-1206-t/ |title=Ҷонибдории қонуни муҳим аз сӯи ММ МО ҶТ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-07-21 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/1178-abuli-1179-onun-1203-oi-nav-az-1207-onibi-prezidenti-1206-t/ |title=Қабули қонунҳои нав аз ҷониби Президенти ҶТ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-04 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» // Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2011</ref> * [[3 август]] — дар шаҳри [[Панҷакент]] корхонаи нави заршӯии назди [[Корхонаи муштараки «Зарафшон»]] ба истифода дода шуд. Корхона дар як шабонарӯз то 2 ҳазор тонна маъданро коркард намуда, аз он тилло ва дигар металлҳои қиматбаҳоро ҷудо мекард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/iftito-1203-i-korhonai-mushtaraki-zarafshon/ |title=Ифтитоҳи корхонаи муштараки Зарафшон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-03 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/bozdidi-e-ra-1203-mon-az-korhonai-zarsh-1263-ii-zarafshon/ |title=Боздиди Э. Раҳмон аз корхонаи заршӯии «Зарафшон» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-03 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[6 август]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[муҷассамаи Исмоили Сомонӣ]] ифтитоҳ гардид. Баландии худи муҷассама 13 метр ва бо таҳкурсиаш 27 метрро ташкил медиҳад. Дар атрофи он фаввораҳо ва дигар иншооти шаҳрӣ бунёд гардиданд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/safari-korii-e-ra-1203-mon-ba-no-1203-iyai-1206-abbor-rasulov-va-sha-1203-ri-hu-1207-and/ |title=Сафари кории Э. Раҳмон ба ноҳияи Ҷаббор Расулов ва шаҳри Хуҷанд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-08 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/suhanronii-e-ra-1203-mon-dar-marosimi-iftito-1203-i-mu-1207-assamai-ismoili-somon-1251-dar-sha-1203-ri-hu-1207-and/ |title=Суханронии Э. Раҳмон дар маросими ифтитоҳи муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар шаҳри Хуҷанд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-08 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[25 август]] — дар шаҳри [[Душанбе]] муҷассамаи [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]][[]] ифтитоҳ гардид. Баландии муҷассама 45 метр ва паҳнои он 5 метр мебошад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/r-1263-jdodi-mu-1203-imu-tarih-1251/ |title=Рӯйдоди муҳим ва таърихӣ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-25 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/suhanronii-prezidenti-1206-um-1203-urii-to-1207-ikiston-emomal-1251-ra-1203-mon-dar-marosimi-iftito-1203-i-mu-1207-assamai-nishoni-davlat-1251/ |title=Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар маросими ифтитоҳи муҷассамаи Нишони давлатӣ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-25 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[30 август]] — дар маркази шаҳри [[Душанбе]] [[Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар пояи 165-метра парафшон гардид. Баландии худи матои [[парчам]] 30 метр ва паҳнои он 60 метр мебошад. Ин рӯйдод дар арафаи 20-солагии Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон баргузор шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/613 |title=Баландтарин парчами ҷаҳон дар шаҳри Душанбе |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2011-08-30 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/parchami-davlatii-1206-um-1203-urii-to-1207-ikiston-parafshon-gardid/ |title=Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон парафшон гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-31 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/parchami-balandtarini-1207-a-1203-on/ |title=Парчами баландтарини ҷаҳон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-30 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> === [[Сентябр]] === * [[5 сентябр]] — агрегати якуми [[НБО Сангтӯда-2]], ки бо ҳамкории [[Тоҷикистон]] ва [[Эрон]] сохта шудааст, ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/09/baistifodadi-1203-ii-navbati-avvali-nbo-sangt-1263-da-2/ |title=Баистифодадиҳии навбати аввали НБО «Сангтӯда-2» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-09 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[9 сентябр]] — Тоҷикистони мустақил 20-сола шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/01/to-ikistoni-musta-il-20-sola-shud/ |title=Тоҷикистони мустақил 20-сола шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2012-01-25 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> === [[Октябр]] === * [[5 октябр]] — сохтмони '''Масҷиди ҷомеи марказии шаҳри Душанбе''' оғоз гардид. Иқтидори масҷид 133 ҳазор намозгузор нишон дода шудааст. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2023/06/marosimi-iftito-i-mas-idi-omei-markazii-sha-ri-dushanbe-dar-oshiyai-safari-davlatii-amiri-davlati-atar-ba-um-urii-to-ikiston/ |title=Маросими ифтитоҳи Масҷиди ҷомеи марказии шаҳри Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2023-06 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2011}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2011|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 1jjd0ozemgpvtq1yykkrqs087sg2me5 0 38663 1483477 1459699 2026-08-16T09:14:08Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Рӯйдодҳо */ азнавсозии мақолаҳо 1483477 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2015}} {{Оғози сол|2015}} == Рӯйдодҳо == === Январ === * Дар моҳи [[январ]]и [[соли 2015]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] (tg.wikipedia.org) 1 038 935 маротиба муштариёни [[Internet]] ворид шудаанд. Шумораи мақолаҳои [[тоҷикӣ]] ба 30 750 расид.<ref name="stats.wikimedia.org">{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Tajik Wikipedia at a glance January 2015 |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2018-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}</ref> * [[23 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми навбатии худро пешниҳод намуд. Дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] самтҳои асосии сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ, рушди саноат, энергетика, нақлиёт, маориф, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва дигар масъалаҳои рушди кишвар барои [[соли 2015]] ва давраи миёнамуҳлат муайян гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=123414 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31 январи соли 2015 №35 |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-31 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[23 январ]] — — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд, ки соли 2015 дар кишвар '''«Соли оила»''' эълон карда шавад. Дар Паём ба зарурати баланд бардоштани маърифати оиладорӣ, масъулияти падару модарон дар таълиму тарбияи фарзанд ва таҳкими пойдории оила таъкид гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/01/soli-2015-soli-oila-elon-gardid/ |title=Соли 2015 — Соли оила эълон гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> == [[декабр]]и соли 2015 == * [[25 декабр]]и соли 2015 [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» ба имзо расонид. Қонун дар асоси пешниҳоди бархе аз вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон [[9 декабр]]и соли 2015 аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон ''Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'' қабул ва [[18 декабр]]и соли 2015 аз тарафи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Тоҷикистон якдилона ҷонибдорӣ карда шуд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат» бо мақсади тақвияти асосҳои сохтори конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, истиқлоли давлатӣ ва тамомияти арзӣ, якпорчагии Ватан, пойдориву бардавомии давлати Тоҷикистон, таҳкими демократия, таъмини рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, ҳифзи арзишҳои таърихии давлатдории миллӣ, фароҳам овардани шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодона барои ҳар як инсон таҳия ва қабул карда шудааст. * Қонуни мазкур аз муқаддима ва 16 модда иборат буда, вазъи сиёсиву ҳуқуқӣ, салоҳият, дахлнопазирӣ, бунёди осорхона, бойгонӣ, китобхона, амният ва кафолатҳои иҷтимоию иқтисодии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллатро муқаррар мекунад.<ref>[http://www.khovar.tj/content/ Ба имзо расидани як қатор қонунҳо]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[17 декабр]]и соли 2015 — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ # Шумораи мақолаҳо — зиёда аз 40 000 # Шумораи саҳифаҳо — 89 426 саҳ. Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 83-ӯм''' қарор гирифтааст. == [[Октябр]]и соли 2015 == [[18 октябр]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакент|Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакентро]] ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри соли 2015 ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст. Дар ин шоҳроҳ, 31 адад пулҳои хурду бузург ва иншооти зиёди ёрирасон сохта шудаанд. Корҳои асосии сохтмонӣ ва таъмиру навсозиро ширкати чинии Сансиян Бейсин бо ҷалби мутахассисону роҳсозони маҳаллӣ, ки беш аз 80 % шумораи умумии коргаронро ташкил медиҳанд, иҷро кардааст.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/|title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2016-03-04 }}</ref> Дар [[Панҷакент]] Президенти мамлакат Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[Зарафшон (корхонаи заршӯӣ)|Корхонаи муштараки [[зар]]шӯии «Зарафшон»-ро]] ифтитоҳ намуд. Коргоҳи дуюми заршӯии корхонаи муштараки «Зарафшон» дар давоми як сол сохта, ба истифода супорида шуд. Арзиши лоиҳавии Фабрикаи заршӯӣ бо иқтидори коркарди 10 ҳазор тонна маъдан дар як шабонарӯз бо инфрасохтори мавҷуда 1миллиард сомонӣ мебошад. Дар ин коргоҳ дар як сол то 2,2 тонна [[тило]]и холис истеҳсол карда шуда, қариб 11 ҳазор тонна [[маъдан]]ро дар як шабонарӯз коркард менамояд. Дар корхонаи муштараки «Зарафшон» то имрӯз танҳо ду коргоҳ фаъолият мекард, ки имкон дошт то 4 ҳазор тонна маъданро дар як шабонарӯз коркард намояд. Баробари мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани коргоҳи бузург иқтидори умумии корхона дар як шабонарӯз ба коркарди 17 ҳазор тонна маъдан баробар гардида, иқтидори истеҳсолии корхонаи муштараки «Зарафшон» то 5 тонна тило дар як сол расонида мешавад.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |title=Ифтитоҳи Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки заршӯии «Зарафшон» |accessdate=2016-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193202/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |archivedate=2016-03-04 }}</ref> == [[Август]]и соли 2015 == * [[23 август]]и соли 2015 гурзандози тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи Бозиҳои ҷаҳонӣ оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] соҳиби ҷойизаи дуюм гардид. Ӯ ҳоло якумин аз варзишгарони тоҷикистониест, ки барои иштирок намудан дар [[Бозиҳои олимпӣ]] дар Рио-Дежанейрои [[Бразилия]] ([[соли 2016]]) роҳхат гирифтааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira |title=Дилшод Назаров получил медаль и $30 тыс. на чемпионате мира |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2017-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816103214/http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira }}</ref> == [[Июн]]и соли 2015 == * [[14 июн]]и соли 2015 — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ # Шумораи мақолаҳо — зиёда аз 32 500 # Шумораи саҳифаҳо — зиёда аз 70 000 Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 85-ӯм''' қарор гирифтааст. <ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B9 Википедия: Список Википедий 14.06.2015]</ref> == [[Март]]и соли 2015 == * [[1 март]]и соли 2015 интихоботи вакилон ба [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Тибқи натиҷаҳои ниҳоӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] (ҲХДТ) — 65,4 %, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] (ҲАТ) — 11,7 %, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] (ҲИИТ) — 7,5 %, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] (ҲСТ) — 5,5%-и раъйи интихобкунандагонро касб намуданд. Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро — 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд. Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] (ҲНИТ) — 1,6 %, [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (ҲКТ) — 2,2 %, [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] (ҲДТ) — 1,7 % ва [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] (ҲСДТ) — 0,5%-и интихобкунадагон овоз доданд. Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд. Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2016-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}</ref> == [[Январ]]и соли 2015 == * Дар моҳи [[январ]]и соли 2015 ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] https://tg.wikipedia.org/ 1 038 935 маротиба муштариёни INTERNET ворид шудаанд. Шумораи мақолаҳои тоҷикӣ ба 30 750 расид.<ref name="stats.wikimedia.org"/> == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2015]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2015]]'' == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2015}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2015|*]] oeo9ys43vgdxcok6di53xlr6f83u7nd 1483480 1483477 2026-08-16T10:52:27Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии вироиши мақола 1483480 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2015}} {{Оғози сол|2015}} == Рӯйдодҳо == === Январ === * Дар моҳи [[январ]]и [[соли 2015]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] (tg.wikipedia.org) 1 038 935 маротиба муштариёни [[Internet]] ворид шудаанд. Шумораи мақолаҳои [[тоҷикӣ]] ба 30 750 расид.<ref name="stats.wikimedia.org">{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Tajik Wikipedia at a glance January 2015 |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2018-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}</ref> * [[23 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми навбатии худро пешниҳод намуд. Дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] самтҳои асосии сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ, рушди саноат, энергетика, нақлиёт, маориф, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва дигар масъалаҳои рушди кишвар барои [[соли 2015]] ва давраи миёнамуҳлат муайян гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=123414 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31 январи соли 2015 №35 |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-31 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[23 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд, ки соли 2015 дар кишвар '''«Соли оила»''' эълон карда шавад. Дар Паём ба зарурати баланд бардоштани маърифати оиладорӣ, масъулияти падару модарон дар таълиму тарбияи фарзанд ва таҳкими пойдории оила таъкид гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/01/soli-2015-soli-oila-elon-gardid/ |title=Соли 2015 — Соли оила эълон гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> == [[Феврал]] == * [[3 феврал]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони №352 '''«Дар бораи эълон намудани соли 2015 “Соли оила”»'''-ро ба имзо расонид. Ҳадафи ин иқдом таҳкими мақоми оила дар ҷомеа, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва танзими муносибатҳои оилавӣ буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/01/2015-coli-idomai-tadbir-o-baroi-rushdi-ustuvor/ |title=2015 — соли идомаи тадбирҳо барои рушди устувор |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2016-01 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nbt.tj/files/images/jurnal/Bonkdori_3_2015.pdf |title=Бонкдорӣ дар Тоҷикистон, №3, 2015 |website=Бонки миллии Тоҷикистон |publisher=Бонки миллии Тоҷикистон |date=2015 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[25 феврал]] — — Шӯрои директорони иҷроияи Гурӯҳи Бонки Ҷаҳонӣ барои марҳалаи дуюми барномаи «Central Asia Road Links» ҷудо намудани 45 миллион [[доллари ИМА]]-ро барои беҳтар намудани робитаҳои нақлиётии минтақавии Тоҷикистон тасдиқ намуд. [[Лоиҳа]] ба таҷдиди тақрибан 70 километр [[роҳ|роҳҳои]] наздисарҳадии [[вилояти Суғд]], аз ҷумла самтҳои пайвасткунанда бо [[Ӯзбекистон]] ва [[Қирғизистон]], равона гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/02/25/world-bank-invests-in-tajikistans-regional-transport-connectivity |title=World Bank Invests in Tajikistan’s Regional Transport Connectivity |website=World Bank |publisher=World Bank Group |date=2015-02-25 |language=en |access-date=2026-08-15 }}</ref> == [[Март]] == * [[1 март]] — дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] интихоботи вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ баргузор гардид. Тибқи маълумоти пешакии Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, дар интихобот 3 791 727 нафар ё 87,7 фоизи интихобкунандагон иштирок карданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/03/kadom-1203-izb-1203-o-voridi-parlumon-shudand/ |title=Кадом ҳизбҳо вориди Парлумон шуданд? |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-03-02 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/143306 |title=Tajikistan, Parliamentary Elections, 1 March 2015: Statement of Preliminary Findings and Conclusions |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2015-03-02 |language=en |access-date=2026-08-15 }}</ref> Тибқи натиҷаҳои ниҳоӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] ([[ҲХДТ]]) — 65,4 %, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ([[ҲАТ]]) — 11,7 %, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] (ҲИИТ) — 7,5 %, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] ([[ҲСТ]]) — 5,5%-и раъйи интихобкунандагонро касб намуданд. Ҳамин тариқ, тибқи рӯихати ҳизбӣ дар [[парлумон|парлумони]] нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро — 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] (ҲНИТ) — 1,6 %, [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (ҲКТ) — 2,2 %, [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] (ҲДТ) — 1,7 % ва [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] (ҲСДТ) — 0,5%-и интихобкунадагон овоз доданд. Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд. Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар - номзадҳои [[ҲХДТ]], 2 нафар - номзади [[ҲАТ]], 2 нафар - намояндаи [[ҲКТ]] ва 1 нафарӣ номзадҳои [[ҲДТ]] ва [[ҲИИТ]] пирӯзӣ ба даст оварда, ба [[парлумон]] роҳ ёфтанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2016-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}</ref> == [[Июн]] == * [[14 июн]]и соли 2015 — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] (tg.wikipedia.org) # Шумораи мақолаҳо — зиёда аз 32 500 # Шумораи саҳифаҳо — зиёда аз 70 000 Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 85-ӯм''' қарор гирифта буд. <ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B9 Википедия: Список Википедий 14.06.2015]</ref> == [[Август]] == * [[23 август]] — гурзандози тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи Бозиҳои ҷаҳонӣ оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] соҳиби ҷойизаи дуюм гардид. Ӯ ҳоло якумин аз варзишгарони тоҷикистониест, ки барои иштирок намудан дар [[Бозиҳои олимпӣ]] дар Рио-Дежанейрои [[Бразилия]] ([[соли 2016]]) роҳхат гирифтааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira |title=Дилшод Назаров получил медаль и $30 тыс. на чемпионате мира |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2017-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816103214/http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira }}</ref> * [[24 август]] — Дар [[Панҷакент]] Президенти мамлакат Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[Зарафшон (корхонаи заршӯӣ)|Корхонаи муштараки заршӯии «Зарафшон»ро]] ифтитоҳ намуд. Дар ин коргоҳ дар як сол то 2,2 тонна [[тило]]и холис истеҳсол карда шуда, қариб 11 ҳазор тонна [[маъдан]]ро дар як шабонарӯз коркард менамояд. Дар корхонаи муштараки «Зарафшон» то имрӯз танҳо ду коргоҳ фаъолият мекард, ки имкон дошт то 4 ҳазор тонна маъданро дар як шабонарӯз коркард намояд. Баробари мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани коргоҳи бузург иқтидори умумии корхона дар як шабонарӯз ба коркарди 17 ҳазор тонна [[маъдан]] баробар гардида, иқтидори истеҳсолии корхонаи муштараки «Зарафшон» то 5 тонна [[тилло]] дар як сол расонида мешавад.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |title=Ифтитоҳи Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки заршӯии «Зарафшон» |accessdate=2016-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193202/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |archivedate=2016-03-04 }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[14 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон [[Нурсултон Назарбоев]] Аҳднома оид ба шарикии стратегӣ байни [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Ҷумҳурии Қазоқистон|Ҷумҳурии Қазоқистонро]] ба имзо расониданд. Ин санад заминаи ҳуқуқии рушди минбаъдаи ҳамкориҳои дуҷонибаро дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, иҷтимоӣ ва гуманитарӣ мустаҳкам намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.mid.tj/tg/main/view/1260/press-reliz-roje-ba-faoliyati-vazorati-korhoi-khorijii-tojikiston-dar-soli-2015 |title=Пресс-релиз роҷеъ ба фаъолияти Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон дар соли 2015 |website=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000019 |title=О ратификации Договора о стратегическом партнерстве между Республикой Казахстан и Республикой Таджикистан |website=Әділет |publisher=Мақомоти давлатии Ҷумҳурии Қазоқистон |date=2016-10-31 |language=ru |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[14 сентябр]] — зимни сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон [[Нурсултон Назарбоев]] ба [[Тоҷикистон]] дар шаҳри Душанбе миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қазоқистон '''Аҳднома оид ба шарикии стратегӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қазоқистон|Созишнома дар бораи шарикии стратегӣ''' ба имзо расид. Санад заминаи ҳуқуқии рушди минбаъдаи муносибатҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва дигар самтҳои ҳамкории дуҷонибаро мустаҳкам намуд.<ref>{{Cite web |url=https://mfa.tj/tg/main/view/138/munosibathoi-tojikiston-bo-qazoqiston |title=Муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Ҷумҳурии Қазоқистон |website=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date= |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mfa.tj/tg/nur-sultan/munosibatho/munosibathoi-dujoniba |title=Муносибатҳои Тоҷикистон бо Қазоқистон |website=Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Қазоқистон |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date= |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/01/2015-coli-idomai-tadbir-o-baroi-rushdi-ustuvor/ |title=2015 — соли идомаи тадбирҳо барои рушди устувор |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2016-01 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[29 сентябр]] — [[Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дархости Прокурори генералиро баррасӣ намуда, [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистонро]] ташкилоти экстремистӣ-террористӣ эътироф карда, фаъолияти онро манъ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/09/nit-tashkiloti-ifrotgaroyu-terrorist-elon-va-faoliyatash-man-karda-shud/ |title=ҲНИТ ташкилоти ифротгарою террористӣ эълон ва фаъолияташ манъ карда шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-09-29 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> == [[Октябр]] == [[18 октябр]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакент|Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакентро]] ифтитоҳ намуд. Дарозии умумии роҳи навсозишуда 112,6 километр буда, корҳои асосӣ дар моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри соли 2015 анҷом ёфтанд. Ифтитоҳи роҳ яке аз лоиҳаҳои муҳими рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва баромадан аз бунбасти коммуникатсионии кишвар арзёбӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent-dar-sha-ri-pan-akent-va-mulo-ot-bo-sokinon/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ-Панҷакент дар шаҳри Панҷакент ва мулоқот бо сокинон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-10-18 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2015/10/otkrytie-avtodorogi-ajni-pendzhikent/ |title=Открытие автодороги Айни-Пенджикент |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-10-18 |language=ru |access-date=2026-08-15 }}</ref> == [[Декабр]] == *[[9 декабр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»-ро бо қарори №257 қабул кард.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=125984 |title=Қарори Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 декабри соли 2015 №257 «Оид ба қабул кардани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат”» |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-09 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> * [[18 декабр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро баррасӣ намуда, бо қарори №146 онро якдилона ҷонибдорӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=125985 |title=Қарори Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 18 декабри соли 2015 №146 «Оид ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат”» |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-18 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/%27news/9707 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-18 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> * [[25 декабр]] — Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» бо рақами №1259 ҳамчун санади қонунгузорӣ ба расмият дароварда шуд. Қонуни мазкур аз муқаддима ва 16 модда иборат буда, вазъи сиёсиву ҳуқуқӣ, салоҳият, дахлнопазирӣ, бунёди осорхона, бойгонӣ, китобхона, амният ва кафолатҳои иҷтимоию иқтисодии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллатро муқаррар мекунад. <ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=125982 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 25 декабри соли 2015 №1259 «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-25 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> == [[Соли 2015]] == • Соли 2015 — дар шаҳри [[Душанбе]] корҳои сохтмонии навбати дуюми [[Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] идома ёфтанд. Иқтидори навбати дуюм 300 МВт пешбинӣ шуда буд. Тибқи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба истифода додани он барои беҳтар намудани таъминоти барқ ва гармии пойтахт пешбинӣ гардида буд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/event/missives/9779 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2015}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2015|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] g71patbkkh5un47gsiswjcglthr5ydk 0 104997 1483470 1400943 2026-08-16T06:56:41Z Amherst99 2571 /* */ 1483470 wikitext text/x-wiki '''Барзшинос''' ({{lang-fa|برزشناس}}), '''агроном''' ({{lang-la|agronomist}}) — мутахассиси кишоварзӣ.<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 37 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Агроном|1}} [[Гурӯҳ:Барзшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Касбҳо]] q0b4i6zjzt2jr3q2mg5dg7s5lmhuxo3 1483471 1483470 2026-08-16T06:57:18Z Amherst99 2571 /* */ 1483471 wikitext text/x-wiki '''Барзшинос''' ({{lang-fa|برزشناس}}), '''агроном''' ({{lang-en|agronomist}}) — мутахассиси кишоварзӣ.<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 37 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Агроном|1}} [[Гурӯҳ:Барзшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Касбҳо]] 6xxyp1c7u7j3br7319pys34qbq34iet 0 127875 1483479 947202 2026-08-16T09:40:07Z ~2026-44711-71 148929 е 1483479 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Болшое Скретнее Рамене |номи аслӣ = |тасвир = |кишвар = Русия |нишон = Coat of arms of Vologda oblast.svg |парчам = Flag of Vologda oblast.svg |тавсифи нишон = |тавсифи парчам = |бари нишон = |бари парчам = |ба ҷои нишон = |ба ҷои парчам = |lat_dir =N|lat_deg= {{{lat_deg|}}}|lat_min= {{{lat_min|}}}|lat_sec={{{lat_sec|}}} |lon_dir ={{#if:{{{lon_dir|}}}|{{{lon_dir}}}|E}}|lon_deg={{{lon_deg|}}}|lon_min={{{lon_min|}}}|lon_sec={{{lon_sec|}}} |CoordAddon = |CoordScale = |харитаи давлат = |харитаи минтақа = |харитаи ноҳия = |андозаи харитаи давлат = |андозаи харитаи минтақа = |андозаи харитаи ноҳия = |пинҳон кардани харитаҳо = |шакли минтақа = вилоят |минтақа = вилояти Вологда |минтақа дар ҷадвал = |шакли ноҳия = ноҳия |ноҳия = ноҳияи Кичменгско-Городетс |шакли ҷомеа = |ҷомеа = деҳа |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = |ёдоварии аввал = |номҳои пешина = |унвон аз = |масоҳат = |баландии маркази МА = |иқлим = |забони расмӣ = русӣ |аҳолӣ = |соли барӯйхатгирӣ = |зичӣ = |агломератсия = |ҳайати миллӣ = [[русҳо]] |ҳайати динӣ = [[насронӣ|насрониён]] |этнохороним = |вақти минтақавӣ = +3 |коди телефон = |нишонаи почта = |нишонаҳои почта = |коди мошинҳо = 35 |шакли шиноса = |шакли шиносаи ададӣ = |шакли шиносаи 2 = |шакли шиносаи ададӣ 2 = |гурӯҳ дар Commons = |сайт = |забони сайт = |забони сайт 2 = |забони сайт 3 = |забони сайт 4 = |забони сайт 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Болшое Секретнее Рамене''' ({{lang-ru|}}) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини [[Русия|Федератсияи Русия]] мебошад. Деҳа дар ҳайати [[ноҳияи Кичменгско-Городетс (Вологда)|ноҳияи Кичменгско-Городетс]], ки дар [[вилояти Вологда]] қарор дорад, дохил мешавад<ref>[http://www.gosspravka.ru/Adresa/regions.html Системаи хабарнигории давлатӣ]{{ref-ru}}</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Сарчашма == *[http://www.geonames.org geonames.org]{{ref-en}} {{Деҳоти ноҳияи Кичменгско-Городетс (Вологда)}} [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Кичменгско-Городетс (Вологда)]] {{Vologod-obl-stub}} 27ip3ree1svzcq3xj3uv9b6xheld2kq 10 142215 1483456 1468071 2026-08-16T04:07:38Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Шаблон:Liliopsida]] to [[Шаблон:Monocots]] 1468071 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Angiospermae |rang=Синф|latin=Liliopsida|name=Якпаллагиҳо }} 54a7buf6x6bmumtjl9vac3h6ffdv5rg 1483458 1483456 2026-08-16T04:07:51Z Zosya95 54344 1483458 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Angiospermae |rang=Синф|latin= Monocots|name=Якпаллагиҳо }} bm2mtfq9vxmm321ktlxehboeoekl2cu 0 143626 1483475 1369315 2026-08-16T09:05:20Z Искандар Ориф 28023 1483475 wikitext text/x-wiki {{Шахсият/Ислом |ном = Домулло Маъруфҷони Элокӣ |номи аслӣ = Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич |ном ҳангоми таваллуд = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1964 |зодгоҳ = [[Элок]], {{Зодгоҳ|Файзобод|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |табаият = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |навъи фаъолият = воиз, рӯҳонӣ, имом |ҷоизаҳо = |соядаст = |сайт = |викианбор = }} '''Домулло Маъруфи Элокӣ''' (''Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич''; [[1964]], [[Элок]], [[Ноҳияи Файзобод|Файзобод]] [[Тоҷикистон]]) — [[рӯҳонӣ]], олими дин ва воъизи шинохтаи [[тоҷик]]. Муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Тоҷикистон (то [[соли 2010]]). Сархатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] (аз [[соли 2011]]). == Зиндагинома == Домулло Маъруф соли 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар оилаи эшони Зубайдуллоҳ ба дунë омадааст. Дамулло Маъруф назди устодони барҷастаи ҷумҳурӣ [[Мавлавии Ҳиндустонӣ|Мавлавӣ Муҳаммадҷони Хуқандӣ]], [[Домулло Ҳикматуллоҳи Тоҷикободӣ|Домулло Ҳикматуллоҳ]], Қорӣ Абдуссамиъи Исфарагӣ ва Домулло Сайраҳмон улуми мутадовили диниро аз сарфу наҳв, фиқҳу усули фиқҳ, балоғату фасоҳат, тафсиру ҳадис, мантиқу ҳикмат, тасаввуфу ирфон, арӯзу ҳисоб, адабиёти арабу форс ва ғайра фаро гирифта, пас он ба курсии тадрис такя зад ва солиёни мадид ба таълиму тарбияти шогирдон иштиғол варзида, садҳо нафар аз файзи эшон ба воя ва камоли илмӣ расидаанд. Домулло Маъруф солҳо дар масоҷиди ҷумҳурӣ: масҷиди ҷомеъи ноҳияи Файзобод, масҷиди ҷомеъи марказии шаҳри Душанбе ба номи Хоҷӣ Яъқуб ва масҷиди ҷомеъи Сариосиёи пойтахт ба ҳайси имомхатиб ифои вазифа намудааст. Ҳамзамон дар Донишкадаи исломии ба номи Имом Тирмизӣ ба ҳайси мударриси улуми шаръӣ ба толибон дарс гуфтааст. Солҳои 2004—2010 ба ҳайси муовини аввали раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намудааст. Ӯ ҳамеша аз ғояҳои эътиқодии равияи аҳли суннат ва мазҳаби Имоми Аъзам дифоъ менамояд. == Таълифот == Таснифоти домулло иборат аст аз: Муқаддима, такмили матни тоҷикӣ, шарҳу тавзеҳот ва тахриҷи аҳодиси «Ҳидояи шариф»-и Марғинонӣ (дар ду ҷилд), «ал-Муътамаду фӣ-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ, «Мақомоти Ҳазрати Бузургвор», «Зиндагӣ ва осори Ҳазрати Бузургвор», «Чароғи уммат» (маноқиби Имоми Аъзам), Рисолаҳои раддия бар фирқаҳои бидъатӣ: Симои воқеъии Салафия; Даъвии иҷтҳод дар хутути фикрии Ҳизбу-т-таҳрир; Кашфи ҳиҷоб дар мафхуми «Рад ба сӯи Суннату Китоб», «Тасрифу-л-амсила», машҳур ба Сарфи Мулло. Ҳамчунин силсиламақолоти ӯ дар матбуоти даврӣ дар мавзӯъоти гуногуни динӣ ва адабӣ ба табъ расида, қалами ӯ дар паҳнои адабиёт ва фарҳанги динӣ мавзӯъоти гуногунро баррасӣ намудааст. М == Ашъор == Домулло Маъруф бо тахаллуси Мавло шеър шеър эҷод мекунад. Мавзӯъи ашъори ӯро ишқи илоҳӣ, маорифи тариқат, зебоиҳои ботин ва зиндагии рӯзмарраи инсонҳо ташкил медиҳад. Дафтари ашъори домулло Маъруф бо номҳои «Дафтари дил», «Маҳрами асрор», «Муҳокоти замир», «Ҷони огоҳ», «Таронаҳои озодӣ», «Тори вуҷуд», «Наъту дубайтщо» ва маснавии «Ҳафт сабақ аз таълими мардони Ҳақ» нашр шудаанд. == Осор == * «Ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ дар таҳия ва таҳқиқи Домулло Маъруфҷони Элокӣ<ref>[http://www.tojnews.org/tj/news/nashri-kitobi-chadid-dar-takhiyai-domullo-marufchoni-eloki Нашри китоби ҷадид дар таҳияи домулло Маъруфҷони Элокӣ]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. — ҶДММ «Бебок». Душанбе, 2015 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Суханварони водии Ҳисор. — Душанбе: «ЭР-граф», 2021. — С. 109. — 400 с. — ISBN 978-99985-59-15-8 == Пайвандҳо == * [http://www.tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom Домулло Маъруф дар бораи такфир дар ислом] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170801122146/http://tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom |date=2017-08-01 }} // ТоҷНюз, 22 августи 2015 * [http://www.ozodi.org/a/1494653.html Маркази исломӣ аз манофеъи кӣ ҳимоя мекунад?] // Радиои Озодӣ, 18 феврали 2009 [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом]] [[Гурӯҳ:Рӯҳониёни форсизабон]] [[Гурӯҳ:Ходимони динии Тоҷикистон]] q077f9l46ij7637v9qeoz6q6k6qiws7 1483476 1483475 2026-08-16T09:09:30Z Искандар Ориф 28023 1483476 wikitext text/x-wiki {{Шахсият/Ислом |ном = Домулло Маъруфҷони Элокӣ |номи аслӣ = Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич |ном ҳангоми таваллуд = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1964 |зодгоҳ = [[Элок]], {{Зодгоҳ|Файзобод|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |табаият = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |навъи фаъолият = воиз, рӯҳонӣ, имом |ҷоизаҳо = |соядаст = |сайт = |викианбор = }} '''Домулло Маъруфи Элокӣ''' (''Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич''; [[1964]], [[Элок]], [[Ноҳияи Файзобод|Файзобод]] [[Тоҷикистон]]) — [[рӯҳонӣ]], олими дин ва воъизи шинохтаи [[тоҷик]]. Муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Тоҷикистон (то [[соли 2010]]). Сархатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] (аз [[соли 2011]]). == Зиндагинома == Домулло Маъруф соли 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар оилаи эшони Зубайдуллоҳ ба дунë омадааст. Дамулло Маъруф назди устодони барҷастаи ҷумҳурӣ [[Мавлавии Ҳиндустонӣ|Мавлавӣ Муҳаммадҷони Хуқандӣ]], [[Домулло Ҳикматуллоҳи Тоҷикободӣ|Домулло Ҳикматуллоҳ]], Қорӣ Абдуссамиъи Исфарагӣ ва Домулло Сайраҳмон улуми мутадовили диниро аз сарфу наҳв, фиқҳу усули фиқҳ, балоғату фасоҳат, тафсиру ҳадис, мантиқу ҳикмат, тасаввуфу ирфон, арӯзу ҳисоб, адабиёти арабу форс ва ғайра фаро гирифта, пас он ба курсии тадрис такя зад ва солиёни мадид ба таълиму тарбияти шогирдон иштиғол варзида, садҳо нафар аз файзи эшон ба воя ва камоли илмӣ расидаанд. Домулло Маъруф солҳо дар масоҷиди ҷумҳурӣ: масҷиди ҷомеъи ноҳияи Файзобод, масҷиди ҷомеъи марказии шаҳри Душанбе ба номи Хоҷӣ Яъқуб ва масҷиди ҷомеъи Сариосиёи пойтахт ба ҳайси имомхатиб ифои вазифа намудааст. Ҳамзамон дар Донишкадаи исломии ба номи Имом Тирмизӣ ба ҳайси мударриси улуми шаръӣ ба толибон дарс гуфтааст. Солҳои 2004—2010 ба ҳайси муовини аввали раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намудааст. Ӯ ҳамеша аз ғояҳои эътиқодии равияи аҳли суннат ва мазҳаби Имоми Аъзам дифоъ менамояд. == Таълифот == Таснифоти домулло иборат аст аз: Муқаддима, такмили матни тоҷикӣ, шарҳу тавзеҳот ва тахриҷи аҳодиси «Ҳидояи шариф»-и Марғинонӣ (дар ду ҷилд), «ал-Муътамаду фӣ-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ, «Мақомоти Ҳазрати Бузургвор», «Зиндагӣ ва осори Ҳазрати Бузургвор», «Чароғи уммат» (маноқиби Имоми Аъзам), Рисолаҳои раддия бар фирқаҳои бидъатӣ: Симои воқеъии Салафия; Даъвии иҷтҳод дар хутути фикрии Ҳизбу-т-таҳрир; Кашфи ҳиҷоб дар мафхуми «Рад ба сӯи Суннату Китоб», «Тасрифу-л-амсила», машҳур ба Сарфи Мулло. Ҳамчунин силсиламақолоти ӯ дар матбуоти даврӣ дар мавзӯъоти гуногуни динӣ ва адабӣ ба табъ расида, қалами ӯ дар паҳнои адабиёт ва фарҳанги динӣ мавзӯъоти гуногунро баррасӣ намудааст. М == Ашъор == Домулло Маъруф бо тахаллуси Мавло шеър шеър эҷод мекунад. Мавзӯъи ашъори ӯро ишқи илоҳӣ, маорифи тариқат, зебоиҳои ботин ва зиндагии рӯзмарраи инсонҳо ташкил медиҳад. Дафтари ашъори домулло Маъруф бо номҳои «Дафтари дил», «Маҳрами асрор», «Муҳокоти замир», «Ҷони огоҳ», «Таронаҳои озодӣ», «Тори вуҷуд», «Наъту дубайтиҳо» ва маснавии «Ҳафт сабақ аз таълими мардони Ҳақ» нашр шудаанд. == Осор == * «Ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ дар таҳия ва таҳқиқи Домулло Маъруфҷони Элокӣ<ref>[http://www.tojnews.org/tj/news/nashri-kitobi-chadid-dar-takhiyai-domullo-marufchoni-eloki Нашри китоби ҷадид дар таҳияи домулло Маъруфҷони Элокӣ]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. — ҶДММ «Бебок». Душанбе, 2015 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Суханварони водии Ҳисор. — Душанбе: «ЭР-граф», 2021. — С. 109. — 400 с. — ISBN 978-99985-59-15-8 == Пайвандҳо == * [http://www.tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom Домулло Маъруф дар бораи такфир дар ислом] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170801122146/http://tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom |date=2017-08-01 }} // ТоҷНюз, 22 августи 2015 * [http://www.ozodi.org/a/1494653.html Маркази исломӣ аз манофеъи кӣ ҳимоя мекунад?] // Радиои Озодӣ, 18 феврали 2009 [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом]] [[Гурӯҳ:Рӯҳониёни форсизабон]] [[Гурӯҳ:Ходимони динии Тоҷикистон]] 05yyppbqergcr9e6f27huhomvhuldm1 0 143970 1483446 1483177 2026-08-15T22:13:35Z Yoonoos.tj 27005 /* Ҷоизаҳо */ 1483446 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо|Реал Мадрид}} {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Реал Мадрид |мавсими ҷорӣ = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|Мавсими ҷорӣ]] |логотип = |номи пурра = Real Madrid Club de Fútbol<ref>{{cite web| title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid |lang = es |publisher = Саҳифаи расмии Ла Лига |accessdate = 2023-06-19}}</ref> |лақаб = ''Los Blancos (Сафедҳо)<br>Los Galácticos (Каҳкашониҳо)<br>Los Merengues (Хомаиҳо)<br>Los Vikingos (Викингҳо)<br>La Casa Blanca (Кохи сафед)'' |таъсис = 06.03.1902 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]», [[Мадрид]] |ғунҷоиш = 83 186<ref>{{Cite web |title=LaLiga bate record histórico de asistencia a los estadios con más de 15 millones de espectadores |url=https://www.laliga.com/noticias/laliga-bate-record-historico-de-asistencia-a-los-estadios-con-mas-de-15-millones-de-espectadores |access-date=2025-07-28 |website=LALIGA |language=es}}</ref> |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Флорентино Перес]] |мудир = {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |капитан = {{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |рейтинг = ҷойи 2-юм дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-07-03}}</ref> |буҷет = |сарпараст = {{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} Fly Emirates |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |мавқеъ = [[Акс:Silver star.png|20px|Медали нуқра]] ҷойи '''2-юм''' |сайт = https://www.realmadrid.com/ | pattern_la1 = _realmadrid2627h | pattern_b1 = _realmadrid2627h | pattern_ra1 = _realmadrid2627h | pattern_sh1 = _realmadrid2627h | pattern_so1 = _realmadrid2627hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2627a | pattern_b2 = _realmadrid2627a | pattern_ra2 = _realmadrid2627a | pattern_sh2 = _realmadrid2627a | pattern_so2 = _realmadrid2627al | leftarm2 = 162E32 | body2 = 162E32 | rightarm2 = 162E32 | shorts2 = 162E32 | socks2 = 162E32 | pattern_la3 = _realmadrid2526t | pattern_b3 = _realmadrid2526t | pattern_ra3 = _realmadrid2526t | pattern_sh3 = _adidaswhite | pattern_so3 = _adidaswhitel | leftarm3 = 007CE4 | body3 = 007CE4 | rightarm3 = 007CE4 | shorts3 = 007CE4 | socks3 = 007CE4 }} '''«Реал Мадрид»''' ({{lang-es|Real Madrid Club de Fútbol}}, {{IPA-es|reˈal maˈðɾið ˈkluβ ðe ˈfuðβol|-|Real Madrid.ogg}}) — яке аз дурахшонтарин бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Мадрид]] – пойтахти Испониё қарор дорад. Аз ҷониби [[ФИФА]] [[Беҳтарин бошгоҳҳои асри XX аз ҷониби ФИФА|беҳтарин бошгоҳи футболи асри XX]] эътироф шудааст. «Реал Мадрид» яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2026-01-14|publisher=|lang=en|accessdate=2026-01-14}}</ref>. Яке аз бошгоҳҳои серҷомтарин дар футболи Испониё ба ҳисоб меравад. Дар тӯли фаъолият бошгоҳи «Реал Мадрид» 71 ҷоизаи миллиро соҳиб шудааст: 36 – қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]], 20 – Ҷоми Испониё, 13 – Суперҷоми Испониё ва 1 – Ҷоми Ла Лига<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football|title=Real Madrid Honours: Trophies, Titles, Cups, and Championships|lang=en |publisher=Саҳифаи расмии бошгоҳи «Реал Мадрид»|accessdate=2018-08-11}}</ref>. Аз рӯи шумораи ҷом ва гол дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Лигаи қаҳрамонҳои Урупо]] натиҷаи рекордӣ (15 – ҷом, 5 маротиба пайиҳам) дорад. «Реал Мадрид» яке аз арзишмандтарин бошгоҳҳои варзишии ҷаҳон аст. Тибқи маълумоти «Deloitte», дар мавсими 2025/26, бошгоҳ бо даромади солонаи 1,161 млрд евро дар ҷои якум аст<ref>{{Cite web|url=https://www.deloitte.com/uk/en/services/financial-advisory/analysis/deloitte-football-money-league.html|title=Deloitte Football Money League 2026|author=|website=|date=2026-01-22|publisher=Deloitte United Kingdom|lang=en|accessdate=2026-01-22}}</ref>. Дар [[соли 2026]] бо арзиши умумии 9,5 миллиард доллар арзишмандтарин бошгоҳи футбол эътироф гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/justinteitelbaum/2026/05/29/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2026/|title=The World’s Most Valuable Soccer Teams 2026|author=|website=|date=2026-05-29|publisher=Forbes|lang=en|accessdate=2026-06-03}}</ref>. == Таърих == === Бунёд === [[Соли 1897]] дастаи «Sky Football» таъсис дода шуд, ки нахустин нишона аз бошгоҳи мадридӣ аст. Вале расман санаи [[6 март]]и [[соли 1902]] ҳамчун рӯзи таъсисёбии бошгоҳи ''Madrid Football Club'' аз тарафи [[Хулиан Паласиос]] ва бародарон Падросҳо ба ҳисоб меравад. [[29 июн]]и [[соли 1920]], шоҳи Испониё [[Алфонсо XIII]] ба даста унвони ''Шоҳона'' ({{lang-es|Real}})-ро гузошт. Аз ин рӯ номи муосири бошгоҳ ''Real Madrid'' аст. [[Акс:Madrid C.F. 1905-06.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Madrid FC», ғолибони Ҷоми Испониё дар соли 1906</div>]] [[Акс:Madrid FC 1908.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> «Madrid FC», мавсими 1907/08. Росто (аз чап ба рост): Аспиунтса, Нейра, Парахес, Линдси (д), Ревулто ва Праст. Нишаста: Яртса, Новоа, Норманд, Берраондо ва Прада.</div>]] Аз ҳамон лаҳзаи таъсис, бошгоҳ шурӯъ ба иддаои раҳбарӣ дар футболи Испониё кард: аллакай дар [[соли 1903]] ба финали Ҷоми Испониё роҳ ёфт ва дар он аз «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» мағлуб шуд. Чанд сол баъд ин Ҷоми ифтихорӣ, муддати тӯлонӣ ба пойтахт кӯчид: футболбозони «Реал Мадрид» чор бор пайиҳам ғолиби Ҷоми Испониё шуданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]] шурӯъ аз фасли 1928/29 баргузор мешавад, то он дам тимҳои қавитаринро бар асоси минтақа муайян мекарданд. «Мадрид» (аз соли 1920 — «Реал Мадрид») дар ин муддат 16 бор дар минтақаи пойтахт музаффар шудааст. [[Акс:1926-02-22, La Nación, Equipo del Madrid F. C., que ayer quedó proclamado campeón del Centro, Pío.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Реал Мадрид», ғолибони минтақаи пойтахт (феврали [[соли 1926]])</div>]] === Даврони авҷи бошгоҳ === Дар миёнаи солҳои 50-уми қарни гузашта, замоне ки тасмим ба таъсиси як созмони футболи қораӣ гирифта шуд, то мусобиқаҳои мунтазамро барои бошгоҳҳо ва тимҳои миллӣ фароҳам орад, «Реал Мадрид» дар Испониё садрнишини асосӣ набуд. Бо вуҷуди ин, маҳз «Реал Мадрид» дар мавсими 1954/55 қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]] шуд ва аввалин роҳхатро миёни бошгоҳҳои испонӣ барои ширкат дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо]] мушарраф гашт. Аз он лаҳза, «Реал Мадрид» тӯли 5 сол рӯйиҳам ин [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|ҷом]]ро ба номи худ мӯҳр зад. Дастовардҳои тим дар арсаи байналмилалро пирӯзиҳо дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ҳамқадам буданд, онҳо аз [[соли 1954]] то [[соли 1969|1969]] тавонистанд 12 маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартар]] шаванд. Давоми зиёда аз даҳ сол тавре шуда буд, ки агар мадридиҳо имкони қаҳрамонӣ дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати дохили]]ро аз даст медоданд, ҳатман соҳиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] мешуданд. Ҳамин тариқ, 15 сол пайиҳам дар бонуфузтарин мусобиқаи Урупо иштирок карданд ва бори аввал [[соли 1970]] бинобар ишғоли ҷои 6-ум дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] аз он бенасиб шуданд. Дар он даврони тиллоии «Реал Мадрид», [[Алфредо Ди Стефано]]и аргентинӣ (беҳтарин футболбози Урупо дар солҳои 1957 ва 1959), [[Раймон Копа]]и фаронсавӣ (ҷоизадори «Тӯби тиллоӣ» дар [[соли 1958]]), [[Ферентс Пушкаш]]и маҷорӣ (футболбози рақами дуи Урупо дар [[соли 1960]]), [[Франсиско Хенто]] - барандаи шашкаратаи [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] бозигарони калидӣ буданд. Дар миёнаи солҳои 60-ум [[Франсиско Хенто|Хенто]]и бузургро [[Хосе Сантамария]], [[Амансио Амаро|Амансио]], [[Пирри|Пиррӣ]], [[Мигел Ангел Гонсалес Суарес|Мигел Анхел]] ҳамроҳӣ мекарданд. Ба рафтани футболбозони кӯҳантаҷриба, анъанаҳои фотеҳонаи бошгоҳи «Шоҳона» дар Урупо тадриҷан аз байн рафт. Ҳаводорони мадридӣ рушди навбатии тимро қариби бист сол мунтазир шуданд, замоне ки насли ҷадид бо раҳбарии [[Эмилио Бутрагенйо]] ва наздиктарин ҳамдастаҳояш [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], Ҳуго Санчез, [[Мануэл Санчис|«Маноло» Санчис]], [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]] ва [[Мигел Пардеса]] омаданд. Онҳо ду маротиба қаҳрамони [[Ҷоми УЕФА]] ва панҷ маротиба дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] пайдарпай ғолиб шуданд. === Солҳои 1970-1990 === Дар нимаи солҳои 70-ум «Реал Мадрид» дар мавсими 1973/1974 дар бозии финалӣ рақиби сарсахташ бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби (4:0) мағлуб намуда, соҳиби Ҷоми Испониё шуд. [[Соли 1978]] дастаи «Реал Мадрид» [[Ули Штилике]] ва [[Хуанито]]ро харидорӣ кард. Бархилофи тафовут дар сабки бозӣ, онҳо барои солҳои тулонӣ қаҳрамони ҳаводорони мадридӣ хоҳанд монд. [[4 июн]]и [[соли 1980]] мадридиҳо дар бозии ниҳоии Ҷоми мамлакат бар «[[Реал Мадрид Кастийя]]» бо ҳисоби 6:1 ғолиб шуданд. Соли баъд «Реал Мадрид» дубора бо расидан ба финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] аз худ дар [[Аврупо|Урупо]] дарак дод. Дар ин набарди шадид бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» таҳти раҳбарии [[Боб Пейсли]] бар дастаи мадридӣ ва сармураббӣ [[Вуядин Бошков]] бо ҳисоби минималии 1:0 зафар ёфт. Голи ягонаи бозиро дар дақиқаи 82-юм ҳимоягари хатти чапи мерсисайдиҳо [[Алан Кеннеди]] зад. [[Алфредо Ди Стефано]] моҳи декабри [[соли 1983]] ба вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» таъйин шуда, бозигарон [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]], [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], [[Мануэл Санчис Онтиюело|«Маноло» Санчис]] ва [[Эмилио Бутрагенйо]]ро аз ҳайати ҷавонон ба дастаи асосӣ шомил намуд. [[Эмилио Бутрагенйо]]и ҷавон дар бозии якуми худ бо пироҳани бошгоҳи «Шоҳона» дар муқобили «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]», ба задани ду гол даст ёфт ва ба мадридиҳо ғалаба овард. Дар пайи чунин талошҳо, ҳаводорон ӯро хеле зуд ҳамчун яке аз рамзҳои даста пазируфтанд. [[24 май]]и [[соли 1985]] [[Рамон Мендоса]] курсии президентии бошгоҳи «Реал Мадрид»-ро ишғол намуда ба беҳтар шудани натиҷаҳои даста саҳм гузошт. Дар солҳои 1985 ва 1986 бо мағлуб намудани бошгоҳҳои «[[Видеотон (бошгоҳи футбол)|Видеотон]]» ва «[[Кёлн (бошгоҳи футбол)|Кёлн]]» дар бозиҳои финалӣ, мадридиҳо ҷоизадори 2 [[Ҷоми УЕФА]] шуданд. Он солҳо футболбозони «Реал Мадрид» дар варзишгоҳи худ бо илҳоми хос майдондорӣ мекарданд: ба назар чунин менамуд, ки баъди бохт бо ҳар ҳисобе, онҳо натиҷаи лозимияшонро метавонанд бозпас гиранд. Боре барояшон муяссар шуд, ки кори куллан боварнакарданиро анҷом диҳанд: бозии аввалро дар шаҳри [[Дӯсселдорф]] бар «[[Боруссия Мӯнхенгладбах|Боруссия М]]» бо ҳисоби 1:5 бохта, дар бозии ҷавобӣ дар «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]» чор туби беҷавоб зада, ба даври дигар баромаданд. Баъди чанд мавсими нисбатан номуваффақ вазифаи сармураббии «Реал Мадрид»-ро [[Хорхе Валдано]], ки то он лаҳза дар бошгоҳи «[[Тенерифе (бошгоҳи футбол)|Тенерифе]]» кори пурсамаре анҷом дода буд, ба ӯҳда гирифт. Ӯ ба [[Фернандо Редондо|Редондо]], [[Микаел Лаудруп|Лаудруп]], [[Хосе Эмилио Амависка|Амависка]] ва [[Кике Санчес Флорес|Кике Флорес]] мавқеи доимӣ дар ҳайати асосиро бовар намуд. [[8 январ]]и [[соли 1995]] шогирдони Валдано рақибони асосии худ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби бузурги 5:0 мағлуб карда, дар охир мақоми аввали Ла Лигаро соҳиб шуданд. Аммо, мавсими оянда нокомии бошгоҳи «Реал Мадрид» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ва [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] сабаби барканор шудани Валдано ва моҳи июли [[соли 1996]] таъйин шудани мураббии машҳури [[Итолиё|итолиёвӣ]] [[Фабио Капелло]] гашт. Ӯ таркиби тимро ба таври назаррас навсозӣ намуда, ба он [[Кларенс Зеедорф]], [[Предраг Миятович]] ва [[Роберто Карлос]]ро шомил кард. Барои дастаи Капелло як мавсим кофӣ буд, то қаҳрамон шавад. Моҳи майи [[соли 1998]] «Реал Мадрид» таҳти идораи сармураббӣ [[Юпп Ҳайнкес]] дар бозии ҳалкунанда бар [[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]] (1:0) ғолиб омада, бори ҳафтум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. «Реал» бо мураббии дигар [[Гуус Ҳиддинк]] пас аз чанд моҳ, бошгоҳи «[[Васко да Гама (бошгоҳи футбол)|Васко да Гама]]»-ро дар бозии ниҳоӣ шикаст дода, Ҷоми байниқораиро низ ба [[Мадрид]] интиқол дод. Пас аз бебарории мавсими 1998/99, роҳбарияти «Реал Мадрид» тасмим гирифт вазифаи сармураббиро ба [[Висенте Дел Боске]] супорад ва хато накард: даста дар бозии финалӣ бар «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» (3:0) пирӯз шуда, бори ҳаштум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. [[Раул Гонсалес|Раул]] голи сеюми бозиро зада, дар қатори [[Ривалдо]] ва [[Марио Жардел]] бо 10 гол дар қатори голзанҳои беҳтарини [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] номи худро сабт кард. [[Соли 2001]], «Реал Мадрид» 28-ум унвони қаҳрамонии Испониёро ноил шуд. === Президентии Флорентино Перес === [[Акс:Florentino perez.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">[[Флорентино Перес]]</div>]] Бо интихоб шудан ба мансаби президентӣ [[Флорентино Перес]]и ҳадафманд тасмим гирифт, ки ҳама футболбозони беҳтарини сайёраро дар «Реал Мадрид» ҷамъ оварад. Перес фаъолияти худро бо хариди [[Луиш Фигу]]и портуғолӣ аз бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба маблағи рекордии 71 миллион евро оғоз кард<ref>{{Cite news |title=Figo's the Real deal|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm|publisher=BBC Sport|date=2000-07-24|accessdate=2008-07-12}}</ref>. Як сол баъд [[Зайниддин Зидон]] ба сафи «Реал Мадрид» пайваст, ки барои ӯ ба «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» боз ҳам зиёдтар - 75 миллион евро пардохт кард. Пас аз як сол, [[Роналдо]]ро аз бошгоҳи «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]», тобистони [[соли 2003]] - [[Дэвид Бекҳэм]]ро аз «[[Манчестер Юнайтед]]», ва [[соли 2004]] ҳамлагари бошгоҳи [[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]] [[Майкл Овен]]ро ба даста овард. Ҳамин тариқ, дар мавсими 2004/05 чаҳор бозигар, ки ҷоизаи «[[Тӯби тило (France Football)|Тӯби тиллоӣ]]» доштанд: [[Роналдо]] (беҳтарин футболбози ҷаҳон дар солҳои 1997 ва 2002), [[Зайниддин Зидон|Зидон]] (1998), [[Луиш Фигу|Фигу]] (2000), Овен (2001) якҷоя дар ҳайати тими «Шоҳона» бозӣ карданд. Ин ҷамъи ситораҳои футбол ба номи «Галактикос» маъруф шуд. Дар тӯли зиёда аз панҷ соли ҳукмронии Перес (моҳи феврали соли 2006 истеъфо дод) «Реал Мадрид» ду маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]] ва як маротиба ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] (дар мавсими 2001/02) шуд. === Президентии Рамон Калдерон === [[Акс:Real Madrid vs Bayern Munich.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">Бозигарони «Реал Мадрид» дар ҳоли ҷашнгирии гол ба дарвозаи бошгоҳи «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]», [[соли 2007]]</div>]] Пас аз [[Флорентино Перес]], [[Рамон Калдерон]] президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд, ки сабки роҳбарии ӯ аз Перес хеле фарқ мекард. Калдерон ҳадафи харидани беҳтарин футболбозонро надошт. Пеш аз ҳама, президенти нав ба тозакунӣ ва ҷавонсозии таркиби даста, ки он замон рӯзҳои сахтеро аз сар мегузаронд, пардохт. Дар давраи ҳукмронии Калдерон, [[Дэвид Бекҳэм|Бекҳэм]], [[Роберто Карлос]], [[Робиню]] ва [[Роналдо]] яъне тамоми «мерос»-и Перес фурӯхта шуданд. Дар ивази ин Калдерон бозигарони машҳур [[Руд ван Нистелрой|Ван Нистелрой]], [[Фабио Каннаваро|Каннаваро]], [[Гонсало Игуаин|Игуаин]], [[Весли Снейдер|Снейдер]] ва [[Пепе]]ро ба тими «Шоҳона» овард. Вале тағйироти асосӣ иваз намудани сармураббӣ буд. [[Фабио Капелло]], мутахассиси қавӣ ва мустақил, дубора ба даста баргардонда шуд. Мавсими аввал «Каҳкашониҳо» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] қаҳрамон шуданд, аммо дар даври 1/8-ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз дастаи олмонии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» дар маҷмӯъ (ҳисоби умумӣ 4:4) шикаст хӯрданд. Дар поёни фасли нахуст сарфи назар аз унвони қаҳрамони Испониё, ки аввалин бор дар тӯли чор соли охир буд, роҳбарияти «Реал Мадрид» мураббии итолиёвиро ба сабаби ҷорӣ кардани "бозии дилгиркунандаи даставӣ" аз кор озод кард. Курсии сармураббӣ ба мутахассиси олмонӣ ва мураббии «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» [[Бернд Шустер]] вогузошта шуд. Бо мураббии олмонӣ, «сафедпӯшҳо» Суперҷом ва қаҳрамонии [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]]ро пеш аз мӯҳлат ба даст оварданд. Аз ин рӯ, дар Эл-Класико (ҳисоб – 4:1), ки дар варзишгоҳи «Сантияго Бернабеу» баргузор шуд, футболбозони «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» тибқи анъанаи испониёӣ “роҳрави қаҳрамонӣ” ташкил карда, мадридиҳоро бо кафкӯбӣ истиқбол намуданд. Бо вуҷуди ин, дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] пешравӣ ба чашм намерасид. Дар даври 1/8-ниҳоӣ «Реал Мадрид»-ро бошгоҳи «[[Рум (бошгоҳи футбол)|Рум]]»-и итолиёвӣ (ҳисоби умумӣ – 2:4) аз мусобиқот берун кард. Новобаста аз усули хос доштанаш [[Рамон Калдерон]] дар барномаи пешазинтихоботии дуюм қавл дод, ки [[Криштиану Роналду]], [[Кака]] ва [[Сеск Фабрегас|Фабрегас]]ро барои даста харидорӣ хоҳад кард. Соли 2009 Рамон Калдерон ба далели моҷарои тақаллуб дар интихоботи [[соли 2006]] истеъфо дод. Дар тӯли дуюним соли президентии Калдерон «Реал Мадрид» ду маротиба пайиҳам қаҳрамони Испониё ва як маротиба Суперҷоми Испониёро соҳиб шуд. === Бозгашти дубораи Перес === Қабл аз интихобот ҳама рақибон номзадии худро пас гирифтанд ва [[Флорентино Перес]] [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2009]], бидуни овоздиҳӣ боз президенти «Реал Мадрид» шуд<ref>{{cite web|url=//http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm|title=Perez to return as Real president|website=uefa.com|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114075411/https://http/|archivedate=2016-01-14}}</ref>. Пас аз бозгашт Перес ба ташкил кардани “галактикос”-и комилан нав шурӯъ кард. Ибтидо, дар даста тағйироти раҳбарӣ сурат гирифт: [[Зайниддин Зидон]] бозикуни собиқи «Реал Мадрид» мушовири президент таъйин шуд. Рӯзи [[9 июн|9-уми июн]] пас аз музокироти тӯлонӣ ва сару садоҳои мухталиф миёнмайдони дастаи «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]»-и Итолиё ва тими миллии Брозил [[Кака]] ба маблағи 68 миллион [[евро]] ба «Реал Мадрид» гузашт. Ӯ бо даста қарордоди шашсола имзо кард ва пас аз бозгашти Перес ситораи аввалин шуд. Пас аз он бо беҳтарин бозигари ҷаҳон дар [[соли 2008]] [[Криштиану Роналду]], ки дер боз орзуи пӯшидани пироҳани “бланкос”-ро дошт, шартнома ба имзо расид. Перес барои ситораи портуғолӣ 80 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] (93,4 миллион евро) пардохт кард. Рӯзҳои 25-уми июн ва 1-уми июл, [[Раул Албиол]] аз «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ва [[Карим Бензема]] аз «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» ба арзиши 15 миллион ва 35 миллион евро ба «Реал Мадрид» гузариш намуданд. Миёнмайдон [[Эстебан Гранеро]] аз бошгоҳи «Хетафе», муҳофиз [[Алваро Арбелоа]] ва миёнмайдони такягоҳӣ [[Хаби Алонсо]] ҳарду аз бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба ҳайати тими «Реал Мадрид» ҳамроҳ шуданд. Мадридиҳо барои интиқоли Арбелоа 4 миллион евро ва барои Алонсо 30 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] харҷ намуданд<ref>{{cite web|url=http://www.news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|title=Alonso completes £30m Real move|lang=en|publisher=BBC Sport|accessdate=2009-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090805100933/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|archivedate=2009-08-05}}</ref>. Сарфи назар аз харидҳои муҳим, даста он мавсим натавонист ҳадди ақалл ҷомеро соҳиб шавад. Дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] «Реал» баъд аз тими «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар ҷои дуюм қарор гирифт. Бошгоҳ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] низ шаҳди нокомӣ чашид ва шашумин бор пайиҳам дар марҳилаи 1/8-ниҳоӣ аз мусобиқот берун шуд. Дар Ҷоми Испониё бошад, даста дар марҳилаи аввал аз дастаи дивизиони сеюми Испониё «[[Алкоркон бошгоҳи футбол)|Алкоркон]]» шикаст хӯрда аз мубориза хориҷ шуд. Дар поёни мавсим сармураббӣ [[Мануел Пеллегрини]] барои натиҷаҳои ғайриқаноатбахш аз мақомаш барканор шуд. [[Ҷозе Моуринё]] ки бо бошгоҳи итолиёвии «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» «ҳет-трики тиллоӣ» анҷом дода буд, пас аз гуфтушунидҳои кӯтоҳ сармураббии «Реал Мадрид» таъйин карда шуд<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html|title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=2010-05-31}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm|title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach|website=news.bbc.co.uk|publisher=BBC Sport|accessdate=2010-05-31}}</ref>. Гузариши тобистона дар ҳадди соли пеш пуровоза набуд, ҳарчанд бидуни одатҳои маъмулӣ нагузашт. Барои харидорӣ беш аз 70 миллион евро харҷ шуд ва дастаро ботаҷрибатарин муҳофизатгари портуғолӣ [[Рикарду Карвалё]], миёнмайдонҳои ҷавони испонӣ - [[Педро Леон]] ва [[Серхио Каналес]], намояндагони насли нави футболи олмонӣ - [[Сами Хедира]] ва [[Масъуд Озил]], инчунин ҳуҷумкори аргентинӣ [[Анхел Ди Мария]] пурра карданд. «Реал Мадрид» мавсими 2010/11-ро хеле бомуваффақият оғоз кард ва нишон дод, ки омодаи мубориза барои унвони қаҳрамонӣ аст, вале дар ниҳоят дар ҷои дуюм қарор гирифт. Дар Ҷоми Испониё корҳо хеле бобарор буданд. Даста дилпурона ба финал баромад ва он ҷо онҳоро рақиби азалӣ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» интизор буд. «Реал Мадрид» дар бозии барои ҳарду даста душвор тавонист пирӯз шавад: Голи [[Криштиану Роналду]], ки дар вақти изофӣ зада шуд, ҷоми деринтизорро барои даста ба армуғон овард. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «Реал Мадрид» ба даври ниманиҳоӣ роҳ ёфт, ки дар як бозии пуртаниш ва баҳсбарангези доварон дар ҷамъи ду бозӣ аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» шикаст хӯрд. Тобистони [[соли 2011]], бошгоҳ барои таҳкими ҳайат ҳимоятгарон [[Рафаел Варан]], [[Фабио Коентрао]], миёнмайдонҳо [[Нури Шоҳин]], [[Ҳамид Алтинтоп]] ва ҳамлагар [[Хосе Калехон]]ро ба даста овард. Илова бар ин, бошгоҳ 22-юми июн расман аз васеъ кардани салоҳиятҳои сармураббии даста ва вогузор кардани вазифаи мудири варзишӣ ба [[Ҷозе Моуринё]] хабар дод<ref>[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm Official Announcement] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110725011416/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm |date=2011-07-25 }} // Realmadrid.com</ref>. Ба ин тартиб «Реал Мадрид» ба модели инглисии идоракунии даста гузашт. Шогирдони Моуринё дар мавсими 2011/12 дастоварди «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро, ки дар мавсими 2009/10 – 99 хол дар як фасл буд, бо касби 100 имтиёз шикаста, рекорди наве дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] сабт карданд. Илова бар ин, «Реал Мадрид» аввалин тиме гардид, ки дар 32 бозии як мавсим пирӯз шуда, аз рӯи шумораи голҳо (121 гол) дар як фасл рекорд гузошт. Тобистони [[соли 2012]] миёнмайдонҳои «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» [[Майкл Эссиен]] ва «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Лука Модрич]] ба Мадрид пайвастанд. Аввалӣ ба тарзи иҷора ва дуввумӣ харидорӣ шуд. Аммо як қатор бозикунҳо дастаро тарк карданд: [[Фернандо Гаго]] ва [[Серхио Каналес]] ба «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]», [[Ҳамид Алтинтоп]] ба «[[Галатасарой (бошгоҳи футбол)|Галатасарой]]», [[Эстебан Гранеро]] ба «[[Квинз Парк Рейнҷерс (бошгоҳи футбол)|Квинз Парк Рейнҷерс]]», [[Лассана Диарра]] ба «[[Анжи (бошгоҳи футбол)|Анжи]]», [[Ройстон Дренте]] ба «[[Алания (бошгоҳи футбол)|Алания]]» инчунин ба тарзи иҷоравӣ бошад [[Дани Карвахал]] ба «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ва [[Нури Шоҳин]] нахуст ба «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ва зимистони соли 2012 ба «[[Боруссия Дортмунд]]». Зимистон дарвозабон [[Диего Лопес (дарвозабон)|Диего Лопес]], ки қаблан дар бошгоҳҳои «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ва «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» ҳунарнамоӣ мекард, ба даста баргашт. «Каҳкашониҳо» мавсими 2012/13-ро бо шикаст додани дастаи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» (ҳисоби умумӣ 4:4) дар Суперҷоми Испониё оғоз карданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]]ро бошад, дар зинаи дуюм ҷамъбаст карданд. Дар Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» ба финал расид ва «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро дар ин масир аз мусобиқа берун кард, вале бозии финалиро бар «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» (1:2) бохт. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «мадридиҳо» ҳунарнамоиро дар даври нимниҳоии мусобиқа бо шикаст хӯрдан аз тими «[[Боруссия Дортмунд]]» (дар маҷмӯъ 3:4) ба поён расонд. [[20 май|20–уми май]] мушаххас шуд, ки [[Ҷозе Моуринё]] дастаро тарк мекунад<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729|title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month|publisher=BBC|date=2013-05-20|accessdate=2013-12-04|archivedate=2013-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810231148/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729}}</ref><ref>{{cite web|title=Jose Mourinho: Real Madrid season worst of my career|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880|accessdate=2013-05-17|newspaper=BBC|date=2013-05-17|archivedate=2013-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130612004204/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880}}</ref>. Рӯзи [[2 июн|2–юми июн]] [[Флорентино Перес]] бори дигар президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд. [[27 июн|27–уми июн]] [[Карло Анчелотти]] ҳамчун сармураббии бошгоҳ муаррифӣ шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm|title=Carlo Ancelotti, new Real Madrid coach|date=2013-06-25|accessdate=2013-06-25|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130628231323/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm#|archivedate=2013-06-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm|title=Official: Real Madrid confirm Ancelotti signing|date=2013-06-26|accessdate=2013-06-26|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012022320/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm#|archivedate=2013-10-12}}</ref>. Ёварони сармураббӣ [[Зайниддин Зидон]]и фаронсавӣ ва Пол Клементи инглис таъйин шуданд. === «Десима» ва требли урупоӣ === Тобистони [[соли 2013]] як қатор миёнмайдонҳо харидорӣ шуданд: ситораи «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Гарет Бейл]], [[Карлос Каземиро|Каземиро]] аз «[[Сан-Паулу (бошгоҳи футбол)|Сан-Паулу]]», [[Асиер Ийярраменди]] аз «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» ва [[Иско]] аз «[[Малага (бошгоҳи футбол)|Малага]]». Инчунин, [[Дани Карвахал]] пас аз гузаронидани мавсими иҷоравӣ дар «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ба даста баргашт. Футболбози [[Русҳо|рус]] [[Денис Черишев]] ва ҳамлагари испониёӣ [[Хесе]] аз дастаи ҷавонони «[[Реал Мадрид Кастийя]]» ба ҳайати дастаи асосӣ интиқол ёфтанд. Бо вуҷуди ин, як қатор бозигарон дастаро тарк карданд: ҳимоятгар [[Раул Албиол]], ҳамлагарон [[Гонсало Игуаин]] ва [[Хосе Калехон]] ба «[[Наполи (бошгоҳи футбол)|Наполи]]», миёнмайдонҳо [[Масъуд Озил]] ба «[[Арсенал (бошгоҳи футбол)|Арсенал]]», [[Кака]] ба «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ва [[Педро Леон]] ба дастаи «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]». Ҳамчун бозигарони озод, [[Рикарду Карвалё]] ба «[[Монако (бошгоҳи футбол)|Монако]]» ва [[Антонио Адан]] ба «[[Каляри (бошгоҳи футбол)|Каляри]]» гузаштанд. [[Майкл Эссиен]] баъди анҷоми мавсим ба «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» баргашт ва дар авоили сентябр [[Денис Черишев]] ба тими «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ба иҷора дода шуд. [[16 апрел|16-уми апрел]]и [[соли 2014]], «сафедпӯшҳо» бо шикаст додани «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар финал бо ҳисоби 2:1, Ҷоми Испониёро ба даст оварданд. Голи ҳалкунандаро [[Гарет Бейл]] ба самар расонд. Баъд аз 12 соли интизорӣ, [[24 май|24–уми май]]и [[соли 2014]], дар варзишгоҳи «[[Варзишгоҳи Эштадиу да Луш|Эштадиу да Луш]]»-и [[Лиссабон]] «мадридиҳо» бо ҳарифи азалӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» дар финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] қарор гирифтанд. Вақти асосии бозӣ мусовӣ (1:1) анҷом ёфт. Голи мадридиҳоро дар дақиқаи изофии қисми дуюм [[Серхио Рамос]]и дастон ба ҳадаф расонид ва пирӯзиро аз чанголи шогирдони [[Диего Симеоне]] рабуд. Дар қисматҳои иловагии бозӣ хати ҳимояи «Атлетико Мадрид» куллан рахна гардид ва 3 голи дигар ба дарвоза сар доданд. Ин рақобат бо ҳисоби 4:1 ба фоидаи шогирдони Анчелотти хотима ёфта, «Каҳкашониҳо» даҳумин ҷоми [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро аз худ намуданд<ref>{{cite web|title=Real Madrid make history with La Decima|url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/|publisher=euronews.com|accessdate=2014-05-26|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima|deadlink=no}}</ref>. Пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] дар [[соли 2014]], «Реал Мадрид» бо [[Кейлор Навас]], [[Тони Кроос]] ва [[Хамес Родригес]] шартнома баст<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup|magazine=First Post|accessdate=14 августа 2014|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|deadlink=no}}</ref>. Бошгоҳ [[соли 2014]] дар бозии Суперҷоми УЕФА бар «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» пирӯз шуд. Ин 79-умин ҷоиза дар таърихи даста гардид<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5|title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|accessdate=2014-08-14|archivedate=2014-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5}}</ref>. Дар охирин ҳафтаи равзанаи интиқоли тобистонаи соли 2014 «Реал Мадрид» бозигарони калидӣ [[Хаби Алонсо]]ро ба «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» ва [[Анхел Ди Мария]]ро ба «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» фурӯхт. Ин тасмими бошгоҳ ба баҳсу мунозираҳои зиёд печид. [[Криштиану Роналду]] изҳор дошт: ''«Агар ман масъул мебудам, шояд корҳоро ба таври дигар анҷом медодам»'' ва [[Карло Анчелотти]] иқрор шуд, ки ''«Мо корҳоро бояд дубора аз сифр шурӯъ кунем<ref>{{cite web|url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=Yahoo! Sports |accessdate=2014-09-05|archivedate=2014-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html}}</ref>».'' Пас аз оғози нобарори мавсими 2014/15, «Реал Мадрид» силсилаи 22 пирӯзии пайиҳамро ба қайд гирифт, ки зафарият бар «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» шомили он рекорд буд. Ин натиҷаи назаррас, рекорди пешинаи Испониё - 18 ғалабаи пайдарпайи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» таҳти роҳбарии [[Франк Райкаард]] дар мавсими 2005/06-ро барҳам зад<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 «Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 |date=2016-01-06 }}. BBC. 20 декабри 2014</ref>. Силсилаи рекордӣ дар аввалин бозии [[соли 2015]] бо мағлубият аз тими «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ба итмом расид. Барои такрор кардани рекорди ҷаҳонӣ (24 ғалабаи пайдарпай) ба даста ду ғалаба нарасид<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 «Valencia 2 — 1 Real Madrid»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 |date=2016-01-06 }}. BBC. Сана: 4 январи 2015</ref>. Рӯзи [[20 декабр|20-уми декабр]] «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Сан-Лоренсо (бошгоҳи футбол)|Сан-Лоренсо]]»-и аргентинӣ ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро соҳиб шуд. «Каҳкашониҳо» дар даври ниманиҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» мағлуб шуда, муваффақияти соли гузаштаро такрор карда натавонистанд. Дар Ҷоми Испониё низ мувоҷеҳи шикаст шуданд, инчунин дар [[Ла Лига]] бо касби ду имтиёз кам аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» мақоми дуюмро аз худ карданд. [[25 май|25-уми май]]и [[соли 2015]] [[Карло Анчелотти]] аз вазифаи сармураббӣ бекор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|title=Florentino Pérez holds a press conference|date=2015-05-25|website=Realmadrid.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|deadlink=no}}</ref>. [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2015]] [[Рафаэл Бенитес]] сармураббии ҷадиди «Реал Мадрид» эълон шуд ва ӯ бо даста қарордоди дусола имзо намуд<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid|title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports|date=2015-06-03 |accessdate=2015-06-03|archivedate=2018-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid}}</ref>. «Реал»-и [[Мадрид]] бидуни мағлубият ба пеш мерафт, то дар бозии даври 11-уми чемпионати Испониё аз бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби 2:3 шикаст хӯрд. Ба дунболи он бохти хонагии 0:4 аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар «Эл-Класико»-и фасли якум рух дод. Дар дидори аввали 1/16-ниҳоии Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» дар сафар дастаи «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]»-ро бо ҳисоби 1:3 мағлуб намуд. Бинобар сабаби ба майдон баромадани [[Денис Черишев]]и масдудшуда дар ҳайати мадридиҳо, бозии баргашт лағв шуд ва «Реал Мадрид» аз идомаи мусобиқа маҳрум гашт<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|title=Real Madrid disqualified from Copa del Rey over fielding Denis Cheryshev despite being suspended|date=2015-12-04|work=Independent|accessdate=2017-06-22|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827124704/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|deadlink=no}}</ref>. [[Рафаэл Бенитес|Бенитес]] [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] бо иттиҳоми надоштани маҳбубият миёни ҳаводорон, норизоятии бозикунон ва нотавонӣ дар касби натиҷаҳои арзанда зидди тимҳои қавӣ аз вазифааш барканор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout|title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout|publisher=realmadrid.com|date=2016-01-04|accessdate=2016-01-04|archivedate=2020-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout}}</ref>. [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] дар баробари барканории Бенитес, хабари ба ҳайси сармураббӣ таъйин шудани [[Зайниддин Зидон]] эълон шуд<ref name="Coach Zidane">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid|website=UEFA.com|accessdate=2016-01-05|archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|deadlink=no }}</ref>. Зери роҳбарии [[Зайниддин Зидон|Зидон]], «Реал Мадрид» мавсими 2015/16-ро дар [[Ла Лига]] бо як хол камтар аз «Барселона» дар ҷои дуюм ба анҷом расонд<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|work=Sky Sports|title=2015–16 La Liga Table|date=2016-06-08|accessdate=2017-06-15|archive-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|deadlink=no}}</ref>. Рӯзи [[28 май|28-уми май]] дар шаҳри [[Милан]], «Реал Мадрид» дар финал боз ҳам бо «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» андари майдон шуд. Қисмати асосии бозӣ бо ҳисоби 1:1 ба анҷом расид ва дар силсилазарбаҳои пеналтӣ (5:3) бахт боз ҳам ба рӯи тими «Шоҳона» хандид. Бо ба даст овардани 11-умин унвони қаҳрамонӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]], мадридиҳо рекорди худро барои бештарин пирӯзӣ дар ин мусобиқот афзоиш доданд. Ин дастовард дар таърихи бошгоҳ номи “Ундесима”-ро гирифт<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|date=2016-05-28|website=UEFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:Real Madrid, campeón de la Champions (27309388821).jpg||thumb|center|<div class="center">Шодии мухлисони «Реал Мадрид» дар майдони Пуэрта-дел-Соли шаҳри [[Мадрид]]</div>]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ба ҳайси сармураббии «Реал Мадрид» аввалин мавсими пурраи худро бо пирӯзии [[Суперҷоми УЕФА 2016|Суперҷоми УЕФА]] дар соли 2016 оғоз кард<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid|date=2016-08-09|website=UEFA.com|accessdate=2017-06-15|publisher=UEFA|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. То 10-уми декабри соли 2016 мадридиҳо 35 бозиро пайиҳам бидуни бохт паси сар карда, рекорди нави бошгоҳро гузоштанд<ref>{{cite web|title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña|url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086|website=bbc.com|accessdate=2016-12-10|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[18 декабр|18-уми декабр]]и [[соли 2016]] дар бозии финалӣ, «Реал Мадрид» бар дастаи «[[Кашима Антлерс (бошгоҳи футбол)|Кашима Антлерс]]»-и [[Ҷопон]] бо ҳисоби 4:2 ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final|date=2016-12-18|accessdate=2016-12-18|publisher=FIFA|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|archivedate=2016-12-20}}</ref>. Пас аз мусовӣ бо «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» (3:3) дар Ҷоми Испониё, [[12 январ|12-уми январ]]и [[соли 2017]], силсилаи шикастнопазирии мадридиҳо ба 40 бозӣ тӯл кашид ва рекорди бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» бо 39 бозӣ бидуни мағлубият дар тамоми рақобатҳои фасли қабл шикаста шуд<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40|date=2017-01-12|accessdate=2017-05-27|publisher=ESPN|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|deadlink=no}}</ref>. Се рӯз пас дар майдони худ бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби (2:1) тими «Шоҳона»-ро мағлуб намуда, ба силсилаи шикастнопазирии онҳо нуқта гузошт<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record|date=2017-01-15|accessdate=2017-05-27|publisher=Fox Sports|archive-date=2017-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|deadlink=no}}</ref>. Моҳи майи соли 2017, «Реал Мадрид» 33-юмин маротиба дар таърих (бори аввал дар панҷ соли охир) ғолиби [[Ла Лига]] шуд<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga.|publisher=BBC.com|date=2017-05-21|access-date=2020-07-31|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211030150/https://www.bbc.com/sport/football/39926301|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:El dulce recibimiento del Ayuntamiento al Real Madrid (01).jpg|thumb|center|<div class="center">[[Флорентино Перес|Перес]], [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ва бозигарони «Реал» дар канори шаҳрдори Мадрид [[Мануела Кармена]] баъди пирӯзии 33-юм дар [[Ла Лига]], моҳи майи соли 2017</div>]] [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2017]], бошгоҳ бо шикаст додани «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]»-и туринӣ (4:1) дар финал унвони [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ҳифз карда дар таърихи муосир нахустин дастае гардид, ки дар ин мусобиқа пайиҳам ду маротиба пирӯз шуд<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report|title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve|author=Daniel Taylor|work=The Guardian|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2017-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff|author=Andrew Haslam|website=UEFA.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archive-date=2019-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926004946/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|deadlink=no}}</ref>. Ин сеюмин ҷом дар чор соли охир ва дар умум 12-ум ҷоми «Реал Мадрид» буд, ки ҳамчун рекорд дар таърихи мусобиқа ба қайд гирифта шуд. Ин дастовард бо номи “Дуодесима” низ маълум аст<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0|title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best|newspaper=nytimes.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2020-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0}}</ref>. Дар мавсими 2016/17, «Реал Мадрид» дар таърихи худ шумораи бештари ҷомҳоро дар як мавсим касб кард<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|title=The best season in history|website=Realmadrid.com|date=2017-06-08|accessdate=2017-06-09|location=Madrid, Spain|quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history.|publisher=Real Madrid Club de Fútbol|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|deadlink=no}}</ref>. «Реал Мадрид» бо бартарии 2:1 бар «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» ғолиби [[Суперҷоми УЕФА 2017]] шуд<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=TheGuardian.com |publisher=Guardian Media Group |date=2017-08-08 |access-date=2017-08-09 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |deadlink=no}}</ref>. 5 рӯз баъд, «Реал Мадрид» дар якумин дидори Суперҷоми Испониё дар «[[Камп Ноу (варзишгоҳ)|Камп Ноу]]» [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барса]]ро 1:3 шикаст дод ва сипас дар бозии баргашт 2:0 пирӯз шуда, ба силсилаи 24 голи пайиҳами «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба дарвозаи хомаиҳо хотима бахшид<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup|date=2017-08-17|work=Telegraph|accessdate=2017-08-24|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122213914/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[16 декабр|16-уми декабр]]и [[соли 2017]], дар бозии ниҳоӣ «Реал Мадрид» дастаи «[[Гремио (бошгоҳи футбол)|Гремио]]»-и Брозилро бо ҳисоби 1:0 шикаст дода, қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] шуд ва аввалин бошгоҳе гардид, ки ду бор пайиҳам ҷоми ин мусобиқотро ба даст овард<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|title=FIFA Club World Cup 2017 — News — Ramos and Real make history in the Emirates — FIFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|deadlink=yes|accessdate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|archivedate=2018-12-23}}</ref>. Худи ҳамон мавсим, «Реал Мадрид» бо «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба даври ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] расиданд. Ин бозӣ дар варзишгоҳи «Олимпӣ»-и шаҳри [[Киев]] баргузор шуда, бо ҷароҳат бардоштану ашкҳои [[Муҳаммад Салоҳ]] ва [[Дани Карвахал]], иштибоҳҳои дарвозабони «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» Лорис Кариус ва голҳои зебои [[Гарет Бейл]]у [[Карим Бензема]] дар хотираи ҳаводорони футбол нақш баст. Ин дидорро «Реал Мадрид» (3:1) ба нафъи хеш хотима дод ва унвони ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро нигоҳ дошта, аввалин дастае гардид, ки аз рӯзи таъсис дар ин мусобиқа пайиҳам се маротиба пирӯз шуд. Инчунин пас аз солҳои 70-ум баъд аз «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» якумин бошгоҳе шуд, ки дар се мусобиқаи пайдарпайи урупоӣ ғолиб омад. === Реал баъди истеъфои Зидон ва фурӯши Роналду === Рӯзи [[31 май|31-уми май]], панҷ рӯз пас аз пирӯзӣ дар финал, [[Зайниддин Зидон|Зидон]] аз вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» истеъфо дод ва сабаби рафтанашро “ниёз ба тағйир” унвон кард<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/|title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid|date=2018-05-31|work=Esquire|access-date=14 июня 2018|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700|title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win|date=2018-05-31|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700}}</ref>. «Реал Мадрид» дар соли 2017, ҷоми «Нӯҳ арзиш», ҷоиза аз барномаи иҷтимоии байналмилалии кӯдакон «[[Футбол барои дӯстӣ]]»-ро дарёфт кард. Ҳар сол ҷом барои сатҳи баланди масъулияти иҷтимоии бошгоҳ ва ӯҳдадориҳои бештар ба арзишҳои лоиҳа (дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ, анъанаҳо ва шараф) дода мешавад. Ғолибро кӯдакони иштироккунандаи чорабиниҳои ниҳоии барномаи F4F аз 64 кишвари ҷаҳон интихоб карданд<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://amp.championat.com/football/news-3395989-real-madrid-poluchil-kubok-devjati-cennostej.html|title=«Реал Мадрид» получил Кубок «Девяти ценностей»|website=championat.com|date=2018-04-05|accessdate=2022-06-02|archive-date=|archive-url=}}</ref>. «Реал Мадрид» [[12 июн|12–уми июн]]и соли 2018 расман эълон кард, ки [[Хулен Лопетеги]] сармураббии тими миллии Испониё баъди анҷоми мусобиқаи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]] вазифаи сармураббии бошгоҳро ба ӯҳда мегирад. Вале як рӯз пеш аз оғози мусобиқот [[Хулен Лопетеги|Лопетеги]] барои бидуни огоҳӣ музокира кардан бо бошгоҳ, аз мунтахаби Испониё барканор шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380|title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach|date=2018-06-12|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over|date=2018-06-13|website=the Guardian|language=en|archive-date=2019-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44467548|title=World Cup 2018: Spain sack manager Julen Lopetegui two days before first match|date=2018-06-13|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2019-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412054747/https://www.bbc.com/sport/football/44467548}}</ref>. Тобистони соли 2018 дар пайи таҷдиди ҳайат, устураи бошгоҳ [[Криштиану Роналду]] ба арзиши 112 миллион евро ба тими «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» гузашт<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173|title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m|date=2018-07-10|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173}}</ref>. Пас аз як қатор бозиҳои заъиф ва мағлубиятҳои даста, Лопетеги аз кор озод карда шуда, мураббии онвақтаи «[[Реал Мадрид Кастийя]]» [[Сантияго Солари]] ҷойгузини ӯ таъйин гашт<ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |date=2018-10-29|newspaper=ABC |language=es |publisher=Vocento |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2019-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html }}</ref>. [[22 декабр|22-юми декабр]]и соли 2018 «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Ал-Айн (бошгоҳи футбол)|Ал-Айн]]»-и Аморати Муттаҳидаи Араб бо ҳисоби 4:1 ғалаба карда, пайиҳам сеюмин [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард. Пас аз ин пирӯзӣ «Реал Мадрид» бо чаҳор унвон ба рекорддори мутлақи мусобиқа табдил ёфт. Бошгоҳ дар маҷмӯъ ҳафт маротиба қаҳрамони ҷаҳон дониста мешавад, зеро ФИФА Ҷоми байниқораиро ҳамчун пешгузаштаи Ҷоми бошгоҳҳои ҷаҳон эътироф мекунад. «Реал Мадрид» инчунин шумораи рекорди пайдарпай дар ин мусобиқаро афзоиш дод<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=FIFA |date=2018-12-22 |access-date=22 декабря 2018 |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2018-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown}}</ref>. [[11 март|11-уми март]]и соли 2019 «Реал Мадрид» дубора [[Зайниддин Зидон|Зидон]]ро сармураббии бошгоҳ таъйин кард<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|title=Official Announcement|publisher=Real Madrid C.F.|date=2019-03-11|accessdate=2019-03-11|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid|title=Zidane regresa al real madrid|date=2019-03-11|work=Real Madrid C.F.|access-date=11 марти 2019|language=es|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817161913/https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid}}</ref>. [[12 январ|12-уми январ]]и соли 2020 «Реал Мадрид» дар силсилазарбаҳои пеналтӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]»-ро шикаст дод ва ёздаҳумин унвони қаҳрамонии Суперҷоми Испониёро касб кард<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601|title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties|date=2020-01-12|work=BBC Sport|access-date=9 февраля 2020|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601}}</ref>. Моҳи марти соли 2020 бар асари [[Дунёгирии COVID-19|пандемияи COVID-19]] таътил эълон шуд ва дар моҳи июн бозиҳо дубора шурӯъ шуданд. Бозигарони бошгоҳи «Шоҳона» баъди баргашт 10 ғалабаи пайиҳам ба даст оварда унвони 34-ум қаҳрамонӣ дар Ла Лигаро соҳиб шуданд<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season|date=2020-07-17|accessdate=2020-07-17|website=marca.com|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|deadlink=no}}</ref>. 19-уми апрели соли 2021 бошгоҳ эълон кард, ки якҷоя бо 11 бошгоҳи дигар ба [[Суперлигаи Урупо]] ҳамроҳ мешавад. Вале баъди чанд рӯз, бинобар норозигии шадиди ҳаводорон, бошгоҳҳо як паси дигар расман аз ин лоиҳа хориҷ шуданд. «Реал» бо се бошгоҳи дигар дар ҳоли идомаи музокирот боқӣ монданд<ref>{{cite web|title=Перес: "Реал", «Барселона», «Ювентус» и «Милан» продолжают переговоры по Суперлиге|url=https://tass.ru/sport/11213415|website=tass.ru|date=2021-04-22|accessdate=2022-03-21}}</ref>. Дар чемпионат, даста мавсимро дар ҷойи дуюм бо 2 хол камтар аз «Атлетико Мадрид» ба анҷом расонид. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021]] даста дар нимфинал аз тими «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» мағлуб шуд. [[27 май|27-уми май]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] расман истеъфо дод ва [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2021]] [[Карло Анчелотти]] дубора ба ҳайси сармураббӣ баргашт. === Бозгашти дубораи Анчелотти === Пас аз омадани мураббии пуртаҷриба дар фасли 2021/22 ду бозикуни муҳим, миёнмайдони ҷавони бошгоҳи фаронсавии «[[Ренн (бошгоҳи футбол)|Ренн]]» [[Эдуардо Камавинга]] ва муҳофизи утришии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» [[Давид Алаба]] ба даста ҷалб шуданд<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/rasman-real-futbolbozi-nav-kharid/?sphrase_id=31196|title=Расман: “Реал” футболбози нав харид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/marca-alaba-bo-real-madrid-shartnoma-bast/?sphrase_id=31195|title=Marca: Алаба бо “Реал Мадрид” шартнома баст|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-01-19}}</ref>. Мавсимро бошгоҳ комёбона анҷом дод: «Реал Мадрид» барандаи Суперҷоми Испониё, Ла Лига (натиҷаи рекордии 35-умин бор) ва [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо]] гардид. [[27 май|27-уми май]]и [[соли 2022]] дар финал, даста бо ҳисоби 1:0 бар тими инглисии «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» пирӯз шуд ва бори 14-ум унвони қаҳрамониро ба даст овард, ки дар таърихи мусобиқа натиҷаи рекордӣ маҳсуб мешавад<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/vinisius-unior-marotibai-14-um-real-ro-a-ramoni-lch-gardonid/?sphrase_id=31201|title=Винисиус Ҷуниор маротибаи 14-ум “Реал”-ро қаҳрамони ЛЧ гардонид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2022-05-29}}</ref>. [[Акс:Ofrenda de la Liga y la Champions-57-L.Millán (52109310843).jpg|thumb|center|250px|<div class="center">Футболбозони «Реал» як рӯз пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо 2021/22]] [[Дубли тиллоӣ (футбол)|дубл]]ро ҷашн гирифтанд</div>]] [[10 август|10-уми август]]и [[соли 2022]] «Реал Мадрид» дар бозии [[Суперҷоми УЕФА 2022]] бар дастаи «[[Айнтрахт Франкфурт]]» бо ҳисоби 2:0 ғалаба ба даст овард. Ин пирӯзии арзишманд бошгоҳро соҳиби Суперҷом гардонда, аз рӯи шумораи ҷом ба тимҳои машҳури урупоӣ — «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ҳамсаф намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/6614-real-madrid-barandai-superomi-uefa-2022.html|title="Реал Мадрид" - барандаи Суперҷоми УЕФА-2022!