Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk Масеҳият 0 1732 1483576 1437314 2026-08-17T09:59:49Z Zosya95 54344 1483576 wikitext text/x-wiki [[Акс:Spas vsederzhitel sinay.jpg|thumb|upright|Худо-Наҷотдиҳанда ки барои башарият наҷот додан одам хестид]] [[Акс:Latin cross (bold).svg|thumb|upright|[[Салиб]] — тамғаи [[Худо]] ба дини насронӣ]] [[Акс:Deesis.jpg|thumb|upright|[[Исо]] — Худо-Наҷотдиҳанда]] '''Дини масеҳӣ''' ё '''дини насронӣ''' ({{lang-el|Χριστός}}) — яке аз [[динҳои ҷаҳонӣ]] аст. Дини масеҳӣ ҳидоят менамояд, ки [[Худо]] барои башарият наҷот медиҳад. ==Равияҳо== * [[Калисои ортодоксии Эфиопия]] * [[Калисои ортодоксии шарқӣ]] * [[Калисои морунӣ]] * [[Калисои католикӣ]] * [[Протестантизм]] * [[Калисои православӣ]] * [[Калисои хоқонии Исо]] == Нигаред == * [[Таврот ва Инҷил]] * [[Исо]] * [[Аллоҳ]] * [[Ислом]] * [[Яҳудият]] * [[Дини Буддоӣ]] * [[Дини зардуштӣ]] [[Гурӯҳ:Дини масеҳӣ]] 3gt1s99z44ysb8x8z9es9son26f50j0 1483611 1483576 2026-08-17T10:49:30Z Zosya95 54344 1483611 wikitext text/x-wiki [[Акс:Spas vsederzhitel sinay.jpg|thumb|upright|Худо-Наҷотдиҳанда ки барои башарият наҷот додан одам хестид]] [[Акс:Latin cross (bold).svg|thumb|upright|[[Салиб]] — тамғаи [[Худо]] ба дини насронӣ]] [[Акс:Deesis.jpg|thumb|upright|[[Исо]] — Худо-Наҷотдиҳанда]] '''Дини масеҳӣ''' ё '''дини насронӣ''' ({{lang-el|Χριστός}}) — яке аз [[динҳои ҷаҳонӣ]] аст. Дини масеҳӣ ҳидоят менамояд, ки [[Худо]] барои башарият наҷот медиҳад. ==Равияҳо== * [[Калисои ортодоксии Эфиопия]] * [[Калисои ортодоксии шарқӣ]] * [[Калисои морунӣ]] * [[Калисои католикӣ]] * [[Протестантизм]] * [[Калисои православӣ]] * [[Калисои хоқонии Исо]] == Нигаред == * [[Таврот ва Инҷил]] * [[Исо]] * [[Аллоҳ]] * [[Ислом]] * [[Яҳудият]] * [[Дини Буддоӣ]] * [[Дини зардуштӣ]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] hx149pg5gkbfymazzukbzxjuiqo71ty Қайроққум 0 2382 1483556 1427439 2026-08-17T08:51:54Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Гулистон (шаҳр)]] to [[Қайроққум]]: Revert 1427439 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Гулистон (мазмунҳо)}} {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Гулистон | номи аслӣ = Гулистон | тасвир = DSC00013.jpg | итоат = шаҳри тобеи вилоят | кишвар = Тоҷикистон | нишон = | парчам = | тавсифи нишон = | тавсифи парчам = | бари нишон = | бари парчам = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | шакли минтақа = Вилоятҳои Тоҷикистон {{!}}Вилоят | минтақа = Вилояти Суғд{{!}}Суғд | ноҳия дар ҷадвал = | шакли ҳавзаи ҷомеа = | ҳавзаи ҷомеа = | ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал = | шакли ҷомеа = | ҷомеа = | ҷомеа дар ҷадвал = | тақсимоти дохилӣ = | шакли роҳбарӣ = | роҳбарӣ = | замони таъсис = | ёдоварии аввал = ҳазорсолаи III-II пеш аз милод | номҳои пешина = то 1957 — Қайроққум<br> 1957—1962 — Хуҷанд<br> 1962—2016 — Қайроққум | унвон аз = | масоҳат = 3,314 | шакли баландӣ = | баландии марказ МА = | иқлим = | забони расмӣ = тоҷикӣ | аҳолӣ = 50200<ref>{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-18|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> | соли барӯйхатгирӣ = 2022 | зичӣ = | агломератсия = | ҳайати миллӣ = [[Мардуми тоҷик|тоҷикҳо]], [[ӯзбекҳо]] | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]он | этнохороним = | вақти минтақавӣ = +5 | DST = | коди телефон = +992 3443 | нишонаи почта = 735750 | нишонаҳои почта = | коди мошинҳо = 02TJ | шакли шиноса = | шакли шиносаи ададӣ = | гурӯҳ дар Commons = | сайт = | забони сайт = | забони сайт 2 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} [[Акс:Sanatoriy shifo.jpg|right|250px|thumb|Истироҳатгоҳи «Шифо»]] '''Гулистон''' (то 2016 — ''Қайроққум'') — [[шаҳр]] дар [[вилояти Суғд]]. Шаҳр дар соҳили дарёи [[Сирдарё|Сир]], дар масофаи 15 км аз шаҳри [[Хуҷанд]] воқеъ аст. Масоҳаташ 13525,6 га мебошад. Аҳолии шаҳр беш аз 41 700 нафарро ташкил медиҳад. Зичии он дар 1 км мураббаъ 308,4 нафар аст. == Таърих == Дар охири ҳазорсолаи III ва дар аввали ҳазорсолаи II то милод, дар соҳили рости дарёи Сир, дар тарафи ғарбии [[Хуҷанд]]и ҳозира, дар нимбиёбони Қайроққум қабилаҳои зиёде зиндагӣ мекарданд. Онҳо асосан ба чорводорӣ, кишоварзӣ ва оҳангари машғул буданд. Дар асрҳои VI ва V то милод ин кабилаҳо ба давлати Ҳахоманишиён вобастагӣ доштанд. Дар асри IV то милод бошад Искандари Макдунӣ ба Ҳахоманишиён ҳамла карда, онро забт карда гирифт. Дар асрҳои дигар низ ба ин замин, ки ҳоло дар онҷо шаҳри Гулистон ҷойгир аст, кабилаҳои араб дар асрҳои VIII то милод, муғулҳо дар асри VIII ҳамла карданд. Бо номи Қайроққум ҳамчун шаҳр дар таърихи [[4 январ|4 январи]] соли [[1963]] таъсис ёфтааст. Бо қарори [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз [[3 март|3 марти]] [[соли 2016]] номи шаҳр ба Гулистон иваз шудааст. == Мавқеи ҷойгиршавӣ == Гулистон дар ҷое, ки табиаташ зебо, дар соҳили баҳри тоҷик ҷойгир шудааст. Аз қадим бо ҷойҳои истироҳатӣ ва осишгоҳҳои бачагонаи худ машҳур аст. Гулистон дар баландии 450 м аз сатҳи баҳр ҷойгир шудааст. Ба шаҳри Гулистон инчунин шаҳракҳои [[Консой]], [[Навгарзан]], [[Адрасмон]], [[Чоруқдайррон]], Зарнисор ва Сирдарё, ки аз шаҳр дар масофаи то 260 км дуртар ҷойгир шудаанд, дохил мешаванд. Зимистонаш кутоҳи хунук, тобистонаш гарм аст. Соҳили обанбори «Баҳри тоҷик» манзараи бисёр ҳам зебо дорад, барои истироҳат ҷои хуб аст. Дар фасли зимистон барф кам меборад, ки баландии он 2-5 см ташкил медиҳад. Барф ба замин нарасида тез об мешавад. Дар солҳои [[1951]] — [[1957]] дар ин шаҳр НБО "Дӯстии халқҳо" дар дарёи Сир сохта шуда буд, ва ин ба машҳур шудани шаҳр мусоидат кард. == Аҳолӣ == {| class="wikitable" |+ !'''сол''' !2014 !2015 !2019 !2020 !2021 !2022 |- |'''шумора <br>(ҳаз. нафар)''' |43,0 |{{зиёдшавӣ}}43,4 |{{зиёдшавӣ}}48,2 |{{зиёдшавӣ}}49,2 |{{зиёдшавӣ}}49,8 |{{зиёдшавӣ}}50,2 |} == Тақсимот == {| class="wikitable sortable" |+ !Ном !2019 !2020 !2021 !2022 |- |шаҳри Гулистон |17,7 |18,0 |16,7 |16,7 |- |шаҳраки [[Адрасмон]] |15,5 |15,8 |9,8 |9,9 |- |шаҳраки [[Зарнисор]] |2,3 |2,4 |2,3 |2,3 |- |шаҳраки [[Навгарзан]] |0,4 |0,5 |0,4 |0,5 |- |шаҳраки [[Сирдарё (шаҳрак)|Сирдарё]] |2,7 |2,8 |3,7 |3,8 |- |шаҳраки [[Консой]] |5,9 |6,0 |6,1 |6,2 |- |шаҳраки [[Чоруқдайррон]] |3,7 |3,7 |4,0 |4,0 |} == Истироҳатгоҳҳо == [[Акс:DSC00013.jpg|right|250px|thumb|Обанбори «Баҳри тоҷик»]] Шаҳри Гулистонро инчунин шаҳри туризм ва истироҳат низ меноманд. Зеро дар атрофи обанбори он – соҳили «Баҳри тоҷик» минтақаи фароғатӣ-истироҳатӣ мавҷуд буда, дар он осоишгоҳу истироҳатгоҳҳои умумӣ, хусусӣ ва соҳавии мухталиф фаъолият доранд. Бо саршавии фасли тобистон одамон аз саросари кишвар ва дунё барои истироҳат ва табобат дар боду ҳавои тоза ба ин мавзеи хушманзараи табиӣ меоянд. 15 — истироҳатгоҳ ҳар тобистон дарҳои худро барои меҳмонон боз мекунанд, ки ин истироҳатгоҳи “Шифо’’ ва осоишгоҳҳои "Баҳористон" ва "Соҳил" мебошанд. Дар онҷо одамон метавонанд табобат ва истироҳат кунанд. == Иқтисод == [[Image:Kkk.jpg|Left|250px|thumb|Корхонаи «Қолинҳои Гулистон»]] Корхонаи калонтарини шаҳри Гулистон ҶСШКТ «Қолинҳои Гулистон», ки ба баровардани маҳсулоташ, яъне қолинҳо, аз соли 1959 шурӯъ карда буд, қолинҳои сифаташ олиро мебаровард. Соли 1974 қолинҳои корхона дар намоишгоҳи байналмилалӣ дар Олмон иштирок карда, сазовори медали тило гардидаст. Баъди бунёд кардани обанбор, аз охири солҳои 60-ум сар карда, шаҳри Гулистон бо истеҳсоли моҳӣ ва моҳипарварӣ шуҳратманд гардидааст. Имрӯзҳо кормандони ҷамъияти саҳҳомии шакли кушоди «Суғдмоҳӣ» дар давоми сол шикори моҳиро қариб то 110 тонна расондаанд. Зиёда аз 2 миллион моҳичаҳо дар обанборҳои махсус парвариш карда мешаванд. Дар шаҳри Гулистон корхонаи мевабарорие сохта шуд, ки маблағгузораш корхонаи қолинҳои шаҳр мебошад. Корхона намудҳои гуногуни меваро парвариш ва истеҳсол мекунад: себ, шафтолу, анор, ангур, анҷир ва ғайраҳо. == Ҳамчунин нигаред == * [[Феҳристи номгузориҳои навини шаҳрҳои Тоҷикистон]] * [[НБО «Қайроққум»|Нерӯгоҳи барқи обии "Дӯстии халқҳо"]] * [[Баҳри тоҷик]] == Манобеъ == [http://www.kairokkum.tj/ Сомонаи шаҳри Қайроққум ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150911060416/http://www.kairokkum.tj/ |date=2015-09-11 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{commons|Guliston}} {{Тақсимоти маъмурии вилояти Суғд}} {{Шаҳрҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон}} {{Шаҳри Гулистон}} [[Гурӯҳ:Вилояти Суғд]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои вилояти Суғд]] [[Гурӯҳ:Гулистон (шаҳр)]] gdwf4iorku34xjz2fl6soxmd07f2fax 1483558 1483556 2026-08-17T08:52:37Z Шухрат Саъдиев 5132 1483558 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Гулистон (шаҳр)}} {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Гулистон | номи аслӣ = Гулистон | тасвир = DSC00013.jpg | итоат = шаҳри тобеи вилоят | кишвар = Тоҷикистон | нишон = | парчам = | тавсифи нишон = | тавсифи парчам = | бари нишон = | бари парчам = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | шакли минтақа = Вилоятҳои Тоҷикистон {{!}}Вилоят | минтақа = Вилояти Суғд{{!}}Суғд | ноҳия дар ҷадвал = | шакли ҳавзаи ҷомеа = | ҳавзаи ҷомеа = | ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал = | шакли ҷомеа = | ҷомеа = | ҷомеа дар ҷадвал = | тақсимоти дохилӣ = | шакли роҳбарӣ = | роҳбарӣ = | замони таъсис = | ёдоварии аввал = ҳазорсолаи III-II пеш аз милод | номҳои пешина = то 1957 — Қайроққум<br> 1957—1962 — Хуҷанд<br> 1962—2016 — Қайроққум | унвон аз = | масоҳат = 3,314 | шакли баландӣ = | баландии марказ МА = | иқлим = | забони расмӣ = тоҷикӣ | аҳолӣ = 50200<ref>{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-18|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> | соли барӯйхатгирӣ = 2022 | зичӣ = | агломератсия = | ҳайати миллӣ = [[Мардуми тоҷик|тоҷикҳо]], [[ӯзбекҳо]] | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]он | этнохороним = | вақти минтақавӣ = +5 | DST = | коди телефон = +992 3443 | нишонаи почта = 735750 | нишонаҳои почта = | коди мошинҳо = 02TJ | шакли шиноса = | шакли шиносаи ададӣ = | гурӯҳ дар Commons = | сайт = | забони сайт = | забони сайт 2 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} [[Акс:Sanatoriy shifo.jpg|right|250px|thumb|Истироҳатгоҳи «Шифо»]] '''Гулистон''' (то 2016 — ''Қайроққум'') — [[шаҳр]] дар [[вилояти Суғд]]. Шаҳр дар соҳили дарёи [[Сирдарё|Сир]], дар масофаи 15 км аз шаҳри [[Хуҷанд]] воқеъ аст. Масоҳаташ 13525,6 га мебошад. Аҳолии шаҳр беш аз 41 700 нафарро ташкил медиҳад. Зичии он дар 1 км мураббаъ 308,4 нафар аст. == Таърих == Дар охири ҳазорсолаи III ва дар аввали ҳазорсолаи II то милод, дар соҳили рости дарёи Сир, дар тарафи ғарбии [[Хуҷанд]]и ҳозира, дар нимбиёбони Қайроққум қабилаҳои зиёде зиндагӣ мекарданд. Онҳо асосан ба чорводорӣ, кишоварзӣ ва оҳангари машғул буданд. Дар асрҳои VI ва V то милод ин кабилаҳо ба давлати Ҳахоманишиён вобастагӣ доштанд. Дар асри IV то милод бошад Искандари Макдунӣ ба Ҳахоманишиён ҳамла карда, онро забт карда гирифт. Дар асрҳои дигар низ ба ин замин, ки ҳоло дар онҷо шаҳри Гулистон ҷойгир аст, кабилаҳои араб дар асрҳои VIII то милод, муғулҳо дар асри VIII ҳамла карданд. Бо номи Қайроққум ҳамчун шаҳр дар таърихи [[4 январ|4 январи]] соли [[1963]] таъсис ёфтааст. Бо қарори [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз [[3 март|3 марти]] [[соли 2016]] номи шаҳр ба Гулистон иваз шудааст. == Мавқеи ҷойгиршавӣ == Гулистон дар ҷое, ки табиаташ зебо, дар соҳили баҳри тоҷик ҷойгир шудааст. Аз қадим бо ҷойҳои истироҳатӣ ва осишгоҳҳои бачагонаи худ машҳур аст. Гулистон дар баландии 450 м аз сатҳи баҳр ҷойгир шудааст. Ба шаҳри Гулистон инчунин шаҳракҳои [[Консой]], [[Навгарзан]], [[Адрасмон]], [[Чоруқдайррон]], Зарнисор ва Сирдарё, ки аз шаҳр дар масофаи то 260 км дуртар ҷойгир шудаанд, дохил мешаванд. Зимистонаш кутоҳи хунук, тобистонаш гарм аст. Соҳили обанбори «Баҳри тоҷик» манзараи бисёр ҳам зебо дорад, барои истироҳат ҷои хуб аст. Дар фасли зимистон барф кам меборад, ки баландии он 2-5 см ташкил медиҳад. Барф ба замин нарасида тез об мешавад. Дар солҳои [[1951]] — [[1957]] дар ин шаҳр НБО "Дӯстии халқҳо" дар дарёи Сир сохта шуда буд, ва ин ба машҳур шудани шаҳр мусоидат кард. == Аҳолӣ == {| class="wikitable" |+ !'''сол''' !2014 !2015 !2019 !2020 !2021 !2022 |- |'''шумора <br>(ҳаз. нафар)''' |43,0 |{{зиёдшавӣ}}43,4 |{{зиёдшавӣ}}48,2 |{{зиёдшавӣ}}49,2 |{{зиёдшавӣ}}49,8 |{{зиёдшавӣ}}50,2 |} == Тақсимот == {| class="wikitable sortable" |+ !Ном !2019 !2020 !2021 !2022 |- |шаҳри Гулистон |17,7 |18,0 |16,7 |16,7 |- |шаҳраки [[Адрасмон]] |15,5 |15,8 |9,8 |9,9 |- |шаҳраки [[Зарнисор]] |2,3 |2,4 |2,3 |2,3 |- |шаҳраки [[Навгарзан]] |0,4 |0,5 |0,4 |0,5 |- |шаҳраки [[Сирдарё (шаҳрак)|Сирдарё]] |2,7 |2,8 |3,7 |3,8 |- |шаҳраки [[Консой]] |5,9 |6,0 |6,1 |6,2 |- |шаҳраки [[Чоруқдайррон]] |3,7 |3,7 |4,0 |4,0 |} == Истироҳатгоҳҳо == [[Акс:DSC00013.jpg|right|250px|thumb|Обанбори «Баҳри тоҷик»]] Шаҳри Гулистонро инчунин шаҳри туризм ва истироҳат низ меноманд. Зеро дар атрофи обанбори он – соҳили «Баҳри тоҷик» минтақаи фароғатӣ-истироҳатӣ мавҷуд буда, дар он осоишгоҳу истироҳатгоҳҳои умумӣ, хусусӣ ва соҳавии мухталиф фаъолият доранд. Бо саршавии фасли тобистон одамон аз саросари кишвар ва дунё барои истироҳат ва табобат дар боду ҳавои тоза ба ин мавзеи хушманзараи табиӣ меоянд. 