|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-08-11}}</ref>. [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2024]] дастаи «Реал Мадрид» бори понздаҳум ғолиби Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гардид. Дар бозии ниҳоӣ тими «[[Боруссия Дортмунд|Боруссия]]»-и Дортмундро бо ҳисоби 2:0 мағлуб намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html/|title="Реал"-и Мадрид – ғолиби понздаҳкаратаи Лигаи Чемпионҳои УЕФА|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-06-02|accessdate=2025-06-02|archivedate=2024-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602115020/https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2039970/|title=History: B. Dortmund 0-2 Real Madrid: UEFA Champions League 2023/24 Final|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. Илова бар ин, «Реал» бори аввал дар таърихи худ мавсими Лигаи қаҳрамонҳоро бидуни ягон бохт анҷом дод<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/errors/|title=The official website for European football|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. == Намодҳои бошгоҳ == === Ангораҳо === <div class="center">'''Таърихи ангораҳои бошгоҳ'''</div> <gallery caption="" 'таърихи="" ангораҳои="" бошгоҳ'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Real emblem.png|Нахустин ангораи бошгоҳ (1902—1908) Real emblem 4.png|(1908—1920) Real emblem 5.png|(1920-1931) Escudo Real madrid 1931.png|(1931—1941) </gallery> === Пироҳанҳои даста дар мавсимҳои гуногун === ==== Хонагӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = _RM1902 |pattern_so = _rmcf1902h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 111111 |title = 1902 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1911 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1914 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1925h |pattern_b =_rmcf1925h |pattern_ra =_rmcf1925h |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 1925 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1926 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1931 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1941 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1954 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1955 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _RM1981 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1980 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8286 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1982 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8586h |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1984 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8689 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1986 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8990 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1989 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9091h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9091h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1990 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9293h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1992 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9394 |pattern_b = _rmcf9394 |pattern_ra = _rmcf9394 |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9394 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1993 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9495h |pattern_b = _rmcf9495h |pattern_ra = _rmcf9495h |pattern_sh = _rmcf9495h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1994 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9697h |pattern_b = _rmcf9697h |pattern_ra = _rmcf9697h |pattern_sh = _rmcf9697h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1996 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9798h |pattern_b = _rmcf9798h |pattern_ra = _rmcf9798h |pattern_sh = _rmcf9798h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1997 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9899h |pattern_b = _real9899h |pattern_ra = _rmcf9899h |pattern_sh = _rmcf9899h |pattern_so = |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1998 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0001h |pattern_b = _rmcf0001h |pattern_ra = _rm0001h |pattern_sh = _rmcf0001h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2000 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0102h |pattern_b = _rmcf0102h |pattern_ra = _rmcf0102h |pattern_sh = _rmcf0102h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2001 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _rmcf2002 |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2002 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0304 |pattern_b = _rmcf0304 |pattern_ra = _rmcf0304 |pattern_sh = _rmcf0304h |pattern_so = _rmcf0304 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2003 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rmcf0405H |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = _rmcf0405h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2004 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rm0506h |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2005 }} | {{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607h |pattern_b = _realmadrid0607h |pattern_ra = _realmadrid0607h |pattern_sh = _realmadrid0607h |pattern_so = _realmadrid0607h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2006 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0708h1 |pattern_b = _rmcf0708h1 |pattern_ra = _rmcf0708h1 |pattern_sh = _rmcf0708h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 0000FF |socks = FFFFFF |title = 2007 }} | {{Football kit |pattern_la = _derbyc0910h |pattern_b = _rmcf0809h |pattern_ra = _derbyc0910h |pattern_sh = _adidasonwhite |pattern_so = _3_stripes_black |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2008 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0910h |pattern_b = _realmadrid0910home |pattern_ra = _rmcf0910h |pattern_sh = _rmcf0910h2 |pattern_so = _realmadrid0910home |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2009 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1011h |pattern_b = _rmcf1011h1 |pattern_ra = _rmcf1011h |pattern_sh = _realmadrid1011home |pattern_so = _rmcf1011h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000099 |socks = FFFFFF |title = 2010 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1112h |pattern_b = _rmcf1112 |pattern_ra = _rmcf1112h |pattern_sh = _rmcf1112h |pattern_so = _rmcf1112h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2011 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1213h2 |pattern_b = _rmcf1213h4 |pattern_ra = _rmcf1213h2 |pattern_sh = _rmcf1213h |pattern_so = _rmcf1213h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2012 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1314h2 |pattern_b = _rmcf1314h |pattern_ra = _rmcf1314h2 |pattern_sh = _realmadrid1314home |pattern_so = _rmcf1314h2 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2013 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |alt = |pattern_la = _realmadrid1415h |pattern_b = _realmadridcf1415h |pattern_ra = _realmadrid1415h |pattern_so = _realmadrid1415h |pattern_sh = _realmadrid1415h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2014 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _rmcf1516h |pattern_b = _rmcf1516h |pattern_ra = _rmcf1516h |pattern_sh = _rmcf1516h |pattern_so = _rmcf1516h |leftarm = _rmcf1516h |body = _rmcf1516h |rightarm = _rmcf1516h |shorts = _rmcf1516h |socks = _rmcf1516h |title = 2015/16 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1617h |pattern_b = _realmadrid1617h |pattern_ra = _realmadrid1617h |pattern_sh = _realmadrid1617h |pattern_so = _realmadrid1617h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2016/17 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1718h |pattern_b = _realmadrid1718h |pattern_ra = _realmadrid1718h |pattern_sh = _realmadrid1718h |pattern_so = _realmadrid1718h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2017/18 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1920h |pattern_b = _realmadrid1920h |pattern_ra = _realmadrid1920h |pattern_sh = _realmadrid1920h |pattern_so = _realmadrid1920h |leftarm = ffffff |body = ffffff |rightarm = ffffff |shorts = ffffff |socks = ffffff |title = 2019 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2021h |pattern_b = _realmadrid2021h |pattern_ra = _realmadrid2021h |pattern_sh = _realmadrid2021h |pattern_so = _realmadrid2021h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2020/21 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2122H |pattern_b = _realmadrid2122H |pattern_ra = _realmadrid2122H |pattern_sh = _realmadrid2122H |pattern_so = _realmadrid2122H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2021/22 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2223H |pattern_b = _realmadrid2223H |pattern_ra = _realmadrid2223H |pattern_sh = _realmadrid2223H |pattern_so = _realmadrid2223H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2022/23 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324h |pattern_b = _realmadridcf2324h |pattern_ra = _realmadridcf2324h |pattern_sh = _realmadridcf2324h |pattern_so = _realmadridcf2324hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2023/24 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425h |pattern_b = _realmadrid2425h |pattern_ra = _realmadrid2425h |pattern_sh = _realmadrid2425h |pattern_so = _realmadrid2425hl |leftarm = FF9000 |body = FF9000 |rightarm = FF9000 |short = FF9000 |socks = FF9000 |title = 2024/25 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526h |pattern_b = _realmadrid2526h |pattern_ra = _realmadrid2526h |pattern_sh = _realmadrid2526h |pattern_so = _adidasonwhitel |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = 433E3A |title = 2025/26 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2627h |pattern_b = _realmadrid2627h |pattern_ra = _realmadrid2627h |pattern_sh = _realmadrid2627h |pattern_so = _realmadrid2627hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2026/27 }} |} ==== Меҳмонӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _ RM1981A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1981A |pattern_so =_RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1980}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982B |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1982}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1984}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8788a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8788a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1986}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8990a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8990a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1989}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9293a |pattern_b = _rmcf9293a |pattern_ra = _rmcf9293a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so = _rmcf9293a |socks = 0246d0 |title = 1992/93}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9394a |pattern_b = _rmcf9394a |pattern_ra = _rmcf9394a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so =_rmcf9394a |socks = 0246d0 |title = 1993/94 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9496A |pattern_b = _rmcf9496a |pattern_ra = _rmcf9496A |pattern_sh = _rmcf9496a |pattern_so = _rmcf9496a |socks = 4234B5 |title = 1994/95}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9697a |pattern_b = _rmcf9697a |pattern_ra = _rmcf9697a |pattern_sh = _rmcf9697a |pattern_so = _rmcf9697a |socks = 362F78 |title = 1996/97}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9798a |pattern_b = _rmcf9798a |pattern_ra = _rmcf9798a |pattern_sh = _rmcf9798a |pattern_so = _rmcf9798a |socks = 4234B5 |title = 1997/98}} |{{Football kit |pattern_la = _real9899a |pattern_b = _rmcf9899a |pattern_ra = _real9899a |pattern_sh = _real9899a |pattern_so = _rmcf9899a |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid9900 |pattern_b = _rmcf9900a |pattern_ra = _realmadrid9900 |pattern_sh = _rmcf9900a |pattern_so = _rmcf9900a |socks = 000000 |title = 1999/2001}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0102a |pattern_b = _rmcf0102a |pattern_ra = _rmcf0102a |pattern_sh = _rmcf0102a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002a1 |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2002/03 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0304a |pattern_b = _rmcf0304A1 |pattern_ra = _rmcf0304a |pattern_sh = _rmcf0304a |pattern_so = _rmcf0304a |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2003/04}} |{{Football kit |pattern_la = _saturn0708h |pattern_b = _rmcf0405a |pattern_ra = _saturn0708h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2004/05}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506a |pattern_b = _rmcf0506a |pattern_ra = _rmcf0506a |pattern_sh = _rmcf0506a |pattern_so = _rmcf0506a |socks = 000140 |title = 2005/06}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607a |pattern_b = _realmadrid0607a |pattern_ra = _realmadrid0607a |pattern_sh = _realmadrid0607a |pattern_so = _realmadrid0607a |socks = 000000 |title = 2006/07}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708a |pattern_b = _rmcf0708a |pattern_ra = _rmcf0708a |pattern_sh = _rmcf0708a |pattern_so = _rmcf0708A |socks = 000080 |title = 2007/08}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0809a |pattern_b = _rmcf0809a |pattern_ra = _rmcf0809a |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2008/09}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910a |pattern_b = _rmcf0910a |pattern_ra = _rmcf0910a |pattern_sh = _rmcf0910a |pattern_so = _rmcf0910a |socks = 002040 |title = 2009/10 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011a |pattern_b = _rmcf1011a |pattern_ra = _rmcf1011a |pattern_sh = _rmcf1011a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 001020 |title = 2010/11}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112a |pattern_b = _rmcf1112a |pattern_ra = _rmcf1112a |pattern_sh = _rmcf1112a |pattern_so = _rmcf1112a |socks = 000000 |title = 2011/12}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213a |pattern_b = _rmcf1213a |pattern_ra = _rmcf1213a |pattern_sh = _rmcf1213a |pattern_so = _rmcf1213a |socks = 000040 |title = 2012/13}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314a |pattern_b = _rmcf1314a |pattern_ra = _rmcf1314a |pattern_sh = _rmcf1314a |pattern_so = _rmcf1314a |socks = 0159FE |title = 2013/14}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415a |pattern_b = _realmadridcf1415a |pattern_ra = _rmcf1415a |pattern_sh = _rmcf1415a |pattern_so = _realmadrid1415a |socks = EC1370 |title = 2014/15}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516a |pattern_b = _rmcf1516a |pattern_ra = _rmcf1516a |pattern_sh = _rmcf1516a |pattern_so = _rmcf1516a |leftarm = B7B7B7 |body = B7B7B7 |rightarm = B7B7B7 |shorts = B7B7B7 |socks = B7B7B7 |title = 2015/16}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617a |pattern_b = _rmcf1617a |pattern_ra = _rmcf1617a |pattern_sh = _rmcf1617a |pattern_so = _rmcf1617a |socks = 8449CE |title = 2016/17 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718a |pattern_b = _realmadrid1718a |pattern_ra = _realmadrid1718a |pattern_sh = _realmadrid1718a |pattern_so = _realmadrid1718a |socks = 000000 |title = 2017/18}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819a |pattern_b = _realmadrid1819a |pattern_ra = _realmadrid1819a |pattern_sh = _realmadrid1819a |pattern_so = _realmadrid1819a |socks = 070715 |title = 2018/19}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920a |pattern_b = _realmadrid1920a |pattern_ra = _realmadrid1920a |pattern_sh = _realmadrid1920a |pattern_so = _realmadrid1920a |socks = 021748 |title = 2019/20}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid2021a |pattern_b = _realmadrid2021a |pattern_ra = _realmadrid2021a |pattern_sh = _realmadrid2021A |pattern_so = _realmadrid2021A |socks = FF8789 |title = 2020/21}} |{{Football kit |pattern_la =_realmadrid2122A |pattern_b = _realmadrid2122A |pattern_ra = _realmadrid2122A |pattern_sh = _realmadrid2122A |pattern_so = _realmadrid2122Al |socks = 28315C |title = 2021/22}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223a |pattern_b = _realmadridcf2223a |pattern_ra = _realmadridcf2223a |pattern_sh = _realmadridcf2223a |pattern_so = _realmadridcf2223a |socks = 8C89C0 |title = 2022/23}} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324a |pattern_b = _realmadridcf2324a |pattern_ra = _realmadridcf2324a |pattern_sh = _realmadridcf2324a |pattern_so = _realmadridcf2324al |leftarm = 000030 |body = 000030 |rightarm = 000030 |short = 000030 |socks = 000030 |title = 2023/24 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425a |pattern_b = _realmadrid2425a |pattern_ra = _realmadrid2425a |pattern_sh = _realmadrid2425a |pattern_so = _realmadrid2425al |leftarm = 4b4848 |body = 4b4848 |rightarm = 4b4848 |short = 4b4848 |socks = 4b4848 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526a |pattern_b = _realmadrid2526a |pattern_ra = _realmadrid2526a |pattern_sh = _realmadrid2526a |pattern_so = _realmadrid2526al |leftarm = 262a45 |body = 262a45 |rightarm = 262a45 |short = 262a45 |socks = 262a45 |title = 2025/26 }} |} ==== Эҳтиётӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _real9899t |pattern_b = _real9899t |pattern_ra = _real9899t |pattern_sh = _real9899t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9900t |pattern_b = _rmcf9900t |pattern_ra = _rmcf9900t |pattern_sh = _rmcf9900t |pattern_so = _rmcf9900t |socks = 000080 |title = 1999/2001}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0102t |pattern_b = _realmadrid0102t |pattern_ra = _realmadrid0102t |pattern_sh = _realmadrid0102t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} | |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002t |leftarm = 400080 |body = 400080 |rightarm = 400080 |shorts = 400080 |socks = 400080 |title = 2002/03}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0304t |pattern_b = _realmadrid0304t |pattern_ra = _realmadrid0304t |pattern_sh = _adidasonblack |pattern_so = _realmadrid0304t |socks = 000000 |title = 2003/04}} | |{{Football kit |pattern_la = _brugge0304h |pattern_b = _rmcf0405t |pattern_ra = _brugge0304h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2004/05}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506t |pattern_b = _rmcf0506t |pattern_ra = _rmcf0506t |pattern_sh = _rmcf0506t |pattern_so = _rmcf0506t |socks = 000000 |title = 2005/06 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607t |pattern_b = _realmadrid0607t |pattern_ra = _realmadrid0607t |pattern_sh = _realmadrid0607t |pattern_so = _realmadrid0607t |socks = 400080 |title = 2006/07}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708t |pattern_b = _rmcf0708t |pattern_ra = _rmcf0708t |pattern_sh = _adidaswhite |shorts = 404040 |socks = 404040 |title = 2007/08}} | |{{Football kit |pattern_la = _derbyc0910a |pattern_b = _rmcf0809t |pattern_r = _derbyc0910a |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2008/09}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910t |pattern_b = _rmcf0910t |pattern_ra = _rmcf0910t |pattern_sh = _rmcf0910t |pattern_so = _galaxy11t |socks = 000000 |title = 2009/10}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011t |pattern_b = _rmcf1011t |pattern_ra = _rmcf1011t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 4B088A |socks = 4B088A |title = 2010/11}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112t |pattern_b = _rmcf1112t |pattern_ra = _rmcf1112t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _mexico86h |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 2011/12}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213t |pattern_b = _rmcf1213t |pattern_ra = _rmcf1213t |pattern_sh = _rmcf1213t |pattern_so = _rmcf1213t |socks = 006030 |title = 2012/13 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314t2 |pattern_b = _rmcf1314t2 |pattern_ra = _rmcf1314t2 |pattern_sh = _rmcf1314t2 |pattern_so = _3_stripes_black |socks = FF5500 |title = 2013/14}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415t |pattern_b = _realmadridcf1415t |pattern_ra = _rmcf1415t |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |socks = 000000 |title = 2014/15}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516t |pattern_b = _rmcf1516t |pattern_ra = _rmcf1516t |pattern_sh = _rmcf1516t |pattern_so = _rmcf1516t |leftarm = 000033 |body = 000033 |rightarm = 000033 |shorts = 000033 |socks = 000033 |title = 2015/16}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617t |pattern_b = _rmcf1617t |pattern_ra = _rmcf1617t |pattern_sh = _rmcf1617t |pattern_so = _rmcf1617t |socks = 000000 |title = 2016/17}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718t |pattern_b = _realmadrid1718t |pattern_ra = _realmadrid1718t |pattern_sh = _realmadrid1718t |pattern_so = _realmadrid1718t |socks = 22A6BF |title = 2017/18}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819t |pattern_b = _realmadrid1819t |pattern_ra = _realmadrid1819t |pattern_sh = _realmadrid1819t |pattern_so = _realmadrid1819t |socks = FF2828 |title = 2018/19}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920t |pattern_b = _realmadrid1920t |pattern_ra = _realmadrid1920t |pattern_sh = _rmcf201920t |pattern_so = _rmcf201920t |shorts = 00CC99 |socks = 00CC99 |title = 2019/20 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2021t |pattern_b = _realmadridcf2021t |pattern_ra = _realmadridcf2021t |pattern_sh = _realmadridcf2021t |pattern_so = _realmadridcf2021t |shorts = 0F0F0F |socks = 0F0F0F |title = 2020/21}} | |{{Football kit |pattern_b = _realmadrid2122t |pattern_sh = _realmadrid2122t |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 2BB6BB |rightarm = 2BB6BB |socks = 2BB6BB |title = 2021/22}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223t |pattern_b = _realmadridcf2223t |pattern_ra = _realmadridcf2223t |pattern_sh = _realmadridcf2223t |pattern_so = _realmadridcf2223t |socks = 000000 |title = 2022/23}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324t |pattern_b = _realmadridcf2324t |pattern_ra = _realmadridcf2324t |pattern_sh = _realmadridcf2324t |pattern_so = _realmadridcf2324tl |socks = 000000 |title = 2023/24}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425t |pattern_b = _realmadrid2425t |pattern_ra = _realmadrid2425t |pattern_sh = _realmadrid2425t |pattern_so = _realmadrid2425tl |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526t |pattern_b = _realmadrid2526t |pattern_ra = _realmadrid2526t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = 007CE4 |body = 007CE4 |rightarm = 007CE4 |shorts = 007CE4 |socks = 007CE4 |title = 2025/26 }} |} === Брендҳо ва сарпарастҳо === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em" |- !Давра !Истеҳсолкунандаи либос !Сарпарасти пироҳан |- |1980—1982 | rowspan="2" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |<small>''-''</small> |- |1982—1985 |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Zanussi]] |- |1985—1989 | rowspan="4" |{{Парчами Дания}} [[Hummel International|Hummel]] |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Parmalat]] |- |1989—1991 |{{Парчами Испания}} Reny Picot |- |1991—1992 |{{Парчами Испания}} Otaysa |- |1992—1994 | rowspan="3" |{{Парчами Олмон}} [[Teka]] |- |1994—1998 |{{Парчами Испания}} [[Kelme]] |- |1998—2001 | rowspan="8" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |- |2001—2002 |{{Парчами Испания}} Realmadrid.com |- |2002—2005 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens mobile]] |- |2005—2006 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens]] |- |2006—2007 |{{Парчами Олмон}} [[BenQ-Siemens]] |- |2007—2013 |{{Парчами Австрия}} [[Bwin]] |- |2013—{{Т. ҳ.}} |{{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Fly Emirates]] |} == Рӯйхати мавсимҳо == {| |valign="top" width=0%| {| class="wide collapsible collapsed" style="text-align:center" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Мавсим''' !'''Дивизион''' !'''Мақом''' !'''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷом]]''' !'''Мусобиқаҳои байналмилалӣ''' |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё (1929)|1929]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1928/1929|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1929/1930|1929/30]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1929/1930|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1930/1931|1930/31]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1930/1931|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1931/1932|1931/32]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1931/1932|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1932/1933|1932/33]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1932/1933|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1933/1934|1933/34]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1933/1934|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1934/1935|1934/35]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1934/1935|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1935/1936|1935/36]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1935/1936|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1939/1940|1939/40]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1939/1940|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1940/1941|1940/41]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1940/1941|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1941/1942|1941/42]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1941/1942|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1942/1943|1942/43]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|10-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1942/1943|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1943/1944|1943/44]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1943/1944|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1944/1945|1944/45]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1944/1945|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1945/1946|1945/46]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1945/1946|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1946/1947|1946/47]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1946/1947|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1947/1948|1947/48]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|11-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1947/1948|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1948/1949|1948/49]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1948/1949|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1949/1950|1949/50]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1949/1950|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1950/1951|1950/51]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1950/1951|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1951/1952|1951/52]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1951/1952|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1952/1953|1952/53]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1952/1953|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1953/1954|1953/54]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1953/1954|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1954/1955|1954/55]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1954/1955|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1955/1956|1955/56]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1955/1956|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1955/1956|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1956/1957|1956/57]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1956/1957|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1956/1957|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1957/1958|1957/58]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1957/1958|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1957/1958|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1958/1959|1958/59]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1958/1959|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1958/1959|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1959/1960|1959/60]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1959/1960|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1959/1960|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1960/1961|1960/61]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1960/1961|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1960/1961|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1961/1962|1961/62]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1961/1962|Ғолиб]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1961/1962|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1962/1963|1962/63]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1962/1963|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1962/1963|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1963/1964|1963/64]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1963/1964|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1963/1964|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1964/1965|1964/65]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1964/1965|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1964/1965|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1965/1966|1965/66]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1965/1966|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1965/1966|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1966/1967|1966/67]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1966/1967|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1966/1967|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1967/1968|1967/68]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1967/1968|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1967/1968|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1968/1969|1968/69]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1968/1969|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1968/1969|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1969/1970|1969/70]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1969/1970|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1969/1970|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1970/1971|1970/71]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1970/1971|1/16]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1970/1971|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1971/1972|1971/72]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1971/1972|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1971/1972|ҶУ 1/16]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1972/1973|1972/73]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1972/1973|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1972/1973|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1973/1974|1973/74]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|8-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1973/1974|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1973/1974|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1974/1975|1974/75]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1974/1975|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1974/1975|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1975/1976|1975/76]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1975/1976|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1975/1976|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1976/1977|1976/77]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1976/1977|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1976/1977|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1977/1978|1977/78]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1977/1978|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1978/1979|1978/79]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1978/1979|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1978/1979|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1979/1980|1979/80]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1979/1980|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1979/1980|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1980/1981|1980/81]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1980/1981|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1980/1981|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1981/1982|1981/82]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1981/1982|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1981/1982|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1982/1983|1982/83]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1982/1983|Финалист]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1982/1983|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1983/1984|1983/84]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1983/1984|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1983/1984|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1984/1985|1984/85]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1984/1985|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1984/1985|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1985/1986|1985/86]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1985/1986|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1985/1986|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1986/1987|1986/87]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Кубок Испании по футболу 1986/1987|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1986/1987|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1987/1988|1987/88]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1987/1988|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1987/1988|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1988/1989|1988/89]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1988/1989|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1988/1989|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1989/1990|1989/90]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1989/1990|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1989/1990|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1990/1991|1990/91]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1990/1991|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1990/1991|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1991/1992|1991/92]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1991/1992|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1991/1992|ҶУ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1992/1993|1992/93]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1992/1993|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1992/1993|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1993/1994|1993/94]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1993/1994|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1993/1994|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1994/1995|1994/95]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1994/1995|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1994/1995|ҶУ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1995/1996|1995/96]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1995/1996|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1995/1996|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1996/1997|1996/97]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1996/1997|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1997/1998|1997/98]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1997/1998|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1997/1998|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1998/1999|1998/99]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1998/1999|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998/1999|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1999/2000|1999/00]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1999/2000|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1999/2000|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2000/2001|2000/01]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2000/2001|1/32]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000/2001|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2001/2002|2001/02]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2001/2002|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2001/2002|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2002/2003|2002/03]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2002/2003|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002/2003|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2003/2004|2003/04]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2003/2004|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2003/2004|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2004/2005|2004/05]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2004/2005|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2004/2005|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2005/2006|2005/06]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2005/2006|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2005/2006|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2006/2007|2006/07]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2006/2007|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2006/2007|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2007/2008|2007/08]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2007/2008|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2007/2008|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2008/2009|2008/09]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2008/2009|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2008/2009|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2009/2010|2009/10]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2009/2010|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2009/2010|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2010/2011|2010/11]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2010/2011|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2010/2011|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2011/2012|2011/12]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2011/2012|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2011/2012|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2012/2013|2012/13]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2012/2013|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2012/2013|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2013/2014|2013/14]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2013/2014|Ғолиб]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2013/2014|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2014/2015|2014/15]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2014/2015|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014/2015|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2015/2016|2015/16]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2015/2016|ҳазф баъди 1/16]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2015/2016|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2016/2017|2016/17]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2016/2017|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016/2017|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2017/2018|2017/18]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2017/2018|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017/2018|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2018/2019|2018/19]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2018/2019|1/2]] ! style="background:#efefef;" |[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018/2019|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2019/2020|2019/20]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2019/2020|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2019/2020|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2020/2021|2020/21]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2020/2021|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2021/2022|2021/22]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2021/2022|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2022/2023|2022/23]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2022/2023|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022/2023|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2023/2024|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2023/2024|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2024/2025|2024/25]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2024/2025|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024/2025|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2025/2026|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2025/2026|ЛҚ 1/4]] |} |} == Варзишгоҳ == Дар тӯли таърихи худ, бошгоҳи «Реал Мадрид» дар чандин варзишгоҳ бозӣ кардааст: '''Кампо де О’Доннелл''' (1912–1923) — аввалин майдони расмии мадридиҳо, ки дар наздикии хиёбони О’Доннелл ҷойгир буд ва асосан барои бозиҳои дӯстона ва маҳаллӣ истифода мешуд. '''Кампо де Сюдад Линеал''' (1923–1924) — яке аз варзишгоҳҳои кӯтоҳмуддати даста, ки дар маҳаллаи Сюдад Линеали Мадрид ҷойгир буд ва то оғози сохтмони варзишгоҳи Чамартин истифода мешуд.<ref>{{Cite web |title=Campo de Ciudad Lineal |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Campo_de_Ciudad_Lineal |access-date=2025-06-03}}</ref> '''Варзишгоҳи Чамартин''' (1924–1946) — нахустин варзишгоҳи замонавии бошгоҳ, ки [[17 май|17-уми май]]и [[соли 1924]] бо ғунҷоиши 22 500 тамошобин ифтитоҳ гардид. Он ҳамчун майдони хонагӣ барои соҳиб шудани ҷоизаҳои аввалини даста хизмат кард.<ref>{{Cite web |title=Old Chamartín Stadium |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football-legends/chamartin |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Boca - Real Madrid 1925.jpg|thumb|left|240px|Акси қадимӣ аз варзишгоҳи Чамартин]] '''Чамартини нав''' (1947–1955) — бинобар зарурати доштани варзишгоҳи бузургтар, сохтмони варзишгоҳи нав оғоз ёфт, ки бо номи «Чамартини нав» шинохта мешуд. Он [[14 декабр|14-уми декабри]] [[соли 1947]] ба истифода дода шуд ва дар бозии ифтитоҳӣ «Реал Мадрид» тими портуғолии «[[Белененсеш (бошгоҳи футбол)|Белененсеш]]»-ро бо ҳисоби 3:1 шикаст дод. Ғунҷоиши аввалияи он 75 145 ҷой буд. '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' (аз соли 1955 {{Т. ҳ.}}) — соли 1955, варзишгоҳ ба номи президенти бошгоҳ [[Сантияго Бернабеу]] гузошта шуд. Дар тӯли даҳсолаҳо чандин навсозӣ аз сар гузаронд ва соли 2024 бо хароҷоти тақрибан 1,76 миллиард евро бозсозӣ шуд. Ғунҷоиши кунунии он 81 044 ҷой буда, дорои сақфи пӯшидашаванда, экрани 360-дараҷа ва низоми майдони ҳаракатдиҳанда мебошад.<ref>{{Cite web |title=The Santiago Bernabeu renovation |url=https://www.padmagazine.co.uk/property-renovation-refurbishment/the-santiago-bernabeu-renovation-the-future-of-footballs-most-iconic-stadium/27423/ |website=PAD Magazine |access-date=2025-06-03}}</ref> '''[[Алфредо Ди Стефано (варзишгоҳ)|Алфредо Ди Стефано]]''' (2020–2023) — дар давраи навсозии «Сантияго Бернабеу» ва маҳдудиятҳои вобаста ба ҳамагирии COVID-19, даста бозии расмии худро дар варзишгоҳи хурдтар — «Алфредо Ди Стефано» баргузор кард, ки дар маҷмааи омӯзишӣ-тамринии «Валдебебас» ҷойгир аст.<ref>{{Cite web |title=Estadio Alfredo Di Stéfano |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-facilities/alfredo-di-stefano-stadium |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Panoramic santiago bernabeu.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Даруни варзишгоҳи «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]»</div>]] [[Акс:Estadio Santiago Bernabeu - vista exterior.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Намуди зоҳирӣ то бозсозӣ</div>]] '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' '''Ғунҷоиш''' — 81 044 тамошобин '''Андозаи майдон''' — 107×72 метр '''Нишонӣ''' — Concha Espina 1, 28036 [[Мадрид]] == Омори иштирок дар мусобиқаҳо == ''Тибқи 3-юми июни соли 2025'' === Чемпионати Испониё === «Реал»-и Мадрид (дар баробари «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]») дар тамоми [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионатҳои кишвар]] иштирок кардааст. Мақоми аввал - 36 маротиба, дуюм - 26 маротиба, сеюм - 10 маротиба, яъне дар маҷмӯъ бошгоҳ зиёда аз 70 мавсим ба қатори ҷоизадорон роҳ ёфтааст. Инчунин 8 маротиба як қадам дур аз сегона, 3 бор — панҷум, 4 маротиба — шашум, 2 бор — ҳафтум, 1 бор — ҳаштум, 2 маротиба — нӯҳум, 1 бор — даҳум ва 1 бор — ёздаҳумро ([[соли 1948]]) ишғол кардааст. === Мусобиқаҳои байналмилалӣ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Мусобиқа!!Бозӣ!!Ғалаба!!Мусовӣ!!Бохт!!ГЗ!!ГС!!+/-!!Ғ% |- |align=left|[[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо/Лигаи қаҳрамонҳо]] {{WDL|503|302|85|116|for=1104|against=558|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]] {{WDL|31|16|9|6|for=57||against=24|diff=yes}} |- |align=left|[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА/Лигаи Урупо]] {{WDL|64|33|10|21|for=111|against=75|diff=yes}} |- |align=left|[[Суперҷоми УЕФА]] {{WDL|9|6|0|3|for=15|against=10|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми футболи байниқораӣ|Ҷоми байниқораӣ]] {{WDL|7|3|1|3|for=10|against=8|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] {{WDL|20|16|3|1|for=51|against=23|diff=yes}} |- !Ҳамагӣ {{WDLtot|634|376|108|150|for=1348|against=698|diff=yes}} |} == Сарвонҳои «Реал»-и Мадрид == [[Акс:Raúl González in Real Madrid 2009.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Устураи «Реал Мадрид» – [[Раул Гонсалес|Раул]]</div>]] {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="250"|Бозикун !width="220"|Фаъолият !width="220"|Сарвонӣ !width="150"|Шумора !width="250"|Миқдори бозӣ |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1785—1931)}} [[Феликс Кесада]] |1922 — 1936 |1928 — 1936 | |87 (2) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1931—1939)}} [[Хасинто Кинкосес]] |1931 — 1942 |1936 — 1942 | |167 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Мексика (1934—1968)}} [[Хосе Рамон Сауто]] |1933 — 1944 |1942 — 1944 | |143 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1939—1945)}} [[Хуан Ипиня]] |1939 — 1949 |1944 — 1949 | |302 (6) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Мигел Мунёс]] |1948 — 1958 |1949 — 1958 | |275 (24) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хуан Алонсо]] |1949 — 1961 |1958 — 1960 | |296 (-337) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хосе Мария Заррага]] |1951 — 1962 |1960 — 1962 | |217 (5) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Франсиско Хенто]] |1953 — 1971 |1962 — 1971 |<div class="center">11</div> |761 (253) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Игнасио Соко]] |1962 — 1974 |1971 — 1974 | |318 (8) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Амансио Амаро]] |1962 — 1976 |1974 — 1976 |<div class="center">7</div> |471 (154) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Пирри]] |1964 — 1979 |1976 — 1979 |<div class="center">4</div> |595 (210) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Мигел Анхел]] |1967 — 1986 |1979 — 1986 | |319 (-262) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Карлос Сантийяна]] |1971 — 1988 |1986 — 1988 |<div class="center">9</div> |774 (349) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] |1973 — 1989 |1988 — 1989 |<div class="center">3</div> |577 (11) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Чендо]] |1979 — 1998 |1989 — 1998 |<div class="center">2</div> |497 (3) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Мануэл Санчис]] |1983 — 2001 |1988 — 2001 |<div class="center">5</div> |710 (49) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Фернандо Йерро]] |1989 — 2003 |2001 — 2003 |<div class="center">4</div> |601 (126) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Раул Гонсалес]] |1994 — 2010 |2003 — 2010 |<div class="center">7</div> |854 (361) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Икер Касиляс]] |1999 — 2015 |2010 — 2015 |<div class="center">1</div> |725 (-771) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Серхио Рамос]] |2005 — 2021 |2015 — 2021 |<div class="center">4</div> |671 (101) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Бразилия}} [[Марсело]] |2007 — 2022 |2021 — 2022 |<div class="center">12</div> |546 (38) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Фаронса}} [[Карим Бензема]] |2009 — 2023 |2022 — 2023 |<div class="center">9</div> |648 (354) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Начо Фернандес]] |2010 — 2024 |2023 — 2024 |<div class="center">6</div> |364 (16) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Хорватия}} [[Лука Модрич]] |2013 — 2025 |2024 — 2025 |<div class="center">10</div> |597 (43) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]] |2013 — 2026 |2025 — 2026 |<div class="center">2</div> |451 (14) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |2018 — {{Т. ҳ.}} |2026 — {{Т. ҳ.}} |<div class="center">8</div> |373 (41) |} == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (36, рекорд):''' 1931/32; 1932/33; 1953/54; 1954/55; 1956/57; 1957/58; 1960/61; 1961/62; 1962/63; 1963/64; 1964/65; 1966/67; 1967/68; 1968/69; 1971/72; 1974/75; 1975/76; 1977/78; 1978/79; 1979/80; 1985/86; 1986/87; 1987/88; 1988/89; 1989/90; 1994/95; 1996/97; 2000/01; 2002/03; 2006/07; 2007/08; 2011/12; 2016/17; 2019/20; 2021/22; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (27):''' 1929; 1933/34; 1934/35; 1935/36; 1941/42; 1944/45; 1958/59; 1959/60; 1965/66; 1980/81; 1982/83; 1983/84; 1991/92; 1992/93; 1998/99; 2004/05; 2005/06; 2008/09; 2009/10; 2010/11; 2012/13; 2014/15; 2015/16; 2020/21; 2022/23; 2024/25; 2025/26 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1948/49; 1951/52; 1952/53; 1955/56; 1981/82; 1990/91; 2001/02; 2013/14; 2017/18; 2018/19 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (20):''' 1905; 1906; 1907; 1908; 1917; 1934; 1936; 1946; 1947; 1961/62; 1969/70; 1973/74; 1974/75; 1979/80; 1981/82; 1988/89; 1992/93; 2010/11; 2013/14; 2022/23 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (21):''' 1903; 1916; 1918; 1924; 1929; 1930; 1933; 1940; 1943; 1958; 1959/60; 1960/61; 1967/1968; 1978/79; 1982/83; 1989/90; 1991/92; 2001/02; 2003/04; 2012/13; 2024/25 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (13):''' 1988; 1989; 1990; 1993; 1997; 2001; 2003; 2008; 2012; 2017; 2019/20; 2021/22; 2023/24 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1947 * [[Акс:Copa de Liga de España2.svg|15px]] '''[[Ҷоми Ла Лига]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1984/85 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1982/83 * '''[[Ҷоизаи Манкомунадо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (23, рекорд)''': 1904/05, 1905/06, 1906/07, 1907/08, 1909/10, 1912/13, 1915/16, 1916/17, 1917/18, 1919/20, 1921/22, 1922/23, 1923/24, 1925/26, 1926/27, 1928/29, 1929/30, 1930/31, 1931/32, 1932/33, 1933/34, 1934/35, 1935/36 === Байналмилалӣ === * {{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|20px}} '''[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (15, рекорд):''' 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998|1998]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000|2000]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002|2002]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014|2014]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016|2016]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017|2017]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018|2018]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022|2022]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1962, 1964, 1981 * [[Акс:Coppauefa.png|15px]] '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1985, 1986 * [[Акс:Cup Winners Cup Trophy.png|15px]] '''[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1971, 1983 * [[Акс:UEFA - Super Cup.png|15px]] '''[[Суперҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (6):''' [[Суперҷоми УЕФА 2002|2002]], [[Суперҷоми УЕФА 2014|2014]], [[Суперҷоми УЕФА 2016|2016]], [[Суперҷоми УЕФА 2017|2017]], [[Суперҷоми УЕФА 2022|2022]], [[Суперҷоми УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' [[Суперҷоми УЕФА 1998|1998]], [[Суперҷоми УЕФА 2000|2000]], [[Суперҷоми УЕФА 2018|2018]] * [[Акс:Trofeo Copa Intercontinental 1960-2004.png|10px]] '''[[Ҷоми байниқораӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (4, рекорд):''' 1960, 1998, 2002, 2024 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (5, рекорд):''' [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2016|2016]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2017|2017]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2022|2022]] * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2, рекорд):''' 1952, 1956 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1963 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1955, 1957 * '''[[Ҷоми иберо-америкоӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1994 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 2000 * '''[[Ҷоми Франс Беккенбауэр]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 2010 * '''[[Ҷоми Сантияго Бернабеу]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (28, рекорд):''' 1981, 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1991, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2018 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (9):''' 1980, 1986, 1988, 1990, 1992, 1993, 2001, 2002, 2004 == Рекордҳо == === Рекордҳои бошгоҳ === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * 15 ғалаба дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 3 ғалабаи пайиҳам дар Лигаи қаҳрамонҳо * 302 ғалаба дар бозиҳои Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 43 бозии хонагӣ пайиҳам «Реал» дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|title=«Реал» установил рекорд, забив в 43-м домашнем еврокубковом матче подряд|description=Прежний рекорд принадлежал «Тоттенхэм Хотспур», который с 1961 по 1984 год забивал в 42 еврокубковых матчах подряд|date=2018-09-20|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-10-12|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014611/https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|deadlink=no}}</ref> * 36 ҷоми қаҳрамонии Испониё * 121 гол дар як мавсими чемпионати Испониё * 73 бозӣ пайиҳам «Реал» ҳадди ақалл як гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|title=Результативная серия «Реала» прервалась на 74-м матче|description=Мадридцы повторили мировой рекорд, установленный бразильским «Сантосом» в начале 60-х, но не сумели превзойти это достижение|date=2017-09-21|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-05-28|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130152/https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|deadlink=no}}</ref> === Рекорди бозикунҳо === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * [[Криштиану Роналду]] — 17 гол дар як мавсими [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]] * Криштиану Роналду — 11 гол дар як мавсими марҳилаи гурӯҳии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА * Криштиану Роналду — 19 гол дар як соли тақвимии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА ==== Бар асоси теъдоди бозиҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар бозӣ кардаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=200|Ном !width=100|Замон !width=65|Ла Лига !width=60|Ҷоми Шоҳ !width=60|Ҷомҳои урупоӣ !width=60|Дигарон !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||550||37||132||22||'''741''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Икер|Касиляс}}||1999—2015||510||40||152||23||'''725''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Мануэл|Санчис}}||1983—2001||523||67||100||20||'''710''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Серхио|Рамос}}||2005—2021||469||48||129||25||'''671''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009-2023||439||44||133||27||'''648''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||461||84||87||13||'''645''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan=2|7||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Фернандо|Йерро}}||1989—2003 ||439||49||103||16||'''607''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}|| 1953—1971||428||74||94||6||'''602''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Хорватия|20px}} {{sortname|Лука|Модрич}}||2012—2025||394||34||134||35||'''597''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Хосе Антонио|Камачо}}||1973—1989||414||61||90||12||'''577''' |- {{col-end}} ==== Бар асоси теъдоди голҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар гол задаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=220|Ном !width=100|Замон !width=80|Голҳо !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Португалия|20px}} {{sortname|Криштиану|Роналду}}||2009—2018 ||'''450'''||438 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009—2023||'''354'''||648 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||'''323'''||741 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Аргентина|20px}}{{Парчами Колумбия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Алфредо|Ди Стефано}}||1953—1964||'''308'''||396 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||'''290'''||645 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Венгрия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Ферентс|Пушкаш}}||1958—1966||'''242'''||262 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |7||align="left"|{{Парчами Мексика|20px}} {{sortname|Уго|Санчес}}|| 1985—1992||'''208'''||282 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |8||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}||1953—1971||'''182'''||601 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Пирри|}}||1964—1979||'''172'''||561 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Эмилио|Бутрагенйо}}||1983—1995||'''171'''||463 {{col-end}} == Ҳайати ҳозира == * ''Тибқи санаи 3-юми августи соли 2026'' {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=30 | № !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Бозигар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=50 | Кишвар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Рӯзи таваллуд |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Дарвозабонҳо |- |- bgcolor=white | 1 | [[Тибо Куртуа]] | {{Парчами Белгия}} | {{Зодрӯз|11|5|1992}} |- |- bgcolor=white | 13 | [[Андрей Лунин]] | {{Парчами Украина}} | {{Зодрӯз|11|2|1999}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Муҳофизатгарон |- |- bgcolor=white | 2 | [[Раул Асенсио]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|13|2|2003}} |- |- bgcolor=white | 3 | [[Эдер Милитао]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|18|1|1998}} |- |- bgcolor=white | 4 | [[Дин Ҳайсен]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|14|4|2005}} |- |- bgcolor=white | 12 | [[Трент Александер-Арнолд]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|7|10|1998}} |- |- bgcolor=white | 16 | [[Иброҳима Конате]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|25|5|1999}} |- |- bgcolor=white | 17 | [[Марк Кукурейя]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 18 | [[Алваро Каррерас]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|23|3|2003}} |- |- bgcolor=white | 22 | [[Антонио Рӯдигер]] | {{Парчами Олмон}} | {{Зодрӯз|3|3|1993}} |- |- bgcolor=white | 23 | [[Ферлан Менди]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|8|6|1995}} |- |- bgcolor=white | 24 | [[Дензел Думфрис]] | {{Парчами Нидерланд}} | {{Зодрӯз|18|4|1996}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Миёнмайдонӣ |- bgcolor=white | 5 | [[Ҷуд Беллингҳем]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|29|6|2003}} |- |- bgcolor=white | 6 | [[Эдуардо Камавинга]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|10|11|2002}} |- |- bgcolor=white | 8 | [[Федерико Валверде]] {{капитан_варзиш}} | {{Парчами Уругвай}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 14 | [[Урелён Чуамени]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|27|1|2000}} |- |- bgcolor=white | 15 | [[Арда Гӯлер]] | {{Парчами Туркия}} | {{Зодрӯз|25|2|2005}} |- |- bgcolor=white | 20 | [[Бернарду Силва]] | {{Парчами Португалия}} | {{Зодрӯз|10|8|1994}} |- |- bgcolor=white | 27 | [[Тияго Питарч]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|3|8|2007}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Ҳамлаварон |- bgcolor=white | 7 | [[Винисиус Ҷуниор]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|12|7|2000}} |- |- bgcolor=white | 9 | [[Эндрик Фелипе]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|21|7|2006}} |- |- bgcolor=white | 10 | [[Килиан Мбаппе]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|20|12|1998}} |- |- bgcolor=white | 11 | [[Родриго де Гоис|Родриго]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|9|1|2001}} |- |- bgcolor=white | 19 | [[Карлос Эспи]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|24|7|2005}} |- |- bgcolor=white | 21 | [[Браҳим Диас]] | {{Парчами Марокаш}} | {{Зодрӯз|3|8|1999}} |- |- bgcolor=white | 25 | [[Ян Диоманде]] | {{Парчами Кот-д’Ивуар}} | {{Зодрӯз|14|11|2006}} |- |} == Гузаришҳо 2026/2027 == === Тобистони 2026 === === Омаданд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи пешина |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Нидерланд}} [[Дензел Думфрис]]||{{Парчами Италия}} «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Фаронса}} [[Иброҳима Конате]]***||{{Парчами Англия}} «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марк Кукурейя]]||{{Парчами Англия}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Португалия}} [[Бернарду Силва]]***||{{Парчами Англия}} «[[Манчестер Сити]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Карлос Эспи]]||{{Парчами Испания}} «[[Леванте (бошгоҳи футбол)|Леванте]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Бразилия}} [[Эндрик Фелипе]]**||{{Парчами Фаронса}} «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Кот-д’Ивуар}} [[Ян Диоманде]]||{{Парчами Олмон}} «[[РБ Лайпсиг]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]]||{{Парчами Португалия}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]» |- |} === Рафтанд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи оянда |- |align="center" |[[Дарвозабон (футбол)|Дарвозабон]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гонсалес]]||{{Парчами Испания}} «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Виктор Валдепеняс]]||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Австрия}} [[Давид Алаба]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марио Мартин]]||{{Парчами Испания}} «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гарсия]]||{{Парчами Испания}} «[[Реал Бетис (бошгоҳи футбол)|Реал Бетис]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Себайёс]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Сесар Паласиос]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Аргентина}} [[Франко Мастантуоно]]*||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Гонсало Гарсия]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |} <small>* Ба иҷора </small> <br> <small>** Аз иҷора </small> <br> <small>*** [[Бозикуни озод]] </small> == Шахсиятҳо == === Ситоди мураббиён === [[Акс:Mourinho Madrid.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Сармураббии «Реал Мадрид» – [[Ҷозе Моуринё]]</div>]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: left;" |- ! Вазифа !! Ном |- |Сармураббӣ || {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |- | rowspan="3" |Дастёрони сармураббӣ | {{Парчами Португалия}} [[Жоау Тралян]] |- | {{Парчами Португалия}} [[Педру Мачаду]] |- | {{Парчами Олмон}} [[Сами Хедира]] |- |Мураббии дарвозабонҳо || {{Парчами Португалия}} Нуну Сантуш |- |Мураббии бадансоз || {{Парчами Португалия}} [[Антониу Диаш]] |- |Мураббии омодагии ҷисмонӣ || {{Парчами Италия}} [[Антонио Пинтус]] |- |Мутахассиси илми варзишӣ || {{Парчами Португалия}} Сандру Каррису |- |Роҳбари шуъбаи таҳлил || {{Парчами Италия}} Роберто Мерелла |} * <small>''Тибқи санаи 10-уми июли соли 2026''</small> * <small>''Сарчашма: БФ Реал Мадрид''<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|title=Ситоди мураббиён|website=Real Madrid CF|access-date=15 July 2026}}</ref></small> === Феҳристи сармураббиён === {| |valign="top"| * {{Парчами Ирландия}} [[Артур Ҷонсон]] (1910—1920) * {{Парчами Испания}} [[Хуан де Карсер]] (1920—1926) * {{Парчами Испания}} [[Педро Лйоренте]] (1926) * {{Парчами Испания}} [[Сантияго Бернабеу]] (1926—1927) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Берраондо]] (1927—1929) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Киранте]] (1929—1930) * {{Парчами Венгрия}} [[Липпо Ҳертска]] (1930—1932) * {{Парчами Австрия}} [[Роберт Фирст]] (1932—1934) * {{Парчами Испания}} [[Франсиско Бру]] (1934—1941) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Армет]] (1941—1943) * {{Парчами Испания}} [[Рамон Энсинас]] (1943—1945) * {{Парчами Испания}} [[Хасинто Кинкосес]] (1945—1946, 1947—1948) * {{Парчами Испания}} [[Балтасар Албенис]] (1946—1947, 1950—1951) * {{Парчами Англия}} [[Майкл Кипинг]] (1948—1950) * {{Парчами Уругвай}} [[Эктор Скароне]] (1951—1952) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Антонио Ипиня]] (1952—1953) * {{Парчами Уругвай}} [[Энрике Фернандес Виола|Энрике Фернандес]] (1953—1954) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Вилялонга]] (1954—1957) * {{Парчами Аргентина}} [[Луис Карниглия]] (1957—1959; 1959) * {{Парчами Испания}} [[Мигел Мунёс]] (1959; 1960—1974) * {{Парчами Парагвай}} [[Мануэл Флейтас Солич|Мануэл Флейтас]] (1959—1960) * {{Парчами Испания}} [[Луис Моловнй|Луис Моловни]] (1974; 1977—1979; 1982; 1985—1986) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Милян Милянич]] (1974—1977) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Вуядин Бошков]] (1979—1982) * {{Парчами Испания}} {{Парчами Аргентина}} {{Парчами Колумбия}} [[Алфредо Ди Стефано]] (1982—1984; 1990—1991) * {{Парчами Испания}} [[Амансио Амаро]] (1984—1985) * {{Парчами Нидерланд}} [[Лео Беенҳаккер]] (1986—1989; 1992) |valign="top"| * {{Парчами Вэлс}} [[Ҷон Тошак]] (1989—1990; 1999) * {{Парчами Югославия (1945—1991)}} {{Парчами Югославия (1992—2003)}} [[Радомир Антич]] (1991—1992) * {{Парчами Испания}} [[Бенито Флоро]] (1992—1994) * {{Парчами Испания}} [[Висенте Дел Боске]] (1994; 1996; 1999—2003) * {{Парчами Аргентина}} [[Хорхе Валдано]] (1994—1996) * {{Парчами Испания}} [[Арсенио Иглесиас]] (1996) * {{Парчами Италия}} [[Фабио Капелло]] (1996—1997; 2006—2007) * {{Парчами Олмон}} [[Юпп Ҳайнкес]] (1997—1998) * {{Парчами Нидерланд}} [[Гус Ҳиддинк]] (1998—1999) * {{Парчами Португалия}} [[Карлуш Кейруш]] (2003—2004) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] (2004) * {{Парчами Испания}} [[Мариано Гарсия Ремон]] (2004) * {{Парчами Бразилия}} [[Вандерлей Лушембурго]] (2004—2005) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Рамон Лопес Каро]] (2005—2006) * {{Парчами Олмон}} [[Бернд Шустер]] (2007—2008) * {{Парчами Испания}} [[Хуанде Рамос]] (2008—2009) * {{Парчами Чили}} [[Мануэл Пеллегрини]] (2009—2010) * {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] (2010—2013, 2026—{{Т. ҳ.}}) * {{Парчами Италия}} [[Карло Анчелотти]] (2013—2015, 2021—2025) * {{Парчами Испания}} [[Рафаэл Бенитес]] (2015—2016) * {{Парчами Фаронса}} [[Зайниддин Зидон]] (2016—2018; 2019—2021) * {{Парчами Испания}} [[Хулен Лопетеги]] (2018) * {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] (2018—2019) * {{Парчами Испания}} [[Хаби Алонсо]] (2025—2026) * {{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]] (2026) |} === Феҳристи президентҳои бошгоҳ === {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="200"|Солҳо !width="220"|Президент |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2009—{{Т. ҳ.}} |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2006—2009 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Калдерон]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2000—2006 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1995—2000 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Лоренсо Санс]]'''<ref>[https://lenta.ru/news/2020/03/22/rip/ Собиқ президенти «Реал» [[Дунёгирии COVID-19|аз коронавирус]] даргузашт] // 22 марти 2020</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1985—1995 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Мендоса]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1978—1985 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Луис де Карлос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1943—1978 |align=left|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} '''[[Сантияго Бернабеу]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1940—1943 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Антонио Сантос Пералба]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1936—1940 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1930—1935 |align=left|{{Парчами Испания (1931—1939)|20px}} '''[[Луис Усера]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1926—1930 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Луис де Уркихо]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1916—1926 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Педро Парахес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1908—1916 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1904—1908 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Карлос Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1902—1904 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хуан Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1900—1902 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хулиан Паласиос]]''' |} == Молия ва дороӣ == Бошгоҳи «Реал Мадрид» дар даврони аввалини раёсати [[Флорентино Перес]] (солҳои 2000–2006) ҳадафгузорӣ кард, ки ба сарватмандтарин бошгоҳи ҳирфаии футболи ҷаҳон табдил шавад<ref>{{cite news| title=Perez resigns as Real Madrid president| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| publisher=BBC| access-date=11 December 2008| date=27 February 2006| archive-date=3 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| url-status=live}}</ref>. [[Соли 2001]], бахше аз замини тамринии бошгоҳ ба шаҳрдории Мадрид вогузор шуд ва бахши дигари он ба ширкатҳои Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso ва OHL фурӯхта шуд. Фурӯши ин заминҳо қарзи 270 миллионевроии бошгоҳро пурра пардохт кард ва имкони ҷазби бозикунони гаронарзише чун [[Зайниддин Зидон]], [[Луиш Фигу]], [[Роналдо]] ва [[Дэвид Бекҳэм]]ро фароҳам намуд. Шаҳрдорӣ пештар корбарии заминро барои сохтмон тағйир дода буд, ки ҳамин амр боиси афзоиши арзиши он шуд. Сипас, Комиссиюни Урупо таҳқиқе оғоз кард, ки мушаххас шавад оё баҳои пардохтшуда беш аз ҳад набуда ва ба унвони кӯмаки молии ғайриқонунии давлатӣ ҳисоб намешавад. Даромади ҳосил аз фурӯши замин сарфи сохти маҷмааи тамринии замонавӣ дар канораҳои Мадрид шуд. Бо он ки сиёсатҳои Перес боиси рушди молии бошгоҳ гашт ва аз зарфияти бозоргии он, бавижа дар [[Осиё]] ба хубӣ баҳрабардорӣ шуд, аммо ба далели тамаркуз беш аз ҳад ба тиҷорат ва бренд ба ҷои натиҷаҳои варзишӣ, мавриди интиқод қарор гирифт. Дар моҳи сентябри соли 2007, «Реал Мадрид» аз тарафи оҷонсии BBDO ба унвони арзишмандтарин бренди футболи Урупо шинохта шуд. Дар [[соли 2008]], арзиши он 951 миллион евро баровард шуд ва пас аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷойгоҳи дуюм қарор гирифт. Дар соли 2010 бошгоҳ бештарин ҳаҷми даромадро дар миёни бошгоҳҳои футболи ҷаҳон дошт. Бар пояи пажӯҳиши [[Донишгоҳи Ҳарвард]], «Реал Мадрид» яке аз 20 бренди шинохташудаи ҷаҳон аст, ки ҳатто бозикунони он низ ба унвони чеҳраҳои маъруфи тиҷорӣ шинохта мешаванд. Шумори ҳаводорони бошгоҳ дар саросари ҷаҳон ҳудуди 287 миллион нафар тахмин мешавад. Дар соли 2010, маҷаллаи Forbes арзиши бошгоҳро 992 миллион евро (1.323 миллиард доллари ИМА) арзёбӣ карда, онро баъд аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷои дуюм гузошт<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |work=Forbes |date=2009-06-30 |accessdate=2010-08-07 |archivedate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301233843/http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html }}</ref>. Дар ҳамон сол, мувофиқи гузориши Deloitte, даромади бошгоҳ 401 миллион евро буд, ки дар рутбаи нахусти ҷаҳон қарор дошт<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |date= |accessdate=2010-08-07 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |url-status=live |archivedate=2010-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm }}</ref>. «Реал Мадрид» як анҷумани сабтшуда (асосан варзишӣ) мебошад ва ба аъзои худ («socio»-ҳо) тааллуқ дорад. Ин аъзо, ки солона ҳаққи узвият пардохт мекунанд, президенти бошгоҳро аз тариқи раъйдиҳӣ интихоб мекунанд. Президент иҷоза надорад аз сармояи шахсии худ истифода кунад ва бошгоҳ аз ҳисоби даромади худ идора мешавад<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=2009-06-12 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=live |archivedate=2009-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 }}</ref><ref>{{книга |заглавие=Handbook on the economics of sport |издательство={{Нп3|Edward Elgar Publishing}} |год=2006 |isbn=1-84376-608-6 |страницы=299 |язык=und |автор=Andreff, Wladimir; Szymański, Stefan}}</ref>. Тибқи омори соли 2010, бошгоҳ 60 000 узви расмӣ дорад<ref>{{cite web|title=Real Madrid drama. The oldest supporter died|url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|publisher=ziare.com|year=2010|lang=ro|accessdate=2010-09-21|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702113813/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|url-status=live}}</ref>. Дар поёни фасли 2009/10, қарзи софи бошгоҳ 244,6 миллион евро буд, ки нисбат ба соли қаблӣ 82,1 миллион евро коҳиш ёфт. Пас аз фасли 2010/11, ин нишондод то 170 миллион евро поин рафт<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Official Announcement |publisher=Realmadrid.com |date=2012-03-14 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928065352/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |archivedate=2013-09-28 |url-status=dead }}</ref>. Аз соли 2007 то 2011, бошгоҳи «Шоҳона» 190 миллион евро фоидаи соф ба даст овард<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=2011-06-21 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114043046/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%25_increase_over_the_.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=Realmadrid.com |date=2011-09-16 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606085658/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%_increase_over_the_.htm |archivedate=2013-06-06 |url-status=dead }}</ref>. Дар мавсими 2009/10, бошгоҳ аз ҳисоби фурӯши билетҳо 150 миллион евро даромад касб кард. Ҳамчунин, теъдоди фурӯши солонаи пироҳанҳои даста то 1,5 миллион адад мерасид. Маҷмӯи дастмузди тим дар фасли 2010/11 169 миллион евро буд. [[Соли 2013]], Forbes «Каҳкашониҳо»-ро бо арзиши 3,3 миллиард доллар гаронбаҳотарин бошгоҳи варзишии ҷаҳон муаррифӣ кард. То соли 2022, ин нишондод ба 5,1 миллиард доллар афзоиш ёфт. == Футболбозони беҳтарин дар таърих == <gallery caption="" 'футболбозони="" беҳтарин="" дар="" таърих'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Mcu Alfredo Di Stefano.jpg|[[Алфредо Ди Стефано]] Kopa, Franse vortballer.jpg|[[Раймон Копа]] Ferenc Puskás.jpg|[[Ферентс Пушкаш]] Francisco 'Paco' Gento en 1966.jpg|[[Франсиско Хенто]] Raul Gonzalez 10mar2007 (cropped).jpg|[[Раул (футболбоз)|Раул]] CasillasReal cropped.jpg|[[Икер Касиляс]] UEFA TT 7209.jpg|[[Луиш Фигу]] Zinedine Zidane (cropped).JPG|[[Зайниддин Зидон]] Ronaldo 2002 cropped.jpg|[[Роналдо]] Roberto-carlos-wikipedia-2021.png|[[Роберто Карлос]] David-Beckham3.jpg|[[Дэвид Бекҳэм]] Fabio Cannavaro Real Madrid.jpg|[[Фабио Каннаваро]] SergioRamos.jpg|[[Серхио Рамос]] C. Ronaldo - Ballon d'Or 2014.jpg|[[Криштиану Роналду]] Karim Benzema 2018.jpg|[[Карим Бензема]] Luka Modric 2015.jpg|[[Лука Модрич]] Liver-RM (2) (cropped).jpg|[[Гарет Бейл]] Toni Kroos Real Madrid 2021.jpg|[[Тони Кроос]] </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{китоб |унвон=Real Madrid |нашриёт=Aréna 2000 |сол=2002 |isbn=963-86167-5-X |забон=und |муаллиф=Dénes, Tamás; Rochy, Zoltán}} * {{китоб |унвон=Morbo: The Story of Spanish Football |ссылка=https://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball |нашриёт=WSC Books Limited |год=2003 |нашр=New |isbn=0-9540134-6-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=White Storm: The Story of Real Madrid |пайванд=https://archive.org/details/whitestorm100yea0000ball |нашриёт=Mainstream |сол=2003 |isbn=1-84018-763-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=El Macca: Four Years with Real Madrid |нашриёт=[[Simon & Schuster]] |сол=2003 |isbn=0-7434-8920-9 |забон=und |муаллиф=McManaman, Steve; Edworthy, Sarah}} * {{китоб |унвон=Real Madrid: Cien años de leyenda, 1902–2002 |нашриёт=Everest |сол=2002 |isbn=84-241-9215-X |забон=es |муаллиф=Luis Miguel González; Luis González López; Fundación Real Madrid}} * {{китоб |унвон=The Real Madrid Way: How Values Created the Most Successful Sports Team on the Planet |нашриёт={{Нп3|BenBella Books}} |сол=2016 |isbn=978-1942952541 |забон=en |муаллиф={{Нп3|Steven Mandis|Mandis, Steven G.|en|Steven Mandis}}}} == Пайвандҳо == * [http://www.realmadrid.com Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Реал Мадрид»]{{ref|en}}{{ref|es}}{{ref|ja}}{{ref|ar}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid БФ «Реал Мадрид»] дар [[Ла Лига]]{{ref|en}}{{ref|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html БФ «Реал Мадрид»] дар [[УЕФА]] {{Пайвандҳои беруна}} {{Ҳайати БФ Реал Мадрид}} {{Мураббиёни БФ Реал Мадрид}} {{Реал Мадрид}} {{Бозиҳои БФ Реал Мадрид}} {{Мавсимҳои БФ Реал Мадрид}} {{Қаҳрамонҳои футболи Испониё}} {{Дорандагони Суперҷоми Урупо}} {{Ғолибони Ҷоми байниқитъавӣ}} {{Ғолибони Лигаи Урупо УЕФА}} {{Чемпионати футболи Испониё}} {{Ғолибони Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} {{Бошгоҳҳо-бунёнгузорони ИБУ}} {{Ғолибони ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо}} [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол, таъсисёфта дар соли 1902]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои варзишии Мадрид]] [[Гурӯҳ:БФ «Реал Мадрид»| ]] ku5eo3ocimpq1rkxyzuz20nky14kstj 1483448 1483446 2026-08-15T22:27:05Z Yoonoos.tj 27005 /* Омори иштирок дар мусобиқаҳо */ 1483448 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо|Реал Мадрид}} {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Реал Мадрид |мавсими ҷорӣ = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|Мавсими ҷорӣ]] |логотип = |номи пурра = Real Madrid Club de Fútbol<ref>{{cite web| title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid |lang = es |publisher = Саҳифаи расмии Ла Лига |accessdate = 2023-06-19}}</ref> |лақаб = ''Los Blancos (Сафедҳо)<br>Los Galácticos (Каҳкашониҳо)<br>Los Merengues (Хомаиҳо)<br>Los Vikingos (Викингҳо)<br>La Casa Blanca (Кохи сафед)'' |таъсис = 06.03.1902 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]», [[Мадрид]] |ғунҷоиш = 83 186<ref>{{Cite web |title=LaLiga bate record histórico de asistencia a los estadios con más de 15 millones de espectadores |url=https://www.laliga.com/noticias/laliga-bate-record-historico-de-asistencia-a-los-estadios-con-mas-de-15-millones-de-espectadores |access-date=2025-07-28 |website=LALIGA |language=es}}</ref> |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Флорентино Перес]] |мудир = {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |капитан = {{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |рейтинг = ҷойи 2-юм дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-07-03}}</ref> |буҷет = |сарпараст = {{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} Fly Emirates |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |мавқеъ = [[Акс:Silver star.png|20px|Медали нуқра]] ҷойи '''2-юм''' |сайт = https://www.realmadrid.com/ | pattern_la1 = _realmadrid2627h | pattern_b1 = _realmadrid2627h | pattern_ra1 = _realmadrid2627h | pattern_sh1 = _realmadrid2627h | pattern_so1 = _realmadrid2627hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2627a | pattern_b2 = _realmadrid2627a | pattern_ra2 = _realmadrid2627a | pattern_sh2 = _realmadrid2627a | pattern_so2 = _realmadrid2627al | leftarm2 = 162E32 | body2 = 162E32 | rightarm2 = 162E32 | shorts2 = 162E32 | socks2 = 162E32 | pattern_la3 = _realmadrid2526t | pattern_b3 = _realmadrid2526t | pattern_ra3 = _realmadrid2526t | pattern_sh3 = _adidaswhite | pattern_so3 = _adidaswhitel | leftarm3 = 007CE4 | body3 = 007CE4 | rightarm3 = 007CE4 | shorts3 = 007CE4 | socks3 = 007CE4 }} '''«Реал Мадрид»''' ({{lang-es|Real Madrid Club de Fútbol}}, {{IPA-es|reˈal maˈðɾið ˈkluβ ðe ˈfuðβol|-|Real Madrid.ogg}}) — яке аз дурахшонтарин бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Мадрид]] – пойтахти Испониё қарор дорад. Аз ҷониби [[ФИФА]] [[Беҳтарин бошгоҳҳои асри XX аз ҷониби ФИФА|беҳтарин бошгоҳи футболи асри XX]] эътироф шудааст. «Реал Мадрид» яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2026-01-14|publisher=|lang=en|accessdate=2026-01-14}}</ref>. Яке аз бошгоҳҳои серҷомтарин дар футболи Испониё ба ҳисоб меравад. Дар тӯли фаъолият бошгоҳи «Реал Мадрид» 71 ҷоизаи миллиро соҳиб шудааст: 36 – қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]], 20 – Ҷоми Испониё, 13 – Суперҷоми Испониё ва 1 – Ҷоми Ла Лига<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football|title=Real Madrid Honours: Trophies, Titles, Cups, and Championships|lang=en |publisher=Саҳифаи расмии бошгоҳи «Реал Мадрид»|accessdate=2018-08-11}}</ref>. Аз рӯи шумораи ҷом ва гол дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Лигаи қаҳрамонҳои Урупо]] натиҷаи рекордӣ (15 – ҷом, 5 маротиба пайиҳам) дорад. «Реал Мадрид» яке аз арзишмандтарин бошгоҳҳои варзишии ҷаҳон аст. Тибқи маълумоти «Deloitte», дар мавсими 2025/26, бошгоҳ бо даромади солонаи 1,161 млрд евро дар ҷои якум аст<ref>{{Cite web|url=https://www.deloitte.com/uk/en/services/financial-advisory/analysis/deloitte-football-money-league.html|title=Deloitte Football Money League 2026|author=|website=|date=2026-01-22|publisher=Deloitte United Kingdom|lang=en|accessdate=2026-01-22}}</ref>. Дар [[соли 2026]] бо арзиши умумии 9,5 миллиард доллар арзишмандтарин бошгоҳи футбол эътироф гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/justinteitelbaum/2026/05/29/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2026/|title=The World’s Most Valuable Soccer Teams 2026|author=|website=|date=2026-05-29|publisher=Forbes|lang=en|accessdate=2026-06-03}}</ref>. == Таърих == === Бунёд === [[Соли 1897]] дастаи «Sky Football» таъсис дода шуд, ки нахустин нишона аз бошгоҳи мадридӣ аст. Вале расман санаи [[6 март]]и [[соли 1902]] ҳамчун рӯзи таъсисёбии бошгоҳи ''Madrid Football Club'' аз тарафи [[Хулиан Паласиос]] ва бародарон Падросҳо ба ҳисоб меравад. [[29 июн]]и [[соли 1920]], шоҳи Испониё [[Алфонсо XIII]] ба даста унвони ''Шоҳона'' ({{lang-es|Real}})-ро гузошт. Аз ин рӯ номи муосири бошгоҳ ''Real Madrid'' аст. [[Акс:Madrid C.F. 1905-06.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Madrid FC», ғолибони Ҷоми Испониё дар соли 1906</div>]] [[Акс:Madrid FC 1908.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> «Madrid FC», мавсими 1907/08. Росто (аз чап ба рост): Аспиунтса, Нейра, Парахес, Линдси (д), Ревулто ва Праст. Нишаста: Яртса, Новоа, Норманд, Берраондо ва Прада.</div>]] Аз ҳамон лаҳзаи таъсис, бошгоҳ шурӯъ ба иддаои раҳбарӣ дар футболи Испониё кард: аллакай дар [[соли 1903]] ба финали Ҷоми Испониё роҳ ёфт ва дар он аз «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» мағлуб шуд. Чанд сол баъд ин Ҷоми ифтихорӣ, муддати тӯлонӣ ба пойтахт кӯчид: футболбозони «Реал Мадрид» чор бор пайиҳам ғолиби Ҷоми Испониё шуданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]] шурӯъ аз фасли 1928/29 баргузор мешавад, то он дам тимҳои қавитаринро бар асоси минтақа муайян мекарданд. «Мадрид» (аз соли 1920 — «Реал Мадрид») дар ин муддат 16 бор дар минтақаи пойтахт музаффар шудааст. [[Акс:1926-02-22, La Nación, Equipo del Madrid F. C., que ayer quedó proclamado campeón del Centro, Pío.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Реал Мадрид», ғолибони минтақаи пойтахт (феврали [[соли 1926]])</div>]] === Даврони авҷи бошгоҳ === Дар миёнаи солҳои 50-уми қарни гузашта, замоне ки тасмим ба таъсиси як созмони футболи қораӣ гирифта шуд, то мусобиқаҳои мунтазамро барои бошгоҳҳо ва тимҳои миллӣ фароҳам орад, «Реал Мадрид» дар Испониё садрнишини асосӣ набуд. Бо вуҷуди ин, маҳз «Реал Мадрид» дар мавсими 1954/55 қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]] шуд ва аввалин роҳхатро миёни бошгоҳҳои испонӣ барои ширкат дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо]] мушарраф гашт. Аз он лаҳза, «Реал Мадрид» тӯли 5 сол рӯйиҳам ин [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|ҷом]]ро ба номи худ мӯҳр зад. Дастовардҳои тим дар арсаи байналмилалро пирӯзиҳо дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ҳамқадам буданд, онҳо аз [[соли 1954]] то [[соли 1969|1969]] тавонистанд 12 маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартар]] шаванд. Давоми зиёда аз даҳ сол тавре шуда буд, ки агар мадридиҳо имкони қаҳрамонӣ дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати дохили]]ро аз даст медоданд, ҳатман соҳиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] мешуданд. Ҳамин тариқ, 15 сол пайиҳам дар бонуфузтарин мусобиқаи Урупо иштирок карданд ва бори аввал [[соли 1970]] бинобар ишғоли ҷои 6-ум дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] аз он бенасиб шуданд. Дар он даврони тиллоии «Реал Мадрид», [[Алфредо Ди Стефано]]и аргентинӣ (беҳтарин футболбози Урупо дар солҳои 1957 ва 1959), [[Раймон Копа]]и фаронсавӣ (ҷоизадори «Тӯби тиллоӣ» дар [[соли 1958]]), [[Ферентс Пушкаш]]и маҷорӣ (футболбози рақами дуи Урупо дар [[соли 1960]]), [[Франсиско Хенто]] - барандаи шашкаратаи [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] бозигарони калидӣ буданд. Дар миёнаи солҳои 60-ум [[Франсиско Хенто|Хенто]]и бузургро [[Хосе Сантамария]], [[Амансио Амаро|Амансио]], [[Пирри|Пиррӣ]], [[Мигел Ангел Гонсалес Суарес|Мигел Анхел]] ҳамроҳӣ мекарданд. Ба рафтани футболбозони кӯҳантаҷриба, анъанаҳои фотеҳонаи бошгоҳи «Шоҳона» дар Урупо тадриҷан аз байн рафт. Ҳаводорони мадридӣ рушди навбатии тимро қариби бист сол мунтазир шуданд, замоне ки насли ҷадид бо раҳбарии [[Эмилио Бутрагенйо]] ва наздиктарин ҳамдастаҳояш [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], Ҳуго Санчез, [[Мануэл Санчис|«Маноло» Санчис]], [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]] ва [[Мигел Пардеса]] омаданд. Онҳо ду маротиба қаҳрамони [[Ҷоми УЕФА]] ва панҷ маротиба дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] пайдарпай ғолиб шуданд. === Солҳои 1970-1990 === Дар нимаи солҳои 70-ум «Реал Мадрид» дар мавсими 1973/1974 дар бозии финалӣ рақиби сарсахташ бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби (4:0) мағлуб намуда, соҳиби Ҷоми Испониё шуд. [[Соли 1978]] дастаи «Реал Мадрид» [[Ули Штилике]] ва [[Хуанито]]ро харидорӣ кард. Бархилофи тафовут дар сабки бозӣ, онҳо барои солҳои тулонӣ қаҳрамони ҳаводорони мадридӣ хоҳанд монд. [[4 июн]]и [[соли 1980]] мадридиҳо дар бозии ниҳоии Ҷоми мамлакат бар «[[Реал Мадрид Кастийя]]» бо ҳисоби 6:1 ғолиб шуданд. Соли баъд «Реал Мадрид» дубора бо расидан ба финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] аз худ дар [[Аврупо|Урупо]] дарак дод. Дар ин набарди шадид бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» таҳти раҳбарии [[Боб Пейсли]] бар дастаи мадридӣ ва сармураббӣ [[Вуядин Бошков]] бо ҳисоби минималии 1:0 зафар ёфт. Голи ягонаи бозиро дар дақиқаи 82-юм ҳимоягари хатти чапи мерсисайдиҳо [[Алан Кеннеди]] зад. [[Алфредо Ди Стефано]] моҳи декабри [[соли 1983]] ба вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» таъйин шуда, бозигарон [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]], [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], [[Мануэл Санчис Онтиюело|«Маноло» Санчис]] ва [[Эмилио Бутрагенйо]]ро аз ҳайати ҷавонон ба дастаи асосӣ шомил намуд. [[Эмилио Бутрагенйо]]и ҷавон дар бозии якуми худ бо пироҳани бошгоҳи «Шоҳона» дар муқобили «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]», ба задани ду гол даст ёфт ва ба мадридиҳо ғалаба овард. Дар пайи чунин талошҳо, ҳаводорон ӯро хеле зуд ҳамчун яке аз рамзҳои даста пазируфтанд. [[24 май]]и [[соли 1985]] [[Рамон Мендоса]] курсии президентии бошгоҳи «Реал Мадрид»-ро ишғол намуда ба беҳтар шудани натиҷаҳои даста саҳм гузошт. Дар солҳои 1985 ва 1986 бо мағлуб намудани бошгоҳҳои «[[Видеотон (бошгоҳи футбол)|Видеотон]]» ва «[[Кёлн (бошгоҳи футбол)|Кёлн]]» дар бозиҳои финалӣ, мадридиҳо ҷоизадори 2 [[Ҷоми УЕФА]] шуданд. Он солҳо футболбозони «Реал Мадрид» дар варзишгоҳи худ бо илҳоми хос майдондорӣ мекарданд: ба назар чунин менамуд, ки баъди бохт бо ҳар ҳисобе, онҳо натиҷаи лозимияшонро метавонанд бозпас гиранд. Боре барояшон муяссар шуд, ки кори куллан боварнакарданиро анҷом диҳанд: бозии аввалро дар шаҳри [[Дӯсселдорф]] бар «[[Боруссия Мӯнхенгладбах|Боруссия М]]» бо ҳисоби 1:5 бохта, дар бозии ҷавобӣ дар «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]» чор туби беҷавоб зада, ба даври дигар баромаданд. Баъди чанд мавсими нисбатан номуваффақ вазифаи сармураббии «Реал Мадрид»-ро [[Хорхе Валдано]], ки то он лаҳза дар бошгоҳи «[[Тенерифе (бошгоҳи футбол)|Тенерифе]]» кори пурсамаре анҷом дода буд, ба ӯҳда гирифт. Ӯ ба [[Фернандо Редондо|Редондо]], [[Микаел Лаудруп|Лаудруп]], [[Хосе Эмилио Амависка|Амависка]] ва [[Кике Санчес Флорес|Кике Флорес]] мавқеи доимӣ дар ҳайати асосиро бовар намуд. [[8 январ]]и [[соли 1995]] шогирдони Валдано рақибони асосии худ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби бузурги 5:0 мағлуб карда, дар охир мақоми аввали Ла Лигаро соҳиб шуданд. Аммо, мавсими оянда нокомии бошгоҳи «Реал Мадрид» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ва [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] сабаби барканор шудани Валдано ва моҳи июли [[соли 1996]] таъйин шудани мураббии машҳури [[Итолиё|итолиёвӣ]] [[Фабио Капелло]] гашт. Ӯ таркиби тимро ба таври назаррас навсозӣ намуда, ба он [[Кларенс Зеедорф]], [[Предраг Миятович]] ва [[Роберто Карлос]]ро шомил кард. Барои дастаи Капелло як мавсим кофӣ буд, то қаҳрамон шавад. Моҳи майи [[соли 1998]] «Реал Мадрид» таҳти идораи сармураббӣ [[Юпп Ҳайнкес]] дар бозии ҳалкунанда бар [[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]] (1:0) ғолиб омада, бори ҳафтум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. «Реал» бо мураббии дигар [[Гуус Ҳиддинк]] пас аз чанд моҳ, бошгоҳи «[[Васко да Гама (бошгоҳи футбол)|Васко да Гама]]»-ро дар бозии ниҳоӣ шикаст дода, Ҷоми байниқораиро низ ба [[Мадрид]] интиқол дод. Пас аз бебарории мавсими 1998/99, роҳбарияти «Реал Мадрид» тасмим гирифт вазифаи сармураббиро ба [[Висенте Дел Боске]] супорад ва хато накард: даста дар бозии финалӣ бар «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» (3:0) пирӯз шуда, бори ҳаштум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. [[Раул Гонсалес|Раул]] голи сеюми бозиро зада, дар қатори [[Ривалдо]] ва [[Марио Жардел]] бо 10 гол дар қатори голзанҳои беҳтарини [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] номи худро сабт кард. [[Соли 2001]], «Реал Мадрид» 28-ум унвони қаҳрамонии Испониёро ноил шуд. === Президентии Флорентино Перес === [[Акс:Florentino perez.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">[[Флорентино Перес]]</div>]] Бо интихоб шудан ба мансаби президентӣ [[Флорентино Перес]]и ҳадафманд тасмим гирифт, ки ҳама футболбозони беҳтарини сайёраро дар «Реал Мадрид» ҷамъ оварад. Перес фаъолияти худро бо хариди [[Луиш Фигу]]и портуғолӣ аз бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба маблағи рекордии 71 миллион евро оғоз кард<ref>{{Cite news |title=Figo's the Real deal|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm|publisher=BBC Sport|date=2000-07-24|accessdate=2008-07-12}}</ref>. Як сол баъд [[Зайниддин Зидон]] ба сафи «Реал Мадрид» пайваст, ки барои ӯ ба «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» боз ҳам зиёдтар - 75 миллион евро пардохт кард. Пас аз як сол, [[Роналдо]]ро аз бошгоҳи «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]», тобистони [[соли 2003]] - [[Дэвид Бекҳэм]]ро аз «[[Манчестер Юнайтед]]», ва [[соли 2004]] ҳамлагари бошгоҳи [[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]] [[Майкл Овен]]ро ба даста овард. Ҳамин тариқ, дар мавсими 2004/05 чаҳор бозигар, ки ҷоизаи «[[Тӯби тило (France Football)|Тӯби тиллоӣ]]» доштанд: [[Роналдо]] (беҳтарин футболбози ҷаҳон дар солҳои 1997 ва 2002), [[Зайниддин Зидон|Зидон]] (1998), [[Луиш Фигу|Фигу]] (2000), Овен (2001) якҷоя дар ҳайати тими «Шоҳона» бозӣ карданд. Ин ҷамъи ситораҳои футбол ба номи «Галактикос» маъруф шуд. Дар тӯли зиёда аз панҷ соли ҳукмронии Перес (моҳи феврали соли 2006 истеъфо дод) «Реал Мадрид» ду маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]] ва як маротиба ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] (дар мавсими 2001/02) шуд. === Президентии Рамон Калдерон === [[Акс:Real Madrid vs Bayern Munich.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">Бозигарони «Реал Мадрид» дар ҳоли ҷашнгирии гол ба дарвозаи бошгоҳи «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]», [[соли 2007]]</div>]] Пас аз [[Флорентино Перес]], [[Рамон Калдерон]] президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд, ки сабки роҳбарии ӯ аз Перес хеле фарқ мекард. Калдерон ҳадафи харидани беҳтарин футболбозонро надошт. Пеш аз ҳама, президенти нав ба тозакунӣ ва ҷавонсозии таркиби даста, ки он замон рӯзҳои сахтеро аз сар мегузаронд, пардохт. Дар давраи ҳукмронии Калдерон, [[Дэвид Бекҳэм|Бекҳэм]], [[Роберто Карлос]], [[Робиню]] ва [[Роналдо]] яъне тамоми «мерос»-и Перес фурӯхта шуданд. Дар ивази ин Калдерон бозигарони машҳур [[Руд ван Нистелрой|Ван Нистелрой]], [[Фабио Каннаваро|Каннаваро]], [[Гонсало Игуаин|Игуаин]], [[Весли Снейдер|Снейдер]] ва [[Пепе]]ро ба тими «Шоҳона» овард. Вале тағйироти асосӣ иваз намудани сармураббӣ буд. [[Фабио Капелло]], мутахассиси қавӣ ва мустақил, дубора ба даста баргардонда шуд. Мавсими аввал «Каҳкашониҳо» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] қаҳрамон шуданд, аммо дар даври 1/8-ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз дастаи олмонии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» дар маҷмӯъ (ҳисоби умумӣ 4:4) шикаст хӯрданд. Дар поёни фасли нахуст сарфи назар аз унвони қаҳрамони Испониё, ки аввалин бор дар тӯли чор соли охир буд, роҳбарияти «Реал Мадрид» мураббии итолиёвиро ба сабаби ҷорӣ кардани "бозии дилгиркунандаи даставӣ" аз кор озод кард. Курсии сармураббӣ ба мутахассиси олмонӣ ва мураббии «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» [[Бернд Шустер]] вогузошта шуд. Бо мураббии олмонӣ, «сафедпӯшҳо» Суперҷом ва қаҳрамонии [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]]ро пеш аз мӯҳлат ба даст оварданд. Аз ин рӯ, дар Эл-Класико (ҳисоб – 4:1), ки дар варзишгоҳи «Сантияго Бернабеу» баргузор шуд, футболбозони «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» тибқи анъанаи испониёӣ “роҳрави қаҳрамонӣ” ташкил карда, мадридиҳоро бо кафкӯбӣ истиқбол намуданд. Бо вуҷуди ин, дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] пешравӣ ба чашм намерасид. Дар даври 1/8-ниҳоӣ «Реал Мадрид»-ро бошгоҳи «[[Рум (бошгоҳи футбол)|Рум]]»-и итолиёвӣ (ҳисоби умумӣ – 2:4) аз мусобиқот берун кард. Новобаста аз усули хос доштанаш [[Рамон Калдерон]] дар барномаи пешазинтихоботии дуюм қавл дод, ки [[Криштиану Роналду]], [[Кака]] ва [[Сеск Фабрегас|Фабрегас]]ро барои даста харидорӣ хоҳад кард. Соли 2009 Рамон Калдерон ба далели моҷарои тақаллуб дар интихоботи [[соли 2006]] истеъфо дод. Дар тӯли дуюним соли президентии Калдерон «Реал Мадрид» ду маротиба пайиҳам қаҳрамони Испониё ва як маротиба Суперҷоми Испониёро соҳиб шуд. === Бозгашти дубораи Перес === Қабл аз интихобот ҳама рақибон номзадии худро пас гирифтанд ва [[Флорентино Перес]] [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2009]], бидуни овоздиҳӣ боз президенти «Реал Мадрид» шуд<ref>{{cite web|url=//http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm|title=Perez to return as Real president|website=uefa.com|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114075411/https://http/|archivedate=2016-01-14}}</ref>. Пас аз бозгашт Перес ба ташкил кардани “галактикос”-и комилан нав шурӯъ кард. Ибтидо, дар даста тағйироти раҳбарӣ сурат гирифт: [[Зайниддин Зидон]] бозикуни собиқи «Реал Мадрид» мушовири президент таъйин шуд. Рӯзи [[9 июн|9-уми июн]] пас аз музокироти тӯлонӣ ва сару садоҳои мухталиф миёнмайдони дастаи «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]»-и Итолиё ва тими миллии Брозил [[Кака]] ба маблағи 68 миллион [[евро]] ба «Реал Мадрид» гузашт. Ӯ бо даста қарордоди шашсола имзо кард ва пас аз бозгашти Перес ситораи аввалин шуд. Пас аз он бо беҳтарин бозигари ҷаҳон дар [[соли 2008]] [[Криштиану Роналду]], ки дер боз орзуи пӯшидани пироҳани “бланкос”-ро дошт, шартнома ба имзо расид. Перес барои ситораи портуғолӣ 80 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] (93,4 миллион евро) пардохт кард. Рӯзҳои 25-уми июн ва 1-уми июл, [[Раул Албиол]] аз «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ва [[Карим Бензема]] аз «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» ба арзиши 15 миллион ва 35 миллион евро ба «Реал Мадрид» гузариш намуданд. Миёнмайдон [[Эстебан Гранеро]] аз бошгоҳи «Хетафе», муҳофиз [[Алваро Арбелоа]] ва миёнмайдони такягоҳӣ [[Хаби Алонсо]] ҳарду аз бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба ҳайати тими «Реал Мадрид» ҳамроҳ шуданд. Мадридиҳо барои интиқоли Арбелоа 4 миллион евро ва барои Алонсо 30 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] харҷ намуданд<ref>{{cite web|url=http://www.news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|title=Alonso completes £30m Real move|lang=en|publisher=BBC Sport|accessdate=2009-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090805100933/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|archivedate=2009-08-05}}</ref>. Сарфи назар аз харидҳои муҳим, даста он мавсим натавонист ҳадди ақалл ҷомеро соҳиб шавад. Дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] «Реал» баъд аз тими «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар ҷои дуюм қарор гирифт. Бошгоҳ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] низ шаҳди нокомӣ чашид ва шашумин бор пайиҳам дар марҳилаи 1/8-ниҳоӣ аз мусобиқот берун шуд. Дар Ҷоми Испониё бошад, даста дар марҳилаи аввал аз дастаи дивизиони сеюми Испониё «[[Алкоркон бошгоҳи футбол)|Алкоркон]]» шикаст хӯрда аз мубориза хориҷ шуд. Дар поёни мавсим сармураббӣ [[Мануел Пеллегрини]] барои натиҷаҳои ғайриқаноатбахш аз мақомаш барканор шуд. [[Ҷозе Моуринё]] ки бо бошгоҳи итолиёвии «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» «ҳет-трики тиллоӣ» анҷом дода буд, пас аз гуфтушунидҳои кӯтоҳ сармураббии «Реал Мадрид» таъйин карда шуд<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html|title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=2010-05-31}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm|title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach|website=news.bbc.co.uk|publisher=BBC Sport|accessdate=2010-05-31}}</ref>. Гузариши тобистона дар ҳадди соли пеш пуровоза набуд, ҳарчанд бидуни одатҳои маъмулӣ нагузашт. Барои харидорӣ беш аз 70 миллион евро харҷ шуд ва дастаро ботаҷрибатарин муҳофизатгари портуғолӣ [[Рикарду Карвалё]], миёнмайдонҳои ҷавони испонӣ - [[Педро Леон]] ва [[Серхио Каналес]], намояндагони насли нави футболи олмонӣ - [[Сами Хедира]] ва [[Масъуд Озил]], инчунин ҳуҷумкори аргентинӣ [[Анхел Ди Мария]] пурра карданд. «Реал Мадрид» мавсими 2010/11-ро хеле бомуваффақият оғоз кард ва нишон дод, ки омодаи мубориза барои унвони қаҳрамонӣ аст, вале дар ниҳоят дар ҷои дуюм қарор гирифт. Дар Ҷоми Испониё корҳо хеле бобарор буданд. Даста дилпурона ба финал баромад ва он ҷо онҳоро рақиби азалӣ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» интизор буд. «Реал Мадрид» дар бозии барои ҳарду даста душвор тавонист пирӯз шавад: Голи [[Криштиану Роналду]], ки дар вақти изофӣ зада шуд, ҷоми деринтизорро барои даста ба армуғон овард. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «Реал Мадрид» ба даври ниманиҳоӣ роҳ ёфт, ки дар як бозии пуртаниш ва баҳсбарангези доварон дар ҷамъи ду бозӣ аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» шикаст хӯрд. Тобистони [[соли 2011]], бошгоҳ барои таҳкими ҳайат ҳимоятгарон [[Рафаел Варан]], [[Фабио Коентрао]], миёнмайдонҳо [[Нури Шоҳин]], [[Ҳамид Алтинтоп]] ва ҳамлагар [[Хосе Калехон]]ро ба даста овард. Илова бар ин, бошгоҳ 22-юми июн расман аз васеъ кардани салоҳиятҳои сармураббии даста ва вогузор кардани вазифаи мудири варзишӣ ба [[Ҷозе Моуринё]] хабар дод<ref>[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm Official Announcement] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110725011416/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm |date=2011-07-25 }} // Realmadrid.com</ref>. Ба ин тартиб «Реал Мадрид» ба модели инглисии идоракунии даста гузашт. Шогирдони Моуринё дар мавсими 2011/12 дастоварди «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро, ки дар мавсими 2009/10 – 99 хол дар як фасл буд, бо касби 100 имтиёз шикаста, рекорди наве дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] сабт карданд. Илова бар ин, «Реал Мадрид» аввалин тиме гардид, ки дар 32 бозии як мавсим пирӯз шуда, аз рӯи шумораи голҳо (121 гол) дар як фасл рекорд гузошт. Тобистони [[соли 2012]] миёнмайдонҳои «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» [[Майкл Эссиен]] ва «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Лука Модрич]] ба Мадрид пайвастанд. Аввалӣ ба тарзи иҷора ва дуввумӣ харидорӣ шуд. Аммо як қатор бозикунҳо дастаро тарк карданд: [[Фернандо Гаго]] ва [[Серхио Каналес]] ба «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]», [[Ҳамид Алтинтоп]] ба «[[Галатасарой (бошгоҳи футбол)|Галатасарой]]», [[Эстебан Гранеро]] ба «[[Квинз Парк Рейнҷерс (бошгоҳи футбол)|Квинз Парк Рейнҷерс]]», [[Лассана Диарра]] ба «[[Анжи (бошгоҳи футбол)|Анжи]]», [[Ройстон Дренте]] ба «[[Алания (бошгоҳи футбол)|Алания]]» инчунин ба тарзи иҷоравӣ бошад [[Дани Карвахал]] ба «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ва [[Нури Шоҳин]] нахуст ба «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ва зимистони соли 2012 ба «[[Боруссия Дортмунд]]». Зимистон дарвозабон [[Диего Лопес (дарвозабон)|Диего Лопес]], ки қаблан дар бошгоҳҳои «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ва «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» ҳунарнамоӣ мекард, ба даста баргашт. «Каҳкашониҳо» мавсими 2012/13-ро бо шикаст додани дастаи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» (ҳисоби умумӣ 4:4) дар Суперҷоми Испониё оғоз карданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]]ро бошад, дар зинаи дуюм ҷамъбаст карданд. Дар Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» ба финал расид ва «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро дар ин масир аз мусобиқа берун кард, вале бозии финалиро бар «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» (1:2) бохт. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «мадридиҳо» ҳунарнамоиро дар даври нимниҳоии мусобиқа бо шикаст хӯрдан аз тими «[[Боруссия Дортмунд]]» (дар маҷмӯъ 3:4) ба поён расонд. [[20 май|20–уми май]] мушаххас шуд, ки [[Ҷозе Моуринё]] дастаро тарк мекунад<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729|title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month|publisher=BBC|date=2013-05-20|accessdate=2013-12-04|archivedate=2013-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810231148/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729}}</ref><ref>{{cite web|title=Jose Mourinho: Real Madrid season worst of my career|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880|accessdate=2013-05-17|newspaper=BBC|date=2013-05-17|archivedate=2013-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130612004204/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880}}</ref>. Рӯзи [[2 июн|2–юми июн]] [[Флорентино Перес]] бори дигар президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд. [[27 июн|27–уми июн]] [[Карло Анчелотти]] ҳамчун сармураббии бошгоҳ муаррифӣ шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm|title=Carlo Ancelotti, new Real Madrid coach|date=2013-06-25|accessdate=2013-06-25|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130628231323/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm#|archivedate=2013-06-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm|title=Official: Real Madrid confirm Ancelotti signing|date=2013-06-26|accessdate=2013-06-26|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012022320/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm#|archivedate=2013-10-12}}</ref>. Ёварони сармураббӣ [[Зайниддин Зидон]]и фаронсавӣ ва Пол Клементи инглис таъйин шуданд. === «Десима» ва требли урупоӣ === Тобистони [[соли 2013]] як қатор миёнмайдонҳо харидорӣ шуданд: ситораи «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Гарет Бейл]], [[Карлос Каземиро|Каземиро]] аз «[[Сан-Паулу (бошгоҳи футбол)|Сан-Паулу]]», [[Асиер Ийярраменди]] аз «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» ва [[Иско]] аз «[[Малага (бошгоҳи футбол)|Малага]]». Инчунин, [[Дани Карвахал]] пас аз гузаронидани мавсими иҷоравӣ дар «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ба даста баргашт. Футболбози [[Русҳо|рус]] [[Денис Черишев]] ва ҳамлагари испониёӣ [[Хесе]] аз дастаи ҷавонони «[[Реал Мадрид Кастийя]]» ба ҳайати дастаи асосӣ интиқол ёфтанд. Бо вуҷуди ин, як қатор бозигарон дастаро тарк карданд: ҳимоятгар [[Раул Албиол]], ҳамлагарон [[Гонсало Игуаин]] ва [[Хосе Калехон]] ба «[[Наполи (бошгоҳи футбол)|Наполи]]», миёнмайдонҳо [[Масъуд Озил]] ба «[[Арсенал (бошгоҳи футбол)|Арсенал]]», [[Кака]] ба «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ва [[Педро Леон]] ба дастаи «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]». Ҳамчун бозигарони озод, [[Рикарду Карвалё]] ба «[[Монако (бошгоҳи футбол)|Монако]]» ва [[Антонио Адан]] ба «[[Каляри (бошгоҳи футбол)|Каляри]]» гузаштанд. [[Майкл Эссиен]] баъди анҷоми мавсим ба «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» баргашт ва дар авоили сентябр [[Денис Черишев]] ба тими «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ба иҷора дода шуд. [[16 апрел|16-уми апрел]]и [[соли 2014]], «сафедпӯшҳо» бо шикаст додани «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар финал бо ҳисоби 2:1, Ҷоми Испониёро ба даст оварданд. Голи ҳалкунандаро [[Гарет Бейл]] ба самар расонд. Баъд аз 12 соли интизорӣ, [[24 май|24–уми май]]и [[соли 2014]], дар варзишгоҳи «[[Варзишгоҳи Эштадиу да Луш|Эштадиу да Луш]]»-и [[Лиссабон]] «мадридиҳо» бо ҳарифи азалӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» дар финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] қарор гирифтанд. Вақти асосии бозӣ мусовӣ (1:1) анҷом ёфт. Голи мадридиҳоро дар дақиқаи изофии қисми дуюм [[Серхио Рамос]]и дастон ба ҳадаф расонид ва пирӯзиро аз чанголи шогирдони [[Диего Симеоне]] рабуд. Дар қисматҳои иловагии бозӣ хати ҳимояи «Атлетико Мадрид» куллан рахна гардид ва 3 голи дигар ба дарвоза сар доданд. Ин рақобат бо ҳисоби 4:1 ба фоидаи шогирдони Анчелотти хотима ёфта, «Каҳкашониҳо» даҳумин ҷоми [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро аз худ намуданд<ref>{{cite web|title=Real Madrid make history with La Decima|url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/|publisher=euronews.com|accessdate=2014-05-26|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima|deadlink=no}}</ref>. Пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] дар [[соли 2014]], «Реал Мадрид» бо [[Кейлор Навас]], [[Тони Кроос]] ва [[Хамес Родригес]] шартнома баст<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup|magazine=First Post|accessdate=14 августа 2014|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|deadlink=no}}</ref>. Бошгоҳ [[соли 2014]] дар бозии Суперҷоми УЕФА бар «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» пирӯз шуд. Ин 79-умин ҷоиза дар таърихи даста гардид<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5|title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|accessdate=2014-08-14|archivedate=2014-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5}}</ref>. Дар охирин ҳафтаи равзанаи интиқоли тобистонаи соли 2014 «Реал Мадрид» бозигарони калидӣ [[Хаби Алонсо]]ро ба «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» ва [[Анхел Ди Мария]]ро ба «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» фурӯхт. Ин тасмими бошгоҳ ба баҳсу мунозираҳои зиёд печид. [[Криштиану Роналду]] изҳор дошт: ''«Агар ман масъул мебудам, шояд корҳоро ба таври дигар анҷом медодам»'' ва [[Карло Анчелотти]] иқрор шуд, ки ''«Мо корҳоро бояд дубора аз сифр шурӯъ кунем<ref>{{cite web|url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=Yahoo! Sports |accessdate=2014-09-05|archivedate=2014-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html}}</ref>».'' Пас аз оғози нобарори мавсими 2014/15, «Реал Мадрид» силсилаи 22 пирӯзии пайиҳамро ба қайд гирифт, ки зафарият бар «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» шомили он рекорд буд. Ин натиҷаи назаррас, рекорди пешинаи Испониё - 18 ғалабаи пайдарпайи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» таҳти роҳбарии [[Франк Райкаард]] дар мавсими 2005/06-ро барҳам зад<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 «Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 |date=2016-01-06 }}. BBC. 20 декабри 2014</ref>. Силсилаи рекордӣ дар аввалин бозии [[соли 2015]] бо мағлубият аз тими «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ба итмом расид. Барои такрор кардани рекорди ҷаҳонӣ (24 ғалабаи пайдарпай) ба даста ду ғалаба нарасид<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 «Valencia 2 — 1 Real Madrid»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 |date=2016-01-06 }}. BBC. Сана: 4 январи 2015</ref>. Рӯзи [[20 декабр|20-уми декабр]] «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Сан-Лоренсо (бошгоҳи футбол)|Сан-Лоренсо]]»-и аргентинӣ ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро соҳиб шуд. «Каҳкашониҳо» дар даври ниманиҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» мағлуб шуда, муваффақияти соли гузаштаро такрор карда натавонистанд. Дар Ҷоми Испониё низ мувоҷеҳи шикаст шуданд, инчунин дар [[Ла Лига]] бо касби ду имтиёз кам аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» мақоми дуюмро аз худ карданд. [[25 май|25-уми май]]и [[соли 2015]] [[Карло Анчелотти]] аз вазифаи сармураббӣ бекор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|title=Florentino Pérez holds a press conference|date=2015-05-25|website=Realmadrid.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|deadlink=no}}</ref>. [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2015]] [[Рафаэл Бенитес]] сармураббии ҷадиди «Реал Мадрид» эълон шуд ва ӯ бо даста қарордоди дусола имзо намуд<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid|title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports|date=2015-06-03 |accessdate=2015-06-03|archivedate=2018-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid}}</ref>. «Реал»-и [[Мадрид]] бидуни мағлубият ба пеш мерафт, то дар бозии даври 11-уми чемпионати Испониё аз бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби 2:3 шикаст хӯрд. Ба дунболи он бохти хонагии 0:4 аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар «Эл-Класико»-и фасли якум рух дод. Дар дидори аввали 1/16-ниҳоии Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» дар сафар дастаи «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]»-ро бо ҳисоби 1:3 мағлуб намуд. Бинобар сабаби ба майдон баромадани [[Денис Черишев]]и масдудшуда дар ҳайати мадридиҳо, бозии баргашт лағв шуд ва «Реал Мадрид» аз идомаи мусобиқа маҳрум гашт<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|title=Real Madrid disqualified from Copa del Rey over fielding Denis Cheryshev despite being suspended|date=2015-12-04|work=Independent|accessdate=2017-06-22|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827124704/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|deadlink=no}}</ref>. [[Рафаэл Бенитес|Бенитес]] [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] бо иттиҳоми надоштани маҳбубият миёни ҳаводорон, норизоятии бозикунон ва нотавонӣ дар касби натиҷаҳои арзанда зидди тимҳои қавӣ аз вазифааш барканор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout|title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout|publisher=realmadrid.com|date=2016-01-04|accessdate=2016-01-04|archivedate=2020-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout}}</ref>. [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] дар баробари барканории Бенитес, хабари ба ҳайси сармураббӣ таъйин шудани [[Зайниддин Зидон]] эълон шуд<ref name="Coach Zidane">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid|website=UEFA.com|accessdate=2016-01-05|archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|deadlink=no }}</ref>. Зери роҳбарии [[Зайниддин Зидон|Зидон]], «Реал Мадрид» мавсими 2015/16-ро дар [[Ла Лига]] бо як хол камтар аз «Барселона» дар ҷои дуюм ба анҷом расонд<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|work=Sky Sports|title=2015–16 La Liga Table|date=2016-06-08|accessdate=2017-06-15|archive-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|deadlink=no}}</ref>. Рӯзи [[28 май|28-уми май]] дар шаҳри [[Милан]], «Реал Мадрид» дар финал боз ҳам бо «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» андари майдон шуд. Қисмати асосии бозӣ бо ҳисоби 1:1 ба анҷом расид ва дар силсилазарбаҳои пеналтӣ (5:3) бахт боз ҳам ба рӯи тими «Шоҳона» хандид. Бо ба даст овардани 11-умин унвони қаҳрамонӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]], мадридиҳо рекорди худро барои бештарин пирӯзӣ дар ин мусобиқот афзоиш доданд. Ин дастовард дар таърихи бошгоҳ номи “Ундесима”-ро гирифт<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|date=2016-05-28|website=UEFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:Real Madrid, campeón de la Champions (27309388821).jpg||thumb|center|<div class="center">Шодии мухлисони «Реал Мадрид» дар майдони Пуэрта-дел-Соли шаҳри [[Мадрид]]</div>]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ба ҳайси сармураббии «Реал Мадрид» аввалин мавсими пурраи худро бо пирӯзии [[Суперҷоми УЕФА 2016|Суперҷоми УЕФА]] дар соли 2016 оғоз кард<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid|date=2016-08-09|website=UEFA.com|accessdate=2017-06-15|publisher=UEFA|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. То 10-уми декабри соли 2016 мадридиҳо 35 бозиро пайиҳам бидуни бохт паси сар карда, рекорди нави бошгоҳро гузоштанд<ref>{{cite web|title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña|url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086|website=bbc.com|accessdate=2016-12-10|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[18 декабр|18-уми декабр]]и [[соли 2016]] дар бозии финалӣ, «Реал Мадрид» бар дастаи «[[Кашима Антлерс (бошгоҳи футбол)|Кашима Антлерс]]»-и [[Ҷопон]] бо ҳисоби 4:2 ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final|date=2016-12-18|accessdate=2016-12-18|publisher=FIFA|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|archivedate=2016-12-20}}</ref>. Пас аз мусовӣ бо «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» (3:3) дар Ҷоми Испониё, [[12 январ|12-уми январ]]и [[соли 2017]], силсилаи шикастнопазирии мадридиҳо ба 40 бозӣ тӯл кашид ва рекорди бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» бо 39 бозӣ бидуни мағлубият дар тамоми рақобатҳои фасли қабл шикаста шуд<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40|date=2017-01-12|accessdate=2017-05-27|publisher=ESPN|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|deadlink=no}}</ref>. Се рӯз пас дар майдони худ бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби (2:1) тими «Шоҳона»-ро мағлуб намуда, ба силсилаи шикастнопазирии онҳо нуқта гузошт<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record|date=2017-01-15|accessdate=2017-05-27|publisher=Fox Sports|archive-date=2017-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|deadlink=no}}</ref>. Моҳи майи соли 2017, «Реал Мадрид» 33-юмин маротиба дар таърих (бори аввал дар панҷ соли охир) ғолиби [[Ла Лига]] шуд<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga.|publisher=BBC.com|date=2017-05-21|access-date=2020-07-31|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211030150/https://www.bbc.com/sport/football/39926301|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:El dulce recibimiento del Ayuntamiento al Real Madrid (01).jpg|thumb|center|<div class="center">[[Флорентино Перес|Перес]], [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ва бозигарони «Реал» дар канори шаҳрдори Мадрид [[Мануела Кармена]] баъди пирӯзии 33-юм дар [[Ла Лига]], моҳи майи соли 2017</div>]] [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2017]], бошгоҳ бо шикаст додани «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]»-и туринӣ (4:1) дар финал унвони [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ҳифз карда дар таърихи муосир нахустин дастае гардид, ки дар ин мусобиқа пайиҳам ду маротиба пирӯз шуд<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report|title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve|author=Daniel Taylor|work=The Guardian|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2017-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff|author=Andrew Haslam|website=UEFA.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archive-date=2019-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926004946/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|deadlink=no}}</ref>. Ин сеюмин ҷом дар чор соли охир ва дар умум 12-ум ҷоми «Реал Мадрид» буд, ки ҳамчун рекорд дар таърихи мусобиқа ба қайд гирифта шуд. Ин дастовард бо номи “Дуодесима” низ маълум аст<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0|title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best|newspaper=nytimes.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2020-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0}}</ref>. Дар мавсими 2016/17, «Реал Мадрид» дар таърихи худ шумораи бештари ҷомҳоро дар як мавсим касб кард<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|title=The best season in history|website=Realmadrid.com|date=2017-06-08|accessdate=2017-06-09|location=Madrid, Spain|quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history.|publisher=Real Madrid Club de Fútbol|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|deadlink=no}}</ref>. «Реал Мадрид» бо бартарии 2:1 бар «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» ғолиби [[Суперҷоми УЕФА 2017]] шуд<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=TheGuardian.com |publisher=Guardian Media Group |date=2017-08-08 |access-date=2017-08-09 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |deadlink=no}}</ref>. 5 рӯз баъд, «Реал Мадрид» дар якумин дидори Суперҷоми Испониё дар «[[Камп Ноу (варзишгоҳ)|Камп Ноу]]» [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барса]]ро 1:3 шикаст дод ва сипас дар бозии баргашт 2:0 пирӯз шуда, ба силсилаи 24 голи пайиҳами «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба дарвозаи хомаиҳо хотима бахшид<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup|date=2017-08-17|work=Telegraph|accessdate=2017-08-24|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122213914/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[16 декабр|16-уми декабр]]и [[соли 2017]], дар бозии ниҳоӣ «Реал Мадрид» дастаи «[[Гремио (бошгоҳи футбол)|Гремио]]»-и Брозилро бо ҳисоби 1:0 шикаст дода, қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] шуд ва аввалин бошгоҳе гардид, ки ду бор пайиҳам ҷоми ин мусобиқотро ба даст овард<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|title=FIFA Club World Cup 2017 — News — Ramos and Real make history in the Emirates — FIFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|deadlink=yes|accessdate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|archivedate=2018-12-23}}</ref>. Худи ҳамон мавсим, «Реал Мадрид» бо «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба даври ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] расиданд. Ин бозӣ дар варзишгоҳи «Олимпӣ»-и шаҳри [[Киев]] баргузор шуда, бо ҷароҳат бардоштану ашкҳои [[Муҳаммад Салоҳ]] ва [[Дани Карвахал]], иштибоҳҳои дарвозабони «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» Лорис Кариус ва голҳои зебои [[Гарет Бейл]]у [[Карим Бензема]] дар хотираи ҳаводорони футбол нақш баст. Ин дидорро «Реал Мадрид» (3:1) ба нафъи хеш хотима дод ва унвони ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро нигоҳ дошта, аввалин дастае гардид, ки аз рӯзи таъсис дар ин мусобиқа пайиҳам се маротиба пирӯз шуд. Инчунин пас аз солҳои 70-ум баъд аз «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» якумин бошгоҳе шуд, ки дар се мусобиқаи пайдарпайи урупоӣ ғолиб омад. === Реал баъди истеъфои Зидон ва фурӯши Роналду === Рӯзи [[31 май|31-уми май]], панҷ рӯз пас аз пирӯзӣ дар финал, [[Зайниддин Зидон|Зидон]] аз вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» истеъфо дод ва сабаби рафтанашро “ниёз ба тағйир” унвон кард<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/|title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid|date=2018-05-31|work=Esquire|access-date=14 июня 2018|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700|title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win|date=2018-05-31|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700}}</ref>. «Реал Мадрид» дар соли 2017, ҷоми «Нӯҳ арзиш», ҷоиза аз барномаи иҷтимоии байналмилалии кӯдакон «[[Футбол барои дӯстӣ]]»-ро дарёфт кард. Ҳар сол ҷом барои сатҳи баланди масъулияти иҷтимоии бошгоҳ ва ӯҳдадориҳои бештар ба арзишҳои лоиҳа (дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ, анъанаҳо ва шараф) дода мешавад. Ғолибро кӯдакони иштироккунандаи чорабиниҳои ниҳоии барномаи F4F аз 64 кишвари ҷаҳон интихоб карданд<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://amp.championat.com/football/news-3395989-real-madrid-poluchil-kubok-devjati-cennostej.html|title=«Реал Мадрид» получил Кубок «Девяти ценностей»|website=championat.com|date=2018-04-05|accessdate=2022-06-02|archive-date=|archive-url=}}</ref>. «Реал Мадрид» [[12 июн|12–уми июн]]и соли 2018 расман эълон кард, ки [[Хулен Лопетеги]] сармураббии тими миллии Испониё баъди анҷоми мусобиқаи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]] вазифаи сармураббии бошгоҳро ба ӯҳда мегирад. Вале як рӯз пеш аз оғози мусобиқот [[Хулен Лопетеги|Лопетеги]] барои бидуни огоҳӣ музокира кардан бо бошгоҳ, аз мунтахаби Испониё барканор шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380|title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach|date=2018-06-12|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over|date=2018-06-13|website=the Guardian|language=en|archive-date=2019-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44467548|title=World Cup 2018: Spain sack manager Julen Lopetegui two days before first match|date=2018-06-13|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2019-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412054747/https://www.bbc.com/sport/football/44467548}}</ref>. Тобистони соли 2018 дар пайи таҷдиди ҳайат, устураи бошгоҳ [[Криштиану Роналду]] ба арзиши 112 миллион евро ба тими «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» гузашт<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173|title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m|date=2018-07-10|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173}}</ref>. Пас аз як қатор бозиҳои заъиф ва мағлубиятҳои даста, Лопетеги аз кор озод карда шуда, мураббии онвақтаи «[[Реал Мадрид Кастийя]]» [[Сантияго Солари]] ҷойгузини ӯ таъйин гашт<ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |date=2018-10-29|newspaper=ABC |language=es |publisher=Vocento |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2019-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html }}</ref>. [[22 декабр|22-юми декабр]]и соли 2018 «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Ал-Айн (бошгоҳи футбол)|Ал-Айн]]»-и Аморати Муттаҳидаи Араб бо ҳисоби 4:1 ғалаба карда, пайиҳам сеюмин [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард. Пас аз ин пирӯзӣ «Реал Мадрид» бо чаҳор унвон ба рекорддори мутлақи мусобиқа табдил ёфт. Бошгоҳ дар маҷмӯъ ҳафт маротиба қаҳрамони ҷаҳон дониста мешавад, зеро ФИФА Ҷоми байниқораиро ҳамчун пешгузаштаи Ҷоми бошгоҳҳои ҷаҳон эътироф мекунад. «Реал Мадрид» инчунин шумораи рекорди пайдарпай дар ин мусобиқаро афзоиш дод<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=FIFA |date=2018-12-22 |access-date=22 декабря 2018 |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2018-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown}}</ref>. [[11 март|11-уми март]]и соли 2019 «Реал Мадрид» дубора [[Зайниддин Зидон|Зидон]]ро сармураббии бошгоҳ таъйин кард<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|title=Official Announcement|publisher=Real Madrid C.F.|date=2019-03-11|accessdate=2019-03-11|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid|title=Zidane regresa al real madrid|date=2019-03-11|work=Real Madrid C.F.|access-date=11 марти 2019|language=es|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817161913/https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid}}</ref>. [[12 январ|12-уми январ]]и соли 2020 «Реал Мадрид» дар силсилазарбаҳои пеналтӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]»-ро шикаст дод ва ёздаҳумин унвони қаҳрамонии Суперҷоми Испониёро касб кард<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601|title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties|date=2020-01-12|work=BBC Sport|access-date=9 февраля 2020|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601}}</ref>. Моҳи марти соли 2020 бар асари [[Дунёгирии COVID-19|пандемияи COVID-19]] таътил эълон шуд ва дар моҳи июн бозиҳо дубора шурӯъ шуданд. Бозигарони бошгоҳи «Шоҳона» баъди баргашт 10 ғалабаи пайиҳам ба даст оварда унвони 34-ум қаҳрамонӣ дар Ла Лигаро соҳиб шуданд<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season|date=2020-07-17|accessdate=2020-07-17|website=marca.com|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|deadlink=no}}</ref>. 19-уми апрели соли 2021 бошгоҳ эълон кард, ки якҷоя бо 11 бошгоҳи дигар ба [[Суперлигаи Урупо]] ҳамроҳ мешавад. Вале баъди чанд рӯз, бинобар норозигии шадиди ҳаводорон, бошгоҳҳо як паси дигар расман аз ин лоиҳа хориҷ шуданд. «Реал» бо се бошгоҳи дигар дар ҳоли идомаи музокирот боқӣ монданд<ref>{{cite web|title=Перес: "Реал", «Барселона», «Ювентус» и «Милан» продолжают переговоры по Суперлиге|url=https://tass.ru/sport/11213415|website=tass.ru|date=2021-04-22|accessdate=2022-03-21}}</ref>. Дар чемпионат, даста мавсимро дар ҷойи дуюм бо 2 хол камтар аз «Атлетико Мадрид» ба анҷом расонид. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021]] даста дар нимфинал аз тими «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» мағлуб шуд. [[27 май|27-уми май]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] расман истеъфо дод ва [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2021]] [[Карло Анчелотти]] дубора ба ҳайси сармураббӣ баргашт. === Бозгашти дубораи Анчелотти === Пас аз омадани мураббии пуртаҷриба дар фасли 2021/22 ду бозикуни муҳим, миёнмайдони ҷавони бошгоҳи фаронсавии «[[Ренн (бошгоҳи футбол)|Ренн]]» [[Эдуардо Камавинга]] ва муҳофизи утришии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» [[Давид Алаба]] ба даста ҷалб шуданд<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/rasman-real-futbolbozi-nav-kharid/?sphrase_id=31196|title=Расман: “Реал” футболбози нав харид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/marca-alaba-bo-real-madrid-shartnoma-bast/?sphrase_id=31195|title=Marca: Алаба бо “Реал Мадрид” шартнома баст|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-01-19}}</ref>. Мавсимро бошгоҳ комёбона анҷом дод: «Реал Мадрид» барандаи Суперҷоми Испониё, Ла Лига (натиҷаи рекордии 35-умин бор) ва [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо]] гардид. [[27 май|27-уми май]]и [[соли 2022]] дар финал, даста бо ҳисоби 1:0 бар тими инглисии «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» пирӯз шуд ва бори 14-ум унвони қаҳрамониро ба даст овард, ки дар таърихи мусобиқа натиҷаи рекордӣ маҳсуб мешавад<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/vinisius-unior-marotibai-14-um-real-ro-a-ramoni-lch-gardonid/?sphrase_id=31201|title=Винисиус Ҷуниор маротибаи 14-ум “Реал”-ро қаҳрамони ЛЧ гардонид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2022-05-29}}</ref>. [[Акс:Ofrenda de la Liga y la Champions-57-L.Millán (52109310843).jpg|thumb|center|250px|<div class="center">Футболбозони «Реал» як рӯз пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо 2021/22]] [[Дубли тиллоӣ (футбол)|дубл]]ро ҷашн гирифтанд</div>]] [[10 август|10-уми август]]и [[соли 2022]] «Реал Мадрид» дар бозии [[Суперҷоми УЕФА 2022]] бар дастаи «[[Айнтрахт Франкфурт]]» бо ҳисоби 2:0 ғалаба ба даст овард. Ин пирӯзии арзишманд бошгоҳро соҳиби Суперҷом гардонда, аз рӯи шумораи ҷом ба тимҳои машҳури урупоӣ — «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ҳамсаф намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/6614-real-madrid-barandai-superomi-uefa-2022.html|title="Реал Мадрид" - барандаи Суперҷоми УЕФА-2022!|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-08-11}}</ref>. [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2024]] дастаи «Реал Мадрид» бори понздаҳум ғолиби Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гардид. Дар бозии ниҳоӣ тими «[[Боруссия Дортмунд|Боруссия]]»-и Дортмундро бо ҳисоби 2:0 мағлуб намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html/|title="Реал"-и Мадрид – ғолиби понздаҳкаратаи Лигаи Чемпионҳои УЕФА|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-06-02|accessdate=2025-06-02|archivedate=2024-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602115020/https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2039970/|title=History: B. Dortmund 0-2 Real Madrid: UEFA Champions League 2023/24 Final|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. Илова бар ин, «Реал» бори аввал дар таърихи худ мавсими Лигаи қаҳрамонҳоро бидуни ягон бохт анҷом дод<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/errors/|title=The official website for European football|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. == Намодҳои бошгоҳ == === Ангораҳо === <div class="center">'''Таърихи ангораҳои бошгоҳ'''</div> <gallery caption="" 'таърихи="" ангораҳои="" бошгоҳ'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Real emblem.png|Нахустин ангораи бошгоҳ (1902—1908) Real emblem 4.png|(1908—1920) Real emblem 5.png|(1920-1931) Escudo Real madrid 1931.png|(1931—1941) </gallery> === Пироҳанҳои даста дар мавсимҳои гуногун === ==== Хонагӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = _RM1902 |pattern_so = _rmcf1902h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 111111 |title = 1902 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1911 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1914 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1925h |pattern_b =_rmcf1925h |pattern_ra =_rmcf1925h |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 1925 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1926 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1931 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1941 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1954 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1955 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _RM1981 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1980 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8286 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1982 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8586h |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1984 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8689 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1986 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8990 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1989 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9091h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9091h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1990 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9293h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1992 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9394 |pattern_b = _rmcf9394 |pattern_ra = _rmcf9394 |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9394 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1993 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9495h |pattern_b = _rmcf9495h |pattern_ra = _rmcf9495h |pattern_sh = _rmcf9495h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1994 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9697h |pattern_b = _rmcf9697h |pattern_ra = _rmcf9697h |pattern_sh = _rmcf9697h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1996 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9798h |pattern_b = _rmcf9798h |pattern_ra = _rmcf9798h |pattern_sh = _rmcf9798h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1997 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9899h |pattern_b = _real9899h |pattern_ra = _rmcf9899h |pattern_sh = _rmcf9899h |pattern_so = |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1998 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0001h |pattern_b = _rmcf0001h |pattern_ra = _rm0001h |pattern_sh = _rmcf0001h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2000 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0102h |pattern_b = _rmcf0102h |pattern_ra = _rmcf0102h |pattern_sh = _rmcf0102h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2001 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _rmcf2002 |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2002 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0304 |pattern_b = _rmcf0304 |pattern_ra = _rmcf0304 |pattern_sh = _rmcf0304h |pattern_so = _rmcf0304 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2003 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rmcf0405H |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = _rmcf0405h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2004 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rm0506h |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2005 }} | {{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607h |pattern_b = _realmadrid0607h |pattern_ra = _realmadrid0607h |pattern_sh = _realmadrid0607h |pattern_so = _realmadrid0607h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2006 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0708h1 |pattern_b = _rmcf0708h1 |pattern_ra = _rmcf0708h1 |pattern_sh = _rmcf0708h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 0000FF |socks = FFFFFF |title = 2007 }} | {{Football kit |pattern_la = _derbyc0910h |pattern_b = _rmcf0809h |pattern_ra = _derbyc0910h |pattern_sh = _adidasonwhite |pattern_so = _3_stripes_black |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2008 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0910h |pattern_b = _realmadrid0910home |pattern_ra = _rmcf0910h |pattern_sh = _rmcf0910h2 |pattern_so = _realmadrid0910home |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2009 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1011h |pattern_b = _rmcf1011h1 |pattern_ra = _rmcf1011h |pattern_sh = _realmadrid1011home |pattern_so = _rmcf1011h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000099 |socks = FFFFFF |title = 2010 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1112h |pattern_b = _rmcf1112 |pattern_ra = _rmcf1112h |pattern_sh = _rmcf1112h |pattern_so = _rmcf1112h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2011 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1213h2 |pattern_b = _rmcf1213h4 |pattern_ra = _rmcf1213h2 |pattern_sh = _rmcf1213h |pattern_so = _rmcf1213h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2012 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1314h2 |pattern_b = _rmcf1314h |pattern_ra = _rmcf1314h2 |pattern_sh = _realmadrid1314home |pattern_so = _rmcf1314h2 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2013 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |alt = |pattern_la = _realmadrid1415h |pattern_b = _realmadridcf1415h |pattern_ra = _realmadrid1415h |pattern_so = _realmadrid1415h |pattern_sh = _realmadrid1415h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2014 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _rmcf1516h |pattern_b = _rmcf1516h |pattern_ra = _rmcf1516h |pattern_sh = _rmcf1516h |pattern_so = _rmcf1516h |leftarm = _rmcf1516h |body = _rmcf1516h |rightarm = _rmcf1516h |shorts = _rmcf1516h |socks = _rmcf1516h |title = 2015/16 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1617h |pattern_b = _realmadrid1617h |pattern_ra = _realmadrid1617h |pattern_sh = _realmadrid1617h |pattern_so = _realmadrid1617h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2016/17 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1718h |pattern_b = _realmadrid1718h |pattern_ra = _realmadrid1718h |pattern_sh = _realmadrid1718h |pattern_so = _realmadrid1718h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2017/18 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1920h |pattern_b = _realmadrid1920h |pattern_ra = _realmadrid1920h |pattern_sh = _realmadrid1920h |pattern_so = _realmadrid1920h |leftarm = ffffff |body = ffffff |rightarm = ffffff |shorts = ffffff |socks = ffffff |title = 2019 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2021h |pattern_b = _realmadrid2021h |pattern_ra = _realmadrid2021h |pattern_sh = _realmadrid2021h |pattern_so = _realmadrid2021h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2020/21 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2122H |pattern_b = _realmadrid2122H |pattern_ra = _realmadrid2122H |pattern_sh = _realmadrid2122H |pattern_so = _realmadrid2122H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2021/22 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2223H |pattern_b = _realmadrid2223H |pattern_ra = _realmadrid2223H |pattern_sh = _realmadrid2223H |pattern_so = _realmadrid2223H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2022/23 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324h |pattern_b = _realmadridcf2324h |pattern_ra = _realmadridcf2324h |pattern_sh = _realmadridcf2324h |pattern_so = _realmadridcf2324hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2023/24 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425h |pattern_b = _realmadrid2425h |pattern_ra = _realmadrid2425h |pattern_sh = _realmadrid2425h |pattern_so = _realmadrid2425hl |leftarm = FF9000 |body = FF9000 |rightarm = FF9000 |short = FF9000 |socks = FF9000 |title = 2024/25 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526h |pattern_b = _realmadrid2526h |pattern_ra = _realmadrid2526h |pattern_sh = _realmadrid2526h |pattern_so = _adidasonwhitel |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = 433E3A |title = 2025/26 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2627h |pattern_b = _realmadrid2627h |pattern_ra = _realmadrid2627h |pattern_sh = _realmadrid2627h |pattern_so = _realmadrid2627hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2026/27 }} |} ==== Меҳмонӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _ RM1981A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1981A |pattern_so =_RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1980}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982B |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1982}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1984}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8788a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8788a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1986}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8990a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8990a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1989}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9293a |pattern_b = _rmcf9293a |pattern_ra = _rmcf9293a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so = _rmcf9293a |socks = 0246d0 |title = 1992/93}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9394a |pattern_b = _rmcf9394a |pattern_ra = _rmcf9394a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so =_rmcf9394a |socks = 0246d0 |title = 1993/94 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9496A |pattern_b = _rmcf9496a |pattern_ra = _rmcf9496A |pattern_sh = _rmcf9496a |pattern_so = _rmcf9496a |socks = 4234B5 |title = 1994/95}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9697a |pattern_b = _rmcf9697a |pattern_ra = _rmcf9697a |pattern_sh = _rmcf9697a |pattern_so = _rmcf9697a |socks = 362F78 |title = 1996/97}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9798a |pattern_b = _rmcf9798a |pattern_ra = _rmcf9798a |pattern_sh = _rmcf9798a |pattern_so = _rmcf9798a |socks = 4234B5 |title = 1997/98}} |{{Football kit |pattern_la = _real9899a |pattern_b = _rmcf9899a |pattern_ra = _real9899a |pattern_sh = _real9899a |pattern_so = _rmcf9899a |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid9900 |pattern_b = _rmcf9900a |pattern_ra = _realmadrid9900 |pattern_sh = _rmcf9900a |pattern_so = _rmcf9900a |socks = 000000 |title = 1999/2001}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0102a |pattern_b = _rmcf0102a |pattern_ra = _rmcf0102a |pattern_sh = _rmcf0102a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002a1 |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2002/03 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0304a |pattern_b = _rmcf0304A1 |pattern_ra = _rmcf0304a |pattern_sh = _rmcf0304a |pattern_so = _rmcf0304a |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2003/04}} |{{Football kit |pattern_la = _saturn0708h |pattern_b = _rmcf0405a |pattern_ra = _saturn0708h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2004/05}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506a |pattern_b = _rmcf0506a |pattern_ra = _rmcf0506a |pattern_sh = _rmcf0506a |pattern_so = _rmcf0506a |socks = 000140 |title = 2005/06}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607a |pattern_b = _realmadrid0607a |pattern_ra = _realmadrid0607a |pattern_sh = _realmadrid0607a |pattern_so = _realmadrid0607a |socks = 000000 |title = 2006/07}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708a |pattern_b = _rmcf0708a |pattern_ra = _rmcf0708a |pattern_sh = _rmcf0708a |pattern_so = _rmcf0708A |socks = 000080 |title = 2007/08}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0809a |pattern_b = _rmcf0809a |pattern_ra = _rmcf0809a |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2008/09}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910a |pattern_b = _rmcf0910a |pattern_ra = _rmcf0910a |pattern_sh = _rmcf0910a |pattern_so = _rmcf0910a |socks = 002040 |title = 2009/10 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011a |pattern_b = _rmcf1011a |pattern_ra = _rmcf1011a |pattern_sh = _rmcf1011a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 001020 |title = 2010/11}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112a |pattern_b = _rmcf1112a |pattern_ra = _rmcf1112a |pattern_sh = _rmcf1112a |pattern_so = _rmcf1112a |socks = 000000 |title = 2011/12}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213a |pattern_b = _rmcf1213a |pattern_ra = _rmcf1213a |pattern_sh = _rmcf1213a |pattern_so = _rmcf1213a |socks = 000040 |title = 2012/13}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314a |pattern_b = _rmcf1314a |pattern_ra = _rmcf1314a |pattern_sh = _rmcf1314a |pattern_so = _rmcf1314a |socks = 0159FE |title = 2013/14}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415a |pattern_b = _realmadridcf1415a |pattern_ra = _rmcf1415a |pattern_sh = _rmcf1415a |pattern_so = _realmadrid1415a |socks = EC1370 |title = 2014/15}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516a |pattern_b = _rmcf1516a |pattern_ra = _rmcf1516a |pattern_sh = _rmcf1516a |pattern_so = _rmcf1516a |leftarm = B7B7B7 |body = B7B7B7 |rightarm = B7B7B7 |shorts = B7B7B7 |socks = B7B7B7 |title = 2015/16}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617a |pattern_b = _rmcf1617a |pattern_ra = _rmcf1617a |pattern_sh = _rmcf1617a |pattern_so = _rmcf1617a |socks = 8449CE |title = 2016/17 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718a |pattern_b = _realmadrid1718a |pattern_ra = _realmadrid1718a |pattern_sh = _realmadrid1718a |pattern_so = _realmadrid1718a |socks = 000000 |title = 2017/18}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819a |pattern_b = _realmadrid1819a |pattern_ra = _realmadrid1819a |pattern_sh = _realmadrid1819a |pattern_so = _realmadrid1819a |socks = 070715 |title = 2018/19}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920a |pattern_b = _realmadrid1920a |pattern_ra = _realmadrid1920a |pattern_sh = _realmadrid1920a |pattern_so = _realmadrid1920a |socks = 021748 |title = 2019/20}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid2021a |pattern_b = _realmadrid2021a |pattern_ra = _realmadrid2021a |pattern_sh = _realmadrid2021A |pattern_so = _realmadrid2021A |socks = FF8789 |title = 2020/21}} |{{Football kit |pattern_la =_realmadrid2122A |pattern_b = _realmadrid2122A |pattern_ra = _realmadrid2122A |pattern_sh = _realmadrid2122A |pattern_so = _realmadrid2122Al |socks = 28315C |title = 2021/22}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223a |pattern_b = _realmadridcf2223a |pattern_ra = _realmadridcf2223a |pattern_sh = _realmadridcf2223a |pattern_so = _realmadridcf2223a |socks = 8C89C0 |title = 2022/23}} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324a |pattern_b = _realmadridcf2324a |pattern_ra = _realmadridcf2324a |pattern_sh = _realmadridcf2324a |pattern_so = _realmadridcf2324al |leftarm = 000030 |body = 000030 |rightarm = 000030 |short = 000030 |socks = 000030 |title = 2023/24 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425a |pattern_b = _realmadrid2425a |pattern_ra = _realmadrid2425a |pattern_sh = _realmadrid2425a |pattern_so = _realmadrid2425al |leftarm = 4b4848 |body = 4b4848 |rightarm = 4b4848 |short = 4b4848 |socks = 4b4848 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526a |pattern_b = _realmadrid2526a |pattern_ra = _realmadrid2526a |pattern_sh = _realmadrid2526a |pattern_so = _realmadrid2526al |leftarm = 262a45 |body = 262a45 |rightarm = 262a45 |short = 262a45 |socks = 262a45 |title = 2025/26 }} |} ==== Эҳтиётӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _real9899t |pattern_b = _real9899t |pattern_ra = _real9899t |pattern_sh = _real9899t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9900t |pattern_b = _rmcf9900t |pattern_ra = _rmcf9900t |pattern_sh = _rmcf9900t |pattern_so = _rmcf9900t |socks = 000080 |title = 1999/2001}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0102t |pattern_b = _realmadrid0102t |pattern_ra = _realmadrid0102t |pattern_sh = _realmadrid0102t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} | |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002t |leftarm = 400080 |body = 400080 |rightarm = 400080 |shorts = 400080 |socks = 400080 |title = 2002/03}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0304t |pattern_b = _realmadrid0304t |pattern_ra = _realmadrid0304t |pattern_sh = _adidasonblack |pattern_so = _realmadrid0304t |socks = 000000 |title = 2003/04}} | |{{Football kit |pattern_la = _brugge0304h |pattern_b = _rmcf0405t |pattern_ra = _brugge0304h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2004/05}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506t |pattern_b = _rmcf0506t |pattern_ra = _rmcf0506t |pattern_sh = _rmcf0506t |pattern_so = _rmcf0506t |socks = 000000 |title = 2005/06 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607t |pattern_b = _realmadrid0607t |pattern_ra = _realmadrid0607t |pattern_sh = _realmadrid0607t |pattern_so = _realmadrid0607t |socks = 400080 |title = 2006/07}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708t |pattern_b = _rmcf0708t |pattern_ra = _rmcf0708t |pattern_sh = _adidaswhite |shorts = 404040 |socks = 404040 |title = 2007/08}} | |{{Football kit |pattern_la = _derbyc0910a |pattern_b = _rmcf0809t |pattern_r = _derbyc0910a |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2008/09}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910t |pattern_b = _rmcf0910t |pattern_ra = _rmcf0910t |pattern_sh = _rmcf0910t |pattern_so = _galaxy11t |socks = 000000 |title = 2009/10}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011t |pattern_b = _rmcf1011t |pattern_ra = _rmcf1011t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 4B088A |socks = 4B088A |title = 2010/11}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112t |pattern_b = _rmcf1112t |pattern_ra = _rmcf1112t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _mexico86h |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 2011/12}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213t |pattern_b = _rmcf1213t |pattern_ra = _rmcf1213t |pattern_sh = _rmcf1213t |pattern_so = _rmcf1213t |socks = 006030 |title = 2012/13 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314t2 |pattern_b = _rmcf1314t2 |pattern_ra = _rmcf1314t2 |pattern_sh = _rmcf1314t2 |pattern_so = _3_stripes_black |socks = FF5500 |title = 2013/14}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415t |pattern_b = _realmadridcf1415t |pattern_ra = _rmcf1415t |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |socks = 000000 |title = 2014/15}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516t |pattern_b = _rmcf1516t |pattern_ra = _rmcf1516t |pattern_sh = _rmcf1516t |pattern_so = _rmcf1516t |leftarm = 000033 |body = 000033 |rightarm = 000033 |shorts = 000033 |socks = 000033 |title = 2015/16}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617t |pattern_b = _rmcf1617t |pattern_ra = _rmcf1617t |pattern_sh = _rmcf1617t |pattern_so = _rmcf1617t |socks = 000000 |title = 2016/17}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718t |pattern_b = _realmadrid1718t |pattern_ra = _realmadrid1718t |pattern_sh = _realmadrid1718t |pattern_so = _realmadrid1718t |socks = 22A6BF |title = 2017/18}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819t |pattern_b = _realmadrid1819t |pattern_ra = _realmadrid1819t |pattern_sh = _realmadrid1819t |pattern_so = _realmadrid1819t |socks = FF2828 |title = 2018/19}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920t |pattern_b = _realmadrid1920t |pattern_ra = _realmadrid1920t |pattern_sh = _rmcf201920t |pattern_so = _rmcf201920t |shorts = 00CC99 |socks = 00CC99 |title = 2019/20 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2021t |pattern_b = _realmadridcf2021t |pattern_ra = _realmadridcf2021t |pattern_sh = _realmadridcf2021t |pattern_so = _realmadridcf2021t |shorts = 0F0F0F |socks = 0F0F0F |title = 2020/21}} | |{{Football kit |pattern_b = _realmadrid2122t |pattern_sh = _realmadrid2122t |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 2BB6BB |rightarm = 2BB6BB |socks = 2BB6BB |title = 2021/22}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223t |pattern_b = _realmadridcf2223t |pattern_ra = _realmadridcf2223t |pattern_sh = _realmadridcf2223t |pattern_so = _realmadridcf2223t |socks = 000000 |title = 2022/23}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324t |pattern_b = _realmadridcf2324t |pattern_ra = _realmadridcf2324t |pattern_sh = _realmadridcf2324t |pattern_so = _realmadridcf2324tl |socks = 000000 |title = 2023/24}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425t |pattern_b = _realmadrid2425t |pattern_ra = _realmadrid2425t |pattern_sh = _realmadrid2425t |pattern_so = _realmadrid2425tl |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526t |pattern_b = _realmadrid2526t |pattern_ra = _realmadrid2526t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = 007CE4 |body = 007CE4 |rightarm = 007CE4 |shorts = 007CE4 |socks = 007CE4 |title = 2025/26 }} |} === Брендҳо ва сарпарастҳо === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em" |- !Давра !Истеҳсолкунандаи либос !Сарпарасти пироҳан |- |1980—1982 | rowspan="2" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |<small>''-''</small> |- |1982—1985 |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Zanussi]] |- |1985—1989 | rowspan="4" |{{Парчами Дания}} [[Hummel International|Hummel]] |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Parmalat]] |- |1989—1991 |{{Парчами Испания}} Reny Picot |- |1991—1992 |{{Парчами Испания}} Otaysa |- |1992—1994 | rowspan="3" |{{Парчами Олмон}} [[Teka]] |- |1994—1998 |{{Парчами Испания}} [[Kelme]] |- |1998—2001 | rowspan="8" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |- |2001—2002 |{{Парчами Испания}} Realmadrid.com |- |2002—2005 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens mobile]] |- |2005—2006 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens]] |- |2006—2007 |{{Парчами Олмон}} [[BenQ-Siemens]] |- |2007—2013 |{{Парчами Австрия}} [[Bwin]] |- |2013—{{Т. ҳ.}} |{{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Fly Emirates]] |} == Рӯйхати мавсимҳо == {| |valign="top" width=0%| {| class="wide collapsible collapsed" style="text-align:center" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Мавсим''' !'''Дивизион''' !'''Мақом''' !'''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷом]]''' !'''Мусобиқаҳои байналмилалӣ''' |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё (1929)|1929]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1928/1929|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1929/1930|1929/30]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1929/1930|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1930/1931|1930/31]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1930/1931|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1931/1932|1931/32]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1931/1932|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1932/1933|1932/33]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1932/1933|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1933/1934|1933/34]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1933/1934|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1934/1935|1934/35]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1934/1935|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1935/1936|1935/36]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1935/1936|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1939/1940|1939/40]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1939/1940|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1940/1941|1940/41]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1940/1941|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1941/1942|1941/42]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1941/1942|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1942/1943|1942/43]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|10-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1942/1943|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1943/1944|1943/44]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1943/1944|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1944/1945|1944/45]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1944/1945|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1945/1946|1945/46]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1945/1946|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1946/1947|1946/47]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1946/1947|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1947/1948|1947/48]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|11-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1947/1948|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1948/1949|1948/49]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1948/1949|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1949/1950|1949/50]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1949/1950|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1950/1951|1950/51]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1950/1951|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1951/1952|1951/52]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1951/1952|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1952/1953|1952/53]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1952/1953|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1953/1954|1953/54]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1953/1954|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1954/1955|1954/55]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1954/1955|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1955/1956|1955/56]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1955/1956|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1955/1956|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1956/1957|1956/57]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1956/1957|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1956/1957|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1957/1958|1957/58]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1957/1958|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1957/1958|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1958/1959|1958/59]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1958/1959|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1958/1959|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1959/1960|1959/60]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1959/1960|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1959/1960|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1960/1961|1960/61]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1960/1961|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1960/1961|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1961/1962|1961/62]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1961/1962|Ғолиб]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1961/1962|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1962/1963|1962/63]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1962/1963|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1962/1963|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1963/1964|1963/64]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1963/1964|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1963/1964|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1964/1965|1964/65]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1964/1965|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1964/1965|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1965/1966|1965/66]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1965/1966|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1965/1966|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1966/1967|1966/67]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1966/1967|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1966/1967|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1967/1968|1967/68]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1967/1968|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1967/1968|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1968/1969|1968/69]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1968/1969|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1968/1969|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1969/1970|1969/70]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1969/1970|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1969/1970|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1970/1971|1970/71]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1970/1971|1/16]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1970/1971|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1971/1972|1971/72]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1971/1972|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1971/1972|ҶУ 1/16]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1972/1973|1972/73]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1972/1973|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1972/1973|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1973/1974|1973/74]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|8-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1973/1974|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1973/1974|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1974/1975|1974/75]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1974/1975|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1974/1975|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1975/1976|1975/76]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1975/1976|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1975/1976|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1976/1977|1976/77]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1976/1977|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1976/1977|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1977/1978|1977/78]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1977/1978|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1978/1979|1978/79]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1978/1979|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1978/1979|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1979/1980|1979/80]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1979/1980|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1979/1980|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1980/1981|1980/81]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1980/1981|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1980/1981|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1981/1982|1981/82]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1981/1982|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1981/1982|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1982/1983|1982/83]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1982/1983|Финалист]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1982/1983|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1983/1984|1983/84]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1983/1984|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1983/1984|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1984/1985|1984/85]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1984/1985|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1984/1985|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1985/1986|1985/86]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1985/1986|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1985/1986|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1986/1987|1986/87]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Кубок Испании по футболу 1986/1987|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1986/1987|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1987/1988|1987/88]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1987/1988|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1987/1988|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1988/1989|1988/89]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1988/1989|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1988/1989|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1989/1990|1989/90]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1989/1990|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1989/1990|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1990/1991|1990/91]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1990/1991|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1990/1991|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1991/1992|1991/92]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1991/1992|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1991/1992|ҶУ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1992/1993|1992/93]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1992/1993|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1992/1993|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1993/1994|1993/94]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1993/1994|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1993/1994|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1994/1995|1994/95]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1994/1995|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1994/1995|ҶУ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1995/1996|1995/96]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1995/1996|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1995/1996|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1996/1997|1996/97]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1996/1997|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1997/1998|1997/98]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1997/1998|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1997/1998|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1998/1999|1998/99]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1998/1999|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998/1999|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1999/2000|1999/00]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1999/2000|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1999/2000|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2000/2001|2000/01]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2000/2001|1/32]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000/2001|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2001/2002|2001/02]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2001/2002|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2001/2002|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2002/2003|2002/03]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2002/2003|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002/2003|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2003/2004|2003/04]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2003/2004|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2003/2004|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2004/2005|2004/05]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2004/2005|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2004/2005|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2005/2006|2005/06]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2005/2006|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2005/2006|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2006/2007|2006/07]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2006/2007|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2006/2007|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2007/2008|2007/08]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2007/2008|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2007/2008|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2008/2009|2008/09]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2008/2009|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2008/2009|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2009/2010|2009/10]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2009/2010|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2009/2010|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2010/2011|2010/11]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2010/2011|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2010/2011|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2011/2012|2011/12]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2011/2012|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2011/2012|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2012/2013|2012/13]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2012/2013|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2012/2013|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2013/2014|2013/14]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2013/2014|Ғолиб]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2013/2014|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2014/2015|2014/15]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2014/2015|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014/2015|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2015/2016|2015/16]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2015/2016|ҳазф баъди 1/16]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2015/2016|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2016/2017|2016/17]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2016/2017|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016/2017|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2017/2018|2017/18]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2017/2018|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017/2018|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2018/2019|2018/19]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2018/2019|1/2]] ! style="background:#efefef;" |[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018/2019|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2019/2020|2019/20]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2019/2020|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2019/2020|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2020/2021|2020/21]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2020/2021|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2021/2022|2021/22]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2021/2022|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2022/2023|2022/23]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2022/2023|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022/2023|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2023/2024|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2023/2024|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2024/2025|2024/25]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2024/2025|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024/2025|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2025/2026|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2025/2026|ЛҚ 1/4]] |} |} == Варзишгоҳ == Дар тӯли таърихи худ, бошгоҳи «Реал Мадрид» дар чандин варзишгоҳ бозӣ кардааст: '''Кампо де О’Доннелл''' (1912–1923) — аввалин майдони расмии мадридиҳо, ки дар наздикии хиёбони О’Доннелл ҷойгир буд ва асосан барои бозиҳои дӯстона ва маҳаллӣ истифода мешуд. '''Кампо де Сюдад Линеал''' (1923–1924) — яке аз варзишгоҳҳои кӯтоҳмуддати даста, ки дар маҳаллаи Сюдад Линеали Мадрид ҷойгир буд ва то оғози сохтмони варзишгоҳи Чамартин истифода мешуд.<ref>{{Cite web |title=Campo de Ciudad Lineal |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Campo_de_Ciudad_Lineal |access-date=2025-06-03}}</ref> '''Варзишгоҳи Чамартин''' (1924–1946) — нахустин варзишгоҳи замонавии бошгоҳ, ки [[17 май|17-уми май]]и [[соли 1924]] бо ғунҷоиши 22 500 тамошобин ифтитоҳ гардид. Он ҳамчун майдони хонагӣ барои соҳиб шудани ҷоизаҳои аввалини даста хизмат кард.<ref>{{Cite web |title=Old Chamartín Stadium |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football-legends/chamartin |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Boca - Real Madrid 1925.jpg|thumb|left|240px|Акси қадимӣ аз варзишгоҳи Чамартин]] '''Чамартини нав''' (1947–1955) — бинобар зарурати доштани варзишгоҳи бузургтар, сохтмони варзишгоҳи нав оғоз ёфт, ки бо номи «Чамартини нав» шинохта мешуд. Он [[14 декабр|14-уми декабри]] [[соли 1947]] ба истифода дода шуд ва дар бозии ифтитоҳӣ «Реал Мадрид» тими портуғолии «[[Белененсеш (бошгоҳи футбол)|Белененсеш]]»-ро бо ҳисоби 3:1 шикаст дод. Ғунҷоиши аввалияи он 75 145 ҷой буд. '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' (аз соли 1955 {{Т. ҳ.}}) — соли 1955, варзишгоҳ ба номи президенти бошгоҳ [[Сантияго Бернабеу]] гузошта шуд. Дар тӯли даҳсолаҳо чандин навсозӣ аз сар гузаронд ва соли 2024 бо хароҷоти тақрибан 1,76 миллиард евро бозсозӣ шуд. Ғунҷоиши кунунии он 81 044 ҷой буда, дорои сақфи пӯшидашаванда, экрани 360-дараҷа ва низоми майдони ҳаракатдиҳанда мебошад.<ref>{{Cite web |title=The Santiago Bernabeu renovation |url=https://www.padmagazine.co.uk/property-renovation-refurbishment/the-santiago-bernabeu-renovation-the-future-of-footballs-most-iconic-stadium/27423/ |website=PAD Magazine |access-date=2025-06-03}}</ref> '''[[Алфредо Ди Стефано (варзишгоҳ)|Алфредо Ди Стефано]]''' (2020–2023) — дар давраи навсозии «Сантияго Бернабеу» ва маҳдудиятҳои вобаста ба ҳамагирии COVID-19, даста бозии расмии худро дар варзишгоҳи хурдтар — «Алфредо Ди Стефано» баргузор кард, ки дар маҷмааи омӯзишӣ-тамринии «Валдебебас» ҷойгир аст.<ref>{{Cite web |title=Estadio Alfredo Di Stéfano |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-facilities/alfredo-di-stefano-stadium |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Panoramic santiago bernabeu.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Даруни варзишгоҳи «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]»</div>]] [[Акс:Estadio Santiago Bernabeu - vista exterior.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Намуди зоҳирӣ то бозсозӣ</div>]] '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' '''Ғунҷоиш''' — 81 044 тамошобин '''Андозаи майдон''' — 107×72 метр '''Нишонӣ''' — Concha Espina 1, 28036 [[Мадрид]] == Омори иштирок дар мусобиқаҳо == ''Тибқи 3-юми июни соли 2025'' === Чемпионати Испониё === «Реал»-и Мадрид (дар баробари «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]») дар тамоми [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионатҳои кишвар]] иштирок кардааст. Мақоми аввал - 36 маротиба, дуюм - 27 маротиба, сеюм - 10 маротиба, яъне дар маҷмӯъ бошгоҳ зиёда аз 70 мавсим ба қатори ҷоизадорон роҳ ёфтааст. Инчунин 8 маротиба як қадам дур аз сегона, 3 бор — панҷум, 4 маротиба — шашум, 2 бор — ҳафтум, 1 бор — ҳаштум, 2 маротиба — нӯҳум, 1 бор — даҳум ва 1 бор — ёздаҳумро ([[соли 1948]]) ишғол кардааст. === Мусобиқаҳои байналмилалӣ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Мусобиқа!!Бозӣ!!Ғалаба!!Мусовӣ!!Бохт!!ГЗ!!ГС!!+/-!!Ғ% |- |align=left|[[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо/Лигаи қаҳрамонҳо]] {{WDL|517|311|85|121|for=1137|against=578|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]] {{WDL|31|16|9|6|for=57||against=24|diff=yes}} |- |align=left|[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА/Лигаи Урупо]] {{WDL|64|33|10|21|for=111|against=75|diff=yes}} |- |align=left|[[Суперҷоми УЕФА]] {{WDL|9|6|0|3|for=15|against=10|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми футболи байниқораӣ|Ҷоми байниқораӣ]] {{WDL|7|3|1|3|for=10|against=8|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] {{WDL|20|16|3|1|for=51|against=23|diff=yes}} |- !Ҳамагӣ {{WDLtot|648|385|108|155|for=1381|against=708|diff=yes}} |} == Сарвонҳои «Реал»-и Мадрид == [[Акс:Raúl González in Real Madrid 2009.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Устураи «Реал Мадрид» – [[Раул Гонсалес|Раул]]</div>]] {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="250"|Бозикун !width="220"|Фаъолият !width="220"|Сарвонӣ !width="150"|Шумора !width="250"|Миқдори бозӣ |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1785—1931)}} [[Феликс Кесада]] |1922 — 1936 |1928 — 1936 | |87 (2) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1931—1939)}} [[Хасинто Кинкосес]] |1931 — 1942 |1936 — 1942 | |167 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Мексика (1934—1968)}} [[Хосе Рамон Сауто]] |1933 — 1944 |1942 — 1944 | |143 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1939—1945)}} [[Хуан Ипиня]] |1939 — 1949 |1944 — 1949 | |302 (6) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Мигел Мунёс]] |1948 — 1958 |1949 — 1958 | |275 (24) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хуан Алонсо]] |1949 — 1961 |1958 — 1960 | |296 (-337) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хосе Мария Заррага]] |1951 — 1962 |1960 — 1962 | |217 (5) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Франсиско Хенто]] |1953 — 1971 |1962 — 1971 |<div class="center">11</div> |761 (253) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Игнасио Соко]] |1962 — 1974 |1971 — 1974 | |318 (8) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Амансио Амаро]] |1962 — 1976 |1974 — 1976 |<div class="center">7</div> |471 (154) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Пирри]] |1964 — 1979 |1976 — 1979 |<div class="center">4</div> |595 (210) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Мигел Анхел]] |1967 — 1986 |1979 — 1986 | |319 (-262) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Карлос Сантийяна]] |1971 — 1988 |1986 — 1988 |<div class="center">9</div> |774 (349) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] |1973 — 1989 |1988 — 1989 |<div class="center">3</div> |577 (11) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Чендо]] |1979 — 1998 |1989 — 1998 |<div class="center">2</div> |497 (3) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Мануэл Санчис]] |1983 — 2001 |1988 — 2001 |<div class="center">5</div> |710 (49) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Фернандо Йерро]] |1989 — 2003 |2001 — 2003 |<div class="center">4</div> |601 (126) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Раул Гонсалес]] |1994 — 2010 |2003 — 2010 |<div class="center">7</div> |854 (361) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Икер Касиляс]] |1999 — 2015 |2010 — 2015 |<div class="center">1</div> |725 (-771) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Серхио Рамос]] |2005 — 2021 |2015 — 2021 |<div class="center">4</div> |671 (101) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Бразилия}} [[Марсело]] |2007 — 2022 |2021 — 2022 |<div class="center">12</div> |546 (38) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Фаронса}} [[Карим Бензема]] |2009 — 2023 |2022 — 2023 |<div class="center">9</div> |648 (354) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Начо Фернандес]] |2010 — 2024 |2023 — 2024 |<div class="center">6</div> |364 (16) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Хорватия}} [[Лука Модрич]] |2013 — 2025 |2024 — 2025 |<div class="center">10</div> |597 (43) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]] |2013 — 2026 |2025 — 2026 |<div class="center">2</div> |451 (14) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |2018 — {{Т. ҳ.