15 — истироҳатгоҳ ҳар тобистон дарҳои худро барои меҳмонон боз мекунанд, ки ин истироҳатгоҳи “Шифо’’ ва осоишгоҳҳои "Баҳористон" ва "Соҳил" мебошанд. Дар онҷо одамон метавонанд табобат ва истироҳат кунанд. == Иқтисод == [[Image:Kkk.jpg|Left|250px|thumb|Корхонаи «Қолинҳои Гулистон»]] Корхонаи калонтарини шаҳри Гулистон ҶСШКТ «Қолинҳои Гулистон», ки ба баровардани маҳсулоташ, яъне қолинҳо, аз соли 1959 шурӯъ карда буд, қолинҳои сифаташ олиро мебаровард. Соли 1974 қолинҳои корхона дар намоишгоҳи байналмилалӣ дар Олмон иштирок карда, сазовори медали тило гардидаст. Баъди бунёд кардани обанбор, аз охири солҳои 60-ум сар карда, шаҳри Гулистон бо истеҳсоли моҳӣ ва моҳипарварӣ шуҳратманд гардидааст. Имрӯзҳо кормандони ҷамъияти саҳҳомии шакли кушоди «Суғдмоҳӣ» дар давоми сол шикори моҳиро қариб то 110 тонна расондаанд. Зиёда аз 2 миллион моҳичаҳо дар обанборҳои махсус парвариш карда мешаванд. Дар шаҳри Гулистон корхонаи мевабарорие сохта шуд, ки маблағгузораш корхонаи қолинҳои шаҳр мебошад. Корхона намудҳои гуногуни меваро парвариш ва истеҳсол мекунад: себ, шафтолу, анор, ангур, анҷир ва ғайраҳо. == Ҳамчунин нигаред == * [[Феҳристи номгузориҳои навини шаҳрҳои Тоҷикистон]] * [[НБО «Қайроққум»|Нерӯгоҳи барқи обии "Дӯстии халқҳо"]] * [[Баҳри тоҷик]] == Манобеъ == [http://www.kairokkum.tj/ Сомонаи шаҳри Қайроққум ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150911060416/http://www.kairokkum.tj/ |date=2015-09-11 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{commons|Guliston}} {{Тақсимоти маъмурии вилояти Суғд}} {{Шаҳрҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон}} {{Шаҳри Гулистон}} [[Гурӯҳ:Вилояти Суғд]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои вилояти Суғд]] [[Гурӯҳ:Гулистон (шаҳр)]] neey6b78cvcdxzq5wirowav4lm2xcbm Испониё 0 3201 1483582 1480698 2026-08-17T10:09:42Z Zosya95 54344 1483582 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name=Spain |Парчам=Flag of Spain.svg |Номи тоҷикӣ=Испания |Номи аслӣ=Reino de España |Нишон=Coat of Arms of Spain (corrections of heraldist requests).svg|Шиор=Plus Ultra |Файл=Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg |Номи суруди миллӣ= [[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]] |Сохтори давлат= |Дар харита=LocationSpain.png |Забон=[[Забони испониёӣ|испониёӣ]] |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |Пойтахт=[[Мадрид]] |Шаҳри калонтарин=[[Барселона]],[[Мадрид]],[[Севиля]],[[Валенсия]] |Вазифаи сарварон= |Сарварон= |Ҷой аз рӯи масоҳат=51 |Масоҳат=504 782 |Фоизи об=1,04 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ= |Аҳолӣ=47 370 542 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2013 |Зичии аҳолӣ=91,45 |ММД= |Соли ҳисоби ММД= |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ= |Пули миллӣ=[[евро]] |Домен=[[.es]] |Коди телефон=34 |Соат= |Эзоҳот= }} '''Испониё''' ({{lang-es|España}}), номи расмӣ '''Подшоҳии Испониё''' ({{lang-es|Reino de España}}) — кишварест, ки дар қисми ғарбии қитъаи [[Аврупо]] ва қисман дар қитъаи [[Африқо]] мавқеъ гирифтааст. Пойтахти Испониё, шаҳри [[Мадрид]] мебошад. Узви [[Иттиҳоди Аврупо]] ва [[НАТО]] аст. Испониё қисми зиёди (80%) нимҷазираи Иберия ва инчунин ҷазираҳои Канар ва Балеар муттаҳид мекунад. Масоҳати умумии Испониё - 504,782 км² (дар якҷоягӣ бо минтақаҳои хурди соҳибихтиёрии соҳили Африқо, шаҳрҳои Сеута ва Мелилла) ташкил медиҳад. Испониё, чаҳорумин калонтарин кишвар дар Аврупо (пас аз Русия, Укроин ва Фаронса) аст. == Таърих == Таърихи Испониё ҳазорсолаҳо идома дорад. Ҷазираи Иберия аз замонҳои хеле қадим маҳалли зисти одамон буд. Дар замони бостон, қабилаҳои [[Иберҳо|ибериҳо]] ва [[келтҳо]] дар он зиндагӣ мекарданд. Инчунин, финикиҳо, юнониҳо ва карфагениҳо дар соҳилҳои Испониё нуқтаҳои тиҷоратӣ ташкил карданд. Дар [[Соли 218 п.м.|соли 218]] пеш аз милод, [[Руми Бостон|Рум]] ба ишғол кардани Иберия оғоз намуда, онро ба музофоти Ҳиспания табдил дод. Ин минтақа барои империяи Рум аҳамияти калоне дошт. Пас аз суқути Рум дар асри 5, Испониё зери ҳукмронии Висиготҳо буд, то он даме ки [[Мусулмон|мусалмонон]] дар соли 711 онро ишғол карданд. Дар натиҷа, Испониё ба қисми хилофати Ал-Андалус табдил ёфт, ки он як маркази муҳими илм ва фарҳанги он давр буд. Дар ҳамин вақт, шоҳигариҳои насронӣ дар шимол маъракаи барқарор кардани ҳудудҳоро, бо номи [[Реконкиста]], оғоз карданд. Дар соли 1492, маъракаи Реконкиста бо фатҳи [[Ғарнота|Гранада]], охирин қалъаи мусалмонон, ба анҷом расид. Ҳамон сол, [[Христофор Колумб]], бо дастгирии шоҳони Испониё, ба Амрико сафар кард, ки оғози давраи қудрати ҷаҳонии Испониё гардид. Дар асрҳои 16 ва 17, Испания яке аз бузургтарин империяҳои ҷаҳон шуд, ки қисматҳои Аврупо, Амрико, Осиё ва Африқоро идора мекард. Бо вуҷуди сарватмандии калон, Испониё аз сабаби ихтилофоти мазҳабӣ ва ҷангҳо бо кишварҳои [[Протестантизм|протестантӣ]] заиф шуд. Дар асри 18, сулолаи Бурбонҳо ҳукмронии Испониёро ба даст гирифтанд ва кӯшиш карданд кишварро ислоҳ ва мустаҳкам кунанд. Вале, бо аз даст рафтани бисёре аз мустамликаҳои Амрико дар асри 19, қудрати Испониё коҳиш ёфт. Дар асри 20, Испониё давраи душвореро аз сар гузаронд, ки ҷангҳои дохилӣ ва нооромии сиёсии зиёде дошт. [[Соли 1936]] ҷанги шаҳрвандӣ сар зад, ки ба суқути ҷумҳурӣ ва қудрат гирифтани [[Франсиско Франко]] овард. Ӯ то соли 1975 диктатор боқӣ монд. Пас аз марги Франко, Испониё ба низоми [[Демократия|демократӣ]] гузашт. Дар соли 1978 конститутсияи нав қабул карда шуд, ки Испониёро ба як давлати монархияи порлумонӣ табдил дод. Дар ин давра, гурӯҳи ҷудоихоҳ бо номи ЭТА (Euskadi Ta Askatasuna), ки барои истиқлолияти минтақаи [[Баскҳо]] фаъолият мекард, бо амалҳои зӯроварӣ ва теруристӣ маъруф шуд, то он ки соли 2011 фаъолияти худро қатъ кард. Соли 1986, Испониё узви [[Иттиҳоди Аврупо]] шуд ва иқтисоди кишвар рушд кард, гарчанде дар баъзе давраҳо бо мушкилоте, ба мисли бӯҳрони иқтисодии соли 2008, рӯ ба рӯ гардид. Дар даҳсолаи охир, баҳси ҷудоихоҳии [[Каталуния]], бахусус эълони яктарафаи истиқлолияти он дар соли 2017, боиси буҳрони сиёсӣ шуд. Имрӯз, Испониё ҳамчун як кишвари пешрафта шинохта мешавад. Дар он фарҳанг ва таърих бо ҳам омезиш ёфтаанд ва ба як қисми муҳими мероси ҷаҳонӣ табдил ёфтаанд. Испониё ҳам дар гузашта ва ҳам имрӯз дар Аврупо ва ҷаҳон нақши муҳим мебозад. == Сиёсат ва ҳукумат == == Бахшбандии кишварӣ == Испониё [[Давлати унитарӣ|давлати воҳиди унитарӣ]] мебошад. Воҳиди асосии маъмурию ҳудудӣ дар Испониё ҷамоати худ''мухтор'' ( ''вилояти мухтор'', {{Lang-es|comunidad autónoma}} ) <ref>{{Cite web|url=http://en.pons.com/translate?q=comunidad&l=enes&in=&lf=es|title=comunidad {{!}} Spanish » English {{!}} PONS|publisher=en.pons.com|accessdate=2016-07-16}}</ref> аст. Айни замон дар кишвар 17 вилоятҳои мухтор, дар ҳоле, ки Кишвари Баскҳо, Каталония, Наварра, Галисия ва [[Андалусия|Адалусия]] мухторияти васеъ доранд. Ташаккули ҷамоатҳои мустақил дар Конститутсияи соли 1978 пешбинӣ шудааст (аз ҷумла, моддаи 152.1 заминаи институтсионалии ин ҷамъиятҳои мухторро муқаррар мекунад - Ассамблеяи қонунгузорӣ (маҷлис), ки бо раъйи умумӣ интихоб шудааст, Шӯрои Ҳукумат бо вазифаҳои кори иҷроия ва Раиси ҷамоати мухтор, ки Ассамблеяи қонунгузорӣ интихоб кардааст. Маъмулан, қаламравҳои онҳо бо ҳам мувофиқат мекунанд, сарҳадҳои вилоятҳо дар доираи минтақаҳои таърихӣ, гарчанде ки баъзе аз ҷамоатҳо ташаккули маҳаллии хешро танҳо пас аз гузариш ба демократия оғоз намуданд (мисол - Мадрид, Риоҷа). Ҷамоатҳои мухтор (Вилоятҳои мухтор) оинномаҳои худро доранд; ҳукуматҳои ҷамоатҳо қудратро бо ҳукумати марказӣ мубодила мекунанд. Мақомоти намояндагии ҷамоатҳои мухтор парлумонҳо мебошанд ( ''Parlamento'' ), дар Астурия - ҳукумати генералӣ ( ''Junta General'' ), дар Мурсия, Экстремадура ва Мадрид - маҷлисҳо ( ''Асамблеа'' ), дар Арагон, Кастилия-ла-Манч, Кастилия-Леоне ва Валенсия - палатаҳо ( ''cortes)'' ). Мақомоти иҷроия - ҳукуматҳо (''Gobierno'' ), дар Галисия, Экстремадура, Кастилия-ла-Манш, Кастилия-Леон - идораҳо ( ''Junta''), дар Арагон ва Наварра - вакилон ( ''Diputación'' ), дар [[Андалусия]], Астурия ва Валенсия - шӯроҳо ( ''Consejo'' ), ҳар яке аз ин мақомоти иҷроия аз раис (''Presidente'' ) ва мушовирон ( ''Consejero'' ) иборат аст. Ҷамоатҳои мухтор дар навбати худ, ба '''музофотҳо''' тақсим мешаванд (''provincias'') - ки ҳамагӣ 50-то аст ва ду шаҳри ба ном шаҳри мухтор (''ciudades autónomas'') дар [[Африқо]] - Сеуту ва Мелиля. Мақомоти намояндагии музофотҳо шӯрои музофотҳо (''Diputación provincial''), мақомоти иҷроия - ҳукуматдории ҳукумат мебошанд (''Junta de Gobierno''), ки аз раис (''Presidente'') ва аъзои шӯро (''Vocal'') иборатанд. Вилоятҳои мухтор дар навбати худ ба '''комаркҳо''' (ноҳияҳо, ё минтақаҳо) тақсим мешаванд, айни замон дар Испониё шумораи комаркҳо 324 аст <ref>[http://digital.csic.es/handle/10261/42537 SEIS.net: Sistema español de información de suelos en Internet]</ref>. '''Комаркҳо''', дар навбати худ, ба воҳидҳои маъмурию ҳудудии сатҳи поёнӣ - '''мунисипалитетҳо''', деҳаҳои алоҳида ва ҳатто маҳаллаҳо дар дохили маҳалҳои аҳолинишин тақсим карда мешаванд. Дар Испониё зиёда аз 8 ҳазор мунисипалитет мавҷуд аст. Мақоми намояндагии мунисипалитет шӯрои шаҳр ё мақомоти иҷроияи шаҳрдорӣ ( {{Lang-es|Ayuntamiento}}, иҷроия - шӯрои маҳаллии ҳокимият ( {{Lang-es|Junta de Gobierno Local}}), ки аз ''Раис''({{Lang-es|alcalde}}) ва аъзои шӯро ''Вокал'' ({{Lang-es|Vocal}} иборат аст. == Ҷамоатҳои худмухтори (вилоятҳои) Испания == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Испания}} * [[Андалусия|Andalucia]] (Andalucía), масоҳат - 87.268 км², пойтахт - [[Севиля]] * Арагон (Aragón), масоҳат - 47 719 км², пойтахт - [[Сарагоса]] * Астурия (Principado de Asturias), масоҳат - 10 604 км², пойтахт [[Овиедо]]. * [[Ҷазираҳои Балеар|Ҷазираҳои]] Балеар (Islas Baleares), масоҳат - 4992 км², пойтахт - [[Палма де Малйорка]] * Валенсия (Comunidad Valenciana), масоҳат - 23,255 км², пойтахт - [[Валенсия (шаҳр)|Валенсия]] * Галисия (Galicia), масоҳат - 29 574 км², пойтахт - [[Сантяго де Компостела]] * Ҷазираҳои Канар (Islas Canarias), масоҳат - 7447 км², пойтахт - Лас Палмас де Гран Канария, Санта Крус де Тенерифе * Кантабрия (Cantabria), масоҳат - 5321 км², пойтахт - [[Сантандер]] * Кастиллйа-Ла Манча (Castilla-La Mancha), масоҳат - 79 463 км², пойтахт - [[Толедо]] * Кастиллйа-Леон (Castilla y León), масоҳат - 94,223 км², , пойтахт - [[Валйадолид]] * Каталония (Cataluña), масоҳат - 32 114 км², пойтахт - [[Барселона]] * Мадрид (Мадрид, бо ҳуқуқик вилояти мухтор), масоҳат - 8,028 км², пойтахт [[Мадрид]] * Мурсия (Región de Murcia), масоҳат -11,313 км², пойтахт - [[Мурсия]] * Наварра (Navarra), масоҳат - 10 391 км², пойтахт - [[Памплона]] * Риоҷа (La Rioja), масоҳат - 5045 км², пойтахт - [[Логронйо]] * Кишвари Баскҳо (País Vasco), масоҳат - 7234 км², пойтахт - [[Витория]] * Экстремадура (Extremadura), масоҳат - 41 634 км², пойтахт [[Мерида]]. == Ҷуғрофия == == Иқтисодёт == Иқтисоди Испания дар соли 2022 бо [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД]] тақрибан 1,4 триллион евро (14-ум дар ҷаҳон) яке аз бузургтаринҳо дар Иттиҳоди Аврупо мебошад. Сайёҳӣ як бахши муҳим боқӣ мемонад, ва дар давоми соли 2019 Испания зиёда аз 83 миллион сайёҳро қабул кард — яке аз баландтарин нишондиҳандаҳо дар ҷаҳон. Дар бахши кишоварзӣ, Испания ҳамчун бузургтарин истеҳсолкунандаи равғани [[зайтун]] ва яке аз пешсафони содироти шароб шинохта мешавад. Истеҳсоли саноатӣ бештар ба [[мошинсозӣ]], [[Бофандагӣ|нассоҷӣ]] ва маводи сохтмонӣ мутамарказ аст. Испания инчунин як бозигари муҳим дар энергетика буда, пешрафтҳои назаррас дар энергияи барқароршаванда, аз ҷумла бодӣ ва офтобӣ, ба даст овардааст. Бо вуҷуди пешрафтҳо, Испания пас аз бӯҳрони молиявии соли 2008 мушкилоти бекории баландро таҷриба кард, ки то имрӯз талабот ба ислоҳоти бозори меҳнат вуҷуд дорад. ==Аҳолӣ== === Шаҳрҳо === {{асосӣ|Шаҳрҳои Испания}} Шаҳрҳои бузургтарини Испания: * [[Мадрид]]; * [[Барселона]]; * [[Валенсия (шаҳр)|Валенсия]]; * [[Севиля]]; * [[Сарагоса]]; * [[Малага]]. <gallery> Palacio de Comunicaciones - 07.jpg|Мадрид Pont Triana.jpg|Севиля Vista de Santa Cruz de Tenerife.png|Санта-Крус-де-Тенерифе Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|Лас-Палмас-де-Гран-Канария Torre de Hércules - DivesGallaecia2012-62.jpg|Ла-Коруня Ciudad de Burgos.jpg|Бургос Акс:Toledo Skyline Panorama, Spain - Dec 2006.jpg|Толедо Акс:Cathedral palma mallorca spain 01 2007 08 15.jpg|Палма-де-Мальорка </gallery> == Фарҳанг ва маориф== == Инҷоро ҳам бингарӣд == {{Умуми}} == Сарчашма == * [http://lenta.ru/articles/2012/05/29/spainincrisis/ Конец «вечного двигателя». Сильнейший финансовый кризис добрался до Испании] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Кишварҳои Иттиҳоди Аврупо}} {{Аврупо}} {{Испания-ҷуғ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Аврупо]] [[Гурӯҳ:Испания]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] qwt5b52xi4gljwf6gm27imawfd2831f Буркина-Фасо 0 5000 1483587 1347924 2026-08-17T10:13:04Z Zosya95 54344 1483587 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name= |Парчам =Flag of Burkina Faso.svg |Номи тоҷикӣ=Буркина Фасо |Номи аслӣ=Burkina Faso |Нишон=Coat of arms of Burkina Faso.svg |Шиор= "Unité&ndash;Progrès&ndash;Justice"<br/>"Ваҳдат&ndash;Пешрафт&ndash;Адл" |Номи суруди миллӣ= "Une Seule Nuit / Ditanyè"<br/>"Танҳо Як Шаб / Суруди Ғалаба" <center> </center> |Сохтори давлат=[[Ҷумҳурӣ]] |Дар харита=Burkina Faso in its region.svg |Забон= [[Забони фаронсавӣ]] |Рӯзи истиқлол=[[5 август]]и соли [[1960]] |Соҳибистиқлол аз= [[Фаронса]] |Пойтахт= [[Уагадугу]] |Шаҳри калонтарин=[[Уагадугу]] |Вазифаи сарварон=Президент |Сарварон=Блейз Компаорэ |Ҷой аз рӯи масоҳат=74 |Масоҳат=274200 |Фоизи об=0.146 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ=64 |Аҳолӣ=14017262 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2006 |Зичии аҳолӣ=57.4 |ММД=22.042 |Соли ҳисоби ММД=2011 |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ=9.981 |Пули миллӣ= |Домен=[[.bf]] |Коди телефон= 226 |Соат=+0 |Эзоҳот= }} {{бознависӣ}} <references group="lower-alpha" />{{ТарҷумаКунед|en| Burkina Faso }}<references /> '''Буркина-Фасо''' ({{забон-фр|Burkina Faso}}) — яке аз кишварҳои [[Африқо]] аст. Дар [[Африқои Ғарбӣ]] қарор гирифтааст. [[Масоҳат]]аш 274200 км² буда аҳолиаш аз 14017262 тан иборат