}} |2026 — {{Т. ҳ.}} |<div class="center">8</div> |373 (41) |} == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (36, рекорд):''' 1931/32; 1932/33; 1953/54; 1954/55; 1956/57; 1957/58; 1960/61; 1961/62; 1962/63; 1963/64; 1964/65; 1966/67; 1967/68; 1968/69; 1971/72; 1974/75; 1975/76; 1977/78; 1978/79; 1979/80; 1985/86; 1986/87; 1987/88; 1988/89; 1989/90; 1994/95; 1996/97; 2000/01; 2002/03; 2006/07; 2007/08; 2011/12; 2016/17; 2019/20; 2021/22; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (27):''' 1929; 1933/34; 1934/35; 1935/36; 1941/42; 1944/45; 1958/59; 1959/60; 1965/66; 1980/81; 1982/83; 1983/84; 1991/92; 1992/93; 1998/99; 2004/05; 2005/06; 2008/09; 2009/10; 2010/11; 2012/13; 2014/15; 2015/16; 2020/21; 2022/23; 2024/25; 2025/26 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1948/49; 1951/52; 1952/53; 1955/56; 1981/82; 1990/91; 2001/02; 2013/14; 2017/18; 2018/19 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (20):''' 1905; 1906; 1907; 1908; 1917; 1934; 1936; 1946; 1947; 1961/62; 1969/70; 1973/74; 1974/75; 1979/80; 1981/82; 1988/89; 1992/93; 2010/11; 2013/14; 2022/23 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (21):''' 1903; 1916; 1918; 1924; 1929; 1930; 1933; 1940; 1943; 1958; 1959/60; 1960/61; 1967/1968; 1978/79; 1982/83; 1989/90; 1991/92; 2001/02; 2003/04; 2012/13; 2024/25 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (13):''' 1988; 1989; 1990; 1993; 1997; 2001; 2003; 2008; 2012; 2017; 2019/20; 2021/22; 2023/24 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1947 * [[Акс:Copa de Liga de España2.svg|15px]] '''[[Ҷоми Ла Лига]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1984/85 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1982/83 * '''[[Ҷоизаи Манкомунадо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (23, рекорд)''': 1904/05, 1905/06, 1906/07, 1907/08, 1909/10, 1912/13, 1915/16, 1916/17, 1917/18, 1919/20, 1921/22, 1922/23, 1923/24, 1925/26, 1926/27, 1928/29, 1929/30, 1930/31, 1931/32, 1932/33, 1933/34, 1934/35, 1935/36 === Байналмилалӣ === * {{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|20px}} '''[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (15, рекорд):''' 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998|1998]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000|2000]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002|2002]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014|2014]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016|2016]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017|2017]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018|2018]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022|2022]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1962, 1964, 1981 * [[Акс:Coppauefa.png|15px]] '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1985, 1986 * [[Акс:Cup Winners Cup Trophy.png|15px]] '''[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1971, 1983 * [[Акс:UEFA - Super Cup.png|15px]] '''[[Суперҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (6):''' [[Суперҷоми УЕФА 2002|2002]], [[Суперҷоми УЕФА 2014|2014]], [[Суперҷоми УЕФА 2016|2016]], [[Суперҷоми УЕФА 2017|2017]], [[Суперҷоми УЕФА 2022|2022]], [[Суперҷоми УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' [[Суперҷоми УЕФА 1998|1998]], [[Суперҷоми УЕФА 2000|2000]], [[Суперҷоми УЕФА 2018|2018]] * [[Акс:Trofeo Copa Intercontinental 1960-2004.png|10px]] '''[[Ҷоми байниқораӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (4, рекорд):''' 1960, 1998, 2002, 2024 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (5, рекорд):''' [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2016|2016]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2017|2017]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2022|2022]] * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2, рекорд):''' 1952, 1956 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1963 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1955, 1957 * '''[[Ҷоми иберо-америкоӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1994 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 2000 * '''[[Ҷоми Франс Беккенбауэр]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 2010 * '''[[Ҷоми Сантияго Бернабеу]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (28, рекорд):''' 1981, 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1991, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2018 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (9):''' 1980, 1986, 1988, 1990, 1992, 1993, 2001, 2002, 2004 == Рекордҳо == === Рекордҳои бошгоҳ === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * 15 ғалаба дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 3 ғалабаи пайиҳам дар Лигаи қаҳрамонҳо * 302 ғалаба дар бозиҳои Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 43 бозии хонагӣ пайиҳам «Реал» дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|title=«Реал» установил рекорд, забив в 43-м домашнем еврокубковом матче подряд|description=Прежний рекорд принадлежал «Тоттенхэм Хотспур», который с 1961 по 1984 год забивал в 42 еврокубковых матчах подряд|date=2018-09-20|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-10-12|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014611/https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|deadlink=no}}</ref> * 36 ҷоми қаҳрамонии Испониё * 121 гол дар як мавсими чемпионати Испониё * 73 бозӣ пайиҳам «Реал» ҳадди ақалл як гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|title=Результативная серия «Реала» прервалась на 74-м матче|description=Мадридцы повторили мировой рекорд, установленный бразильским «Сантосом» в начале 60-х, но не сумели превзойти это достижение|date=2017-09-21|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-05-28|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130152/https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|deadlink=no}}</ref> === Рекорди бозикунҳо === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * [[Криштиану Роналду]] — 17 гол дар як мавсими [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]] * Криштиану Роналду — 11 гол дар як мавсими марҳилаи гурӯҳии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА * Криштиану Роналду — 19 гол дар як соли тақвимии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА ==== Бар асоси теъдоди бозиҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар бозӣ кардаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=200|Ном !width=100|Замон !width=65|Ла Лига !width=60|Ҷоми Шоҳ !width=60|Ҷомҳои урупоӣ !width=60|Дигарон !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||550||37||132||22||'''741''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Икер|Касиляс}}||1999—2015||510||40||152||23||'''725''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Мануэл|Санчис}}||1983—2001||523||67||100||20||'''710''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Серхио|Рамос}}||2005—2021||469||48||129||25||'''671''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009-2023||439||44||133||27||'''648''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||461||84||87||13||'''645''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan=2|7||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Фернандо|Йерро}}||1989—2003 ||439||49||103||16||'''607''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}|| 1953—1971||428||74||94||6||'''602''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Хорватия|20px}} {{sortname|Лука|Модрич}}||2012—2025||394||34||134||35||'''597''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Хосе Антонио|Камачо}}||1973—1989||414||61||90||12||'''577''' |- {{col-end}} ==== Бар асоси теъдоди голҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар гол задаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=220|Ном !width=100|Замон !width=80|Голҳо !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Португалия|20px}} {{sortname|Криштиану|Роналду}}||2009—2018 ||'''450'''||438 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009—2023||'''354'''||648 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||'''323'''||741 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Аргентина|20px}}{{Парчами Колумбия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Алфредо|Ди Стефано}}||1953—1964||'''308'''||396 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||'''290'''||645 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Венгрия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Ферентс|Пушкаш}}||1958—1966||'''242'''||262 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |7||align="left"|{{Парчами Мексика|20px}} {{sortname|Уго|Санчес}}|| 1985—1992||'''208'''||282 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |8||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}||1953—1971||'''182'''||601 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Пирри|}}||1964—1979||'''172'''||561 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Эмилио|Бутрагенйо}}||1983—1995||'''171'''||463 {{col-end}} == Ҳайати ҳозира == * ''Тибқи санаи 3-юми августи соли 2026'' {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=30 | № !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Бозигар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=50 | Кишвар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Рӯзи таваллуд |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Дарвозабонҳо |- |- bgcolor=white | 1 | [[Тибо Куртуа]] | {{Парчами Белгия}} | {{Зодрӯз|11|5|1992}} |- |- bgcolor=white | 13 | [[Андрей Лунин]] | {{Парчами Украина}} | {{Зодрӯз|11|2|1999}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Муҳофизатгарон |- |- bgcolor=white | 2 | [[Раул Асенсио]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|13|2|2003}} |- |- bgcolor=white | 3 | [[Эдер Милитао]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|18|1|1998}} |- |- bgcolor=white | 4 | [[Дин Ҳайсен]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|14|4|2005}} |- |- bgcolor=white | 12 | [[Трент Александер-Арнолд]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|7|10|1998}} |- |- bgcolor=white | 16 | [[Иброҳима Конате]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|25|5|1999}} |- |- bgcolor=white | 17 | [[Марк Кукурейя]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 18 | [[Алваро Каррерас]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|23|3|2003}} |- |- bgcolor=white | 22 | [[Антонио Рӯдигер]] | {{Парчами Олмон}} | {{Зодрӯз|3|3|1993}} |- |- bgcolor=white | 23 | [[Ферлан Менди]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|8|6|1995}} |- |- bgcolor=white | 24 | [[Дензел Думфрис]] | {{Парчами Нидерланд}} | {{Зодрӯз|18|4|1996}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Миёнмайдонӣ |- bgcolor=white | 5 | [[Ҷуд Беллингҳем]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|29|6|2003}} |- |- bgcolor=white | 6 | [[Эдуардо Камавинга]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|10|11|2002}} |- |- bgcolor=white | 8 | [[Федерико Валверде]] {{капитан_варзиш}} | {{Парчами Уругвай}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 14 | [[Урелён Чуамени]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|27|1|2000}} |- |- bgcolor=white | 15 | [[Арда Гӯлер]] | {{Парчами Туркия}} | {{Зодрӯз|25|2|2005}} |- |- bgcolor=white | 20 | [[Бернарду Силва]] | {{Парчами Португалия}} | {{Зодрӯз|10|8|1994}} |- |- bgcolor=white | 27 | [[Тияго Питарч]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|3|8|2007}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Ҳамлаварон |- bgcolor=white | 7 | [[Винисиус Ҷуниор]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|12|7|2000}} |- |- bgcolor=white | 9 | [[Эндрик Фелипе]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|21|7|2006}} |- |- bgcolor=white | 10 | [[Килиан Мбаппе]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|20|12|1998}} |- |- bgcolor=white | 11 | [[Родриго де Гоис|Родриго]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|9|1|2001}} |- |- bgcolor=white | 19 | [[Карлос Эспи]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|24|7|2005}} |- |- bgcolor=white | 21 | [[Браҳим Диас]] | {{Парчами Марокаш}} | {{Зодрӯз|3|8|1999}} |- |- bgcolor=white | 25 | [[Ян Диоманде]] | {{Парчами Кот-д’Ивуар}} | {{Зодрӯз|14|11|2006}} |- |} == Гузаришҳо 2026/2027 == === Тобистони 2026 === === Омаданд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи пешина |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Нидерланд}} [[Дензел Думфрис]]||{{Парчами Италия}} «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Фаронса}} [[Иброҳима Конате]]***||{{Парчами Англия}} «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марк Кукурейя]]||{{Парчами Англия}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Португалия}} [[Бернарду Силва]]***||{{Парчами Англия}} «[[Манчестер Сити]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Карлос Эспи]]||{{Парчами Испания}} «[[Леванте (бошгоҳи футбол)|Леванте]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Бразилия}} [[Эндрик Фелипе]]**||{{Парчами Фаронса}} «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Кот-д’Ивуар}} [[Ян Диоманде]]||{{Парчами Олмон}} «[[РБ Лайпсиг]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]]||{{Парчами Португалия}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]» |- |} === Рафтанд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи оянда |- |align="center" |[[Дарвозабон (футбол)|Дарвозабон]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гонсалес]]||{{Парчами Испания}} «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Виктор Валдепеняс]]||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Австрия}} [[Давид Алаба]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марио Мартин]]||{{Парчами Испания}} «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гарсия]]||{{Парчами Испания}} «[[Реал Бетис (бошгоҳи футбол)|Реал Бетис]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Себайёс]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Сесар Паласиос]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Аргентина}} [[Франко Мастантуоно]]*||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Гонсало Гарсия]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |} <small>* Ба иҷора </small> <br> <small>** Аз иҷора </small> <br> <small>*** [[Бозикуни озод]] </small> == Шахсиятҳо == === Ситоди мураббиён === [[Акс:Mourinho Madrid.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Сармураббии «Реал Мадрид» – [[Ҷозе Моуринё]]</div>]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: left;" |- ! Вазифа !! Ном |- |Сармураббӣ || {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |- | rowspan="3" |Дастёрони сармураббӣ | {{Парчами Португалия}} [[Жоау Тралян]] |- | {{Парчами Португалия}} [[Педру Мачаду]] |- | {{Парчами Олмон}} [[Сами Хедира]] |- |Мураббии дарвозабонҳо || {{Парчами Португалия}} Нуну Сантуш |- |Мураббии бадансоз || {{Парчами Португалия}} [[Антониу Диаш]] |- |Мураббии омодагии ҷисмонӣ || {{Парчами Италия}} [[Антонио Пинтус]] |- |Мутахассиси илми варзишӣ || {{Парчами Португалия}} Сандру Каррису |- |Роҳбари шуъбаи таҳлил || {{Парчами Италия}} Роберто Мерелла |} * <small>''Тибқи санаи 10-уми июли соли 2026''</small> * <small>''Сарчашма: БФ Реал Мадрид''<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|title=Ситоди мураббиён|website=Real Madrid CF|access-date=15 July 2026}}</ref></small> === Феҳристи сармураббиён === {| |valign="top"| * {{Парчами Ирландия}} [[Артур Ҷонсон]] (1910—1920) * {{Парчами Испания}} [[Хуан де Карсер]] (1920—1926) * {{Парчами Испания}} [[Педро Лйоренте]] (1926) * {{Парчами Испания}} [[Сантияго Бернабеу]] (1926—1927) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Берраондо]] (1927—1929) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Киранте]] (1929—1930) * {{Парчами Венгрия}} [[Липпо Ҳертска]] (1930—1932) * {{Парчами Австрия}} [[Роберт Фирст]] (1932—1934) * {{Парчами Испания}} [[Франсиско Бру]] (1934—1941) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Армет]] (1941—1943) * {{Парчами Испания}} [[Рамон Энсинас]] (1943—1945) * {{Парчами Испания}} [[Хасинто Кинкосес]] (1945—1946, 1947—1948) * {{Парчами Испания}} [[Балтасар Албенис]] (1946—1947, 1950—1951) * {{Парчами Англия}} [[Майкл Кипинг]] (1948—1950) * {{Парчами Уругвай}} [[Эктор Скароне]] (1951—1952) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Антонио Ипиня]] (1952—1953) * {{Парчами Уругвай}} [[Энрике Фернандес Виола|Энрике Фернандес]] (1953—1954) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Вилялонга]] (1954—1957) * {{Парчами Аргентина}} [[Луис Карниглия]] (1957—1959; 1959) * {{Парчами Испания}} [[Мигел Мунёс]] (1959; 1960—1974) * {{Парчами Парагвай}} [[Мануэл Флейтас Солич|Мануэл Флейтас]] (1959—1960) * {{Парчами Испания}} [[Луис Моловнй|Луис Моловни]] (1974; 1977—1979; 1982; 1985—1986) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Милян Милянич]] (1974—1977) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Вуядин Бошков]] (1979—1982) * {{Парчами Испания}} {{Парчами Аргентина}} {{Парчами Колумбия}} [[Алфредо Ди Стефано]] (1982—1984; 1990—1991) * {{Парчами Испания}} [[Амансио Амаро]] (1984—1985) * {{Парчами Нидерланд}} [[Лео Беенҳаккер]] (1986—1989; 1992) |valign="top"| * {{Парчами Вэлс}} [[Ҷон Тошак]] (1989—1990; 1999) * {{Парчами Югославия (1945—1991)}} {{Парчами Югославия (1992—2003)}} [[Радомир Антич]] (1991—1992) * {{Парчами Испания}} [[Бенито Флоро]] (1992—1994) * {{Парчами Испания}} [[Висенте Дел Боске]] (1994; 1996; 1999—2003) * {{Парчами Аргентина}} [[Хорхе Валдано]] (1994—1996) * {{Парчами Испания}} [[Арсенио Иглесиас]] (1996) * {{Парчами Италия}} [[Фабио Капелло]] (1996—1997; 2006—2007) * {{Парчами Олмон}} [[Юпп Ҳайнкес]] (1997—1998) * {{Парчами Нидерланд}} [[Гус Ҳиддинк]] (1998—1999) * {{Парчами Португалия}} [[Карлуш Кейруш]] (2003—2004) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] (2004) * {{Парчами Испания}} [[Мариано Гарсия Ремон]] (2004) * {{Парчами Бразилия}} [[Вандерлей Лушембурго]] (2004—2005) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Рамон Лопес Каро]] (2005—2006) * {{Парчами Олмон}} [[Бернд Шустер]] (2007—2008) * {{Парчами Испания}} [[Хуанде Рамос]] (2008—2009) * {{Парчами Чили}} [[Мануэл Пеллегрини]] (2009—2010) * {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] (2010—2013, 2026—{{Т. ҳ.}}) * {{Парчами Италия}} [[Карло Анчелотти]] (2013—2015, 2021—2025) * {{Парчами Испания}} [[Рафаэл Бенитес]] (2015—2016) * {{Парчами Фаронса}} [[Зайниддин Зидон]] (2016—2018; 2019—2021) * {{Парчами Испания}} [[Хулен Лопетеги]] (2018) * {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] (2018—2019) * {{Парчами Испания}} [[Хаби Алонсо]] (2025—2026) * {{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]] (2026) |} === Феҳристи президентҳои бошгоҳ === {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="200"|Солҳо !width="220"|Президент |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2009—{{Т. ҳ.}} |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2006—2009 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Калдерон]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2000—2006 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1995—2000 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Лоренсо Санс]]'''<ref>[https://lenta.ru/news/2020/03/22/rip/ Собиқ президенти «Реал» [[Дунёгирии COVID-19|аз коронавирус]] даргузашт] // 22 марти 2020</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1985—1995 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Мендоса]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1978—1985 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Луис де Карлос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1943—1978 |align=left|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} '''[[Сантияго Бернабеу]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1940—1943 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Антонио Сантос Пералба]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1936—1940 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1930—1935 |align=left|{{Парчами Испания (1931—1939)|20px}} '''[[Луис Усера]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1926—1930 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Луис де Уркихо]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1916—1926 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Педро Парахес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1908—1916 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1904—1908 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Карлос Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1902—1904 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хуан Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1900—1902 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хулиан Паласиос]]''' |} == Молия ва дороӣ == Бошгоҳи «Реал Мадрид» дар даврони аввалини раёсати [[Флорентино Перес]] (солҳои 2000–2006) ҳадафгузорӣ кард, ки ба сарватмандтарин бошгоҳи ҳирфаии футболи ҷаҳон табдил шавад<ref>{{cite news| title=Perez resigns as Real Madrid president| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| publisher=BBC| access-date=11 December 2008| date=27 February 2006| archive-date=3 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| url-status=live}}</ref>. [[Соли 2001]], бахше аз замини тамринии бошгоҳ ба шаҳрдории Мадрид вогузор шуд ва бахши дигари он ба ширкатҳои Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso ва OHL фурӯхта шуд. Фурӯши ин заминҳо қарзи 270 миллионевроии бошгоҳро пурра пардохт кард ва имкони ҷазби бозикунони гаронарзише чун [[Зайниддин Зидон]], [[Луиш Фигу]], [[Роналдо]] ва [[Дэвид Бекҳэм]]ро фароҳам намуд. Шаҳрдорӣ пештар корбарии заминро барои сохтмон тағйир дода буд, ки ҳамин амр боиси афзоиши арзиши он шуд. Сипас, Комиссиюни Урупо таҳқиқе оғоз кард, ки мушаххас шавад оё баҳои пардохтшуда беш аз ҳад набуда ва ба унвони кӯмаки молии ғайриқонунии давлатӣ ҳисоб намешавад. Даромади ҳосил аз фурӯши замин сарфи сохти маҷмааи тамринии замонавӣ дар канораҳои Мадрид шуд. Бо он ки сиёсатҳои Перес боиси рушди молии бошгоҳ гашт ва аз зарфияти бозоргии он, бавижа дар [[Осиё]] ба хубӣ баҳрабардорӣ шуд, аммо ба далели тамаркуз беш аз ҳад ба тиҷорат ва бренд ба ҷои натиҷаҳои варзишӣ, мавриди интиқод қарор гирифт. Дар моҳи сентябри соли 2007, «Реал Мадрид» аз тарафи оҷонсии BBDO ба унвони арзишмандтарин бренди футболи Урупо шинохта шуд. Дар [[соли 2008]], арзиши он 951 миллион евро баровард шуд ва пас аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷойгоҳи дуюм қарор гирифт. Дар соли 2010 бошгоҳ бештарин ҳаҷми даромадро дар миёни бошгоҳҳои футболи ҷаҳон дошт. Бар пояи пажӯҳиши [[Донишгоҳи Ҳарвард]], «Реал Мадрид» яке аз 20 бренди шинохташудаи ҷаҳон аст, ки ҳатто бозикунони он низ ба унвони чеҳраҳои маъруфи тиҷорӣ шинохта мешаванд. Шумори ҳаводорони бошгоҳ дар саросари ҷаҳон ҳудуди 287 миллион нафар тахмин мешавад. Дар соли 2010, маҷаллаи Forbes арзиши бошгоҳро 992 миллион евро (1.323 миллиард доллари ИМА) арзёбӣ карда, онро баъд аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷои дуюм гузошт<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |work=Forbes |date=2009-06-30 |accessdate=2010-08-07 |archivedate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301233843/http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html }}</ref>. Дар ҳамон сол, мувофиқи гузориши Deloitte, даромади бошгоҳ 401 миллион евро буд, ки дар рутбаи нахусти ҷаҳон қарор дошт<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |date= |accessdate=2010-08-07 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |url-status=live |archivedate=2010-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm }}</ref>. «Реал Мадрид» як анҷумани сабтшуда (асосан варзишӣ) мебошад ва ба аъзои худ («socio»-ҳо) тааллуқ дорад. Ин аъзо, ки солона ҳаққи узвият пардохт мекунанд, президенти бошгоҳро аз тариқи раъйдиҳӣ интихоб мекунанд. Президент иҷоза надорад аз сармояи шахсии худ истифода кунад ва бошгоҳ аз ҳисоби даромади худ идора мешавад<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=2009-06-12 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=live |archivedate=2009-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 }}</ref><ref>{{книга |заглавие=Handbook on the economics of sport |издательство={{Нп3|Edward Elgar Publishing}} |год=2006 |isbn=1-84376-608-6 |страницы=299 |язык=und |автор=Andreff, Wladimir; Szymański, Stefan}}</ref>. Тибқи омори соли 2010, бошгоҳ 60 000 узви расмӣ дорад<ref>{{cite web|title=Real Madrid drama. The oldest supporter died|url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|publisher=ziare.com|year=2010|lang=ro|accessdate=2010-09-21|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702113813/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|url-status=live}}</ref>. Дар поёни фасли 2009/10, қарзи софи бошгоҳ 244,6 миллион евро буд, ки нисбат ба соли қаблӣ 82,1 миллион евро коҳиш ёфт. Пас аз фасли 2010/11, ин нишондод то 170 миллион евро поин рафт<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Official Announcement |publisher=Realmadrid.com |date=2012-03-14 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928065352/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |archivedate=2013-09-28 |url-status=dead }}</ref>. Аз соли 2007 то 2011, бошгоҳи «Шоҳона» 190 миллион евро фоидаи соф ба даст овард<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=2011-06-21 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114043046/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%25_increase_over_the_.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=Realmadrid.com |date=2011-09-16 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606085658/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%_increase_over_the_.htm |archivedate=2013-06-06 |url-status=dead }}</ref>. Дар мавсими 2009/10, бошгоҳ аз ҳисоби фурӯши билетҳо 150 миллион евро даромад касб кард. Ҳамчунин, теъдоди фурӯши солонаи пироҳанҳои даста то 1,5 миллион адад мерасид. Маҷмӯи дастмузди тим дар фасли 2010/11 169 миллион евро буд. [[Соли 2013]], Forbes «Каҳкашониҳо»-ро бо арзиши 3,3 миллиард доллар гаронбаҳотарин бошгоҳи варзишии ҷаҳон муаррифӣ кард. То соли 2022, ин нишондод ба 5,1 миллиард доллар афзоиш ёфт. == Футболбозони беҳтарин дар таърих == <gallery caption="" 'футболбозони="" беҳтарин="" дар="" таърих'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Mcu Alfredo Di Stefano.jpg|[[Алфредо Ди Стефано]] Kopa, Franse vortballer.jpg|[[Раймон Копа]] Ferenc Puskás.jpg|[[Ферентс Пушкаш]] Francisco 'Paco' Gento en 1966.jpg|[[Франсиско Хенто]] Raul Gonzalez 10mar2007 (cropped).jpg|[[Раул (футболбоз)|Раул]] CasillasReal cropped.jpg|[[Икер Касиляс]] UEFA TT 7209.jpg|[[Луиш Фигу]] Zinedine Zidane (cropped).JPG|[[Зайниддин Зидон]] Ronaldo 2002 cropped.jpg|[[Роналдо]] Roberto-carlos-wikipedia-2021.png|[[Роберто Карлос]] David-Beckham3.jpg|[[Дэвид Бекҳэм]] Fabio Cannavaro Real Madrid.jpg|[[Фабио Каннаваро]] SergioRamos.jpg|[[Серхио Рамос]] C. Ronaldo - Ballon d'Or 2014.jpg|[[Криштиану Роналду]] Karim Benzema 2018.jpg|[[Карим Бензема]] Luka Modric 2015.jpg|[[Лука Модрич]] Liver-RM (2) (cropped).jpg|[[Гарет Бейл]] Toni Kroos Real Madrid 2021.jpg|[[Тони Кроос]] </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{китоб |унвон=Real Madrid |нашриёт=Aréna 2000 |сол=2002 |isbn=963-86167-5-X |забон=und |муаллиф=Dénes, Tamás; Rochy, Zoltán}} * {{китоб |унвон=Morbo: The Story of Spanish Football |ссылка=https://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball |нашриёт=WSC Books Limited |год=2003 |нашр=New |isbn=0-9540134-6-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=White Storm: The Story of Real Madrid |пайванд=https://archive.org/details/whitestorm100yea0000ball |нашриёт=Mainstream |сол=2003 |isbn=1-84018-763-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=El Macca: Four Years with Real Madrid |нашриёт=[[Simon & Schuster]] |сол=2003 |isbn=0-7434-8920-9 |забон=und |муаллиф=McManaman, Steve; Edworthy, Sarah}} * {{китоб |унвон=Real Madrid: Cien años de leyenda, 1902–2002 |нашриёт=Everest |сол=2002 |isbn=84-241-9215-X |забон=es |муаллиф=Luis Miguel González; Luis González López; Fundación Real Madrid}} * {{китоб |унвон=The Real Madrid Way: How Values Created the Most Successful Sports Team on the Planet |нашриёт={{Нп3|BenBella Books}} |сол=2016 |isbn=978-1942952541 |забон=en |муаллиф={{Нп3|Steven Mandis|Mandis, Steven G.|en|Steven Mandis}}}} == Пайвандҳо == * [http://www.realmadrid.com Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Реал Мадрид»]{{ref|en}}{{ref|es}}{{ref|ja}}{{ref|ar}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid БФ «Реал Мадрид»] дар [[Ла Лига]]{{ref|en}}{{ref|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html БФ «Реал Мадрид»] дар [[УЕФА]] {{Пайвандҳои беруна}} {{Ҳайати БФ Реал Мадрид}} {{Мураббиёни БФ Реал Мадрид}} {{Реал Мадрид}} {{Бозиҳои БФ Реал Мадрид}} {{Мавсимҳои БФ Реал Мадрид}} {{Қаҳрамонҳои футболи Испониё}} {{Дорандагони Суперҷоми Урупо}} {{Ғолибони Ҷоми байниқитъавӣ}} {{Ғолибони Лигаи Урупо УЕФА}} {{Чемпионати футболи Испониё}} {{Ғолибони Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} {{Бошгоҳҳо-бунёнгузорони ИБУ}} {{Ғолибони ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо}} [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол, таъсисёфта дар соли 1902]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои варзишии Мадрид]] [[Гурӯҳ:БФ «Реал Мадрид»| ]] hxm6f7ixm6kybutip45ohpl5s29zv3k 1483449 1483448 2026-08-15T22:34:12Z Yoonoos.tj 27005 /* Молия ва дороӣ */ 1483449 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо|Реал Мадрид}} {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Реал Мадрид |мавсими ҷорӣ = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|Мавсими ҷорӣ]] |логотип = |номи пурра = Real Madrid Club de Fútbol<ref>{{cite web| title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid |lang = es |publisher = Саҳифаи расмии Ла Лига |accessdate = 2023-06-19}}</ref> |лақаб = ''Los Blancos (Сафедҳо)<br>Los Galácticos (Каҳкашониҳо)<br>Los Merengues (Хомаиҳо)<br>Los Vikingos (Викингҳо)<br>La Casa Blanca (Кохи сафед)'' |таъсис = 06.03.1902 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]», [[Мадрид]] |ғунҷоиш = 83 186<ref>{{Cite web |title=LaLiga bate record histórico de asistencia a los estadios con más de 15 millones de espectadores |url=https://www.laliga.com/noticias/laliga-bate-record-historico-de-asistencia-a-los-estadios-con-mas-de-15-millones-de-espectadores |access-date=2025-07-28 |website=LALIGA |language=es}}</ref> |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Флорентино Перес]] |мудир = {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |капитан = {{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |рейтинг = ҷойи 2-юм дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-07-03}}</ref> |буҷет = |сарпараст = {{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} Fly Emirates |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |мавқеъ = [[Акс:Silver star.png|20px|Медали нуқра]] ҷойи '''2-юм''' |сайт = https://www.realmadrid.com/ | pattern_la1 = _realmadrid2627h | pattern_b1 = _realmadrid2627h | pattern_ra1 = _realmadrid2627h | pattern_sh1 = _realmadrid2627h | pattern_so1 = _realmadrid2627hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2627a | pattern_b2 = _realmadrid2627a | pattern_ra2 = _realmadrid2627a | pattern_sh2 = _realmadrid2627a | pattern_so2 = _realmadrid2627al | leftarm2 = 162E32 | body2 = 162E32 | rightarm2 = 162E32 | shorts2 = 162E32 | socks2 = 162E32 | pattern_la3 = _realmadrid2526t | pattern_b3 = _realmadrid2526t | pattern_ra3 = _realmadrid2526t | pattern_sh3 = _adidaswhite | pattern_so3 = _adidaswhitel | leftarm3 = 007CE4 | body3 = 007CE4 | rightarm3 = 007CE4 | shorts3 = 007CE4 | socks3 = 007CE4 }} '''«Реал Мадрид»''' ({{lang-es|Real Madrid Club de Fútbol}}, {{IPA-es|reˈal maˈðɾið ˈkluβ ðe ˈfuðβol|-|Real Madrid.ogg}}) — яке аз дурахшонтарин бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Мадрид]] – пойтахти Испониё қарор дорад. Аз ҷониби [[ФИФА]] [[Беҳтарин бошгоҳҳои асри XX аз ҷониби ФИФА|беҳтарин бошгоҳи футболи асри XX]] эътироф шудааст. «Реал Мадрид» яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2026-01-14|publisher=|lang=en|accessdate=2026-01-14}}</ref>. Яке аз бошгоҳҳои серҷомтарин дар футболи Испониё ба ҳисоб меравад. Дар тӯли фаъолият бошгоҳи «Реал Мадрид» 71 ҷоизаи миллиро соҳиб шудааст: 36 – қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]], 20 – Ҷоми Испониё, 13 – Суперҷоми Испониё ва 1 – Ҷоми Ла Лига<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football|title=Real Madrid Honours: Trophies, Titles, Cups, and Championships|lang=en |publisher=Саҳифаи расмии бошгоҳи «Реал Мадрид»|accessdate=2018-08-11}}</ref>. Аз рӯи шумораи ҷом ва гол дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Лигаи қаҳрамонҳои Урупо]] натиҷаи рекордӣ (15 – ҷом, 5 маротиба пайиҳам) дорад. «Реал Мадрид» яке аз арзишмандтарин бошгоҳҳои варзишии ҷаҳон аст. Тибқи маълумоти «Deloitte», дар мавсими 2025/26, бошгоҳ бо даромади солонаи 1,161 млрд евро дар ҷои якум аст<ref>{{Cite web|url=https://www.deloitte.com/uk/en/services/financial-advisory/analysis/deloitte-football-money-league.html|title=Deloitte Football Money League 2026|author=|website=|date=2026-01-22|publisher=Deloitte United Kingdom|lang=en|accessdate=2026-01-22}}</ref>. Дар [[соли 2026]] бо арзиши умумии 9,5 миллиард доллар арзишмандтарин бошгоҳи футбол эътироф гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/justinteitelbaum/2026/05/29/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2026/|title=The World’s Most Valuable Soccer Teams 2026|author=|website=|date=2026-05-29|publisher=Forbes|lang=en|accessdate=2026-06-03}}</ref>. == Таърих == === Бунёд === [[Соли 1897]] дастаи «Sky Football» таъсис дода шуд, ки нахустин нишона аз бошгоҳи мадридӣ аст. Вале расман санаи [[6 март]]и [[соли 1902]] ҳамчун рӯзи таъсисёбии бошгоҳи ''Madrid Football Club'' аз тарафи [[Хулиан Паласиос]] ва бародарон Падросҳо ба ҳисоб меравад. [[29 июн]]и [[соли 1920]], шоҳи Испониё [[Алфонсо XIII]] ба даста унвони ''Шоҳона'' ({{lang-es|Real}})-ро гузошт. Аз ин рӯ номи муосири бошгоҳ ''Real Madrid'' аст. [[Акс:Madrid C.F. 1905-06.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Madrid FC», ғолибони Ҷоми Испониё дар соли 1906</div>]] [[Акс:Madrid FC 1908.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> «Madrid FC», мавсими 1907/08. Росто (аз чап ба рост): Аспиунтса, Нейра, Парахес, Линдси (д), Ревулто ва Праст. Нишаста: Яртса, Новоа, Норманд, Берраондо ва Прада.</div>]] Аз ҳамон лаҳзаи таъсис, бошгоҳ шурӯъ ба иддаои раҳбарӣ дар футболи Испониё кард: аллакай дар [[соли 1903]] ба финали Ҷоми Испониё роҳ ёфт ва дар он аз «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» мағлуб шуд. Чанд сол баъд ин Ҷоми ифтихорӣ, муддати тӯлонӣ ба пойтахт кӯчид: футболбозони «Реал Мадрид» чор бор пайиҳам ғолиби Ҷоми Испониё шуданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]] шурӯъ аз фасли 1928/29 баргузор мешавад, то он дам тимҳои қавитаринро бар асоси минтақа муайян мекарданд. «Мадрид» (аз соли 1920 — «Реал Мадрид») дар ин муддат 16 бор дар минтақаи пойтахт музаффар шудааст. [[Акс:1926-02-22, La Nación, Equipo del Madrid F. C., que ayer quedó proclamado campeón del Centro, Pío.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Реал Мадрид», ғолибони минтақаи пойтахт (феврали [[соли 1926]])</div>]] === Даврони авҷи бошгоҳ === Дар миёнаи солҳои 50-уми қарни гузашта, замоне ки тасмим ба таъсиси як созмони футболи қораӣ гирифта шуд, то мусобиқаҳои мунтазамро барои бошгоҳҳо ва тимҳои миллӣ фароҳам орад, «Реал Мадрид» дар Испониё садрнишини асосӣ набуд. Бо вуҷуди ин, маҳз «Реал Мадрид» дар мавсими 1954/55 қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]] шуд ва аввалин роҳхатро миёни бошгоҳҳои испонӣ барои ширкат дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо]] мушарраф гашт. Аз он лаҳза, «Реал Мадрид» тӯли 5 сол рӯйиҳам ин [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|ҷом]]ро ба номи худ мӯҳр зад. Дастовардҳои тим дар арсаи байналмилалро пирӯзиҳо дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ҳамқадам буданд, онҳо аз [[соли 1954]] то [[соли 1969|1969]] тавонистанд 12 маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартар]] шаванд. Давоми зиёда аз даҳ сол тавре шуда буд, ки агар мадридиҳо имкони қаҳрамонӣ дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати дохили]]ро аз даст медоданд, ҳатман соҳиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] мешуданд. Ҳамин тариқ, 15 сол пайиҳам дар бонуфузтарин мусобиқаи Урупо иштирок карданд ва бори аввал [[соли 1970]] бинобар ишғоли ҷои 6-ум дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] аз он бенасиб шуданд. Дар он даврони тиллоии «Реал Мадрид», [[Алфредо Ди Стефано]]и аргентинӣ (беҳтарин футболбози Урупо дар солҳои 1957 ва 1959), [[Раймон Копа]]и фаронсавӣ (ҷоизадори «Тӯби тиллоӣ» дар [[соли 1958]]), [[Ферентс Пушкаш]]и маҷорӣ (футболбози рақами дуи Урупо дар [[соли 1960]]), [[Франсиско Хенто]] - барандаи шашкаратаи [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] бозигарони калидӣ буданд. Дар миёнаи солҳои 60-ум [[Франсиско Хенто|Хенто]]и бузургро [[Хосе Сантамария]], [[Амансио Амаро|Амансио]], [[Пирри|Пиррӣ]], [[Мигел Ангел Гонсалес Суарес|Мигел Анхел]] ҳамроҳӣ мекарданд. Ба рафтани футболбозони кӯҳантаҷриба, анъанаҳои фотеҳонаи бошгоҳи «Шоҳона» дар Урупо тадриҷан аз байн рафт. Ҳаводорони мадридӣ рушди навбатии тимро қариби бист сол мунтазир шуданд, замоне ки насли ҷадид бо раҳбарии [[Эмилио Бутрагенйо]] ва наздиктарин ҳамдастаҳояш [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], Ҳуго Санчез, [[Мануэл Санчис|«Маноло» Санчис]], [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]] ва [[Мигел Пардеса]] омаданд. Онҳо ду маротиба қаҳрамони [[Ҷоми УЕФА]] ва панҷ маротиба дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] пайдарпай ғолиб шуданд. === Солҳои 1970-1990 === Дар нимаи солҳои 70-ум «Реал Мадрид» дар мавсими 1973/1974 дар бозии финалӣ рақиби сарсахташ бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби (4:0) мағлуб намуда, соҳиби Ҷоми Испониё шуд. [[Соли 1978]] дастаи «Реал Мадрид» [[Ули Штилике]] ва [[Хуанито]]ро харидорӣ кард. Бархилофи тафовут дар сабки бозӣ, онҳо барои солҳои тулонӣ қаҳрамони ҳаводорони мадридӣ хоҳанд монд. [[4 июн]]и [[соли 1980]] мадридиҳо дар бозии ниҳоии Ҷоми мамлакат бар «[[Реал Мадрид Кастийя]]» бо ҳисоби 6:1 ғолиб шуданд. Соли баъд «Реал Мадрид» дубора бо расидан ба финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] аз худ дар [[Аврупо|Урупо]] дарак дод. Дар ин набарди шадид бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» таҳти раҳбарии [[Боб Пейсли]] бар дастаи мадридӣ ва сармураббӣ [[Вуядин Бошков]] бо ҳисоби минималии 1:0 зафар ёфт. Голи ягонаи бозиро дар дақиқаи 82-юм ҳимоягари хатти чапи мерсисайдиҳо [[Алан Кеннеди]] зад. [[Алфредо Ди Стефано]] моҳи декабри [[соли 1983]] ба вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» таъйин шуда, бозигарон [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]], [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], [[Мануэл Санчис Онтиюело|«Маноло» Санчис]] ва [[Эмилио Бутрагенйо]]ро аз ҳайати ҷавонон ба дастаи асосӣ шомил намуд. [[Эмилио Бутрагенйо]]и ҷавон дар бозии якуми худ бо пироҳани бошгоҳи «Шоҳона» дар муқобили «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]», ба задани ду гол даст ёфт ва ба мадридиҳо ғалаба овард. Дар пайи чунин талошҳо, ҳаводорон ӯро хеле зуд ҳамчун яке аз рамзҳои даста пазируфтанд. [[24 май]]и [[соли 1985]] [[Рамон Мендоса]] курсии президентии бошгоҳи «Реал Мадрид»-ро ишғол намуда ба беҳтар шудани натиҷаҳои даста саҳм гузошт. Дар солҳои 1985 ва 1986 бо мағлуб намудани бошгоҳҳои «[[Видеотон (бошгоҳи футбол)|Видеотон]]» ва «[[Кёлн (бошгоҳи футбол)|Кёлн]]» дар бозиҳои финалӣ, мадридиҳо ҷоизадори 2 [[Ҷоми УЕФА]] шуданд. Он солҳо футболбозони «Реал Мадрид» дар варзишгоҳи худ бо илҳоми хос майдондорӣ мекарданд: ба назар чунин менамуд, ки баъди бохт бо ҳар ҳисобе, онҳо натиҷаи лозимияшонро метавонанд бозпас гиранд. Боре барояшон муяссар шуд, ки кори куллан боварнакарданиро анҷом диҳанд: бозии аввалро дар шаҳри [[Дӯсселдорф]] бар «[[Боруссия Мӯнхенгладбах|Боруссия М]]» бо ҳисоби 1:5 бохта, дар бозии ҷавобӣ дар «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]» чор туби беҷавоб зада, ба даври дигар баромаданд. Баъди чанд мавсими нисбатан номуваффақ вазифаи сармураббии «Реал Мадрид»-ро [[Хорхе Валдано]], ки то он лаҳза дар бошгоҳи «[[Тенерифе (бошгоҳи футбол)|Тенерифе]]» кори пурсамаре анҷом дода буд, ба ӯҳда гирифт. Ӯ ба [[Фернандо Редондо|Редондо]], [[Микаел Лаудруп|Лаудруп]], [[Хосе Эмилио Амависка|Амависка]] ва [[Кике Санчес Флорес|Кике Флорес]] мавқеи доимӣ дар ҳайати асосиро бовар намуд. [[8 январ]]и [[соли 1995]] шогирдони Валдано рақибони асосии худ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби бузурги 5:0 мағлуб карда, дар охир мақоми аввали Ла Лигаро соҳиб шуданд. Аммо, мавсими оянда нокомии бошгоҳи «Реал Мадрид» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ва [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] сабаби барканор шудани Валдано ва моҳи июли [[соли 1996]] таъйин шудани мураббии машҳури [[Итолиё|итолиёвӣ]] [[Фабио Капелло]] гашт. Ӯ таркиби тимро ба таври назаррас навсозӣ намуда, ба он [[Кларенс Зеедорф]], [[Предраг Миятович]] ва [[Роберто Карлос]]ро шомил кард. Барои дастаи Капелло як мавсим кофӣ буд, то қаҳрамон шавад. Моҳи майи [[соли 1998]] «Реал Мадрид» таҳти идораи сармураббӣ [[Юпп Ҳайнкес]] дар бозии ҳалкунанда бар [[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]] (1:0) ғолиб омада, бори ҳафтум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. «Реал» бо мураббии дигар [[Гуус Ҳиддинк]] пас аз чанд моҳ, бошгоҳи «[[Васко да Гама (бошгоҳи футбол)|Васко да Гама]]»-ро дар бозии ниҳоӣ шикаст дода, Ҷоми байниқораиро низ ба [[Мадрид]] интиқол дод. Пас аз бебарории мавсими 1998/99, роҳбарияти «Реал Мадрид» тасмим гирифт вазифаи сармураббиро ба [[Висенте Дел Боске]] супорад ва хато накард: даста дар бозии финалӣ бар «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» (3:0) пирӯз шуда, бори ҳаштум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. [[Раул Гонсалес|Раул]] голи сеюми бозиро зада, дар қатори [[Ривалдо]] ва [[Марио Жардел]] бо 10 гол дар қатори голзанҳои беҳтарини [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] номи худро сабт кард. [[Соли 2001]], «Реал Мадрид» 28-ум унвони қаҳрамонии Испониёро ноил шуд. === Президентии Флорентино Перес === [[Акс:Florentino perez.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">[[Флорентино Перес]]</div>]] Бо интихоб шудан ба мансаби президентӣ [[Флорентино Перес]]и ҳадафманд тасмим гирифт, ки ҳама футболбозони беҳтарини сайёраро дар «Реал Мадрид» ҷамъ оварад. Перес фаъолияти худро бо хариди [[Луиш Фигу]]и портуғолӣ аз бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба маблағи рекордии 71 миллион евро оғоз кард<ref>{{Cite news |title=Figo's the Real deal|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm|publisher=BBC Sport|date=2000-07-24|accessdate=2008-07-12}}</ref>. Як сол баъд [[Зайниддин Зидон]] ба сафи «Реал Мадрид» пайваст, ки барои ӯ ба «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» боз ҳам зиёдтар - 75 миллион евро пардохт кард. Пас аз як сол, [[Роналдо]]ро аз бошгоҳи «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]», тобистони [[соли 2003]] - [[Дэвид Бекҳэм]]ро аз «[[Манчестер Юнайтед]]», ва [[соли 2004]] ҳамлагари бошгоҳи [[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]] [[Майкл Овен]]ро ба даста овард. Ҳамин тариқ, дар мавсими 2004/05 чаҳор бозигар, ки ҷоизаи «[[Тӯби тило (France Football)|Тӯби тиллоӣ]]» доштанд: [[Роналдо]] (беҳтарин футболбози ҷаҳон дар солҳои 1997 ва 2002), [[Зайниддин Зидон|Зидон]] (1998), [[Луиш Фигу|Фигу]] (2000), Овен (2001) якҷоя дар ҳайати тими «Шоҳона» бозӣ карданд. Ин ҷамъи ситораҳои футбол ба номи «Галактикос» маъруф шуд. Дар тӯли зиёда аз панҷ соли ҳукмронии Перес (моҳи феврали соли 2006 истеъфо дод) «Реал Мадрид» ду маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]] ва як маротиба ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] (дар мавсими 2001/02) шуд. === Президентии Рамон Калдерон === [[Акс:Real Madrid vs Bayern Munich.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">Бозигарони «Реал Мадрид» дар ҳоли ҷашнгирии гол ба дарвозаи бошгоҳи «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]», [[соли 2007]]</div>]] Пас аз [[Флорентино Перес]], [[Рамон Калдерон]] президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд, ки сабки роҳбарии ӯ аз Перес хеле фарқ мекард. Калдерон ҳадафи харидани беҳтарин футболбозонро надошт. Пеш аз ҳама, президенти нав ба тозакунӣ ва ҷавонсозии таркиби даста, ки он замон рӯзҳои сахтеро аз сар мегузаронд, пардохт. Дар давраи ҳукмронии Калдерон, [[Дэвид Бекҳэм|Бекҳэм]], [[Роберто Карлос]], [[Робиню]] ва [[Роналдо]] яъне тамоми «мерос»-и Перес фурӯхта шуданд. Дар ивази ин Калдерон бозигарони машҳур [[Руд ван Нистелрой|Ван Нистелрой]], [[Фабио Каннаваро|Каннаваро]], [[Гонсало Игуаин|Игуаин]], [[Весли Снейдер|Снейдер]] ва [[Пепе]]ро ба тими «Шоҳона» овард. Вале тағйироти асосӣ иваз намудани сармураббӣ буд. [[Фабио Капелло]], мутахассиси қавӣ ва мустақил, дубора ба даста баргардонда шуд. Мавсими аввал «Каҳкашониҳо» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] қаҳрамон шуданд, аммо дар даври 1/8-ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз дастаи олмонии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» дар маҷмӯъ (ҳисоби умумӣ 4:4) шикаст хӯрданд. Дар поёни фасли нахуст сарфи назар аз унвони қаҳрамони Испониё, ки аввалин бор дар тӯли чор соли охир буд, роҳбарияти «Реал Мадрид» мураббии итолиёвиро ба сабаби ҷорӣ кардани "бозии дилгиркунандаи даставӣ" аз кор озод кард. Курсии сармураббӣ ба мутахассиси олмонӣ ва мураббии «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» [[Бернд Шустер]] вогузошта шуд. Бо мураббии олмонӣ, «сафедпӯшҳо» Суперҷом ва қаҳрамонии [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]]ро пеш аз мӯҳлат ба даст оварданд. Аз ин рӯ, дар Эл-Класико (ҳисоб – 4:1), ки дар варзишгоҳи «Сантияго Бернабеу» баргузор шуд, футболбозони «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» тибқи анъанаи испониёӣ “роҳрави қаҳрамонӣ” ташкил карда, мадридиҳоро бо кафкӯбӣ истиқбол намуданд. Бо вуҷуди ин, дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] пешравӣ ба чашм намерасид. Дар даври 1/8-ниҳоӣ «Реал Мадрид»-ро бошгоҳи «[[Рум (бошгоҳи футбол)|Рум]]»-и итолиёвӣ (ҳисоби умумӣ – 2:4) аз мусобиқот берун кард. Новобаста аз усули хос доштанаш [[Рамон Калдерон]] дар барномаи пешазинтихоботии дуюм қавл дод, ки [[Криштиану Роналду]], [[Кака]] ва [[Сеск Фабрегас|Фабрегас]]ро барои даста харидорӣ хоҳад кард. Соли 2009 Рамон Калдерон ба далели моҷарои тақаллуб дар интихоботи [[соли 2006]] истеъфо дод. Дар тӯли дуюним соли президентии Калдерон «Реал Мадрид» ду маротиба пайиҳам қаҳрамони Испониё ва як маротиба Суперҷоми Испониёро соҳиб шуд. === Бозгашти дубораи Перес === Қабл аз интихобот ҳама рақибон номзадии худро пас гирифтанд ва [[Флорентино Перес]] [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2009]], бидуни овоздиҳӣ боз президенти «Реал Мадрид» шуд<ref>{{cite web|url=//http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm|title=Perez to return as Real president|website=uefa.com|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114075411/https://http/|archivedate=2016-01-14}}</ref>. Пас аз бозгашт Перес ба ташкил кардани “галактикос”-и комилан нав шурӯъ кард. Ибтидо, дар даста тағйироти раҳбарӣ сурат гирифт: [[Зайниддин Зидон]] бозикуни собиқи «Реал Мадрид» мушовири президент таъйин шуд. Рӯзи [[9 июн|9-уми июн]] пас аз музокироти тӯлонӣ ва сару садоҳои мухталиф миёнмайдони дастаи «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]»-и Итолиё ва тими миллии Брозил [[Кака]] ба маблағи 68 миллион [[евро]] ба «Реал Мадрид» гузашт. Ӯ бо даста қарордоди шашсола имзо кард ва пас аз бозгашти Перес ситораи аввалин шуд. Пас аз он бо беҳтарин бозигари ҷаҳон дар [[соли 2008]] [[Криштиану Роналду]], ки дер боз орзуи пӯшидани пироҳани “бланкос”-ро дошт, шартнома ба имзо расид. Перес барои ситораи портуғолӣ 80 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] (93,4 миллион евро) пардохт кард. Рӯзҳои 25-уми июн ва 1-уми июл, [[Раул Албиол]] аз «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ва [[Карим Бензема]] аз «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» ба арзиши 15 миллион ва 35 миллион евро ба «Реал Мадрид» гузариш намуданд. Миёнмайдон [[Эстебан Гранеро]] аз бошгоҳи «Хетафе», муҳофиз [[Алваро Арбелоа]] ва миёнмайдони такягоҳӣ [[Хаби Алонсо]] ҳарду аз бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба ҳайати тими «Реал Мадрид» ҳамроҳ шуданд. Мадридиҳо барои интиқоли Арбелоа 4 миллион евро ва барои Алонсо 30 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] харҷ намуданд<ref>{{cite web|url=http://www.news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|title=Alonso completes £30m Real move|lang=en|publisher=BBC Sport|accessdate=2009-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090805100933/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|archivedate=2009-08-05}}</ref>. Сарфи назар аз харидҳои муҳим, даста он мавсим натавонист ҳадди ақалл ҷомеро соҳиб шавад. Дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] «Реал» баъд аз тими «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар ҷои дуюм қарор гирифт. Бошгоҳ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] низ шаҳди нокомӣ чашид ва шашумин бор пайиҳам дар марҳилаи 1/8-ниҳоӣ аз мусобиқот берун шуд. Дар Ҷоми Испониё бошад, даста дар марҳилаи аввал аз дастаи дивизиони сеюми Испониё «[[Алкоркон бошгоҳи футбол)|Алкоркон]]» шикаст хӯрда аз мубориза хориҷ шуд. Дар поёни мавсим сармураббӣ [[Мануел Пеллегрини]] барои натиҷаҳои ғайриқаноатбахш аз мақомаш барканор шуд. [[Ҷозе Моуринё]] ки бо бошгоҳи итолиёвии «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» «ҳет-трики тиллоӣ» анҷом дода буд, пас аз гуфтушунидҳои кӯтоҳ сармураббии «Реал Мадрид» таъйин карда шуд<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html|title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=2010-05-31}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm|title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach|website=news.bbc.co.uk|publisher=BBC Sport|accessdate=2010-05-31}}</ref>. Гузариши тобистона дар ҳадди соли пеш пуровоза набуд, ҳарчанд бидуни одатҳои маъмулӣ нагузашт. Барои харидорӣ беш аз 70 миллион евро харҷ шуд ва дастаро ботаҷрибатарин муҳофизатгари портуғолӣ [[Рикарду Карвалё]], миёнмайдонҳои ҷавони испонӣ - [[Педро Леон]] ва [[Серхио Каналес]], намояндагони насли нави футболи олмонӣ - [[Сами Хедира]] ва [[Масъуд Озил]], инчунин ҳуҷумкори аргентинӣ [[Анхел Ди Мария]] пурра карданд. «Реал Мадрид» мавсими 2010/11-ро хеле бомуваффақият оғоз кард ва нишон дод, ки омодаи мубориза барои унвони қаҳрамонӣ аст, вале дар ниҳоят дар ҷои дуюм қарор гирифт. Дар Ҷоми Испониё корҳо хеле бобарор буданд. Даста дилпурона ба финал баромад ва он ҷо онҳоро рақиби азалӣ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» интизор буд. «Реал Мадрид» дар бозии барои ҳарду даста душвор тавонист пирӯз шавад: Голи [[Криштиану Роналду]], ки дар вақти изофӣ зада шуд, ҷоми деринтизорро барои даста ба армуғон овард. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «Реал Мадрид» ба даври ниманиҳоӣ роҳ ёфт, ки дар як бозии пуртаниш ва баҳсбарангези доварон дар ҷамъи ду бозӣ аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» шикаст хӯрд. Тобистони [[соли 2011]], бошгоҳ барои таҳкими ҳайат ҳимоятгарон [[Рафаел Варан]], [[Фабио Коентрао]], миёнмайдонҳо [[Нури Шоҳин]], [[Ҳамид Алтинтоп]] ва ҳамлагар [[Хосе Калехон]]ро ба даста овард. Илова бар ин, бошгоҳ 22-юми июн расман аз васеъ кардани салоҳиятҳои сармураббии даста ва вогузор кардани вазифаи мудири варзишӣ ба [[Ҷозе Моуринё]] хабар дод<ref>[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm Official Announcement] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110725011416/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm |date=2011-07-25 }} // Realmadrid.com</ref>. Ба ин тартиб «Реал Мадрид» ба модели инглисии идоракунии даста гузашт. Шогирдони Моуринё дар мавсими 2011/12 дастоварди «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро, ки дар мавсими 2009/10 – 99 хол дар як фасл буд, бо касби 100 имтиёз шикаста, рекорди наве дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] сабт карданд. Илова бар ин, «Реал Мадрид» аввалин тиме гардид, ки дар 32 бозии як мавсим пирӯз шуда, аз рӯи шумораи голҳо (121 гол) дар як фасл рекорд гузошт. Тобистони [[соли 2012]] миёнмайдонҳои «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» [[Майкл Эссиен]] ва «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Лука Модрич]] ба Мадрид пайвастанд. Аввалӣ ба тарзи иҷора ва дуввумӣ харидорӣ шуд. Аммо як қатор бозикунҳо дастаро тарк карданд: [[Фернандо Гаго]] ва [[Серхио Каналес]] ба «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]», [[Ҳамид Алтинтоп]] ба «[[Галатасарой (бошгоҳи футбол)|Галатасарой]]», [[Эстебан Гранеро]] ба «[[Квинз Парк Рейнҷерс (бошгоҳи футбол)|Квинз Парк Рейнҷерс]]», [[Лассана Диарра]] ба «[[Анжи (бошгоҳи футбол)|Анжи]]», [[Ройстон Дренте]] ба «[[Алания (бошгоҳи футбол)|Алания]]» инчунин ба тарзи иҷоравӣ бошад [[Дани Карвахал]] ба «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ва [[Нури Шоҳин]] нахуст ба «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ва зимистони соли 2012 ба «[[Боруссия Дортмунд]]». Зимистон дарвозабон [[Диего Лопес (дарвозабон)|Диего Лопес]], ки қаблан дар бошгоҳҳои «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ва «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» ҳунарнамоӣ мекард, ба даста баргашт. «Каҳкашониҳо» мавсими 2012/13-ро бо шикаст додани дастаи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» (ҳисоби умумӣ 4:4) дар Суперҷоми Испониё оғоз карданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]]ро бошад, дар зинаи дуюм ҷамъбаст карданд. Дар Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» ба финал расид ва «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро дар ин масир аз мусобиқа берун кард, вале бозии финалиро бар «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» (1:2) бохт. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «мадридиҳо» ҳунарнамоиро дар даври нимниҳоии мусобиқа бо шикаст хӯрдан аз тими «[[Боруссия Дортмунд]]» (дар маҷмӯъ 3:4) ба поён расонд. [[20 май|20–уми май]] мушаххас шуд, ки [[Ҷозе Моуринё]] дастаро тарк мекунад<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729|title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month|publisher=BBC|date=2013-05-20|accessdate=2013-12-04|archivedate=2013-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810231148/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729}}</ref><ref>{{cite web|title=Jose Mourinho: Real Madrid season worst of my career|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880|accessdate=2013-05-17|newspaper=BBC|date=2013-05-17|archivedate=2013-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130612004204/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880}}</ref>. Рӯзи [[2 июн|2–юми июн]] [[Флорентино Перес]] бори дигар президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд. [[27 июн|27–уми июн]] [[Карло Анчелотти]] ҳамчун сармураббии бошгоҳ муаррифӣ шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm|title=Carlo Ancelotti, new Real Madrid coach|date=2013-06-25|accessdate=2013-06-25|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130628231323/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm#|archivedate=2013-06-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm|title=Official: Real Madrid confirm Ancelotti signing|date=2013-06-26|accessdate=2013-06-26|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012022320/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm#|archivedate=2013-10-12}}</ref>. Ёварони сармураббӣ [[Зайниддин Зидон]]и фаронсавӣ ва Пол Клементи инглис таъйин шуданд. === «Десима» ва требли урупоӣ === Тобистони [[соли 2013]] як қатор миёнмайдонҳо харидорӣ шуданд: ситораи «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Гарет Бейл]], [[Карлос Каземиро|Каземиро]] аз «[[Сан-Паулу (бошгоҳи футбол)|Сан-Паулу]]», [[Асиер Ийярраменди]] аз «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» ва [[Иско]] аз «[[Малага (бошгоҳи футбол)|Малага]]». Инчунин, [[Дани Карвахал]] пас аз гузаронидани мавсими иҷоравӣ дар «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ба даста баргашт. Футболбози [[Русҳо|рус]] [[Денис Черишев]] ва ҳамлагари испониёӣ [[Хесе]] аз дастаи ҷавонони «[[Реал Мадрид Кастийя]]» ба ҳайати дастаи асосӣ интиқол ёфтанд. Бо вуҷуди ин, як қатор бозигарон дастаро тарк карданд: ҳимоятгар [[Раул Албиол]], ҳамлагарон [[Гонсало Игуаин]] ва [[Хосе Калехон]] ба «[[Наполи (бошгоҳи футбол)|Наполи]]», миёнмайдонҳо [[Масъуд Озил]] ба «[[Арсенал (бошгоҳи футбол)|Арсенал]]», [[Кака]] ба «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ва [[Педро Леон]] ба дастаи «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]». Ҳамчун бозигарони озод, [[Рикарду Карвалё]] ба «[[Монако (бошгоҳи футбол)|Монако]]» ва [[Антонио Адан]] ба «[[Каляри (бошгоҳи футбол)|Каляри]]» гузаштанд. [[Майкл Эссиен]] баъди анҷоми мавсим ба «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» баргашт ва дар авоили сентябр [[Денис Черишев]] ба тими «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ба иҷора дода шуд. [[16 апрел|16-уми апрел]]и [[соли 2014]], «сафедпӯшҳо» бо шикаст додани «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар финал бо ҳисоби 2:1, Ҷоми Испониёро ба даст оварданд. Голи ҳалкунандаро [[Гарет Бейл]] ба самар расонд. Баъд аз 12 соли интизорӣ, [[24 май|24–уми май]]и [[соли 2014]], дар варзишгоҳи «[[Варзишгоҳи Эштадиу да Луш|Эштадиу да Луш]]»-и [[Лиссабон]] «мадридиҳо» бо ҳарифи азалӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» дар финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] қарор гирифтанд. Вақти асосии бозӣ мусовӣ (1:1) анҷом ёфт. Голи мадридиҳоро дар дақиқаи изофии қисми дуюм [[Серхио Рамос]]и дастон ба ҳадаф расонид ва пирӯзиро аз чанголи шогирдони [[Диего Симеоне]] рабуд. Дар қисматҳои иловагии бозӣ хати ҳимояи «Атлетико Мадрид» куллан рахна гардид ва 3 голи дигар ба дарвоза сар доданд. Ин рақобат бо ҳисоби 4:1 ба фоидаи шогирдони Анчелотти хотима ёфта, «Каҳкашониҳо» даҳумин ҷоми [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро аз худ намуданд<ref>{{cite web|title=Real Madrid make history with La Decima|url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/|publisher=euronews.com|accessdate=2014-05-26|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima|deadlink=no}}</ref>. Пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] дар [[соли 2014]], «Реал Мадрид» бо [[Кейлор Навас]], [[Тони Кроос]] ва [[Хамес Родригес]] шартнома баст<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup|magazine=First Post|accessdate=14 августа 2014|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|deadlink=no}}</ref>. Бошгоҳ [[соли 2014]] дар бозии Суперҷоми УЕФА бар «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» пирӯз шуд. Ин 79-умин ҷоиза дар таърихи даста гардид<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5|title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|accessdate=2014-08-14|archivedate=2014-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5}}</ref>. Дар охирин ҳафтаи равзанаи интиқоли тобистонаи соли 2014 «Реал Мадрид» бозигарони калидӣ [[Хаби Алонсо]]ро ба «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» ва [[Анхел Ди Мария]]ро ба «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» фурӯхт. Ин тасмими бошгоҳ ба баҳсу мунозираҳои зиёд печид. [[Криштиану Роналду]] изҳор дошт: ''«Агар ман масъул мебудам, шояд корҳоро ба таври дигар анҷом медодам»'' ва [[Карло Анчелотти]] иқрор шуд, ки ''«Мо корҳоро бояд дубора аз сифр шурӯъ кунем<ref>{{cite web|url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=Yahoo! Sports |accessdate=2014-09-05|archivedate=2014-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html}}</ref>».'' Пас аз оғози нобарори мавсими 2014/15, «Реал Мадрид» силсилаи 22 пирӯзии пайиҳамро ба қайд гирифт, ки зафарият бар «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» шомили он рекорд буд. Ин натиҷаи назаррас, рекорди пешинаи Испониё - 18 ғалабаи пайдарпайи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» таҳти роҳбарии [[Франк Райкаард]] дар мавсими 2005/06-ро барҳам зад<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 «Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 |date=2016-01-06 }}. BBC. 20 декабри 2014</ref>. Силсилаи рекордӣ дар аввалин бозии [[соли 2015]] бо мағлубият аз тими «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ба итмом расид. Барои такрор кардани рекорди ҷаҳонӣ (24 ғалабаи пайдарпай) ба даста ду ғалаба нарасид<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 «Valencia 2 — 1 Real Madrid»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 |date=2016-01-06 }}. BBC. Сана: 4 январи 2015</ref>. Рӯзи [[20 декабр|20-уми декабр]] «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Сан-Лоренсо (бошгоҳи футбол)|Сан-Лоренсо]]»-и аргентинӣ ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро соҳиб шуд. «Каҳкашониҳо» дар даври ниманиҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» мағлуб шуда, муваффақияти соли гузаштаро такрор карда натавонистанд. Дар Ҷоми Испониё низ мувоҷеҳи шикаст шуданд, инчунин дар [[Ла Лига]] бо касби ду имтиёз кам аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» мақоми дуюмро аз худ карданд. [[25 май|25-уми май]]и [[соли 2015]] [[Карло Анчелотти]] аз вазифаи сармураббӣ бекор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|title=Florentino Pérez holds a press conference|date=2015-05-25|website=Realmadrid.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|deadlink=no}}</ref>. [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2015]] [[Рафаэл Бенитес]] сармураббии ҷадиди «Реал Мадрид» эълон шуд ва ӯ бо даста қарордоди дусола имзо намуд<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid|title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports|date=2015-06-03 |accessdate=2015-06-03|archivedate=2018-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid}}</ref>. «Реал»-и [[Мадрид]] бидуни мағлубият ба пеш мерафт, то дар бозии даври 11-уми чемпионати Испониё аз бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби 2:3 шикаст хӯрд. Ба дунболи он бохти хонагии 0:4 аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар «Эл-Класико»-и фасли якум рух дод. Дар дидори аввали 1/16-ниҳоии Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» дар сафар дастаи «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]»-ро бо ҳисоби 1:3 мағлуб намуд. Бинобар сабаби ба майдон баромадани [[Денис Черишев]]и масдудшуда дар ҳайати мадридиҳо, бозии баргашт лағв шуд ва «Реал Мадрид» аз идомаи мусобиқа маҳрум гашт<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|title=Real Madrid disqualified from Copa del Rey over fielding Denis Cheryshev despite being suspended|date=2015-12-04|work=Independent|accessdate=2017-06-22|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827124704/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|deadlink=no}}</ref>. [[Рафаэл Бенитес|Бенитес]] [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] бо иттиҳоми надоштани маҳбубият миёни ҳаводорон, норизоятии бозикунон ва нотавонӣ дар касби натиҷаҳои арзанда зидди тимҳои қавӣ аз вазифааш барканор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout|title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout|publisher=realmadrid.com|date=2016-01-04|accessdate=2016-01-04|archivedate=2020-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout}}</ref>. [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] дар баробари барканории Бенитес, хабари ба ҳайси сармураббӣ таъйин шудани [[Зайниддин Зидон]] эълон шуд<ref name="Coach Zidane">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid|website=UEFA.com|accessdate=2016-01-05|archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|deadlink=no }}</ref>. Зери роҳбарии [[Зайниддин Зидон|Зидон]], «Реал Мадрид» мавсими 2015/16-ро дар [[Ла Лига]] бо як хол камтар аз «Барселона» дар ҷои дуюм ба анҷом расонд<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|work=Sky Sports|title=2015–16 La Liga Table|date=2016-06-08|accessdate=2017-06-15|archive-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|deadlink=no}}</ref>. Рӯзи [[28 май|28-уми май]] дар шаҳри [[Милан]], «Реал Мадрид» дар финал боз ҳам бо «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» андари майдон шуд. Қисмати асосии бозӣ бо ҳисоби 1:1 ба анҷом расид ва дар силсилазарбаҳои пеналтӣ (5:3) бахт боз ҳам ба рӯи тими «Шоҳона» хандид. Бо ба даст овардани 11-умин унвони қаҳрамонӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]], мадридиҳо рекорди худро барои бештарин пирӯзӣ дар ин мусобиқот афзоиш доданд. Ин дастовард дар таърихи бошгоҳ номи “Ундесима”-ро гирифт<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|date=2016-05-28|website=UEFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:Real Madrid, campeón de la Champions (27309388821).jpg||thumb|center|<div class="center">Шодии мухлисони «Реал Мадрид» дар майдони Пуэрта-дел-Соли шаҳри [[Мадрид]]</div>]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ба ҳайси сармураббии «Реал Мадрид» аввалин мавсими пурраи худро бо пирӯзии [[Суперҷоми УЕФА 2016|Суперҷоми УЕФА]] дар соли 2016 оғоз кард<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid|date=2016-08-09|website=UEFA.com|accessdate=2017-06-15|publisher=UEFA|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. То 10-уми декабри соли 2016 мадридиҳо 35 бозиро пайиҳам бидуни бохт паси сар карда, рекорди нави бошгоҳро гузоштанд<ref>{{cite web|title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña|url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086|website=bbc.com|accessdate=2016-12-10|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[18 декабр|18-уми декабр]]и [[соли 2016]] дар бозии финалӣ, «Реал Мадрид» бар дастаи «[[Кашима Антлерс (бошгоҳи футбол)|Кашима Антлерс]]»-и [[Ҷопон]] бо ҳисоби 4:2 ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final|date=2016-12-18|accessdate=2016-12-18|publisher=FIFA|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|archivedate=2016-12-20}}</ref>. Пас аз мусовӣ бо «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» (3:3) дар Ҷоми Испониё, [[12 январ|12-уми январ]]и [[соли 2017]], силсилаи шикастнопазирии мадридиҳо ба 40 бозӣ тӯл кашид ва рекорди бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» бо 39 бозӣ бидуни мағлубият дар тамоми рақобатҳои фасли қабл шикаста шуд<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40|date=2017-01-12|accessdate=2017-05-27|publisher=ESPN|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|deadlink=no}}</ref>. Се рӯз пас дар майдони худ бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби (2:1) тими «Шоҳона»-ро мағлуб намуда, ба силсилаи шикастнопазирии онҳо нуқта гузошт<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record|date=2017-01-15|accessdate=2017-05-27|publisher=Fox Sports|archive-date=2017-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|deadlink=no}}</ref>. Моҳи майи соли 2017, «Реал Мадрид» 33-юмин маротиба дар таърих (бори аввал дар панҷ соли охир) ғолиби [[Ла Лига]] шуд<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga.|publisher=BBC.com|date=2017-05-21|access-date=2020-07-31|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211030150/https://www.bbc.com/sport/football/39926301|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:El dulce recibimiento del Ayuntamiento al Real Madrid (01).jpg|thumb|center|<div class="center">[[Флорентино Перес|Перес]], [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ва бозигарони «Реал» дар канори шаҳрдори Мадрид [[Мануела Кармена]] баъди пирӯзии 33-юм дар [[Ла Лига]], моҳи майи соли 2017</div>]] [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2017]], бошгоҳ бо шикаст додани «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]»-и туринӣ (4:1) дар финал унвони [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ҳифз карда дар таърихи муосир нахустин дастае гардид, ки дар ин мусобиқа пайиҳам ду маротиба пирӯз шуд<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report|title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve|author=Daniel Taylor|work=The Guardian|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2017-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff|author=Andrew Haslam|website=UEFA.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archive-date=2019-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926004946/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|deadlink=no}}</ref>. Ин сеюмин ҷом дар чор соли охир ва дар умум 12-ум ҷоми «Реал Мадрид» буд, ки ҳамчун рекорд дар таърихи мусобиқа ба қайд гирифта шуд. Ин дастовард бо номи “Дуодесима” низ маълум аст<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0|title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best|newspaper=nytimes.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2020-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0}}</ref>. Дар мавсими 2016/17, «Реал Мадрид» дар таърихи худ шумораи бештари ҷомҳоро дар як мавсим касб кард<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|title=The best season in history|website=Realmadrid.com|date=2017-06-08|accessdate=2017-06-09|location=Madrid, Spain|quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history.|publisher=Real Madrid Club de Fútbol|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|deadlink=no}}</ref>. «Реал Мадрид» бо бартарии 2:1 бар «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» ғолиби [[Суперҷоми УЕФА 2017]] шуд<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=TheGuardian.com |publisher=Guardian Media Group |date=2017-08-08 |access-date=2017-08-09 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |deadlink=no}}</ref>. 5 рӯз баъд, «Реал Мадрид» дар якумин дидори Суперҷоми Испониё дар «[[Камп Ноу (варзишгоҳ)|Камп Ноу]]» [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барса]]ро 1:3 шикаст дод ва сипас дар бозии баргашт 2:0 пирӯз шуда, ба силсилаи 24 голи пайиҳами «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба дарвозаи хомаиҳо хотима бахшид<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup|date=2017-08-17|work=Telegraph|accessdate=2017-08-24|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122213914/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[16 декабр|16-уми декабр]]и [[соли 2017]], дар бозии ниҳоӣ «Реал Мадрид» дастаи «[[Гремио (бошгоҳи футбол)|Гремио]]»-и Брозилро бо ҳисоби 1:0 шикаст дода, қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] шуд ва аввалин бошгоҳе гардид, ки ду бор пайиҳам ҷоми ин мусобиқотро ба даст овард<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|title=FIFA Club World Cup 2017 — News — Ramos and Real make history in the Emirates — FIFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|deadlink=yes|accessdate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|archivedate=2018-12-23}}</ref>. Худи ҳамон мавсим, «Реал Мадрид» бо «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба даври ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] расиданд. Ин бозӣ дар варзишгоҳи «Олимпӣ»-и шаҳри [[Киев]] баргузор шуда, бо ҷароҳат бардоштану ашкҳои [[Муҳаммад Салоҳ]] ва [[Дани Карвахал]], иштибоҳҳои дарвозабони «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» Лорис Кариус ва голҳои зебои [[Гарет Бейл]]у [[Карим Бензема]] дар хотираи ҳаводорони футбол нақш баст. Ин дидорро «Реал Мадрид» (3:1) ба нафъи хеш хотима дод ва унвони ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро нигоҳ дошта, аввалин дастае гардид, ки аз рӯзи таъсис дар ин мусобиқа пайиҳам се маротиба пирӯз шуд. Инчунин пас аз солҳои 70-ум баъд аз «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» якумин бошгоҳе шуд, ки дар се мусобиқаи пайдарпайи урупоӣ ғолиб омад. === Реал баъди истеъфои Зидон ва фурӯши Роналду === Рӯзи [[31 май|31-уми май]], панҷ рӯз пас аз пирӯзӣ дар финал, [[Зайниддин Зидон|Зидон]] аз вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» истеъфо дод ва сабаби рафтанашро “ниёз ба тағйир” унвон кард<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/|title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid|date=2018-05-31|work=Esquire|access-date=14 июня 2018|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700|title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win|date=2018-05-31|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700}}</ref>. «Реал Мадрид» дар соли 2017, ҷоми «Нӯҳ арзиш», ҷоиза аз барномаи иҷтимоии байналмилалии кӯдакон «[[Футбол барои дӯстӣ]]»-ро дарёфт кард. Ҳар сол ҷом барои сатҳи баланди масъулияти иҷтимоии бошгоҳ ва ӯҳдадориҳои бештар ба арзишҳои лоиҳа (дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ, анъанаҳо ва шараф) дода мешавад. Ғолибро кӯдакони иштироккунандаи чорабиниҳои ниҳоии барномаи F4F аз 64 кишвари ҷаҳон интихоб карданд<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://amp.championat.com/football/news-3395989-real-madrid-poluchil-kubok-devjati-cennostej.html|title=«Реал Мадрид» получил Кубок «Девяти ценностей»|website=championat.com|date=2018-04-05|accessdate=2022-06-02|archive-date=|archive-url=}}</ref>. «Реал Мадрид» [[12 июн|12–уми июн]]и соли 2018 расман эълон кард, ки [[Хулен Лопетеги]] сармураббии тими миллии Испониё баъди анҷоми мусобиқаи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]] вазифаи сармураббии бошгоҳро ба ӯҳда мегирад. Вале як рӯз пеш аз оғози мусобиқот [[Хулен Лопетеги|Лопетеги]] барои бидуни огоҳӣ музокира кардан бо бошгоҳ, аз мунтахаби Испониё барканор шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380|title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach|date=2018-06-12|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over|date=2018-06-13|website=the Guardian|language=en|archive-date=2019-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44467548|title=World Cup 2018: Spain sack manager Julen Lopetegui two days before first match|date=2018-06-13|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2019-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412054747/https://www.bbc.com/sport/football/44467548}}</ref>. Тобистони соли 2018 дар пайи таҷдиди ҳайат, устураи бошгоҳ [[Криштиану Роналду]] ба арзиши 112 миллион евро ба тими «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» гузашт<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173|title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m|date=2018-07-10|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173}}</ref>. Пас аз як қатор бозиҳои заъиф ва мағлубиятҳои даста, Лопетеги аз кор озод карда шуда, мураббии онвақтаи «[[Реал Мадрид Кастийя]]» [[Сантияго Солари]] ҷойгузини ӯ таъйин гашт<ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |date=2018-10-29|newspaper=ABC |language=es |publisher=Vocento |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2019-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html }}</ref>. [[22 декабр|22-юми декабр]]и соли 2018 «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Ал-Айн (бошгоҳи футбол)|Ал-Айн]]»-и Аморати Муттаҳидаи Араб бо ҳисоби 4:1 ғалаба карда, пайиҳам сеюмин [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард. Пас аз ин пирӯзӣ «Реал Мадрид» бо чаҳор унвон ба рекорддори мутлақи мусобиқа табдил ёфт. Бошгоҳ дар маҷмӯъ ҳафт маротиба қаҳрамони ҷаҳон дониста мешавад, зеро ФИФА Ҷоми байниқораиро ҳамчун пешгузаштаи Ҷоми бошгоҳҳои ҷаҳон эътироф мекунад. «Реал Мадрид» инчунин шумораи рекорди пайдарпай дар ин мусобиқаро афзоиш дод<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=FIFA |date=2018-12-22 |access-date=22 декабря 2018 |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2018-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown}}</ref>. [[11 март|11-уми март]]и соли 2019 «Реал Мадрид» дубора [[Зайниддин Зидон|Зидон]]ро сармураббии бошгоҳ таъйин кард<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|title=Official Announcement|publisher=Real Madrid C.F.|date=2019-03-11|accessdate=2019-03-11|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid|title=Zidane regresa al real madrid|date=2019-03-11|work=Real Madrid C.F.|access-date=11 марти 2019|language=es|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817161913/https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid}}</ref>. [[12 январ|12-уми январ]]и соли 2020 «Реал Мадрид» дар силсилазарбаҳои пеналтӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]»-ро шикаст дод ва ёздаҳумин унвони қаҳрамонии Суперҷоми Испониёро касб кард<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601|title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties|date=2020-01-12|work=BBC Sport|access-date=9 февраля 2020|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601}}</ref>. Моҳи марти соли 2020 бар асари [[Дунёгирии COVID-19|пандемияи COVID-19]] таътил эълон шуд ва дар моҳи июн бозиҳо дубора шурӯъ шуданд. Бозигарони бошгоҳи «Шоҳона» баъди баргашт 10 ғалабаи пайиҳам ба даст оварда унвони 34-ум қаҳрамонӣ дар Ла Лигаро соҳиб шуданд<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season|date=2020-07-17|accessdate=2020-07-17|website=marca.com|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|deadlink=no}}</ref>. 19-уми апрели соли 2021 бошгоҳ эълон кард, ки якҷоя бо 11 бошгоҳи дигар ба [[Суперлигаи Урупо]] ҳамроҳ мешавад. Вале баъди чанд рӯз, бинобар норозигии шадиди ҳаводорон, бошгоҳҳо як паси дигар расман аз ин лоиҳа хориҷ шуданд. «Реал» бо се бошгоҳи дигар дар ҳоли идомаи музокирот боқӣ монданд<ref>{{cite web|title=Перес: "Реал", «Барселона», «Ювентус» и «Милан» продолжают переговоры по Суперлиге|url=https://tass.ru/sport/11213415|website=tass.ru|date=2021-04-22|accessdate=2022-03-21}}</ref>. Дар чемпионат, даста мавсимро дар ҷойи дуюм бо 2 хол камтар аз «Атлетико Мадрид» ба анҷом расонид. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021]] даста дар нимфинал аз тими «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» мағлуб шуд. [[27 май|27-уми май]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] расман истеъфо дод ва [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2021]] [[Карло Анчелотти]] дубора ба ҳайси сармураббӣ баргашт. === Бозгашти дубораи Анчелотти === Пас аз омадани мураббии пуртаҷриба дар фасли 2021/22 ду бозикуни муҳим, миёнмайдони ҷавони бошгоҳи фаронсавии «[[Ренн (бошгоҳи футбол)|Ренн]]» [[Эдуардо Камавинга]] ва муҳофизи утришии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» [[Давид Алаба]] ба даста ҷалб шуданд<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/rasman-real-futbolbozi-nav-kharid/?sphrase_id=31196|title=Расман: “Реал” футболбози нав харид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/marca-alaba-bo-real-madrid-shartnoma-bast/?sphrase_id=31195|title=Marca: Алаба бо “Реал Мадрид” шартнома баст|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-01-19}}</ref>. Мавсимро бошгоҳ комёбона анҷом дод: «Реал Мадрид» барандаи Суперҷоми Испониё, Ла Лига (натиҷаи рекордии 35-умин бор) ва [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо]] гардид. [[27 май|27-уми май]]и [[соли 2022]] дар финал, даста бо ҳисоби 1:0 бар тими инглисии «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» пирӯз шуд ва бори 14-ум унвони қаҳрамониро ба даст овард, ки дар таърихи мусобиқа натиҷаи рекордӣ маҳсуб мешавад<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/vinisius-unior-marotibai-14-um-real-ro-a-ramoni-lch-gardonid/?sphrase_id=31201|title=Винисиус Ҷуниор маротибаи 14-ум “Реал”-ро қаҳрамони ЛЧ гардонид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2022-05-29}}</ref>. [[Акс:Ofrenda de la Liga y la Champions-57-L.Millán (52109310843).jpg|thumb|center|250px|<div class="center">Футболбозони «Реал» як рӯз пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо 2021/22]] [[Дубли тиллоӣ (футбол)|дубл]]ро ҷашн гирифтанд</div>]] [[10 август|10-уми август]]и [[соли 2022]] «Реал Мадрид» дар бозии [[Суперҷоми УЕФА 2022]] бар дастаи «[[Айнтрахт Франкфурт]]» бо ҳисоби 2:0 ғалаба ба даст овард. Ин пирӯзии арзишманд бошгоҳро соҳиби Суперҷом гардонда, аз рӯи шумораи ҷом ба тимҳои машҳури урупоӣ — «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ҳамсаф намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/6614-real-madrid-barandai-superomi-uefa-2022.html|title="Реал Мадрид" - барандаи Суперҷоми УЕФА-2022!