аст. Пойтахт — [[Уагадугу]]. == Бахшбандии кишварӣ == {{асос|Вилоятҳои Буркина Фасо}} == Аҳолӣ == [[Акс:Burkina_Faso_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|Пирамидаи синну сол ва ҷинсии Буркина-Фасо, соли 2020]] [[Акс:Burkina-Faso-Demography.png|thumb|200px|right|Тағйирёбии аҳолӣ аз соли 1960 то 2010 (маълумоти Институти миллии омор ва демография, 2012). Аҳолӣ дар ҳазорҳо нафар.]] Аҳолии бумии Буркина-Фасо ба ду гурӯҳи асосии этникӣ тааллуқ дорад: гур, ки бузургтарин мардуми кишварро дар бар мегирад, мосӣ (48,6% шумораи умумии аҳолӣ), инчунин сисала, мбуин, га, бобо (6,8%), лобӣ (4,3%), грусӣ (6%), гурман (7%), сенуфо (2,2%); ва манде, ки буса (биса), само (сану) (6,5%), хауса, сонинка, гюла, фулберо дар бар мегирад; дар шимол сонгай ва туарегҳо зиндагӣ мекунанд. Таркиби конфессионалӣ: [[мусулмонон]] — 61,5%, [[католикҳо]] — 23,3%, мазҳаби аборигенӣ — 7,8%, [[Протестантизм|протестантҳо]] — 6,5%, дигарон — 0,9%. Ахолии шаҳрҳо — 30,6 фоиз. Зичии аҳолӣ 76 нафар/км². Аҳолӣ: 20,8 миллион (барӯйхатгирии моҳи июли соли 2020). '''афзоиши табиӣ''': 2,66% '''Таркиби синну соли аҳолӣ''': 0-14 сола: 43,58% 15-64 сола: 53,26% 65 ва калонтар: 3,16% '''Синну соли миёнаи аҳолӣ''': дар умум — 17,9 сол, аз ҷумла мардони 17-сола занон 18,7 сола '''Таваллуд''': 35,1 ба 1000 нафар (дар ҷаҳон 20-ум). Сатҳи умумии таваллуд — 4,51 таваллуд ба як зан (23-юм дар ҷаҳон) '''Фавт''': 8,2 ба 1000 нафар (дар ҷаҳон 84-ум) '''Сатҳи фавти кӯдакон''': 52 ба 1000 навзод (дар ҷаҳон 21-ум) '''Давомнокии миёнаи умр''': умумӣ — 62,7 сол (208 дар ҷаҳон) мардон — 60,9 сол занон — 64,5 сол '''Сироят бо вируси норасоии масуният (ВНМО)''' — 0,7% (барӯйхатгирии 2018) '''Саводнокӣ''' — 50,1% мардон, 32,7% занон (барӯйхатгирии 2018) == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Буркина-Фасо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] bmcfj26gvtkw3kerneevskzkqw7gcuj Олматӣ 0 7405 1483580 1448528 2026-08-17T10:07:13Z Zosya95 54344 1483580 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Олматӣ |номи аслӣ = {{забон-ққ|Алматы}} |тасвир = | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/2/2/1 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center |image1 = Almaty Skyline.11-7-25.png |caption1 = Skyline of Almaty from [[Köktöbe (hill)|Köktöbe]] |image2 = Accession Cathedral, Almaty (1).jpg |caption2 = [[Ascension Cathedral, Almaty|Ascension Cathedral]] |image3 = Зелёный базар в Алматы (Казахстан).jpg |caption3 = [[Green Bazar]] |image4 = Kok Tobe cablecar.jpg |caption4 = [[Kok Tobe]] cable car |image5 = Высокогорный известный ледовый каток Медеу.jpg |caption5 = [[Medeu]] |image6 = 2012 Кок-Тобе 03.jpg |caption6 = [[Almaty Tower]] |image7 = Nurly Tau (AP4M2448 1PS) (28456673904).jpg |caption7 = Nurlytau |image8 = Panfilov Street.jpg |caption8 = [[Panfilov Street Esplanade]] }} |кишвар = Қазоқистон |нишон =Coat of arms of Almaty.svg |парчам = |тавсифи нишон = Нишони Олматӣ |тавсифи парчам = |бари нишон = |бари парчам = |ба ҷои нишон = |ба ҷои парчам = Flag of Almaty.svg |lat_dir =N|lat_deg= 43|lat_min= 15|lat_sec= |lon_dir ={{#if:{{{lon_dir|}}}|{{{lon_dir}}}|E}}|lon_deg=76|lon_min=54|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |харитаи давлат = |харитаи минтақа = |харитаи ноҳия = |андозаи харитаи давлат = 300 |андозаи харитаи минтақа = |андозаи харитаи ноҳия = |пинҳон кардани харитаҳо = |шакли минтақа = |минтақа = |минтақа дар ҷадвал = |шакли ноҳия = |ноҳия = |ноҳия дар ҷадвал = |шакли ҷомеа = |ҷомеа = |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = Ҳоким |роҳбар = |замони таъсис = 1854 и |ёдоварии аввал = |номҳои пешина = Верний |унвон аз = 1925 |масоҳат = 126,6 |баландии маркази МА = 706 |иқлим = |забони расмӣ = |аҳолӣ = 1 716 779<ref>[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT119760 Об изменении численности населения Республики Казахстан с начала 2016 года до 1 апреля]</ref> |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |зичӣ = |агломератсия = 2,5 млн<ref>[http://adilet.zan.kz/rus/ Программа развития регионов]</ref> |ҳайати миллӣ = |ҳайати динӣ = [[мусалмон]]он, [[насронӣ|насрониён]] |этнохороним = |вақти минтақавӣ = +6 |коди телефон = +7 727<ref>{{Cite web |url=http://kazindex.ru/04/index.html |title=Olmota viloyatining telefon kodlari |accessdate=2017-04-03 |archivedate=2021-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815221907/http://kazindex.ru/04/index.html }}</ref> |нишонаи почта = |нишонаҳои почта = 050000—050063<ref>{{Cite web |url=http://kazindex.ru/04/0.html |title=Почтовые индексы Казахстана |accessdate=2017-04-03 |archivedate=2021-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815221909/http://kazindex.ru/04/0.html }}</ref> |коди мошинҳо = A, 02 |шакли шиноса = |шакли шиносаи ададӣ = |шакли шиносаи 2 = |шакли шиносаи ададӣ 2 = |гурӯҳ дар Commons = Almaty |сайт = http://www.almaty.kz |забони сайт = tg |забони сайт 2 = ru |забони сайт 3 = en |забони сайт 4 = |забони сайт 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Олматӣ''', Алма-Ато, Алматӣ, '''Алмаато''' (аз соли 1921 то 1992).&nbsp; — '''Алма-Ато''' ({{забон-ққ|Алматы}}) ({{lang-ru|Алматы}}, Алмааты) — бузургтарин [[Шаҳр|шаҳри]] [[Қазоқистон]], пойтахти собиқи [[Қазоқистон]]. Шаҳри дуюм аз рӯи шумораи [[аҳолӣ]] пас аз шаҳри [[Остона]] дар [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] мебошад. Соли [[Соли 1854|1854]] таъсис ёфта, то [[соли 1921]] ''Верний'' ( {{Lang-ru|Верный}}, тарҷума маънои "бахшида, содиқ"). Солҳои 1927—1936&nbsp;— пойтахти ҶМШС Қазоқистон, аз соли 1936 то 1991&nbsp;— пойтахти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон|ҶШС Қазоқистон]], аз соли 1991 то 1997&nbsp;— пойтахти [[Ҷумҳурии Қазоқистон]]. Алмаато охирин пойтахт ва калонтарин шахри [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон|ҶШС Қазоқистон]] буд, баъд аввалин пойтахт ва калонтарин метрополияи [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] гардид. Бо вуҷуди аз даст додани мақоми худ ҳамчун пойтахти сиёсӣ ва маъмурӣ, шаҳр маркази фарҳангӣ, молиявӣ ва иқтисодии кишвар мебошад. Шаҳр дар доманакӯҳҳои Алатауи Илиё дар ниҳояти ҷанубу шарқи Қазоқистон ҷойгир буда, дорои иқлими нотакрор, нисбатан мулоим ва вазъияти душвори экологӣ мебошад. Моҳи июни соли 2007 шаҳр ба рӯйхати гаронтарин шаҳрҳои ҷаҳон дохил шуд. Аз охири солхои 90-ум Олматӣ давраи ривоҷу равнақи иқтисодию инвеститсионӣ, инчунин сохтмони бузургро аз cap мегузаронад. == Ном == Дар охири асрҳои миёна дар ин маҳал бошишгоҳи [[Кӯчманчиён|бодиянишинони]] [[турк]] ва [[муғул]] вуҷуд дошт.&nbsp;— '''Олматӣ''', 1854&nbsp;— дар мавзеи шаҳракӣ қазоқистонии'''Олматӣ''', [[қалъа|қалъаи]] ҳарбии '''Зайлийское''', баъдтар '''Верний''' таъсис ёфтааст.&nbsp; 1867 — '''Олматӣ''', 1867—1921&nbsp;—'''Верний (Содиқ)''', аз соли 1921&nbsp; — '''Алма-Ато''', аз соли 1993 ба сабаби дар истифодаи расмӣ аз ҷониби мақомоти давлатии [[Қазоқистон|Казоқистон]] [[Забони русӣ|ба забонхои рус]]<nowiki/>ӣ ва [[Забони қазоқӣ|қазоқӣ]] табдил додани номи шаҳр «'''Олматӣ'''» ном гирифт. Бар хилофи эътиқоди маъмул, "Алма-Ата"&nbsp;— он аз забон қазоқӣ "Алматӣ" / {{IPA|ɑlmɑˈtə}} гирифта нашудааст /, ки ба забони русй қариб ба «Алмата» монанд аст. Ин номи шаҳр тамоман дигар аст. Ривоят дар бораи пайдоиши ном аз калимаҳои қазоқии "almá" / {{IPA|ɑlˈmɑ}} / (себ) ва "atá" / {{IPA|ɑˈtɑ}} / (бобо) ҳангоми кушиши шарҳ додани этимологияи ном пайдо шуд, ки 5 феврали соли 1921 дар маҷлиси Президиуми Кумитаи Ичроияи Марказии [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон|АИ ҶМШС Туркистон]] дар он вақт номаш Верний буд <ref>{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit07.php|title=«Алмати або Алма-Ата?»|accessdate=12 грудня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204032808/http://www.demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit07.php|archivedate=4 грудня 2008}}</ref> . Номи «Алма-Ата», ки онро «бобои себ» тарҷума кардан мумкин аст, дар забони қазоқӣ комилан бемаънӣ аст. Номи '''Олматӣ'''» ( ё «'''Алматӣ'''») ҳамчун "себзор" тарҷума мешавад. Аз тарафи дигар, дар [[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|«Луғати энсиклопедии Брокгауз ва Эфрон»]] хеле пеш аз ҳукуматдории болшевикон, дар мақолае дар бораи Верний он чунин омадааст <ref>{{Cite web|url=http://wiki.laser.ru/index.php/Верный|title=«г. Верный областной город Семиреченской области, расположенный на речке Алматинке» (статья из Большого энциклопедического словаря Брокгауга и Ефрона)|accessdate=12 грудня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213221021/http://wiki.laser.ru/index.php/Верный|archivedate=13 грудня 2007}}</ref> :<blockquote>'''Верний''' — шаҳри вилоятии [[Вилояти Ҳафтрӯд]], ки дар соҳили дарёи Алмаата вокеъ аст,... соли 1854 қалъаи В. , барои муҳофизат... аз ҳуҷумҳои кӯҳистониёни қарақирғизҳо, дар маҳалли собиқ шаҳраки '''Алматӣ''' (Себзор)... Сокинон ва баъзан аҳолии руснишини Верний онро ба таври кӯҳна меноманд — '''Алматӣ''' ... [[Шаҳрак]]<nowiki/>и Верний аз '''маҳалли Алматӣ,''' (қисми куҳнаи [[шаҳрак]]), [[шаҳрак]]<nowiki/>и '''Алматӣ''', маҳали тоторҳо ва шаҳраки нав (вокеан Верний), ки дар ибтидои солҳои 70-ум [[садаи XX]] ба вуҷуд омадаанд, иборат аст.</blockquote> == Мақом == Аз соли 1927 то соли 1936 Алмаато пойтахти ҶМШС Қазоқистон буд; аз соли 1936 то 1991 — пойтахти [[ҶШС Қазоқистон]]; аз соли 1991 то 1997 — аввалин пойтахти [[Ҷумҳурии Қазоқистон]]. Соли 1997 пойтахт ба шаҳри [[Оқмола]] (аз 6 майи соли 1998 – шаҳри [[Остона]], аз 23 марти соли 2019 – [[Нур-Султон]]) кӯчонида шуд ва ба Олматӣ мақоми нав – “пойтахти ҷануби Қазоқистон” дода шуд. Бо вуҷуди аз даст додани мақоми сиёсӣ ва маъмурӣ, Алмаато ҳамчун маркази маданию молиявӣ ва иқтисодии мамлакат мебошад. Илова бар ин, то соли 2017 он ягона шаҳри миллионер дар Қазоқистон буд; Остона дуюмин чунин шаҳр гардид. == Тақсимоти маъмурӣ == Ҳудуд ба 8 ноҳия тақсим мешавад: # Алатау&nbsp; — 104,95 км² # Алмалин&nbsp; — 18,2 км² # Авезов&nbsp; — 23,5 км² # Бостандиқ&nbsp; — 99,43 км² # Жетисуй&nbsp; — 39,6 км² # Медеу&nbsp; — 253,4 км² # Науризбай&nbsp; — 69,67 км² # Турксиб&nbsp; — 75,75 км² Ноҳияҳои шаҳр бо назардошти хусусиятҳои ҷуғрофӣ ва шаҳрсозии ҳудудҳои дахлдор, шумораи аҳолӣ, хусусиятҳои иҷтимоию иқтисодӣ, ҷойгиршавии коммуникатсияҳо нақлиёт, мавҷудияти инфрасохтори истеҳсолӣ ва иҷтимоӣ ташкил карда шудаанд. == Аҳолӣ == Ахолии расмӣ (аз рӯи маълумоти Хадамоти омории Олматӣ) то 1 январи соли 2008 аҳолии шаҳр 1 миллиону 324 ҳазор нафар буд. [https://web.archive.org/web/20081204110718/http://almaty.gorstat.kz/index.php?newsid=202] . Аммо ба гуфтаи бархе аз манобеъи ғайрирасмӣ, шумори муҳоҷирони кории сабтином нашуда аз манотиқи ҳамсояи ҷумҳурӣ ба ду миллион нафар мерасад, ки 13 % аҳолии ҷумҳуриро ташкил медиҳад.&nbsp; <ref>{{Cite web|url=http://iwpr.net/?p=rca&s=f&o=176171&apc_state=henirca2001|title=iwpr.net — Migrants Compound Almaty's Problems|lang=англійською|deadlink=no|accessdate=2007-07-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HaBlnGIx?url=http://iwpr.net/oldsite/176171|archivedate=2013-06-23}}</ref> . Шаҳр сермиллат аст: [[қазоқҳо]] (50,5&nbsp;%), [[Русҳо|русҳо]] (33,2&nbsp;%), [[уйғурҳо]] (5,8&nbsp;%), тоторҳо (2&nbsp;%) [[Куриёиҳо|Куриёиҳо]] (2&nbsp;%); [[Олмониҳо|омрниҳо]], [[Укроинҳо|укроинҳо]] ва дигарон (10&nbsp;%) низ зиндагӣ мекунанд. Аз хориҷиёне, ки дар Олматӣ кор мекунанд, шумораи бештари онҳоро туркҳо ташкил медиҳанд. Сарфи назар аз синну соли нисбатан ҷавон, равандҳои демографӣ дар шаҳр мураккаб ва гуногунанд, ки ин асосан инъикоси таркиби гуногуни миллии он мебошад. Хусусияти характерноки шахри хозира космополитизм ва серзабонии он мебошад. Дар шаҳр забонҳои русӣ ва қазоқӣ васеъ истифода мешаванд. == Аҳолӣ (шумора аз рӯи омор) == * [[1859]] — 5,000 * [[1879]] — 18,423 * [[1913]] — 40,000 * [[1926]] — 45,400 * [[1939]] — 222,000 * [[1959]] — 456,000 * [[1970]] — 665,000 * [[1979]] — 899,700 * [[1982]] — 1,000,000 * [[1989]] — 1,071,900 * [[1999]] — 1,129,400 * [[2009]] — 1,365,600 * [[2013]] — 1,484,200 == Иқтисодиёт == Маркази калони нақлиётӣ: роҳи оҳан ва автомобилгард, [[Фурӯдгоҳ|фурудгоҳ]]. То соли 2005 [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД-]] и шаҳр Олматӣ ба 806 миллиард [[Тангаи Қазоқистон|танга]] (170&nbsp;миллиард рубл), ба ҳар сари ахолӣ&nbsp;— 676,1 хазор тенга (142 хазор рубл ба ҳар нафар дар як сол) расид&nbsp;. То аввали солҳои 90-ум иқтисодиёти шаҳр ба саноати хӯрокворӣ, сабук ва вазнин такя мекард. Кисми зиёди махсулот дар худи шаҳр (соли 1983 аҳолиаш аз як миллион нафар зиёд буд), дар [[ҶШС Қазоқистон]], инчунин дар дигар ҷумҳуриҳои [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] фурухта шуд. Пас аз пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], канда шудани робитаҳои иқтисодии байниҷумҳуриявӣ ва таназзули саноат дар шаҳр бозорҳои ба истилоҳ бо молҳои чинӣ воридгардида (махсусан солҳои 1991–1996) паҳн гардид. Дар ин давра иқтисодиёти шаҳр ба истеъмоли маҳсулоти арзони [[Воридот|воридотии]] [[Чин]] таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Дараҷаи зиндагонии аксарияти ахолӣ хеле паст шуда буд. Танҳо пас аз [[соли 1997]] дар Олматӣ давраи эҳёи иқтисод оғоз шуд, шаҳр рушди воқеии сармоягузориро аз сар гузаронида, давраи сохтмони пуршиддати ипотека оғоз ёфт. Дар пойтахт қароргоҳҳои «Бонки Халқӣ», «Казкоммертсбонк», «Бонки ТуранАлем» ва дигар бонкҳои бузурги Қазоқистон ҷойгиранд. === Маркази минтақавии молиявии Олматӣ === Дар соли 1997 тасмим гирифта шуд, ки шаҳрро ҳамчун маркази тиҷоратӣ ва молиявии минтақа боз ҳам инкишоф диҳанд. Дар соли 2006 қонун дар бораи рушди он қабул карда шуд. == Фарҳанг == Олматӣ асосан қалб ва ҷони фарҳангҳои классикӣ ва маъмулии Қазоқистон ҳисобида мешавад. <ref name="alaheart">{{Cite web|url=https://www.edgekz.com/what-to-do/almaty/arts-culture/|title=Almaty Arts & Culture|website=edgekz|accessdate=25 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026051833/https://www.edgekz.com/what-to-do/almaty/arts-culture/|archivedate=26 October 2020}}</ref> Вилояти Алмаато ва худи шаҳр нисбат ба дигар вилоятҳо ва шаҳрҳои Қазоқистон хусусияти хос доранд. [[Олматӣ|Олматии]] муосир аз сабаби бештари қаҳвахонаву тарабхонаҳо бо нишастгоҳҳои берунӣ ва фазои сабзи ҷамъиятӣ хусусияти аврупоӣ дорад. <ref name="contemporaryala">{{Cite news|title=Almaty: An Emerging Destination For Global Travelers and a Center of Culture For Locals|url=https://www.forbes.com/sites/stephanrabimov/2018/07/18/almaty-emerging-destination-for-global-travelers-and-a-center-of-culture-for-locals/#718bbdd82b8e|accessdate=25 May 2020|archivedate=25 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725035249/https://www.forbes.com/sites/stephanrabimov/2018/07/18/almaty-emerging-destination-for-global-travelers-and-a-center-of-culture-for-locals/#718bbdd82b8e}}</ref> Олматӣ пойтахти таърихӣ ва муосири зиёӣ дар Қазоқистон ба унвони маҳсули ҷойгиршавии Олматӣ дар қадди [[Роҳи Абрешим]]<nowiki/>и бостонӣ ва азбаски бисёре аз рӯшанфикрони рус ба ин минтақа бадарға шудаанд. <ref name="kulug">{{Cite journal|author=Abdrakhmanova|first=K.K.|title=The scientific and creative intelligence of Karlag: the historiographical aspect|url=http://rep.ksu.kz//handle/data/9694|date=30 January 2020|publisher=Karaganda State University|accessdate=26 May 2020}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200725040144/http://rep.ksu.kz//handle/data/9694 |date=2020-07-25 }}</ref> Театри давлатии опера ва балети ба номи Абай аз соли 1934 ба саҳнаи театри шаҳр лангар гузоштааст ва дар атрофи як ҷомеаи ҳунармандони маҳаллӣ таъсис ёфтааст. <ref name="gatob">{{Cite web|url=http://www.gatob.kz/o-teatre/istoriya-teatra/|title=Kazakh State Academic Theater named after Abay|website=gatob.kz|publisher=Kazakh State Academic Theater|accessdate=26 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200526160946/http://gatob.kz/o-teatre/istoriya-teatra/|archivedate=26 May 2020}}</ref> Осорхонаи давлатии санъати ба номи Кастеев соли 1935 таъсис ёфта, бузургтарин осорхонаи Қазоқистон аст ва бузургтарин маҷмӯаи осори рассомони классик ва муосири қазоқро дорад. <ref name="kasteyev_museo">{{Cite web|url=https://www.gmirk.kz/en/|title=A. Kasteyev State Museum of Arts|website=gmirk.kz|accessdate=26 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430193742/http://www.gmirk.kz/en/|archivedate=30 April 2020}}</ref> Себи ёбоии ''Malus sieversii'' маъмулан ҳамчун бори аввал дар минтақаи Олматӣ ба вуҷуд омадааст ва он дар фарҳанги шаҳр хеле муҳим аст. <ref name="aport">{{Cite news|title=I Went to the Fatherland of All Modern Apples|publisher=VICE|url=https://www.vice.com/en/article/i-went-to-the-fatherland-of-all-modern-apples/|accessdate=25 May 2020|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726163110/https://www.vice.com/en_us/article/qkx9yb/i-went-to-the-fatherland-of-all-modern-apples}}</ref> === Театрҳо === [[Акс:Abai_Theatre.jpg|мини|273x273пкс| Театри операи Абай]] Санъати театрӣ дар шаҳраки Верний баъди чанд соли сохтмони қалъаи рус инкишоф ёфт. 21 ноябри соли 1872 Ҷамъияти дӯстдорони санъати [[драма]]<nowiki/>вӣ дар шаҳрак аввалин спектакли худро ба [[саҳна]] гузошт: пйесаи А.Н.Островский « Дар чанаи худ бимон ». Баъдтар, пйесаҳо дар ҷамъомадҳои ҷамъиятӣ, низомӣ ва тиҷоратӣ намоиш дода шуданд. Мухтасари операи [[Михаил Глинка|Глинка]] «Умри подшоҳ» аввалин операе буд, ки дар шаҳрак аз тарафи мактаби сесолаи шаҳри Колпаковский 23 феврали соли 1913 дар маҷлиси тиҷоратй бахшида ба ҷашни сесадсолагии сулолаи Романовхо намоиш дода шуд. Гул-гулшукуфии санъати театрӣ дар шаҳр дар солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ оғоз ёфт, ки дар натиҷаи аз [[Қизилӯрда]] ба [[Алмаато]] гузарондани пойтахти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон|ҶШС Қазоқистон]] ба амал омад. Ҳамин тавр, театри драмавии [[қазоқ]], аввалин театри касбии [[қазоқ]] ба шаҳр кӯчида омад. Солҳои 1930 дар шаҳр Театри опера ва балет (1934) ва театри лухтак (1935) таъсис ёфтанд. Инчунин ба пойтахт коллективҳои театрие, ки дар шаҳрҳои гуногуни ҷумҳурӣ таъсис ёфта буданд, ба ташриф меоварданд: Театри драмавии русй (аз Семипалатинск соли 1934 кучида шудааст), Театри мазхакаи мусикии уйгурй (аз Чилик, 1962), Театри мазҳакаи мусиқии [[Куриёиҳо|Куриёҳо]] (аз [[Қизилӯрда]], 1968, Театри Темиртау). 1989). Пас аз ба даст овардани истиқлолияти Қазоқистон дар соли 1991 дар шаҳр шумораи зиёди театрҳои нави мустақил пайдо шуданд. Аксар вақт инҳо майдонҳои консертии муосири ҷавонон мебошанд, ки аз ҷониби ҳаваскорон сохта шудаанд. Онҳо бо мушкилоти маблағ рӯбарӯ мешаванд, зеро нигоҳ доштани як ширкати доимии театрӣ гарон аст. === [[Осорхона]]<nowiki/>ҳо === [[Акс:Museum_of_Folk_Instruments,_Almaty.jpg|чап|мини|246x246пкс| Осорхонаи асбобҳои мусиқии халқии Қазоқистон]] Дар омӯзиши таърихи фарҳанг, [[этнография]]<nowiki/>и қазоқҳои ҷанубӣ дар охири асрҳои 19—20 олимон ва маҳалшиносони [[Туркистон]], ки дар атрофи ҷамъиятҳои илмӣ ва муассисаҳои маданию маърифатии [[Тошканд]] муттаҳид шуда буданд, саҳми калон гузоштанд. Соли 1874 аз коллексияҳои шахсии сайёҳоне, ки бо мақсади илмию тадқиқотӣ ва бо кумаки зиёиёни маҳаллӣ ба [[Ҳафтрӯд]] сафар карда буданд, аввалин бор дар шаҳраки Верний осорхона ташкил карда шуд, ки баъдтар он ба осорхонаи деҳаи Ходими қазоқҳои [[Ҳафтрӯд]] табдил ёфт. Ин сана рӯзи ташкил ёфтани аввалин осорхона дар [[Ҳафтрӯд]] мебошад. Асоси Осорхонаи санъати ба номи А.Қастеевро Галереяи давлатии бадеии Қазоқистон ба номи Т.Г.Шевченко, ки соли 1935 таъсис ёфтааст, гузоштааст. Вазифахои асосии он чамъ кардани бехтарин асархои рассомони Казокистон ва ташкили командировкахои эчодии онхо буданд. [[Акс:Central_State_Museum_of_the_Republic_of_Kazakhstan.jpg|мини|246x246пкс| Осорхонаи марказии давлатии Қазоқистон]] Соли 1936 осорхонаҳои [[Маскав]] ва [[Санкт-Петербург|Ленинград]] (ҳоло Санкт-Петербург) ба галерея миқдори зиёди наққошӣ, графика, ҳайкалтарошӣ ва санъати амалӣ ҳадя карданд. Дар охири солхои 50-ум фондхои галерея зиёда аз 5000 экспонат, аз он чумла расмхо, репродукцияхои асархои рассомони пеш аз революция ва советй, устодони санъати Европаи Гарбй ва Шаркро ташкил медоданд. Дар солхои 70—80-ум барои музейхои мавчуда бинохои нав сохта, музейхои нави тематикй: китобхо, асбобхои мусикй, археология ва гайра кушода шуданд. Кушода шудани Осорхонаи таърихи Алмаато, ки дар шаҳри Алмаато ассотсиатсияи осорхонаҳо ва муассисаи давлатии «Ғылым Ордасӣ»-ро ташкил дод, 4 осорхонаро муттаҳид кард, ки барои ба низом даровардани кори илмӣ имкон медиҳад, дар рушди фаъолияти осорхонавӣ саҳми арзанда буд. === Кинотеатрҳо === Намоиши аввалини филм дар шаҳраки Верний соли 1900, вақте ки физик К.О.Краузе ба шаҳрак омад. Дар он шиорҳои шишагини дастӣ бо ёрии проектор намоиш дода шуданд. Намоиши филм 25 январ дар боғи ба номи Пушкин барпо гардид. Моҳи январи соли 1911 дар чорроҳаи кӯчаҳои Пушкин ва Гогол, ки ба соҳибкор А.Р. Сейфуллин тааллуқ дошт, бинои аввалин кинотеатри хусусии «Асри бистум» ба истифода дода шуд. Барои намоиши фильмхо дар кинотеатр аввалин дар таърихи шахр станцияи электрикии истеҳсолкардаи фирмаи Англия «Петтер», ки 14 қувваи асп дорад, гузошта шуд. Бинои кинотеатр дар моҳи феврали соли 1918 сӯхта буд. Аз солхои 30-ум cap карда, дар богхои шахр кинотеатрхои тобистона пайдо шуданд, ки баъдтар ба кинотеатрхои мукаммал табдил ёфтанд. Хамин тавр, соли 1937 дар Боги марказй кинотеатри «Родина» бори аввал кушода шуд. Дар соли 1957 он аз майдони мавсимӣ ба кинотеатри васеъэкрани дорои толори тамошо барои 712 ҷойи нишаст аз нав сохта шуд. Дар боги дигари шахр — боги Федерациям республикахои советй кинотеатри «Прогресс» кушода шуд, ки баъдтар номи Алма-Аторо гирифт. Дар ибтидои солҳои 90-ум дар шаҳр 21 кинотеатр мавҷуд буд. Ҳамаи кинотеатрҳо ба экранҳои якум, дуюм ва сеюм тақсим шуда буданд. Кинотеатрхои экрани якум, ки дар онхо нахустнамоиши филмҳои нав барпо гардид, «Алатау», «Тселинний» ва «Арман». Кинофилмхо ба кинотеатрҳои экрани сеюм дар ҳолати ногувор, бо ширешу буришҳо омаданд. Яъне сифати намоиши филм аз намоиши кинотеатр вобаста буд. Кинотеатрҳои шаҳр як экран буда, ду зал ба марказҳои кинои «Қазоқистон», «Арман» ва «Тселинний» тааллуқ доштанд. Дар солҳои 2000-ум дар марказҳои савдо ва фароғатӣ кинотеатрҳо кушода шуданд ва дар натиҷа кинотеатрҳои статсионарӣ маҳбубияташонро аз даст дода, баста шуданд. == Меъморӣ ва [[ҷозибаҳои гардишгарӣ]] == <gallery widths="140" heights="110"> File:Fontan in the park kz.jpg|Фаввора дар боғи Президенти аввал File:The Zodiac Fountain in Almaty Kazakhstan.jpg|Фаввораи "Зодиак" File:Kabanbai Batyr Street 85, Almaty, Kazakhstan - panoramio (1).jpg| Хиёбони "Ҳафта" File:Almaty Fountain 2007.JPG| Фаввораи Майдони Абай, Олматӣ File:ALA Vostok calendar.JPG| Фаввораи Шарқӣ </gallery> Оматӣ&nbsp;— шахри офтобруй, ободу сабзу хуррам, ки кучаҳои васеъ, хонахои зебо, [[боғ]]<nowiki/>ҳои сершумор, майдону фаввораҳо дорад. Бесабаб нест, ки шаҳри хеле зебое, ки дар доманаи каторкуҳҳои зумуррадзори Тиёншон вокеъ аст, «[[шаҳр]]<nowiki/>и [[боғ]]» номида шудааст. Фасли [[баҳор]], вақте ки дар канори ҷанубӣ ба боғҳои шукуфони [[себ]]<nowiki/>у [[зардолу]] , [[гелос]] фаро гирифта мешавад, шаҳр мисли [[афсона]] мегардад. Либоси боҳашамати [[сабз]] ва манзараи бошукӯҳи кӯҳҳои [[Алмаато]] аз дигар шаҳрҳо фарқ мекунад. Зиёда аз ҳашт ҳазор гектар майдони шаҳр барои боғу [[гулзор]]<nowiki/>ҳо, [[гулгашт]]<nowiki/>ҳо, ҷудо карда шудааст. Калисои кафедралииДар шаҳр ҳамчунин [[театр|театри]] лӯхтаки "Sesame Street" мавҷуд аст. Аммо афзоиши шумораи [[автомобил |автомобилҳо]] дар шаҳр мушкилоти рӯзафзун барои сокинони шаҳр эҷод мекунад. Дар тобистони соли 2007&nbsp;— расман эълон карда шуд, ки дар Олматӣ 500 ҳазор нақлиёти автомобилӣ ба қайд гирифта шудааст. Рӯзҳое кам нест, ки аз шаҳр қуллаҳои [[барф|барфпӯшро]] дидан мумкин аст. === Фаввораҳои [[Олматӣ]] === Имрӯз дар Олматӣ зиёда аз 120 фаввора мавҷуд аст, ки 61-тои онҳо&nbsp;— дар моликияти коммуналӣ аст. Дар Олматӣ дар баробари шумораи васеи ҷӯйборҳо фаввораҳо нақши калон мебозанд&nbsp;— ҳама якҷоя комплекси ягонаи [[обанбор|обанборҳо]] ва роҳҳои обии шаҳрро ба вуҷуд меоваранд. === Калисои кафедралии Вознесенск === [[Акс:E8476-Almaty-Ascension-Cathedral.jpg|рост|мини| Калисои кафедралии Вознесенск]] Калисои кафедралии Вознесенск&nbsp;— иншооти нодири ба зилзила тобовараш 56 метр, ки онро меъмор К.&nbsp;А.&nbsp;Борисоглебский ва муҳандис А.&nbsp;П.&nbsp;Зенков соли 1907 аз чӯби [[арча]]<nowiki/>ҳои кабуди Тиёншон мувофиқи лоиҳаи Павел Гурде сохтаанд. А.П.Зенков усулҳои нави бинокориро дар минтақаҳои [[зилзила]] тобовар ба вуҷуд овард, ки дар натиҷаи ин [[калисо]] ба [[зилзила]]<nowiki/>ии 10-балла дар соли 1911 тоб овард. Деворҳои [[калисо]]<nowiki/>ро рассоми махаллӣ М. Хлудов ороиш намудааст. Дар замони шӯравӣ дар ин бино осорхонаи таърихӣ ҷойгир буд; Дар моҳи майи соли 1995, бино ба епархияи Алмаато ва Семипалатински Калисои православии Рус табдил дода шуд. Пас аз ду соли корҳои барқарорсозӣ, хидмати рӯҳониён дар калисо дар соли 1997 аз сар ҷорӣ шуд. Чунин мешуморанд, ки калисо бе ягон мех — афсона сохта шудааст.&nbsp; <ref>{{Cite web|url=http://www.lyakhov.kz/semirek/verny/tayny.shtml|title=Архівована копія|deadlink=yes|accessdate=14 грудня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025074252/http://lyakhov.kz/semirek/verny/tayny.shtml|archivedate=25 жовтня 2007}}</ref> . === Манораи телевизион === Манораи телевизионии Олматӣ, ки дар кӯҳи Кок-Тюбе дар сатҳи 1000 метр аз сатҳи [[баҳр]] баланд аст&nbsp;— баландтарин бинои Олматӣ. Баландии он қариб 372 м. аст&nbsp;. Аз сатҳи баҳр&nbsp;— 1130 м.. Тахкурсии манора таҳкурсии оҳану бетонӣ дар шакли таҳхонаи сеошёна мебошад. Танаи манора як шонздаҳақабатаи металлӣ буда, диаметри он 18 метр дар пойгоҳ буда, хидматрасонии нигоҳдорӣ дар баландиҳои 146 ва 252 метр ҷойгир аст. Хона бо назардошти релйефи кӯҳсор сохта шудааст ва ба заминҷунбии то 10 балл тоб оварда метавонад. Манораи телевизион&nbsp;— комплекси стансияҳои [[радио]] ва [[телевизион]] буда, барои [[сайёҳ]]<nowiki/>он дастрас нест. Манорае, ки шабона бо прожекторҳои пуриқтидор мунаввар карда мешавад, қариб аз тамоми нуктаҳои шаҳр намоён аст. === Майдони варзишии баландкӯҳи «Медео» === [[File:Medeo.jpg|thumb|Маҷмааи «Медео»]] Маҷмааи варзишии «Медео» соли 1972 сохта шудааст.«Медео» назди дарёе, ки дар дараи ҳамном, 15 километр дуртар аз шаҳр воқеъ аст. «Медео»-ро «фабрикаи рекордӣ» меномиданд, зеро дар зарфи 33 сол дар болои яхи майдони конкидавӣ 126 рекорди чахонй гузошта шуд. Хусусияти беназири майдони яхмолакбозӣ, ки дар сатҳи 1700 метр ҷойгир аст, дар ҳавои камёфт ва яхи хушсифат, ки аз оби софи кӯҳӣ бенамак таъмин карда мешавад. Дар болои комплекси [[варзиш]]<nowiki/>й сарбанди муҳофизати сел ва базаи лижаронии Чимбулок вокеъ гардидааст. Дар солҳои 90-ум маҷмааи варзишии «Медео» макони баргузории ҷашнвораи байналмилалии мусиқии «Садои Осиё» буд. Ҳоло азнавсозии комплекси «Медео» ва базаи лижаронии Чимбулоки баландкӯҳ давом дорад. == Дин == Олматӣ шаҳри гуногун [[мазҳаб]] аст: дар ин ҷо масҷидҳо ва калисоҳои мазҳабҳо ва динҳои гуногун мавҷуданд. Аз ҷумла, то моҳи августи соли 2021 дар шаҳр 49 — [[масҷид|масҷиди]] [[ислом|исломӣ]] ба қайд гирифта шудааст, ки аксари онҳо ба “Иттиҳоди маънавии мусалмонони Қазоқистон” мансубанд, 23 — калисои православӣ, аз ҷумла епархияи Калисои православии Қазоқистон, Калисои православии Русия дар Қазоқистон, Калисои қадимаи православии Померанӣ, Калисои қадимаи православии Померанӣ, Калисои қадимаи православии арманӣ, ки ба он 23 — калисои православӣ тааллуқ доранд. 