|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-08-11}}</ref>. [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2024]] дастаи «Реал Мадрид» бори понздаҳум ғолиби Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гардид. Дар бозии ниҳоӣ тими «[[Боруссия Дортмунд|Боруссия]]»-и Дортмундро бо ҳисоби 2:0 мағлуб намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html/|title="Реал"-и Мадрид – ғолиби понздаҳкаратаи Лигаи Чемпионҳои УЕФА|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-06-02|accessdate=2025-06-02|archivedate=2024-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602115020/https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2039970/|title=History: B. Dortmund 0-2 Real Madrid: UEFA Champions League 2023/24 Final|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. Илова бар ин, «Реал» бори аввал дар таърихи худ мавсими Лигаи қаҳрамонҳоро бидуни ягон бохт анҷом дод<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/errors/|title=The official website for European football|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. == Намодҳои бошгоҳ == === Ангораҳо === <div class="center">'''Таърихи ангораҳои бошгоҳ'''</div> <gallery caption="" 'таърихи="" ангораҳои="" бошгоҳ'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Real emblem.png|Нахустин ангораи бошгоҳ (1902—1908) Real emblem 4.png|(1908—1920) Real emblem 5.png|(1920-1931) Escudo Real madrid 1931.png|(1931—1941) </gallery> === Пироҳанҳои даста дар мавсимҳои гуногун === ==== Хонагӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = _RM1902 |pattern_so = _rmcf1902h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 111111 |title = 1902 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1911 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1914 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1925h |pattern_b =_rmcf1925h |pattern_ra =_rmcf1925h |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 1925 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1926 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1931 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1941 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1954 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1955 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _RM1981 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1980 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8286 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1982 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8586h |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1984 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8689 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1986 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8990 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1989 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9091h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9091h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1990 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9293h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1992 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9394 |pattern_b = _rmcf9394 |pattern_ra = _rmcf9394 |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9394 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1993 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9495h |pattern_b = _rmcf9495h |pattern_ra = _rmcf9495h |pattern_sh = _rmcf9495h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1994 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9697h |pattern_b = _rmcf9697h |pattern_ra = _rmcf9697h |pattern_sh = _rmcf9697h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1996 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9798h |pattern_b = _rmcf9798h |pattern_ra = _rmcf9798h |pattern_sh = _rmcf9798h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1997 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9899h |pattern_b = _real9899h |pattern_ra = _rmcf9899h |pattern_sh = _rmcf9899h |pattern_so = |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1998 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0001h |pattern_b = _rmcf0001h |pattern_ra = _rm0001h |pattern_sh = _rmcf0001h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2000 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0102h |pattern_b = _rmcf0102h |pattern_ra = _rmcf0102h |pattern_sh = _rmcf0102h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2001 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _rmcf2002 |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2002 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0304 |pattern_b = _rmcf0304 |pattern_ra = _rmcf0304 |pattern_sh = _rmcf0304h |pattern_so = _rmcf0304 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2003 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rmcf0405H |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = _rmcf0405h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2004 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rm0506h |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2005 }} | {{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607h |pattern_b = _realmadrid0607h |pattern_ra = _realmadrid0607h |pattern_sh = _realmadrid0607h |pattern_so = _realmadrid0607h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2006 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0708h1 |pattern_b = _rmcf0708h1 |pattern_ra = _rmcf0708h1 |pattern_sh = _rmcf0708h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 0000FF |socks = FFFFFF |title = 2007 }} | {{Football kit |pattern_la = _derbyc0910h |pattern_b = _rmcf0809h |pattern_ra = _derbyc0910h |pattern_sh = _adidasonwhite |pattern_so = _3_stripes_black |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2008 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0910h |pattern_b = _realmadrid0910home |pattern_ra = _rmcf0910h |pattern_sh = _rmcf0910h2 |pattern_so = _realmadrid0910home |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2009 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1011h |pattern_b = _rmcf1011h1 |pattern_ra = _rmcf1011h |pattern_sh = _realmadrid1011home |pattern_so = _rmcf1011h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000099 |socks = FFFFFF |title = 2010 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1112h |pattern_b = _rmcf1112 |pattern_ra = _rmcf1112h |pattern_sh = _rmcf1112h |pattern_so = _rmcf1112h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2011 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1213h2 |pattern_b = _rmcf1213h4 |pattern_ra = _rmcf1213h2 |pattern_sh = _rmcf1213h |pattern_so = _rmcf1213h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2012 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1314h2 |pattern_b = _rmcf1314h |pattern_ra = _rmcf1314h2 |pattern_sh = _realmadrid1314home |pattern_so = _rmcf1314h2 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2013 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |alt = |pattern_la = _realmadrid1415h |pattern_b = _realmadridcf1415h |pattern_ra = _realmadrid1415h |pattern_so = _realmadrid1415h |pattern_sh = _realmadrid1415h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2014 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _rmcf1516h |pattern_b = _rmcf1516h |pattern_ra = _rmcf1516h |pattern_sh = _rmcf1516h |pattern_so = _rmcf1516h |leftarm = _rmcf1516h |body = _rmcf1516h |rightarm = _rmcf1516h |shorts = _rmcf1516h |socks = _rmcf1516h |title = 2015/16 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1617h |pattern_b = _realmadrid1617h |pattern_ra = _realmadrid1617h |pattern_sh = _realmadrid1617h |pattern_so = _realmadrid1617h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2016/17 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1718h |pattern_b = _realmadrid1718h |pattern_ra = _realmadrid1718h |pattern_sh = _realmadrid1718h |pattern_so = _realmadrid1718h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2017/18 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1920h |pattern_b = _realmadrid1920h |pattern_ra = _realmadrid1920h |pattern_sh = _realmadrid1920h |pattern_so = _realmadrid1920h |leftarm = ffffff |body = ffffff |rightarm = ffffff |shorts = ffffff |socks = ffffff |title = 2019 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2021h |pattern_b = _realmadrid2021h |pattern_ra = _realmadrid2021h |pattern_sh = _realmadrid2021h |pattern_so = _realmadrid2021h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2020/21 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2122H |pattern_b = _realmadrid2122H |pattern_ra = _realmadrid2122H |pattern_sh = _realmadrid2122H |pattern_so = _realmadrid2122H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2021/22 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2223H |pattern_b = _realmadrid2223H |pattern_ra = _realmadrid2223H |pattern_sh = _realmadrid2223H |pattern_so = _realmadrid2223H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2022/23 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324h |pattern_b = _realmadridcf2324h |pattern_ra = _realmadridcf2324h |pattern_sh = _realmadridcf2324h |pattern_so = _realmadridcf2324hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2023/24 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425h |pattern_b = _realmadrid2425h |pattern_ra = _realmadrid2425h |pattern_sh = _realmadrid2425h |pattern_so = _realmadrid2425hl |leftarm = FF9000 |body = FF9000 |rightarm = FF9000 |short = FF9000 |socks = FF9000 |title = 2024/25 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526h |pattern_b = _realmadrid2526h |pattern_ra = _realmadrid2526h |pattern_sh = _realmadrid2526h |pattern_so = _adidasonwhitel |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = 433E3A |title = 2025/26 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2627h |pattern_b = _realmadrid2627h |pattern_ra = _realmadrid2627h |pattern_sh = _realmadrid2627h |pattern_so = _realmadrid2627hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2026/27 }} |} ==== Меҳмонӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _ RM1981A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1981A |pattern_so =_RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1980}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982B |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1982}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1984}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8788a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8788a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1986}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8990a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8990a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1989}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9293a |pattern_b = _rmcf9293a |pattern_ra = _rmcf9293a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so = _rmcf9293a |socks = 0246d0 |title = 1992/93}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9394a |pattern_b = _rmcf9394a |pattern_ra = _rmcf9394a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so =_rmcf9394a |socks = 0246d0 |title = 1993/94 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9496A |pattern_b = _rmcf9496a |pattern_ra = _rmcf9496A |pattern_sh = _rmcf9496a |pattern_so = _rmcf9496a |socks = 4234B5 |title = 1994/95}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9697a |pattern_b = _rmcf9697a |pattern_ra = _rmcf9697a |pattern_sh = _rmcf9697a |pattern_so = _rmcf9697a |socks = 362F78 |title = 1996/97}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9798a |pattern_b = _rmcf9798a |pattern_ra = _rmcf9798a |pattern_sh = _rmcf9798a |pattern_so = _rmcf9798a |socks = 4234B5 |title = 1997/98}} |{{Football kit |pattern_la = _real9899a |pattern_b = _rmcf9899a |pattern_ra = _real9899a |pattern_sh = _real9899a |pattern_so = _rmcf9899a |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid9900 |pattern_b = _rmcf9900a |pattern_ra = _realmadrid9900 |pattern_sh = _rmcf9900a |pattern_so = _rmcf9900a |socks = 000000 |title = 1999/2001}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0102a |pattern_b = _rmcf0102a |pattern_ra = _rmcf0102a |pattern_sh = _rmcf0102a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002a1 |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2002/03 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0304a |pattern_b = _rmcf0304A1 |pattern_ra = _rmcf0304a |pattern_sh = _rmcf0304a |pattern_so = _rmcf0304a |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2003/04}} |{{Football kit |pattern_la = _saturn0708h |pattern_b = _rmcf0405a |pattern_ra = _saturn0708h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2004/05}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506a |pattern_b = _rmcf0506a |pattern_ra = _rmcf0506a |pattern_sh = _rmcf0506a |pattern_so = _rmcf0506a |socks = 000140 |title = 2005/06}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607a |pattern_b = _realmadrid0607a |pattern_ra = _realmadrid0607a |pattern_sh = _realmadrid0607a |pattern_so = _realmadrid0607a |socks = 000000 |title = 2006/07}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708a |pattern_b = _rmcf0708a |pattern_ra = _rmcf0708a |pattern_sh = _rmcf0708a |pattern_so = _rmcf0708A |socks = 000080 |title = 2007/08}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0809a |pattern_b = _rmcf0809a |pattern_ra = _rmcf0809a |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2008/09}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910a |pattern_b = _rmcf0910a |pattern_ra = _rmcf0910a |pattern_sh = _rmcf0910a |pattern_so = _rmcf0910a |socks = 002040 |title = 2009/10 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011a |pattern_b = _rmcf1011a |pattern_ra = _rmcf1011a |pattern_sh = _rmcf1011a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 001020 |title = 2010/11}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112a |pattern_b = _rmcf1112a |pattern_ra = _rmcf1112a |pattern_sh = _rmcf1112a |pattern_so = _rmcf1112a |socks = 000000 |title = 2011/12}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213a |pattern_b = _rmcf1213a |pattern_ra = _rmcf1213a |pattern_sh = _rmcf1213a |pattern_so = _rmcf1213a |socks = 000040 |title = 2012/13}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314a |pattern_b = _rmcf1314a |pattern_ra = _rmcf1314a |pattern_sh = _rmcf1314a |pattern_so = _rmcf1314a |socks = 0159FE |title = 2013/14}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415a |pattern_b = _realmadridcf1415a |pattern_ra = _rmcf1415a |pattern_sh = _rmcf1415a |pattern_so = _realmadrid1415a |socks = EC1370 |title = 2014/15}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516a |pattern_b = _rmcf1516a |pattern_ra = _rmcf1516a |pattern_sh = _rmcf1516a |pattern_so = _rmcf1516a |leftarm = B7B7B7 |body = B7B7B7 |rightarm = B7B7B7 |shorts = B7B7B7 |socks = B7B7B7 |title = 2015/16}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617a |pattern_b = _rmcf1617a |pattern_ra = _rmcf1617a |pattern_sh = _rmcf1617a |pattern_so = _rmcf1617a |socks = 8449CE |title = 2016/17 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718a |pattern_b = _realmadrid1718a |pattern_ra = _realmadrid1718a |pattern_sh = _realmadrid1718a |pattern_so = _realmadrid1718a |socks = 000000 |title = 2017/18}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819a |pattern_b = _realmadrid1819a |pattern_ra = _realmadrid1819a |pattern_sh = _realmadrid1819a |pattern_so = _realmadrid1819a |socks = 070715 |title = 2018/19}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920a |pattern_b = _realmadrid1920a |pattern_ra = _realmadrid1920a |pattern_sh = _realmadrid1920a |pattern_so = _realmadrid1920a |socks = 021748 |title = 2019/20}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid2021a |pattern_b = _realmadrid2021a |pattern_ra = _realmadrid2021a |pattern_sh = _realmadrid2021A |pattern_so = _realmadrid2021A |socks = FF8789 |title = 2020/21}} |{{Football kit |pattern_la =_realmadrid2122A |pattern_b = _realmadrid2122A |pattern_ra = _realmadrid2122A |pattern_sh = _realmadrid2122A |pattern_so = _realmadrid2122Al |socks = 28315C |title = 2021/22}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223a |pattern_b = _realmadridcf2223a |pattern_ra = _realmadridcf2223a |pattern_sh = _realmadridcf2223a |pattern_so = _realmadridcf2223a |socks = 8C89C0 |title = 2022/23}} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324a |pattern_b = _realmadridcf2324a |pattern_ra = _realmadridcf2324a |pattern_sh = _realmadridcf2324a |pattern_so = _realmadridcf2324al |leftarm = 000030 |body = 000030 |rightarm = 000030 |short = 000030 |socks = 000030 |title = 2023/24 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425a |pattern_b = _realmadrid2425a |pattern_ra = _realmadrid2425a |pattern_sh = _realmadrid2425a |pattern_so = _realmadrid2425al |leftarm = 4b4848 |body = 4b4848 |rightarm = 4b4848 |short = 4b4848 |socks = 4b4848 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526a |pattern_b = _realmadrid2526a |pattern_ra = _realmadrid2526a |pattern_sh = _realmadrid2526a |pattern_so = _realmadrid2526al |leftarm = 262a45 |body = 262a45 |rightarm = 262a45 |short = 262a45 |socks = 262a45 |title = 2025/26 }} |} ==== Эҳтиётӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _real9899t |pattern_b = _real9899t |pattern_ra = _real9899t |pattern_sh = _real9899t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9900t |pattern_b = _rmcf9900t |pattern_ra = _rmcf9900t |pattern_sh = _rmcf9900t |pattern_so = _rmcf9900t |socks = 000080 |title = 1999/2001}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0102t |pattern_b = _realmadrid0102t |pattern_ra = _realmadrid0102t |pattern_sh = _realmadrid0102t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} | |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002t |leftarm = 400080 |body = 400080 |rightarm = 400080 |shorts = 400080 |socks = 400080 |title = 2002/03}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0304t |pattern_b = _realmadrid0304t |pattern_ra = _realmadrid0304t |pattern_sh = _adidasonblack |pattern_so = _realmadrid0304t |socks = 000000 |title = 2003/04}} | |{{Football kit |pattern_la = _brugge0304h |pattern_b = _rmcf0405t |pattern_ra = _brugge0304h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2004/05}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506t |pattern_b = _rmcf0506t |pattern_ra = _rmcf0506t |pattern_sh = _rmcf0506t |pattern_so = _rmcf0506t |socks = 000000 |title = 2005/06 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607t |pattern_b = _realmadrid0607t |pattern_ra = _realmadrid0607t |pattern_sh = _realmadrid0607t |pattern_so = _realmadrid0607t |socks = 400080 |title = 2006/07}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708t |pattern_b = _rmcf0708t |pattern_ra = _rmcf0708t |pattern_sh = _adidaswhite |shorts = 404040 |socks = 404040 |title = 2007/08}} | |{{Football kit |pattern_la = _derbyc0910a |pattern_b = _rmcf0809t |pattern_r = _derbyc0910a |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2008/09}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910t |pattern_b = _rmcf0910t |pattern_ra = _rmcf0910t |pattern_sh = _rmcf0910t |pattern_so = _galaxy11t |socks = 000000 |title = 2009/10}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011t |pattern_b = _rmcf1011t |pattern_ra = _rmcf1011t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 4B088A |socks = 4B088A |title = 2010/11}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112t |pattern_b = _rmcf1112t |pattern_ra = _rmcf1112t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _mexico86h |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 2011/12}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213t |pattern_b = _rmcf1213t |pattern_ra = _rmcf1213t |pattern_sh = _rmcf1213t |pattern_so = _rmcf1213t |socks = 006030 |title = 2012/13 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314t2 |pattern_b = _rmcf1314t2 |pattern_ra = _rmcf1314t2 |pattern_sh = _rmcf1314t2 |pattern_so = _3_stripes_black |socks = FF5500 |title = 2013/14}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415t |pattern_b = _realmadridcf1415t |pattern_ra = _rmcf1415t |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |socks = 000000 |title = 2014/15}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516t |pattern_b = _rmcf1516t |pattern_ra = _rmcf1516t |pattern_sh = _rmcf1516t |pattern_so = _rmcf1516t |leftarm = 000033 |body = 000033 |rightarm = 000033 |shorts = 000033 |socks = 000033 |title = 2015/16}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617t |pattern_b = _rmcf1617t |pattern_ra = _rmcf1617t |pattern_sh = _rmcf1617t |pattern_so = _rmcf1617t |socks = 000000 |title = 2016/17}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718t |pattern_b = _realmadrid1718t |pattern_ra = _realmadrid1718t |pattern_sh = _realmadrid1718t |pattern_so = _realmadrid1718t |socks = 22A6BF |title = 2017/18}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819t |pattern_b = _realmadrid1819t |pattern_ra = _realmadrid1819t |pattern_sh = _realmadrid1819t |pattern_so = _realmadrid1819t |socks = FF2828 |title = 2018/19}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920t |pattern_b = _realmadrid1920t |pattern_ra = _realmadrid1920t |pattern_sh = _rmcf201920t |pattern_so = _rmcf201920t |shorts = 00CC99 |socks = 00CC99 |title = 2019/20 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2021t |pattern_b = _realmadridcf2021t |pattern_ra = _realmadridcf2021t |pattern_sh = _realmadridcf2021t |pattern_so = _realmadridcf2021t |shorts = 0F0F0F |socks = 0F0F0F |title = 2020/21}} | |{{Football kit |pattern_b = _realmadrid2122t |pattern_sh = _realmadrid2122t |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 2BB6BB |rightarm = 2BB6BB |socks = 2BB6BB |title = 2021/22}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223t |pattern_b = _realmadridcf2223t |pattern_ra = _realmadridcf2223t |pattern_sh = _realmadridcf2223t |pattern_so = _realmadridcf2223t |socks = 000000 |title = 2022/23}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324t |pattern_b = _realmadridcf2324t |pattern_ra = _realmadridcf2324t |pattern_sh = _realmadridcf2324t |pattern_so = _realmadridcf2324tl |socks = 000000 |title = 2023/24}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425t |pattern_b = _realmadrid2425t |pattern_ra = _realmadrid2425t |pattern_sh = _realmadrid2425t |pattern_so = _realmadrid2425tl |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526t |pattern_b = _realmadrid2526t |pattern_ra = _realmadrid2526t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = 007CE4 |body = 007CE4 |rightarm = 007CE4 |shorts = 007CE4 |socks = 007CE4 |title = 2025/26 }} |} === Брендҳо ва сарпарастҳо === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em" |- !Давра !Истеҳсолкунандаи либос !Сарпарасти пироҳан |- |1980—1982 | rowspan="2" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |<small>''-''</small> |- |1982—1985 |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Zanussi]] |- |1985—1989 | rowspan="4" |{{Парчами Дания}} [[Hummel International|Hummel]] |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Parmalat]] |- |1989—1991 |{{Парчами Испания}} Reny Picot |- |1991—1992 |{{Парчами Испания}} Otaysa |- |1992—1994 | rowspan="3" |{{Парчами Олмон}} [[Teka]] |- |1994—1998 |{{Парчами Испания}} [[Kelme]] |- |1998—2001 | rowspan="8" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |- |2001—2002 |{{Парчами Испания}} Realmadrid.com |- |2002—2005 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens mobile]] |- |2005—2006 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens]] |- |2006—2007 |{{Парчами Олмон}} [[BenQ-Siemens]] |- |2007—2013 |{{Парчами Австрия}} [[Bwin]] |- |2013—{{Т. ҳ.}} |{{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Fly Emirates]] |} == Рӯйхати мавсимҳо == {| |valign="top" width=0%| {| class="wide collapsible collapsed" style="text-align:center" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Мавсим''' !'''Дивизион''' !'''Мақом''' !'''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷом]]''' !'''Мусобиқаҳои байналмилалӣ''' |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё (1929)|1929]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1928/1929|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1929/1930|1929/30]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1929/1930|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1930/1931|1930/31]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1930/1931|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1931/1932|1931/32]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1931/1932|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1932/1933|1932/33]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1932/1933|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1933/1934|1933/34]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1933/1934|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1934/1935|1934/35]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1934/1935|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1935/1936|1935/36]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1935/1936|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1939/1940|1939/40]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1939/1940|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1940/1941|1940/41]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1940/1941|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1941/1942|1941/42]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1941/1942|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1942/1943|1942/43]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|10-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1942/1943|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1943/1944|1943/44]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1943/1944|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1944/1945|1944/45]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1944/1945|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1945/1946|1945/46]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1945/1946|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1946/1947|1946/47]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1946/1947|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1947/1948|1947/48]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|11-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1947/1948|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1948/1949|1948/49]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1948/1949|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1949/1950|1949/50]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1949/1950|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1950/1951|1950/51]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1950/1951|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1951/1952|1951/52]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1951/1952|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1952/1953|1952/53]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1952/1953|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1953/1954|1953/54]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1953/1954|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1954/1955|1954/55]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1954/1955|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1955/1956|1955/56]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1955/1956|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1955/1956|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1956/1957|1956/57]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1956/1957|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1956/1957|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1957/1958|1957/58]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1957/1958|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1957/1958|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1958/1959|1958/59]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1958/1959|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1958/1959|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1959/1960|1959/60]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1959/1960|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1959/1960|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1960/1961|1960/61]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1960/1961|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1960/1961|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1961/1962|1961/62]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1961/1962|Ғолиб]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1961/1962|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1962/1963|1962/63]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1962/1963|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1962/1963|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1963/1964|1963/64]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1963/1964|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1963/1964|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1964/1965|1964/65]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1964/1965|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1964/1965|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1965/1966|1965/66]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1965/1966|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1965/1966|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1966/1967|1966/67]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1966/1967|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1966/1967|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1967/1968|1967/68]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1967/1968|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1967/1968|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1968/1969|1968/69]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1968/1969|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1968/1969|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1969/1970|1969/70]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1969/1970|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1969/1970|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1970/1971|1970/71]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1970/1971|1/16]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1970/1971|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1971/1972|1971/72]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1971/1972|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1971/1972|ҶУ 1/16]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1972/1973|1972/73]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1972/1973|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1972/1973|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1973/1974|1973/74]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|8-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1973/1974|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1973/1974|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1974/1975|1974/75]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1974/1975|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1974/1975|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1975/1976|1975/76]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1975/1976|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1975/1976|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1976/1977|1976/77]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1976/1977|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1976/1977|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1977/1978|1977/78]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1977/1978|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1978/1979|1978/79]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1978/1979|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1978/1979|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1979/1980|1979/80]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1979/1980|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1979/1980|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1980/1981|1980/81]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1980/1981|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1980/1981|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1981/1982|1981/82]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1981/1982|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1981/1982|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1982/1983|1982/83]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1982/1983|Финалист]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1982/1983|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1983/1984|1983/84]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1983/1984|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1983/1984|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1984/1985|1984/85]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1984/1985|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1984/1985|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1985/1986|1985/86]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1985/1986|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1985/1986|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1986/1987|1986/87]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Кубок Испании по футболу 1986/1987|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1986/1987|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1987/1988|1987/88]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1987/1988|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1987/1988|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1988/1989|1988/89]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1988/1989|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1988/1989|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1989/1990|1989/90]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1989/1990|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1989/1990|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1990/1991|1990/91]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1990/1991|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1990/1991|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1991/1992|1991/92]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1991/1992|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1991/1992|ҶУ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1992/1993|1992/93]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1992/1993|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1992/1993|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1993/1994|1993/94]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1993/1994|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1993/1994|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1994/1995|1994/95]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1994/1995|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1994/1995|ҶУ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1995/1996|1995/96]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1995/1996|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1995/1996|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1996/1997|1996/97]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1996/1997|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1997/1998|1997/98]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1997/1998|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1997/1998|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1998/1999|1998/99]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1998/1999|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998/1999|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1999/2000|1999/00]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1999/2000|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1999/2000|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2000/2001|2000/01]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2000/2001|1/32]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000/2001|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2001/2002|2001/02]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2001/2002|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2001/2002|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2002/2003|2002/03]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2002/2003|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002/2003|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2003/2004|2003/04]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2003/2004|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2003/2004|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2004/2005|2004/05]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2004/2005|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2004/2005|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2005/2006|2005/06]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2005/2006|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2005/2006|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2006/2007|2006/07]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2006/2007|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2006/2007|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2007/2008|2007/08]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2007/2008|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2007/2008|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2008/2009|2008/09]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2008/2009|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2008/2009|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2009/2010|2009/10]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2009/2010|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2009/2010|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2010/2011|2010/11]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2010/2011|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2010/2011|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2011/2012|2011/12]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2011/2012|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2011/2012|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2012/2013|2012/13]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2012/2013|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2012/2013|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2013/2014|2013/14]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2013/2014|Ғолиб]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2013/2014|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2014/2015|2014/15]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2014/2015|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014/2015|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2015/2016|2015/16]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2015/2016|ҳазф баъди 1/16]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2015/2016|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2016/2017|2016/17]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2016/2017|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016/2017|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2017/2018|2017/18]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2017/2018|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017/2018|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2018/2019|2018/19]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2018/2019|1/2]] ! style="background:#efefef;" |[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018/2019|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2019/2020|2019/20]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2019/2020|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2019/2020|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2020/2021|2020/21]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2020/2021|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2021/2022|2021/22]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2021/2022|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2022/2023|2022/23]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2022/2023|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022/2023|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2023/2024|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2023/2024|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2024/2025|2024/25]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2024/2025|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024/2025|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2025/2026|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2025/2026|ЛҚ 1/4]] |} |} == Варзишгоҳ == Дар тӯли таърихи худ, бошгоҳи «Реал Мадрид» дар чандин варзишгоҳ бозӣ кардааст: '''Кампо де О’Доннелл''' (1912–1923) — аввалин майдони расмии мадридиҳо, ки дар наздикии хиёбони О’Доннелл ҷойгир буд ва асосан барои бозиҳои дӯстона ва маҳаллӣ истифода мешуд. '''Кампо де Сюдад Линеал''' (1923–1924) — яке аз варзишгоҳҳои кӯтоҳмуддати даста, ки дар маҳаллаи Сюдад Линеали Мадрид ҷойгир буд ва то оғози сохтмони варзишгоҳи Чамартин истифода мешуд.<ref>{{Cite web |title=Campo de Ciudad Lineal |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Campo_de_Ciudad_Lineal |access-date=2025-06-03}}</ref> '''Варзишгоҳи Чамартин''' (1924–1946) — нахустин варзишгоҳи замонавии бошгоҳ, ки [[17 май|17-уми май]]и [[соли 1924]] бо ғунҷоиши 22 500 тамошобин ифтитоҳ гардид. Он ҳамчун майдони хонагӣ барои соҳиб шудани ҷоизаҳои аввалини даста хизмат кард.<ref>{{Cite web |title=Old Chamartín Stadium |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football-legends/chamartin |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Boca - Real Madrid 1925.jpg|thumb|left|240px|Акси қадимӣ аз варзишгоҳи Чамартин]] '''Чамартини нав''' (1947–1955) — бинобар зарурати доштани варзишгоҳи бузургтар, сохтмони варзишгоҳи нав оғоз ёфт, ки бо номи «Чамартини нав» шинохта мешуд. Он [[14 декабр|14-уми декабри]] [[соли 1947]] ба истифода дода шуд ва дар бозии ифтитоҳӣ «Реал Мадрид» тими портуғолии «[[Белененсеш (бошгоҳи футбол)|Белененсеш]]»-ро бо ҳисоби 3:1 шикаст дод. Ғунҷоиши аввалияи он 75 145 ҷой буд. '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' (аз соли 1955 {{Т. ҳ.}}) — соли 1955, варзишгоҳ ба номи президенти бошгоҳ [[Сантияго Бернабеу]] гузошта шуд. Дар тӯли даҳсолаҳо чандин навсозӣ аз сар гузаронд ва соли 2024 бо хароҷоти тақрибан 1,76 миллиард евро бозсозӣ шуд. Ғунҷоиши кунунии он 81 044 ҷой буда, дорои сақфи пӯшидашаванда, экрани 360-дараҷа ва низоми майдони ҳаракатдиҳанда мебошад.<ref>{{Cite web |title=The Santiago Bernabeu renovation |url=https://www.padmagazine.co.uk/property-renovation-refurbishment/the-santiago-bernabeu-renovation-the-future-of-footballs-most-iconic-stadium/27423/ |website=PAD Magazine |access-date=2025-06-03}}</ref> '''[[Алфредо Ди Стефано (варзишгоҳ)|Алфредо Ди Стефано]]''' (2020–2023) — дар давраи навсозии «Сантияго Бернабеу» ва маҳдудиятҳои вобаста ба ҳамагирии COVID-19, даста бозии расмии худро дар варзишгоҳи хурдтар — «Алфредо Ди Стефано» баргузор кард, ки дар маҷмааи омӯзишӣ-тамринии «Валдебебас» ҷойгир аст.<ref>{{Cite web |title=Estadio Alfredo Di Stéfano |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-facilities/alfredo-di-stefano-stadium |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Panoramic santiago bernabeu.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Даруни варзишгоҳи «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]»</div>]] [[Акс:Estadio Santiago Bernabeu - vista exterior.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Намуди зоҳирӣ то бозсозӣ</div>]] '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' '''Ғунҷоиш''' — 81 044 тамошобин '''Андозаи майдон''' — 107×72 метр '''Нишонӣ''' — Concha Espina 1, 28036 [[Мадрид]] == Омори иштирок дар мусобиқаҳо == ''Тибқи 3-юми июни соли 2025'' === Чемпионати Испониё === «Реал»-и Мадрид (дар баробари «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]») дар тамоми [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионатҳои кишвар]] иштирок кардааст. Мақоми аввал - 36 маротиба, дуюм - 27 маротиба, сеюм - 10 маротиба, яъне дар маҷмӯъ бошгоҳ зиёда аз 70 мавсим ба қатори ҷоизадорон роҳ ёфтааст. Инчунин 8 маротиба як қадам дур аз сегона, 3 бор — панҷум, 4 маротиба — шашум, 2 бор — ҳафтум, 1 бор — ҳаштум, 2 маротиба — нӯҳум, 1 бор — даҳум ва 1 бор — ёздаҳумро ([[соли 1948]]) ишғол кардааст. === Мусобиқаҳои байналмилалӣ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Мусобиқа!!Бозӣ!!Ғалаба!!Мусовӣ!!Бохт!!ГЗ!!ГС!!+/-!!Ғ% |- |align=left|[[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо/Лигаи қаҳрамонҳо]] {{WDL|517|311|85|121|for=1137|against=578|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]] {{WDL|31|16|9|6|for=57||against=24|diff=yes}} |- |align=left|[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА/Лигаи Урупо]] {{WDL|64|33|10|21|for=111|against=75|diff=yes}} |- |align=left|[[Суперҷоми УЕФА]] {{WDL|9|6|0|3|for=15|against=10|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми футболи байниқораӣ|Ҷоми байниқораӣ]] {{WDL|7|3|1|3|for=10|against=8|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] {{WDL|20|16|3|1|for=51|against=23|diff=yes}} |- !Ҳамагӣ {{WDLtot|648|385|108|155|for=1381|against=708|diff=yes}} |} == Сарвонҳои «Реал»-и Мадрид == [[Акс:Raúl González in Real Madrid 2009.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Устураи «Реал Мадрид» – [[Раул Гонсалес|Раул]]</div>]] {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="250"|Бозикун !width="220"|Фаъолият !width="220"|Сарвонӣ !width="150"|Шумора !width="250"|Миқдори бозӣ |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1785—1931)}} [[Феликс Кесада]] |1922 — 1936 |1928 — 1936 | |87 (2) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1931—1939)}} [[Хасинто Кинкосес]] |1931 — 1942 |1936 — 1942 | |167 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Мексика (1934—1968)}} [[Хосе Рамон Сауто]] |1933 — 1944 |1942 — 1944 | |143 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1939—1945)}} [[Хуан Ипиня]] |1939 — 1949 |1944 — 1949 | |302 (6) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Мигел Мунёс]] |1948 — 1958 |1949 — 1958 | |275 (24) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хуан Алонсо]] |1949 — 1961 |1958 — 1960 | |296 (-337) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хосе Мария Заррага]] |1951 — 1962 |1960 — 1962 | |217 (5) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Франсиско Хенто]] |1953 — 1971 |1962 — 1971 |<div class="center">11</div> |761 (253) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Игнасио Соко]] |1962 — 1974 |1971 — 1974 | |318 (8) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Амансио Амаро]] |1962 — 1976 |1974 — 1976 |<div class="center">7</div> |471 (154) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Пирри]] |1964 — 1979 |1976 — 1979 |<div class="center">4</div> |595 (210) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Мигел Анхел]] |1967 — 1986 |1979 — 1986 | |319 (-262) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Карлос Сантийяна]] |1971 — 1988 |1986 — 1988 |<div class="center">9</div> |774 (349) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] |1973 — 1989 |1988 — 1989 |<div class="center">3</div> |577 (11) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Чендо]] |1979 — 1998 |1989 — 1998 |<div class="center">2</div> |497 (3) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Мануэл Санчис]] |1983 — 2001 |1988 — 2001 |<div class="center">5</div> |710 (49) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Фернандо Йерро]] |1989 — 2003 |2001 — 2003 |<div class="center">4</div> |601 (126) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Раул Гонсалес]] |1994 — 2010 |2003 — 2010 |<div class="center">7</div> |854 (361) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Икер Касиляс]] |1999 — 2015 |2010 — 2015 |<div class="center">1</div> |725 (-771) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Серхио Рамос]] |2005 — 2021 |2015 — 2021 |<div class="center">4</div> |671 (101) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Бразилия}} [[Марсело]] |2007 — 2022 |2021 — 2022 |<div class="center">12</div> |546 (38) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Фаронса}} [[Карим Бензема]] |2009 — 2023 |2022 — 2023 |<div class="center">9</div> |648 (354) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Начо Фернандес]] |2010 — 2024 |2023 — 2024 |<div class="center">6</div> |364 (16) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Хорватия}} [[Лука Модрич]] |2013 — 2025 |2024 — 2025 |<div class="center">10</div> |597 (43) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]] |2013 — 2026 |2025 — 2026 |<div class="center">2</div> |451 (14) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |2018 — {{Т. ҳ.}} |2026 — {{Т. ҳ.}} |<div class="center">8</div> |373 (41) |} == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (36, рекорд):''' 1931/32; 1932/33; 1953/54; 1954/55; 1956/57; 1957/58; 1960/61; 1961/62; 1962/63; 1963/64; 1964/65; 1966/67; 1967/68; 1968/69; 1971/72; 1974/75; 1975/76; 1977/78; 1978/79; 1979/80; 1985/86; 1986/87; 1987/88; 1988/89; 1989/90; 1994/95; 1996/97; 2000/01; 2002/03; 2006/07; 2007/08; 2011/12; 2016/17; 2019/20; 2021/22; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (27):''' 1929; 1933/34; 1934/35; 1935/36; 1941/42; 1944/45; 1958/59; 1959/60; 1965/66; 1980/81; 1982/83; 1983/84; 1991/92; 1992/93; 1998/99; 2004/05; 2005/06; 2008/09; 2009/10; 2010/11; 2012/13; 2014/15; 2015/16; 2020/21; 2022/23; 2024/25; 2025/26 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1948/49; 1951/52; 1952/53; 1955/56; 1981/82; 1990/91; 2001/02; 2013/14; 2017/18; 2018/19 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (20):''' 1905; 1906; 1907; 1908; 1917; 1934; 1936; 1946; 1947; 1961/62; 1969/70; 1973/74; 1974/75; 1979/80; 1981/82; 1988/89; 1992/93; 2010/11; 2013/14; 2022/23 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (21):''' 1903; 1916; 1918; 1924; 1929; 1930; 1933; 1940; 1943; 1958; 1959/60; 1960/61; 1967/1968; 1978/79; 1982/83; 1989/90; 1991/92; 2001/02; 2003/04; 2012/13; 2024/25 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (13):''' 1988; 1989; 1990; 1993; 1997; 2001; 2003; 2008; 2012; 2017; 2019/20; 2021/22; 2023/24 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1947 * [[Акс:Copa de Liga de España2.svg|15px]] '''[[Ҷоми Ла Лига]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1984/85 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1982/83 * '''[[Ҷоизаи Манкомунадо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (23, рекорд)''': 1904/05, 1905/06, 1906/07, 1907/08, 1909/10, 1912/13, 1915/16, 1916/17, 1917/18, 1919/20, 1921/22, 1922/23, 1923/24, 1925/26, 1926/27, 1928/29, 1929/30, 1930/31, 1931/32, 1932/33, 1933/34, 1934/35, 1935/36 === Байналмилалӣ === * {{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|20px}} '''[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (15, рекорд):''' 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998|1998]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000|2000]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002|2002]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014|2014]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016|2016]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017|2017]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018|2018]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022|2022]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1962, 1964, 1981 * [[Акс:Coppauefa.png|15px]] '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1985, 1986 * [[Акс:Cup Winners Cup Trophy.png|15px]] '''[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1971, 1983 * [[Акс:UEFA - Super Cup.png|15px]] '''[[Суперҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (6):''' [[Суперҷоми УЕФА 2002|2002]], [[Суперҷоми УЕФА 2014|2014]], [[Суперҷоми УЕФА 2016|2016]], [[Суперҷоми УЕФА 2017|2017]], [[Суперҷоми УЕФА 2022|2022]], [[Суперҷоми УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' [[Суперҷоми УЕФА 1998|1998]], [[Суперҷоми УЕФА 2000|2000]], [[Суперҷоми УЕФА 2018|2018]] * [[Акс:Trofeo Copa Intercontinental 1960-2004.png|10px]] '''[[Ҷоми байниқораӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (4, рекорд):''' 1960, 1998, 2002, 2024 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (5, рекорд):''' [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2016|2016]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2017|2017]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2022|2022]] * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2, рекорд):''' 1952, 1956 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1963 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1955, 1957 * '''[[Ҷоми иберо-америкоӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1994 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 2000 * '''[[Ҷоми Франс Беккенбауэр]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 2010 * '''[[Ҷоми Сантияго Бернабеу]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (28, рекорд):''' 1981, 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1991, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2018 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (9):''' 1980, 1986, 1988, 1990, 1992, 1993, 2001, 2002, 2004 == Рекордҳо == === Рекордҳои бошгоҳ === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * 15 ғалаба дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 3 ғалабаи пайиҳам дар Лигаи қаҳрамонҳо * 302 ғалаба дар бозиҳои Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 43 бозии хонагӣ пайиҳам «Реал» дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|title=«Реал» установил рекорд, забив в 43-м домашнем еврокубковом матче подряд|description=Прежний рекорд принадлежал «Тоттенхэм Хотспур», который с 1961 по 1984 год забивал в 42 еврокубковых матчах подряд|date=2018-09-20|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-10-12|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014611/https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|deadlink=no}}</ref> * 36 ҷоми қаҳрамонии Испониё * 121 гол дар як мавсими чемпионати Испониё * 73 бозӣ пайиҳам «Реал» ҳадди ақалл як гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|title=Результативная серия «Реала» прервалась на 74-м матче|description=Мадридцы повторили мировой рекорд, установленный бразильским «Сантосом» в начале 60-х, но не сумели превзойти это достижение|date=2017-09-21|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-05-28|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130152/https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|deadlink=no}}</ref> === Рекорди бозикунҳо === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * [[Криштиану Роналду]] — 17 гол дар як мавсими [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]] * Криштиану Роналду — 11 гол дар як мавсими марҳилаи гурӯҳии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА * Криштиану Роналду — 19 гол дар як соли тақвимии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА ==== Бар асоси теъдоди бозиҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар бозӣ кардаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=200|Ном !width=100|Замон !width=65|Ла Лига !width=60|Ҷоми Шоҳ !width=60|Ҷомҳои урупоӣ !width=60|Дигарон !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||550||37||132||22||'''741''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Икер|Касиляс}}||1999—2015||510||40||152||23||'''725''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Мануэл|Санчис}}||1983—2001||523||67||100||20||'''710''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Серхио|Рамос}}||2005—2021||469||48||129||25||'''671''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009-2023||439||44||133||27||'''648''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||461||84||87||13||'''645''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan=2|7||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Фернандо|Йерро}}||1989—2003 ||439||49||103||16||'''607''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}|| 1953—1971||428||74||94||6||'''602''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Хорватия|20px}} {{sortname|Лука|Модрич}}||2012—2025||394||34||134||35||'''597''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Хосе Антонио|Камачо}}||1973—1989||414||61||90||12||'''577''' |- {{col-end}} ==== Бар асоси теъдоди голҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар гол задаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=220|Ном !width=100|Замон !width=80|Голҳо !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Португалия|20px}} {{sortname|Криштиану|Роналду}}||2009—2018 ||'''450'''||438 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009—2023||'''354'''||648 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||'''323'''||741 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Аргентина|20px}}{{Парчами Колумбия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Алфредо|Ди Стефано}}||1953—1964||'''308'''||396 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||'''290'''||645 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Венгрия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Ферентс|Пушкаш}}||1958—1966||'''242'''||262 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |7||align="left"|{{Парчами Мексика|20px}} {{sortname|Уго|Санчес}}|| 1985—1992||'''208'''||282 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |8||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}||1953—1971||'''182'''||601 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Пирри|}}||1964—1979||'''172'''||561 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Эмилио|Бутрагенйо}}||1983—1995||'''171'''||463 {{col-end}} == Ҳайати ҳозира == * ''Тибқи санаи 3-юми августи соли 2026'' {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=30 | № !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Бозигар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=50 | Кишвар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Рӯзи таваллуд |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Дарвозабонҳо |- |- bgcolor=white | 1 | [[Тибо Куртуа]] | {{Парчами Белгия}} | {{Зодрӯз|11|5|1992}} |- |- bgcolor=white | 13 | [[Андрей Лунин]] | {{Парчами Украина}} | {{Зодрӯз|11|2|1999}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Муҳофизатгарон |- |- bgcolor=white | 2 | [[Раул Асенсио]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|13|2|2003}} |- |- bgcolor=white | 3 | [[Эдер Милитао]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|18|1|1998}} |- |- bgcolor=white | 4 | [[Дин Ҳайсен]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|14|4|2005}} |- |- bgcolor=white | 12 | [[Трент Александер-Арнолд]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|7|10|1998}} |- |- bgcolor=white | 16 | [[Иброҳима Конате]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|25|5|1999}} |- |- bgcolor=white | 17 | [[Марк Кукурейя]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 18 | [[Алваро Каррерас]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|23|3|2003}} |- |- bgcolor=white | 22 | [[Антонио Рӯдигер]] | {{Парчами Олмон}} | {{Зодрӯз|3|3|1993}} |- |- bgcolor=white | 23 | [[Ферлан Менди]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|8|6|1995}} |- |- bgcolor=white | 24 | [[Дензел Думфрис]] | {{Парчами Нидерланд}} | {{Зодрӯз|18|4|1996}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Миёнмайдонӣ |- bgcolor=white | 5 | [[Ҷуд Беллингҳем]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|29|6|2003}} |- |- bgcolor=white | 6 | [[Эдуардо Камавинга]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|10|11|2002}} |- |- bgcolor=white | 8 | [[Федерико Валверде]] {{капитан_варзиш}} | {{Парчами Уругвай}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 14 | [[Урелён Чуамени]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|27|1|2000}} |- |- bgcolor=white | 15 | [[Арда Гӯлер]] | {{Парчами Туркия}} | {{Зодрӯз|25|2|2005}} |- |- bgcolor=white | 20 | [[Бернарду Силва]] | {{Парчами Португалия}} | {{Зодрӯз|10|8|1994}} |- |- bgcolor=white | 27 | [[Тияго Питарч]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|3|8|2007}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Ҳамлаварон |- bgcolor=white | 7 | [[Винисиус Ҷуниор]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|12|7|2000}} |- |- bgcolor=white | 9 | [[Эндрик Фелипе]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|21|7|2006}} |- |- bgcolor=white | 10 | [[Килиан Мбаппе]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|20|12|1998}} |- |- bgcolor=white | 11 | [[Родриго де Гоис|Родриго]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|9|1|2001}} |- |- bgcolor=white | 19 | [[Карлос Эспи]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|24|7|2005}} |- |- bgcolor=white | 21 | [[Браҳим Диас]] | {{Парчами Марокаш}} | {{Зодрӯз|3|8|1999}} |- |- bgcolor=white | 25 | [[Ян Диоманде]] | {{Парчами Кот-д’Ивуар}} | {{Зодрӯз|14|11|2006}} |- |} == Гузаришҳо 2026/2027 == === Тобистони 2026 === === Омаданд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи пешина |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Нидерланд}} [[Дензел Думфрис]]||{{Парчами Италия}} «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Фаронса}} [[Иброҳима Конате]]***||{{Парчами Англия}} «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марк Кукурейя]]||{{Парчами Англия}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Португалия}} [[Бернарду Силва]]***||{{Парчами Англия}} «[[Манчестер Сити]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Карлос Эспи]]||{{Парчами Испания}} «[[Леванте (бошгоҳи футбол)|Леванте]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Бразилия}} [[Эндрик Фелипе]]**||{{Парчами Фаронса}} «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Кот-д’Ивуар}} [[Ян Диоманде]]||{{Парчами Олмон}} «[[РБ Лайпсиг]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]]||{{Парчами Португалия}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]» |- |} === Рафтанд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи оянда |- |align="center" |[[Дарвозабон (футбол)|Дарвозабон]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гонсалес]]||{{Парчами Испания}} «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Виктор Валдепеняс]]||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Австрия}} [[Давид Алаба]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марио Мартин]]||{{Парчами Испания}} «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гарсия]]||{{Парчами Испания}} «[[Реал Бетис (бошгоҳи футбол)|Реал Бетис]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Себайёс]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Сесар Паласиос]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Аргентина}} [[Франко Мастантуоно]]*||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Гонсало Гарсия]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |} <small>* Ба иҷора </small> <br> <small>** Аз иҷора </small> <br> <small>*** [[Бозикуни озод]] </small> == Шахсиятҳо == === Ситоди мураббиён === [[Акс:Mourinho Madrid.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Сармураббии «Реал Мадрид» – [[Ҷозе Моуринё]]</div>]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: left;" |- ! Вазифа !! Ном |- |Сармураббӣ || {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |- | rowspan="3" |Дастёрони сармураббӣ | {{Парчами Португалия}} [[Жоау Тралян]] |- | {{Парчами Португалия}} [[Педру Мачаду]] |- | {{Парчами Олмон}} [[Сами Хедира]] |- |Мураббии дарвозабонҳо || {{Парчами Португалия}} Нуну Сантуш |- |Мураббии бадансоз || {{Парчами Португалия}} [[Антониу Диаш]] |- |Мураббии омодагии ҷисмонӣ || {{Парчами Италия}} [[Антонио Пинтус]] |- |Мутахассиси илми варзишӣ || {{Парчами Португалия}} Сандру Каррису |- |Роҳбари шуъбаи таҳлил || {{Парчами Италия}} Роберто Мерелла |} * <small>''Тибқи санаи 10-уми июли соли 2026''</small> * <small>''Сарчашма: БФ Реал Мадрид''<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|title=Ситоди мураббиён|website=Real Madrid CF|access-date=15 July 2026}}</ref></small> === Феҳристи сармураббиён === {| |valign="top"| * {{Парчами Ирландия}} [[Артур Ҷонсон]] (1910—1920) * {{Парчами Испания}} [[Хуан де Карсер]] (1920—1926) * {{Парчами Испания}} [[Педро Лйоренте]] (1926) * {{Парчами Испания}} [[Сантияго Бернабеу]] (1926—1927) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Берраондо]] (1927—1929) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Киранте]] (1929—1930) * {{Парчами Венгрия}} [[Липпо Ҳертска]] (1930—1932) * {{Парчами Австрия}} [[Роберт Фирст]] (1932—1934) * {{Парчами Испания}} [[Франсиско Бру]] (1934—1941) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Армет]] (1941—1943) * {{Парчами Испания}} [[Рамон Энсинас]] (1943—1945) * {{Парчами Испания}} [[Хасинто Кинкосес]] (1945—1946, 1947—1948) * {{Парчами Испания}} [[Балтасар Албенис]] (1946—1947, 1950—1951) * {{Парчами Англия}} [[Майкл Кипинг]] (1948—1950) * {{Парчами Уругвай}} [[Эктор Скароне]] (1951—1952) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Антонио Ипиня]] (1952—1953) * {{Парчами Уругвай}} [[Энрике Фернандес Виола|Энрике Фернандес]] (1953—1954) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Вилялонга]] (1954—1957) * {{Парчами Аргентина}} [[Луис Карниглия]] (1957—1959; 1959) * {{Парчами Испания}} [[Мигел Мунёс]] (1959; 1960—1974) * {{Парчами Парагвай}} [[Мануэл Флейтас Солич|Мануэл Флейтас]] (1959—1960) * {{Парчами Испания}} [[Луис Моловнй|Луис Моловни]] (1974; 1977—1979; 1982; 1985—1986) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Милян Милянич]] (1974—1977) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Вуядин Бошков]] (1979—1982) * {{Парчами Испания}} {{Парчами Аргентина}} {{Парчами Колумбия}} [[Алфредо Ди Стефано]] (1982—1984; 1990—1991) * {{Парчами Испания}} [[Амансио Амаро]] (1984—1985) * {{Парчами Нидерланд}} [[Лео Беенҳаккер]] (1986—1989; 1992) |valign="top"| * {{Парчами Вэлс}} [[Ҷон Тошак]] (1989—1990; 1999) * {{Парчами Югославия (1945—1991)}} {{Парчами Югославия (1992—2003)}} [[Радомир Антич]] (1991—1992) * {{Парчами Испания}} [[Бенито Флоро]] (1992—1994) * {{Парчами Испания}} [[Висенте Дел Боске]] (1994; 1996; 1999—2003) * {{Парчами Аргентина}} [[Хорхе Валдано]] (1994—1996) * {{Парчами Испания}} [[Арсенио Иглесиас]] (1996) * {{Парчами Италия}} [[Фабио Капелло]] (1996—1997; 2006—2007) * {{Парчами Олмон}} [[Юпп Ҳайнкес]] (1997—1998) * {{Парчами Нидерланд}} [[Гус Ҳиддинк]] (1998—1999) * {{Парчами Португалия}} [[Карлуш Кейруш]] (2003—2004) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] (2004) * {{Парчами Испания}} [[Мариано Гарсия Ремон]] (2004) * {{Парчами Бразилия}} [[Вандерлей Лушембурго]] (2004—2005) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Рамон Лопес Каро]] (2005—2006) * {{Парчами Олмон}} [[Бернд Шустер]] (2007—2008) * {{Парчами Испания}} [[Хуанде Рамос]] (2008—2009) * {{Парчами Чили}} [[Мануэл Пеллегрини]] (2009—2010) * {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] (2010—2013, 2026—{{Т. ҳ.}}) * {{Парчами Италия}} [[Карло Анчелотти]] (2013—2015, 2021—2025) * {{Парчами Испания}} [[Рафаэл Бенитес]] (2015—2016) * {{Парчами Фаронса}} [[Зайниддин Зидон]] (2016—2018; 2019—2021) * {{Парчами Испания}} [[Хулен Лопетеги]] (2018) * {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] (2018—2019) * {{Парчами Испания}} [[Хаби Алонсо]] (2025—2026) * {{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]] (2026) |} === Феҳристи президентҳои бошгоҳ === {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="200"|Солҳо !width="220"|Президент |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2009—{{Т. ҳ.}} |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2006—2009 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Калдерон]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2000—2006 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1995—2000 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Лоренсо Санс]]'''<ref>[https://lenta.ru/news/2020/03/22/rip/ Собиқ президенти «Реал» [[Дунёгирии COVID-19|аз коронавирус]] даргузашт] // 22 марти 2020</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1985—1995 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Мендоса]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1978—1985 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Луис де Карлос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1943—1978 |align=left|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} '''[[Сантияго Бернабеу]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1940—1943 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Антонио Сантос Пералба]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1936—1940 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1930—1935 |align=left|{{Парчами Испания (1931—1939)|20px}} '''[[Луис Усера]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1926—1930 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Луис де Уркихо]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1916—1926 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Педро Парахес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1908—1916 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1904—1908 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Карлос Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1902—1904 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хуан Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1900—1902 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хулиан Паласиос]]''' |} == Молия ва дороӣ == Бошгоҳи «Реал Мадрид» дар даврони аввалини раёсати [[Флорентино Перес]] (солҳои 2000–2006) ҳадафгузорӣ кард, ки ба сарватмандтарин бошгоҳи ҳирфаии футболи ҷаҳон табдил шавад<ref>{{cite news| title=Perez resigns as Real Madrid president| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| publisher=BBC| access-date=11 December 2008| date=27 February 2006| archive-date=3 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| url-status=live}}</ref>. [[Соли 2001]], бахше аз замини тамринии бошгоҳ ба шаҳрдории Мадрид вогузор шуд ва бахши дигари он ба ширкатҳои Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso ва OHL фурӯхта шуд. Фурӯши ин заминҳо қарзи 270 миллионевроии бошгоҳро пурра пардохт кард ва имкони ҷазби бозикунони гаронарзише чун [[Зайниддин Зидон]], [[Луиш Фигу]], [[Роналдо]] ва [[Дэвид Бекҳэм]]ро фароҳам намуд. Шаҳрдорӣ пештар корбарии заминро барои сохтмон тағйир дода буд, ки ҳамин амр боиси афзоиши арзиши он шуд. Сипас, Комиссиюни Урупо таҳқиқе оғоз кард, ки мушаххас шавад оё баҳои пардохтшуда беш аз ҳад набуда ва ба унвони кӯмаки молии ғайриқонунии давлатӣ ҳисоб намешавад. Даромади ҳосил аз фурӯши замин сарфи сохти маҷмааи тамринии замонавӣ дар канораҳои Мадрид шуд. Бо он ки сиёсатҳои Перес боиси рушди молии бошгоҳ гашт ва аз зарфияти бозоргии он, бавижа дар [[Осиё]] ба хубӣ баҳрабардорӣ шуд, аммо ба далели тамаркуз беш аз ҳад ба тиҷорат ва бренд ба ҷои натиҷаҳои варзишӣ, мавриди интиқод қарор гирифт. Дар моҳи сентябри соли 2007, «Реал Мадрид» аз тарафи оҷонсии BBDO ба унвони арзишмандтарин бренди футболи Урупо шинохта шуд. Дар [[соли 2008]], арзиши он 951 миллион евро баровард шуд ва пас аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷойгоҳи дуюм қарор гирифт. Дар соли 2010 бошгоҳ бештарин ҳаҷми даромадро дар миёни бошгоҳҳои футболи ҷаҳон дошт. Бар пояи пажӯҳиши [[Донишгоҳи Ҳарвард]], «Реал Мадрид» яке аз 20 бренди шинохташудаи ҷаҳон аст, ки ҳатто бозикунони он низ ба унвони чеҳраҳои маъруфи тиҷорӣ шинохта мешаванд. Шумори ҳаводорони бошгоҳ дар саросари ҷаҳон ҳудуди 287 миллион нафар тахмин мешавад. Дар соли 2010, маҷаллаи [[Forbes]] арзиши бошгоҳро 992 миллион евро (1.323 миллиард доллари ИМА) арзёбӣ карда, онро баъд аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷои дуюм гузошт<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |work=Forbes |date=2009-06-30 |accessdate=2010-08-07 |archivedate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301233843/http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html }}</ref>. Дар ҳамон сол, мувофиқи гузориши Deloitte, даромади бошгоҳ 401 миллион евро буд, ки дар рутбаи нахусти ҷаҳон қарор дошт<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |date= |accessdate=2010-08-07 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |url-status=live |archivedate=2010-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm }}</ref>. «Реал Мадрид» як анҷумани сабтшуда (асосан варзишӣ) мебошад ва ба аъзои худ («socio»-ҳо) тааллуқ дорад. Ин аъзо, ки солона ҳаққи узвият пардохт мекунанд, президенти бошгоҳро аз тариқи раъйдиҳӣ интихоб мекунанд. Президент иҷоза надорад аз сармояи шахсии худ истифода кунад ва бошгоҳ аз ҳисоби даромади худ идора мешавад<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=2009-06-12 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=live |archivedate=2009-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 }}</ref><ref>{{книга |заглавие=Handbook on the economics of sport |издательство={{Нп3|Edward Elgar Publishing}} |год=2006 |isbn=1-84376-608-6 |страницы=299 |язык=und |автор=Andreff, Wladimir; Szymański, Stefan}}</ref>. Тибқи омори соли 2010, бошгоҳ 60 000 узви расмӣ дорад<ref>{{cite web|title=Real Madrid drama. The oldest supporter died|url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|publisher=ziare.com|year=2010|lang=ro|accessdate=2010-09-21|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702113813/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|url-status=live}}</ref>. Дар поёни фасли 2009/10, қарзи софи бошгоҳ 244,6 миллион евро буд, ки нисбат ба соли қаблӣ 82,1 миллион евро коҳиш ёфт. Пас аз фасли 2010/11, ин нишондод то 170 миллион евро поин рафт<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Official Announcement |publisher=Realmadrid.com |date=2012-03-14 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928065352/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |archivedate=2013-09-28 |url-status=dead }}</ref>. Аз соли 2007 то 2011, бошгоҳи «Шоҳона» 190 миллион евро фоидаи соф ба даст овард<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=2011-06-21 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114043046/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%25_increase_over_the_.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=Realmadrid.com |date=2011-09-16 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606085658/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%_increase_over_the_.htm |archivedate=2013-06-06 |url-status=dead }}</ref>. Дар мавсими 2009/10, бошгоҳ аз ҳисоби фурӯши билетҳо 150 миллион евро даромад касб кард. Ҳамчунин, теъдоди фурӯши солонаи пироҳанҳои даста то 1,5 миллион адад мерасид. Маҷмӯи дастмузди тим дар фасли 2010/11 169 миллион евро буд. [[Соли 2013]], Forbes «Каҳкашониҳо»-ро бо арзиши 3,3 миллиард доллар гаронбаҳотарин бошгоҳи варзишии ҷаҳон муаррифӣ кард. То соли 2022, ин нишондод ба 5,1 миллиард доллар афзоиш ёфт. == Футболбозони беҳтарин дар таърих == <gallery caption="" 'футболбозони="" беҳтарин="" дар="" таърих'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Mcu Alfredo Di Stefano.jpg|[[Алфредо Ди Стефано]] Kopa, Franse vortballer.jpg|[[Раймон Копа]] Ferenc Puskás.jpg|[[Ферентс Пушкаш]] Francisco 'Paco' Gento en 1966.jpg|[[Франсиско Хенто]] Raul Gonzalez 10mar2007 (cropped).jpg|[[Раул (футболбоз)|Раул]] CasillasReal cropped.jpg|[[Икер Касиляс]] UEFA TT 7209.jpg|[[Луиш Фигу]] Zinedine Zidane (cropped).JPG|[[Зайниддин Зидон]] Ronaldo 2002 cropped.jpg|[[Роналдо]] Roberto-carlos-wikipedia-2021.png|[[Роберто Карлос]] David-Beckham3.jpg|[[Дэвид Бекҳэм]] Fabio Cannavaro Real Madrid.jpg|[[Фабио Каннаваро]] SergioRamos.jpg|[[Серхио Рамос]] C. Ronaldo - Ballon d'Or 2014.jpg|[[Криштиану Роналду]] Karim Benzema 2018.jpg|[[Карим Бензема]] Luka Modric 2015.jpg|[[Лука Модрич]] Liver-RM (2) (cropped).jpg|[[Гарет Бейл]] Toni Kroos Real Madrid 2021.jpg|[[Тони Кроос]] </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{китоб |унвон=Real Madrid |нашриёт=Aréna 2000 |сол=2002 |isbn=963-86167-5-X |забон=und |муаллиф=Dénes, Tamás; Rochy, Zoltán}} * {{китоб |унвон=Morbo: The Story of Spanish Football |ссылка=https://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball |нашриёт=WSC Books Limited |год=2003 |нашр=New |isbn=0-9540134-6-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=White Storm: The Story of Real Madrid |пайванд=https://archive.org/details/whitestorm100yea0000ball |нашриёт=Mainstream |сол=2003 |isbn=1-84018-763-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=El Macca: Four Years with Real Madrid |нашриёт=[[Simon & Schuster]] |сол=2003 |isbn=0-7434-8920-9 |забон=und |муаллиф=McManaman, Steve; Edworthy, Sarah}} * {{китоб |унвон=Real Madrid: Cien años de leyenda, 1902–2002 |нашриёт=Everest |сол=2002 |isbn=84-241-9215-X |забон=es |муаллиф=Luis Miguel González; Luis González López; Fundación Real Madrid}} * {{китоб |унвон=The Real Madrid Way: How Values Created the Most Successful Sports Team on the Planet |нашриёт={{Нп3|BenBella Books}} |сол=2016 |isbn=978-1942952541 |забон=en |муаллиф={{Нп3|Steven Mandis|Mandis, Steven G.|en|Steven Mandis}}}} == Пайвандҳо == * [http://www.realmadrid.com Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Реал Мадрид»]{{ref|en}}{{ref|es}}{{ref|ja}}{{ref|ar}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid БФ «Реал Мадрид»] дар [[Ла Лига]]{{ref|en}}{{ref|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html БФ «Реал Мадрид»] дар [[УЕФА]] {{Пайвандҳои беруна}} {{Ҳайати БФ Реал Мадрид}} {{Мураббиёни БФ Реал Мадрид}} {{Реал Мадрид}} {{Бозиҳои БФ Реал Мадрид}} {{Мавсимҳои БФ Реал Мадрид}} {{Қаҳрамонҳои футболи Испониё}} {{Дорандагони Суперҷоми Урупо}} {{Ғолибони Ҷоми байниқитъавӣ}} {{Ғолибони Лигаи Урупо УЕФА}} {{Чемпионати футболи Испониё}} {{Ғолибони Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} {{Бошгоҳҳо-бунёнгузорони ИБУ}} {{Ғолибони ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо}} [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол, таъсисёфта дар соли 1902]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои варзишии Мадрид]] [[Гурӯҳ:БФ «Реал Мадрид»| ]] jv0m7k1e2vu3b7f9qwk7pdkx2m7yyt9 1483450 1483449 2026-08-15T22:42:38Z Yoonoos.tj 27005 /* */ 1483450 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо|Реал Мадрид}} {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Реал Мадрид |мавсими ҷорӣ = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|Мавсими ҷорӣ]] |логотип = |номи пурра = Real Madrid Club de Fútbol<ref>{{cite web| title = Real Madrid Club de Fútbol | url = https://www.laliga.es/laliga-santander/real-madrid |lang = es |publisher = Саҳифаи расмии Ла Лига |accessdate = 2023-06-19}}</ref> |лақаб = ''{{lang-es|Los Blancos}} (Сафедҳо)<br>{{lang-es|Los Galácticos}} (Каҳкашониҳо)<br>{{lang-es|Los Merengues}} (Хомаиҳо)<br>{{lang-es|Los Vikingos}} (Викингҳо)<br>{{lang-es|La Casa Blanca}} (Кохи сафед)<br>{{lang-es|La Reyes de Europa}} (шоҳони Урупо)<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|title=Real Madrid remind the world they are, and always will be, the Kings of Europe|website=goal.com|date=2022-05-28|access-date=2024-04-08|archive-date=2024-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408141906/https://www.goal.com/en/news/real-madrid-remind-world-always-kings-of-europe/bltdc9491b20e80467a|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|title=Kings of Europe more than ever|website=marca.com|date=2018-05-27|access-date=2024-04-08|archive-date=2024-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408140404/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2018/05/27/5b0ab7c9ca4741ee4d8b4598.html|url-status=live}}</ref>'' |таъсис = 06.03.1902 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]», [[Мадрид]] |ғунҷоиш = 83 186<ref>{{Cite web |title=LaLiga bate record histórico de asistencia a los estadios con más de 15 millones de espectadores |url=https://www.laliga.com/noticias/laliga-bate-record-historico-de-asistencia-a-los-estadios-con-mas-de-15-millones-de-espectadores |access-date=2025-07-28 |website=LALIGA |language=es}}</ref> |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Флорентино Перес]] |мудир = {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |капитан = {{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |рейтинг = ҷойи 2-юм дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-07-03}}</ref> |буҷет = |сарпараст = {{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} Fly Emirates |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = [[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |мавқеъ = [[Акс:Silver star.png|20px|Медали нуқра]] ҷойи '''2-юм''' |сайт = https://www.realmadrid.com/ | pattern_la1 = _realmadrid2627h | pattern_b1 = _realmadrid2627h | pattern_ra1 = _realmadrid2627h | pattern_sh1 = _realmadrid2627h | pattern_so1 = _realmadrid2627hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadrid2627a | pattern_b2 = _realmadrid2627a | pattern_ra2 = _realmadrid2627a | pattern_sh2 = _realmadrid2627a | pattern_so2 = _realmadrid2627al | leftarm2 = 162E32 | body2 = 162E32 | rightarm2 = 162E32 | shorts2 = 162E32 | socks2 = 162E32 | pattern_la3 = _realmadrid2526t | pattern_b3 = _realmadrid2526t | pattern_ra3 = _realmadrid2526t | pattern_sh3 = _adidaswhite | pattern_so3 = _adidaswhitel | leftarm3 = 007CE4 | body3 = 007CE4 | rightarm3 = 007CE4 | shorts3 = 007CE4 | socks3 = 007CE4 }} '''«Реал Мадрид»''' ({{lang-es|Real Madrid Club de Fútbol}}, {{IPA-es|reˈal maˈðɾið ˈkluβ ðe ˈfuðβol|-|Real Madrid.ogg}}) — яке аз дурахшонтарин бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Мадрид]] – пойтахти Испониё қарор дорад. Аз ҷониби [[ФИФА]] [[Беҳтарин бошгоҳҳои асри XX аз ҷониби ФИФА|беҳтарин бошгоҳи футболи асри XX]] эътироф шудааст. «Реал Мадрид» яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2026-01-14|publisher=|lang=en|accessdate=2026-01-14}}</ref>. Яке аз бошгоҳҳои серҷомтарин дар футболи Испониё ба ҳисоб меравад. Дар тӯли фаъолият бошгоҳи «Реал Мадрид» 71 ҷоизаи миллиро соҳиб шудааст: 36 – қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]], 20 – Ҷоми Испониё, 13 – Суперҷоми Испониё ва 1 – Ҷоми Ла Лига<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/honours/football|title=Real Madrid Honours: Trophies, Titles, Cups, and Championships|lang=en |publisher=Саҳифаи расмии бошгоҳи «Реал Мадрид»|accessdate=2018-08-11}}</ref>. Аз рӯи шумораи ҷом ва гол дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Лигаи қаҳрамонҳои Урупо]] натиҷаи рекордӣ (15 – ҷом, 5 маротиба пайиҳам) дорад. «Реал Мадрид» яке аз арзишмандтарин бошгоҳҳои варзишии ҷаҳон аст. Тибқи маълумоти «Deloitte», дар мавсими 2025/26, бошгоҳ бо даромади солонаи 1,161 млрд евро дар ҷои якум аст<ref>{{Cite web|url=https://www.deloitte.com/uk/en/services/financial-advisory/analysis/deloitte-football-money-league.html|title=Deloitte Football Money League 2026|author=|website=|date=2026-01-22|publisher=Deloitte United Kingdom|lang=en|accessdate=2026-01-22}}</ref>. Дар [[соли 2026]] бо арзиши умумии 9,5 миллиард доллар арзишмандтарин бошгоҳи футбол эътироф гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/justinteitelbaum/2026/05/29/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2026/|title=The World’s Most Valuable Soccer Teams 2026|author=|website=|date=2026-05-29|publisher=Forbes|lang=en|accessdate=2026-06-03}}</ref>. == Таърих == === Бунёд === [[Соли 1897]] дастаи «Sky Football» таъсис дода шуд, ки нахустин нишона аз бошгоҳи мадридӣ аст. Вале расман санаи [[6 март]]и [[соли 1902]] ҳамчун рӯзи таъсисёбии бошгоҳи ''Madrid Football Club'' аз тарафи [[Хулиан Паласиос]] ва бародарон Падросҳо ба ҳисоб меравад. [[29 июн]]и [[соли 1920]], шоҳи Испониё [[Алфонсо XIII]] ба даста унвони ''Шоҳона'' ({{lang-es|Real}})-ро гузошт. Аз ин рӯ номи муосири бошгоҳ ''Real Madrid'' аст. [[Акс:Madrid C.F. 1905-06.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Madrid FC», ғолибони Ҷоми Испониё дар соли 1906</div>]] [[Акс:Madrid FC 1908.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> «Madrid FC», мавсими 1907/08. Росто (аз чап ба рост): Аспиунтса, Нейра, Парахес, Линдси (д), Ревулто ва Праст. Нишаста: Яртса, Новоа, Норманд, Берраондо ва Прада.</div>]] Аз ҳамон лаҳзаи таъсис, бошгоҳ шурӯъ ба иддаои раҳбарӣ дар футболи Испониё кард: аллакай дар [[соли 1903]] ба финали Ҷоми Испониё роҳ ёфт ва дар он аз «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]» мағлуб шуд. Чанд сол баъд ин Ҷоми ифтихорӣ, муддати тӯлонӣ ба пойтахт кӯчид: футболбозони «Реал Мадрид» чор бор пайиҳам ғолиби Ҷоми Испониё шуданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]] шурӯъ аз фасли 1928/29 баргузор мешавад, то он дам тимҳои қавитаринро бар асоси минтақа муайян мекарданд. «Мадрид» (аз соли 1920 — «Реал Мадрид») дар ин муддат 16 бор дар минтақаи пойтахт музаффар шудааст. [[Акс:1926-02-22, La Nación, Equipo del Madrid F. C., que ayer quedó proclamado campeón del Centro, Pío.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">«Реал Мадрид», ғолибони минтақаи пойтахт (феврали [[соли 1926]])</div>]] === Даврони авҷи бошгоҳ === Дар миёнаи солҳои 50-уми қарни гузашта, замоне ки тасмим ба таъсиси як созмони футболи қораӣ гирифта шуд, то мусобиқаҳои мунтазамро барои бошгоҳҳо ва тимҳои миллӣ фароҳам орад, «Реал Мадрид» дар Испониё садрнишини асосӣ набуд. Бо вуҷуди ин, маҳз «Реал Мадрид» дар мавсими 1954/55 қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]] шуд ва аввалин роҳхатро миёни бошгоҳҳои испонӣ барои ширкат дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо]] мушарраф гашт. Аз он лаҳза, «Реал Мадрид» тӯли 5 сол рӯйиҳам ин [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|ҷом]]ро ба номи худ мӯҳр зад. Дастовардҳои тим дар арсаи байналмилалро пирӯзиҳо дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ҳамқадам буданд, онҳо аз [[соли 1954]] то [[соли 1969|1969]] тавонистанд 12 маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартар]] шаванд. Давоми зиёда аз даҳ сол тавре шуда буд, ки агар мадридиҳо имкони қаҳрамонӣ дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати дохили]]ро аз даст медоданд, ҳатман соҳиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] мешуданд. Ҳамин тариқ, 15 сол пайиҳам дар бонуфузтарин мусобиқаи Урупо иштирок карданд ва бори аввал [[соли 1970]] бинобар ишғоли ҷои 6-ум дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] аз он бенасиб шуданд. Дар он даврони тиллоии «Реал Мадрид», [[Алфредо Ди Стефано]]и аргентинӣ (беҳтарин футболбози Урупо дар солҳои 1957 ва 1959), [[Раймон Копа]]и фаронсавӣ (ҷоизадори «Тӯби тиллоӣ» дар [[соли 1958]]), [[Ферентс Пушкаш]]и маҷорӣ (футболбози рақами дуи Урупо дар [[соли 1960]]), [[Франсиско Хенто]] - барандаи шашкаратаи [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] бозигарони калидӣ буданд. Дар миёнаи солҳои 60-ум [[Франсиско Хенто|Хенто]]и бузургро [[Хосе Сантамария]], [[Амансио Амаро|Амансио]], [[Пирри|Пиррӣ]], [[Мигел Ангел Гонсалес Суарес|Мигел Анхел]] ҳамроҳӣ мекарданд. Ба рафтани футболбозони кӯҳантаҷриба, анъанаҳои фотеҳонаи бошгоҳи «Шоҳона» дар Урупо тадриҷан аз байн рафт. Ҳаводорони мадридӣ рушди навбатии тимро қариби бист сол мунтазир шуданд, замоне ки насли ҷадид бо раҳбарии [[Эмилио Бутрагенйо]] ва наздиктарин ҳамдастаҳояш [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], Ҳуго Санчез, [[Мануэл Санчис|«Маноло» Санчис]], [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]] ва [[Мигел Пардеса]] омаданд. Онҳо ду маротиба қаҳрамони [[Ҷоми УЕФА]] ва панҷ маротиба дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] пайдарпай ғолиб шуданд. === Солҳои 1970-1990 === Дар нимаи солҳои 70-ум «Реал Мадрид» дар мавсими 1973/1974 дар бозии финалӣ рақиби сарсахташ бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби (4:0) мағлуб намуда, соҳиби Ҷоми Испониё шуд. [[Соли 1978]] дастаи «Реал Мадрид» [[Ули Штилике]] ва [[Хуанито]]ро харидорӣ кард. Бархилофи тафовут дар сабки бозӣ, онҳо барои солҳои тулонӣ қаҳрамони ҳаводорони мадридӣ хоҳанд монд. [[4 июн]]и [[соли 1980]] мадридиҳо дар бозии ниҳоии Ҷоми мамлакат бар «[[Реал Мадрид Кастийя]]» бо ҳисоби 6:1 ғолиб шуданд. Соли баъд «Реал Мадрид» дубора бо расидан ба финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми қаҳрамонҳо]] аз худ дар [[Аврупо|Урупо]] дарак дод. Дар ин набарди шадид бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» таҳти раҳбарии [[Боб Пейсли]] бар дастаи мадридӣ ва сармураббӣ [[Вуядин Бошков]] бо ҳисоби минималии 1:0 зафар ёфт. Голи ягонаи бозиро дар дақиқаи 82-юм ҳимоягари хатти чапи мерсисайдиҳо [[Алан Кеннеди]] зад. [[Алфредо Ди Стефано]] моҳи декабри [[соли 1983]] ба вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» таъйин шуда, бозигарон [[Рафаэл Мартин Васкес|Мартин Васкес]], [[Мишел (футболбоз)|Мишел]], [[Мануэл Санчис Онтиюело|«Маноло» Санчис]] ва [[Эмилио Бутрагенйо]]ро аз ҳайати ҷавонон ба дастаи асосӣ шомил намуд. [[Эмилио Бутрагенйо]]и ҷавон дар бозии якуми худ бо пироҳани бошгоҳи «Шоҳона» дар муқобили «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]», ба задани ду гол даст ёфт ва ба мадридиҳо ғалаба овард. Дар пайи чунин талошҳо, ҳаводорон ӯро хеле зуд ҳамчун яке аз рамзҳои даста пазируфтанд. [[24 май]]и [[соли 1985]] [[Рамон Мендоса]] курсии президентии бошгоҳи «Реал Мадрид»-ро ишғол намуда ба беҳтар шудани натиҷаҳои даста саҳм гузошт. Дар солҳои 1985 ва 1986 бо мағлуб намудани бошгоҳҳои «[[Видеотон (бошгоҳи футбол)|Видеотон]]» ва «[[Кёлн (бошгоҳи футбол)|Кёлн]]» дар бозиҳои финалӣ, мадридиҳо ҷоизадори 2 [[Ҷоми УЕФА]] шуданд. Он солҳо футболбозони «Реал Мадрид» дар варзишгоҳи худ бо илҳоми хос майдондорӣ мекарданд: ба назар чунин менамуд, ки баъди бохт бо ҳар ҳисобе, онҳо натиҷаи лозимияшонро метавонанд бозпас гиранд. Боре барояшон муяссар шуд, ки кори куллан боварнакарданиро анҷом диҳанд: бозии аввалро дар шаҳри [[Дӯсселдорф]] бар «[[Боруссия Мӯнхенгладбах|Боруссия М]]» бо ҳисоби 1:5 бохта, дар бозии ҷавобӣ дар «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]» чор туби беҷавоб зада, ба даври дигар баромаданд. Баъди чанд мавсими нисбатан номуваффақ вазифаи сармураббии «Реал Мадрид»-ро [[Хорхе Валдано]], ки то он лаҳза дар бошгоҳи «[[Тенерифе (бошгоҳи футбол)|Тенерифе]]» кори пурсамаре анҷом дода буд, ба ӯҳда гирифт. Ӯ ба [[Фернандо Редондо|Редондо]], [[Микаел Лаудруп|Лаудруп]], [[Хосе Эмилио Амависка|Амависка]] ва [[Кике Санчес Флорес|Кике Флорес]] мавқеи доимӣ дар ҳайати асосиро бовар намуд. [[8 январ]]и [[соли 1995]] шогирдони Валдано рақибони асосии худ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро бо ҳисоби бузурги 5:0 мағлуб карда, дар охир мақоми аввали Ла Лигаро соҳиб шуданд. Аммо, мавсими оянда нокомии бошгоҳи «Реал Мадрид» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] ва [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] сабаби барканор шудани Валдано ва моҳи июли [[соли 1996]] таъйин шудани мураббии машҳури [[Итолиё|итолиёвӣ]] [[Фабио Капелло]] гашт. Ӯ таркиби тимро ба таври назаррас навсозӣ намуда, ба он [[Кларенс Зеедорф]], [[Предраг Миятович]] ва [[Роберто Карлос]]ро шомил кард. Барои дастаи Капелло як мавсим кофӣ буд, то қаҳрамон шавад. Моҳи майи [[соли 1998]] «Реал Мадрид» таҳти идораи сармураббӣ [[Юпп Ҳайнкес]] дар бозии ҳалкунанда бар [[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]] (1:0) ғолиб омада, бори ҳафтум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. «Реал» бо мураббии дигар [[Гуус Ҳиддинк]] пас аз чанд моҳ, бошгоҳи «[[Васко да Гама (бошгоҳи футбол)|Васко да Гама]]»-ро дар бозии ниҳоӣ шикаст дода, Ҷоми байниқораиро низ ба [[Мадрид]] интиқол дод. Пас аз бебарории мавсими 1998/99, роҳбарияти «Реал Мадрид» тасмим гирифт вазифаи сармураббиро ба [[Висенте Дел Боске]] супорад ва хато накард: даста дар бозии финалӣ бар «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» (3:0) пирӯз шуда, бори ҳаштум [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ба даст овард. [[Раул Гонсалес|Раул]] голи сеюми бозиро зада, дар қатори [[Ривалдо]] ва [[Марио Жардел]] бо 10 гол дар қатори голзанҳои беҳтарини [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] номи худро сабт кард. [[Соли 2001]], «Реал Мадрид» 28-ум унвони қаҳрамонии Испониёро ноил шуд. === Президентии Флорентино Перес === [[Акс:Florentino perez.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">[[Флорентино Перес]]</div>]] Бо интихоб шудан ба мансаби президентӣ [[Флорентино Перес]]и ҳадафманд тасмим гирифт, ки ҳама футболбозони беҳтарини сайёраро дар «Реал Мадрид» ҷамъ оварад. Перес фаъолияти худро бо хариди [[Луиш Фигу]]и портуғолӣ аз бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба маблағи рекордии 71 миллион евро оғоз кард<ref>{{Cite news |title=Figo's the Real deal|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/848836.stm|publisher=BBC Sport|date=2000-07-24|accessdate=2008-07-12}}</ref>. Як сол баъд [[Зайниддин Зидон]] ба сафи «Реал Мадрид» пайваст, ки барои ӯ ба «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» боз ҳам зиёдтар - 75 миллион евро пардохт кард. Пас аз як сол, [[Роналдо]]ро аз бошгоҳи «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]», тобистони [[соли 2003]] - [[Дэвид Бекҳэм]]ро аз «[[Манчестер Юнайтед]]», ва [[соли 2004]] ҳамлагари бошгоҳи [[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]] [[Майкл Овен]]ро ба даста овард. Ҳамин тариқ, дар мавсими 2004/05 чаҳор бозигар, ки ҷоизаи «[[Тӯби тило (France Football)|Тӯби тиллоӣ]]» доштанд: [[Роналдо]] (беҳтарин футболбози ҷаҳон дар солҳои 1997 ва 2002), [[Зайниддин Зидон|Зидон]] (1998), [[Луиш Фигу|Фигу]] (2000), Овен (2001) якҷоя дар ҳайати тими «Шоҳона» бозӣ карданд. Ин ҷамъи ситораҳои футбол ба номи «Галактикос» маъруф шуд. Дар тӯли зиёда аз панҷ соли ҳукмронии Перес (моҳи феврали соли 2006 истеъфо дод) «Реал Мадрид» ду маротиба қаҳрамони [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]] ва як маротиба ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] (дар мавсими 2001/02) шуд. === Президентии Рамон Калдерон === [[Акс:Real Madrid vs Bayern Munich.jpg|thumb|left|260px|<div class="center">Бозигарони «Реал Мадрид» дар ҳоли ҷашнгирии гол ба дарвозаи бошгоҳи «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]», [[соли 2007]]</div>]] Пас аз [[Флорентино Перес]], [[Рамон Калдерон]] президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд, ки сабки роҳбарии ӯ аз Перес хеле фарқ мекард. Калдерон ҳадафи харидани беҳтарин футболбозонро надошт. Пеш аз ҳама, президенти нав ба тозакунӣ ва ҷавонсозии таркиби даста, ки он замон рӯзҳои сахтеро аз сар мегузаронд, пардохт. Дар давраи ҳукмронии Калдерон, [[Дэвид Бекҳэм|Бекҳэм]], [[Роберто Карлос]], [[Робиню]] ва [[Роналдо]] яъне тамоми «мерос»-и Перес фурӯхта шуданд. Дар ивази ин Калдерон бозигарони машҳур [[Руд ван Нистелрой|Ван Нистелрой]], [[Фабио Каннаваро|Каннаваро]], [[Гонсало Игуаин|Игуаин]], [[Весли Снейдер|Снейдер]] ва [[Пепе]]ро ба тими «Шоҳона» овард. Вале тағйироти асосӣ иваз намудани сармураббӣ буд. [[Фабио Капелло]], мутахассиси қавӣ ва мустақил, дубора ба даста баргардонда шуд. Мавсими аввал «Каҳкашониҳо» дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] қаҳрамон шуданд, аммо дар даври 1/8-ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз дастаи олмонии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» дар маҷмӯъ (ҳисоби умумӣ 4:4) шикаст хӯрданд. Дар поёни фасли нахуст сарфи назар аз унвони қаҳрамони Испониё, ки аввалин бор дар тӯли чор соли охир буд, роҳбарияти «Реал Мадрид» мураббии итолиёвиро ба сабаби ҷорӣ кардани "бозии дилгиркунандаи даставӣ" аз кор озод кард. Курсии сармураббӣ ба мутахассиси олмонӣ ва мураббии «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» [[Бернд Шустер]] вогузошта шуд. Бо мураббии олмонӣ, «сафедпӯшҳо» Суперҷом ва қаҳрамонии [[Чемпионати футболи Испониё|Испониё]]ро пеш аз мӯҳлат ба даст оварданд. Аз ин рӯ, дар Эл-Класико (ҳисоб – 4:1), ки дар варзишгоҳи «Сантияго Бернабеу» баргузор шуд, футболбозони «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» тибқи анъанаи испониёӣ “роҳрави қаҳрамонӣ” ташкил карда, мадридиҳоро бо кафкӯбӣ истиқбол намуданд. Бо вуҷуди ин, дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] пешравӣ ба чашм намерасид. Дар даври 1/8-ниҳоӣ «Реал Мадрид»-ро бошгоҳи «[[Рум (бошгоҳи футбол)|Рум]]»-и итолиёвӣ (ҳисоби умумӣ – 2:4) аз мусобиқот берун кард. Новобаста аз усули хос доштанаш [[Рамон Калдерон]] дар барномаи пешазинтихоботии дуюм қавл дод, ки [[Криштиану Роналду]], [[Кака]] ва [[Сеск Фабрегас|Фабрегас]]ро барои даста харидорӣ хоҳад кард. Соли 2009 Рамон Калдерон ба далели моҷарои тақаллуб дар интихоботи [[соли 2006]] истеъфо дод. Дар тӯли дуюним соли президентии Калдерон «Реал Мадрид» ду маротиба пайиҳам қаҳрамони Испониё ва як маротиба Суперҷоми Испониёро соҳиб шуд. === Бозгашти дубораи Перес === Қабл аз интихобот ҳама рақибон номзадии худро пас гирифтанд ва [[Флорентино Перес]] [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2009]], бидуни овоздиҳӣ боз президенти «Реал Мадрид» шуд<ref>{{cite web|url=//http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm|title=Perez to return as Real president|website=uefa.com|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114075411/https://http/|archivedate=2016-01-14}}</ref>. Пас аз бозгашт Перес ба ташкил кардани “галактикос”-и комилан нав шурӯъ кард. Ибтидо, дар даста тағйироти раҳбарӣ сурат гирифт: [[Зайниддин Зидон]] бозикуни собиқи «Реал Мадрид» мушовири президент таъйин шуд. Рӯзи [[9 июн|9-уми июн]] пас аз музокироти тӯлонӣ ва сару садоҳои мухталиф миёнмайдони дастаи «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]»-и Итолиё ва тими миллии Брозил [[Кака]] ба маблағи 68 миллион [[евро]] ба «Реал Мадрид» гузашт. Ӯ бо даста қарордоди шашсола имзо кард ва пас аз бозгашти Перес ситораи аввалин шуд. Пас аз он бо беҳтарин бозигари ҷаҳон дар [[соли 2008]] [[Криштиану Роналду]], ки дер боз орзуи пӯшидани пироҳани “бланкос”-ро дошт, шартнома ба имзо расид. Перес барои ситораи портуғолӣ 80 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] (93,4 миллион евро) пардохт кард. Рӯзҳои 25-уми июн ва 1-уми июл, [[Раул Албиол]] аз «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ва [[Карим Бензема]] аз «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» ба арзиши 15 миллион ва 35 миллион евро ба «Реал Мадрид» гузариш намуданд. Миёнмайдон [[Эстебан Гранеро]] аз бошгоҳи «Хетафе», муҳофиз [[Алваро Арбелоа]] ва миёнмайдони такягоҳӣ [[Хаби Алонсо]] ҳарду аз бошгоҳи «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба ҳайати тими «Реал Мадрид» ҳамроҳ шуданд. Мадридиҳо барои интиқоли Арбелоа 4 миллион евро ва барои Алонсо 30 миллион [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] харҷ намуданд<ref>{{cite web|url=http://www.news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|title=Alonso completes £30m Real move|lang=en|publisher=BBC Sport|accessdate=2009-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090805100933/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8184444.stm|archivedate=2009-08-05}}</ref>. Сарфи назар аз харидҳои муҳим, даста он мавсим натавонист ҳадди ақалл ҷомеро соҳиб шавад. Дар [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионати Испониё]] «Реал» баъд аз тими «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар ҷои дуюм қарор гирифт. Бошгоҳ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] низ шаҳди нокомӣ чашид ва шашумин бор пайиҳам дар марҳилаи 1/8-ниҳоӣ аз мусобиқот берун шуд. Дар Ҷоми Испониё бошад, даста дар марҳилаи аввал аз дастаи дивизиони сеюми Испониё «[[Алкоркон бошгоҳи футбол)|Алкоркон]]» шикаст хӯрда аз мубориза хориҷ шуд. Дар поёни мавсим сармураббӣ [[Мануел Пеллегрини]] барои натиҷаҳои ғайриқаноатбахш аз мақомаш барканор шуд. [[Ҷозе Моуринё]] ки бо бошгоҳи итолиёвии «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» «ҳет-трики тиллоӣ» анҷом дода буд, пас аз гуфтушунидҳои кӯтоҳ сармураббии «Реал Мадрид» таъйин карда шуд<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/mourinho-to-be-unveiled-at-madrid-on-monday-after-1637m-compensation-deal-1986040.html|title=Mourinho to be unveiled at Madrid on Monday after £7m compensation deal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=2010-05-31}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8708315.stm|title=Real Madrid unveil José Mourinho as their new coach|website=news.bbc.co.uk|publisher=BBC Sport|accessdate=2010-05-31}}</ref>. Гузариши тобистона дар ҳадди соли пеш пуровоза набуд, ҳарчанд бидуни одатҳои маъмулӣ нагузашт. Барои харидорӣ беш аз 70 миллион евро харҷ шуд ва дастаро ботаҷрибатарин муҳофизатгари портуғолӣ [[Рикарду Карвалё]], миёнмайдонҳои ҷавони испонӣ - [[Педро Леон]] ва [[Серхио Каналес]], намояндагони насли нави футболи олмонӣ - [[Сами Хедира]] ва [[Масъуд Озил]], инчунин ҳуҷумкори аргентинӣ [[Анхел Ди Мария]] пурра карданд. «Реал Мадрид» мавсими 2010/11-ро хеле бомуваффақият оғоз кард ва нишон дод, ки омодаи мубориза барои унвони қаҳрамонӣ аст, вале дар ниҳоят дар ҷои дуюм қарор гирифт. Дар Ҷоми Испониё корҳо хеле бобарор буданд. Даста дилпурона ба финал баромад ва он ҷо онҳоро рақиби азалӣ «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» интизор буд. «Реал Мадрид» дар бозии барои ҳарду даста душвор тавонист пирӯз шавад: Голи [[Криштиану Роналду]], ки дар вақти изофӣ зада шуд, ҷоми деринтизорро барои даста ба армуғон овард. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «Реал Мадрид» ба даври ниманиҳоӣ роҳ ёфт, ки дар як бозии пуртаниш ва баҳсбарангези доварон дар ҷамъи ду бозӣ аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» шикаст хӯрд. Тобистони [[соли 2011]], бошгоҳ барои таҳкими ҳайат ҳимоятгарон [[Рафаел Варан]], [[Фабио Коентрао]], миёнмайдонҳо [[Нури Шоҳин]], [[Ҳамид Алтинтоп]] ва ҳамлагар [[Хосе Калехон]]ро ба даста овард. Илова бар ин, бошгоҳ 22-юми июн расман аз васеъ кардани салоҳиятҳои сармураббии даста ва вогузор кардани вазифаи мудири варзишӣ ба [[Ҷозе Моуринё]] хабар дод<ref>[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm Official Announcement] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110725011416/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330063139382/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2011-07-23.htm |date=2011-07-25 }} // Realmadrid.com</ref>. Ба ин тартиб «Реал Мадрид» ба модели инглисии идоракунии даста гузашт. Шогирдони Моуринё дар мавсими 2011/12 дастоварди «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро, ки дар мавсими 2009/10 – 99 хол дар як фасл буд, бо касби 100 имтиёз шикаста, рекорди наве дар [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]] сабт карданд. Илова бар ин, «Реал Мадрид» аввалин тиме гардид, ки дар 32 бозии як мавсим пирӯз шуда, аз рӯи шумораи голҳо (121 гол) дар як фасл рекорд гузошт. Тобистони [[соли 2012]] миёнмайдонҳои «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» [[Майкл Эссиен]] ва «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Лука Модрич]] ба Мадрид пайвастанд. Аввалӣ ба тарзи иҷора ва дуввумӣ харидорӣ шуд. Аммо як қатор бозикунҳо дастаро тарк карданд: [[Фернандо Гаго]] ва [[Серхио Каналес]] ба «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]», [[Ҳамид Алтинтоп]] ба «[[Галатасарой (бошгоҳи футбол)|Галатасарой]]», [[Эстебан Гранеро]] ба «[[Квинз Парк Рейнҷерс (бошгоҳи футбол)|Квинз Парк Рейнҷерс]]», [[Лассана Диарра]] ба «[[Анжи (бошгоҳи футбол)|Анжи]]», [[Ройстон Дренте]] ба «[[Алания (бошгоҳи футбол)|Алания]]» инчунин ба тарзи иҷоравӣ бошад [[Дани Карвахал]] ба «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ва [[Нури Шоҳин]] нахуст ба «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ва зимистони соли 2012 ба «[[Боруссия Дортмунд]]». Зимистон дарвозабон [[Диего Лопес (дарвозабон)|Диего Лопес]], ки қаблан дар бошгоҳҳои «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ва «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» ҳунарнамоӣ мекард, ба даста баргашт. «Каҳкашониҳо» мавсими 2012/13-ро бо шикаст додани дастаи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» (ҳисоби умумӣ 4:4) дар Суперҷоми Испониё оғоз карданд. [[Чемпионати футболи Испониё|Лигбартари Испониё]]ро бошад, дар зинаи дуюм ҷамъбаст карданд. Дар Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» ба финал расид ва «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»-ро дар ин масир аз мусобиқа берун кард, вале бозии финалиро бар «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» (1:2) бохт. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] «мадридиҳо» ҳунарнамоиро дар даври нимниҳоии мусобиқа бо шикаст хӯрдан аз тими «[[Боруссия Дортмунд]]» (дар маҷмӯъ 3:4) ба поён расонд. [[20 май|20–уми май]] мушаххас шуд, ки [[Ҷозе Моуринё]] дастаро тарк мекунад<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729|title=Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month|publisher=BBC|date=2013-05-20|accessdate=2013-12-04|archivedate=2013-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810231148/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729}}</ref><ref>{{cite web|title=Jose Mourinho: Real Madrid season worst of my career|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880|accessdate=2013-05-17|newspaper=BBC|date=2013-05-17|archivedate=2013-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130612004204/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22578880}}</ref>. Рӯзи [[2 июн|2–юми июн]] [[Флорентино Перес]] бори дигар президенти «Реал Мадрид» интихоб шуд. [[27 июн|27–уми июн]] [[Карло Анчелотти]] ҳамчун сармураббии бошгоҳ муаррифӣ шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm|title=Carlo Ancelotti, new Real Madrid coach|date=2013-06-25|accessdate=2013-06-25|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130628231323/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330152799545/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti,_new_Real_Madrid_coach.htm#|archivedate=2013-06-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm|title=Official: Real Madrid confirm Ancelotti signing|date=2013-06-26|accessdate=2013-06-26|publisher=Real Madrid C.F.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012022320/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330153439722/noticia/Noticia/Carlo_Ancelotti_has_signed_his_contract_with_Real_Madrid.htm#|archivedate=2013-10-12}}</ref>. Ёварони сармураббӣ [[Зайниддин Зидон]]и фаронсавӣ ва Пол Клементи инглис таъйин шуданд. === «Десима» ва требли урупоӣ === Тобистони [[соли 2013]] як қатор миёнмайдонҳо харидорӣ шуданд: ситораи «[[Тоттенҳем Ҳотспур (бошгоҳи футбол)|Тоттенҳем]]» [[Гарет Бейл]], [[Карлос Каземиро|Каземиро]] аз «[[Сан-Паулу (бошгоҳи футбол)|Сан-Паулу]]», [[Асиер Ийярраменди]] аз «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» ва [[Иско]] аз «[[Малага (бошгоҳи футбол)|Малага]]». Инчунин, [[Дани Карвахал]] пас аз гузаронидани мавсими иҷоравӣ дар «[[Байер 04 (бошгоҳи футбол)|Байер 04]]» ба даста баргашт. Футболбози [[Русҳо|рус]] [[Денис Черишев]] ва ҳамлагари испониёӣ [[Хесе]] аз дастаи ҷавонони «[[Реал Мадрид Кастийя]]» ба ҳайати дастаи асосӣ интиқол ёфтанд. Бо вуҷуди ин, як қатор бозигарон дастаро тарк карданд: ҳимоятгар [[Раул Албиол]], ҳамлагарон [[Гонсало Игуаин]] ва [[Хосе Калехон]] ба «[[Наполи (бошгоҳи футбол)|Наполи]]», миёнмайдонҳо [[Масъуд Озил]] ба «[[Арсенал (бошгоҳи футбол)|Арсенал]]», [[Кака]] ба «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ва [[Педро Леон]] ба дастаи «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]». Ҳамчун бозигарони озод, [[Рикарду Карвалё]] ба «[[Монако (бошгоҳи футбол)|Монако]]» ва [[Антонио Адан]] ба «[[Каляри (бошгоҳи футбол)|Каляри]]» гузаштанд. [[Майкл Эссиен]] баъди анҷоми мавсим ба «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» баргашт ва дар авоили сентябр [[Денис Черишев]] ба тими «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]» ба иҷора дода шуд. [[16 апрел|16-уми апрел]]и [[соли 2014]], «сафедпӯшҳо» бо шикаст додани «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар финал бо ҳисоби 2:1, Ҷоми Испониёро ба даст оварданд. Голи ҳалкунандаро [[Гарет Бейл]] ба самар расонд. Баъд аз 12 соли интизорӣ, [[24 май|24–уми май]]и [[соли 2014]], дар варзишгоҳи «[[Варзишгоҳи Эштадиу да Луш|Эштадиу да Луш]]»-и [[Лиссабон]] «мадридиҳо» бо ҳарифи азалӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» дар финали [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] қарор гирифтанд. Вақти асосии бозӣ мусовӣ (1:1) анҷом ёфт. Голи мадридиҳоро дар дақиқаи изофии қисми дуюм [[Серхио Рамос]]и дастон ба ҳадаф расонид ва пирӯзиро аз чанголи шогирдони [[Диего Симеоне]] рабуд. Дар қисматҳои иловагии бозӣ хати ҳимояи «Атлетико Мадрид» куллан рахна гардид ва 3 голи дигар ба дарвоза сар доданд. Ин рақобат бо ҳисоби 4:1 ба фоидаи шогирдони Анчелотти хотима ёфта, «Каҳкашониҳо» даҳумин ҷоми [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро аз худ намуданд<ref>{{cite web|title=Real Madrid make history with La Decima|url=http://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima/|publisher=euronews.com|accessdate=2014-05-26|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125021920/https://www.euronews.com/2014/05/26/real-madrid-make-history-with-la-decima|deadlink=no}}</ref>. Пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] дар [[соли 2014]], «Реал Мадрид» бо [[Кейлор Навас]], [[Тони Кроос]] ва [[Хамес Родригес]] шартнома баст<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|title=Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup|magazine=First Post|accessdate=14 августа 2014|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915053350/https://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html|deadlink=no}}</ref>. Бошгоҳ [[соли 2014]] дар бозии Суперҷоми УЕФА бар «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» пирӯз шуд. Ин 79-умин ҷоиза дар таърихи даста гардид<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5|title=Real Madrid ties with Barcelona in trophies|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|accessdate=2014-08-14|archivedate=2014-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814102105/http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5}}</ref>. Дар охирин ҳафтаи равзанаи интиқоли тобистонаи соли 2014 «Реал Мадрид» бозигарони калидӣ [[Хаби Алонсо]]ро ба «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» ва [[Анхел Ди Мария]]ро ба «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» фурӯхт. Ин тасмими бошгоҳ ба баҳсу мунозираҳои зиёд печид. [[Криштиану Роналду]] изҳор дошт: ''«Агар ман масъул мебудам, шояд корҳоро ба таври дигар анҷом медодам»'' ва [[Карло Анчелотти]] иқрор шуд, ки ''«Мо корҳоро бояд дубора аз сифр шурӯъ кунем<ref>{{cite web|url=https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html |title=Ancelotti: Madrid must start again from scratch |work=Yahoo! Sports |accessdate=2014-09-05|archivedate=2014-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905062158/https://sg.sports.yahoo.com/news/ancelotti-madrid-must-start-again-scratch-135000249.html}}</ref>».'' Пас аз оғози нобарори мавсими 2014/15, «Реал Мадрид» силсилаи 22 пирӯзии пайиҳамро ба қайд гирифт, ки зафарият бар «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» шомили он рекорд буд. Ин натиҷаи назаррас, рекорди пешинаи Испониё - 18 ғалабаи пайдарпайи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» таҳти роҳбарии [[Франк Райкаард]] дар мавсими 2005/06-ро барҳам зад<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 «Real Madrid stretch winning run as Ronaldo and Gareth Bale score»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106052028/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30406666 |date=2016-01-06 }}. BBC. 20 декабри 2014</ref>. Силсилаи рекордӣ дар аввалин бозии [[соли 2015]] бо мағлубият аз тими «[[Валенсия (бошгоҳи футбол)|Валенсия]]» ба итмом расид. Барои такрор кардани рекорди ҷаҳонӣ (24 ғалабаи пайдарпай) ба даста ду ғалаба нарасид<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 «Valencia 2 — 1 Real Madrid»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160106075551/https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 |date=2016-01-06 }}. BBC. Сана: 4 январи 2015</ref>. Рӯзи [[20 декабр|20-уми декабр]] «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Сан-Лоренсо (бошгоҳи футбол)|Сан-Лоренсо]]»-и аргентинӣ ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро соҳиб шуд. «Каҳкашониҳо» дар даври ниманиҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] аз «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» мағлуб шуда, муваффақияти соли гузаштаро такрор карда натавонистанд. Дар Ҷоми Испониё низ мувоҷеҳи шикаст шуданд, инчунин дар [[Ла Лига]] бо касби ду имтиёз кам аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» мақоми дуюмро аз худ карданд. [[25 май|25-уми май]]и [[соли 2015]] [[Карло Анчелотти]] аз вазифаи сармураббӣ бекор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|title=Florentino Pérez holds a press conference|date=2015-05-25|website=Realmadrid.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116212359/https://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference|deadlink=no}}</ref>. [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2015]] [[Рафаэл Бенитес]] сармураббии ҷадиди «Реал Мадрид» эълон шуд ва ӯ бо даста қарордоди дусола имзо намуд<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid|title=Rafa Benitez named new coach of Real Madrid |work=Sky Sports|date=2015-06-03 |accessdate=2015-06-03|archivedate=2018-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213125935/https://www.skysports.com/football/news/11835/9873743/rafa-benitez-named-new-coach-of-real-madrid}}</ref>. «Реал»-и [[Мадрид]] бидуни мағлубият ба пеш мерафт, то дар бозии даври 11-уми чемпионати Испониё аз бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби 2:3 шикаст хӯрд. Ба дунболи он бохти хонагии 0:4 аз «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» дар «Эл-Класико»-и фасли якум рух дод. Дар дидори аввали 1/16-ниҳоии Ҷоми Испониё «Реал Мадрид» дар сафар дастаи «[[Кадис (бошгоҳи футбол)|Кадис]]»-ро бо ҳисоби 1:3 мағлуб намуд. Бинобар сабаби ба майдон баромадани [[Денис Черишев]]и масдудшуда дар ҳайати мадридиҳо, бозии баргашт лағв шуд ва «Реал Мадрид» аз идомаи мусобиқа маҳрум гашт<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|title=Real Madrid disqualified from Copa del Rey over fielding Denis Cheryshev despite being suspended|date=2015-12-04|work=Independent|accessdate=2017-06-22|archive-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827124704/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-disqualified-from-copa-del-rey-over-fielding-denis-cheryshev-despite-being-suspended-a6760666.html|deadlink=no}}</ref>. [[Рафаэл Бенитес|Бенитес]] [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] бо иттиҳоми надоштани маҳбубият миёни ҳаводорон, норизоятии бозикунон ва нотавонӣ дар касби натиҷаҳои арзанда зидди тимҳои қавӣ аз вазифааш барканор карда шуд<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout|title=Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout|publisher=realmadrid.com|date=2016-01-04|accessdate=2016-01-04|archivedate=2020-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201120220536/https://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout}}</ref>. [[4 январ|4-уми январ]]и [[соли 2016]] дар баробари барканории Бенитес, хабари ба ҳайси сармураббӣ таъйин шудани [[Зайниддин Зидон]] эълон шуд<ref name="Coach Zidane">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|title=Zidane replaces Benítez at Real Madrid|website=UEFA.com|accessdate=2016-01-05|archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214146/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2322281.html|deadlink=no }}</ref>. Зери роҳбарии [[Зайниддин Зидон|Зидон]], «Реал Мадрид» мавсими 2015/16-ро дар [[Ла Лига]] бо як хол камтар аз «Барселона» дар ҷои дуюм ба анҷом расонд<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|work=Sky Sports|title=2015–16 La Liga Table|date=2016-06-08|accessdate=2017-06-15|archive-date=2017-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607012146/http://www.skysports.com/la-liga-table/2015|deadlink=no}}</ref>. Рӯзи [[28 май|28-уми май]] дар шаҳри [[Милан]], «Реал Мадрид» дар финал боз ҳам бо «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]» андари майдон шуд. Қисмати асосии бозӣ бо ҳисоби 1:1 ба анҷом расид ва дар силсилазарбаҳои пеналтӣ (5:3) бахт боз ҳам ба рӯи тими «Шоҳона» хандид. Бо ба даст овардани 11-умин унвони қаҳрамонӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳо]], мадридиҳо рекорди худро барои бештарин пирӯзӣ дар ин мусобиқот афзоиш доданд. Ин дастовард дар таърихи бошгоҳ номи “Ундесима”-ро гирифт<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|date=2016-05-28|website=UEFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110225552/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:Real Madrid, campeón de la Champions (27309388821).jpg||thumb|center|<div class="center">Шодии мухлисони «Реал Мадрид» дар майдони Пуэрта-дел-Соли шаҳри [[Мадрид]]</div>]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ба ҳайси сармураббии «Реал Мадрид» аввалин мавсими пурраи худро бо пирӯзии [[Суперҷоми УЕФА 2016|Суперҷоми УЕФА]] дар соли 2016 оғоз кард<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|title=Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid|date=2016-08-09|website=UEFA.com|accessdate=2017-06-15|publisher=UEFA|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726034128/http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html|deadlink=no}}</ref>. То 10-уми декабри соли 2016 мадридиҳо 35 бозиро пайиҳам бидуни бохт паси сар карда, рекорди нави бошгоҳро гузоштанд<ref>{{cite web|title=Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña|url=https://www.bbc.com/sport/football/38203086|website=bbc.com|accessdate=2016-12-10|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831091313/https://www.bbc.com/sport/football/38203086|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[18 декабр|18-уми декабр]]и [[соли 2016]] дар бозии финалӣ, «Реал Мадрид» бар дастаи «[[Кашима Антлерс (бошгоҳи футбол)|Кашима Антлерс]]»-и [[Ҷопон]] бо ҳисоби 4:2 ғолиб омада, [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|title=Madrid see off spirited Kashima in electric extra time final|date=2016-12-18|accessdate=2016-12-18|publisher=FIFA|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220125922/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=276112/match=300364984/match-report.html|archivedate=2016-12-20}}</ref>. Пас аз мусовӣ бо «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» (3:3) дар Ҷоми Испониё, [[12 январ|12-уми январ]]и [[соли 2017]], силсилаи шикастнопазирии мадридиҳо ба 40 бозӣ тӯл кашид ва рекорди бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» бо 39 бозӣ бидуни мағлубият дар тамоми рақобатҳои фасли қабл шикаста шуд<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|title=Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40|date=2017-01-12|accessdate=2017-05-27|publisher=ESPN|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801052008/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40|deadlink=no}}</ref>. Се рӯз пас дар майдони худ бошгоҳи «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» бо ҳисоби (2:1) тими «Шоҳона»-ро мағлуб намуда, ба силсилаи шикастнопазирии онҳо нуқта гузошт<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|title=Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record|date=2017-01-15|accessdate=2017-05-27|publisher=Fox Sports|archive-date=2017-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513143527/http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517|deadlink=no}}</ref>. Моҳи майи соли 2017, «Реал Мадрид» 33-юмин маротиба дар таърих (бори аввал дар панҷ соли охир) ғолиби [[Ла Лига]] шуд<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Real Madrid won their first La Liga title since 2012 thanks to a final-day victory at Malaga.|publisher=BBC.com|date=2017-05-21|access-date=2020-07-31|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211030150/https://www.bbc.com/sport/football/39926301|deadlink=no}}</ref>. [[Акс:El dulce recibimiento del Ayuntamiento al Real Madrid (01).jpg|thumb|center|<div class="center">[[Флорентино Перес|Перес]], [[Зайниддин Зидон|Зидон]] ва бозигарони «Реал» дар канори шаҳрдори Мадрид [[Мануела Кармена]] баъди пирӯзии 33-юм дар [[Ла Лига]], моҳи майи соли 2017</div>]] [[3 июн|3-юми июн]]и [[соли 2017]], бошгоҳ бо шикаст додани «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]»-и туринӣ (4:1) дар финал унвони [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро ҳифз карда дар таърихи муосир нахустин дастае гардид, ки дар ин мусобиқа пайиҳам ду маротиба пирӯз шуд<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report|title=Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve|author=Daniel Taylor|work=The Guardian|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2017-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170603205009/https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff|author=Andrew Haslam|website=UEFA.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archive-date=2019-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926004946/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html#majestic+real+madrid+champions+league+cardiff|deadlink=no}}</ref>. Ин сеюмин ҷом дар чор соли охир ва дар умум 12-ум ҷоми «Реал Мадрид» буд, ки ҳамчун рекорд дар таърихи мусобиқа ба қайд гирифта шуд. Ин дастовард бо номи “Дуодесима” низ маълум аст<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0|title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best|newspaper=nytimes.com|date=2017-06-03|accessdate=2017-06-03|archivedate=2020-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230230428/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html?_r=0}}</ref>. Дар мавсими 2016/17, «Реал Мадрид» дар таърихи худ шумораи бештари ҷомҳоро дар як мавсим касб кард<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|title=The best season in history|website=Realmadrid.com|date=2017-06-08|accessdate=2017-06-09|location=Madrid, Spain|quote=Real Madrid won four titles for the first time in their 115-year history.|publisher=Real Madrid Club de Fútbol|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609041313/http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/the-best-season-in-history|deadlink=no}}</ref>. «Реал Мадрид» бо бартарии 2:1 бар «[[Манчестер Юнайтед (бошгоҳи футбол)|Манчестер Юнайтед]]» ғолиби [[Суперҷоми УЕФА 2017]] шуд<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=TheGuardian.com |publisher=Guardian Media Group |date=2017-08-08 |access-date=2017-08-09 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426010232/https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |deadlink=no}}</ref>. 5 рӯз баъд, «Реал Мадрид» дар якумин дидори Суперҷоми Испониё дар «[[Камп Ноу (варзишгоҳ)|Камп Ноу]]» [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барса]]ро 1:3 шикаст дод ва сипас дар бозии баргашт 2:0 пирӯз шуда, ба силсилаи 24 голи пайиҳами «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ба дарвозаи хомаиҳо хотима бахшид<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|title=Real Madrid 2 Barcelona 0 (5–1 on aggregate): Woeful Barca dismissed as Zinedine Zidane's unstoppable side win Super Cup|date=2017-08-17|work=Telegraph|accessdate=2017-08-24|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122213914/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/08/16/real-madrid-vs-barcelona-spanish-super-cup-live-score-updates/|deadlink=no}}</ref>. Санаи [[16 декабр|16-уми декабр]]и [[соли 2017]], дар бозии ниҳоӣ «Реал Мадрид» дастаи «[[Гремио (бошгоҳи футбол)|Гремио]]»-и Брозилро бо ҳисоби 1:0 шикаст дода, қаҳрамони [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] шуд ва аввалин бошгоҳе гардид, ки ду бор пайиҳам ҷоми ин мусобиқотро ба даст овард<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|title=FIFA Club World Cup 2017 — News — Ramos and Real make history in the Emirates — FIFA.com|access-date=2020-07-31|archive-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|deadlink=yes|accessdate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223073615/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/ramos-y-el-madrid-redondean-un-ano-historico-en-emiratos-2925318-2925321|archivedate=2018-12-23}}</ref>. Худи ҳамон мавсим, «Реал Мадрид» бо «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» ба даври ниҳоии [[Лигаи Қаҳрамонҳо]] расиданд. Ин бозӣ дар варзишгоҳи «Олимпӣ»-и шаҳри [[Киев]] баргузор шуда, бо ҷароҳат бардоштану ашкҳои [[Муҳаммад Салоҳ]] ва [[Дани Карвахал]], иштибоҳҳои дарвозабони «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» Лорис Кариус ва голҳои зебои [[Гарет Бейл]]у [[Карим Бензема]] дар хотираи ҳаводорони футбол нақш баст. Ин дидорро «Реал Мадрид» (3:1) ба нафъи хеш хотима дод ва унвони ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳо]]ро нигоҳ дошта, аввалин дастае гардид, ки аз рӯзи таъсис дар ин мусобиқа пайиҳам се маротиба пирӯз шуд. Инчунин пас аз солҳои 70-ум баъд аз «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» якумин бошгоҳе шуд, ки дар се мусобиқаи пайдарпайи урупоӣ ғолиб омад. === Реал баъди истеъфои Зидон ва фурӯши Роналду === Рӯзи [[31 май|31-уми май]], панҷ рӯз пас аз пирӯзӣ дар финал, [[Зайниддин Зидон|Зидон]] аз вазифаи сармураббии «Реал Мадрид» истеъфо дод ва сабаби рафтанашро “ниёз ба тағйир” унвон кард<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/|title=Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid|date=2018-05-31|work=Esquire|access-date=14 июня 2018|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210311212221/https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44315700|title=Zinedine Zidane: Real Madrid boss stands down five days after Champions League win|date=2018-05-31|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113121505/https://www.bbc.com/sport/football/44315700}}</ref>. «Реал Мадрид» дар соли 2017, ҷоми «Нӯҳ арзиш», ҷоиза аз барномаи иҷтимоии байналмилалии кӯдакон «[[Футбол барои дӯстӣ]]»-ро дарёфт кард. Ҳар сол ҷом барои сатҳи баланди масъулияти иҷтимоии бошгоҳ ва ӯҳдадориҳои бештар ба арзишҳои лоиҳа (дӯстӣ, баробарӣ, адл, саломатӣ, сулҳ, садоқат, пирӯзӣ, анъанаҳо ва шараф) дода мешавад. Ғолибро кӯдакони иштироккунандаи чорабиниҳои ниҳоии барномаи F4F аз 64 кишвари ҷаҳон интихоб карданд<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://amp.championat.com/football/news-3395989-real-madrid-poluchil-kubok-devjati-cennostej.html|title=«Реал Мадрид» получил Кубок «Девяти ценностей»|website=championat.com|date=2018-04-05|accessdate=2022-06-02|archive-date=|archive-url=}}</ref>. «Реал Мадрид» [[12 июн|12–уми июн]]и соли 2018 расман эълон кард, ки [[Хулен Лопетеги]] сармураббии тими миллии Испониё баъди анҷоми мусобиқаи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]] вазифаи сармураббии бошгоҳро ба ӯҳда мегирад. Вале як рӯз пеш аз оғози мусобиқот [[Хулен Лопетеги|Лопетеги]] барои бидуни огоҳӣ музокира кардан бо бошгоҳ, аз мунтахаби Испониё барканор шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44459380|title=Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach|date=2018-06-12|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615101656/https://www.bbc.com/sport/football/44459380}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|title=Julen Lopetegui sacked by Spain as Fernando Hierro takes over|date=2018-06-13|website=the Guardian|language=en|archive-date=2019-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101183643/https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/julen-lopetegui-sacked-spain-manager-real-madrid-job|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44467548|title=World Cup 2018: Spain sack manager Julen Lopetegui two days before first match|date=2018-06-13|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2019-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412054747/https://www.bbc.com/sport/football/44467548}}</ref>. Тобистони соли 2018 дар пайи таҷдиди ҳайат, устураи бошгоҳ [[Криштиану Роналду]] ба арзиши 112 миллион евро ба тими «[[Ювентус (бошгоҳи футбол)|Ювентус]]» гузашт<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173|title=Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m|date=2018-07-10|work=BBC Sport|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2018-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180710154813/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173}}</ref>. Пас аз як қатор бозиҳои заъиф ва мағлубиятҳои даста, Лопетеги аз кор озод карда шуда, мураббии онвақтаи «[[Реал Мадрид Кастийя]]» [[Сантияго Солари]] ҷойгузини ӯ таъйин гашт<ref>{{cite web |url=https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html |title=Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui |date=2018-10-29|newspaper=ABC |language=es |publisher=Vocento |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2019-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413235328/https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html }}</ref>. [[22 декабр|22-юми декабр]]и соли 2018 «Реал Мадрид» дар финал бар дастаи «[[Ал-Айн (бошгоҳи футбол)|Ал-Айн]]»-и Аморати Муттаҳидаи Араб бо ҳисоби 4:1 ғалаба карда, пайиҳам сеюмин [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]ро ба даст овард. Пас аз ин пирӯзӣ «Реал Мадрид» бо чаҳор унвон ба рекорддори мутлақи мусобиқа табдил ёфт. Бошгоҳ дар маҷмӯъ ҳафт маротиба қаҳрамони ҷаҳон дониста мешавад, зеро ФИФА Ҷоми байниқораиро ҳамчун пешгузаштаи Ҷоми бошгоҳҳои ҷаҳон эътироф мекунад. «Реал Мадрид» инчунин шумораи рекорди пайдарпай дар ин мусобиқаро афзоиш дод<ref name="Real becomes highest trophy holder in FIFA Club World Cup">{{cite web |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown |title=Real Madrid win third successive global crown |website=FIFA.com |publisher=FIFA |date=2018-12-22 |access-date=22 декабря 2018 |accessdate=2020-07-31 |archivedate=2018-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222230424/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/real-madrid-win-third-successive-global-crown}}</ref>. [[11 март|11-уми март]]и соли 2019 «Реал Мадрид» дубора [[Зайниддин Зидон|Зидон]]ро сармураббии бошгоҳ таъйин кард<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|title=Official Announcement|publisher=Real Madrid C.F.|date=2019-03-11|accessdate=2019-03-11|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330054737/https://www.realmadrid.com/en/news/2019/03/official-announcement|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid|title=Zidane regresa al real madrid|date=2019-03-11|work=Real Madrid C.F.|access-date=11 марти 2019|language=es|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817161913/https://www.realmadrid.com/noticias/2019/03/zidane-regresa-al-real-madrid}}</ref>. [[12 январ|12-уми январ]]и соли 2020 «Реал Мадрид» дар силсилазарбаҳои пеналтӣ «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]»-ро шикаст дод ва ёздаҳумин унвони қаҳрамонии Суперҷоми Испониёро касб кард<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/51085601|title=Spanish Super Cup: Real Madrid beat Atletico Madrid on penalties|date=2020-01-12|work=BBC Sport|access-date=9 февраля 2020|language=en|accessdate=2020-07-31|archivedate=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113072532/https://www.bbc.com/sport/football/51085601}}</ref>. Моҳи марти соли 2020 бар асари [[Дунёгирии COVID-19|пандемияи COVID-19]] таътил эълон шуд ва дар моҳи июн бозиҳо дубора шурӯъ шуданд. Бозигарони бошгоҳи «Шоҳона» баъди баргашт 10 ғалабаи пайиҳам ба даст оварда унвони 34-ум қаҳрамонӣ дар Ла Лигаро соҳиб шуданд<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season|date=2020-07-17|accessdate=2020-07-17|website=marca.com|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721011320/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|deadlink=no}}</ref>. 19-уми апрели соли 2021 бошгоҳ эълон кард, ки якҷоя бо 11 бошгоҳи дигар ба [[Суперлигаи Урупо]] ҳамроҳ мешавад. Вале баъди чанд рӯз, бинобар норозигии шадиди ҳаводорон, бошгоҳҳо як паси дигар расман аз ин лоиҳа хориҷ шуданд. «Реал» бо се бошгоҳи дигар дар ҳоли идомаи музокирот боқӣ монданд<ref>{{cite web|title=Перес: "Реал", «Барселона», «Ювентус» и «Милан» продолжают переговоры по Суперлиге|url=https://tass.ru/sport/11213415|website=tass.ru|date=2021-04-22|accessdate=2022-03-21}}</ref>. Дар чемпионат, даста мавсимро дар ҷойи дуюм бо 2 хол камтар аз «Атлетико Мадрид» ба анҷом расонид. Дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021]] даста дар нимфинал аз тими «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» мағлуб шуд. [[27 май|27-уми май]] [[Зайниддин Зидон|Зидон]] расман истеъфо дод ва [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2021]] [[Карло Анчелотти]] дубора ба ҳайси сармураббӣ баргашт. === Бозгашти дубораи Анчелотти === Пас аз омадани мураббии пуртаҷриба дар фасли 2021/22 ду бозикуни муҳим, миёнмайдони ҷавони бошгоҳи фаронсавии «[[Ренн (бошгоҳи футбол)|Ренн]]» [[Эдуардо Камавинга]] ва муҳофизи утришии «[[Бавария (бошгоҳи футбол)|Бавария]]» [[Давид Алаба]] ба даста ҷалб шуданд<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/rasman-real-futbolbozi-nav-kharid/?sphrase_id=31196|title=Расман: “Реал” футболбози нав харид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/marca-alaba-bo-real-madrid-shartnoma-bast/?sphrase_id=31195|title=Marca: Алаба бо “Реал Мадрид” шартнома баст|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2021-01-19}}</ref>. Мавсимро бошгоҳ комёбона анҷом дод: «Реал Мадрид» барандаи Суперҷоми Испониё, Ла Лига (натиҷаи рекордии 35-умин бор) ва [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо]] гардид. [[27 май|27-уми май]]и [[соли 2022]] дар финал, даста бо ҳисоби 1:0 бар тими инглисии «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» пирӯз шуд ва бори 14-ум унвони қаҳрамониро ба даст овард, ки дар таърихи мусобиқа натиҷаи рекордӣ маҳсуб мешавад<ref>{{Cite web|url=https://varzishtv.tj/tj/news/vinisius-unior-marotibai-14-um-real-ro-a-ramoni-lch-gardonid/?sphrase_id=31201|title=Винисиус Ҷуниор маротибаи 14-ум “Реал”-ро қаҳрамони ЛЧ гардонид|lang=tg|last=varzishtv.tj|website=varzishtv.tj|access-date=2022-05-29}}</ref>. [[Акс:Ofrenda de la Liga y la Champions-57-L.Millán (52109310843).jpg|thumb|center|250px|<div class="center">Футболбозони «Реал» як рӯз пас аз пирӯзӣ дар [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|Лигаи Қаҳрамонҳо 2021/22]] [[Дубли тиллоӣ (футбол)|дубл]]ро ҷашн гирифтанд</div>]] [[10 август|10-уми август]]и [[соли 2022]] «Реал Мадрид» дар бозии [[Суперҷоми УЕФА 2022]] бар дастаи «[[Айнтрахт Франкфурт]]» бо ҳисоби 2:0 ғалаба ба даст овард. Ин пирӯзии арзишманд бошгоҳро соҳиби Суперҷом гардонда, аз рӯи шумораи ҷом ба тимҳои машҳури урупоӣ — «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Милан (бошгоҳи футбол)|Милан]]» ҳамсаф намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/6614-real-madrid-barandai-superomi-uefa-2022.html|title="Реал Мадрид" - барандаи Суперҷоми УЕФА-2022!|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-08-11}}</ref>. [[1 июн|1-уми июн]]и [[соли 2024]] дастаи «Реал Мадрид» бори понздаҳум ғолиби Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гардид. Дар бозии ниҳоӣ тими «[[Боруссия Дортмунд|Боруссия]]»-и Дортмундро бо ҳисоби 2:0 мағлуб намуд<ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html/|title="Реал"-и Мадрид – ғолиби понздаҳкаратаи Лигаи Чемпионҳои УЕФА|lang=tg|last=ftv.tj|website=ftv.tj|access-date=2024-06-02|accessdate=2025-06-02|archivedate=2024-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602115020/https://ftv.tj/news/9010-real-i-madrid-olibi-ponzdakaratai-ligai-chempionoi-uefa.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2039970/|title=History: B. Dortmund 0-2 Real Madrid: UEFA Champions League 2023/24 Final|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. Илова бар ин, «Реал» бори аввал дар таърихи худ мавсими Лигаи қаҳрамонҳоро бидуни ягон бохт анҷом дод<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/errors/|title=The official website for European football|lang=en|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=2025-01-29}}</ref>. == Намодҳои бошгоҳ == === Ангораҳо === <div class="center">'''Таърихи ангораҳои бошгоҳ'''</div> <gallery caption="" 'таърихи="" ангораҳои="" бошгоҳ'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Real emblem.png|Нахустин ангораи бошгоҳ (1902—1908) Real emblem 4.png|(1908—1920) Real emblem 5.png|(1920-1931) Escudo Real madrid 1931.png|(1931—1941) </gallery> === Пироҳанҳои даста дар мавсимҳои гуногун === ==== Хонагӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = _RM1902 |pattern_so = _rmcf1902h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 111111 |title = 1902 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1911 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1914 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1925h |pattern_b =_rmcf1925h |pattern_ra =_rmcf1925h |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 1925 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _rmcf1908h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1926 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1931 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _old_laced |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = 1941 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 0047AB |title = 1954 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm= FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1955 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _RM1981 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1980 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8286 |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1982 }} | {{Football kit |pattern_la = _RM1981 |pattern_b = _rmcf8586h |pattern_ra = _RM1981 |pattern_sh = _RM1981 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1984 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8689 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1986 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf8689 |pattern_b = _rmcf8990 |pattern_ra = _rmcf8689 |pattern_sh = _rmcf8689 |pattern_so = _RM1981 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1989 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9091h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9091h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1990 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9091h |pattern_b = _rmcf9293h |pattern_ra = _rmcf9091h |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9091h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1992 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9394 |pattern_b = _rmcf9394 |pattern_ra = _rmcf9394 |pattern_sh = _rmcf9293h |pattern_so = _rmcf9394 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1993 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9495h |pattern_b = _rmcf9495h |pattern_ra = _rmcf9495h |pattern_sh = _rmcf9495h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1994 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9697h |pattern_b = _rmcf9697h |pattern_ra = _rmcf9697h |pattern_sh = _rmcf9697h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1996 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9798h |pattern_b = _rmcf9798h |pattern_ra = _rmcf9798h |pattern_sh = _rmcf9798h |pattern_so = _rmcf9495h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1997 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf9899h |pattern_b = _real9899h |pattern_ra = _rmcf9899h |pattern_sh = _rmcf9899h |pattern_so = |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 1998 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0001h |pattern_b = _rmcf0001h |pattern_ra = _rm0001h |pattern_sh = _rmcf0001h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = 9900CC |body = 9900CC |rightarm = 9900CC |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2000 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0102h |pattern_b = _rmcf0102h |pattern_ra = _rmcf0102h |pattern_sh = _rmcf0102h |pattern_so = _rmcf0304h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2001 }} | {{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _rmcf2002 |pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2002 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0304 |pattern_b = _rmcf0304 |pattern_ra = _rmcf0304 |pattern_sh = _rmcf0304h |pattern_so = _rmcf0304 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2003 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rmcf0405H |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = _rmcf0405h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2004 }} | {{Football kit |pattern_la = _rm0506h |pattern_b = _rm0506h |pattern_ra = _rm0506h |pattern_sh = _rmcf0405h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2005 }} | {{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607h |pattern_b = _realmadrid0607h |pattern_ra = _realmadrid0607h |pattern_sh = _realmadrid0607h |pattern_so = _realmadrid0607h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2006 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0708h1 |pattern_b = _rmcf0708h1 |pattern_ra = _rmcf0708h1 |pattern_sh = _rmcf0708h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 0000FF |socks = FFFFFF |title = 2007 }} | {{Football kit |pattern_la = _derbyc0910h |pattern_b = _rmcf0809h |pattern_ra = _derbyc0910h |pattern_sh = _adidasonwhite |pattern_so = _3_stripes_black |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2008 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf0910h |pattern_b = _realmadrid0910home |pattern_ra = _rmcf0910h |pattern_sh = _rmcf0910h2 |pattern_so = _realmadrid0910home |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000000 |socks = FFFFFF |title = 2009 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1011h |pattern_b = _rmcf1011h1 |pattern_ra = _rmcf1011h |pattern_sh = _realmadrid1011home |pattern_so = _rmcf1011h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 000099 |socks = FFFFFF |title = 2010 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1112h |pattern_b = _rmcf1112 |pattern_ra = _rmcf1112h |pattern_sh = _rmcf1112h |pattern_so = _rmcf1112h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2011 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1213h2 |pattern_b = _rmcf1213h4 |pattern_ra = _rmcf1213h2 |pattern_sh = _rmcf1213h |pattern_so = _rmcf1213h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2012 }} | {{Football kit |pattern_la = _rmcf1314h2 |pattern_b = _rmcf1314h |pattern_ra = _rmcf1314h2 |pattern_sh = _realmadrid1314home |pattern_so = _rmcf1314h2 |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2013 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |alt = |pattern_la = _realmadrid1415h |pattern_b = _realmadridcf1415h |pattern_ra = _realmadrid1415h |pattern_so = _realmadrid1415h |pattern_sh = _realmadrid1415h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2014 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _rmcf1516h |pattern_b = _rmcf1516h |pattern_ra = _rmcf1516h |pattern_sh = _rmcf1516h |pattern_so = _rmcf1516h |leftarm = _rmcf1516h |body = _rmcf1516h |rightarm = _rmcf1516h |shorts = _rmcf1516h |socks = _rmcf1516h |title = 2015/16 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1617h |pattern_b = _realmadrid1617h |pattern_ra = _realmadrid1617h |pattern_sh = _realmadrid1617h |pattern_so = _realmadrid1617h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2016/17 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1718h |pattern_b = _realmadrid1718h |pattern_ra = _realmadrid1718h |pattern_sh = _realmadrid1718h |pattern_so = _realmadrid1718h |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = 2017/18 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid1920h |pattern_b = _realmadrid1920h |pattern_ra = _realmadrid1920h |pattern_sh = _realmadrid1920h |pattern_so = _realmadrid1920h |leftarm = ffffff |body = ffffff |rightarm = ffffff |shorts = ffffff |socks = ffffff |title = 2019 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2021h |pattern_b = _realmadrid2021h |pattern_ra = _realmadrid2021h |pattern_sh = _realmadrid2021h |pattern_so = _realmadrid2021h |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2020/21 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2122H |pattern_b = _realmadrid2122H |pattern_ra = _realmadrid2122H |pattern_sh = _realmadrid2122H |pattern_so = _realmadrid2122H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2021/22 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2223H |pattern_b = _realmadrid2223H |pattern_ra = _realmadrid2223H |pattern_sh = _realmadrid2223H |pattern_so = _realmadrid2223H |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2022/23 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324h |pattern_b = _realmadridcf2324h |pattern_ra = _realmadridcf2324h |pattern_sh = _realmadridcf2324h |pattern_so = _realmadridcf2324hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2023/24 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425h |pattern_b = _realmadrid2425h |pattern_ra = _realmadrid2425h |pattern_sh = _realmadrid2425h |pattern_so = _realmadrid2425hl |leftarm = FF9000 |body = FF9000 |rightarm = FF9000 |short = FF9000 |socks = FF9000 |title = 2024/25 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526h |pattern_b = _realmadrid2526h |pattern_ra = _realmadrid2526h |pattern_sh = _realmadrid2526h |pattern_so = _adidasonwhitel |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = 433E3A |title = 2025/26 }} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2627h |pattern_b = _realmadrid2627h |pattern_ra = _realmadrid2627h |pattern_sh = _realmadrid2627h |pattern_so = _realmadrid2627hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |short = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = 2026/27 }} |} ==== Меҳмонӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _ RM1981A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1981A |pattern_so =_RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1980}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982B |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1982}} |{{Football kit |pattern_la = _RM1981A |pattern_b = _RM1982A |pattern_ra = _RM1981A |pattern_sh = _RM1982A |pattern_so = _RM1981A |socks = 8673a1 |title = 1984}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8788a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8788a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1986}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf8788a |pattern_b = _rmcf8990a |pattern_ra = _rmcf8788a |pattern_sh = _rmcf8990a |pattern_so = _rmcf8788a |socks = 0246d0 |title = 1989}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9293a |pattern_b = _rmcf9293a |pattern_ra = _rmcf9293a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so = _rmcf9293a |socks = 0246d0 |title = 1992/93}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9394a |pattern_b = _rmcf9394a |pattern_ra = _rmcf9394a |pattern_sh = _rmcf9293a |pattern_so =_rmcf9394a |socks = 0246d0 |title = 1993/94 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9496A |pattern_b = _rmcf9496a |pattern_ra = _rmcf9496A |pattern_sh = _rmcf9496a |pattern_so = _rmcf9496a |socks = 4234B5 |title = 1994/95}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9697a |pattern_b = _rmcf9697a |pattern_ra = _rmcf9697a |pattern_sh = _rmcf9697a |pattern_so = _rmcf9697a |socks = 362F78 |title = 1996/97}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9798a |pattern_b = _rmcf9798a |pattern_ra = _rmcf9798a |pattern_sh = _rmcf9798a |pattern_so = _rmcf9798a |socks = 4234B5 |title = 1997/98}} |{{Football kit |pattern_la = _real9899a |pattern_b = _rmcf9899a |pattern_ra = _real9899a |pattern_sh = _real9899a |pattern_so = _rmcf9899a |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid9900 |pattern_b = _rmcf9900a |pattern_ra = _realmadrid9900 |pattern_sh = _rmcf9900a |pattern_so = _rmcf9900a |socks = 000000 |title = 1999/2001}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0102a |pattern_b = _rmcf0102a |pattern_ra = _rmcf0102a |pattern_sh = _rmcf0102a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002a1 |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2002/03 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0304a |pattern_b = _rmcf0304A1 |pattern_ra = _rmcf0304a |pattern_sh = _rmcf0304a |pattern_so = _rmcf0304a |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2003/04}} |{{Football kit |pattern_la = _saturn0708h |pattern_b = _rmcf0405a |pattern_ra = _saturn0708h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2004/05}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506a |pattern_b = _rmcf0506a |pattern_ra = _rmcf0506a |pattern_sh = _rmcf0506a |pattern_so = _rmcf0506a |socks = 000140 |title = 2005/06}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607a |pattern_b = _realmadrid0607a |pattern_ra = _realmadrid0607a |pattern_sh = _realmadrid0607a |pattern_so = _realmadrid0607a |socks = 000000 |title = 2006/07}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708a |pattern_b = _rmcf0708a |pattern_ra = _rmcf0708a |pattern_sh = _rmcf0708a |pattern_so = _rmcf0708A |socks = 000080 |title = 2007/08}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0809a |pattern_b = _rmcf0809a |pattern_ra = _rmcf0809a |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 0000FF |socks = 0000FF |title = 2008/09}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910a |pattern_b = _rmcf0910a |pattern_ra = _rmcf0910a |pattern_sh = _rmcf0910a |pattern_so = _rmcf0910a |socks = 002040 |title = 2009/10 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011a |pattern_b = _rmcf1011a |pattern_ra = _rmcf1011a |pattern_sh = _rmcf1011a |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 001020 |title = 2010/11}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112a |pattern_b = _rmcf1112a |pattern_ra = _rmcf1112a |pattern_sh = _rmcf1112a |pattern_so = _rmcf1112a |socks = 000000 |title = 2011/12}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213a |pattern_b = _rmcf1213a |pattern_ra = _rmcf1213a |pattern_sh = _rmcf1213a |pattern_so = _rmcf1213a |socks = 000040 |title = 2012/13}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314a |pattern_b = _rmcf1314a |pattern_ra = _rmcf1314a |pattern_sh = _rmcf1314a |pattern_so = _rmcf1314a |socks = 0159FE |title = 2013/14}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415a |pattern_b = _realmadridcf1415a |pattern_ra = _rmcf1415a |pattern_sh = _rmcf1415a |pattern_so = _realmadrid1415a |socks = EC1370 |title = 2014/15}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516a |pattern_b = _rmcf1516a |pattern_ra = _rmcf1516a |pattern_sh = _rmcf1516a |pattern_so = _rmcf1516a |leftarm = B7B7B7 |body = B7B7B7 |rightarm = B7B7B7 |shorts = B7B7B7 |socks = B7B7B7 |title = 2015/16}} |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617a |pattern_b = _rmcf1617a |pattern_ra = _rmcf1617a |pattern_sh = _rmcf1617a |pattern_so = _rmcf1617a |socks = 8449CE |title = 2016/17 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718a |pattern_b = _realmadrid1718a |pattern_ra = _realmadrid1718a |pattern_sh = _realmadrid1718a |pattern_so = _realmadrid1718a |socks = 000000 |title = 2017/18}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819a |pattern_b = _realmadrid1819a |pattern_ra = _realmadrid1819a |pattern_sh = _realmadrid1819a |pattern_so = _realmadrid1819a |socks = 070715 |title = 2018/19}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920a |pattern_b = _realmadrid1920a |pattern_ra = _realmadrid1920a |pattern_sh = _realmadrid1920a |pattern_so = _realmadrid1920a |socks = 021748 |title = 2019/20}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid2021a |pattern_b = _realmadrid2021a |pattern_ra = _realmadrid2021a |pattern_sh = _realmadrid2021A |pattern_so = _realmadrid2021A |socks = FF8789 |title = 2020/21}} |{{Football kit |pattern_la =_realmadrid2122A |pattern_b = _realmadrid2122A |pattern_ra = _realmadrid2122A |pattern_sh = _realmadrid2122A |pattern_so = _realmadrid2122Al |socks = 28315C |title = 2021/22}} |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223a |pattern_b = _realmadridcf2223a |pattern_ra = _realmadridcf2223a |pattern_sh = _realmadridcf2223a |pattern_so = _realmadridcf2223a |socks = 8C89C0 |title = 2022/23}} | {{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324a |pattern_b = _realmadridcf2324a |pattern_ra = _realmadridcf2324a |pattern_sh = _realmadridcf2324a |pattern_so = _realmadridcf2324al |leftarm = 000030 |body = 000030 |rightarm = 000030 |short = 000030 |socks = 000030 |title = 2023/24 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425a |pattern_b = _realmadrid2425a |pattern_ra = _realmadrid2425a |pattern_sh = _realmadrid2425a |pattern_so = _realmadrid2425al |leftarm = 4b4848 |body = 4b4848 |rightarm = 4b4848 |short = 4b4848 |socks = 4b4848 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526a |pattern_b = _realmadrid2526a |pattern_ra = _realmadrid2526a |pattern_sh = _realmadrid2526a |pattern_so = _realmadrid2526al |leftarm = 262a45 |body = 262a45 |rightarm = 262a45 |short = 262a45 |socks = 262a45 |title = 2025/26 }} |} ==== Эҳтиётӣ ==== {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _real9899t |pattern_b = _real9899t |pattern_ra = _real9899t |pattern_sh = _real9899t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 0F1F5E |title = 1998/99}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf9900t |pattern_b = _rmcf9900t |pattern_ra = _rmcf9900t |pattern_sh = _rmcf9900t |pattern_so = _rmcf9900t |socks = 000080 |title = 1999/2001}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0102t |pattern_b = _realmadrid0102t |pattern_ra = _realmadrid0102t |pattern_sh = _realmadrid0102t |pattern_so = _3_stripes_white |socks = 000000 |title = 2001/02}} | |{{Football kit |pattern_b = _rmcf2002t |leftarm = 400080 |body = 400080 |rightarm = 400080 |shorts = 400080 |socks = 400080 |title = 2002/03}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0304t |pattern_b = _realmadrid0304t |pattern_ra = _realmadrid0304t |pattern_sh = _adidasonblack |pattern_so = _realmadrid0304t |socks = 000000 |title = 2003/04}} | |{{Football kit |pattern_la = _brugge0304h |pattern_b = _rmcf0405t |pattern_ra = _brugge0304h |pattern_sh = _adidaswhite2002 |pattern_so = _whiteline |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2004/05}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0506t |pattern_b = _rmcf0506t |pattern_ra = _rmcf0506t |pattern_sh = _rmcf0506t |pattern_so = _rmcf0506t |socks = 000000 |title = 2005/06 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid0607t |pattern_b = _realmadrid0607t |pattern_ra = _realmadrid0607t |pattern_sh = _realmadrid0607t |pattern_so = _realmadrid0607t |socks = 400080 |title = 2006/07}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0708t |pattern_b = _rmcf0708t |pattern_ra = _rmcf0708t |pattern_sh = _adidaswhite |shorts = 404040 |socks = 404040 |title = 2007/08}} | |{{Football kit |pattern_la = _derbyc0910a |pattern_b = _rmcf0809t |pattern_r = _derbyc0910a |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2008/09}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf0910t |pattern_b = _rmcf0910t |pattern_ra = _rmcf0910t |pattern_sh = _rmcf0910t |pattern_so = _galaxy11t |socks = 000000 |title = 2009/10}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1011t |pattern_b = _rmcf1011t |pattern_ra = _rmcf1011t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _3_stripes_white |shorts = 4B088A |socks = 4B088A |title = 2010/11}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1112t |pattern_b = _rmcf1112t |pattern_ra = _rmcf1112t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _mexico86h |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = 2011/12}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1213t |pattern_b = _rmcf1213t |pattern_ra = _rmcf1213t |pattern_sh = _rmcf1213t |pattern_so = _rmcf1213t |socks = 006030 |title = 2012/13 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1314t2 |pattern_b = _rmcf1314t2 |pattern_ra = _rmcf1314t2 |pattern_sh = _rmcf1314t2 |pattern_so = _3_stripes_black |socks = FF5500 |title = 2013/14}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1415t |pattern_b = _realmadridcf1415t |pattern_ra = _rmcf1415t |pattern_sh = _rmcf1415t |pattern_so = _rmcf1415t |socks = 000000 |title = 2014/15}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1516t |pattern_b = _rmcf1516t |pattern_ra = _rmcf1516t |pattern_sh = _rmcf1516t |pattern_so = _rmcf1516t |leftarm = 000033 |body = 000033 |rightarm = 000033 |shorts = 000033 |socks = 000033 |title = 2015/16}} | |{{Football kit |pattern_la = _rmcf1617t |pattern_b = _rmcf1617t |pattern_ra = _rmcf1617t |pattern_sh = _rmcf1617t |pattern_so = _rmcf1617t |socks = 000000 |title = 2016/17}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1718t |pattern_b = _realmadrid1718t |pattern_ra = _realmadrid1718t |pattern_sh = _realmadrid1718t |pattern_so = _realmadrid1718t |socks = 22A6BF |title = 2017/18}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1819t |pattern_b = _realmadrid1819t |pattern_ra = _realmadrid1819t |pattern_sh = _realmadrid1819t |pattern_so = _realmadrid1819t |socks = FF2828 |title = 2018/19}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadrid1920t |pattern_b = _realmadrid1920t |pattern_ra = _realmadrid1920t |pattern_sh = _rmcf201920t |pattern_so = _rmcf201920t |shorts = 00CC99 |socks = 00CC99 |title = 2019/20 }} |} {| width=50% style="font-size:85%" |align=center bg color=#ffffff| | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2021t |pattern_b = _realmadridcf2021t |pattern_ra = _realmadridcf2021t |pattern_sh = _realmadridcf2021t |pattern_so = _realmadridcf2021t |shorts = 0F0F0F |socks = 0F0F0F |title = 2020/21}} | |{{Football kit |pattern_b = _realmadrid2122t |pattern_sh = _realmadrid2122t |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 2BB6BB |rightarm = 2BB6BB |socks = 2BB6BB |title = 2021/22}} | |{{Football kit |pattern_la = _realmadridcf2223t |pattern_b = _realmadridcf2223t |pattern_ra = _realmadridcf2223t |pattern_sh = _realmadridcf2223t |pattern_so = _realmadridcf2223t |socks = 000000 |title = 2022/23}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadridcf2324t |pattern_b = _realmadridcf2324t |pattern_ra = _realmadridcf2324t |pattern_sh = _realmadridcf2324t |pattern_so = _realmadridcf2324tl |socks = 000000 |title = 2023/24}} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2425t |pattern_b = _realmadrid2425t |pattern_ra = _realmadrid2425t |pattern_sh = _realmadrid2425t |pattern_so = _realmadrid2425tl |leftarm = 000000 |body = 000000 |rightarm = 000000 |shorts = 000000 |socks = 000000 |title = 2024/25 }} | |{{Football kit |align = right |pattern_la = _realmadrid2526t |pattern_b = _realmadrid2526t |pattern_ra = _realmadrid2526t |pattern_sh = _adidaswhite |pattern_so = _adidaswhitel |leftarm = 007CE4 |body = 007CE4 |rightarm = 007CE4 |shorts = 007CE4 |socks = 007CE4 |title = 2025/26 }} |} === Брендҳо ва сарпарастҳо === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em" |- !Давра !Истеҳсолкунандаи либос !Сарпарасти пироҳан |- |1980—1982 | rowspan="2" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |<small>''-''</small> |- |1982—1985 |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Zanussi]] |- |1985—1989 | rowspan="4" |{{Парчами Дания}} [[Hummel International|Hummel]] |{{Парчами Италия (1946—2003)}} [[Parmalat]] |- |1989—1991 |{{Парчами Испания}} Reny Picot |- |1991—1992 |{{Парчами Испания}} Otaysa |- |1992—1994 | rowspan="3" |{{Парчами Олмон}} [[Teka]] |- |1994—1998 |{{Парчами Испания}} [[Kelme]] |- |1998—2001 | rowspan="8" |{{Парчами Олмон}} [[Adidas]] |- |2001—2002 |{{Парчами Испания}} Realmadrid.com |- |2002—2005 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens mobile]] |- |2005—2006 |{{Парчами Олмон}} [[Siemens]] |- |2006—2007 |{{Парчами Олмон}} [[BenQ-Siemens]] |- |2007—2013 |{{Парчами Австрия}} [[Bwin]] |- |2013—{{Т. ҳ.}} |{{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Fly Emirates]] |} == Рӯйхати мавсимҳо == {| |valign="top" width=0%| {| class="wide collapsible collapsed" style="text-align:center" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Мавсим''' !'''Дивизион''' !'''Мақом''' !'''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷом]]''' !'''Мусобиқаҳои байналмилалӣ''' |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё (1929)|1929]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1928/1929|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1929/1930|1929/30]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1929/1930|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1930/1931|1930/31]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1930/1931|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1931/1932|1931/32]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1931/1932|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1932/1933|1932/33]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1932/1933|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1933/1934|1933/34]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1933/1934|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1934/1935|1934/35]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1934/1935|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1935/1936|1935/36]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1935/1936|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1939/1940|1939/40]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1939/1940|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1940/1941|1940/41]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1940/1941|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1941/1942|1941/42]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1941/1942|1/4]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1942/1943|1942/43]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|10-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1942/1943|Финалист]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1943/1944|1943/44]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1943/1944|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1944/1945|1944/45]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1944/1945|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1945/1946|1945/46]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1945/1946|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1946/1947|1946/47]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|7-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1946/1947|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1947/1948|1947/48]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|11-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1947/1948|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1948/1949|1948/49]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1948/1949|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1949/1950|1949/50]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1949/1950|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1950/1951|1950/51]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1950/1951|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1951/1952|1951/52]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1951/1952|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1952/1953|1952/53]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1952/1953|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1953/1954|1953/54]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1953/1954|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1954/1955|1954/55]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1954/1955|1/2]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1955/1956|1955/56]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1955/1956|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1955/1956|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1956/1957|1956/57]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1956/1957|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1956/1957|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1957/1958|1957/58]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1957/1958|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1957/1958|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1958/1959|1958/59]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1958/1959|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1958/1959|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1959/1960|1959/60]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1959/1960|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1959/1960|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1960/1961|1960/61]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1960/1961|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1960/1961|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1961/1962|1961/62]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1961/1962|Ғолиб]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1961/1962|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1962/1963|1962/63]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1962/1963|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1962/1963|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1963/1964|1963/64]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1963/1964|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1963/1964|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1964/1965|1964/65]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1964/1965|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1964/1965|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1965/1966|1965/66]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1965/1966|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1965/1966|ҶҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1966/1967|1966/67]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1966/1967|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1966/1967|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1967/1968|1967/68]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1967/1968|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1967/1968|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1968/1969|1968/69]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1968/1969|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1968/1969|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1969/1970|1969/70]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1969/1970|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1969/1970|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1970/1971|1970/71]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1970/1971|1/16]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1970/1971|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1971/1972|1971/72]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1971/1972|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1971/1972|ҶУ 1/16]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1972/1973|1972/73]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1972/1973|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1972/1973|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1973/1974|1973/74]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|8-ум !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1973/1974|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1973/1974|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1974/1975|1974/75]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1974/1975|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1974/1975|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1975/1976|1975/76]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1975/1976|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1975/1976|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1976/1977|1976/77]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|9-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1976/1977|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1976/1977|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1977/1978|1977/78]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1977/1978|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1978/1979|1978/79]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1978/1979|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1978/1979|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1979/1980|1979/80]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1979/1980|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1979/1980|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1980/1981|1980/81]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1980/1981|1/4]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1980/1981|ҶҚ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1981/1982|1981/82]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1981/1982|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1981/1982|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1982/1983|1982/83]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1982/1983|Финалист]] !style="background:#808080;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1982/1983|ҶҶУ Финалист]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1983/1984|1983/84]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1983/1984|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1983/1984|ҶУ 1/32]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1984/1985|1984/85]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1984/1985|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1984/1985|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1985/1986|1985/86]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1985/1986|1/2]] !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми УЕФА 1985/1986|ҶУ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1986/1987|1986/87]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Кубок Испании по футболу 1986/1987|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1986/1987|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1987/1988|1987/88]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1987/1988|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1987/1988|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1988/1989|1988/89]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1988/1989|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1988/1989|ҶҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1989/1990|1989/90]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1989/1990|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1989/1990|ҶҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1990/1991|1990/91]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1990/1991|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми Қаҳрамонҳои Урупо 1990/1991|ҶҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1991/1992|1991/92]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1991/1992|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1991/1992|ҶУ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1992/1993|1992/93]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1992/1993|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1992/1993|ҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1993/1994|1993/94]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1993/1994|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА 1993/1994|ҶҶУ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1994/1995|1994/95]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1994/1995|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми УЕФА 1994/1995|ҶУ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1995/1996|1995/96]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|6-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1995/1996|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1995/1996|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1996/1997|1996/97]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1996/1997|1/8]] !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1997/1998|1997/98]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1997/1998|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1997/1998|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1998/1999|1998/99]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1998/1999|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998/1999|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 1999/2000|1999/00]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|5-ум !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 1999/2000|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1999/2000|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2000/2001|2000/01]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2000/2001|1/32]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000/2001|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2001/2002|2001/02]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2001/2002|Финалист]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2001/2002|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2002/2003|2002/03]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2002/2003|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002/2003|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2003/2004|2003/04]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|4-ум !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2003/2004|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2003/2004|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2004/2005|2004/05]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2004/2005|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2004/2005|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2005/2006|2005/06]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2005/2006|1/2]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2005/2006|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2006/2007|2006/07]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2006/2007|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2006/2007|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2007/2008|2007/08]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2007/2008|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2007/2008|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2008/2009|2008/09]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2008/2009|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2008/2009|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2009/2010|2009/10]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2009/2010|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2009/2010|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2010/2011|2010/11]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2010/2011|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2010/2011|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2011/2012|2011/12]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2011/2012|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2011/2012|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2012/2013|2012/13]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2012/2013|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2012/2013|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2013/2014|2013/14]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2013/2014|Ғолиб]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2013/2014|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2014/2015|2014/15]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2014/2015|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014/2015|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2015/2016|2015/16]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2015/2016|ҳазф баъди 1/16]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2015/2016|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2016/2017|2016/17]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2016/2017|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016/2017|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2017/2018|2017/18]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2017/2018|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017/2018|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2018/2019|2018/19]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|3-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2018/2019|1/2]] ! style="background:#efefef;" |[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018/2019|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2019/2020|2019/20]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2019/2020|1/4]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2019/2020|ЛҚ 1/8]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2020/2021|2020/21]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2020/2021|1/16]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2020/2021|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2021/2022|2021/22]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2021/2022|1/4]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2022/2023|2022/23]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#FFFF00;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2022/2023|Ғолиб]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022/2023|ЛҚ 1/2]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#FFFF00;"|Қаҳрамон !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2023/2024|1/8]] !style="background:#FFFF00;"|{{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}}[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2023/2024|ЛҚ Ғолиб]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2024/2025|2024/25]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#808080;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2024/2025|Финалист]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024/2025|ЛҚ 1/4]] |- |style="background:#efefef;"|[[Чемпионати футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] |style="background:#efefef;"|[[Ла Лига|1ª]] |style="background:#efefef;"|2-юм !style="background:#efefef;"|[[Ҷоми футболи Испониё 2025/2026|1/8]] !style="background:#efefef;"|[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2025/2026|ЛҚ 1/4]] |} |} == Варзишгоҳ == Дар тӯли таърихи худ, бошгоҳи «Реал Мадрид» дар чандин варзишгоҳ бозӣ кардааст: '''Кампо де О’Доннелл''' (1912–1923) — аввалин майдони расмии мадридиҳо, ки дар наздикии хиёбони О’Доннелл ҷойгир буд ва асосан барои бозиҳои дӯстона ва маҳаллӣ истифода мешуд. '''Кампо де Сюдад Линеал''' (1923–1924) — яке аз варзишгоҳҳои кӯтоҳмуддати даста, ки дар маҳаллаи Сюдад Линеали Мадрид ҷойгир буд ва то оғози сохтмони варзишгоҳи Чамартин истифода мешуд.<ref>{{Cite web |title=Campo de Ciudad Lineal |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Campo_de_Ciudad_Lineal |access-date=2025-06-03}}</ref> '''Варзишгоҳи Чамартин''' (1924–1946) — нахустин варзишгоҳи замонавии бошгоҳ, ки [[17 май|17-уми май]]и [[соли 1924]] бо ғунҷоиши 22 500 тамошобин ифтитоҳ гардид. Он ҳамчун майдони хонагӣ барои соҳиб шудани ҷоизаҳои аввалини даста хизмат кард.<ref>{{Cite web |title=Old Chamartín Stadium |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football-legends/chamartin |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Boca - Real Madrid 1925.jpg|thumb|left|240px|Акси қадимӣ аз варзишгоҳи Чамартин]] '''Чамартини нав''' (1947–1955) — бинобар зарурати доштани варзишгоҳи бузургтар, сохтмони варзишгоҳи нав оғоз ёфт, ки бо номи «Чамартини нав» шинохта мешуд. Он [[14 декабр|14-уми декабри]] [[соли 1947]] ба истифода дода шуд ва дар бозии ифтитоҳӣ «Реал Мадрид» тими портуғолии «[[Белененсеш (бошгоҳи футбол)|Белененсеш]]»-ро бо ҳисоби 3:1 шикаст дод. Ғунҷоиши аввалияи он 75 145 ҷой буд. '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' (аз соли 1955 {{Т. ҳ.}}) — соли 1955, варзишгоҳ ба номи президенти бошгоҳ [[Сантияго Бернабеу]] гузошта шуд. Дар тӯли даҳсолаҳо чандин навсозӣ аз сар гузаронд ва соли 2024 бо хароҷоти тақрибан 1,76 миллиард евро бозсозӣ шуд. Ғунҷоиши кунунии он 81 044 ҷой буда, дорои сақфи пӯшидашаванда, экрани 360-дараҷа ва низоми майдони ҳаракатдиҳанда мебошад.<ref>{{Cite web |title=The Santiago Bernabeu renovation |url=https://www.padmagazine.co.uk/property-renovation-refurbishment/the-santiago-bernabeu-renovation-the-future-of-footballs-most-iconic-stadium/27423/ |website=PAD Magazine |access-date=2025-06-03}}</ref> '''[[Алфредо Ди Стефано (варзишгоҳ)|Алфредо Ди Стефано]]''' (2020–2023) — дар давраи навсозии «Сантияго Бернабеу» ва маҳдудиятҳои вобаста ба ҳамагирии COVID-19, даста бозии расмии худро дар варзишгоҳи хурдтар — «Алфредо Ди Стефано» баргузор кард, ки дар маҷмааи омӯзишӣ-тамринии «Валдебебас» ҷойгир аст.<ref>{{Cite web |title=Estadio Alfredo Di Stéfano |url=https://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/club-facilities/alfredo-di-stefano-stadium |website=RealMadrid.com |access-date=2025-06-03}}</ref> [[Акс:Panoramic santiago bernabeu.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Даруни варзишгоҳи «[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]»</div>]] [[Акс:Estadio Santiago Bernabeu - vista exterior.jpg|thumb|left|260px|<div class="center"> Намуди зоҳирӣ то бозсозӣ</div>]] '''[[Сантияго Бернабеу (варзишгоҳ)|Сантияго Бернабеу]]''' '''Ғунҷоиш''' — 81 044 тамошобин '''Андозаи майдон''' — 107×72 метр '''Нишонӣ''' — Concha Espina 1, 28036 [[Мадрид]] == Омори иштирок дар мусобиқаҳо == ''Тибқи 3-юми июни соли 2025'' === Чемпионати Испониё === «Реал»-и Мадрид (дар баробари «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Атлетик Билбао (бошгоҳи футбол)|Атлетик Билбао]]») дар тамоми [[Чемпионати футболи Испониё|чемпионатҳои кишвар]] иштирок кардааст. Мақоми аввал - 36 маротиба, дуюм - 27 маротиба, сеюм - 10 маротиба, яъне дар маҷмӯъ бошгоҳ зиёда аз 70 мавсим ба қатори ҷоизадорон роҳ ёфтааст. Инчунин 8 маротиба як қадам дур аз сегона, 3 бор — панҷум, 4 маротиба — шашум, 2 бор — ҳафтум, 1 бор — ҳаштум, 2 маротиба — нӯҳум, 1 бор — даҳум ва 1 бор — ёздаҳумро ([[соли 1948]]) ишғол кардааст. === Мусобиқаҳои байналмилалӣ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Мусобиқа!!Бозӣ!!Ғалаба!!Мусовӣ!!Бохт!!ГЗ!!ГС!!+/-!!Ғ% |- |align=left|[[Лигаи Қаҳрамонҳо|Ҷоми Қаҳрамонони Урупо/Лигаи қаҳрамонҳо]] {{WDL|517|311|85|121|for=1137|against=578|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]] {{WDL|31|16|9|6|for=57||against=24|diff=yes}} |- |align=left|[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА/Лигаи Урупо]] {{WDL|64|33|10|21|for=111|against=75|diff=yes}} |- |align=left|[[Суперҷоми УЕФА]] {{WDL|9|6|0|3|for=15|against=10|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми футболи байниқораӣ|Ҷоми байниқораӣ]] {{WDL|7|3|1|3|for=10|against=8|diff=yes}} |- |align=left|[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] {{WDL|20|16|3|1|for=51|against=23|diff=yes}} |- !Ҳамагӣ {{WDLtot|648|385|108|155|for=1381|against=708|diff=yes}} |} == Сарвонҳои «Реал»-и Мадрид == [[Акс:Raúl González in Real Madrid 2009.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Устураи «Реал Мадрид» – [[Раул Гонсалес|Раул]]</div>]] {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="250"|Бозикун !width="220"|Фаъолият !width="220"|Сарвонӣ !width="150"|Шумора !width="250"|Миқдори бозӣ |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1785—1931)}} [[Феликс Кесада]] |1922 — 1936 |1928 — 1936 | |87 (2) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1931—1939)}} [[Хасинто Кинкосес]] |1931 — 1942 |1936 — 1942 | |167 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Мексика (1934—1968)}} [[Хосе Рамон Сауто]] |1933 — 1944 |1942 — 1944 | |143 (0) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1939—1945)}} [[Хуан Ипиня]] |1939 — 1949 |1944 — 1949 | |302 (6) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Мигел Мунёс]] |1948 — 1958 |1949 — 1958 | |275 (24) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хуан Алонсо]] |1949 — 1961 |1958 — 1960 | |296 (-337) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Хосе Мария Заррага]] |1951 — 1962 |1960 — 1962 | |217 (5) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Франсиско Хенто]] |1953 — 1971 |1962 — 1971 |<div class="center">11</div> |761 (253) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Игнасио Соко]] |1962 — 1974 |1971 — 1974 | |318 (8) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Амансио Амаро]] |1962 — 1976 |1974 — 1976 |<div class="center">7</div> |471 (154) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1945—1977)}} [[Пирри]] |1964 — 1979 |1976 — 1979 |<div class="center">4</div> |595 (210) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Мигел Анхел]] |1967 — 1986 |1979 — 1986 | |319 (-262) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания (1977—1981)}} [[Карлос Сантийяна]] |1971 — 1988 |1986 — 1988 |<div class="center">9</div> |774 (349) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] |1973 — 1989 |1988 — 1989 |<div class="center">3</div> |577 (11) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Чендо]] |1979 — 1998 |1989 — 1998 |<div class="center">2</div> |497 (3) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Мануэл Санчис]] |1983 — 2001 |1988 — 2001 |<div class="center">5</div> |710 (49) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Фернандо Йерро]] |1989 — 2003 |2001 — 2003 |<div class="center">4</div> |601 (126) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Раул Гонсалес]] |1994 — 2010 |2003 — 2010 |<div class="center">7</div> |854 (361) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Икер Касиляс]] |1999 — 2015 |2010 — 2015 |<div class="center">1</div> |725 (-771) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Серхио Рамос]] |2005 — 2021 |2015 — 2021 |<div class="center">4</div> |671 (101) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Бразилия}} [[Марсело]] |2007 — 2022 |2021 — 2022 |<div class="center">12</div> |546 (38) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Фаронса}} [[Карим Бензема]] |2009 — 2023 |2022 — 2023 |<div class="center">9</div> |648 (354) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Начо Фернандес]] |2010 — 2024 |2023 — 2024 |<div class="center">6</div> |364 (16) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Хорватия}} [[Лука Модрич]] |2013 — 2025 |2024 — 2025 |<div class="center">10</div> |597 (43) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]] |2013 — 2026 |2025 — 2026 |<div class="center">2</div> |451 (14) |- bgcolor="#FFFFFF" |{{Парчами Уругвай}} [[Федерико Валверде]] |2018 — {{Т. ҳ.}} |2026 — {{Т. ҳ.