4 — калисои католикӣ мавҷуданд. Дар шаҳр инчунин як қатор калисоҳои [[Протестантизм|протестантӣ]] амал мекунанд, аз ҷумла 33 ҷамоатҳои — Пантикосталӣ, 31 ҷамоатҳои — пресвитерианӣ ва масеҳиёни баптистҳои евангелӣ - 16 ҷамоат, Адвентистҳои рӯзи ҳафтум&nbsp;— 3 ҷамоат, Калисои Лютерании Инҷилӣ&nbsp;— 3 ҷамоат, Калисои нави апостолӣ&nbsp;— 1 ҷамоат, методистон&nbsp;— 4 ҷамоат, Шоҳидони Яҳува&nbsp;— 6 ҷамоат. Ҷамоатҳои динҳои дигар низ мавҷуданд: Ҷамоатҳои шуури Кришна&nbsp;— 1 ҷамоат, [[баҳоия]]&nbsp;- 1 ҷамоат, [[яҳудӣ]]&nbsp;- 1 ҷамоат, [[буддизм]]&nbsp;- 1 ҷомеа, мормонҳо&nbsp;— 1 ҷамоат<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/activities/6998?lang=ru|title=Архівована копія|accessdate=16 серпня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816170633/https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/activities/6998?lang=ru|archivedate=16 серпня 2021}}</ref> . {{Пайвандҳои беруна}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Қазоқистон]] [[Гурӯҳ:Олматӣ]] 6z3kyy01tk6w8meqeh6te5qkkrdpo6c Колумбия 0 7532 1483588 1480251 2026-08-17T10:13:35Z Zosya95 54344 1483588 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |common_name= |Парчам =Flag_of_Colombia.svg |Номи тоҷикӣ=Колумбия |Номи аслӣ=República de Colombia |Нишон=Coat of arms of Colombia.svg |Шиор=Libertad y Orden<br />({{забон-код|es|«Озодӣ ва тартибот»}}) |Номи суруди миллӣ=Oh, Gloria Inmarcesible! |Сохтори давлат=ҷумҳурии президентӣ |Дар харита=Colombia in its region.svg |Забон=[[Забони испанӣ|Испанӣ]] |Рӯзи истиқлол=[[20 июл]]и соли [[1810]] |Соҳибистиқлол аз=[[Испания]] |Пойтахт=[[Богота]] |Шаҳри калонтарин=[[Богота]], [[Меделин]], [[Кали]], [[Барранкиля]], [[Картахена (де Индиас)]] |Вазифаи сарварон=[[Президенти Колумбия|Президент]] |Сарварон=[[Густаво Петро|Густаво Франсиско Петро Уррего]] |Ҷой аз рӯи масоҳат=27 |Масоҳат=1138,9 |Фоизи об=8,8 |Ҷой аз рӯи аҳолӣ=29 |Аҳолӣ=49 336 454 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=2022 |Зичии аҳолӣ=40,74 |ММД=1,042 трлн |Соли ҳисоби ММД=2024 |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=32 |ММД ба сари аҳолӣ={{s|7327}}<ref name="dataimf"/> |Пули миллӣ=[[песо]] |Домен=[[.co]] |Коди телефон=57 |Соат=−5 |Эзоҳот= |Дини давлатӣ=Масеҳӣ}}'''Колу́мбия''' ({{lang-es|Colombia}} {{IPA|[koˈlombja]}}, {{Audio|Es-Colombia2.oga|шунидан}}<ref>[[Ҷонс, Даниэл (фонетист)|Даниэл Ҷонс]] (1917), English Pronouncing Dictionary (нашри аввал)</ref>, номи расмӣ — '''Ҷумҳу́рии Колу́мбия''', {{lang-es2|República de Colombia}} {{IPA|[reˈpuβlika ðe koˈlombja]}}) — давлатест дар шимолу ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки инчунин қаламравҳо дар [[Амрикои Марказӣ]] дорад. Пойтахташ шаҳри [[Богота]]. Дар [[шарқ]] бо [[Венесуэла]] ва [[Бразилия]], дар ҷануб бо [[Перу]] ва [[Эквадор]], дар ғарб бо [[Панама]] ҳамсарҳад буда, онро аз шимол [[баҳри Кариб]] ва аз ғарб [[уқёнуси Ором]] иҳота кардааст<ref>{{Cite news|title={{!}} Cancillería|url=https://www.cancilleria.gov.co/en/politica/fronteras-terrestres|work=Cancillería|access-date=2017-10-29|language=en|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019003852/http://www.cancilleria.gov.co/en/politica/fronteras-terrestres}}</ref>. Аз роҳи баҳр бо [[Коста-Рика]]‌, [[Никарагуа]], [[Гондурас]]‌, [[Ямайка]]‌, '''[[Ҳоитӣ]]''' ва [[Ҷумҳурии Доминикан]] ҳамсарҳад аст<ref>{{Cite news|title={{!}} Cancillería|url=https://www.cancilleria.gov.co/en/politica/fronteras-maritimas|work=Cancillería|access-date=2017-10-29|language=en|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019055128/http://www.cancilleria.gov.co/en/politica/fronteras-maritimas}}</ref>. Аз шимол [[Баҳри Кариб]] ва аз ғарб [[Уқёнуси Ором]] онро иҳота кардааст. Аз рӯи шумораи аҳолӣ кишвар дар [[Амрикои Ҷанубӣ]] баъди [[Бразилия]] дар ҷои дувум, дар ҷаҳон — дар ҷои 28-ум ва аз рӯи шумораи [[Забони испанӣ|испанизабонҳо]] низ дар ҷои дувум қарор дорад. Пойтахт ва бузургтарин шаҳр — [[Богота]], дигар шаҳрҳои калон — [[Меделин]], [[Кали (шаҳр)|Кали]], [[Барранкиля]] ва ғайра. Дар қаламрави имрӯзаи Колумбия замоне халқҳои бумӣ зиндагӣ мекарданд, аз ҳама пешрафтатаринашон — [[Чибча (тамаддун)|чибча]], [[Кимбая (фарҳанг)|кимбая]] ва [[Тайрона]] буданд. Колумбия аз рӯи шумораи халқҳо ва забонҳои истифодашаванда аз ғанитаринҳо дар ҷаҳон ба шумор меравад. Мардуми муосири колумбиягӣ дар натиҷаи омезиши аврупоиҳо, африқоиҳо ва аҳолии бумӣ пайдо шудааст; дар соҳили Кариби Колумбия шумораи зиёди муҳоҷирони бумии [[Шарқи Наздик]] зиндагӣ мекунанд. Дар қаламрави Колумбия [[Ҷангалҳои тропикии Амазонка (Колумбия)|ҷангалҳои тропикии Амазонка]] ва [[Льянос-Ориноко|Лянос-Ориноко]] ҷойгир шудаанд. Колумбия — дувумин кишвари ҷаҳон аз рӯи [[Гуногунии биологӣ]]<ref>{{cite web|url=http://www.prodiversitas.bioetica.org/nota63.htm|title=Megadiversidad|date=2013-10-29|access-date=2017-10-29|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190443/http://www.prodiversitas.bioetica.org/nota63.htm|url-status=dead|accessdate=2025-10-02|archivedate=2013-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029190443/http://www.prodiversitas.bioetica.org/nota63.htm}}</ref>. Дар ин ҷо 54 871 намуд сабт шудааст<ref>{{cite web|url=https://www.colciencias.gov.co/sala_de_prensa/colombia-el-segundo-pais-mas-biodiverso-del-mundo|title=Colombia, el segundo país más biodiverso del mundo &#124; COLCIENCIAS|publisher=www.colciencias.gov.co|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813060208/http://www.colciencias.gov.co/sala_de_prensa/colombia-el-segundo-pais-mas-biodiverso-del-mundo|url-status=live|accessdate=2025-10-02|archivedate=2017-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813060208/http://www.colciencias.gov.co/sala_de_prensa/colombia-el-segundo-pais-mas-biodiverso-del-mundo}}</ref>. Аммо кишвар ба ҳаштгонаи давлатҳое дохил аст, ки ба экологияи ҷаҳон зиёни бештар мерасонанд<ref>{{cite web|url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/fotoReportaje/1101759866|title=Ocho países son responsables de más de la mitad del deterioro del planeta : Planeta : La Hora Noticias de Ecuador, sus provincias y el mundo|date=2014-12-10|access-date=2017-10-30|archive-date=2014-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210150058/http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/fotoReportaje/1101759866|url-status=unfit}}</ref>. Аввалин бор мустамликадорони испонӣ соли 1499 ба замини Колумбия қадам гузоштанд. Нимаи аввали асри XVI давраи ифтитоҳи фаъол ба ҳисоб меравад, ки дар натиҷаи он [[Витсе-подшоҳии Гренадаи Нав|Витсе подшоҳии Гренадаи Нав]] бо пойтахташ дар [[Богота]] таъсис ёфт. Соли 1819 аз мустақил шуд, аммо аллакай соли 1831 федератсияи [[Колумбияи Бузург]] пароканда гардид. Дар қаламрави имрӯзаи Колумбия ва [[Панама]] [[Ҷумҳурии Гренадаи Нав]] (1832) ташкил шуд, ки баъдтар ба [[Конфедератсияи Гренада]] (1858) ва дертар ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Колумбия]] (1863) табдил ёфт. Номи ниҳоии '''Ҷумҳурии Колумбия''' соли 1886 қабул гардид, ва соли 1903 [[Ҷудо шудани Панама аз Колумбия|Панама аз ҳайати кишвар берун шуд]]. Иқтисодиёти Колумбия дар [[Амрикои Лотинӣ]] ҷои чорумро ишғол мекунад, узви CIVETS ([[КИВЕТС|КИВМТА)]] буда, инчунин ба [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]], [[Созмони Ҷаҳонии Тиҷорат|СҶТ]], [[Созмони кишварҳои амрикоӣ|СКА]], [[Иттиҳоди уқёнуси Ором|Иттиҳоди Уқёнуси Ором]] ва дигар созмонҳои байналмилалӣ шомил аст<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/hsbc-emergingmarkets/after-brics-look-to-civets-for-growth-hsbc-ceo-idUSLDE63Q26Q20100427|title=After BRICs, look to CIVETS for growth - HSBC CEO|website=Reuters|date=Tue Apr 27 15:39:49 UTC 2010|access-date=2017-10-29|archive-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125003847/http://www.reuters.com/article/2010/04/27/hsbc-emergingmarkets-idUSLDE63Q26Q20100427|url-status=live}}</ref>. Колумбия [[Давлати унитарӣ]] ва [[ҷумҳурии президентӣ]] мебошад. [[Президенти Колумбия|Президенти]] кишвар аз 7 августи соли 2022 [[Густаво Петро]] мебошад. == Решашиносӣ == Номи кишвар аз номи сайёҳ ва дарёнаварди маъруф [[Христофор Колумб]] гирифта шудааст, ки Амрикоро барои аврупоиён кашф кард. Ин номро [[Венесуэла|инқилобии венесуэлӣ]], мубориз барои истиқлоли Амрикои Ҷанубӣ [[Франсиско де Миранда]] нисбат ба тамоми [[Дунёи Нав]] истифода бурдааст, вале махсусан барои заминҳое, ки таҳти ҳокимияти Испания ва Португалия буданд. Баъдтар ин номро [[Симон Боливар]] дар «Нома аз Ямайка» ({{Lang-es|Carta de Jamaica}}) пешниҳод кардааст. Ном ҳангоми таъсиси Ҷумҳурии федеративии Колумбия соли 1819 қабул шуд, ки қаламравҳои витсе-подшоҳии Гренадаи Нав (қаламравҳои имрӯзаи Колумбия, Панама, Венесуэла, Эквадор ва шимолу ғарби Бразилия) дохил буданд<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|title=El nombre "Colombia" &#124; banrepcultural.org|author=Restrepo Piedrahíta, Carlos|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-29|archive-date=2017-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031185551/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|url-status=live}}</ref>. Аммо баъд аз ҷудошавии Эквадор ва Венесуэла кишвар номи Гренадаи Навро гирифт. Аз [[1858]] кишвар номи Конфедератсияи Гренада, ва соли [[1863]] номи Иёлоти Муттаҳидаи Колумбия гирифт. Аз [[1886]] номи имрӯза — '''Ҷумҳурии Колумбия''' устувор боқӣ монд. Ин ном аз тарафи ҳукуматҳои Эквадор ва Венесуэла баҳснок буд, зеро ба мероси умумии ин кишварҳо дахолат мекард, аммо ҳоло ин баҳсҳо муваққатан қатъ шудаанд<ref>{{cite web|url=http://todacolombia.com/historia-de-colombia/index.html|title=HISTORIA DE COLOMBIA: Informacion detallada Historia de Colombia - Precolombina Conquista y mas|publisher=www.todacolombia.com|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109094223/http://www.todacolombia.com/historia-de-colombia/index.html|url-status=live}}</ref>. Пайдоиши номи кишвар дар [[Суруди миллии Колумбия|Суруди милии Колумбия]] низ инъикос ёфтааст: {{Иқтибос|Сарзамини Колумб бо хуни каҳрамонон шуста шудааст. исп. Se baña en sangre de héroes la tierra de Colón|Сарзамини Колумб дар хуни қаҳрмонон шино кардааст. исп. Se baña en sangre de héroes la tierra de Colón|муаллиф=[[Рафаэл Нунес]]}} == Таърих == === Давраи то истеъмор === [[Акс:Parque_Arqueológico_de_San_Agustín-Mesita_A_12.jpg|чап|мини|220x220пкс|Ҳайкали қадимӣ дар [[Боғи бостоншиносии Сан-Агустин]]]] Ба туфайли ҷойгиршавиаш, Колумбияи имрӯза гузаргоҳ барои муҳоҷирони ибтидоӣ аз [[Мезоамрико]] ва [[Ҷазираҳои Антил|ҷазираҳои Кариб]] ба сӯи [[Андиҳо]] ва ҳавзаи [[Амазонка]] буд. [[Акс:Lost_City_Ruins.jpg|чап|мини|220x220пкс|Харобаҳои «[[Сюдад-Пердида|Шаҳри гумшуда»]] асри VIII то м.]] [[Акс:Muisca_raft_Legend_of_El_Dorado_Offerings_of_gold.jpg|чап|мини|Заврақчаи тиллоии [[Элдорадо]]. [[Чибча (тамаддун)|Фарҳанги муискаҳо]]]] Аввалин нишонаҳои ҳузури инсон дар қаламрави имрӯзаи Колумбия ба асрҳои XVII–XV то милод рост меояд. Дар ҳудуди имрӯзаи [[Богота]] қабилаҳои [[Палеоиндианҳо|палеоиндиан]] — шикориён ва ҷамъоварандагон зиндагӣ мекарданд, ки асосан дар водии дарёи [[Магдалена (дарё)|Магдалена]] сукунат доштанд<ref>{{Китоб|муаллиф=Correal, Urrego G.|унвон=Nuevas evidencias culturales pleistocenicas y megafauna en Colombia|нашр=Boletin de Arqueologia (8)|сол=1993|саҳифа=3—13}}</ref>. Маскангоҳи бостонии Пуэрто Ормига ({{Lang-es|Puerto Hormiga}}) ба давраи архаикии амрикоӣ (8–2 ҳазорсола то милод) мансуб аст. Ҳамчунин маълумот мавҷуд аст, ки минтақаҳои Эл-Абра ва Текендама дар вилояти [[Кундинамарка]] низ маскун будаанд. Намунаи қадимтарин кошӣ дар Колумбия дар маҳаллаи Сан Хасинто ({{Lang-es|San Jacinto}}) ёфт шудааст ва ба 5–4 ҳазорсола то милод тааллуқ дорад<ref>{{Китоб|муаллиф=John W. Hoopes|унвон=Ford Revisited: A Critical Review of the Chronology and Relationships of the Earliest Ceramic Complexes in the New World, 6000-1500 B.C.|нашр=Journal of World Prehistory. 8 (1)|сол=1994|саҳифа=1—49}}</ref>. Аҳолии бумӣ дар ҳудуди имрӯзаи Колумбия тақрибан аз 12,5 ҳазорсола то милод зиндагӣ мекунад. Қабилаҳои кӯчманчиёни шикорчӣ ва ҷамъовар аз маҳаллаҳои [[Эл-Абра]], Тибито ва Текендама, воқеъ дар наздикии Боготаи имрӯза, бо ҳамдигар ва бо қабилаҳои дигар дар водии дарёи Магдалена тиҷорат мекарданд<ref>{{Мақола|муаллиф=Van der Hammen, T; Correal, G|унвон=Prehistoric man on the Sabana de Bogotá: data for an ecological prehistory|нашр=Paleography, Paleoclimatology, Paleoecology|сол=1978|ҷилди=8|саҳифа=179—190}}</ref>. Байни 5 ва 1 ҳазорсола то милод ҷомеаи кишоварзӣ ба вуҷуд омад: қабилаҳои кӯчӣ ба таъсиси маскангоҳҳои доимӣ пардохтанд, кошӣ пайдо шуд. Аз оғози давраи мо дар қаламрави имрӯзаи Колумбия қабилаҳои ҳиндуҳо (карибҳо, аравақҳо, чибчаҳо) зиндагӣ мекарданд, ки дар миёни онҳо [[Чибча (тамаддун)|чибчаҳо]] бартарӣ доштанд. Дар дохили чибчаҳо ду анъанаи фарҳангӣ мутафовит [[тайрона]] ва [[Муискаҳо|муиска]] вуҷуд доштанд. Дар оғози ҳазораи якуми то милод гурӯҳҳои ҳиндиҳо, аз ҷумла намояндагони халқҳои [[Чибча (тамаддун)|муиска]], [[Кимбая (фарҳанг)|кимбайя]] ва [[тайрона]] ба низоми сиёсӣ — касикасгос ({{lang-es|cacicazgos}}) гузаштанд, ки сохтори пирамидалии ҳокимиятро таҳти роҳбарии касикҳо ифода мекард. Намояндагони қавми муиска асосан дар қаламрави муосири департаменти [[Бояка]] ва доманакӯҳи баландкӯҳи [[Кундинамарка]] зиндагӣ мекарданд, ки дар он ҷо онҳо [[Иттиҳоди муискаҳо]]<nowiki/>ро ташкил карданд. Онҳо ба кишти ҷуворимакка, картошка, киноа ва пахта машғул шуда, инчунин бо тилло, замруд, кулолгарии дастӣ ва намаки сангин бо халқҳои ҳамсоя савдо мекарданд. Ҷомеаи муискаҳо барои он замонҳо хеле тараққикарда ба ҳисоб мерафт ва яке аз тамаддунҳои пешрафта дар Амрикои Ҷанубӣ (пас аз [[Майя (тамаддун)|майя]] ва [[Империяи инкҳо|инкҳо]]) буд. Муискаҳо ҷавоҳиротро аз тилло ва хӯлаи тилло бо мис месохтанд; табақчаҳои тиллоӣ ҳамчун эквиваленти пулӣ истифода мешуданд. Муискаҳо Худои Офтобро ҳамчун манбаи ҳосилхезӣ мепарастиданд ва барои ӯ ҳайвонотро қурбонӣ меоварданд. Намояндагони қавми тайрона дар шимоли Колумбия, дар кӯҳсори [[Серра-Невада-де-Санта-Марта]] зиндагӣ мекарданд, дар ҳоле ки қавми кимбайя дар қаламравҳои наздики дарёи [[Каука (дарё)|Каука]] муқимӣ буданд<ref>{{Китоб|муаллиф=Álvaro Chaves Mendoza, Alvaro Chaves, Jorge Morales Gómez|унвон=Los indios de Colombia|ҷой=|нашркунанда=Editorial Abya Yala|сол=1995|саҳифаҳо=|саҳифаҳоро=349|isbn=9978041699|isbn2=}}</ref>. Аксари халқҳо деҳқон буданд, аммо сохтори иҷтимоии ҷамоаҳо фарқияти зиёд дошт: масалан, қавми [[Карибҳо (гурӯҳи халқҳо)|карибҳо]] дар ҳолати ҷанги доимӣ зиндагӣ мекарданд, дар ҳоле ки дигарон осоиштар зиндагӣ мекарданд<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/hicol/hico3.htm|title=Los Pueblos Indígenas del Territorio Colombiano &#124; banrepcultural.org|author=Langebaek Rueda, Carl Henrik, pr, Melo, Jorge Orlando, 1942-|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109083852/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/hicol/hico3.htm|url-status=live}}</ref>. Ҳамчунин ҷанубу ғарби кишварро [[Империяи инкҳо]] ишғол карда буданд<ref>{{Мақола|муаллиф=Ana María Groot de Mahecha|унвон=Intento de delimitación del territorio de los grupos étnicos Pastos y Quillacingas en el altiplaño Nariñense|пайванд=https://publicaciones.banrepcultural.org/index.php/fian/article/view/5130|забон=es|нашрия=Boletín de arqueología de la Fian|сол=1988|ҷилд=3|шумора=3|саҳифаҳо=3–31|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107022822/https://publicaciones.banrepcultural.org/index.php/fian/article/view/5130}}</ref>. === Истеъмори испаниҳо === [[Акс:Cabo_de_la_Vela,_Colombia.jpg|мини|[[Вела (қулла)|Қуллаи Вела]], яке аз аввалин ҷойҳо дар Амрикои Ҷанубӣ, ки аврупоиҳо ба он ҷо омаданд]] Испании [[конкистадор]] [[Охеда, Алонсо де|Алонсо де Охеда]], ки қаблан бо [[Колумб, Христофор|Христофор Колумб]] сафар карда буд, соли 1499 ба нимҷазираи [[Гуахира (нимҷазира)|Гуахира]] расид<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/marzo1992/marzo3.htm|title=La primera visión de las costas colombianas &#124; banrepcultural.org|author=del Castillo Mathieu, Nicolás|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114225829/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/marzo1992/marzo3.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.biografiasyvidas.com/biografia/o/ojeda.htm|title=Biografia de Alonso de Ojeda|publisher=www.biografiasyvidas.com|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705072010/https://www.biografiasyvidas.com/biografia/o/ojeda.htm|url-status=live}}</ref>. Аз аввали асри XVI истеъмори Амрикои Ҷанубӣ аз ҷониби испаниҳо оғоз ёфт, ки дар баробари он қаламрави имрӯзаи Колумбия низ дохил мешуд. Аввалин колонияҳои испаниҳо дар соҳили [[Баҳри Кариб|Кариб]] ба вуҷуд омаданд, ки онҳоро кошифони испанӣ таҳти роҳбарии [[Родриго де Бастидас]] соли 1500 аввалин бор омӯхтанд<ref>{{cite web|url=https://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bastidas.htm|title=Biografia de Rodrigo de Bastidas|publisher=www.biografiasyvidas.com|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509165520/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bastidas.htm|url-status=live}}</ref>. Соли 1502 [[Христофор Колумб]] ба ҳавзаи [[Кариб]] омад<ref>{{cite web|url=https://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/colon_cristobal.htm|title=Biografia de Cristóbal Colón|publisher=www.biografiasyvidas.com|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705080948/https://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/colon_cristobal.htm|url-status=live}}</ref>. Соли 1508 [[Васко Нунес де Балбоа]] қаламрави халиҷи [[Ураба]]<nowiki/>ро омӯхт ва соли 1510 аввалин шаҳр дар қитъа — [[Санта-Мария-ла-Антигуа дел Дарен]]<nowiki/>ро бунёд кард<ref>{{cite web|url=https://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/balboa.htm|title=Biografia de Vasco Núñez de Balboa|publisher=www.biografiasyvidas.com|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705071936/https://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/balboa.htm|url-status=live}}</ref>. Баъди чанде дигар шаҳрҳо низ бунёд шуданд— [[Санта-Марта|Санта Марта]] соли 1525 ва [[Картахена (Колумбия)|Картахена]] соли 1533<ref>{{Китоб|муаллиф=Trinidad Miranda Vázquez|унвон=La gobernación de Santa Marta (1570-1670)|ссылка=https://books.google.ru/books?id=m5zI94b6u_4C&lpg=PP1&redir_esc=y|нашркунанда=Editorial CSIC - CSIC Press|сол=1976|саҳифаҳо=252|isbn=9788400042769|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107030052/https://books.google.ru/books?id=m5zI94b6u_4C&lpg=PP1&redir_esc=y}}</ref><ref>{{Китоб|муаллиф=María del Carmen Borrego Plá|унвон=Cartagena de Indias en el siglo XVI|ссылка=https://books.google.ru/books?id=hV-bQJo8wOIC&lpg=PP1&redir_esc=y|нашркунанда=Editorial CSIC - CSIC Press|сол=1983|саҳифаҳо=600|isbn=9788400054403|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107030235/https://books.google.ru/books?id=hV-bQJo8wOIC&lpg=PP1&redir_esc=y}}</ref>. Соли 1536 [[Гонсало Хименес де Кесада]] бо 500 нафар экспедитсияро ба умқи қитъа роҳбарӣ намуд. Ӯ заминҳое, ки аз онҳо мегузашт, масеҳӣ карда, баъдан онҳоро подшоҳии [[Нав Гренада]] номид. Дар моҳи августи соли 1538 ӯ пойтахтро дар наздикии аҳолинишини [[Муиска|муискоҳо]] бо номи Баката бунёд карда, онро Санта Фе номид. Баъдан шаҳр бо номи Санта Фе де Богота маъруф гашт<ref>{{Книга|автор=John Michael Francis|заглавие=Invading Colombia: Spanish Accounts of the Gonzalo Jiménez de Quesada Expedition of Conquest|ссылка=https://books.google.ru/books?id=P1DEFqZ6c5QC&lpg=PP1&redir_esc=y|издательство=Penn State Press|год=2007|страниц=150|isbn=0271029366|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107022826/https://books.google.ru/books?id=P1DEFqZ6c5QC&lpg=PP1&redir_esc=y}}</ref>. Ҳамзамон, ду конкистадори дигар низ сафарҳои муҳим ба умқи Амрикои Ҷанубӣ анҷом доданд. [[Себастиан де Белалькасар]], ки бо забти шаҳри муҳим барои [[Империяи инкҳо|Империяи Инкҳо]] — [[Кито]] маъруф аст, ба шимоли қитъа сафар карда, шаҳрҳои [[Кали (шаҳр)|Кали]]<nowiki/>ро соли 1536 ва [[Попаян (шаҳр)|Попаян]]<nowiki/>ро соли 1537 бунёд кард<ref>{{Книга|автор=Silvia Padilla Altamirano, María Luisa López Arellano, Adolfo Luis González Rodríguez|заглавие=La encomienda en Popayán: (tres estudios|ссылка=https://books.google.ru/books?id=785fTqvsPSEC&lpg=PP1&redir_esc=y|издательство=Editorial CSIC - CSIC Press|год=1977|страниц=432|isbn=9788400036126|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025908/https://books.google.ru/books?id=785fTqvsPSEC&lpg=PP1&redir_esc=y}}</ref>. Аз соли 1536 то 1539 конкистадори олмонӣ [[Николаус Федерман]] водии дарёи [[Ориноко (дарё)|Ориноко]]<nowiki/>ро гузашта, аз [[Кордилераи Шарқӣ (Колумбия)|Кордилераи Шарқӣ]] дар ҷустуҷӯи «шаҳри тиллоӣ» [[Элдорадо]] рафт<ref>{{Книга|автор=Massimo Livi Bacci|заглавие=El dorado en el pantano|ссылка=https://books.google.ru/books?id=tMEp1OPtF7QC&lpg=PP1&redir_esc=y|издательство=Marcial Pons Historia|год=2012|страниц=181|isbn=9788492820658|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107030551/https://books.google.ru/books?id=tMEp1OPtF7QC&lpg=PP1&redir_esc=y}}</ref>. Афсонаи «шаҳри тиллоӣ» нақши калидӣ дар ҳавасмандии испаниҳо ва дигар аврупоиён барои кашфи заминҳои Гренадаи Нав дар асрҳои XVI ва XVII бозидааст<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/archaeology/el-dorado/|title=The Gilded Legend of El Dorado|date=2017-01-21|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107055125/https://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/archaeology/el-dorado/|url-status=live}}</ref>. Конкистадорҳо аксаран бо қабилаҳое, ки бо ҳам душман буданд, иттифоқ мебастанд. Дар оянда ҳамин ҳампаймонҳои аҳолии бумӣ нақши ҳалкунанда дар тасарруф ва нигоҳдории ҳокимияти Испания дар қаламравҳои ишғолшуда бозиданд<ref>{{cite web|url=http://queaprendemoshoy.com/la-conquista-del-nuevo-reino-de-granada-la-interpretacion-de-los-siete-mitos-iii/|title=La Conquista del Nuevo Reino de Granada: la interpretación de los siete mitos (III)|website=QueAprendemosHoy.com|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2020-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209181225/http://queaprendemoshoy.com/la-conquista-del-nuevo-reino-de-granada-la-interpretacion-de-los-siete-mitos-iii/|url-status=live|accessdate=2025-10-03|archivedate=2020-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200209181225/http://queaprendemoshoy.com/la-conquista-del-nuevo-reino-de-granada-la-interpretacion-de-los-siete-mitos-iii/}}</ref>. Шумораи аҳолии бумӣ на он қадар аз ҷангҳои истило, балки бештар аз бемориҳои сирояти авруосиёӣ, ки муқовимати масуниятӣ надоштанд, мисли [[Обила]] ба шиддат коҳиш ёфт. Баробари хатаре, ки заминҳои нав хароб монанд, тоҷгузории Испания ҳуқуқи моликиятро ба ҳамаи хоҳишмандон барои колонизатсия таъсиси хоҷагиҳои бузург ва соҳиби конҳо шудан медод<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/economia/histecon/histecon2a.htm|title=Capítulo 1: La Formación de la Economía Colonial (1500-1740) &#124; banrepcultural.org|author=Avella, Mauricio, Bejarano Avila, Jesús Antonio, 1946-1999, Bernal, Joaquín, Colmenares, Germán, Errázuri, María, Melo, Jorge Orlando|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-30|archive-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109160412/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/economia/histecon/histecon2a.htm|url-status=live}}</ref>. Дар асри XVI, баҳрнавардӣ ва дигар илмҳои марбут ба киштиронӣ дар Испания ба авҷи тараққиёт расиданд, бахусус ба шарофати фаъолияти [[Каса-де-Контратасон]]. Ин ба Испания бартарии бузург барои густариши нуфуз дар Амрикои Ҷанубӣ ва Марказиро эҳдо кард<ref>{{Книга|автор=Domingo, M. C.|заглавие=Alonso de Santa Cruz, cartógrafo y fabricante de instrumentos náuticos de la Casa de Contratación.|ответственный=|издание=Revista complutense de historia de América, (30)|место=|издательство=|год=2004|страницы=7—40|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. === Давраи истеъморӣ === [[Акс:1500_map_by_Juan_de_la_Cosa-North_up.jpg|мини|[[Харитаи Хуан де ла Коса]]. Қадимтарин харитаи Дунёи Нав (1500)]] [[Акс:Plaza_Central_o_Plaza_Principal—_Villa_de_Leyva,_Boyacá,_Colombia.jpg|чап|мини|[[Вилла-де-Лейва]]]] Соли 1549 [[Нав Гренада]] мақоми [[Аудиенсияи шоҳона|аудиенсия]] гирифт. Соли 1542 қаламравҳои Гренадаи Нав ҳамроҳи дигар дороиҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ ба ҳайати [[Витсе-подшоҳии Перу|Вице-шоҳигарии Перу]] бо пойтахташ дар [[Лима]] дохил шуданд<ref>{{Китоб|муаллиф=John Huxtable Elliott|унвон=Empires of the Atlantic World: Britain and Spain in America, 1492-1830|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Q6ucuphGA3YC&lpg=PP1&hl=es&pg=PA124&redir_esc=y|нашркунанда=Yale University Press|сол=2007|саҳифаҳо=569|isbn=030012399X|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024359/https://books.google.ru/books?id=Q6ucuphGA3YC&lpg=PP1&hl=es&pg=PA124&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Соли 1547 Гренадаи Нав ба генерал-капитанӣ бо мақоми намояндатар табдил ёфт. Соли 1549 он мақоми [[аудиенсияи шоҳона]] гирифт, ки дар [[Санта-Фе-де-Богота]] ҷойгир буд ва дар он вақт вилоятҳои [[Санта-Марта]], Рио де Сан Хуан, Попаян, Гуаяна ва Картахена шомил буданд. Аммо қарорҳои муҳим то ҳол дар [[шӯрои ҳиндуҳо]] дар Испания қабул мешуданд<ref>{{Китоб|муаллиф=Julián Bautista Ruiz Rivera|унвон=Encomienda y mita en Nueva Granada en el siglo XVII|ссылка=https://books.google.ru/books?id=5R0dPbOImsUC&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1&redir_esc=y|нашркунанда=Editorial CSIC - CSIC Press|сол=1975|саҳифаҳо=520|isbn=9788400041762|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011637/https://books.google.ru/books?id=5R0dPbOImsUC&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Дар асри XVI аврупоиҳо ғуломонро аз Африка меоварданд. Аммо Испания натавонист [[Фактория|факторияҳо]] дар Африка таъсис диҳад, то ғуломонро мустақиман содир кунад. Аз ин рӯ, Империяи Испания низоми [[Асьенто|асенто]]<nowiki/>ро ҷорӣ намуд — ба тоҷирони кишварҳои дигар (асосан аз Португалия, Фаронса, Англия ва Ҳолланд) иҷозатномаи савдо бо ғуломон дар колонияҳоро медод<ref>{{Китоб|муаллиф=María Cristina Navarrete|унвон=Génesis y desarrollo de la esclavitud en Colombia siglos XVI y XVII|ссылка=https://books.google.ru/books?id=PH_cf27ucZAC&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1&redir_esc=y|нашркунанда=Universidad del Valle|сол=2005|саҳифаҳо=380|isbn=9789586703383|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107012155/https://books.google.ru/books?id=PH_cf27ucZAC&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref>{{Китоб|муаллиф=Alvaro Gärtner|унвон=Los místeres de las minas: crónica de la colonia europea más grande de Colombia en el siglo XIX, surgida alrededor de las minas de Marmato, Supía y Riosucio|ссылка=https://books.google.ru/books?id=5cUdM30KwxkC&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1&redir_esc=y|нашркунанда=Universidad de Caldas|сол=2005|саҳифаҳо=478|isbn=9789588231426|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107004123/https://books.google.ru/books?id=5cUdM30KwxkC&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Ҳамзамон одамоне низ буданд, ки ҳуқуқи инсон ва озодии халқҳои мазлумро ҳимоят мекарданд. Аз ҷумла, аҳолии бумӣ наметавонистанд ба