}} |<div class="center">8</div> |373 (41) |} == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (36, рекорд):''' 1931/32; 1932/33; 1953/54; 1954/55; 1956/57; 1957/58; 1960/61; 1961/62; 1962/63; 1963/64; 1964/65; 1966/67; 1967/68; 1968/69; 1971/72; 1974/75; 1975/76; 1977/78; 1978/79; 1979/80; 1985/86; 1986/87; 1987/88; 1988/89; 1989/90; 1994/95; 1996/97; 2000/01; 2002/03; 2006/07; 2007/08; 2011/12; 2016/17; 2019/20; 2021/22; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (27):''' 1929; 1933/34; 1934/35; 1935/36; 1941/42; 1944/45; 1958/59; 1959/60; 1965/66; 1980/81; 1982/83; 1983/84; 1991/92; 1992/93; 1998/99; 2004/05; 2005/06; 2008/09; 2009/10; 2010/11; 2012/13; 2014/15; 2015/16; 2020/21; 2022/23; 2024/25; 2025/26 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1948/49; 1951/52; 1952/53; 1955/56; 1981/82; 1990/91; 2001/02; 2013/14; 2017/18; 2018/19 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (20):''' 1905; 1906; 1907; 1908; 1917; 1934; 1936; 1946; 1947; 1961/62; 1969/70; 1973/74; 1974/75; 1979/80; 1981/82; 1988/89; 1992/93; 2010/11; 2013/14; 2022/23 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (21):''' 1903; 1916; 1918; 1924; 1929; 1930; 1933; 1940; 1943; 1958; 1959/60; 1960/61; 1967/1968; 1978/79; 1982/83; 1989/90; 1991/92; 2001/02; 2003/04; 2012/13; 2024/25 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (13):''' 1988; 1989; 1990; 1993; 1997; 2001; 2003; 2008; 2012; 2017; 2019/20; 2021/22; 2023/24 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1947 * [[Акс:Copa de Liga de España2.svg|15px]] '''[[Ҷоми Ла Лига]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1984/85 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1982/83 * '''[[Ҷоизаи Манкомунадо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (23, рекорд)''': 1904/05, 1905/06, 1906/07, 1907/08, 1909/10, 1912/13, 1915/16, 1916/17, 1917/18, 1919/20, 1921/22, 1922/23, 1923/24, 1925/26, 1926/27, 1928/29, 1929/30, 1930/31, 1931/32, 1932/33, 1933/34, 1934/35, 1935/36 === Байналмилалӣ === * {{Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА|20px}} '''[[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (15, рекорд):''' 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 1998|1998]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2000|2000]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2002|2002]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2014|2014]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2016|2016]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2017|2017]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2018|2018]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022|2022]], [[Финали Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1962, 1964, 1981 * [[Акс:Coppauefa.png|15px]] '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1985, 1986 * [[Акс:Cup Winners Cup Trophy.png|15px]] '''[[Ҷоми ҷомдорони УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1971, 1983 * [[Акс:UEFA - Super Cup.png|15px]] '''[[Суперҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (6):''' [[Суперҷоми УЕФА 2002|2002]], [[Суперҷоми УЕФА 2014|2014]], [[Суперҷоми УЕФА 2016|2016]], [[Суперҷоми УЕФА 2017|2017]], [[Суперҷоми УЕФА 2022|2022]], [[Суперҷоми УЕФА 2024|2024]] ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' [[Суперҷоми УЕФА 1998|1998]], [[Суперҷоми УЕФА 2000|2000]], [[Суперҷоми УЕФА 2018|2018]] * [[Акс:Trofeo Copa Intercontinental 1960-2004.png|10px]] '''[[Ҷоми байниқораӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (4, рекорд):''' 1960, 1998, 2002, 2024 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (5, рекорд):''' [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2014|2014]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2016|2016]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2017|2017]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2022|2022]] * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2, рекорд):''' 1952, 1956 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1963 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1955, 1957 * '''[[Ҷоми иберо-америкоӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1994 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 2000 * '''[[Ҷоми Франс Беккенбауэр]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 2010 * '''[[Ҷоми Сантияго Бернабеу]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (28, рекорд):''' 1981, 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1991, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2018 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (9):''' 1980, 1986, 1988, 1990, 1992, 1993, 2001, 2002, 2004 == Рекордҳо == === Рекордҳои бошгоҳ === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * 15 ғалаба дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 3 ғалабаи пайиҳам дар Лигаи қаҳрамонҳо * 302 ғалаба дар бозиҳои Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА * 43 бозии хонагӣ пайиҳам «Реал» дар Лигаи қаҳрамонҳои УЕФА гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|title=«Реал» установил рекорд, забив в 43-м домашнем еврокубковом матче подряд|description=Прежний рекорд принадлежал «Тоттенхэм Хотспур», который с 1961 по 1984 год забивал в 42 еврокубковых матчах подряд|date=2018-09-20|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-10-12|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014611/https://www.championat.com/football/news-3546265-real-ustanovil-rekord-zabiv-v-43-m-domashnem-evrokubkovom-matche-podrjad.html|deadlink=no}}</ref> * 36 ҷоми қаҳрамонии Испониё * 121 гол дар як мавсими чемпионати Испониё * 73 бозӣ пайиҳам «Реал» ҳадди ақалл як гол задааст<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|title=Результативная серия «Реала» прервалась на 74-м матче|description=Мадридцы повторили мировой рекорд, установленный бразильским «Сантосом» в начале 60-х, но не сумели превзойти это достижение|date=2017-09-21|publisher=Чемпионат.com|access-date=2018-05-28|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130152/https://www.championat.com/football/news-2906836-rezultativnaja-serija-reala-prervalas-na-74-m-matche.html|deadlink=no}}</ref> === Рекорди бозикунҳо === ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' * [[Криштиану Роналду]] — 17 гол дар як мавсими [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]] * Криштиану Роналду — 11 гол дар як мавсими марҳилаи гурӯҳии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА * Криштиану Роналду — 19 гол дар як соли тақвимии Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА ==== Бар асоси теъдоди бозиҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар бозӣ кардаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=200|Ном !width=100|Замон !width=65|Ла Лига !width=60|Ҷоми Шоҳ !width=60|Ҷомҳои урупоӣ !width=60|Дигарон !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||550||37||132||22||'''741''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Икер|Касиляс}}||1999—2015||510||40||152||23||'''725''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Мануэл|Санчис}}||1983—2001||523||67||100||20||'''710''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Серхио|Рамос}}||2005—2021||469||48||129||25||'''671''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009-2023||439||44||133||27||'''648''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||461||84||87||13||'''645''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan=2|7||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Фернандо|Йерро}}||1989—2003 ||439||49||103||16||'''607''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}|| 1953—1971||428||74||94||6||'''602''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Хорватия|20px}} {{sortname|Лука|Модрич}}||2012—2025||394||34||134||35||'''597''' |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Хосе Антонио|Камачо}}||1973—1989||414||61||90||12||'''577''' |- {{col-end}} ==== Бар асоси теъдоди голҳо ==== * ''Ин феҳристи бозикунонест, ки дар таърихи бошгоҳ аз ҳама бештар гол задаанд.'' * ''Тибқи санаи 7-уми июли соли 2025.'' {|align="center" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width=40|№ !width=220|Ном !width=100|Замон !width=80|Голҳо !width=80|Бозиҳо |- |- bgcolor="#FFFFFF" |1||align="left"|{{Парчами Португалия|20px}} {{sortname|Криштиану|Роналду}}||2009—2018 ||'''450'''||438 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |2||align="left"|{{Парчами Фаронса|20px}} {{sortname|Карим|Бензема}}||2009—2023||'''354'''||648 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |3||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Раул|Гонсалес}}||1994—2010||'''323'''||741 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |4||align="left"|{{Парчами Аргентина|20px}}{{Парчами Колумбия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Алфредо|Ди Стефано}}||1953—1964||'''308'''||396 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |5||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Карлос|Сантийяна}}||1971—1988||'''290'''||645 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |6||align="left"|{{Парчами Венгрия|20px}}{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Ферентс|Пушкаш}}||1958—1966||'''242'''||262 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |7||align="left"|{{Парчами Мексика|20px}} {{sortname|Уго|Санчес}}|| 1985—1992||'''208'''||282 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |8||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Франсиско|Хенто}}||1953—1971||'''182'''||601 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |9||align="left"|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} {{sortname|Пирри|}}||1964—1979||'''172'''||561 |- |- bgcolor="#FFFFFF" |10||align="left"|{{Парчами Испания|20px}} {{sortname|Эмилио|Бутрагенйо}}||1983—1995||'''171'''||463 {{col-end}} == Ҳайати ҳозира == * ''Тибқи санаи 3-юми августи соли 2026'' {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=30 | № !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Бозигар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=50 | Кишвар !style="background: #AAD0FF; color:white" align=center width=200 | Рӯзи таваллуд |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Дарвозабонҳо |- |- bgcolor=white | 1 | [[Тибо Куртуа]] | {{Парчами Белгия}} | {{Зодрӯз|11|5|1992}} |- |- bgcolor=white | 13 | [[Андрей Лунин]] | {{Парчами Украина}} | {{Зодрӯз|11|2|1999}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Муҳофизатгарон |- |- bgcolor=white | 2 | [[Раул Асенсио]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|13|2|2003}} |- |- bgcolor=white | 3 | [[Эдер Милитао]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|18|1|1998}} |- |- bgcolor=white | 4 | [[Дин Ҳайсен]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|14|4|2005}} |- |- bgcolor=white | 12 | [[Трент Александер-Арнолд]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|7|10|1998}} |- |- bgcolor=white | 16 | [[Иброҳима Конате]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|25|5|1999}} |- |- bgcolor=white | 17 | [[Марк Кукурейя]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 18 | [[Алваро Каррерас]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|23|3|2003}} |- |- bgcolor=white | 22 | [[Антонио Рӯдигер]] | {{Парчами Олмон}} | {{Зодрӯз|3|3|1993}} |- |- bgcolor=white | 23 | [[Ферлан Менди]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|8|6|1995}} |- |- bgcolor=white | 24 | [[Дензел Думфрис]] | {{Парчами Нидерланд}} | {{Зодрӯз|18|4|1996}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Миёнмайдонӣ |- bgcolor=white | 5 | [[Ҷуд Беллингҳем]] | {{Парчами Англия}} | {{Зодрӯз|29|6|2003}} |- |- bgcolor=white | 6 | [[Эдуардо Камавинга]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|10|11|2002}} |- |- bgcolor=white | 8 | [[Федерико Валверде]] {{капитан_варзиш}} | {{Парчами Уругвай}} | {{Зодрӯз|22|7|1998}} |- |- bgcolor=white | 14 | [[Урелён Чуамени]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|27|1|2000}} |- |- bgcolor=white | 15 | [[Арда Гӯлер]] | {{Парчами Туркия}} | {{Зодрӯз|25|2|2005}} |- |- bgcolor=white | 20 | [[Бернарду Силва]] | {{Парчами Португалия}} | {{Зодрӯз|10|8|1994}} |- |- bgcolor=white | 27 | [[Тияго Питарч]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|3|8|2007}} |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=center| Ҳамлаварон |- bgcolor=white | 7 | [[Винисиус Ҷуниор]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|12|7|2000}} |- |- bgcolor=white | 9 | [[Эндрик Фелипе]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|21|7|2006}} |- |- bgcolor=white | 10 | [[Килиан Мбаппе]] | {{Парчами Фаронса}} | {{Зодрӯз|20|12|1998}} |- |- bgcolor=white | 11 | [[Родриго де Гоис|Родриго]] | {{Парчами Бразилия}} | {{Зодрӯз|9|1|2001}} |- |- bgcolor=white | 19 | [[Карлос Эспи]] | {{Парчами Испания}} | {{Зодрӯз|24|7|2005}} |- |- bgcolor=white | 21 | [[Браҳим Диас]] | {{Парчами Марокаш}} | {{Зодрӯз|3|8|1999}} |- |- bgcolor=white | 25 | [[Ян Диоманде]] | {{Парчами Кот-д’Ивуар}} | {{Зодрӯз|14|11|2006}} |- |} == Гузаришҳо 2026/2027 == === Тобистони 2026 === === Омаданд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи пешина |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Нидерланд}} [[Дензел Думфрис]]||{{Парчами Италия}} «[[Интер (бошгоҳи футбол)|Интер]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Фаронса}} [[Иброҳима Конате]]***||{{Парчами Англия}} «[[Ливерпул (бошгоҳи футбол)|Ливерпул]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марк Кукурейя]]||{{Парчами Англия}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Португалия}} [[Бернарду Силва]]***||{{Парчами Англия}} «[[Манчестер Сити]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Карлос Эспи]]||{{Парчами Испания}} «[[Леванте (бошгоҳи футбол)|Леванте]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Бразилия}} [[Эндрик Фелипе]]**||{{Парчами Фаронса}} «[[Олимпик Лион (бошгоҳи футбол)|Олимпик Лион]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Кот-д’Ивуар}} [[Ян Диоманде]]||{{Парчами Олмон}} «[[РБ Лайпсиг]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]]||{{Парчами Португалия}} «[[Бенфика (бошгоҳи футбол)|Бенфика]]» |- |} === Рафтанд === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size:90%" cellpadding="3" ! width="70" |Мавқеъ ! width="200"|Бозигар ! width="200"|Бошгоҳи оянда |- |align="center" |[[Дарвозабон (футбол)|Дарвозабон]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гонсалес]]||{{Парчами Испания}} «[[Севийя (бошгоҳи футбол)|Севийя]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Виктор Валдепеняс]]||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Австрия}} [[Давид Алаба]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Карвахал]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Марио Мартин]]||{{Парчами Испания}} «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]» |- |align="center" |[[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]]||{{Парчами Испания}} [[Фран Гарсия]]||{{Парчами Испания}} «[[Реал Бетис (бошгоҳи футбол)|Реал Бетис]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Дани Себайёс]]***||''[[Бозикуни озод]]'' |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Испания}} [[Сесар Паласиос]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |[[Нимҳимоятгар (футбол)|Миёнмайдон]]||{{Парчами Аргентина}} [[Франко Мастантуоно]]*||{{Парчами Италия}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |- |align="center" |[[Ҳамлагар (футбол)|Ҳамлагар]]||{{Парчами Испания}} [[Гонсало Гарсия]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |align="center" |Сармураббӣ||{{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]]||{{Парчами Англия}} «[[Фулҳем (бошгоҳи футбол)|Фулҳем]]» |- |} <small>* Ба иҷора </small> <br> <small>** Аз иҷора </small> <br> <small>*** [[Бозикуни озод]] </small> == Шахсиятҳо == === Ситоди мураббиён === [[Акс:Mourinho Madrid.jpg|thumb|left|250px| <div class="center">Сармураббии «Реал Мадрид» – [[Ҷозе Моуринё]]</div>]] {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: left;" |- ! Вазифа !! Ном |- |Сармураббӣ || {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] |- | rowspan="3" |Дастёрони сармураббӣ | {{Парчами Португалия}} [[Жоау Тралян]] |- | {{Парчами Португалия}} [[Педру Мачаду]] |- | {{Парчами Олмон}} [[Сами Хедира]] |- |Мураббии дарвозабонҳо || {{Парчами Португалия}} Нуну Сантуш |- |Мураббии бадансоз || {{Парчами Португалия}} [[Антониу Диаш]] |- |Мураббии омодагии ҷисмонӣ || {{Парчами Италия}} [[Антонио Пинтус]] |- |Мутахассиси илми варзишӣ || {{Парчами Португалия}} Сандру Каррису |- |Роҳбари шуъбаи таҳлил || {{Парчами Италия}} Роберто Мерелла |} * <small>''Тибқи санаи 10-уми июли соли 2026''</small> * <small>''Сарчашма: БФ Реал Мадрид''<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players|title=Ситоди мураббиён|website=Real Madrid CF|access-date=15 July 2026}}</ref></small> === Феҳристи сармураббиён === {| |valign="top"| * {{Парчами Ирландия}} [[Артур Ҷонсон]] (1910—1920) * {{Парчами Испания}} [[Хуан де Карсер]] (1920—1926) * {{Парчами Испания}} [[Педро Лйоренте]] (1926) * {{Парчами Испания}} [[Сантияго Бернабеу]] (1926—1927) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Берраондо]] (1927—1929) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Киранте]] (1929—1930) * {{Парчами Венгрия}} [[Липпо Ҳертска]] (1930—1932) * {{Парчами Австрия}} [[Роберт Фирст]] (1932—1934) * {{Парчами Испания}} [[Франсиско Бру]] (1934—1941) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Армет]] (1941—1943) * {{Парчами Испания}} [[Рамон Энсинас]] (1943—1945) * {{Парчами Испания}} [[Хасинто Кинкосес]] (1945—1946, 1947—1948) * {{Парчами Испания}} [[Балтасар Албенис]] (1946—1947, 1950—1951) * {{Парчами Англия}} [[Майкл Кипинг]] (1948—1950) * {{Парчами Уругвай}} [[Эктор Скароне]] (1951—1952) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Антонио Ипиня]] (1952—1953) * {{Парчами Уругвай}} [[Энрике Фернандес Виола|Энрике Фернандес]] (1953—1954) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Вилялонга]] (1954—1957) * {{Парчами Аргентина}} [[Луис Карниглия]] (1957—1959; 1959) * {{Парчами Испания}} [[Мигел Мунёс]] (1959; 1960—1974) * {{Парчами Парагвай}} [[Мануэл Флейтас Солич|Мануэл Флейтас]] (1959—1960) * {{Парчами Испания}} [[Луис Моловнй|Луис Моловни]] (1974; 1977—1979; 1982; 1985—1986) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Милян Милянич]] (1974—1977) * {{Парчами Югославия (1945-1991)}} [[Вуядин Бошков]] (1979—1982) * {{Парчами Испания}} {{Парчами Аргентина}} {{Парчами Колумбия}} [[Алфредо Ди Стефано]] (1982—1984; 1990—1991) * {{Парчами Испания}} [[Амансио Амаро]] (1984—1985) * {{Парчами Нидерланд}} [[Лео Беенҳаккер]] (1986—1989; 1992) |valign="top"| * {{Парчами Вэлс}} [[Ҷон Тошак]] (1989—1990; 1999) * {{Парчами Югославия (1945—1991)}} {{Парчами Югославия (1992—2003)}} [[Радомир Антич]] (1991—1992) * {{Парчами Испания}} [[Бенито Флоро]] (1992—1994) * {{Парчами Испания}} [[Висенте Дел Боске]] (1994; 1996; 1999—2003) * {{Парчами Аргентина}} [[Хорхе Валдано]] (1994—1996) * {{Парчами Испания}} [[Арсенио Иглесиас]] (1996) * {{Парчами Италия}} [[Фабио Капелло]] (1996—1997; 2006—2007) * {{Парчами Олмон}} [[Юпп Ҳайнкес]] (1997—1998) * {{Парчами Нидерланд}} [[Гус Ҳиддинк]] (1998—1999) * {{Парчами Португалия}} [[Карлуш Кейруш]] (2003—2004) * {{Парчами Испания}} [[Хосе Антонио Камачо]] (2004) * {{Парчами Испания}} [[Мариано Гарсия Ремон]] (2004) * {{Парчами Бразилия}} [[Вандерлей Лушембурго]] (2004—2005) * {{Парчами Испания}} [[Хуан Рамон Лопес Каро]] (2005—2006) * {{Парчами Олмон}} [[Бернд Шустер]] (2007—2008) * {{Парчами Испания}} [[Хуанде Рамос]] (2008—2009) * {{Парчами Чили}} [[Мануэл Пеллегрини]] (2009—2010) * {{Парчами Португалия}} [[Ҷозе Моуринё]] (2010—2013, 2026—{{Т. ҳ.}}) * {{Парчами Италия}} [[Карло Анчелотти]] (2013—2015, 2021—2025) * {{Парчами Испания}} [[Рафаэл Бенитес]] (2015—2016) * {{Парчами Фаронса}} [[Зайниддин Зидон]] (2016—2018; 2019—2021) * {{Парчами Испания}} [[Хулен Лопетеги]] (2018) * {{Парчами Аргентина}} [[Сантияго Солари]] (2018—2019) * {{Парчами Испания}} [[Хаби Алонсо]] (2025—2026) * {{Парчами Испания}} [[Алваро Арбелоа]] (2026) |} === Феҳристи президентҳои бошгоҳ === {|align="centre" bgcolor="#1F3B66" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gold solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#1F3B66 style="color:white;" !width="200"|Солҳо !width="220"|Президент |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2009—{{Т. ҳ.}} |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2006—2009 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Калдерон]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|2000—2006 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Флорентино Перес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1995—2000 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Лоренсо Санс]]'''<ref>[https://lenta.ru/news/2020/03/22/rip/ Собиқ президенти «Реал» [[Дунёгирии COVID-19|аз коронавирус]] даргузашт] // 22 марти 2020</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1985—1995 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Рамон Мендоса]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1978—1985 |align=left|{{Парчами Испания|20px}} '''[[Луис де Карлос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1943—1978 |align=left|{{Парчами Испания (1945—1977)|20px}} '''[[Сантияго Бернабеу]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1940—1943 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Антонио Сантос Пералба]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1936—1940 |align=left|{{Парчами Испания (1939—1945)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1930—1935 |align=left|{{Парчами Испания (1931—1939)|20px}} '''[[Луис Усера]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1926—1930 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Луис де Уркихо]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1916—1926 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Педро Парахес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1908—1916 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Адолфо Мелендес]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1904—1908 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Карлос Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1902—1904 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хуан Падрос]]''' |- bgcolor="#FFFFFF" |align=center|1900—1902 |align=left|{{Парчами Испания (1785—1931)|20px}} '''[[Хулиан Паласиос]]''' |} == Молия ва дороӣ == Бошгоҳи «Реал Мадрид» дар даврони аввалини раёсати [[Флорентино Перес]] (солҳои 2000–2006) ҳадафгузорӣ кард, ки ба сарватмандтарин бошгоҳи ҳирфаии футболи ҷаҳон табдил шавад<ref>{{cite news| title=Perez resigns as Real Madrid president| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| publisher=BBC| access-date=11 December 2008| date=27 February 2006| archive-date=3 February 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190203171959/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4757112.stm| url-status=live}}</ref>. [[Соли 2001]], бахше аз замини тамринии бошгоҳ ба шаҳрдории Мадрид вогузор шуд ва бахши дигари он ба ширкатҳои Repsol YPF, Mutua Automovilística de Madrid, Sacyr Vallehermoso ва OHL фурӯхта шуд. Фурӯши ин заминҳо қарзи 270 миллионевроии бошгоҳро пурра пардохт кард ва имкони ҷазби бозикунони гаронарзише чун [[Зайниддин Зидон]], [[Луиш Фигу]], [[Роналдо]] ва [[Дэвид Бекҳэм]]ро фароҳам намуд. Шаҳрдорӣ пештар корбарии заминро барои сохтмон тағйир дода буд, ки ҳамин амр боиси афзоиши арзиши он шуд. Сипас, Комиссиюни Урупо таҳқиқе оғоз кард, ки мушаххас шавад оё баҳои пардохтшуда беш аз ҳад набуда ва ба унвони кӯмаки молии ғайриқонунии давлатӣ ҳисоб намешавад. Даромади ҳосил аз фурӯши замин сарфи сохти маҷмааи тамринии замонавӣ дар канораҳои Мадрид шуд. Бо он ки сиёсатҳои Перес боиси рушди молии бошгоҳ гашт ва аз зарфияти бозоргии он, бавижа дар [[Осиё]] ба хубӣ баҳрабардорӣ шуд, аммо ба далели тамаркуз беш аз ҳад ба тиҷорат ва бренд ба ҷои натиҷаҳои варзишӣ, мавриди интиқод қарор гирифт. Дар моҳи сентябри соли 2007, «Реал Мадрид» аз тарафи оҷонсии BBDO ба унвони арзишмандтарин бренди футболи Урупо шинохта шуд. Дар [[соли 2008]], арзиши он 951 миллион евро баровард шуд ва пас аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷойгоҳи дуюм қарор гирифт. Дар соли 2010 бошгоҳ бештарин ҳаҷми даромадро дар миёни бошгоҳҳои футболи ҷаҳон дошт. Бар пояи пажӯҳиши [[Донишгоҳи Ҳарвард]], «Реал Мадрид» яке аз 20 бренди шинохташудаи ҷаҳон аст, ки ҳатто бозикунони он низ ба унвони чеҳраҳои маъруфи тиҷорӣ шинохта мешаванд. Шумори ҳаводорони бошгоҳ дар саросари ҷаҳон ҳудуди 287 миллион нафар тахмин мешавад. Дар соли 2010, маҷаллаи [[Forbes]] арзиши бошгоҳро 992 миллион евро (1.323 миллиард доллари ИМА) арзёбӣ карда, онро баъд аз бошгоҳи «[[Манчестер Юнайтед]]» дар ҷои дуюм гузошт<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |work=Forbes |date=2009-06-30 |accessdate=2010-08-07 |archivedate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301233843/http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html }}</ref>. Дар ҳамон сол, мувофиқи гузориши Deloitte, даромади бошгоҳ 401 миллион евро буд, ки дар рутбаи нахусти ҷаҳон қарор дошт<ref>{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |date= |accessdate=2010-08-07 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |url-status=live |archivedate=2010-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm }}</ref>. «Реал Мадрид» як анҷумани сабтшуда (асосан варзишӣ) мебошад ва ба аъзои худ («socio»-ҳо) тааллуқ дорад. Ин аъзо, ки солона ҳаққи узвият пардохт мекунанд, президенти бошгоҳро аз тариқи раъйдиҳӣ интихоб мекунанд. Президент иҷоза надорад аз сармояи шахсии худ истифода кунад ва бошгоҳ аз ҳисоби даромади худ идора мешавад<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |title=How Real Madrid can afford their transfer spending splurge?&nbsp;– ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=2009-06-12 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 |url-status=live |archivedate=2009-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615020900/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=654437&sec=transfersopinion&root=transfersopinion&cc=5739 }}</ref><ref>{{книга |заглавие=Handbook on the economics of sport |издательство={{Нп3|Edward Elgar Publishing}} |год=2006 |isbn=1-84376-608-6 |страницы=299 |язык=und |автор=Andreff, Wladimir; Szymański, Stefan}}</ref>. Тибқи омори соли 2010, бошгоҳ 60 000 узви расмӣ дорад<ref>{{cite web|title=Real Madrid drama. The oldest supporter died|url=http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|publisher=ziare.com|year=2010|lang=ro|accessdate=2010-09-21|archive-date=2014-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702113813/http://www.ziare.com/real-madrid/suporteri/drama-la-real-madrid-a-murit-cel-mai-vechi-suporter-998175|url-status=live}}</ref>. Дар поёни фасли 2009/10, қарзи софи бошгоҳ 244,6 миллион евро буд, ки нисбат ба соли қаблӣ 82,1 миллион евро коҳиш ёфт. Пас аз фасли 2010/11, ин нишондод то 170 миллион евро поин рафт<ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Official Announcement |publisher=Realmadrid.com |date=2012-03-14 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928065352/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad/1330091096621/noticia/ComunicadoOficial/Official_Announcement_2012-03-14.htm |archivedate=2013-09-28 |url-status=dead }}</ref>. Аз соли 2007 то 2011, бошгоҳи «Шоҳона» 190 миллион евро фоидаи соф ба даст овард<ref name="blogspot1">{{cite web |author=The Swiss Rambler |url=http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |title=The Swiss Ramble: Real Madrid And Financial Fair Play |publisher=Swissramble.blogspot.ie |date=2011-06-21 |accessdate=2012-07-04 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114043046/http://swissramble.blogspot.ie/2011/06/real-madrid-and-financial-fair-play.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%25_increase_over_the_.htm |title=Real Madrid C.F.&nbsp;– Official Web Site&nbsp;– Real Madrid's annual turnover amounts to €480.2 million, showing an 8.6% increase over the previous financial year |publisher=Realmadrid.com |date=2011-09-16 |accessdate=2012-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606085658/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1330066580018/noticia/Noticia/Real_Madrid_s_annual_turnover_amounts_to_480.2_million_euros,_showing_an_8.6%_increase_over_the_.htm |archivedate=2013-06-06 |url-status=dead }}</ref>. Дар мавсими 2009/10, бошгоҳ аз ҳисоби фурӯши билетҳо 150 миллион евро даромад касб кард. Ҳамчунин, теъдоди фурӯши солонаи пироҳанҳои даста то 1,5 миллион адад мерасид. Маҷмӯи дастмузди тим дар фасли 2010/11 169 миллион евро буд. [[Соли 2013]], Forbes «Каҳкашониҳо»-ро бо арзиши 3,3 миллиард доллар гаронбаҳотарин бошгоҳи варзишии ҷаҳон муаррифӣ кард. То соли 2022, ин нишондод ба 5,1 миллиард доллар афзоиш ёфт. == Футболбозони беҳтарин дар таърих == <gallery caption="" 'футболбозони="" беҳтарин="" дар="" таърих'''="" widths="150px" heights="150px" class="center"> Mcu Alfredo Di Stefano.jpg|[[Алфредо Ди Стефано]] Kopa, Franse vortballer.jpg|[[Раймон Копа]] Ferenc Puskás.jpg|[[Ферентс Пушкаш]] Francisco 'Paco' Gento en 1966.jpg|[[Франсиско Хенто]] Raul Gonzalez 10mar2007 (cropped).jpg|[[Раул (футболбоз)|Раул]] CasillasReal cropped.jpg|[[Икер Касиляс]] UEFA TT 7209.jpg|[[Луиш Фигу]] Zinedine Zidane (cropped).JPG|[[Зайниддин Зидон]] Ronaldo 2002 cropped.jpg|[[Роналдо]] Roberto-carlos-wikipedia-2021.png|[[Роберто Карлос]] David-Beckham3.jpg|[[Дэвид Бекҳэм]] Fabio Cannavaro Real Madrid.jpg|[[Фабио Каннаваро]] SergioRamos.jpg|[[Серхио Рамос]] C. Ronaldo - Ballon d'Or 2014.jpg|[[Криштиану Роналду]] Karim Benzema 2018.jpg|[[Карим Бензема]] Luka Modric 2015.jpg|[[Лука Модрич]] Liver-RM (2) (cropped).jpg|[[Гарет Бейл]] Toni Kroos Real Madrid 2021.jpg|[[Тони Кроос]] </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{китоб |унвон=Real Madrid |нашриёт=Aréna 2000 |сол=2002 |isbn=963-86167-5-X |забон=und |муаллиф=Dénes, Tamás; Rochy, Zoltán}} * {{китоб |унвон=Morbo: The Story of Spanish Football |ссылка=https://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball |нашриёт=WSC Books Limited |год=2003 |нашр=New |isbn=0-9540134-6-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=White Storm: The Story of Real Madrid |пайванд=https://archive.org/details/whitestorm100yea0000ball |нашриёт=Mainstream |сол=2003 |isbn=1-84018-763-8 |забон=und |муаллиф=Ball, Phil}} * {{китоб |унвон=El Macca: Four Years with Real Madrid |нашриёт=[[Simon & Schuster]] |сол=2003 |isbn=0-7434-8920-9 |забон=und |муаллиф=McManaman, Steve; Edworthy, Sarah}} * {{китоб |унвон=Real Madrid: Cien años de leyenda, 1902–2002 |нашриёт=Everest |сол=2002 |isbn=84-241-9215-X |забон=es |муаллиф=Luis Miguel González; Luis González López; Fundación Real Madrid}} * {{китоб |унвон=The Real Madrid Way: How Values Created the Most Successful Sports Team on the Planet |нашриёт={{Нп3|BenBella Books}} |сол=2016 |isbn=978-1942952541 |забон=en |муаллиф={{Нп3|Steven Mandis|Mandis, Steven G.|en|Steven Mandis}}}} == Пайвандҳо == * [http://www.realmadrid.com Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Реал Мадрид»]{{ref|en}}{{ref|es}}{{ref|ja}}{{ref|ar}} * [http://www.laliga.es/en/laliga-santander/real-madrid БФ «Реал Мадрид»] дар [[Ла Лига]]{{ref|en}}{{ref|es}} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50051/profile/index.html БФ «Реал Мадрид»] дар [[УЕФА]] {{Пайвандҳои беруна}} {{Ҳайати БФ Реал Мадрид}} {{Мураббиёни БФ Реал Мадрид}} {{Реал Мадрид}} {{Бозиҳои БФ Реал Мадрид}} {{Мавсимҳои БФ Реал Мадрид}} {{Қаҳрамонҳои футболи Испониё}} {{Дорандагони Суперҷоми Урупо}} {{Ғолибони Ҷоми байниқитъавӣ}} {{Ғолибони Лигаи Урупо УЕФА}} {{Чемпионати футболи Испониё}} {{Ғолибони Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА}} {{Бошгоҳҳо-бунёнгузорони ИБУ}} {{Ғолибони ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо}} [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол, таъсисёфта дар соли 1902]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои варзишии Мадрид]] [[Гурӯҳ:БФ «Реал Мадрид»| ]] 2zs4gds4a41bqaespsk8q5ix95sl5b5 0 171430 1483439 1369344 2026-08-15T14:15:33Z Zafer 20028 Photo changed 1483439 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Талиска |акс = Talisca 94 Fenerbahçe 20260805 (8) (cropped).JPG |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = |номи_пурра = Андерсон Соуза Конкеикан<br>(Anderson Souza Conceição) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1994|2|1|df=y}} |макони_таваллуд = [[Фейра Де Cантана]], [[Бразилия]]<ref group=қайд>[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Feira de Santana|Feira de Santana]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{convert|1.91|m|ftin|abbr=on}} |мавқеъ = {{afp|AM}} |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Туркия}} [[Бешикташ Ж.К.|Бешикташ]][[:en:Beşiktaş J.K.|^en]] |рақам = 10 |солҳои_ҷавонӣ1 = 2007 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[КР Васко Да Гама|Васко Да Гама]][[:en:CR Vasco da Gama|^en]] |солҳои_ҷавонӣ2 = 2009–2013 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Ипорте Клубе Баиа|Баиа]][[:en:Esporte Clube Bahia|^en]] |солҳо1 = 2013–2014 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Ипорте Клубе Баиа|Баиа]][[:en:Esporte Clube Bahia|^en]] |баромадҳо1 = 30 |голҳо1 = 4 |солҳо2 = 2014– |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Португалия}} [[C.Л. Бенфика|Бенфика]][[:en:S.L. Benfica|^en]] |баромадҳо2 = 52 |голҳо2 = 12 |солҳо3 = 2016– |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Туркия}} → [[Бешикташ Ж.К.|Бешикташ]] (кироӣ)[[:en:Beşiktaş J.K.|^en]] |баромадҳо3 = 22 |голҳо3 = 13 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = 2013 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол то|20|Brazil}}[[:en:Brazil national under-20 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = 2 |голҳои_миллӣ1 = 0 |солҳои_миллӣ2 = 2014– |дастаи_миллӣ2 = {{Футбол то|23|Brazil}}[[:en:Brazil national under-23 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ2 = 4 |голҳои_миллӣ2 = 1 |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = 28 May 2017 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 29 March 2015 }} '''Андерсон Соуза Конкеикан''' ({{lang-pt|''Anderson Souza Conceição''}}; [[1 феврал]]и [[1994]], [[Фейра Де Cантана]], [[Бразилия]]) — футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|am}}.<ref>[[:en:Talisca|Talisca]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 1 феврал]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1994]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ипорте Клубе Баиа]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ C.Л. Бенфика]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Бешикташ Ж.К.]] {{Brazil-footy-bio-stub}} 652m14p5hwi23kx69f0oefrp7v6rheb 0 200676 1483459 1334529 2026-08-16T04:09:32Z Zosya95 54344 1483459 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Найшакар |image file = JfPaltoc221AngatGliricidiaSaccharumspfvf.JPG |image title = |image descr = Найшакари ёбоӣ |regnum = Рустаниҳо |rang = Намуд |latin = Saccharum |author = [[Карл Линней|L.]] (1753) |syn = * {{Bt|Erianthus|[[Michx.]] (1803)}} — Шерстоцвет * {{Bt|Lasiorrhachis|([[Hack.]]) [[Stapf]] (1927)}} * {{Bt|Narenga|[[Bor]] (1940)}} * {{Bt|Ripidium|[[Trin.]] (1820), [[nom. superfl.]]}} * {{Bt|Saccharifera|[[Stokes]] (1812), nom. superfl.}} * {{Bt|Syllepis|[[E.Fourn.]] (1886)}} * {{Bt|Tripidium|[[H.Scholz]] (2006)}} |typus = {{Bt|[[Saccharum officinarum]]|L. (1753)}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Saccharum |commons = Category:Saccharum |itis = 42054 |ncbi = 4546 |eol = 108204 |grin = 10630 |ipni = 330004-2 }} '''Найшакар''' ({{Забон-ла|Saccharum officinarum}}) — ҷинси [[Рустанӣ|рустаниҳои]] бисёрсолаи қанддорест аз оилаи [[хушаиҳо]]. Пояаш рости ба­ланд (то 6 м). Туғаш ва шохчаҳояш банддор, хушачаҳо­яш бо мӯякҳои дароз ва гулҳои дуҷинса фаро гирифта шудааст. == Парвариш == Найшакарро аз қаламча зиёд мекунанд. Дар плантатсияҳои найшакар соле 3—5 маротиба ҳосил меғундоранд, ки ҳуҷайраҳои паренхимии пояи он то 20% (найшакари худрӯй 2—10%) қанд до­рад. Аз шираи он [[ром]] тайёр мекунанд. Партонҳояшро дар сохтмон ва чун сӯзишворӣ ба кор мебаранд. Осиёи Ҷанубу Шарқиро ватани найшакар мешуморанд. Найшакарро дар Ҳиндустон 3 ҳазор сол пеш аз мелод кишт мекарданд. Дар садаи VI Найшакар дар мамлакатҳои Шарқи Наздик, баҳри Миёназамин ва Хитой парвариш мешуд. Найшакарро дар садаи XV ба ҷазҳои Азору Канар ва дертар аз Ис­пания ба Кубаю Мексика оварданд. Ҳосилнокии маёнаи пояи найшакар 400— 500 сентнер/га (дар участкаҳои тақрибавӣ то 2000 сентнер/га) мебошад. Дар Иттиҳоди Шӯравӣ найшакар чун зироати яксола дар водии Вахши [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] ва вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон парвариш карда мешавад. Моҳҳои феврал— март найшакарро ба ҷуякҳо шинонида, моҳи октябр (450—500 то 800 сентнер/га) меғундоранд. Қандинокии пояи найшакар 8—10% аст. Найшакар барои истеҳсоли ром истифода ме­шавад. == Гунаҳо == Бино ба маълумоти Боғҳои ботаникии подшоҳӣ Кю 36 намудро дар бар мегирад<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Saccharum&page=quickSearch Список видов рода Сахарный тростник на сайте Royal Botanic Gardens, Kew](англ.) (Проверено 21&nbsp;декабря&nbsp;2014)</ref>: * Saccharum alopecuroides{{Bt-latrus|Saccharum alopecuroides||aut=(L.) Nutt. (1818)}}(L.) Nutt. (1818) * Saccharum angustifolium{{Bt-latrus|Saccharum angustifolium||aut=(Nees) Trin. (1836)}}(Nees) Trin. (1836) * Saccharum arundinaceum{{Bt-latrus|Saccharum arundinaceum||aut=Retz. (1786)}}Retz. (1786) * Saccharum asperum{{Bt-latrus|Saccharum asperum||aut=(Nees) Steud. (1854)}}(Nees) Steud. (1854) * Saccharum baldwinii{{Bt-latrus|Saccharum baldwinii||aut=Spreng. (1824)}}Spreng. (1824) * Saccharum beccarii{{Bt-latrus|Saccharum beccarii||aut=(Stapf) Cope (1980)}}(Stapf) Cope (1980) * Saccharum bengalense{{Bt-latrus|Saccharum bengalense||aut=Retz. (1789)}}Retz. (1789) * Saccharum brevibarbe{{Bt-latrus|Saccharum brevibarbe||aut=(Michx.) Pers. (1805)}}(Michx.) Pers. (1805) * Saccharum coarctatum{{Bt-latrus|Saccharum coarctatum||aut=(Fernald) R.D.Webster (1995)}}(Fernald) R.D.Webster (1995) * Saccharum contortum{{Bt-latrus|Saccharum contortum||aut=(Baldwin ex Elliott) Nutt. (1818)}}(Baldwin ex Elliott) Nutt. (1818) * Saccharum fallax{{Bt-latrus|Saccharum fallax||aut=Balansa (1890)}}Balansa (1890) * Saccharum filifolium{{Bt-latrus|Saccharum filifolium||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum formosanum{{Bt-latrus|Saccharum formosanum||aut=(Stapf) Ohwi (1942)}}(Stapf) Ohwi (1942) * Saccharum giganteum{{Bt-latrus|Saccharum giganteum||aut=(Walter) Pers. (1805)}}(Walter) Pers. (1805) * Saccharum griffithii{{Bt-latrus|Saccharum griffithii||aut=Munro ex Aitch. (1882)}}Munro ex Aitch. (1882) * Saccharum hildebrandtii{{Bt-latrus|Saccharum hildebrandtii||aut=(Hack.) Clayton (1981)}}(Hack.) Clayton (1981) * Saccharum kajkaiense{{Bt-latrus|Saccharum kajkaiense||aut=(Melderis) Melderis (1970)}}(Melderis) Melderis (1970) * Saccharum kanashiroi{{Bt-latrus|Saccharum kanashiroi||aut=(Ohwi) Ohwi (1942)}}(Ohwi) Ohwi (1942) * Saccharum longesetosum{{Bt-latrus|Saccharum longesetosum||aut=(Andersson) V.Naray. ex Bor (1940)}}(Andersson) V.Naray. ex Bor (1940) * Saccharum maximum{{Bt-latrus|Saccharum maximum||aut=(Brongn.) Trin. (1836)}}(Brongn.) Trin. (1836) * Saccharum narenga{{Bt-latrus|Saccharum narenga||aut=(Nees ex Steud.) Hack. (1889)}}(Nees ex Steud.) Hack. (1889) * Saccharum officinarum{{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}L. (1753){{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}Сахарный тростник культивируемый{{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}Сахарный тростник благородныйtypus * Saccharum perrieri{{Bt-latrus|Saccharum perrieri||aut=(A.Camus) Clayton (1981)}}(A.Camus) Clayton (1981) * Saccharum procerum{{Bt-latrus|Saccharum procerum||aut=Roxb. (1820)}}Roxb. (1820) * Saccharum ravennae{{Bt-latrus|Saccharum ravennae||aut=(L.) L. (1774)}}(L.) L. (1774) * Saccharum robustum{{Bt-latrus|Saccharum robustum||aut=E.W.Brandes & Jeswiet ex Grassl (1946)}}E.W.Brandes & Jeswiet ex Grassl (1946) * Saccharum rufipilum{{Bt-latrus|Saccharum rufipilum||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum sikkimense{{Bt-latrus|Saccharum sikkimense||aut=(Hook.f.) V.Naray. ex Bor (1940)}}(Hook.f.) V.Naray. ex Bor (1940) * Saccharum spontaneum{{Bt-latrus|Saccharum spontaneum|Сахарный тростник дикий|aut=L. (1771)}}L. (1771){{Bt-latrus|Saccharum spontaneum|Сахарный тростник дикий|aut=L. (1771)}}Сахарный тростник дикий * Saccharum stewartii{{Bt-latrus|Saccharum stewartii||aut=Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg (1994)}}Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg (1994) * Saccharum strictum{{Bt-latrus|Saccharum strictum||aut=(Host) Spreng. (1815)}}(Host) Spreng. (1815) * Saccharum velutinum{{Bt-latrus|Saccharum velutinum||aut=(Holttum) Cope (1980)}}(Holttum) Cope (1980) * Saccharum viguieri{{Bt-latrus|Saccharum viguieri||aut=(A.Camus) Clayton (1981)}}(A.Camus) Clayton (1981) * Saccharum villosum{{Bt-latrus|Saccharum villosum||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum wardii{{Bt-latrus|Saccharum wardii||aut=(Bor) Bor ex Cope (1980)}}(Bor) Bor ex Cope (1980) * Saccharum williamsii{{Bt-latrus|Saccharum williamsii||aut=(Bor) Bor ex Cope (1980)}}(Bor) Bor ex Cope (1980) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Поляруш Е. И., Сахарный тростник и его культура на юге Средней Азии, Сталинабад, 1959; * Устименно Г. В., Велюченко И. С., Тропичес­кие пропашные културы, М., 1906; * Жуковский П. М., Културные растения н их сородичи, Л.. 1971. == Сарчашма == * {{ЭСТ|Найшакар||муаллиф=}} dplqucrz5wgw7s29qbdw4p6frxoe1cf 1483460 1483459 2026-08-16T04:10:37Z Zosya95 54344 1483460 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Найшакар |image file = JfPaltoc221AngatGliricidiaSaccharumspfvf.JPG |image title = |image descr = Найшакари ёбоӣ |regnum = Рустаниҳо |rang = Намуд |latin = Saccharum |author = [[Карл Линней|L.]] (1753) |syn = * {{Bt|Erianthus|[[Michx.]] (1803)}} — Шерстоцвет * {{Bt|Lasiorrhachis|([[Hack.]]) [[Stapf]] (1927)}} * {{Bt|Narenga|[[Bor]] (1940)}} * {{Bt|Ripidium|[[Trin.]] (1820), [[nom. superfl.]]}} * {{Bt|Saccharifera|[[Stokes]] (1812), nom. superfl.}} * {{Bt|Syllepis|[[E.Fourn.]] (1886)}} * {{Bt|Tripidium|[[H.Scholz]] (2006)}} |typus = {{Bt|[[Saccharum officinarum]]|L. (1753)}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Saccharum |commons = Category:Saccharum |itis = 42054 |ncbi = 4546 |eol = 108204 |grin = 10630 |ipni = 330004-2 }} '''Найшакар''' ({{Забон-ла|Saccharum}}) — [[Авлод (таксономия)|авлоди]] [[Рустанӣ|рустаниҳои]] бисёрсолаи қанддорест аз оилаи [[хӯшаиҳо]]. Пояаш рости ба­ланд (то 6 м). Туғаш ва шохчаҳояш банддор, хушачаҳо­яш бо мӯякҳои дароз ва гулҳои дуҷинса фаро гирифта шудааст. == Парвариш == Найшакарро аз қаламча зиёд мекунанд. Дар плантатсияҳои найшакар соле 3—5 маротиба ҳосил меғундоранд, ки ҳуҷайраҳои паренхимии пояи он то 20% (найшакари худрӯй 2—10%) қанд до­рад. Аз шираи он [[ром]] тайёр мекунанд. Партонҳояшро дар сохтмон ва чун сӯзишворӣ ба кор мебаранд. Осиёи Ҷанубу Шарқиро ватани найшакар мешуморанд. Найшакарро дар Ҳиндустон 3 ҳазор сол пеш аз мелод кишт мекарданд. Дар садаи VI Найшакар дар мамлакатҳои Шарқи Наздик, баҳри Миёназамин ва Хитой парвариш мешуд. Найшакарро дар садаи XV ба ҷазҳои Азору Канар ва дертар аз Ис­пания ба Кубаю Мексика оварданд. Ҳосилнокии маёнаи пояи найшакар 400— 500 сентнер/га (дар участкаҳои тақрибавӣ то 2000 сентнер/га) мебошад. Дар Иттиҳоди Шӯравӣ найшакар чун зироати яксола дар водии Вахши [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] ва вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон парвариш карда мешавад. Моҳҳои феврал— март найшакарро ба ҷуякҳо шинонида, моҳи октябр (450—500 то 800 сентнер/га) меғундоранд. Қандинокии пояи найшакар 8—10% аст. Найшакар барои истеҳсоли ром истифода ме­шавад. == Гунаҳо == Бино ба маълумоти Боғҳои ботаникии подшоҳӣ Кю 36 намудро дар бар мегирад<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Saccharum&page=quickSearch Список видов рода Сахарный тростник на сайте Royal Botanic Gardens, Kew](англ.) (Проверено 21&nbsp;декабря&nbsp;2014)</ref>: * Saccharum alopecuroides{{Bt-latrus|Saccharum alopecuroides||aut=(L.) Nutt. (1818)}}(L.) Nutt. (1818) * Saccharum angustifolium{{Bt-latrus|Saccharum angustifolium||aut=(Nees) Trin. (1836)}}(Nees) Trin. (1836) * Saccharum arundinaceum{{Bt-latrus|Saccharum arundinaceum||aut=Retz. (1786)}}Retz. (1786) * Saccharum asperum{{Bt-latrus|Saccharum asperum||aut=(Nees) Steud. (1854)}}(Nees) Steud. (1854) * Saccharum baldwinii{{Bt-latrus|Saccharum baldwinii||aut=Spreng. (1824)}}Spreng. (1824) * Saccharum beccarii{{Bt-latrus|Saccharum beccarii||aut=(Stapf) Cope (1980)}}(Stapf) Cope (1980) * Saccharum bengalense{{Bt-latrus|Saccharum bengalense||aut=Retz. (1789)}}Retz. (1789) * Saccharum brevibarbe{{Bt-latrus|Saccharum brevibarbe||aut=(Michx.) Pers. (1805)}}(Michx.) Pers. (1805) * Saccharum coarctatum{{Bt-latrus|Saccharum coarctatum||aut=(Fernald) R.D.Webster (1995)}}(Fernald) R.D.Webster (1995) * Saccharum contortum{{Bt-latrus|Saccharum contortum||aut=(Baldwin ex Elliott) Nutt. (1818)}}(Baldwin ex Elliott) Nutt. (1818) * Saccharum fallax{{Bt-latrus|Saccharum fallax||aut=Balansa (1890)}}Balansa (1890) * Saccharum filifolium{{Bt-latrus|Saccharum filifolium||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum formosanum{{Bt-latrus|Saccharum formosanum||aut=(Stapf) Ohwi (1942)}}(Stapf) Ohwi (1942) * Saccharum giganteum{{Bt-latrus|Saccharum giganteum||aut=(Walter) Pers. (1805)}}(Walter) Pers. (1805) * Saccharum griffithii{{Bt-latrus|Saccharum griffithii||aut=Munro ex Aitch. (1882)}}Munro ex Aitch. (1882) * Saccharum hildebrandtii{{Bt-latrus|Saccharum hildebrandtii||aut=(Hack.) Clayton (1981)}}(Hack.) Clayton (1981) * Saccharum kajkaiense{{Bt-latrus|Saccharum kajkaiense||aut=(Melderis) Melderis (1970)}}(Melderis) Melderis (1970) * Saccharum kanashiroi{{Bt-latrus|Saccharum kanashiroi||aut=(Ohwi) Ohwi (1942)}}(Ohwi) Ohwi (1942) * Saccharum longesetosum{{Bt-latrus|Saccharum longesetosum||aut=(Andersson) V.Naray. ex Bor (1940)}}(Andersson) V.Naray. ex Bor (1940) * Saccharum maximum{{Bt-latrus|Saccharum maximum||aut=(Brongn.) Trin. (1836)}}(Brongn.) Trin. (1836) * Saccharum narenga{{Bt-latrus|Saccharum narenga||aut=(Nees ex Steud.) Hack. (1889)}}(Nees ex Steud.) Hack. (1889) * Saccharum officinarum{{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}L. (1753){{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}Сахарный тростник культивируемый{{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}Сахарный тростник благородныйtypus * Saccharum perrieri{{Bt-latrus|Saccharum perrieri||aut=(A.Camus) Clayton (1981)}}(A.Camus) Clayton (1981) * Saccharum procerum{{Bt-latrus|Saccharum procerum||aut=Roxb. (1820)}}Roxb. (1820) * Saccharum ravennae{{Bt-latrus|Saccharum ravennae||aut=(L.) L. (1774)}}(L.) L. (1774) * Saccharum robustum{{Bt-latrus|Saccharum robustum||aut=E.W.Brandes & Jeswiet ex Grassl (1946)}}E.W.Brandes & Jeswiet ex Grassl (1946) * Saccharum rufipilum{{Bt-latrus|Saccharum rufipilum||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum sikkimense{{Bt-latrus|Saccharum sikkimense||aut=(Hook.f.) V.Naray. ex Bor (1940)}}(Hook.f.) V.Naray. ex Bor (1940) * Saccharum spontaneum{{Bt-latrus|Saccharum spontaneum|Сахарный тростник дикий|aut=L. (1771)}}L. (1771){{Bt-latrus|Saccharum spontaneum|Сахарный тростник дикий|aut=L. (1771)}}Сахарный тростник дикий * Saccharum stewartii{{Bt-latrus|Saccharum stewartii||aut=Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg (1994)}}Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg (1994) * Saccharum strictum{{Bt-latrus|Saccharum strictum||aut=(Host) Spreng. (1815)}}(Host) Spreng. (1815) * Saccharum velutinum{{Bt-latrus|Saccharum velutinum||aut=(Holttum) Cope (1980)}}(Holttum) Cope (1980) * Saccharum viguieri{{Bt-latrus|Saccharum viguieri||aut=(A.Camus) Clayton (1981)}}(A.Camus) Clayton (1981) * Saccharum villosum{{Bt-latrus|Saccharum villosum||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum wardii{{Bt-latrus|Saccharum wardii||aut=(Bor) Bor ex Cope (1980)}}(Bor) Bor ex Cope (1980) * Saccharum williamsii{{Bt-latrus|Saccharum williamsii||aut=(Bor) Bor ex Cope (1980)}}(Bor) Bor ex Cope (1980) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Поляруш Е. И., Сахарный тростник и его культура на юге Средней Азии, Сталинабад, 1959; * Устименно Г. В., Велюченко И. С., Тропичес­кие пропашные културы, М., 1906; * Жуковский П. М., Културные растения н их сородичи, Л.. 1971. == Сарчашма == * {{ЭСТ|Найшакар||муаллиф=}} az97sdokt86taf16isgyb7p7wsitxnj 1483461 1483460 2026-08-16T04:14:28Z Zosya95 54344 1483461 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Найшакар |image file = JfPaltoc221AngatGliricidiaSaccharumspfvf.JPG |image title = |image descr = Найшакари ёбоӣ |regnum = Рустаниҳо |rang = Намуд |latin = Saccharum |author = [[Карл Линней|L.]] (1753) |syn = {{Collapsible list|title='' |{{btname|Erianthus|Michx. (1803)}} |{{btname|Lasiorrhachis|(Hack.) Stapf (1927)}} |{{btname|Narenga|Bor (1940)}} |{{btname|Ripidium|Trin. (1820), nom. superfl.}} |{{btname|Saccharifera|Stokes (1812), nom. superfl.}} |{{btname|Syllepis|E.Fourn. (1886)}} |{{btname|Tripidium|H.Scholz (2006)}} }} |wikispecies = Saccharum |commons = Category:Saccharum |itis = 42054 |ncbi = 4546 |eol = 108204 |grin = 10630 |ipni = 330004-2 }} '''Найшакар''' ({{Забон-ла|Saccharum}}) — [[Авлод (таксономия)|авлоди]] [[Рустанӣ|рустаниҳои]] бисёрсолаи қанддорест аз оилаи [[хӯшаиҳо]]. Пояаш рости ба­ланд (то 6 м). Туғаш ва шохчаҳояш банддор, хушачаҳо­яш бо мӯякҳои дароз ва гулҳои дуҷинса фаро гирифта шудааст. == Парвариш == Найшакарро аз қаламча зиёд мекунанд. Дар плантатсияҳои найшакар соле 3—5 маротиба ҳосил меғундоранд, ки ҳуҷайраҳои паренхимии пояи он то 20% (найшакари худрӯй 2—10%) қанд до­рад. Аз шираи он [[ром]] тайёр мекунанд. Партонҳояшро дар сохтмон ва чун сӯзишворӣ ба кор мебаранд. Осиёи Ҷанубу Шарқиро ватани найшакар мешуморанд. Найшакарро дар Ҳиндустон 3 ҳазор сол пеш аз мелод кишт мекарданд. Дар садаи VI Найшакар дар мамлакатҳои Шарқи Наздик, баҳри Миёназамин ва Хитой парвариш мешуд. Найшакарро дар садаи XV ба ҷазҳои Азору Канар ва дертар аз Ис­пания ба Кубаю Мексика оварданд. Ҳосилнокии маёнаи пояи найшакар 400— 500 сентнер/га (дар участкаҳои тақрибавӣ то 2000 сентнер/га) мебошад. Дар Иттиҳоди Шӯравӣ найшакар чун зироати яксола дар водии Вахши [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|Тоҷикистон]] ва вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон парвариш карда мешавад. Моҳҳои феврал— март найшакарро ба ҷуякҳо шинонида, моҳи октябр (450—500 то 800 сентнер/га) меғундоранд. Қандинокии пояи найшакар 8—10% аст. Найшакар барои истеҳсоли ром истифода ме­шавад. == Гунаҳо == Бино ба маълумоти Боғҳои ботаникии подшоҳӣ Кю 36 намудро дар бар мегирад<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Saccharum&page=quickSearch Список видов рода Сахарный тростник на сайте Royal Botanic Gardens, Kew](англ.) (Проверено 21&nbsp;декабря&nbsp;2014)</ref>: * Saccharum alopecuroides{{Bt-latrus|Saccharum alopecuroides||aut=(L.) Nutt. (1818)}}(L.) Nutt. (1818) * Saccharum angustifolium{{Bt-latrus|Saccharum angustifolium||aut=(Nees) Trin. (1836)}}(Nees) Trin. (1836) * Saccharum arundinaceum{{Bt-latrus|Saccharum arundinaceum||aut=Retz. (1786)}}Retz. (1786) * Saccharum asperum{{Bt-latrus|Saccharum asperum||aut=(Nees) Steud. (1854)}}(Nees) Steud. (1854) * Saccharum baldwinii{{Bt-latrus|Saccharum baldwinii||aut=Spreng. (1824)}}Spreng. (1824) * Saccharum beccarii{{Bt-latrus|Saccharum beccarii||aut=(Stapf) Cope (1980)}}(Stapf) Cope (1980) * Saccharum bengalense{{Bt-latrus|Saccharum bengalense||aut=Retz. (1789)}}Retz. (1789) * Saccharum brevibarbe{{Bt-latrus|Saccharum brevibarbe||aut=(Michx.) Pers. (1805)}}(Michx.) Pers. (1805) * Saccharum coarctatum{{Bt-latrus|Saccharum coarctatum||aut=(Fernald) R.D.Webster (1995)}}(Fernald) R.D.Webster (1995) * Saccharum contortum{{Bt-latrus|Saccharum contortum||aut=(Baldwin ex Elliott) Nutt. (1818)}}(Baldwin ex Elliott) Nutt. (1818) * Saccharum fallax{{Bt-latrus|Saccharum fallax||aut=Balansa (1890)}}Balansa (1890) * Saccharum filifolium{{Bt-latrus|Saccharum filifolium||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum formosanum{{Bt-latrus|Saccharum formosanum||aut=(Stapf) Ohwi (1942)}}(Stapf) Ohwi (1942) * Saccharum giganteum{{Bt-latrus|Saccharum giganteum||aut=(Walter) Pers. (1805)}}(Walter) Pers. (1805) * Saccharum griffithii{{Bt-latrus|Saccharum griffithii||aut=Munro ex Aitch. (1882)}}Munro ex Aitch. (1882) * Saccharum hildebrandtii{{Bt-latrus|Saccharum hildebrandtii||aut=(Hack.) Clayton (1981)}}(Hack.) Clayton (1981) * Saccharum kajkaiense{{Bt-latrus|Saccharum kajkaiense||aut=(Melderis) Melderis (1970)}}(Melderis) Melderis (1970) * Saccharum kanashiroi{{Bt-latrus|Saccharum kanashiroi||aut=(Ohwi) Ohwi (1942)}}(Ohwi) Ohwi (1942) * Saccharum longesetosum{{Bt-latrus|Saccharum longesetosum||aut=(Andersson) V.Naray. ex Bor (1940)}}(Andersson) V.Naray. ex Bor (1940) * Saccharum maximum{{Bt-latrus|Saccharum maximum||aut=(Brongn.) Trin. (1836)}}(Brongn.) Trin. (1836) * Saccharum narenga{{Bt-latrus|Saccharum narenga||aut=(Nees ex Steud.) Hack. (1889)}}(Nees ex Steud.) Hack. (1889) * Saccharum officinarum{{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}L. (1753){{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}Сахарный тростник культивируемый{{Bt-latrus|Saccharum officinarum|Сахарный тростник культивируемый|Сахарный тростник благородный|aut=L. (1753)}}Сахарный тростник благородныйtypus * Saccharum perrieri{{Bt-latrus|Saccharum perrieri||aut=(A.Camus) Clayton (1981)}}(A.Camus) Clayton (1981) * Saccharum procerum{{Bt-latrus|Saccharum procerum||aut=Roxb. (1820)}}Roxb. (1820) * Saccharum ravennae{{Bt-latrus|Saccharum ravennae||aut=(L.) L. (1774)}}(L.) L. (1774) * Saccharum robustum{{Bt-latrus|Saccharum robustum||aut=E.W.Brandes & Jeswiet ex Grassl (1946)}}E.W.Brandes & Jeswiet ex Grassl (1946) * Saccharum rufipilum{{Bt-latrus|Saccharum rufipilum||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum sikkimense{{Bt-latrus|Saccharum sikkimense||aut=(Hook.f.) V.Naray. ex Bor (1940)}}(Hook.f.) V.Naray. ex Bor (1940) * Saccharum spontaneum{{Bt-latrus|Saccharum spontaneum|Сахарный тростник дикий|aut=L. (1771)}}L. (1771){{Bt-latrus|Saccharum spontaneum|Сахарный тростник дикий|aut=L. (1771)}}Сахарный тростник дикий * Saccharum stewartii{{Bt-latrus|Saccharum stewartii||aut=Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg (1994)}}Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg (1994) * Saccharum strictum{{Bt-latrus|Saccharum strictum||aut=(Host) Spreng. (1815)}}(Host) Spreng. (1815) * Saccharum velutinum{{Bt-latrus|Saccharum velutinum||aut=(Holttum) Cope (1980)}}(Holttum) Cope (1980) * Saccharum viguieri{{Bt-latrus|Saccharum viguieri||aut=(A.Camus) Clayton (1981)}}(A.Camus) Clayton (1981) * Saccharum villosum{{Bt-latrus|Saccharum villosum||aut=Steud. (1854)}}Steud. (1854) * Saccharum wardii{{Bt-latrus|Saccharum wardii||aut=(Bor) Bor ex Cope (1980)}}(Bor) Bor ex Cope (1980) * Saccharum williamsii{{Bt-latrus|Saccharum williamsii||aut=(Bor) Bor ex Cope (1980)}}(Bor) Bor ex Cope (1980) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Поляруш Е. И., Сахарный тростник и его культура на юге Средней Азии, Сталинабад, 1959; * Устименно Г. В., Велюченко И. С., Тропичес­кие пропашные културы, М., 1906; * Жуковский П. М., Културные растения н их сородичи, Л.. 1971. == Сарчашма == * {{ЭСТ|Найшакар||муаллиф=}} tp863el7hhjb8ymg7usmj1dznrqjvzp 0 209074 1483444 1460243 2026-08-15T16:30:58Z Omid Jeyhani 1522 1483444 wikitext text/x-wiki [[Дараҷаи низомӣ|Дараҷабандии низомӣ]] сомонае созманд барои шинохти силсиламаротиб дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] аст, ки дониш, коршиносӣ ва шоистагии низомиён дар раҳбарӣ ва фармондеҳии [[Ягон|яконе]] аз нерӯҳои мусаллаҳро нишон медиҳад. '''Дараҷаҳои низомӣ дар [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' — феҳристе аз дараҷаҳои низомӣ ва нишонаҳои онҳо дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки бар асоси моддаи 38 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» № 139 аз 10 ноябри соли 2000 муқаррар шудаанд<ref name="Қонун">{{Cite web |url=https://mmk.tj/content/%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D3%AF%D2%B3%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3-%D0%B2%D0%B0-%D1%85%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |access-date=2026-03-15 |archive-date=2022-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808071227/http://ncz.tj/content/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE-%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5 |url-status=live }}</ref>. = Сохтори рутбаҳои ҳарбӣ = Дар Қувваҳои Мусаллаҳ, дигар қӯшунҳо ва сохтори ҳарбӣ чунин ҳайати хидматчиёни ҳарбӣ муайян карда шуда, мувофиқан рутбаҳои ҳарбии зерин аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда мешавад<ref name="Қонун" />: {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon|Tajikistan}} '''[[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]''' ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" |rowspan=2|[[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]] | colspan=2 rowspan=2| | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-9e.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-8.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-7.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-6.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-5.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-4.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-3.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-2.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1c.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1b.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1a.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| '''Генерали артиш''' | colspan=2| '''Генерал-полковник''' | colspan=2| '''Генерал-лейтенант''' | colspan=2| '''Генерал-майор''' | colspan=2| '''Полковник''' | colspan=2| '''Подполковник''' | colspan=2| '''Майор''' | colspan=2| '''Капитан''' | colspan=2| '''Лейтенанти калон''' | colspan=2| '''Лейтенант''' | colspan=2| '''Лейтенанти хурд''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''<ref name="Джайхани">[http://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20181110/umed-dzhaihani-v-natsionalnoi-armii-i-terminologiya-dolzhna-bit-maksimalno-natsionalnoi Умед Джайхани: В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref> !! colspan=4 | [[Артишсолор]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор]] !! colspan=2 | [[Гундсолор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр]]!! colspan=2 | [[Саргурд]] !! colspan=2 | [[Сарвашт]] !! colspan=2 | [[Таҳмабад]] !! colspan=2 | [[Таҳмабон]] !! colspan=2 | [[Таҳмадор]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="16" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" !'''{{flagicon|Tajikistan}} [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]''' ! colspan="4" | [[Размсоз]]он ! colspan="8" | [[Размовар]]он ! colspan="4" | [[Сарбоз]]он |- align="center" |- </noinclude> |- style="text-align:center;" | rowspan=2 | [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9b.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9a.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-8.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-7.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-6.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-5.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-4.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-1.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| ''' Прапоршики калон''' | colspan=2| '''Прапоршик''' | colspan=2| '''Старшина''' | colspan=2| '''Сержанти калон''' | colspan=2| '''Сержант''' | colspan=2| '''Сержанти хурд''' | colspan=2| '''Ефрейтор''' | colspan=2| '''Аскар''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''<ref name="Ҷайҳонӣ">[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд]</ref>||colspan=2| [[Размсоз]] ||colspan=2| [[Размпардоз]] ||colspan=2| [[Размозмо]] ||colspan=2| [[Разморо]] ||colspan=2| [[Размдор]] ||colspan=2| [[Размовар]] ||colspan=2| [[Размёр]] ||colspan=2| [[Сарбоз]] |- |} Пас аз рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки дар қисми ҳарбии гвардия ё ҷузъу томи гвардиявӣ хидмат мекунанд, калимаи «гвардия» илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки ихтисоси қайди ҳарбии ҳуқуқӣ, тиббӣ дорад, мутобиқан калимаҳои «адлия», «хидмати тиббӣ», илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии шаҳванде, ки дар эҳтиёт ё дар истеъфо мебошад, мутобиқан калимаи «эҳтиёт» ё «мустаъфӣ» илова карда мешавад. Ҷорӣ намудани рутбаҳои хидматӣ, махсус ё дараҷаи ихтисосии ба рутбаҳои ҳарбӣ монанд барои шахсони мансабдор, кормандон ва хидматчиёни вазорату идораҳо, корхонаҳо, ташкилоту муассисаҳо ва иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ манъ аст<ref name="Қонун" />. == Тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Тоҷикистон == [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Тоҷикистон]] дар [[соли 2018]] хостори тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Нерӯҳои мусаллаҳи ин кишвар шуд ва аз Кумитаи забону истилоҳоти Тоҷикистон дархост кард, ки баробарҳои тоҷикӣ барои дараҷаҳои низомии русӣ пешниҳод кунад. Умед Ҷайҳонӣ, узви коргурӯҳи муштараки вожагузинии Кумитаи забону истилоҳот ва Вазорати дифоъи Тоҷикистон, бо пайравӣ аз усули таърихгароӣ, пайвастагӣ, ҳамгунсозӣ ва стандартисозии истилоҳоти низомӣ дар миёни кишварҳои форсизабон, вожаҳои [[артиш]], [[сипоҳ]], [[лашкар]], [[гунд]], [[ҳанг]], [[гурдон]], [[вашт]], [[таҳма]], [[разма]] ва [[гурӯҳ]]ро ба тартиб ба ҷои истилоҳоти русии ''армия'', ''корпус'', ''дивизия'', ''бригада'', ''полк'', ''баталион'', ''рота'', ''взвод'', ''отделение'' ва ''звено'' пешниҳод кард. Вай ҳамчунин аз ин вожаҳо барои фармондеҳони ин ягонҳои артишӣ, ба тартиб, дараҷаҳои [[артишсолор]], [[сипаҳсолор]], [[лашкарсолор]], [[гундсолор]], [[сарҳанг]], [[саргурд]], [[сарвашт]], [[таҳмадор]], [[размдор]] ва [[размёр]]ро пешниҳод кард, ки аз истилоҳоту алқоб ва маносиби низомии даврони [[Ашкониён]], [[Сосониён]], [[Сомониён]] ва [[дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] баргирифта ва ё аз рӯи онҳо сохта шудаанд<ref>[https://www.ozodi.org/a/proposal-for-changing-military-ranks-in-tajikistan/29233584.html Полк-ҳанг, полковник - сарҳанг ва генерал-майор – гундсолор?]</ref>. Кумитаи забону истилоҳот ин вожаҳоро барои ҷойгузин кардани рутбаҳои русӣ ба гурӯҳи кории Шурои амнияти миллӣ ва Вазорати дифоъ пешниҳод кардааст<ref>[https://www.ozodi.org/a/tajik-army-translation-asia/30085281.html Дар ниҳоят "генерал" - "солор" ва "дивизия" - "лашкар" мешаванд?]</ref>. {| class="wikitable" |+Вожаҳои пешниҳодӣ барои ҷойгузинии номи русии ягонҳо ва дараҷаҳо<ref name="Ҷайҳонӣ" /> ! colspan="2" |номи ягонҳо ! rowspan="2" |решашиносӣ ! colspan="2" |номи дараҷаҳо ! rowspan="2" |решашиносӣ |- |-align="center" |<small>кунунӣ</small> |<small>пешниҳодӣ</small> |<small>кунунӣ</small> |<small>пешниҳодӣ</small> |- | | | | ''қаторӣ'' | ''[[сарбоз]]'' | |- | | | | ''ефрейтор'' | ''[[размёр]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌یار‎ '''}} < ''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''; ''тартиб додан'', ''идора кардан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)<ref>'''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.</ref> |- | ''отделение'' | ''[[разма]]'' | <small>{{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[якон|якони размӣ]]''’ < ''*raźman-'' ‘''ороиши размӣ''’ < √''*raź-'' ‘''оростан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''сержанти хурд'' | ''[[размовар]]'' | <small>{{lang-fa|‌'''رزم‌آور'''}} ‘''фармондеҳи разма''’ < ''разм'' + ''-овар'' : ''-вар'' ‘''доранда''’ < {{lang-pal|''-var''}} < {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ < √''*bar-'' ‘''бурдан''’</small> |- | | | | ''сержант'' | ''[[размдор]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌دار'''}} ‘''фармондеҳи разма''’ < ''разм'' + ''-дор'' < {{lang-fa|'''دار'''}} < {{lang-pal|''dār''}} < {{lang-peo|*''dār(a)-''}} < эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''сержанти калон'' | ''[[разморо]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌آرا'''}} ‘''касе, ки дар саффороӣ ва кори ҷанг варзида аст ва амалиёти размиро хуб тарҳреҳӣ мекунад''’<ref name="Козимӣ">{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}</ref> < ''разм'' + ''оро'' < {{lang-pal|''ārāy''}} < {{lang-peo|''*ā-rāda-''}} < √''*rād-'' ‘''омода кардан'', ''оростан''; ''тартиб додан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''старшина'' | ''[[размозмо]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌آزما'''}} ‘''касе, ки ҷангро хуб озмуда бошад ва биозмояд''’<ref name="Козимӣ" /> < ''разм'' + ''озмо'' < {{lang-fa|''āzmāy''}} < {{lang-pal|''uzmāy-''}} < {{lang-peo|''*uz-māya-''}} < √''*māy-'' ‘''андоза гирифтан'', ''санҷидан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''прапоршик'' | ''[[размпардоз]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌پرداز‎'''}} < ''разм'' + ''пардоз'' < {{lang-fa|'''پرداز'''}} < {{lang-pal|''pardāz : pardāxtan''}} ‘''пардохтан, анҷом додан''’ < {{lang-peo|''*para-tāča-''}} < √''*tak-'' ‘''тохтан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''прапоршики калон'' | ''[[размсоз]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌ساز‎'''}} ‘''он ки нақшаву тарҳи ҷанг ё амалиёти размиро ба хубӣ бидонад ва нерӯро омодаи разм ё корзор кунад''’<ref name="Козимӣ" /> < ''разм'' + ''соз'' < {{lang-fa|'''ساز‎'''}} < {{lang-pal|''sāč'' : ''sāxtan''}} ‘''сохтан'', ''омода кардан'', ''тартиб додан''’ < {{lang-peo|''*sāča-''}} < √''*sak-'' ‘''омода будан'', ''тавонистан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''взвод'' | ''[[таҳма]]'' | <small>{{lang-pal|''taḥma''}} ‘''нерӯ''’ < {{lang-xpr|''taḥm''}} ‘''нерӯманд''’ < эронии бостон: ''*taxma-'' ‘''таковар''’ < √''*tak-'' ‘''тохтан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''лейтенанти хурд'' | ''[[таҳмадор]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌دار‎'''}} < {{lang-xpr|''tahmadār''}} ‘''фармондеҳи [[таҳм]]''’<ref>''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1.</ref>: ''[[таҳма]]'' + ''-дор'' < {{lang-pal|''dār''}} < {{lang-peo|*''dār(a)-''}} < эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''лейтенант'' | ''[[таҳмабон]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌بان'''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’: ''таҳма'' + ''бон'' < {{lang-pal|''bān''}} < {{lang-peo|''*pāna-''}} < √''*pā-'' ‘''поидан'', ''нигаҳбонӣ кардан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''лейтенанти калон'' | ''[[таҳмабад]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌بد'''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’: ''таҳма'' + ''бад'' ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’ < {{lang-pal|''-pat''}} < {{lang-peo|''*pati-''}} ‘''сардор'', ''фармондеҳ''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''рота'' | ''[[вашт]]'' | <small>{{lang-fa|'''وشت'''}} < {{lang-pal|''wašt''}} ‘''бахше аз [[гурдон|''drafš'']]''’ < {{lang-xpr|''wast''}} ‘''даста''’</small> | ''капитан'' | ''[[сарвашт]]'' | <small>{{lang-fa|'''سروشت'''}} ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’<ref name="Луғатнома">[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183737/سروان ''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399.]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Козимӣ" /> < ''сар'' < {{lang-pal|''sar-''}} < {{lang-peo|''sarah-''}}) + ''-вашт'' < {{lang-pal|''wašt''}} < {{lang-xpr|''wašt''}} ‘''даста''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''баталион'' | ''[[гурдон]]'' | <small>{{lang-fa|'''گردان'''}} ‘''бахше аз [[ҳанг]]''’<ref name="Ҳазорвожа">{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2022-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2022-09-30}}</ref> < {{lang-pal|''gurd''}} ‘''паҳлавон''’ < *''vr̥ta-'' < √*''vr̥t-'' : *''vart-'' ‘''пойдорӣ кардан; посдорӣ кардан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''майор'' | ''[[саргурд]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرگرد'''}} ‘''сардори [[гурдон]]''’<ref>{{Cite web |url=https://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |title=''Билгиромӣ, Ғуломалихон Озод''. Хизонаи омира. — Ҳинд (Конпур), 1871; 1900 |accessdate=2019-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928184200/http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |archivedate=2020-09-28}}</ref><ref name="Козимӣ" /> < ''сар'' + ''гурд''</small> |- | | | | ''подполковник'' | ''[[сарҳангёр]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرهنگیار'''}} ‘''ёвари сарҳанг''’ < ''[[сарҳанг]]'' + ёр ‘''ёвар''’ < {{lang-fa|''yār''}} < {{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''полк'' | ''[[ҳанг]]'' | <small>{{lang-fa|'''هنگ'''}} ‘''бахше аз гунд''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-pal|''hang''}} ‘''нерӯ'', ''зӯр''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''полковник'' | ''[[сарҳанг]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرهنگ'''}} ‘''сардори ҳанг''’<ref name="Козимӣ" /> < {{lang-pal|''sarhang''}} < {{lang-peo|''*sara-''}} ‘''сар''; ''пеш''’ + √''θang-'' ‘''кашидан''; ''ҳанҷидан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''бригада'' | ''[[гунд]]'' | <small>{{lang-xpr|''gund''}} ‘''бахше аз [[лашкар]]''’ < ''*vr̥nda-''<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-майор'' | ''[[гундсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''گندسالار'''}} ‘''фармондеҳи гунд''’ < {{lang-xpr|''gund-sālār''}} < {{lang-xpr|''gund''}} + {{lang-xpr|''sālār''}} < {{lang-xpr|''sarδār''}} < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-''<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''дивизия'' | ''[[лашкар]]'' | <small>{{lang-fa|'''لشکر'''}} ‘''бахше аз [[сипоҳ]]''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-peo|''*raxša-kara-''}} ‘''посдоранда; поянда''’ < эронии бостон: ''*raxš-'' + ''*kar-'' ‘''посдорӣ кардан''’)<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-лейтенант'' | ''[[лашкарсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''لشکرسالار‎'''}} ‘''фармондеҳи лашкар''’ навсохта аз ''[[лашкар]]'' + ''[[солор]]''</small> |- | ''корпус'' | ''[[сипоҳ]]'' | <small>{{lang-fa|'''سپاه'''}} < {{lang-pal|''spāh''}} < {{lang-peo|''spāda-''}} < [[забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*spāda-'' ‘''сипоҳ''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-полковник'' | ''[[сипаҳсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи сипоҳ''’ < {{lang-pal|''spāh-sālār''}}</small> |- | ''армия'' | ''[[артиш]]'' | <small>{{lang-fa|'''ارتش'''}} ‘''нерӯҳои мусаллаҳ''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-pal|''artēštār''}} ‘''разманда''’ < {{lang-ae|''raθaē-štar-''}} ‘''гардунасавор''’ < ''raθa''- ‘''гардуна''’ + štar- ‘''истода''’ <ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерали артиш'' | ''[[артишсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''ارتش‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳ''’ < {{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}</small> |} = Таърихчаи дараҷаҳои низомии тоҷикӣ = Деринатарин ёдкард аз нерӯҳои размии ниёкони тоҷикон дар «[[Авесто]]» ва сангнавиштаҳои шоҳаншоҳони [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]] боз монда, ки ''*kāra-'' ‘''мардум-сипоҳ''’ (< ҳиндуурупоӣ: ''*koro-s'', ''*kori̯o-s'' ‘[[ҷанг]]; [[сипоҳ]], [[лашкар]]’ < {{lang-de|''Heer''}} ‘[[артиш]]; [[нерӯи заминӣ]]’; {{lang-en|''Here''}} ‘артиш’)<ref>[[Эдельман, Джой Иосифовна|''Эдельман Д. И.'']] [[Этимологический словарь иранских языков]] / [[Институт языкознания РАН]]. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2011. — Т. 4 (i—k). — 416 с. — 800 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 978-5-02-036478-3. (в пер.). — стр. 389—391</ref> ва *''spāda-'' ‘сипоҳ’ хонда шудаанд. Дар нерӯҳои размии Эрони бостон нақши вижаеро [[гардуна]]саворон доштанд, ки дар «[[Авесто]]» ''raθaē-štar-'' (аз ''raθa-'' ‘''гардуна''’ + ''štar-'' ‘''истода''’) номида шудаанд<ref name="Tafazzoli">[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]</ref>. Ҳамин вожа дар забони {{lang-pal|''artēštār''}} шуда ва «''[[артиш]]''» аз он гирифта шудааст<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2.</ref>. === Сипоҳи Ҳахоманишиён === {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Ҳахоманишиён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон]]ҳо ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Разма|''*daθa-'']] | 10 сарбоз | [[Размовар|''*daθapati-'']] |- | [[Вашт|''*θata-'']] | 100 сарбоз | [[Сарвон|''*θatapati-'']] |- | [[Ҳанг|''*hazāra-'']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] |- |[[Гунд|''*baivara-'']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|''*baivarapati-'']] |- | [[Сипоҳ|''*spāda-'']] | 60 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] |} Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфтаву ба забони {{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ''] хонда мешудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз 10 [[сарбоз]] як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуда ва сардораш [[Размовар|''*daθapati-'']] [''даҳабад''] хонда мешудааст<ref name="Hinz">''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.</ref>. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] номида мешудааст<ref name="Hinz" />. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] хонда мешудааст<ref name="Marquart">''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.</ref>. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуда, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] номида мешудааст<ref name="Marquart" />. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] хонда мешуд<ref>''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.</ref>. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳабад'' бо ''сержант'' ё ''старшина'', ''садабад'' бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарҳанг|''ҳазорабад'']] бо ''майор'' ё ''полковник'', [[Гундсолор|''беварабад'']] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва ''сипаҳбад'' бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд. === Сипоҳи Ашкониён === {{Сипоҳи Ашкониён}} Дудмони паҳлавии [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.]] — [[224]]), ки ҷойгузини дудмони юнонии [[Давлати Селевкиён|Селевкиён]] ([[Соли 312 п.м.|312]] — [[Соли 64 п.м.|64 п.м.]]) шуд, созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифт<ref name="Никоноров" />. Радабандии сипоҳи Ашкониён чунин будааст<ref>[http://www.ihism.uph.edu.pl/images/PDFs/DRUK_HIS_6/DRUK-SYVNNE.pdf ''Ilkka SYVÄNNE'' * (University of Haifa, Israel) Parthian Cataphract vs. the Roman Army 53 BC-AD 224]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: Дар [[сипоҳи Ашкониён]] ''даҳаҳо'' ба [[забони паҳлавӣ]] [[Разма|''*radag'']] [''разма''], ''садаҳо'' — [[Вашт|''wast'']] [''васт''], ''ҳазораҳо'' — [[Ҳанг|''drafš'']] [''дирафш''], ''бевараҳо'' — [[Гунд|''gund'']] [''гунд''] номида мешуданд<ref>''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7</ref>. Фармондеҳони ин ягонҳо мутаносибан [[Сарвашт|''wast-sālār'']] [''васт-солор''], [[Сарҳанг|''drafš-sālār'']] [''дирафш-солор''] ва [[Гундсолор|''gund-sālār'']] [''гунд-солор''] хонда мешуданд<ref>''Ҷалолӣ'', ''Эраҷ''. Артиши Эрон дар асри Сосониён. Теҳрон: Вадиъат, 1384. – 170 с. ISBN 964-7805-48-9.</ref>. Нерӯҳои мусаллаҳи Ашкониён низ чун замони Ҳахоманишиён [[Сипоҳ|''spāδ'']] [''сипоҳ''] ва фармондеҳашон [[Сипаҳсолор|''spāδpat'' ё ''spāδbad'']] [''сипаҳбад''] номида мешуд<ref name="Shahbazi">[http://www.iranicaonline.org/articles/army-i ''A. Sh. Shahbazi'', “ARMY i. Pre-Islamic Iran,” Encyclopædia Iranica, II/5, pp. 489-499]</ref>. Бояд гуфт, ки сипоҳи подшоҳии [[Арманистон]], ки фармонбардори Эрон буд, низ ҳамчун сипоҳи Ашкониён ба «''гунд''», «''дрош''» ва «''вашт''» бахшбандӣ мешуд<ref name="Айвазян">[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360-464.]</ref>. Ҳануз ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон [[вашт|рота]] ба забони {{lang-hy|«Վաշտ»}} [''вашт''], [[ҳанг]] — «''գունդ''» [''гунд''] ё «''Զորագունդ''» [''зӯрагунд''], [[сарҳанг]] — «''Գնդապետ''» [''гндапет''] ва [[генерал-полковник]] — «''գեներալ—գնդապետ''» [''general-gndapet''] номида мешаванд. === Сипоҳи Сосониён === {{Main|Сипоҳи Сосониён}}{{Сипоҳи Сосониён}} Нерӯҳои мусаллаҳи Сосониёнро ''spāh'' (''[[сипоҳ]]'') меномиданд, ки ба ду [[Шохаи низомӣ|шоха]] ҷудо мешуд: [[пиёдагон]] ({{lang-pal|''payādagān''}}) ба фармондеҳии ''пиёдагонсолор'' (''payādagān sālār'') ва [[саворон]] ({{lang-pal|''aswārān''}}) ба фармондеҳии ''саворонсолор'' (''aswārān sālār'')<ref>{{cite book |last1=Maksymiuk |first1=Katarzyna |last2=Syvanne |first2=Ilkka |title=The Military History of the Third Century Iran |date=2018 |publisher=Archeobooks |isbn=978-83-7051-894-3 |page=55-59 |language=en}}</ref>. Бузургтарин ягони сипоҳ дар он замон ''gund'' (''[[гунд]]'')<ref name="Tafazzoli"/> будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро ''gund-sālār'' (''[[гундсолор]]'') мехонданд<ref name="Synopsis">[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]</ref>. Ҳар ''гунде'' аз чанд ''drafš'' ([[ҳанг|''дирафш'']]) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду ''wašt'' (''[[вашт]]'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ''ваште'' аз чанд ''tahm'' (''[[таҳма]]'')<ref name="Asha">{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2018-10-31 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}</ref> созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар ''таҳмае'' аз чанд ''radag'' (''[[разма|рада]]'')<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/voennaya-razvedka-v-sasanidskom-irane-organizatsiya-deyatelnosti-i-istochniki-informatsii ''Дмитриев В.А.'' Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22.]{{oq|ru|... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели ''dabīr-i sipāh''), называвших себя ''dibīr-ī tahm'' и ''dibīr-ī radag'' [24, c. 244; 25].}}</ref> ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи ''дирафш'' ''drafš-sālār'' ([[сарҳанг|''дирафшсолор'']])<ref name="Synopsis" />, фармондеҳи ''вашт'' ''wašt-sālār'' ([[сарвашт|''ваштсолор'']])<ref name="Synopsis" />, сардори ''таҳм'' ''tahmdār'' (''[[таҳмадор]]'')<ref name="Никоноров">[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145.]{{oq|ru|В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ''tgmdr'' («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «''τάγμα''» («''легион''») и парф. ''dār'' («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме ''tḥmy'' как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62].}}</ref> ва ''фармондеҳи рада'' эҳтимолан ''*radagbān'' (''[[Размдор|радабон]]'') номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ ''spāhbed'' ([[сипаҳсолор|''сипаҳбад'']]) хонда мешуд<ref name="Daryaee">[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4]</ref>. Дар шоҳаншоҳии Сосонӣ баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ ''artēštārān-sālār'' ([[Артишсолор|''артишдоронсолор'']]) буд<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]</ref><ref>''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291</ref>, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои ''Эрон сипоҳбед'' ({{lang-pal|''Ērān spāhbēd''}}) аст, ки то замони подшоҳии Хусрав [[Анӯшервон]] болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд<ref>{{Cite web |url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |title=Artēštārān-sālār // ''Донишномаи Эрон'', ҷ. 2, 2503 |accessdate=2012-10-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcugL8gH?url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |archivedate=2012-10-23 }}</ref>. Бо таваҷҷуҳ ба ҳамномии ягонҳои размии сипоҳи Арманистон бо Эрон дар замони Сосониён, метавон гуфт, ки шумори нерӯҳо дар ягонҳои размии сипоҳи Сосониён низ бо сипоҳи Арманистон ҳамсону баробар будааст. Чунончи, дар сипоҳи Арманистон ҳар гунд аз ду ё се дирафш ташкил меёфт ва дирафш низ, агар онро бо коҳорт (ягони размии сипоҳи Рум, ки маъмулан аз 500 – 600 сарбоз ташкил мешуд) ҳамсанҷӣ кунем, аз ду вашт созмон меёфтааст. Дар садаҳои IV — V милодӣ нерӯҳои размии подшоҳии Арманистон аз сипоҳҳо (ҳар кадоме 10 ҳазор сарбоз доштаанд), гундҳо (2 000 – 3 000 сарбоз), дирафшҳо (1 000 сарбоз), ваштҳо (500 сарбоз) ва ҳамчунин ягонҳои хурдтар – садаҳо ва даҳаҳо ташкил мешудаанд. Ин сохтори созмонии сипоҳи Арманистон ҳамсониҳои бисёре бо сипоҳи Рум ва бештар аз он бо сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии Сосониён дошт<ref name="Айвазян" />. Аз деворнивиштаҳои сипоҳиёни Сосонӣ дар куништи яҳудиёни шаҳри Дура-Европос метавон донист, ки садаҳо таҳм ва даҳаҳо рада номида мешудаанд<ref name="Asha" />. Чуноне ки аз ҷадвали радабандии сипоҳи Сосониён дида мешавад, сохтори сипоҳи Сосониён ба сохтори артишҳои имрӯзӣ наздиктар аст. Чунончи, аз рӯи шумори нерӯҳо [[разма|рада]] бо ''отделение'', [[таҳма]] бо ''рота'', [[вашт]] бо ''батальон'', [[Ҳанг|дирафш]] бо ''полк'', [[гунд]] бо ''бригада'' ва [[сипоҳ]] бо ''дивизия'' баробар аст. Бо ҳамин қиёс, [[радабон]] бо ''сержант'' ё ''старшина'', [[таҳмадор]] бо ''лейтенант'', [[Сарвашт|ваштсолор]] бо ''капитан'' ё ''майор'', [[Сарҳанг|дирафшсолор]] бо ''полковник'', [[гундсолор]] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва [[Сипаҳсолор|сипаҳбад]] бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар будаанд. == Пайвандҳо == * [[Дараҷаи низомӣ]] == Манобеъ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] 5ol5919kz05xwojmn49ej1b2rk7svc0 1483474 1483444 2026-08-16T07:44:18Z Omid Jeyhani 1522 Fixed grammar 1483474 wikitext text/x-wiki [[Дараҷаи низомӣ|Дараҷабандии низомӣ]] сомонае созманд барои шинохти силсиламаротиб дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] аст, ки дониш, коршиносӣ ва шоистагии низомиён дар раҳбарӣ ва фармондеҳии [[Ягон|яконе]] аз нерӯҳои мусаллаҳро нишон медиҳад. '''Дараҷаҳои низомӣ дар [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' — феҳристе аз дараҷаҳои низомӣ ва нишонаҳои онҳо дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки бар асоси моддаи 38 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» № 139 аз 10 ноябри соли 2000 муқаррар шудаанд<ref name="Қонун">{{Cite web |url=https://mmk.tj/content/%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D3%AF%D2%B3%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3-%D0%B2%D0%B0-%D1%85%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |access-date=2026-03-15 |archive-date=2022-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808071227/http://ncz.tj/content/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE-%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5 |url-status=live }}</ref>. = Сохтори рутбаҳои ҳарбӣ = Дар Қувваҳои Мусаллаҳ, дигар қӯшунҳо ва сохтори ҳарбӣ чунин ҳайати хидматчиёни ҳарбӣ муайян карда шуда, мувофиқан рутбаҳои ҳарбии зерин аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда мешавад<ref name="Қонун" />: {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon|Tajikistan}} '''[[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]''' ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" |rowspan=2|[[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]] | colspan=2 rowspan=2| | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-9e.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-8.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-7.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-6.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-5.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-4.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-3.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-2.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1c.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1b.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1a.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| '''Генерали артиш''' | colspan=2| '''Генерал-полковник''' | colspan=2| '''Генерал-лейтенант''' | colspan=2| '''Генерал-майор''' | colspan=2| '''Полковник''' | colspan=2| '''Подполковник''' | colspan=2| '''Майор''' | colspan=2| '''Капитан''' | colspan=2| '''Лейтенанти калон''' | colspan=2| '''Лейтенант''' | colspan=2| '''Лейтенанти хурд''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''<ref name="Джайхани">[http://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20181110/umed-dzhaihani-v-natsionalnoi-armii-i-terminologiya-dolzhna-bit-maksimalno-natsionalnoi Умед Джайхани: В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref> !! colspan=4 | [[Артишсолор]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор]] !! colspan=2 | [[Гундсолор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр]]!! colspan=2 | [[Саргурд]] !! colspan=2 | [[Сарвашт]] !! colspan=2 | [[Таҳмабад]] !! colspan=2 | [[Таҳмабон]] !! colspan=2 | [[Таҳмадор]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="16" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" !'''{{flagicon|Tajikistan}} [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]''' ! colspan="4" | [[Размсоз]]он ! colspan="8" | [[Размовар]]он ! colspan="4" | [[Сарбоз]]он |- align="center" |- </noinclude> |- style="text-align:center;" | rowspan=2 | [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9b.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9a.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-8.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-7.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-6.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-5.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-4.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-1.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| ''' Прапоршики калон''' | colspan=2| '''Прапоршик''' | colspan=2| '''Старшина''' | colspan=2| '''Сержанти калон''' | colspan=2| '''Сержант''' | colspan=2| '''Сержанти хурд''' | colspan=2| '''Ефрейтор''' | colspan=2| '''Аскар''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''<ref name="Ҷайҳонӣ">[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд]</ref>||colspan=2| [[Размсоз]] ||colspan=2| [[Размпардоз]] ||colspan=2| [[Размозмо]] ||colspan=2| [[Разморо]] ||colspan=2| [[Размдор]] ||colspan=2| [[Размовар]] ||colspan=2| [[Размёр]] ||colspan=2| [[Сарбоз]] |- |} Пас аз рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки дар қисми ҳарбии гвардия ё ҷузъу томи гвардиявӣ хидмат мекунанд, калимаи «гвардия» илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки ихтисоси қайди ҳарбии ҳуқуқӣ, тиббӣ дорад, мутобиқан калимаҳои «адлия», «хидмати тиббӣ», илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии шаҳванде, ки дар эҳтиёт ё дар истеъфо мебошад, мутобиқан калимаи «эҳтиёт» ё «мустаъфӣ» илова карда мешавад. Ҷорӣ намудани рутбаҳои хидматӣ, махсус ё дараҷаи ихтисосии ба рутбаҳои ҳарбӣ монанд барои шахсони мансабдор, кормандон ва хидматчиёни вазорату идораҳо, корхонаҳо, ташкилоту муассисаҳо ва иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ манъ аст<ref name="Қонун" />. == Тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Тоҷикистон == [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Тоҷикистон]] дар [[соли 2018]] хостори тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Нерӯҳои мусаллаҳи ин кишвар шуд ва аз Кумитаи забону истилоҳоти Тоҷикистон дархост кард, ки баробарҳои тоҷикӣ барои дараҷаҳои низомии русӣ пешниҳод кунад. Умед Ҷайҳонӣ, узви коргурӯҳи муштараки вожагузинии Кумитаи забону истилоҳот ва Вазорати дифоъи Тоҷикистон, бо пайравӣ аз усули таърихгароӣ, пайвастагӣ, ҳамгунсозӣ ва стандартисозии истилоҳоти низомӣ дар миёни кишварҳои форсизабон, вожаҳои [[артиш]], [[сипоҳ]], [[лашкар]], [[гунд]], [[ҳанг]], [[гурдон]], [[вашт]], [[таҳма]], [[разма]] ва [[гурӯҳ]]ро ба тартиб ба ҷои истилоҳоти русии ''армия'', ''корпус'', ''дивизия'', ''бригада'', ''полк'', ''баталион'', ''рота'', ''взвод'', ''отделение'' ва ''звено'' пешниҳод кард. Вай ҳамчунин аз ин вожаҳо барои фармондеҳони ин ягонҳои артишӣ, ба тартиб, дараҷаҳои [[артишсолор]], [[сипаҳсолор]], [[лашкарсолор]], [[гундсолор]], [[сарҳанг]], [[саргурд]], [[сарвашт]], [[таҳмадор]], [[размдор]] ва [[размёр]]ро пешниҳод кард, ки аз истилоҳоту алқоб ва маносиби низомии даврони [[Ашкониён]], [[Сосониён]], [[Сомониён]] ва [[дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] баргирифта ва ё аз рӯи онҳо сохта шудаанд<ref>[https://www.ozodi.org/a/proposal-for-changing-military-ranks-in-tajikistan/29233584.html Полк-ҳанг, полковник - сарҳанг ва генерал-майор – гундсолор?]</ref>. Кумитаи забону истилоҳот ин вожаҳоро барои ҷойгузин кардани рутбаҳои русӣ ба гурӯҳи кории Шурои амнияти миллӣ ва Вазорати дифоъ пешниҳод кардааст<ref>[https://www.ozodi.org/a/tajik-army-translation-asia/30085281.html Дар ниҳоят "генерал" - "солор" ва "дивизия" - "лашкар" мешаванд?]</ref>. {| class="wikitable" |+Вожаҳои пешниҳодӣ барои ҷойгузинии номи русии ягонҳо ва дараҷаҳо<ref name="Ҷайҳонӣ" /> ! colspan="2" |номи ягонҳо ! rowspan="2" |решашиносӣ ! colspan="2" |номи дараҷаҳо ! rowspan="2" |решашиносӣ |- |-align="center" |<small>кунунӣ</small> |<small>пешниҳодӣ</small> |<small>кунунӣ</small> |<small>пешниҳодӣ</small> |- | | | | ''қаторӣ'' | ''[[сарбоз]]'' | |- | | | | ''ефрейтор'' | ''[[размёр]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌یار‎ '''}} ‘''ёрикунанда дар разм''’ < ''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан'’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)<ref>'''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.