ғуломӣ табдил дода шаванд, зеро онҳо шаҳрвандони ҳуқуқдори Тоҷи Испания ба шумор мерафтанд. Барои ҳифзи онҳо якчанд шакли моликияти замин таъсис ёфт, аз ҷумла ''ресгуардо'' (баъзан «резерватсия» меноманд). Қисми зиёди аҳолии бумии кӯҳистон дар чунин ресгуардоҳо — заминҳое, ки аз ҳукуматҳои колониявӣ гирифта буданд — маскан гирифтанд<ref name="autogenerated2">http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} с. 3</ref>. ''Ресгуардо'' моликияти дастаҷамъонаи ҷамоаи бумӣ ҳисоб мешуд (худи ҷамоа низ «ресгуардо» ном дошт), ва дар дохили он ҳар як ҳинду соҳиби қитъаи замин буд, ки аз он ҳамчун истифодабаранда ҳуқуқ дошт<ref name="autogenerated2" />. Дар сарварии ҷамоаи ресгуардо сардор ва шахсони мансабдори таъйинкардаи ӯ қарор доштанд<ref name="autogenerated2" />. Соли 1717 [[Витсе пошоҳии Гренадаи нав]] таъсис ёфт, аммо баъдан барои муддате аз байн рафт ва танҳо соли 1739 дубора барқарор карда шуд. Пойтахти он [[Богота]] буд. Ба ҳайати витсе пошоҳӣ баъзе вилоятҳои шимолу ғарбӣ дохил карда шуданд, ки қаблан ба [[Витсе пошоҳии Испанияи нав]] ё [[Витсе пошоҳии Перу]] мансуб буданд — асосан қаламравҳои [[Венесуэла]], [[Эквадор]] ва [[Панама]]. [[Богота]] ба яке аз марказҳои асосии идории Испания дар Дунёи Нав табдил ёфт, ҳамсаф бо [[Лима]] ва [[Мехико]], гарчанде аз рӯи баъзе нишондиҳандаҳои иқтисодӣ аз онҳо ақиб мемонд. Баъди он ки [[Англия]] соли 1739 ба Испания ҷанг эълон кард, [[Картахена (Колумбия)|Картахена]] ба ҳадафи асосии нерӯҳои низомии Британия табдил ёфт, вале нақшаҳои онҳо баъди пирӯзии Испания дар [[Ҷанги барои гӯши Ҷенкинс]] ноком монданд. Дар рақобат бо Англия барои нуфуз дар [[Ҳиндустони Ғарбӣ|ҳавзаи Кариб]], тибқи натиҷаҳои ҷанг, испаниҳо ин минтақаҳоро то давраи [[Ҷанги ҳафтсола]] таҳти назорат нигоҳ доштанд<ref>{{Китоб|муаллиф=Jorge Cerdá Crespo|унвон=Conflictos coloniales: la guerra de los nueve años 1739-1748|ссылка=https://books.google.ru/books?id=iHc5HlQpmmUC&lpg=PA3&hl=es&pg=PA3&redir_esc=y|нашркунанда=Universidad de Alicante|сол=2010|саҳифаҳо=293|isbn=9788497171274|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024348/https://books.google.ru/books?id=iHc5HlQpmmUC&lpg=PA3&hl=es&pg=PA3&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.nationalgeographic.com/2015/11/151102-colombia-shipwreck-cartagena-battle-1700s/|title=Did This Spanish Shipwreck Change the Course of History?|date=2015-11-02|access-date=2017-10-31|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107005727/https://news.nationalgeographic.com/2015/11/151102-colombia-shipwreck-cartagena-battle-1700s/|url-status=live}}</ref>. [[Мутис, Хосе Селестино|Хосе Селестино Мутис]] — рӯҳонӣ, [[Ботаника|ботаник]] ва [[риёзидон]] — аз ҷониби витсе пошоҳи Антонио Кабалеро ва Гонгора ба Гренадаи нав фиристода шуд, то табиати онро таҳқиқ намояд. Соли 1783 [[Экспедитсияи ботаникии шоҳона ба Гренадаи нав|Экспедитсияи ботаникии подшоҳӣ ба Гренадаи нав]] оғоз ёфт, ки дар ҷараёни он наботот ва ҳайвоноти минтақаро тасниф карданд. Соли 1803 бошад, дар [[Богота]] аввалин расадхона таъсис дода шуд<ref>{{Cite news|title=Цикл лекций профессора Хосе Антонио Амайя «Хосе Селестино Мутис (1732-1808) и его книга «Флора Боготы» в испанском вице-королевстве Новая Гранада в эпоху просвещения»|url=https://www.old.ilaran.ru/pdf/2015/Ciclo-de-conferencias-Amaya-rus.pdf|website=ИЛА РАН|date=2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://elviajero.elpais.com/elviajero/2014/09/16/actualidad/1410866749_685411.html|title=El primer observatorio de América {{!}} El Viajero {{!}} EL PAÍS|website=web.archive.org|date=2021-06-13|access-date=2024-09-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613000259/https://elviajero.elpais.com/elviajero/2014/09/16/actualidad/1410866749_685411.html|url-status=bot: unknown}}</ref>. === Мубориза барои истиқлол === {{Мақолаи асосӣ|Эълони истиқлоли Колумбия}} [[Акс:Bolívar_en_Carabobo.jpg|чап|мини|[[Симон Боливар]], мубориз барои истиқлоли колонияҳои испанӣ дар Амрикои Лотинӣ]] Аз оғози давраи колонизатсия якчанд ҳаракатҳои шӯришӣ алайҳи истилогарони испанӣ ба амал омаданд, аммо бештари онҳо саркӯб ё тазъиф шуданд ва натавонистанд вазъро дар кишвар тағйир диҳанд. Ҳаракати охирини [[Эълони истиқлоли Колумбия|мубориза барои истиқлол]] тақрибан соли 1810 ба вуҷуд омад — пас аз эълони истиқлоли [[Сан-Доминго]] соли 1804, ки ба роҳбари шӯриш — [[Симон Боливар]] кумак кард, инчунин барои истиқлол [[Франсиско де Паула Сантандер]] нақши ҳалкунандаро дар мубориза бозида аст<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/socorro.htm|title=LA INDEPENDENCIA DEL SOCORRO EN LA GÉNESIS DE LA EMANCIPACIÓN COLOMBIANA. &#124; banrepcultural.org|author=Rodriguez Gómez, Juan Camilo|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-31|archive-date=2017-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110174547/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/socorro.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Мақола|муаллиф=Daniel Gutiérrez Ardila|унвон=Colombia y Haití: historia de un desencuentro (1819-1831)|пайванд=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0186-03482011000300003&lng=es&nrm=iso&tlng=en|нашрия=Secuencia|сол=December 2011|шумора=81|саҳифаҳо=67–93|issn=0186-0348|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107064359/http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0186-03482011000300003&lng=es&nrm=iso&tlng=en}}</ref>. Ҳаракатро [[Антонио Нарино]] оғоз намуд, ки бар зидди марказгароии Испания эътироз карда, шӯришгаронро алайҳи ҳокимияти он роҳбарӣ мекард. [[Картахена (Колумбия)|Картахена]] моҳи ноябри соли 1811 эълони истиқлол кард<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/caribe.htm|title=LA INDEPENDENCIA DEL CARIBE COLOMBIANO 1810-1821 &#124; banrepcultural.org|author=Sourdis Nájera, Adelaida|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-31|archive-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109105253/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero2010/caribe.htm|url-status=live}}</ref>. Соли 1811 [[Иёлоти Муттаҳидаи Гренадаи нав]] эълон гардид, ки роҳбарии онро [[Торрес Тенорио, Камило|Камило Торрес Тенорио]] ба уҳда дошт<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/node/88606|title=CONFEDERACIÓN DE LAS PROVINCIAS UNIDAS DE LA NUEVA GRANADA &#124; banrepcultural.org|author=Martínez Garnica, Armandao|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-31|archive-date=2017-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624131937/http://www.banrepcultural.org/node/88606|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor-din/acta-de-federacion-de-las-provincias-unidas-de-la-nueva-granada-27-de-noviembre-de-1811--0/html/008e5574-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_|title=Acta de Federación de las Provincias Unidas de la Nueva Granada, 27 de Noviembre de 1811 &#124; Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes|author=Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes|publisher=www.cervantesvirtual.com|lang=es|access-date=2017-10-31|archive-date=2017-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625133814/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor-din/acta-de-federacion-de-las-provincias-unidas-de-la-nueva-granada-27-de-noviembre-de-1811--0/html/008e5574-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_|url-status=live|accessdate=2025-10-04|archivedate=2017-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170625133814/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor-din/acta-de-federacion-de-las-provincias-unidas-de-la-nueva-granada-27-de-noviembre-de-1811--0/html/008e5574-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html#I_0_}}</ref>. Мухолифати ду ҷараёни идеологӣ миёни ватандӯстон — федерализм ва марказгароӣ — ба ноустувории вазъи сиёсӣ дар кишвар овард. Баъди анҷоми [[Ҷангҳои Наполеон]] шоҳ [[Фердинанд VII]] қарор дод, ки барои бозпас гирифтани назорати шимоли Амрикои Ҷанубӣ нерӯҳои низомӣ фиристад. Мақоми витсе подшоҳии [[Гренадаи нав]] барқарор карда шуд, ки таҳти фармони [[Самано-и-Урибарри, Хуан Хосе де|Хуан Самано]] қарор дошт; режими ӯ онҳое, ки дар шӯришҳои ватандӯстона ширкат доштанд, муҷоҷзоти саъхт дод<ref>{{cite web|url=http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/morillo.html|title=Capitulos|author=Carlos Andrés Loaiza Osorio|publisher=docencia.udea.edu.co|access-date=2017-10-31|archive-date=2016-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027064057/http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/morillo.html|url-status=live|accessdate=2025-10-04|archivedate=2016-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161027064057/http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/morillo.html}}</ref>. Ин саркӯбгариҳо мавҷи нави шӯришҳоро ба вуҷуд оварданд, ки онро ватандӯсти венесуэлӣ [[Симон Боливар]] роҳбарӣ мекард. Бо заъфи дохилии Испания, ин ҳаракат нақши ҳалкунанда дар эълони истиқлоли ниҳоӣ соли 1819 бозид<ref>{{Китоб|муаллиф=Javier Ocampo López|унвон=Historia ilustrada de Colombia|ссылка=https://books.google.ru/books?id=XzgpwLiJs5gC&lpg=PA1&pg=PA1&redir_esc=y|нашркунанда=Plaza y Janes Editores Colombia s.a.|сол=2006|саҳифаҳо=206|isbn=9789581403707|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107031822/https://books.google.ru/books?id=XzgpwLiJs5gC&lpg=PA1&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Муқовимати испанигароён соли 1822 дар [[Колумбия]] ва соли 1823 дар [[Венесуэла]] пурра аз байн бурда шуд<ref>{{Мақола|муаллиф=Jairo Gutiérrez Ramos|унвон=La Constitución de Cádiz en la Provincia de Pasto, Virreinato de Nueva Granada, 1812-1822|пайванд=http://revistadeindias.revistas.csic.es/index.php/revistadeindias/article/view/640|забон=es|нашрия=Revista de Indias|сол=2008-04-30|ҷилди=68|шумора=242|саҳифаҳо=207–224|issn=1988-3188|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508102302/http://revistadeindias.revistas.csic.es/index.php/revistadeindias/article/view/640}}</ref>. === Асри аввалини истиқлол === Қаламрави Гренадаи нав собиқ ба [[Колумбияи Бузург|Ҷумҳурии Колумбия]] (1819—1831) табдил ёфт, ки ба он заминҳои имрӯзаи [[Колумбия]], [[Панама]], [[Эквадор]], [[Венесуэла]], қисматҳое аз [[Гаяна]] ва [[Бразилия]] ва шимоли дарёи [[Маранон|Мараньон]] дохил мешуданд<ref>{{Китоб|муаллиф=Alexander Walker|унвон=Colombia, relación geográfica, topográfica, agrícola, comercial y política de este país: Adaptada para todo lector en general y para el comerciante y colono en particular|ссылка=https://books.google.ru/books?id=uVZsAAAAMAAJ&pg=PR1&redir_esc=y|нашркунанда=Banco de la República|сол=1822|саҳифаҳо=566|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107020507/https://books.google.ru/books?id=uVZsAAAAMAAJ&pg=PR1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Конгресси Кукут соли 1821 конститутсияи ҷумҳуриро барои давлати тозатаъсис қабул кард. [[Симон Боливар]] аввалин президенти Колумбия ва [[Франсиско де Паула Сантандер]] — аввалин ноиби президент гардиданд<ref>{{cite web|url=http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/laconstitucion.html|title=Capitulos|author=Carlos Andrés Loaiza Osorio|publisher=docencia.udea.edu.co|access-date=2017-11-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025729/http://docencia.udea.edu.co/regionalizacion/irs-406/contenido/laconstitucion.html|url-status=live}}</ref>. Аммо вазъи ҷумҳурии нав бо сабаби ихтилофҳои сиёсӣ ва марзӣ ноустувор буд ва соли 1830 се кишвар аз ҳайати он хориҷ шуданд — [[Ҷумҳурии Гренадаи нав|Гренадаи нав]], [[Эквадор]] ва [[Венесуэла]]. Соли 1860 [[Ҷанги шаҳрвандии Колумбия (1860—1862)]] оғоз ёфт, ки ду сол идома ёфта, бо таъсиси [[Иёлоти Муттахидаи Колумбия]] соли 1863 анҷом ёфт. Ин давлат то соли 1886 вуҷуд дошт, ки дар он ҷумҳурӣ ба таври ниҳоӣ бо номи [[Колумбия|Ҷумҳурии Колумбия]] ташаккул ёфт. Дар кишвар ихтилофҳои дохилӣ байни ҳизбҳо идома доштанд, ки аксар вақт ба ҷангҳои хунин меоварданд. Аз ҳама бузургтарини онҳо [[Ҷанги ҳазоррӯза]] (1899—1902) буд, ки дар натиҷаи он [[Панама]] аз Колумбия ҷудо шуд. [[Колумбия]] аввалин давлати дорои ҳукумати конститутсионӣ дар [[Амрикои Ҷанубӣ]] буд. [[Ҳизби либералии Колумбия|Ҳизби либералӣ]] ва [[Ҳизби муҳофизакори Колумбия|Ҳизби муҳофизакор]], ки мутаносибан солҳои 1848 ва 1849 таъсис ёфтанд, куҳантарин ҳизбҳои сиёсии боқимонда дар қораи Амрико ба шумор мераванд<ref>{{Китоб|муаллиф=Juan Fernando Londoño|унвон=Partidos políticos y think tanks en Colombia|нашркунанда=|сол=2009|саҳифаҳо=127—156}}</ref>. Соли 1851 дар кишвар [[ғуломдорӣ]] пурра бекор карда шуд<ref>{{Мақола|муаллиф=Eduardo Restrepo|унвон=Argumentos abolicionistas en Colombia|пайванд=http://revistas.unisinos.br/index.php/historia/article/view/6183|забон=pt|нашрия=História Unisinos|сол=2006|ҷилди=10|шумора=3|саҳифаҳо=293–306|issn=2236-1782|doi=10.4013/6183|archive-date=2017-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708173736/http://revistas.unisinos.br/index.php/historia/article/view/6183}}</ref>. === Замони муосир === [[Акс:Tratado_de_Paz_del_Wisconsin.jpg|мини|Имзои созишномаи сулҳ дар киштии ҷангии «Висконсин», соли 1902]] Дар оғози асри XX [[Колумбия]] дар ҳолати ҷанги шаҳрвандӣ ворид шуд. Дар натиҷаи ин ҷанг, инчунин муфлисшавии кишвар ва манфиатҳои иқтисодии [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]], [[Ҷудо шудани Панама аз Колумбия|Панама аз ҳайати ҷумҳурӣ]] соли 1903 хориҷ гардид<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/junio2004/panama%20ultimo.htm|title=Panamá: el último año &#124; banrepcultural.org|author=Santos Molano, Enrique|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-11-04|archive-date=2017-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009021454/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/junio2004/panama%20ultimo.