</ref> |- | ''отделение'' | ''[[разма]]'' | <small>{{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[якон|якони размӣ]]''’ < ''*raźman-'' ‘''ороиши размӣ''’ < √''*raź-'' ‘''оростан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''сержанти хурд'' | ''[[размовар]]'' | <small>{{lang-fa|‌'''رزم‌آور'''}} ‘''фармондеҳи разма''’ < ''разм'' + ''-овар'' : ''-вар'' ‘''доранда''’ < {{lang-pal|''-var''}} < {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ < √''*bar-'' ‘''бурдан''’</small> |- | | | | ''сержант'' | ''[[размдор]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌دار'''}} ‘''фармондеҳи разма''’ < ''разм'' + ''-дор'' < {{lang-fa|'''دار'''}} < {{lang-pal|''dār''}} < {{lang-peo|*''dār(a)-''}} < эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''сержанти калон'' | ''[[разморо]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌آرا'''}} ‘''касе, ки дар саффороӣ ва кори ҷанг варзида аст ва амалиёти размиро хуб тарҳреҳӣ мекунад''’<ref name="Козимӣ">{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}</ref> < ''разм'' + ''оро'' < {{lang-pal|''ārāy''}} < {{lang-peo|''*ā-rāda-''}} < √''*rād-'' ‘''омода кардан'', ''оростан''; ''тартиб додан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''старшина'' | ''[[размозмо]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌آزما'''}} ‘''касе, ки ҷангро хуб озмуда бошад ва биозмояд''’<ref name="Козимӣ" /> < ''разм'' + ''озмо'' < {{lang-fa|''āzmāy''}} < {{lang-pal|''uzmāy-''}} < {{lang-peo|''*uz-māya-''}} < √''*māy-'' ‘''андоза гирифтан'', ''санҷидан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''прапоршик'' | ''[[размпардоз]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌پرداز‎'''}} < ''разм'' + ''пардоз'' < {{lang-fa|'''پرداز'''}} < {{lang-pal|''pardāz : pardāxtan''}} ‘''пардохтан, анҷом додан''’ < {{lang-peo|''*para-tāča-''}} < √''*tak-'' ‘''тохтан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''прапоршики калон'' | ''[[размсоз]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌ساز‎'''}} ‘''он ки нақшаву тарҳи ҷанг ё амалиёти размиро ба хубӣ бидонад ва нерӯро омодаи разм ё корзор кунад''’<ref name="Козимӣ" /> < ''разм'' + ''соз'' < {{lang-fa|'''ساز‎'''}} < {{lang-pal|''sāč'' : ''sāxtan''}} ‘''сохтан'', ''омода кардан'', ''тартиб додан''’ < {{lang-peo|''*sāča-''}} < √''*sak-'' ‘''омода будан'', ''тавонистан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''взвод'' | ''[[таҳма]]'' | <small>{{lang-pal|''taḥma''}} ‘''нерӯ''’ < {{lang-xpr|''taḥm''}} ‘''нерӯманд''’ < эронии бостон: ''*taxma-'' ‘''таковар''’ < √''*tak-'' ‘''тохтан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''лейтенанти хурд'' | ''[[таҳмадор]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌دار‎'''}} < {{lang-xpr|''tahmadār''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’<ref>''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1.</ref>: ''[[таҳма]]'' + ''-дор'' < {{lang-pal|''dār''}} < {{lang-peo|*''dār(a)-''}} < эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''лейтенант'' | ''[[таҳмабон]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌بان'''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’: ''таҳма'' + ''бон'' < {{lang-pal|''bān''}} < {{lang-peo|''*pāna-''}} < √''*pā-'' ‘''поидан'', ''нигаҳбонӣ кардан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''лейтенанти калон'' | ''[[таҳмабад]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌بد'''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’: ''таҳма'' + ''бад'' ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’ < {{lang-pal|''-pat''}} < {{lang-peo|''*pati-''}} ‘''сардор'', ''фармондеҳ''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''рота'' | ''[[вашт]]'' | <small>{{lang-fa|'''وشت'''}} < {{lang-pal|''wašt''}} ‘''бахше аз [[гурдон|''drafš'']]''’ < {{lang-xpr|''wast''}} ‘''даста''’</small> | ''капитан'' | ''[[сарвашт]]'' | <small>{{lang-fa|'''سروشت'''}} ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’<ref name="Луғатнома">[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183737/سروان ''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399.]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Козимӣ" /> < ''сар'' < {{lang-pal|''sar-''}} < {{lang-peo|''sarah-''}}) + ''-вашт'' < {{lang-pal|''wašt''}} < {{lang-xpr|''wašt''}} ‘''даста''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''баталион'' | ''[[гурдон]]'' | <small>{{lang-fa|'''گردان'''}} ‘''бахше аз [[ҳанг]]''’<ref name="Ҳазорвожа">{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2022-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2022-09-30}}</ref> < {{lang-pal|''gurd''}} ‘''паҳлавон''’ < *''vr̥ta-'' < √*''vr̥t-'' : *''vart-'' ‘''пойдорӣ кардан; посдорӣ кардан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''майор'' | ''[[саргурд]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرگرد'''}} ‘''сардори [[гурдон]]''’<ref>{{Cite web |url=https://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |title=''Билгиромӣ, Ғуломалихон Озод''. Хизонаи омира. — Ҳинд (Конпур), 1871; 1900 |accessdate=2019-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928184200/http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |archivedate=2020-09-28}}</ref><ref name="Козимӣ" /> < ''сар'' + ''гурд''</small> |- | | | | ''подполковник'' | ''[[сарҳангёр]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرهنگیار'''}} ‘''ёвари сарҳанг''’ < ''[[сарҳанг]]'' + ёр ‘''ёвар''’ < {{lang-fa|''yār''}} < {{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''полк'' | ''[[ҳанг]]'' | <small>{{lang-fa|'''هنگ'''}} ‘''бахше аз гунд''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-pal|''hang''}} ‘''нерӯ'', ''зӯр''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''полковник'' | ''[[сарҳанг]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرهنگ'''}} ‘''сардори ҳанг''’<ref name="Козимӣ" /> < {{lang-pal|''sarhang''}} < {{lang-peo|''*sara-''}} ‘''сар''; ''пеш''’ + √''θang-'' ‘''кашидан''; ''ҳанҷидан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''бригада'' | ''[[гунд]]'' | <small>{{lang-xpr|''gund''}} ‘''бахше аз [[лашкар]]''’ < ''*vr̥nda-''<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-майор'' | ''[[гундсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''گندسالار'''}} ‘''фармондеҳи гунд''’ < {{lang-xpr|''gund-sālār''}} < {{lang-xpr|''gund''}} + {{lang-xpr|''sālār''}} < {{lang-xpr|''sarδār''}} < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-''<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''дивизия'' | ''[[лашкар]]'' | <small>{{lang-fa|'''لشکر'''}} ‘''бахше аз [[сипоҳ]]''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-peo|''*raxša-kara-''}} ‘''посдоранда; поянда''’ < эронии бостон: ''*raxš-'' + ''*kar-'' ‘''посдорӣ кардан''’)<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-лейтенант'' | ''[[лашкарсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''لشکرسالار‎'''}} ‘''фармондеҳи лашкар''’ навсохта аз ''[[лашкар]]'' + ''[[солор]]''</small> |- | ''корпус'' | ''[[сипоҳ]]'' | <small>{{lang-fa|'''سپاه'''}} < {{lang-pal|''spāh''}} < {{lang-peo|''spāda-''}} < [[забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*spāda-'' ‘''сипоҳ''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-полковник'' | ''[[сипаҳсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи сипоҳ''’ < {{lang-pal|''spāh-sālār''}}</small> |- | ''армия'' | ''[[артиш]]'' | <small>{{lang-fa|'''ارتش'''}} ‘''нерӯҳои мусаллаҳ''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-pal|''artēštār''}} ‘''разманда''’ < {{lang-ae|''raθaē-štar-''}} ‘''гардунасавор''’ < ''raθa''- ‘''гардуна''’ + štar- ‘''истода''’ <ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерали артиш'' | ''[[артишсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''ارتش‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳ''’ < {{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}</small> |} = Таърихчаи дараҷаҳои низомии тоҷикӣ = Деринатарин ёдкард аз нерӯҳои размии ниёкони тоҷикон дар «[[Авесто]]» ва сангнавиштаҳои шоҳаншоҳони [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]] боз монда, ки ''*kāra-'' ‘''мардум-сипоҳ''’ (< ҳиндуурупоӣ: ''*koro-s'', ''*kori̯o-s'' ‘[[ҷанг]]; [[сипоҳ]], [[лашкар]]’ < {{lang-de|''Heer''}} ‘[[артиш]]; [[нерӯи заминӣ]]’; {{lang-en|''Here''}} ‘артиш’)<ref>[[Эдельман, Джой Иосифовна|''Эдельман Д. И.'']] [[Этимологический словарь иранских языков]] / [[Институт языкознания РАН]]. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2011. — Т. 4 (i—k). — 416 с. — 800 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 978-5-02-036478-3. (в пер.). — стр. 389—391</ref> ва *''spāda-'' ‘сипоҳ’ хонда шудаанд. Дар нерӯҳои размии Эрони бостон нақши вижаеро [[гардуна]]саворон доштанд, ки дар «[[Авесто]]» ''raθaē-štar-'' (аз ''raθa-'' ‘''гардуна''’ + ''štar-'' ‘''истода''’) номида шудаанд<ref name="Tafazzoli">[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]</ref>. Ҳамин вожа дар забони {{lang-pal|''artēštār''}} шуда ва «''[[артиш]]''» аз он гирифта шудааст<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2.</ref>. === Сипоҳи Ҳахоманишиён === {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Ҳахоманишиён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон]]ҳо ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Разма|''*daθa-'']] | 10 сарбоз | [[Размовар|''*daθapati-'']] |- | [[Вашт|''*θata-'']] | 100 сарбоз | [[Сарвон|''*θatapati-'']] |- | [[Ҳанг|''*hazāra-'']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] |- |[[Гунд|''*baivara-'']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|''*baivarapati-'']] |- | [[Сипоҳ|''*spāda-'']] | 60 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] |} Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфтаву ба забони {{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ''] хонда мешудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз 10 [[сарбоз]] як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуда ва сардораш [[Размовар|''*daθapati-'']] [''даҳабад''] хонда мешудааст<ref name="Hinz">''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.</ref>. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] номида мешудааст<ref name="Hinz" />. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] хонда мешудааст<ref name="Marquart">''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.</ref>. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуда, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] номида мешудааст<ref name="Marquart" />. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] хонда мешуд<ref>''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.</ref>. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳабад'' бо ''сержант'' ё ''старшина'', ''садабад'' бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарҳанг|''ҳазорабад'']] бо ''майор'' ё ''полковник'', [[Гундсолор|''беварабад'']] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва ''сипаҳбад'' бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд. === Сипоҳи Ашкониён === {{Сипоҳи Ашкониён}} Дудмони паҳлавии [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.]] — [[224]]), ки ҷойгузини дудмони юнонии [[Давлати Селевкиён|Селевкиён]] ([[Соли 312 п.м.|312]] — [[Соли 64 п.м.|64 п.м.]]) шуд, созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифт<ref name="Никоноров" />. Радабандии сипоҳи Ашкониён чунин будааст<ref>[http://www.ihism.uph.edu.pl/images/PDFs/DRUK_HIS_6/DRUK-SYVNNE.pdf ''Ilkka SYVÄNNE'' * (University of Haifa, Israel) Parthian Cataphract vs. the Roman Army 53 BC-AD 224]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: Дар [[сипоҳи Ашкониён]] ''даҳаҳо'' ба [[забони паҳлавӣ]] [[Разма|''*radag'']] [''разма''], ''садаҳо'' — [[Вашт|''wast'']] [''васт''], ''ҳазораҳо'' — [[Ҳанг|''drafš'']] [''дирафш''], ''бевараҳо'' — [[Гунд|''gund'']] [''гунд''] номида мешуданд<ref>''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7</ref>. Фармондеҳони ин ягонҳо мутаносибан [[Сарвашт|''wast-sālār'']] [''васт-солор''], [[Сарҳанг|''drafš-sālār'']] [''дирафш-солор''] ва [[Гундсолор|''gund-sālār'']] [''гунд-солор''] хонда мешуданд<ref>''Ҷалолӣ'', ''Эраҷ''. Артиши Эрон дар асри Сосониён. Теҳрон: Вадиъат, 1384. – 170 с. ISBN 964-7805-48-9.</ref>. Нерӯҳои мусаллаҳи Ашкониён низ чун замони Ҳахоманишиён [[Сипоҳ|''spāδ'']] [''сипоҳ''] ва фармондеҳашон [[Сипаҳсолор|''spāδpat'' ё ''spāδbad'']] [''сипаҳбад''] номида мешуд<ref name="Shahbazi">[http://www.iranicaonline.org/articles/army-i ''A. Sh. Shahbazi'', “ARMY i. Pre-Islamic Iran,” Encyclopædia Iranica, II/5, pp. 489-499]</ref>. Бояд гуфт, ки сипоҳи подшоҳии [[Арманистон]], ки фармонбардори Эрон буд, низ ҳамчун сипоҳи Ашкониён ба «''гунд''», «''дрош''» ва «''вашт''» бахшбандӣ мешуд<ref name="Айвазян">[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360-464.]</ref>. Ҳануз ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон [[вашт|рота]] ба забони {{lang-hy|«Վաշտ»}} [''вашт''], [[ҳанг]] — «''գունդ''» [''гунд''] ё «''Զորագունդ''» [''зӯрагунд''], [[сарҳанг]] — «''Գնդապետ''» [''гндапет''] ва [[генерал-полковник]] — «''գեներալ—գնդապետ''» [''general-gndapet''] номида мешаванд. === Сипоҳи Сосониён === {{Main|Сипоҳи Сосониён}}{{Сипоҳи Сосониён}} Нерӯҳои мусаллаҳи Сосониёнро ''spāh'' (''[[сипоҳ]]'') меномиданд, ки ба ду [[Шохаи низомӣ|шоха]] ҷудо мешуд: [[пиёдагон]] ({{lang-pal|''payādagān''}}) ба фармондеҳии ''пиёдагонсолор'' (''payādagān sālār'') ва [[саворон]] ({{lang-pal|''aswārān''}}) ба фармондеҳии ''саворонсолор'' (''aswārān sālār'')<ref>{{cite book |last1=Maksymiuk |first1=Katarzyna |last2=Syvanne |first2=Ilkka |title=The Military History of the Third Century Iran |date=2018 |publisher=Archeobooks |isbn=978-83-7051-894-3 |page=55-59 |language=en}}</ref>. Бузургтарин ягони сипоҳ дар он замон ''gund'' (''[[гунд]]'')<ref name="Tafazzoli"/> будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро ''gund-sālār'' (''[[гундсолор]]'') мехонданд<ref name="Synopsis">[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]</ref>. Ҳар ''гунде'' аз чанд ''drafš'' ([[ҳанг|''дирафш'']]) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду ''wašt'' (''[[вашт]]'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ''ваште'' аз чанд ''tahm'' (''[[таҳма]]'')<ref name="Asha">{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2018-10-31 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}</ref> созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар ''таҳмае'' аз чанд ''radag'' (''[[разма|рада]]'')<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/voennaya-razvedka-v-sasanidskom-irane-organizatsiya-deyatelnosti-i-istochniki-informatsii ''Дмитриев В.А.'' Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22.]{{oq|ru|... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели ''dabīr-i sipāh''), называвших себя ''dibīr-ī tahm'' и ''dibīr-ī radag'' [24, c. 244; 25].}}</ref> ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи ''дирафш'' ''drafš-sālār'' ([[сарҳанг|''дирафшсолор'']])<ref name="Synopsis" />, фармондеҳи ''вашт'' ''wašt-sālār'' ([[сарвашт|''ваштсолор'']])<ref name="Synopsis" />, сардори ''таҳм'' ''tahmdār'' (''[[таҳмадор]]'')<ref name="Никоноров">[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145.]{{oq|ru|В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ''tgmdr'' («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «''τάγμα''» («''легион''») и парф. ''dār'' («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме ''tḥmy'' как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62].}}</ref> ва ''фармондеҳи рада'' эҳтимолан ''*radagbān'' (''[[Размдор|радабон]]'') номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ ''spāhbed'' ([[сипаҳсолор|''сипаҳбад'']]) хонда мешуд<ref name="Daryaee">[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4]</ref>. Дар шоҳаншоҳии Сосонӣ баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ ''artēštārān-sālār'' ([[Артишсолор|''артишдоронсолор'']]) буд<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]</ref><ref>''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291</ref>, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои ''Эрон сипоҳбед'' ({{lang-pal|''Ērān spāhbēd''}}) аст, ки то замони подшоҳии Хусрав [[Анӯшервон]] болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд<ref>{{Cite web |url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |title=Artēštārān-sālār // ''Донишномаи Эрон'', ҷ. 2, 2503 |accessdate=2012-10-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcugL8gH?url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |archivedate=2012-10-23 }}</ref>. Бо таваҷҷуҳ ба ҳамномии ягонҳои размии сипоҳи Арманистон бо Эрон дар замони Сосониён, метавон гуфт, ки шумори нерӯҳо дар ягонҳои размии сипоҳи Сосониён низ бо сипоҳи Арманистон ҳамсону баробар будааст. Чунончи, дар сипоҳи Арманистон ҳар гунд аз ду ё се дирафш ташкил меёфт ва дирафш низ, агар онро бо коҳорт (ягони размии сипоҳи Рум, ки маъмулан аз 500 – 600 сарбоз ташкил мешуд) ҳамсанҷӣ кунем, аз ду вашт созмон меёфтааст. Дар садаҳои IV — V милодӣ нерӯҳои размии подшоҳии Арманистон аз сипоҳҳо (ҳар кадоме 10 ҳазор сарбоз доштаанд), гундҳо (2 000 – 3 000 сарбоз), дирафшҳо (1 000 сарбоз), ваштҳо (500 сарбоз) ва ҳамчунин ягонҳои хурдтар – садаҳо ва даҳаҳо ташкил мешудаанд. Ин сохтори созмонии сипоҳи Арманистон ҳамсониҳои бисёре бо сипоҳи Рум ва бештар аз он бо сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии Сосониён дошт<ref name="Айвазян" />. Аз деворнивиштаҳои сипоҳиёни Сосонӣ дар куништи яҳудиёни шаҳри Дура-Европос метавон донист, ки садаҳо таҳм ва даҳаҳо рада номида мешудаанд<ref name="Asha" />. Чуноне ки аз ҷадвали радабандии сипоҳи Сосониён дида мешавад, сохтори сипоҳи Сосониён ба сохтори артишҳои имрӯзӣ наздиктар аст. Чунончи, аз рӯи шумори нерӯҳо [[разма|рада]] бо ''отделение'', [[таҳма]] бо ''рота'', [[вашт]] бо ''батальон'', [[Ҳанг|дирафш]] бо ''полк'', [[гунд]] бо ''бригада'' ва [[сипоҳ]] бо ''дивизия'' баробар аст. Бо ҳамин қиёс, [[радабон]] бо ''сержант'' ё ''старшина'', [[таҳмадор]] бо ''лейтенант'', [[Сарвашт|ваштсолор]] бо ''капитан'' ё ''майор'', [[Сарҳанг|дирафшсолор]] бо ''полковник'', [[гундсолор]] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва [[Сипаҳсолор|сипаҳбад]] бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар будаанд. == Пайвандҳо == * [[Дараҷаи низомӣ]] == Манобеъ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] nepa4ykle133bpvsuiwuxdm5hv49wz9 0 209900 1483481 1463674 2026-08-16T10:58:47Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии вироиши мақола 1483481 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2015}} {{Оғози сол|2015}} == Рӯйдодҳо == === Январ === * Дар моҳи [[январ]]и [[соли 2015]] ба [[Википедиаи Тоҷикӣ]] (tg.wikipedia.org) 1 038 935 маротиба муштариёни [[Internet]] ворид шудаанд. Шумораи мақолаҳои [[тоҷикӣ]] ба 30 750 расид.<ref name="stats.wikimedia.org">{{Cite web |url=http://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm |title=Tajik Wikipedia at a glance January 2015 |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2018-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004072011/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTG.htm }}</ref> * [[23 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми навбатии худро пешниҳод намуд. Дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] самтҳои асосии сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ, рушди саноат, энергетика, нақлиёт, маориф, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва дигар масъалаҳои рушди кишвар барои [[соли 2015]] ва давраи миёнамуҳлат муайян гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=123414 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31 январи соли 2015 №35 |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-31 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[23 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд, ки соли 2015 дар кишвар '''«Соли оила»''' эълон карда шавад. Дар Паём ба зарурати баланд бардоштани маърифати оиладорӣ, масъулияти падару модарон дар таълиму тарбияи фарзанд ва таҳкими пойдории оила таъкид гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/01/soli-2015-soli-oila-elon-gardid/ |title=Соли 2015 — Соли оила эълон гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> == [[Феврал]] == * [[3 феврал]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони №352 '''«Дар бораи эълон намудани соли 2015 “Соли оила”»'''-ро ба имзо расонид. Ҳадафи ин иқдом таҳкими мақоми оила дар ҷомеа, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва танзими муносибатҳои оилавӣ буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/01/2015-coli-idomai-tadbir-o-baroi-rushdi-ustuvor/ |title=2015 — соли идомаи тадбирҳо барои рушди устувор |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2016-01 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nbt.tj/files/images/jurnal/Bonkdori_3_2015.pdf |title=Бонкдорӣ дар Тоҷикистон, №3, 2015 |website=Бонки миллии Тоҷикистон |publisher=Бонки миллии Тоҷикистон |date=2015 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[25 феврал]] — — Шӯрои директорони иҷроияи Гурӯҳи Бонки Ҷаҳонӣ барои марҳалаи дуюми барномаи «Central Asia Road Links» ҷудо намудани 45 миллион [[доллари ИМА]]-ро барои беҳтар намудани робитаҳои нақлиётии минтақавии Тоҷикистон тасдиқ намуд. [[Лоиҳа]] ба таҷдиди тақрибан 70 километр [[роҳ|роҳҳои]] наздисарҳадии [[вилояти Суғд]], аз ҷумла самтҳои пайвасткунанда бо [[Ӯзбекистон]] ва [[Қирғизистон]], равона гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/02/25/world-bank-invests-in-tajikistans-regional-transport-connectivity |title=World Bank Invests in Tajikistan’s Regional Transport Connectivity |website=World Bank |publisher=World Bank Group |date=2015-02-25 |language=en |access-date=2026-08-15 }}</ref> == [[Март]] == * [[1 март]] — дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] интихоботи вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ баргузор гардид. Тибқи маълумоти пешакии Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, дар интихобот 3 791 727 нафар ё 87,7 фоизи интихобкунандагон иштирок карданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/03/kadom-1203-izb-1203-o-voridi-parlumon-shudand/ |title=Кадом ҳизбҳо вориди Парлумон шуданд? |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-03-02 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/143306 |title=Tajikistan, Parliamentary Elections, 1 March 2015: Statement of Preliminary Findings and Conclusions |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2015-03-02 |language=en |access-date=2026-08-15 }}</ref> Тибқи натиҷаҳои ниҳоӣ [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] ([[ҲХДТ]]) — 65,4 %, [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] ([[ҲАТ]]) — 11,7 %, [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] (ҲИИТ) — 7,5 %, [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] ([[ҲСТ]]) — 5,5%-и раъйи интихобкунандагонро касб намуданд. Ҳамин тариқ, тибқи рӯихати ҳизбӣ дар [[парлумон|парлумони]] нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро — 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон]] (ҲНИТ) — 1,6 %, [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] (ҲКТ) — 2,2 %, [[Ҳизби демократии Тоҷикистон]] (ҲДТ) — 1,7 % ва [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] (ҲСДТ) — 0,5%-и интихобкунадагон овоз доданд. Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд. Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар - номзадҳои [[ҲХДТ]], 2 нафар - номзади [[ҲАТ]], 2 нафар - намояндаи [[ҲКТ]] ва 1 нафарӣ номзадҳои [[ҲДТ]] ва [[ҲИИТ]] пирӯзӣ ба даст оварда, ба [[парлумон]] роҳ ёфтанд.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |title=КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард |accessdate=2016-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323102808/http://news.tj/tj/news/kmir-nati-oi-ni-oii-intikhobotro-elon-kard |archivedate=2015-03-23 }}</ref> == [[Июн]] == * [[14 июн]]и соли 2015 — [[Википедиаи Тоҷикӣ]] (tg.wikipedia.org) # Шумораи мақолаҳо — зиёда аз 32 500 # Шумораи саҳифаҳо — зиёда аз 70 000 Аз рӯи шумораи мақолаҳо [[Википедиаи Тоҷикӣ]] '''дар ҷойи 85-ӯм''' қарор гирифта буд. <ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B9 Википедия: Список Википедий 14.06.2015]</ref> == [[Август]] == * [[23 август]] — гурзандози тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи Бозиҳои ҷаҳонӣ оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] соҳиби ҷойизаи дуюм гардид. Ӯ ҳоло якумин аз варзишгарони тоҷикистониест, ки барои иштирок намудан дар [[Бозиҳои олимпӣ]] дар Рио-Дежанейрои [[Бразилия]] ([[соли 2016]]) роҳхат гирифтааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira |title=Дилшод Назаров получил медаль и $30 тыс. на чемпионате мира |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2017-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816103214/http://www.toptj.com/News/2015/08/23/dilshod-nazarov-poluchil-medal-i-$30-tys-na-chempionate-mira }}</ref> * [[24 август]] — Дар [[Панҷакент]] Президенти мамлакат Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[Зарафшон (корхонаи заршӯӣ)|Корхонаи муштараки заршӯии «Зарафшон»ро]] ифтитоҳ намуд. Дар ин коргоҳ дар як сол то 2,2 тонна [[тило]]и холис истеҳсол карда шуда, қариб 11 ҳазор тонна [[маъдан]]ро дар як шабонарӯз коркард менамояд. Дар корхонаи муштараки «Зарафшон» то имрӯз танҳо ду коргоҳ фаъолият мекард, ки имкон дошт то 4 ҳазор тонна маъданро дар як шабонарӯз коркард намояд. Баробари мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани коргоҳи бузург иқтидори умумии корхона дар як шабонарӯз ба коркарди 17 ҳазор тонна [[маъдан]] баробар гардида, иқтидори истеҳсолии корхонаи муштараки «Зарафшон» то 5 тонна [[тилло]] дар як сол расонида мешавад.<ref>{{Cite web |url=http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |title=Ифтитоҳи Фабрикаи дуюми Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди Корхонаи муштараки заршӯии «Зарафшон» |accessdate=2016-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193202/http://www.khovar.tj/content/%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%BE%D2%B3%D0%B8-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B8-%D0%B4%D1%83%D1%8E%D0%BC%D0%B8-%D2%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8A%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%88-%D0%BC%D0%B0%D2%B3%D0%B4%D1%83%D0%B4%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D3%AF%D0%B8%D0%B8- |archivedate=2016-03-04 }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[14 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон [[Нурсултон Назарбоев]] Аҳднома оид ба шарикии стратегӣ байни [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Ҷумҳурии Қазоқистон|Ҷумҳурии Қазоқистонро]] ба имзо расониданд. Ин санад заминаи ҳуқуқии рушди минбаъдаи ҳамкориҳои дуҷонибаро дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, иҷтимоӣ ва гуманитарӣ мустаҳкам намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.mid.tj/tg/main/view/1260/press-reliz-roje-ba-faoliyati-vazorati-korhoi-khorijii-tojikiston-dar-soli-2015 |title=Пресс-релиз роҷеъ ба фаъолияти Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон дар соли 2015 |website=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000019 |title=О ратификации Договора о стратегическом партнерстве между Республикой Казахстан и Республикой Таджикистан |website=Әділет |publisher=Мақомоти давлатии Ҷумҳурии Қазоқистон |date=2016-10-31 |language=ru |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[14 сентябр]] — зимни сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон [[Нурсултон Назарбоев]] ба [[Тоҷикистон]] дар шаҳри Душанбе миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қазоқистон '''Аҳднома оид ба шарикии стратегӣ байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қазоқистон|Созишнома дар бораи шарикии стратегӣ''' ба имзо расид. Санад заминаи ҳуқуқии рушди минбаъдаи муносибатҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва дигар самтҳои ҳамкории дуҷонибаро мустаҳкам намуд.<ref>{{Cite web |url=https://mfa.tj/tg/main/view/138/munosibathoi-tojikiston-bo-qazoqiston |title=Муносибатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Ҷумҳурии Қазоқистон |website=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date= |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mfa.tj/tg/nur-sultan/munosibatho/munosibathoi-dujoniba |title=Муносибатҳои Тоҷикистон бо Қазоқистон |website=Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Қазоқистон |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date= |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/01/2015-coli-idomai-tadbir-o-baroi-rushdi-ustuvor/ |title=2015 — соли идомаи тадбирҳо барои рушди устувор |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2016-01 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> * [[29 сентябр]] — [[Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дархости Прокурори генералиро баррасӣ намуда, [[Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон|Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистонро]] ташкилоти экстремистӣ-террористӣ эътироф карда, фаъолияти онро манъ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/09/nit-tashkiloti-ifrotgaroyu-terrorist-elon-va-faoliyatash-man-karda-shud/ |title=ҲНИТ ташкилоти ифротгарою террористӣ эълон ва фаъолияташ манъ карда шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-09-29 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> == [[Октябр]] == [[18 октябр]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакент|Роҳи автомобилгарди Айнӣ– Панҷакентро]] ифтитоҳ намуд. Дарозии умумии роҳи навсозишуда 112,6 километр буда, корҳои асосӣ дар моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри соли 2015 анҷом ёфтанд. Ифтитоҳи роҳ яке аз лоиҳаҳои муҳими рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва баромадан аз бунбасти коммуникатсионии кишвар арзёбӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent-dar-sha-ri-pan-akent-va-mulo-ot-bo-sokinon/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ-Панҷакент дар шаҳри Панҷакент ва мулоқот бо сокинон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-10-18 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2015/10/otkrytie-avtodorogi-ajni-pendzhikent/ |title=Открытие автодороги Айни-Пенджикент |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» |date=2015-10-18 |language=ru |access-date=2026-08-15 }}</ref> == [[Декабр]] == *[[9 декабр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»-ро бо қарори №257 қабул кард.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=125984 |title=Қарори Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 декабри соли 2015 №257 «Оид ба қабул кардани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат”» |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-09 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> * [[18 декабр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро баррасӣ намуда, бо қарори №146 онро якдилона ҷонибдорӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=125985 |title=Қарори Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 18 декабри соли 2015 №146 «Оид ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат”» |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-18 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/%27news/9707 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-18 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> * [[25 декабр]] — Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» бо рақами №1259 ҳамчун санади қонунгузорӣ ба расмият дароварда шуд. Қонуни мазкур аз муқаддима ва 16 модда иборат буда, вазъи сиёсиву ҳуқуқӣ, салоҳият, дахлнопазирӣ, бунёди осорхона, бойгонӣ, китобхона, амният ва кафолатҳои иҷтимоию иқтисодии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллатро муқаррар мекунад. <ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=125982 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 25 декабри соли 2015 №1259 «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-12-25 |language=tg |access-date=2026-08-16 }}</ref> == [[Соли 2015]] == • Соли 2015 — дар шаҳри [[Душанбе]] корҳои сохтмонии навбати дуюми [[Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] идома ёфтанд. Иқтидори навбати дуюм 300 МВт пешбинӣ шуда буд. Тибқи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба истифода додани он барои беҳтар намудани таъминоти барқ ва гармии пойтахт пешбинӣ гардида буд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/8136 |title=Паёми Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2015-01-23 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/event/missives/9779 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016 |language=tg |access-date=2026-08-15 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2015}} [[Гурӯҳ:Соли 2015|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2015]]} 8o0mb5egl3ljb2hhss1n6e60av1diix 0 214288 1483472 1455897 2026-08-16T07:04:42Z Omid Jeyhani 1522 Fixed grammar 1483472 wikitext text/x-wiki {{Дараҷаи низомӣ | тасвир1 = Russia-Army-OR-4-2010.svg | image_size = 100px | зернавис1 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]</small> | тасвир2 = Russia-Airforce-OR-4-2010.svg | зернавис2 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]</small> | ном = Размовар | кишвар = {{flag|Tajikistan}} | нерӯ = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]] | кӯтаҳнивишт = {{lang-fa|'''رزم‌آور‎'''}} | rank = | NATO rank = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-9b]] | Non-NATO rank = | бунёдшуда = | бекоршуда = | дараҷаи болотар = [[Размдор]] | дараҷаи пойинтар = [[Размёр]] | ҳамто = {{bulleted list|[[Новёр дувум]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''گروهبان سوم'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Младший сержант''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Sergeant'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-5''}}| }} '''Размовар''' ({{lang-fa|'''رزم‌آور‎'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае размоварӣ]] дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ҷойгоҳе болотар аз [[размёр]] ва пойинтар аз [[размдор]] дорад ва баробар бо [[новёр дувум]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''сержанти хурд''<ref>[http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»]{{Пайванди мурда|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Мақоми созмонии ''размовар'', бино бар Ойинномаи хидмати дохилӣ ва Ойинномаи инзиботии Нерӯҳои мусаллаҳ, ''фармондеҳи [[разма]]'' аст, ки он [[ягон|яконе зербахш]] дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] будаву аз ду [[гурӯҳ]] (6 — 12 [[сарбоз]]) ташкил шуда ва бахше аз [[таҳм]] аст; ''гурӯҳ''<ref>{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 161 |accessdate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}</ref>; отделение<ref name="ВЭ-6">{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 6, статья «Отделение»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П. В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=2002|страницы=181|страниц=639|тираж=10000|isbn=5-203-01873-1}}</ref>. {| class="wikipedia sortable" border="1" |- |+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]''' |- |width="30%" align="center" style="background:#cfcfcf;" | <small>кеҳтар:</small><br>[[Размёр]] |width="35%" align="center" style="background:#bfbfbf;"| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|50px]]<br>'''Размовар''' |width="30%" align="center" style="background:#afafaf;" | <small>меҳтар:</small><br>[[Размдор]]<br><small></small> |} == Вожашиносӣ == «''Размовар''» аз ‘''разм овардан''’ ба маънои ‘''ҷанг кардан'', ''ҷангидан''; ''размидан''; ''набард кардан''’ сохта шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + асоси феъли замони ҳозираи «''овардан''» (''овар'')] аст. Дар сохти ин вожа аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: <blockquote>''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’<ref>{{книга | автор = Эдельман Д. И. | заглавие = Этимологический словарь иранских языков | ссылка = | ответственный = Институт языкознания РАН | издание = | место = М. | издательство = «Восточная литература» | год = 2020 | том = 6 (p—r̥) | страницы = 436 | страниц = 463 | серия = | isbn =5-02-018124-2; ISBN 978-5-02-039863-4 (в пер.) | тираж = 500 | ref = }}</ref>) + ''овар'' > асоси замони ҳозираи феъли ''овардан''.</blockquote> ''Размовар'' ба маънии ‘''ҷанговар'', ''разманда''’ дар осори адабии форсӣ бисёр ба кор рафтааст<ref>[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/144 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 144.]</ref>. Чунончи, [[Фирдавсӣ]] дар «[[Шоҳнома]]» гуфта: <blockquote><poem>''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'', ''Зи размоварон ҷангро ёр кист''<ref>[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]</ref>.</poem> </blockquote> «''Размовар''» ба маънои “''фармондеҳи [[разма]]''” навгузиниш шудааст. Мақулаи дастурии ин вожа сифат ва сохтвожаи он ба сурати [исм (''разм'') + пасванд (''-вар'')] аст. Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии иштиқоқӣ истифода шудааст. Пасванди «''-вар''» дар ин вожа ба маънои «''доранда''» аст ва ба исм афзуда мешаваду сифат месозад. Ин пасванд гоҳе ба гунаи «''-овар''» низ ба кор меравад, ки дар «''ҷанговар''», «''таковар''» дида мешавад<ref>''Таботабоӣ'', ''Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. – 116. ISBN 978-600-105-121-0.</ref>. Бо чунин рӯйкард, ''размовар'' ба маънои «''фармондеҳи разма''» аст, ки мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад. ''Размовар'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''сержанти хурд'' ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст<ref>{{cite web |last1=Сулаймонӣ |first1=Иршод |title= Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand |access-date=26 July 2022 |language=tg |date=23 February 2022}}</ref>. == Пешина == {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''[[Сипоҳи Ҳахоманишиён]]''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон|Ягонҳо]] ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Разма|''*daθa-'']] | 10 сарбоз | ''*daθapati-'' |- | [[Вашт|''*θata-'']] | 100 сарбоз | [[Сарвашт|''*θatapati-'']] |- | [[Ҳанг|''*hazāra-'']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] |- |[[Гунд|''*baivara-'']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|''*baivarapati-'']] |- | [[Сипоҳ|''*spāda-'']] | 60 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] |} ''Размовар'' ҳамчун мақоми фармондеҳи разма нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён ({{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ'']), ки бар пояи радабандии даҳгонӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуд, ки сардораш ''*daθapati-'' [''даҳабад''] буд<ref>''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975, p. 87</ref>. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] буд<ref>''Hinz'', op. cit., p. 240</ref>. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуд, ки онро [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] фармондеҳӣ мекард<ref>''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 57</ref>. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] буд<ref>''Marquart'', op. cit., p. 19 n. 84</ref>. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] буд<ref>''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391. – саҳ. 55 – 95</ref>. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳбад'' бо ''сержант'' ё [[размозмо|''старшина'']], ''садбад'' бо [[Таҳмдор|''лейтенант'']] ё [[Сарвашт|''капитан'']], ''ҳазорбад'' бо [[Саргурд|''майор'']] ё [[Сарҳанг|''полковник'']], ''беварбад'' бо [[гундсолор|''генерал-майор'']] ё [[лашкарсолор|''генерал-лейтенант'']] ва ''сипаҳбад'' бо [[сипаҳсолор|''генерал-полковник'']] ё [[артишсолор|''генерали артиш'']] баробар мешаванд. ''Сержант'' ({{lang-fr|sergent}}, аз {{lang-la|serviens}}) худ ба маънои «''чокар'', ''хидматгор'', ''хидматгузор''» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши [[Фаронса]] ва сипас артишҳои [[Олмон]] ва [[Бритониё]] ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд ''сержант'' хидмат мекард: # дар [[разма|размаҳо]] — [[размюз|''капрал'']] ё ''сержанти хурд''. # дар [[таҳм|таҳмҳо]] — [[размдор|''сержант'']]. # дар [[вашт|ваштҳо]] — ''мастер-сержант'' ё [[разморо|''сержанти калон'']]. # дар [[гурдон|гурдонҳо]] — [[размозмо|''штаб-сержант'']]. # дар [[ҳанг|ҳангҳо]] — [[размсоз|''сержант-майор'']], ки дертар [[саргурд|''майор'']] номида шуд. # дар ситоди ''сарфармондеҳи артиш'' ([[артишсолор|''капитан-генерал'']]) — ''генерал-сержант-майор'', ки дертар [[гундсолор|''генерал-майор'']] номида шуд. Дар [[Артиши Сурх]] дараҷаи «''сержант''» ҳамчун рутбаи шахсӣ [[2 ноябр]]и [[соли 1940]] ҷорӣ шуда буд. Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шуда ва чаҳор рутба дорад: # ''сержанти хурд'', # [[Размдор|''сержант'']], # [[Разморо|''сержанти калон'']], # [[Размозмо|''старшина'']]. Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар ягони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст. ''Размовар'' ҳамчун дараҷаи сержантӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шуда ва се рутба дорад<ref>{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}</ref>: # ''размовари севум'' = [[размовар|''сержанти хурд'']]; # ''размовари дувум'' = [[размдор|''сержант'']]; # ''размовари якум'' = [[разморо|''сержанти калон'']]. == Пайвандҳо == * [[Нерӯҳои мусаллаҳ]] * [[Дараҷаи низомӣ]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] {{Дараҷаҳои низомӣ}} == Манобеъ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] [[Гурӯҳ:Размоварон]] lgehnqp1uy8df7hmj4866q9bnnfy8yz 10 214343 1483443 1460336 2026-08-15T16:25:47Z Omid Jeyhani 1522 1483443 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Дараҷаҳои низомӣ | title = [[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]] | group1 = [[Нерӯи заминӣ]] [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|20px]]<br/> [[Нерӯи ҳавоӣ]] [[File:Roundel_of_Tajikistan.svg|20px]] | list1 = {{Navbox subgroup | basestyle = background:#B4EEB4; | evenstyle = background:#F0FFF0; |group1 = Сарбозон |list1 = [[Сарбоз]] &bull; [[Размёр]] |group2 = Размоварон |list2 = [[Размовар]] &bull; [[Размдор]] &bull; [[Разморо]] &bull; [[Размозмо]] |group3 = Размсозон |list3 = [[Размпардоз]] &bull; [[Размсоз]] |group4 = [[Саркарда|Саркардагон]] |list4 = [[Таҳмадор]] &bull; [[Таҳмабон]] &bull; [[Таҳмабад]] &bull; [[Сарвашт]] |group5 = [[Сардор]]он |list5 = [[Саргурд]] &bull; [[Сарҳангёр]] &bull; [[Сарҳанг]] |group6 = [[Солор]]он |list6 = [[Гундсолор]] &bull; [[Лашкарсолор]] &bull; [[Сипаҳсолор]] &bull; [[Артишсолор]] &bull; [[Артишторон-солор]] &bull; [[Бузург Артишторон-солор]] }} | group2 = [[Нерӯи дарёӣ]] [[File:Эмблема ВМФ.png|20px]] | list2 = {{Navbox subgroup | titlestyle = background:goldenrod | groupstyle = text-align:right; vertical-align:top; white-space:nowrap; | basestyle = background:#B5B5B5; | evenstyle = background:#F5F5F5; |group1 = Новиён |list1 = [[Новӣ]] &bull; [[Сарновӣ]] |group2 = Новёрон |list2 = [[Новёр дувум]] &bull; [[Новёр якум]] &bull; [[Сарновёр]] &bull; [[Меҳновёр]] |group3 = Новдорон |list3 = [[Новдор дувум]] &bull; [[Новдор якум]] |group4 = Саркардагон |list4 = [[Новбон севум]] &bull; [[Новбон дувум]] &bull; [[Новбон якум]] &bull; [[Новсарвон]] |group5 = Сардорон |list5 = [[Новхудо севум]] &bull; [[Новхудо дувум]] &bull; [[Новхудо якум]] |group6 = Солорон |list6 = [[Дарёдор]] &bull; [[Дарёбон]] &bull; [[Дарёсолор]] &bull; [[Новгонсолор]] }} }} <!-- <br style="clear:both;"> <center> {| id="toc" style="margin: 0 2em 0 2em;" |- | colspan="5" style="background:#228B22" align="center" | '''Дараҷаҳои низомӣ'''<center> |- | colspan="5" style="background:#808000" align="center" | '''Нерӯи заминӣ'''<center> |- valign="top" | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Сарбозон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Сарбоз]] &bull; [[Размёр]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Размоварон ва размсозон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Размовар]] &bull; [[Размдор]] &bull; [[Разморо]] &bull; [[Размозмо]] &bull; [[Размпардоз]] &bull; [[Размсоз]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Саркардагон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Таҳмадор]] &bull; [[Таҳмабон]] &bull; [[Таҳмабад]] &bull; [[Сарвашт]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Сардорон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Саргурд]] &bull; [[Сарҳангёр]] &bull; [[Сарҳанг]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Солорон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Гундсолор]] &bull; [[Лашкарсолор]] &bull; [[Сипаҳсолор]] &bull; [[Артишсолор]] &bull; [[Артишторон-солор]] &bull; [[Бузург Артишторон-солор]] |- ! colspan="5" style="background:#00BFFF;padding-left:40px;" | <center> '''Нерӯи дарёӣ'''<center> |- |- valign="top" | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Новиён:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Новӣ]] &bull; [[Сарновӣ]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Новёрон ва новдорон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Новёр дувум]] &bull; [[Новёр якум]] &bull; [[Сарновёр]] &bull; [[Меҳновёр]] &bull; [[Новдор дувум]] &bull; [[Новдор якум]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Саркардагон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Новбон севум]] &bull; [[Новбон дувум]] &bull; [[Новбон якум]] &bull; [[Новсарвон]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Сардорон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Новхудо севум]] &bull; [[Новхудо дувум]] &bull; [[Новхудо якум]] |- | align="right" style="font-size: 100%; vertical-align: top;" | '''Солорон:''' | align="left" style="font-size: 90%;" | [[Дарёдор]] &bull; [[Дарёбон]] &bull; [[Дарёсолор]] &bull; [[Новгонсолор]] |- |} </center> --> <noinclude> [[Гурӯҳҳо:Шаблони Дараҷаҳои низомӣ| ]] </noinclude> jamqzi1zxw055otkkrcbtw5q70592u5 0 220713 1483440 1452840 2026-08-15T16:22:12Z Omid Jeyhani 1522 1483440 wikitext text/x-wiki {{Дараҷаи низомӣ | тасвир1 = Russia-Army-OR-2-2010.svg | image_size = 100px | зернавис1 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]</small> | тасвир2 = Russia-Airforce-OR-2-2010.svg | зернавис2 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]</small> | ном = '''Размёр''' | кишвар = {{парчамбандӣ|Tajikistan}} | нерӯ = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]] | кӯтаҳнивишт = {{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} | rank = | NATO rank = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-4]] | Non-NATO rank = | бунёдшуда = | бекоршуда = | дараҷаи болотар = [[Размовар]] | дараҷаи пойинтар = [[Сарбоз]] | ҳамто = {{bulleted list|[[Сарновӣ]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرجوخه'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Ефрейтор''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Corporal'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-4''}}| }} '''Размёр''' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[сарбоз]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ба ''сарбозони омӯзишдида'' ба подоши дастовардҳояшон дода мешавад ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз]] ва пойинтар аз [[размовар]] дорад ва баробар бо [[сарновӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''ефрейтор''<ref>[http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»]{{Пайванди мурда|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {| class="wikipedia sortable" border="1" |- |+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]''' |- |width="30%" align="center" style="background:#cfcfcf;" | <small>кеҳтар:</small><br>[[Сарбоз]] |width="35%" align="center" style="background:#bfbfbf;"| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]<br>'''Размёр''' |width="30%" align="center" style="background:#afafaf;" | <small>меҳтар:</small><br>[[Размовар]]<br><small></small> |} ''Размёр'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми ёвари ''фармондеҳи'' ''[[разма]]''ро дорад ва дар сурати ниёз метавонад муваққатан фармондеҳии размаро ба уҳда гирад. == Вожашиносӣ == ''Размёр'' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} ‘''разманда''’ < {{lang-pal|''razmyār''}} ‘''ёридиҳанда дар [[разм]]'') аз ду [[вожа]] сохта шуда ва мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожааш ба сурати [исм (''разм'') + таквож (''ёр'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркибу иштиқоқ истифода шудааст: <blockquote>''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''; ''тартиб додан'', ''идора кардан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)<ref>'''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.</ref></blockquote> Дар забони форсии имрӯз таквожи «''ёр''», сарфи назар аз ин ки пасванд шумурда шавад ё вожае мустақил, ба исми ҳирфа ё исми масдар мепайвандад ва исми ҳирфае месозад, ки дар як сохтори силсиламаротибӣ зери дасти як мақоми болотар анҷоми вазифа мекунад<ref>''Таботабоӣ, Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. ISBN 978-600-105-121-0. – с. 115 – 116</ref>. Пасванди ''-ёр'' дар вожаҳое чун ''[[сарҳангёр]]'', ''додёр'' (''муовини додситон; додситонёр''), ''донишёр'', ''устодёр'' ҳамин маъноро мерасонад<ref>''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом.'' Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. – 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5</ref>. ''Размёр'' ба маънии ‘''ёвари фармондеҳи разма''’ аз ин байт дар «[[Шоҳнома]]» баргирифта шудааст: <blockquote><poem>''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'', ''Зи [[размовар]]он ҷангро ёр кист''<ref>[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]</ref>.</poem> </blockquote> ''Размёр'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''ефрейтор'' ({{lang-de|Gefreiter}}) ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст<ref>{{cite web |last1=Сулаймонӣ |first1=Иршод |title= Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand |access-date=26 July 2022 |language=tg |date=23 February 2022}}</ref>. == Пешина == ''Размёр'' ҳамчун ёвари [[Размдор|''даҳабад'']] (''фармондеҳи разма'') нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ба забони {{lang-peo|''*pasča-daθapati-''}} (нигаҳбони пушти [[Разма|''даҳа'']]) хонда мешуда ва фармондеҳи [[Гурӯҳ (низомӣ)|4 — 5 сарбоз]] будааст<ref>''Head'', ''Duncan''. The Achaemenid Persian Army. Montvert Publications, 1992. ISBN 1 874101 00 0. — с. 26</ref>. ''Ефрейтор'' ҳамчун дараҷаи сарбозӣ дар [[Артиши Сурх]] дар [[соли 1940]] ҷорӣ шуда ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз|''қаторӣ'']] ва пойинтар аз [[Размовар|''сержанти хурд'']] дошт<ref>{{Cite web |url=http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ |title=РУТБАИ ҲАРБӢ // Энсиклопедияи тоҷикӣ |accessdate=2020-01-16 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528174410/http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ }}</ref>. Ин дараҷаро сарбозоне дарёфт мекарданд, ки давраҳои омӯзиши размро гузаронда ва мақомҳои созмонии зеринро доштанд: * ''тирандоз'', ''норинҷакандоз'', ''тирбор'', ''тактирандоз''-''нишонзан'' дар нерӯҳои ҳавобурд, зиреҳсавор, марзбонӣ, ки дар онҳо ёвари [[Размдор|''фармондеҳи разма'']] аст. * ''ронандаи худрав'', ''ронандаи зиреҳпӯш'', ''ронандаи тонк''. * ''нишонгир'' дар нерӯҳои зиреҳӣ. * ''нишонгир'' дар [[Батарея|оташбор]]. Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа аз [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудааст. ''Размёр'' ҳамчун дараҷаи ефрейторӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шудааст<ref>{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}</ref>. == Пайвандҳо == * [[Нерӯҳои мусаллаҳ]] * [[Дараҷаи низомӣ]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] {{Дараҷаҳои низомӣ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] [[Гурӯҳ:Сарбозон]] 2j5zm7fa7bxmtc2pwxg90l54qi3z8qx 1483441 1483440 2026-08-15T16:23:27Z Omid Jeyhani 1522 Omid Jeyhani moved page [[Размюз]] to [[Размёр]]: ин дараҷа Размёр номида мешавад 1483440 wikitext text/x-wiki {{Дараҷаи низомӣ | тасвир1 = Russia-Army-OR-2-2010.svg | image_size = 100px | зернавис1 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]</small> | тасвир2 = Russia-Airforce-OR-2-2010.svg | зернавис2 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]</small> | ном = '''Размёр''' | кишвар = {{парчамбандӣ|Tajikistan}} | нерӯ = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]] | кӯтаҳнивишт = {{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} | rank = | NATO rank = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-4]] | Non-NATO rank = | бунёдшуда = | бекоршуда = | дараҷаи болотар = [[Размовар]] | дараҷаи пойинтар = [[Сарбоз]] | ҳамто = {{bulleted list|[[Сарновӣ]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرجوخه'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Ефрейтор''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Corporal'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-4''}}| }} '''Размёр''' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[сарбоз]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ба ''сарбозони омӯзишдида'' ба подоши дастовардҳояшон дода мешавад ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз]] ва пойинтар аз [[размовар]] дорад ва баробар бо [[сарновӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''ефрейтор''<ref>[http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»]{{Пайванди мурда|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {| class="wikipedia sortable" border="1" |- |+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]''' |- |width="30%" align="center" style="background:#cfcfcf;" | <small>кеҳтар:</small><br>[[Сарбоз]] |width="35%" align="center" style="background:#bfbfbf;"| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]<br>'''Размёр''' |width="30%" align="center" style="background:#afafaf;" | <small>меҳтар:</small><br>[[Размовар]]<br><small></small> |} ''Размёр'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми ёвари ''фармондеҳи'' ''[[разма]]''ро дорад ва дар сурати ниёз метавонад муваққатан фармондеҳии размаро ба уҳда гирад. == Вожашиносӣ == ''Размёр'' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} ‘''разманда''’ < {{lang-pal|''razmyār''}} ‘''ёридиҳанда дар [[разм]]'') аз ду [[вожа]] сохта шуда ва мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожааш ба сурати [исм (''разм'') + таквож (''ёр'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркибу иштиқоқ истифода шудааст: <blockquote>''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''; ''тартиб додан'', ''идора кардан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)<ref>'''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.</ref></blockquote> Дар забони форсии имрӯз таквожи «''ёр''», сарфи назар аз ин ки пасванд шумурда шавад ё вожае мустақил, ба исми ҳирфа ё исми масдар мепайвандад ва исми ҳирфае месозад, ки дар як сохтори силсиламаротибӣ зери дасти як мақоми болотар анҷоми вазифа мекунад<ref>''Таботабоӣ, Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. ISBN 978-600-105-121-0. – с. 115 – 116</ref>. Пасванди ''-ёр'' дар вожаҳое чун ''[[сарҳангёр]]'', ''додёр'' (''муовини додситон; додситонёр''), ''донишёр'', ''устодёр'' ҳамин маъноро мерасонад<ref>''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом.'' Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. – 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5</ref>. ''Размёр'' ба маънии ‘''ёвари фармондеҳи разма''’ аз ин байт дар «[[Шоҳнома]]» баргирифта шудааст: <blockquote><poem>''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'', ''Зи [[размовар]]он ҷангро ёр кист''<ref>[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]</ref>.</poem> </blockquote> ''Размёр'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''ефрейтор'' ({{lang-de|Gefreiter}}) ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст<ref>{{cite web |last1=Сулаймонӣ |first1=Иршод |title= Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand |access-date=26 July 2022 |language=tg |date=23 February 2022}}</ref>. == Пешина == ''Размёр'' ҳамчун ёвари [[Размдор|''даҳабад'']] (''фармондеҳи разма'') нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ба забони {{lang-peo|''*pasča-daθapati-''}} (нигаҳбони пушти [[Разма|''даҳа'']]) хонда мешуда ва фармондеҳи [[Гурӯҳ (низомӣ)|4 — 5 сарбоз]] будааст<ref>''Head'', ''Duncan''. The Achaemenid Persian Army. Montvert Publications, 1992. ISBN 1 874101 00 0. — с. 26</ref>. ''Ефрейтор'' ҳамчун дараҷаи сарбозӣ дар [[Артиши Сурх]] дар [[соли 1940]] ҷорӣ шуда ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз|''қаторӣ'']] ва пойинтар аз [[Размовар|''сержанти хурд'']] дошт<ref>{{Cite web |url=http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ |title=РУТБАИ ҲАРБӢ // Энсиклопедияи тоҷикӣ |accessdate=2020-01-16 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528174410/http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ }}</ref>. Ин дараҷаро сарбозоне дарёфт мекарданд, ки давраҳои омӯзиши размро гузаронда ва мақомҳои созмонии зеринро доштанд: * ''тирандоз'', ''норинҷакандоз'', ''тирбор'', ''тактирандоз''-''нишонзан'' дар нерӯҳои ҳавобурд, зиреҳсавор, марзбонӣ, ки дар онҳо ёвари [[Размдор|''фармондеҳи разма'']] аст. * ''ронандаи худрав'', ''ронандаи зиреҳпӯш'', ''ронандаи тонк''. * ''нишонгир'' дар нерӯҳои зиреҳӣ. * ''нишонгир'' дар [[Батарея|оташбор]]. Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа аз [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудааст. ''Размёр'' ҳамчун дараҷаи ефрейторӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шудааст<ref>{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}</ref>. == Пайвандҳо == * [[Нерӯҳои мусаллаҳ]] * [[Дараҷаи низомӣ]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] {{Дараҷаҳои низомӣ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] [[Гурӯҳ:Сарбозон]] 2j5zm7fa7bxmtc2pwxg90l54qi3z8qx 1483473 1483441 2026-08-16T07:16:44Z Omid Jeyhani 1522 Fixed grammar 1483473 wikitext text/x-wiki {{Дараҷаи низомӣ | тасвир1 = Russia-Army-OR-2-2010.svg | image_size = 100px | зернавис1 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи заминӣ]]</small> | тасвир2 = Russia-Airforce-OR-2-2010.svg | зернавис2 = <small>Сардӯшии [[Нерӯи ҳавоӣ]]</small> | ном = '''Размёр''' | кишвар = {{парчамбандӣ|Tajikistan}} | нерӯ = [[Нерӯҳои мусаллаҳ|Артиш]] | кӯтаҳнивишт = {{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} | rank = | NATO rank = [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|OR-4]] | Non-NATO rank = | бунёдшуда = | бекоршуда = | дараҷаи болотар = [[Размовар]] | дараҷаи пойинтар = [[Сарбоз]] | ҳамто = {{bulleted list|[[Сарновӣ]]|{{nowrap|{{парчамбандӣ|Iran}} '''سرجوخه'''}}|{{парчамбандӣ|Russia}} ''Ефрейтор''|{{парчамбандӣ|USA}} ''Corporal'' |[[File:NATO flag.svg|24px]] [[НАТО|NATO]] ''OR-4''}}| }} '''Размёр''' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}}) — [[дараҷаи низомӣ|дараҷае]] [[сарбоз]]ӣ дар [[Нерӯи заминӣ|нерӯҳои заминӣ]] ва [[Нерӯи ҳавоӣ|ҳавоӣ]], ки ба ''сарбозони омӯзишдида'' ба подоши дастовардҳояшон дода мешавад ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз]] ва пойинтар аз [[размовар]] дорад ва баробар бо [[сарновӣ]] дар [[нерӯи дарёӣ]] аст; ''ефрейтор''<ref>[http://majmilli.tj/қонуни-ҷумҳурии-тоҷикистон-дар-бораи-35/ Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»]{{Пайванди мурда|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {| class="wikipedia sortable" border="1" |- |+ '''[[Дараҷаи низомӣ|Размпоягон]]''' |- |width="30%" align="center" style="background:#cfcfcf;" | <small>кеҳтар:</small><br>[[Сарбоз]] |width="35%" align="center" style="background:#bfbfbf;"| [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|30px]]<br>'''Размёр''' |width="30%" align="center" style="background:#afafaf;" | <small>меҳтар:</small><br>[[Размовар]]<br><small></small> |} ''Размёр'' дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми ''ёвари фармондеҳи'' ''[[разма]]''ро дорад ва дар сурати ниёз метавонад муваққатан фармондеҳии размаро ба уҳда гирад. == Вожашиносӣ == ''Размёр'' ({{lang-fa|'''رزم‌یار'''}} ‘''ёридиҳанда дар [[разм]]''’) аз ду [[вожа]] сохта шуда ва мақулаи дастурии он [[исм]] ва сохтвожааш ба сурати [исм (''разм'') + таквож (''ёр'')] аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркибу иштиқоқ истифода шудааст: <blockquote>''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.</ref></blockquote> Дар забони форсии имрӯз таквожи «''ёр''», сарфи назар аз ин ки пасванд шумурда шавад ё вожае мустақил, ба исми ҳирфа ё исми масдар мепайвандад ва исми ҳирфае месозад, ки дар як сохтори силсиламаротибӣ зери дасти як мақоми болотар анҷоми вазифа мекунад<ref>''Таботабоӣ, Алоъуддин''. Фарҳанги тавсифии дастури забони форсӣ. – Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1395. – 640 с. ISBN 978-600-105-121-0. – с. 115 – 116</ref>. Пасванди ''-ёр'' дар вожаҳое чун ''[[сарҳангёр]]'', ''додёр'' (''муовини додситон; додситонёр''), ''донишёр'', ''устодёр'' ҳамин маъноро мерасонад<ref>''Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом.'' Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. – 3 ҷилд. ISBN: ҷ. 1: 978-964-8637-92-2; ҷ. 2: 978-964-8637-89-2; ҷ. 3: 978-964-8637-91-5</ref>. ''Размёр'' ба маънии ‘''ёвари фармондеҳи разма''’ аз ин байт дар «[[Шоҳнома]]» баргирифта шудааст: <blockquote><poem>''Ки [[гурдон]] кадоманду [[солор]] кист'', ''Зи [[размовар]]он [[ҷанг]]ро ёр кист''?<ref>[https://archive.org/stream/ShahnamaJildEDuvvum-AbulQasimFirdausiTajikFarsi/ShahnamaJildEDuvumtajikFarsi_djvu.txt ''Абулқосим Фирдавсӣ''. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2008. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ҷ. 2. — 480 саҳ. — ISBN 978-99947-32-84-5. — c. 234]</ref></poem> </blockquote> ''Размёр'' барои ҷойгузинии дараҷаи низомии ''ефрейтор'' ({{lang-de|Gefreiter}}) ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудааст<ref>{{cite web |last1=Сулаймонӣ |first1=Иршод |title= Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand |access-date=26 July 2022 |language=tg |date=23 February 2022}}</ref>. == Пешина == ''Размёр'' ҳамчун ёвари [[Размдор|''даҳабад'']] (''фармондеҳи разма'') нахустин бор дар [[сипоҳи Ҳахоманишиён]] (550 – 330 то милод) падид омадаву ба забони {{lang-peo|''*pasča-daθapati-''}} (нигаҳбони пушти [[Разма|''даҳа'']]) хонда мешуда ва фармондеҳи [[Гурӯҳ (низомӣ)|4 — 5 сарбоз]] будааст<ref>''Head'', ''Duncan''. The Achaemenid Persian Army. Montvert Publications, 1992. ISBN 1 874101 00 0. — с. 26</ref>. ''Ефрейтор'' ҳамчун дараҷаи сарбозӣ дар [[Артиши Сурх]] дар [[соли 1940]] ҷорӣ шуда ва ҷойгоҳе болотар аз [[сарбоз|''қаторӣ'']] ва пойинтар аз [[Размовар|''сержанти хурд'']] дошт<ref>{{Cite web |url=http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ |title=РУТБАИ ҲАРБӢ // Энсиклопедияи тоҷикӣ |accessdate=2020-01-16 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528174410/http://kitobam.com/cr/rutbai-arb/ }}</ref>. Ин дараҷаро сарбозоне дарёфт мекарданд, ки давраҳои омӯзиши размро гузаронда ва мақомҳои созмонии зеринро доштанд: * ''тирандоз'', ''норинҷакандоз'', ''тирбор'', ''тактирандоз''-''нишонзан'' дар нерӯҳои ҳавобурд, зиреҳсавор, марзбонӣ, ки дар онҳо ёвари [[Размдор|''фармондеҳи разма'']] аст. * ''ронандаи худрав'', ''ронандаи зиреҳпӯш'', ''ронандаи тонк''. * ''нишонгир'' дар нерӯҳои зиреҳӣ. * ''нишонгир'' дар [[Батарея|оташбор]]. Дар [[Артиши Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ин дараҷа аз [[23 феврал]]и [[соли 1993]] ҷорӣ шудааст. ''Размёр'' ҳамчун дараҷаи ефрейторӣ [[соли 1991]] дар нерӯҳои заминиву ҳавоии [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ|Сипоҳи посдорон]] ҷорӣ шудааст<ref>{{Cite web |url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 |title=Қонуни муқаррароти истихдомии Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ |accessdate=2021-12-14 |archivedate=2013-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814072556/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/91961 }}</ref>. == Пайвандҳо == * [[Нерӯҳои мусаллаҳ]] * [[Дараҷаи низомӣ]] * [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] {{Дараҷаҳои низомӣ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] [[Гурӯҳ:Сарбозон]] 9oicc05h08hx9190ncj0cf7kjcmtd40 3 227318 1483468 1059559 2026-08-16T06:11:29Z S.Marchenko 88658 S.Marchenko moved page [[Баҳси корбар:Dmitrij1996]] to [[Баҳси корбар:Alfred248]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dmitrij1996|Dmitrij1996]]" to "[[Special:CentralAuth/Alfred248|Alfred248]]" 1059559 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед/чаҳорчӯба |welcomeHeader=Хуш омадед ба Википедиаи Тоҷикӣ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}! |firstStepsTitle=Роҳнамои қадамҳои аввалин |firstStepsText=[[Image:Heckert GNU white.svg|left|60px|thumb|]] Акнун Шумо метавонед на фақат мақолаҳоро дар Википедиа хонед, боз Шумо метавонед мақолаҳоро вироиш кунед ва ё мақолаи худро ба Википедиа ирсол кунед. Барои дар Википедиа чӣ тавр мақола навиштан аз [[Википедиа:Барои_навкорон|ин ҷо]] бинед. Муҳтавои Википедиа таҳти иҷозаномаи [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) ва иҷозаномаи [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html GFDL] дастрас аст. Шумо метавонед бо литсензияи GFDL дар [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html инҷо] ва [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) шинос шавед. * [[Википедиа:Роҳнамои намуд]] * [[Википедиа:Ҳуқуқи муаллиф]] |helpTitle=Ёрӣ |helpText=Иттилооти бештарро метавонед дар [[Википедиа:Вуруди корбарон|вуруди корбарон]] пайдо намоед. Шумо боз метавонед саволҳои худро дар ин ҷо нависед '''[[Роҳнамо:Мундариҷа|Роҳнамо]]''' ё дар канали [[w:Wikipedia:IRC tutorial|IRC]] [[irc:wikipedia-tg|#wikipedia-tg]] ([http://java.freenode.net//index.php?channel=wikipedia-tg бевосита аз дигарон бипурсед]). Инчунин шумо метавонед бо яке аз [[Википедиа:Мудирон|мудирон]] дар тамос бошед ё дар саҳифаи баҳси яке аз онҳо саволи худро нависед. |tipsTitle=Чизҳои хуб ва роҳнамоиҳо |tipsText=<div></div><!--empty div is to make sure bullets work--> * Ба саҳифаи корбарии худ қуттиҳо забонҳоро гузоред ва сатҳи дониши забондонии худро ба дигарон муайян кунед. * Дар вақти дар саҳифаи баҳси корбарон саволеро навишта бо илова кардани &#126;&#126;&#126;&#126; дар охири савол имзои худро гузоред. * Бисёр мақолаҳои Википедиа нопурра мебошад, агар мақолаи нопурраеро дарёфт кардед, пайванди вироишро дар болои он мақола пахш кунед, баъд як аз ин рамзҳои зеринро <nowiki>{{stub}}</nowiki> ё <nowiki>{{ҷавона}}</nowiki> ба матн илова карда, саҳифаро захира кунед. |mistakeTitle=Ба хатогие роҳ додед ё дучор шудед? |mistakeText=<div></div><!--empty div is to make sure bullets work--> * Агар ягон хатогиеро дар мақолае пайдо кардед, метавонед дар боло пайванди Вироишро пахш карда хатогиро бартараф кунед ва саҳифаро захира кунед. * Агар ба ягон хатогие роҳ додед ва ё унвони ягон мақоларо хато навиштед. Бо яке аз мудирон дар тамос шавед. * Агар ду мақолаи монандеро пайдо кардед, лутфан яке аз онҳоро холи карда масири онро ба дигар тағйир диҳед. * Агар мақолае бо забони ғайри тоҷикиро дарёфт кардед, лутфан вироишро пахш карда дар боло <nowiki>{{тарҷума}}</nowiki> нависед ва саҳифаро захира кунед. * Агар мақолаи бемазмунро дарёфт кардед, лутфан вироишро дар боло пахш карда дар болои саҳифа <nowiki>{{delete}}</nowiki> нависед ва саҳифаро захира кунед. Баъд яке аз мудирон он мақоларо баррасӣ карда дар ҳолати зарури онро ҳазв ё вироиш хоҳанд кард. |feedbackText=(P.S. Барои ин паём мехоҳед [[Википедиа баҳс:Гузориши Хуш омадед|пешниҳоди]] худро нависед?) |lang=en }} --[[File:Robot icon.svg|26px]] [[User:SamakBot|'''<span style="color:#ff5722">Samak</span><span style="color:#666565">Bot</span>''']] ^{[[Баҳси_корбар:SamakBot|'''Talk''']]} 22:33, 21 Декабри 2019 (UTC) l5dqx84v488d99cji6c65bczdgmbr43 0 297001 1483435 1431474 2026-08-15T12:12:17Z Ziv 53982 ([[c:GR|GR]]) [[File:Portrait officiel Bourguiba.png]] → [[File:Habib Bourguiba portrait4.jpg]] → File replacement: update from an old and low quality png version to a jpg with better quality ([[c:c:GR]]) 1483435 wikitext text/x-wiki {{Вазифаи давлатӣ|}} '''Президенти [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]]''' — сарвари давлати Ҷумҳурии Тунис мебошад, ки ба таври интихоботи умумихалқӣ ба мӯҳлати панҷ сол интихоб карда мешавад ва ҳуқуқ дорад на бештар аз ду мӯҳлат пай дар пай интихоб шавад. Президенти '''[[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]]''' [[сарвазир]]<nowiki/>и [[кишвар]] ва [[ҳукумат]]<nowiki/>ро таъйин мекунад. == Таърих == Вазифаи президент дар Тунис [[25 июл]]и [[соли 1957]] баъди эълони истиқлоли [[ҷумҳурӣ]] ва сарнагун гардидани [[Ҳокимияти давлатӣ|ҳокимят]]<nowiki/>и [[подшоҳӣ]] ва пеш аз он [[Ҳокимияти давлатӣ|ҳокимят]]<nowiki/>и беки Тунис Муҳаммад ал-Амин таъсис шудааст. * Аввалин президент сарвазири кишвар [[Ҳабиб Бурқиба]] буд, ки то [[соли 1987]] ин мақомро бар уҳда дошт ва бо сабабҳои саломатӣ аз мақом барканор шуд ва * Ваколатҳои президентӣ ба сарвазир [[Зайналобуддин бин Алӣ]] гузашт, ки соли [[Соли 1989|1989]] ба ин мақом интихоб шуда буд. [[14 январ|14 январи соли]] [[Соли 2011|2011,]] дар ҷараёни эътирозҳои мардумӣ дар Тунис, Бин Алӣ аз кишвар ба [[Арабистони Саудӣ]] фирор кард ва дар он ҷо паноҳгоҳи сиёсӣ гирифт. ** Сарвазир [[Муҳаммад Ғанушӣ]] президенти муваққатии Тунис шуд. ** рузи дигар, мувофики конститутсия [[Фуад Мебаз]], раиси палатаи намояндагони Ҷумҳурии Тунис шуд. ** Қарор шуд, ки интихоботи президентӣ дар давоми ду моҳ баргузор шавад. * [[Мунсиф Марзуқӣ]] аз 13 декабри соли 2011 то 31 декабри соли 2014 президенти кишвар шуд. ** Мӯҳлати президентии ӯ ба далели он ба поён расид, ки ӯ дар интихоботи президентӣ <ref>[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1665159 Президентом Туниса избран Бежи Каид эс-Себси.]</ref>, дар даври дуввум ба [[Қаъд Сибсӣ|Беҷӣ Қаъд Сибсӣ]] мағлуб шуд. * Аз 31 декабри соли 2014 то 25 июли соли 2019, то маргаш [[Қаъд Сибсӣ|Беҷӣ Қаъд Сибсӣ]] президенти ҷумҳур буд. ** Ворис: [[Муҳаммад Носир]] == Феҳристи президентҳо == {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto" width="100%" !№. ! Акс ! Ном ! Оғоз ! Анҷом ! Интихобот ! Ҳизби сиёсӣ ! Мавқеъ |- | 1 |[[Акс:Habib Bourguiba portrait4.jpg|100px]] | '''[[Ҳабиб Бурқиба]]''' <small>(1903-2000)</small> <small>{{Lang-ar|‎‎حبيب بورقيبة‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">‎‎حبيب ‎</span></small> | 25 июли 1957 | 7 ноябри 1987 | 1959, 1964, 1969, 1974 | Дастури нав | президент |- | - | rowspan="2" |[[Акс:Zine El Abidine Ben Ali (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" | [[Зайналобуддин бин Алӣ]] <small>(1936-2019) <small>{{Lang-ar|زين العابدين بن علي‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">زين العابدين بن ‎</span></small> | 7 ноябри 1987 | 2 апрели 1989 | - | rowspan="2" | Ҳизби сотсиалистии дастуровӣ (то соли 1988) Ассотсиатсияи конститутсионии демократӣ (1988-2011) | и.в. президент |- | 2 | 2 апрели 1989 | 14 январи 2011 | 1989, 1999, 2004, 2009 | президент |- | - |[[Акс:Mohamed Ghannouchi.jpg|100px]] | '''[[Муҳаммад Ғанушӣ]]''' <small>(1941-) <small>{{Lang-ar|محمد الغنوشي‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">‎</span></small> | 14 январи 2011 | 15 январи 2011 | - | Ассотсиатсияи конститутсионии демократӣ | и.в. президент |- | - |[[Акс:Fouad Mebazaa 15 jan 2011.jpg|100px]] | '''[[Фуад Мбазаа]]''' <small>(1933-2025) </small> <small> {{Lang-ar|فؤاد المبزع‎‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">فؤاد ‎</span></small> | 15 январи 2011 | 13 декабри 2011 | - | Ассотсиатсияи конститутсионии демократӣ |и.в. президент |- | 3 |[[Акс:Moncef Marzouki2.jpg|100px]] | '''[[Мунсиф Марзуқӣ]]''' <small>(1945-)</small> <small>{{Lang-ar|المنصف المرزوقي‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">‎</span></small> | 13 декабри 2011 | 31 декабри 2014 | 2011 | Конгресси ҷумҳуриявӣ | президент |- | 4 |[[Акс:Beji Caid el Sebsi at the 37th G8 Summit in Deauville 006.jpg|100px]] | '''[[Қаъд Сибсӣ]]''' <small>(1926-2019)</small> <small>{{Lang-ar|‎الباجي قائد السبسي‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">‎الباجي قائد ‎</span></small> | 31 декабри 2014 | 25 июли 2019 | 2014 | Нидои Тунис | президент |- | - |[[Акс:Mohamed Ennaceur.jpg|100px]] | '''[[Муҳаммад Носир]]''' <small>(1934-)</small> <small>{{Lang-ar|محمد الناصر‎‎‎}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">محمد ‎</span></small> | 25 июли 2019 | 23 октябри 2019 | - | Даъвати Тунис | и.в. президент |- | 5 |[[Акс:President Kais Saïed cropped.jpg|100px]] | '''[[Каис Саид]]''' <small>(1958-) </small> <small>{{Lang-ar|قيس سعيد}}</small><small><span lang="ar" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">قيس ‎</span></small> | 23 октябри 2019 | амалкунанда | 2019 | мустақил | президент |- |} == Ҷадвали мӯҳлати президентӣ == <timeline> ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:12 PlotArea = top:10 bottom:50 right:350 left:20 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1957 till:2027 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1957 Colors = id:indep value:rgb(0.5,0.5,0.5) legend: республика Legend = columns:3 left:150 top:24 columnwidth:100 TextData = pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M text:"период истории:" BarData = barset:PM PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:PM from: 1957 till: 1987 color:indep text:"[[Ҳабиб Бурқиба|Бурқиба]]" fontsize:10 from: 1987 till: 2011 color:indep text:"[[Зайналобуддин бин Алӣ|Бин Алӣ]]" fontsize:10 from: 2011 till: 2011 color:indep text:"[[Муҳаммад Ғанушӣ|Ғанушӣ]]" fontsize:10 from: 2011 till: 2011 color:indep text:"[[Фуад Мебаз|Мебаз]]" fontsize:10 from: 2011 till: 2014 color:indep text:"[[Мунсиф Марзуқӣ|Марзуқӣ]]" fontsize:10 from: 2014 till: 2019 color:indep text:"[[Қаъд Сибсӣ|Сибсӣ]]" fontsize:10 from: 2019 till: 2019 color:indep text:"[[Муҳаммад Носир|Носир]]" fontsize:10 from: 2019 till: 2020 color:indep text:"[[Каис Саид|Каис Саид]]" fontsize:10 </timeline> == Нигаред низ == * [[Сарвазири Тунис]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Президентҳои Тунис}} [[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]] [[Гурӯҳ:Президентҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тунис]] 90w7n5yaqefbyj3h45v50l0gmscmyza 0 297114 1483437 1297089 2026-08-15T12:14:12Z Ziv 53982 ([[c:GR|GR]]) [[File:Portrait officiel Bourguiba.png]] → [[File:Habib Bourguiba portrait4.jpg]] → File replacement: update from an old and low quality png version to a jpg with better quality ([[c:c:GR]]) 1483437 wikitext text/x-wiki {{Вазифаи давлатӣ|}} '''Сарвазири Тунис''' — раҳбари ҳукумати Тунис мебошад, ки аз ҷониби [[Президенти Тунис]] таъин карда мешавад. Аз замони истиқлоли кишвар аз соли 1956 то соли 2011 тамоми [[сарвазир]]он ба ҳизби ҳоким, Ҷунбиши конститутсионии демократӣ (собиқ ''Дастури нав'' ва ''Ҳизби дастуровии Сотсиалистӣ'' ) тааллуқ доштанд; баъд аз он, сарвазирон аз ҷонибдорони Ҳизби мӯътадили наҳзати исломӣ таъин мешуданд. == Феҳристи сарвазирони Тунис == {| class="wikitable" !Акс ! Ном ! Оғоз ! Анҷом |- |[[Акс:Habib Bourguiba portrait4.jpg|100px]] | [[Ҳабиб Бурқиба]] | [[11 апрел|11 апрели ]] [[Соли 1956|соли 1956]] | [[25 июл|25 июли ]] [[Соли 1957|соли 1957]] |- | | ''Ҷой холӣ аст'' | [[25 июл|25 июли ]] [[Соли 1957|соли 1957]] | [[19 октябр|19 октябри]] [[Соли 1969|соли 1969]] |- |[[Акс:Bahi Ladgham.jpg|100px]] | [[Боҳӣ Адғам]] | [[19 октябр|19 октябри]] [[Соли 1969|соли 1969]] | [[2 ноябр|2 ноябри]] [[Соли 1970|соли 1970]] |- |[[Акс:Hedi Nouira.jpg|100px]] | [[Ҳодӣ Нуира]] | [[2 ноябр|2 ноябри]] [[Соли 1970|соли 1970]] | [[23 апрел|23 апрели]] [[Соли 1980|соли 1980]] |- |[[Акс:Mohamed mzali.jpg|100px]] | [[Муҳаммад Мзалӣ]] | [[23 апрел|23 апрели]] [[Соли 1980|соли 1980]] | [[8 июл|8 июли]] [[Соли 1986|соли 1986]] |- |[[Акс:RACHID SFAR ancien Premier Ministre Tunisien.jpg|100px]] | [[Рашид Сафар]] | [[8 июл|8 июли]] [[Соли 1986|соли 1986]] | [[2 октябр|2 октябри]] [[Соли 1987|соли 1987]] |- |[[Акс:Zine El Abidine Ben Ali (cropped).jpg|100px]] | [[Зайналобуддин бин Алӣ]] | [[2 октябр|2 октябри]] [[Соли 1987|соли 1987]] | [[7 ноябр|7 ноябри]] [[Соли 1987|соли 1987]] |- |[[Акс:Baccouche.jpg|100px]] | [[Ҳодӣ Баккуш]] | [[7 ноябр|7 ноябри]] [[Соли 1987|соли 1987]] | [[27 сентябр|27 сентябри]] [[Соли 1989|соли 1989]] |- |[[Акс:Hamed Karoui 1970.jpg|100px]] | [[Ҳамид Қаруӣ]] | [[27 сентябр|27 сентябри]] [[Соли 1989|соли 1989]] | [[17 ноябр|17 ноябри]] [[Соли 1999|соли 1999]] |- |[[Акс:Mohamed Ghannouchi.jpg|100px]] | [[Муҳаммад Ғанушӣ|Муҳаммад Ғаннушӣ]] | [[17 ноябр|17 ноябри]] [[Соли 1999|соли 1999]] | [[27 феврал|27 феврали]] [[Соли 2011|соли 2011]] |- |[[Акс:Beji Caid el Sebsi at the 37th G8 Summit in Deauville 006.jpg|100px]] | [[Қоид Сибсӣ|Қоид Сибсӣ]] | [[27 феврал|27 феврали]] [[Соли 2011|соли 2011]] | [[24 декабр|24 декабри]] [[Соли 2011|соли 2011]] |- |[[Акс:Hamadi Jebali - World Economic Forum Annual Meeting 2012-2.jpg|100px]] | [[Ҳамодӣ Ҷаболӣ]] | [[24 декабр|24 декабри]] [[Соли 2011|соли 2011]] | [[19 феврал|19 феврали]] [[Соли 2013|соли 2013]] |- |[[Акс:AliLariath2012.jpg|100px]] | [[Алӣ Ариз]] | [[22 феврал|22 феврали]] [[Соли 2013|соли 2013]] | [[15 декабр|15 декабри]] [[Соли 2013|соли 2013]] |- |[[Акс:2013 Planete PME CGPME Mehdi Jomaâ.JPG|100px]] | [[Маҳдӣ Ҷамаа]] | [[15 декабр|15 декабри]] [[Соли 2013|соли 2013]] | [[5 феврал|5 феврали]] [[Соли 2015|соли 2015]] |- |[[Акс:HabibEssid.jpg|100px]] | [[Ҳабиб Эссид]] | [[5 феврал|5 феврали]] [[Соли 2015|соли 2015]] | [[27 август|27 августи]] [[Соли 2016|соли 2016]] |- |[[Акс:PM Youssef Chahed.png|100px]] | [[Юсуф Шаҳид]] | [[27 август|27 августи]] [[Соли 2016|соли 2016]] <ref>[http://www.aysor.am/ru/news/2016/08/27/Парламент-Туниса/1129299 Парламент Туниса одобрил состав нового правительства.]</ref> | [[27 феврал|27 феврали]] [[Соли 2020|соли 2020]] |- |[[Акс:Elyes Fakhfakh.jpg|100px]] | [[Илёс Фахфох]] | [[27 феврал|27 феврали]] [[Соли 2020|соли 2020]] | [[2 сентябр|2 сентябри]] [[Соли 2020|соли 2020]] |- |[[Акс:Hichem Mechichi.jpg|100px]] | [[Ҳишам Машишӣ]] | [[2 сентябр|2 сентябри]] [[Соли 2020|соли 2020]] | [[25 июл|25 июли]] [[Соли 2021|соли 2021]] |- |[[Акс:الرئيس تبون يستقبل رئيسة الحكومة التونسية 0-24 screenshot (cropped).png|100px]] | [[Наҷло Будин]] | [[11 октябр|11 октябри]] [[Соли 2021|соли 2021]] | то кунун |} == Нигаред низ == * [[Президенти Тунис]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20081026200316/http://www.ministeres.tn/ Вебсайти расмии ҳукумати Тунис] [[Гурӯҳ:Феҳристи сарвазирон]] [[Гурӯҳ:Сарвазирони Тунис]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тунис]] [[Гурӯҳ:Феҳрист:Тунис]] gf3in181i173524uec8ojvxq7hi80s4 14 302016 1483482 1319995 2026-08-16T10:59:37Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1483482 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Соли 2015| ]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] icartjbzaxp4l1fexcqb1v65kubzz86 0 321198 1483467 1473820 2026-08-16T05:13:27Z Cicihwahyuni6 39214 1483467 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Nintendo''' ({{Lang-ja|任天堂}}) як ширкати фаромиллии бозиҳои видеоии [[Ҷопон]] аст, ки қароргоҳаш дар [[Кёто|Киото]] ҷойгир аст. Он ҳам бозиҳои видеоӣ ва ҳам консолҳои бозии видеоиро таҳия, нашр ва нашр мекунад. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҷопон|*]] ksatb80ynx2s60aehbkngmrh5zg9ivz 0 332720 1483463 1480760 2026-08-16T04:19:39Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Геккони нақшдори рӯзона]] to [[Геккони нақшдори рӯзгард]] 1480760 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg|image_caption=In [[Bras d'Eau National Park]]|image2=Mauritius ornate day gecko (Phelsuma ornata).jpg|image2_caption=On Île aux Aigrettes|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref>|genus=Phelsuma|species=ornata|authority=[[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1825|range_map=Phelsuma ornata map.svg|range_map_caption=Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}}|synonyms=''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small>}} '''Геккони нақшдори рӯзона''' ('''''Phelsuma ornata''''') як ҷонвари рӯзгард аз оилаи гекконҳо, Gekkonidae, мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen" /> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> == Тавсиф == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 38g5fopb7at81s0joouqynehtyrhibj 0 333053 1483445 1483421 2026-08-15T17:23:47Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Август */ Таҳрир 1483445 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2011}} {{Оғози сол|2011}} == Рӯйдодҳо == === [[Апрел]] === * [[9 апрел]] — дар Тоҷикистон сохтори нави [[Созмони Милали Муттаҳид]] — UN Women муаррифӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2025/04/kalendar-niat-hovar-segodnya-9-aprelya-sreda-99-j-den-2025-goda/ |title=Календарь НИАТ «Ховар»: сегодня 9 апреля |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2025-04-09 |language=ru |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2022/04/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-9-aprel-shanbe-99-umin-r-zi-soli-2022-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 9 апрел |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2022-04-09 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[20 апрел]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Паём дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод намуд. Дар Паём масъалаҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ, таҳкими давлатдорӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, рушди маорифу фарҳанг, беҳдошти вазъи иқтисодӣ ва дигар самтҳои сиёсати давлатӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/193 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=20 апрели 2011 |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/04/ |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=20 апрели 2011 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://peshina.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=6972 |title=Паёми Эмомалӣ Раҳмон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба Маҷлиси Олӣ дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 20 апрели соли 2011 |website=Ҷумҳурият |publisher=Нашрияи расмии Тоҷикистон |date=21 апрели 2011 |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref> * [[30 апрел]] — Барномаи рушди инноватсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011–2020 бо санади дахлдор тасдиқ гардид. Санади мазкур 30 апрели соли 2011, №227 тасдиқ шудааст ва дар муқаддимаи он мустақиман ба Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 апрели соли 2011 ҳамчун яке аз асосҳои таҳияи барнома ишора шудааст. <ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=36495&compareid=36495 |title=Барномаи рушди инноватсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011-2020 |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилоотии ҳуқуқӣ |date=30 апрели 2011 |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=13 августи 2026 }}</ref> === [[Август]] === * [[2 август]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] '''Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд»'''-ро қабул намуд. 21 июли соли 2011 Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунро ҷонибдорӣ кард ва 2 августи соли 2011 он аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расид.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=114916 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 августи соли 2011 №762 «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» |website=ADLIA |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2011-08-02 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/07/1206-onibdorii-1179-onuni-mu-1203-im-az-s-1263-i-mm-mo-1206-t/ |title=Ҷонибдории қонуни муҳим аз сӯи ММ МО ҶТ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-07-21 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/1178-abuli-1179-onun-1203-oi-nav-az-1207-onibi-prezidenti-1206-t/ |title=Қабули қонунҳои нав аз ҷониби Президенти ҶТ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-04 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд» // Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2011</ref> * [[3 август]] — дар шаҳри [[Панҷакент]] корхонаи нави заршӯии назди [[Корхонаи муштараки «Зарафшон»]] ба истифода дода шуд. Корхона дар як шабонарӯз то 2 ҳазор тонна маъданро коркард намуда, аз он тилло ва дигар металлҳои қиматбаҳоро ҷудо мекард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/iftito-1203-i-korhonai-mushtaraki-zarafshon/ |title=Ифтитоҳи корхонаи муштараки Зарафшон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-03 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/bozdidi-e-ra-1203-mon-az-korhonai-zarsh-1263-ii-zarafshon/ |title=Боздиди Э. Раҳмон аз корхонаи заршӯии «Зарафшон» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-03 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[6 август]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] ифтитоҳ гардид. Баландии худи муҷассама 13 метр ва бо таҳкурсиаш 27 метрро ташкил медиҳад. Дар атрофи он фаввораҳо ва дигар иншооти шаҳрӣ бунёд гардиданд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/safari-korii-e-ra-1203-mon-ba-no-1203-iyai-1206-abbor-rasulov-va-sha-1203-ri-hu-1207-and/ |title=Сафари кории Э. Раҳмон ба ноҳияи Ҷаббор Расулов ва шаҳри Хуҷанд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-08 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/suhanronii-e-ra-1203-mon-dar-marosimi-iftito-1203-i-mu-1207-assamai-ismoili-somon-1251-dar-sha-1203-ri-hu-1207-and/ |title=Суханронии Э. Раҳмон дар маросими ифтитоҳи муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар шаҳри Хуҷанд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-08 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[25 август]] — дар шаҳри [[Душанбе]] муҷассамаи [[Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ифтитоҳ гардид. Баландии муҷассама 45 метр ва паҳнои он 5 метр мебошад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/r-1263-jdodi-mu-1203-imu-tarih-1251/ |title=Рӯйдоди муҳим ва таърихӣ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-25 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/suhanronii-prezidenti-1206-um-1203-urii-to-1207-ikiston-emomal-1251-ra-1203-mon-dar-marosimi-iftito-1203-i-mu-1207-assamai-nishoni-davlat-1251/ |title=Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар маросими ифтитоҳи муҷассамаи Нишони давлатӣ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-25 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[30 август]] — дар маркази шаҳри [[Душанбе]] [[Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар пояи 165-метра парафшон гардид. Баландии худи матои [[парчам]] 30 метр ва паҳнои он 60 метр мебошад. Ин рӯйдод дар арафаи 20-солагии Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон баргузор шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/613 |title=Баландтарин парчами ҷаҳон дар шаҳри Душанбе |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2011-08-30 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/parchami-davlatii-1206-um-1203-urii-to-1207-ikiston-parafshon-gardid/ |title=Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон парафшон гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-31 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/parchami-balandtarini-1207-a-1203-on/ |title=Парчами баландтарини ҷаҳон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-30 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> === [[Сентябр]] === * [[5 сентябр]] — агрегати якуми [[НБО Сангтӯда-2]], ки бо ҳамкории [[Тоҷикистон]] ва [[Эрон]] сохта шудааст, ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/09/baistifodadi-1203-ii-navbati-avvali-nbo-sangt-1263-da-2/ |title=Баистифодадиҳии навбати аввали НБО «Сангтӯда-2» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-09 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> * [[9 сентябр]] — Тоҷикистони мустақил 20-сола шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/01/to-ikistoni-musta-il-20-sola-shud/ |title=Тоҷикистони мустақил 20-сола шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2012-01-25 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> === [[Октябр]] === * [[5 октябр]] — сохтмони '''Масҷиди ҷомеи марказии шаҳри Душанбе''' оғоз гардид. Иқтидори масҷид 133 ҳазор намозгузор нишон дода шудааст. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2023/06/marosimi-iftito-i-mas-idi-omei-markazii-sha-ri-dushanbe-dar-oshiyai-safari-davlatii-amiri-davlati-atar-ba-um-urii-to-ikiston/ |title=Маросими ифтитоҳи Масҷиди ҷомеи марказии шаҳри Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2023-06 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2011}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2011]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2011]] brgskiwn5w0iy6dq9jausz94jz2da9c 0 333054 1483442 2026-08-15T16:23:28Z Omid Jeyhani 1522 Omid Jeyhani moved page [[Размюз]] to [[Размёр]]: ин дараҷа Размёр номида мешавад 1483442 wikitext text/x-wiki #равона [[Размёр]] na09i56hppgkuvq96n7kp2pdmu20174 10 333055 1483451 2026-08-16T03:43:30Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Saccharinae|rang=Авлод|latin=Saccharum|name=Найшакар}} 1483451 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Saccharinae|rang=Авлод|latin=Saccharum|name=Найшакар}} oo9oja4yajzhi549emt6hjnrqm98olx 1483452 1483451 2026-08-16T03:45:39Z Zosya95 54344 1483452 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Poaceae|rang=Авлод|latin=Saccharum|name=Найшакар}} lpkr3q31hthvxpnjsg0l3zb200eph0d 10 333056 1483453 2026-08-16T03:46:11Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Poales|rang=Оила|latin=Poaceae|name=Хӯшаиҳо}} 1483453 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Poales|rang=Оила|latin=Poaceae|name=Хӯшаиҳо}} l07lri4d5qp1c3n1cwu9vbkz1l250fk 10 333057 1483454 2026-08-16T03:51:00Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Commelinids|rang=Тартиб|latin=Poales|name=Ғалладорон}} 1483454 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Commelinids|rang=Тартиб|latin=Poales|name=Ғалладорон}} 5p3q4xnpfk5xt0n7rroad0qgf1s1yeu 1483455 1483454 2026-08-16T04:03:12Z Zosya95 54344 1483455 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Monocots|rang=Тартиб|latin=Poales|name=Ғалладорон}} gkkjz4vv914nml3nlt5aklvh7dmgyvy 10 333058 1483457 2026-08-16T04:07:38Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Шаблон:Liliopsida]] to [[Шаблон:Monocots]] 1483457 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Monocots]] t2njqvpubcxjd975n7k5d5qi36or6i2 0 333059 1483464 2026-08-16T04:19:40Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Геккони нақшдори рӯзона]] to [[Геккони нақшдори рӯзгард]] 1483464 wikitext text/x-wiki #равона [[Геккони нақшдори рӯзгард]] l7r6zj05t3ayu8xm1q90mzq5jgbxjg1 1483465 1483464 2026-08-16T04:20:09Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Геккони нақшдори рӯзгард]] 1483465 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 3 333060 1483469 2026-08-16T06:11:29Z S.Marchenko 88658 S.Marchenko moved page [[Баҳси корбар:Dmitrij1996]] to [[Баҳси корбар:Alfred248]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dmitrij1996|Dmitrij1996]]" to "[[Special:CentralAuth/Alfred248|Alfred248]]" 1483469 wikitext text/x-wiki #равона [[Баҳси корбар:Alfred248]] 042a0caa76umcsv1gpr3l02kg56ntk3