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/node/86421|title=Separación de Panamá: la historia desconocida &#124; banrepcultural.org|author=Beluche, Olmedo|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-11-04|archive-date=2018-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116174922/http://www.banrepcultural.org/node/86421|url-status=live}}</ref>. Пас аз анҷоми ҷанг [[Рафаэл Рейес Прието|Рафаэл Рейес]] (1904—1909) президенти кишвар интихоб шуд. Ӯ [[Конгресс|Конгрессро]] пароканда карда, ба ҷои он [[Маҷлиси муассисон|Маҷлиси муассисонро]] таъсис дод, ки ба он ваколатҳои [[Диктатор|диктаторона]] дода шуданд<ref>{{cite web|url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-880823|title=RAFAEL REYES PRIETO 1849 - 1921|author=Casa Editorial El Tiempo|publisher=El Tiempo|lang=es|access-date=2017-11-04|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107021611/http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-880823|url-status=live}}</ref>. Дар давраи ҳукмронии Рейес дар кишвар тартибот барқарор гардид, иқтисод устувор шуд, раванди саноатигардонӣ ва муосирсозии давлат оғоз ёфт<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/node/32492|title=Rafael Reyes &#124; banrepcultural.org|author=Mayor Mora, Alberto, 1945-|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-11-04|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107012803/http://www.banrepcultural.org/node/32492|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/julio2004/quinquenio.htm|title=El quinquenio de la modernización &#124; banrepcultural.org|author=Santos Molano, Enrique, 1942-|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-11-04|archive-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109053333/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/revistas/credencial/julio2004/quinquenio.htm|url-status=live}}</ref>. Соли 1921, ҳафт сол пас аз анҷоми сохтмони канал, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] ба [[Колумбия]] 25 миллион [[доллари ИМА]] ҳамчун [[ҷубронпулӣ]] пардохт кард ва дахолати [[Рузвелт, Теодор|Теодор Рузвелт]]<nowiki/>ро дар ҷудо шудани [[Панама]] эътироф кард. Дар посух, Колумбия истиқлоли Панамаро расман пазируфт<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/node/86422|title=El tratado Urrutia - Thomson &#124; banrepcultural.org|author=Morales De Gómez, Teresa|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-11-13|archive-date=2017-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115020147/http://www.banrepcultural.org/node/86422|url-status=live}}</ref>. Соли 1930 ҳукмронии [[Ҳизби муҳофизакори Колумбия|ҳизби муҳофизакор]] ба поён расид; барои аввалин бор аз соли 1886 [[Ҳизби либералии Колумбия|либералҳо]] пирӯз шуданд. Бо сари қудрат омадани [[Энрике Олайя Эррера]] (1930—1934) даврае оғоз ёфт, ки таърихшиносон онро «Ҷумҳурии либералӣ» меноманд, зеро либералҳо аз соли 1930 то 1946 пайваста кишварро идора мекарданд. Дере нагузашта ин давраи субот ба низои хунин кашида шуд, ки аз охири солҳои 1940 оғоз шуда, то соли 1958 идома ёфт ва бо номи [[Ла Виоленсия]] маъруф аст. Сабаби асосӣ ихтилофоти байни ду ҳизби сиёсӣ буд ва ангезандаи он — қатли номзади президентӣ аз ҳизби либерал [[Хорхе Элесер Гайтан]] рӯзи 9 апрели соли 1948 гардид. Пас аз қатл ошӯбҳои оммавӣ сар заданд, ки бо номи [[Боготасо]] маъруфанд; онҳо тамоми кишварро фаро гирифтанд ва ҷони тақрибан 300 ҳазор колумбиягиро гирифтанд<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/world_history/text/1869059|автор=Н. С. Иванов|статья=«БОГОТАСО»|том=3|страницы=663|архив=https://web.archive.org/web/20171114040422/https://bigenc.ru/world_history/text/1869059|архив дата=2017-11-14}}</ref>. Соли 1950, баъди интихоб шудани [[Лауреано Гомес Кастро|Лауреано Гомес]] президент, Колумбия ба [[Ҷанги Корея]] пайваст ва ягона кишвари Амрикои Лотинӣ шуд, ки дар он ҷанг ҳамчун иттифоқчии ИМА ширкат дошт. Ҷангҷӯёни колумбиявӣ махсусан дар [[Ҷанги Олд Балди]] муқовимати шадид нишон доданд. Аз соли 1964 то соли 2016 дар [[Колумбия]] [[Ҷанги шаҳрвандии Колумбия (1964—2016)|ҷанги шаҳрвандӣ байни ҳукумат ва шуришгарони коммунист]] (бо дастгирии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]]) идома дошт. Қувваҳои асосие, ки бар зидди [[Ҳизбҳои ростгаро|ростгароён]] ҷангиданд, [[Қувваҳои мусаллаҳи инқилобии Колумбия — Артиши халқӣ]] (ФАРК) ва [[Артиши озодии миллӣ (Колумбия)|Артиши озодии миллӣ]] (АНО) буданд<ref name=":0">{{cite web|url=http://conjuncture.ru/colombia_01-02-2012/|title=Колумбия: партизаны не сдаются|author=Иван Коновалов|date=2010-02-01|lang=ru|access-date=2018-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929191948/http://conjuncture.ru/colombia_01-02-2012/|archive-date=2015-09-29|url-status=dead|accessdate=2025-10-07|archivedate=2015-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929191948/http://conjuncture.ru/colombia_01-02-2012/}}</ref>. Дар ҷанг инчунин гурӯҳҳои [[Ултраростгаро|ултраростгарои]] мусаллаҳ («парамилитарес») ширкат доштанд. Аз ҳама бузургтарини онҳо [[Қувваҳои муттаҳидаи худмудофиаи Колумбия]] (AUC) буданд, ки бо дастгирии давлат ва заминдорони бузурги чорводор («ганадерос») моҳи апрели соли 1997 таъсис ёфтанд, то бо партизанҳои марксист мубориза баранд. Баъзан онҳо якҷо бо қувваҳои мусаллаҳи расмии Колумбия меҷангиданд. Дар аввали соли 2006 ин гурӯҳҳо ҳамчун ташкилоти террористӣ эътироф гардида, фаъолияти худро қатъ карданд. Соли 2016 байни ФАРК ва ҳукумат созишномаи [[оташбас]] имзо шуд<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/09/colombia-farc-sign-historic-pact-52-year-war-160926211928052.html|title=Colombia and FARC sign historic pact ending 52-year war|publisher=www.aljazeera.com|lang=en|access-date=2017-11-13|archive-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114040215/http://www.aljazeera.com/news/2016/09/colombia-farc-sign-historic-pact-52-year-war-160926211928052.html|url-status=live}}</ref>. 1 сентябри соли 2017 тақрибан 1200 вакили анҷумани ФАРК дар [[Богота]] барои табдил додани ин ҳаракат ба ҳизби сиёсӣ раъй доданд. Дар охири моҳи августи соли 2019 яке аз роҳбарони ФАРК [[Иван Маркес]] дар ҳалқаи чандин нафар дар либоси низомӣ видеои изҳоротӣ нашр кард, ки дар он аз азсаргирии муборизаи мусаллаҳона алайҳи ҳукумат хабар дод. Аксари собиқ ҳамсафонаш Маркесро дастгирӣ накарданд, аммо аъзоёни радикалӣ изҳор доштанд, ки омодаанд бо [[Артиши озодии миллӣ (Колумбия)|Артиши озодии миллӣ]] муттаҳид шаванд. Соли 2022 президенти кишвар номзади коалитсияи чапгарои миёна [[Созишномаи таърихӣ|«Созишномаи таърихӣ»]] — [[Петро, Густаво|Густаво Франсиско Петро Уррего]] интихоб гардид, ки 50,44 фоиз овоз гирифт. 3 июни соли 2025 [[Маҷмаи Умумии СММ]] [[Колумбия|Колумбияро]] узви ғайридоимии [[Шӯрои Амнияти СММ]] барои давраи дусолаи аз 1 январи соли 2026 оғозшаванда интихоб намуд<ref>[https://www.america-times.com/general-assembly-elects-bahrain-colombia-democratic-republic-of-the-congo-latvia-liberia-non-permanent-security-council-members-proclaims-11-july-world-horse-day/ «General Assembly Elects Bahrain, Colombia, Democratic Republic of the Congo, Latvia, Liberia Non-Permanent Security Council Members, Proclaims 11 July World Horse Day»] «America Times News» Service, 3 June 2025{{ref-en}}</ref>. == Сиёсат ва ҳукумат == Сарвари давлат ва ҳукумат дар кишвар [[Президент]] аст, ки аз ҷониби мардум ба муддати чаҳор сол интихоб мешавад ва ҳуқуқи интихоб шудан барои давраи дуюмро надорад. [[19 июн|19 июни]] [[соли 2022]] даври дуюми [[Интихоботи президентии Колумбия (2022)|интихоботи президентии навбатӣ]] баргузор гардид, ки дар он номзади коалитсияи чапгарои миёна [[Созишномаи таърихӣ|«Созишномаи таърихӣ»]] ва сенатор [[Густаво Петро|Густаво Франсиско Петро Уррего]] бо гирифтани 50,42 фоизи овозҳо пирӯз шуд. Рақиби асосии ӯ — номзади мустақил [[Родолфо Эрнандес|Родолфо Эрнандес Суарес]] — 47,35 фоиз овоз гирифт. [[7 август|7 августи]] соли 2022 Густаво Франсиско Петро Уррего ба вазифаи [[Президенти Колумбия]] ворид гардид<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/08/08/n_1531076.shtml|title=Дар Колумбия маросими савгандёдкунии президенти нав баргузор шуд|date=2010-08-08|publisher=[[Газета.Ru]]|access-date=2019-11-28|archive-date=2019-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703230033/https://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/08/08/n_1531076.shtml|url-status=live}}</ref>. Ҳукумат аз ҷониби коалитсияи ҳизбҳои асосӣ ташкил шудааст — [[Созишномаи таърихӣ|«Созишномаи таърихии Колумбия метавонад»]], [[Ҳизби сабзҳои Колумбия|Ҳизби сабзҳо]], [[Ҳизби либералии Колумбия|Ҳизби либерал]], [[Ҳизби коммунистии Колумбия|Ҳизби коммунист]], [[Ҳизби иҷтимоии ваҳдати миллӣ|Ҳизби ваҳдати миллӣ]], [[Ҳизби муҳофизакори Колумбия|Ҳизби муҳофизакор]] ва ҳизби «Тағйироти радикалӣ», инчунин ҳафт ҳизби хурдтаре, ки номзадии Густаво Петроро пуштибонӣ карданд. Парламенти он аз ду палата иборат аст: [[Конгресси Колумбия]] аз [[Сенати Колумбия|Сенат]] (102 курсӣ) ва [[Палатаи намояндагони Колумбия|Палатаи намояндагон]] (166 курсӣ) иборат мебошад. Ҳар ду шӯро аз ҷониби мардум ба муҳлати чаҳор сол интихоб мешаванд. === Ҳизбҳои сиёсӣ === Ҳизбҳои асосӣ (бар асоси натиҷаҳои [[Интихоботи парлумонии Колумбия (2010)|интихоботи моҳи марти соли 2010]]): * [[Ҳизби иҷтимоии ваҳдати миллӣ]] — миёнгаро, 27 сенатор ва 48 намоянда. * [[Ҳизби муҳофизакори Колумбия|Ҳизби муҳофизакор]] — ростгарои миёна, 23 сенатор ва 38 намоянда. * [[Ҳизби либералии Колумбия|Ҳизби либерал]] — чапгарои миёна, 18 сенатор ва 39 намоянда. * [[Ҳизби ҳамгироии миллӣ]] — миёнгаро, 8 сенатор ва 12 намоянда. * [[Тағйироти радикалӣ]] — миёнгаро, 8 сенатор ва 14 намоянда. * [[Қутби демократии алтернативӣ]] — чапгаро, 8 сенатор ва 4 намоянда. * [[Ҳизби сабзҳои Колумбия|Ҳизби сабзҳо]] — чапгарои миёна, 5 сенатор ва 3 намоянда. * [[Ҳаракати мустақили навсозии куллӣ]] — 1 сенатор ва 2 намоянда. Илова бар ин, дар Палатаи намояндагон боз 4 ҳизби дигар бо 1—2 намоянда ҳузур доранд. == Бахшбандии кишварӣ == [[Акс:Colombia, administrative divisions - ru - colored (+box).svg|thumb|right|400px|Тақсимоти маъмурии Колумбия]] '''Тақсимоти маъмурии Колумбия''' мувофиқи [[Конститутсияи Колумбия|Конститутсияи соли 1991]]<ref>http://confinder.richmond.edu/admin/docs/colombia_const2.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110927011859/http://confinder.richmond.edu/admin/docs/colombia_const2.pdf |date=2011-09-27 }} Columbia Constitution 1991</ref> ва тағйироту иловаҳои баъдии он, инчунин қонуни №136 аз [[2 июн]]и соли 1994 муайян шудааст<ref name="Entidades">{{cite web |url=http://www2.igac.gov.co/igac_web/contenidos/plantilla_anclasDocs_cont_contDocs.jsp?idMenu=347|url-status=dead|title=Entidades Territoriales |date=2011-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104104458/http://www2.igac.gov.co/igac_web/contenidos/plantilla_anclasDocs_cont_contDocs.jsp?idMenu=347 |archive-date=2013-11-04 }}</ref>. Се сатҳи асосии тақсимоти маъмурӣ мавҷуд аст. Дар сатҳи аввал — [[Департаментҳои Колумбия|департаментҳо]] ва Округи пойтахти [[Богота]] қарор доранд, сатҳи дуюмро Мунитсипалитетҳо ташкил медиҳанд. Дар баъзе департаментҳо як сатҳи иловагии маъмурӣ вуҷуд дорад, ки вобаста ба минтақа бо номҳои гуногун шинохта мешавад — музофотҳо ё зерминтақаҳо. '''Департаментҳо''' {|class="wikitable" ! № ! Департамент ! Маркази маъмурӣ ! Масоҳат, км² ! Аҳолӣ (2005) ! Зичии аҳолӣ (нафар/км²) |- | 1 | [[Амасонас (Колумбия)|Амасонас]] | [[Летисия]] |align="right"| 109 665 |align="right"| 56 036 |align="right"| 0,51 |- | 2 | [[Антиокия]] | [[Медельин]] |align="right"| 63 612 |align="right"| 5 671 689 |align="right"| 89,16 |- | 3 | [[Араука (департамент)|Араука]] | [[Араука (шаҳр)|Араука]] |align="right"| 23 818 |align="right"| 208 605 |align="right"| 8,76 |- | 4 | [[Атлантико]] | [[Барранкиля]] |align="right"| 3 388 |align="right"| 2 112 128 |align="right"| 623,41 |- | 5 | [[Боливар (департамент)|Боливар]] | [[Картахена (Колумбия)|Картахена]] |align="right"| 25 978 |align="right"| 1 860 445 |align="right"| 71,62 |- | 6 | [[Бояка]] | [[Тунха]] |align="right"| 23 189 |align="right"| 1 211 186 |align="right"| 52,23 |- | 7 | [[Кальдас]] | [[Манисалес]] |align="right"| 7 888 |align="right"| 908 841 |align="right"| 115,22 |- | 8 | [[Какета (департамент)|Какета]] | [[Флоренсия (Какета)|Флоренсия]] |align="right"| 88 965 |align="right"| 404 896 |align="right"| 4,55 |- | 9 | [[Касанаре]] | [[Йопал]] |align="right"| 44 640 |align="right"| 282 452 |align="right"| 6,33 |- | 10 | [[Каука]] | [[Попаян (шаҳр)|Попаян]] |align="right"| 29 308 |align="right"| 1 244 886 |align="right"| 42,48 |- | 11 | [[Сесар (департамент)|Сесар]] | [[Валледупар]] |align="right"| 22 905 |align="right"| 879 914 |align="right"| 38,42 |- | 12 | [[Чоко (департамент)|Чоко]] | [[Кибдо]] |align="right"| 46 530 |align="right"| 441 395 |align="right"| 9,49 |- | 13 | [[Кордова (департамент)|Кордова]] | [[Монтерия]] |align="right"| 25 020 |align="right"| 1 472 699 |align="right"| 58,86 |- | 14 | [[Кундинамарка]] | [[Богота]] |align="right"| 22 653 |align="right"| 2 228 478 |align="right"| 98,37 |- | 15 | [[Гуайния]] | [[Инирида]] |align="right"| 72 238 |align="right"| 43 314 |align="right"| 0,60 |- | 16 | [[Гуавьяре (департамент)|Гуавьяре]] | [[Сан-Хосе-дель-Гуавьяре]] |align="right"| 53 460 |align="right"| 133 326 |align="right"| 2,49 |- | 17 | [[Уила (департамент)|Уила]] | [[Нейва (Колумбия)|Нейва]] |align="right"| 19 890 |align="right"| 1 006 797 |align="right"| 50,62 |- | 18 | [[Гуахира (департамент)|Гуахира]] | [[Риоача]] |align="right"| 20 848 |align="right"| 623 250 |align="right"| 29,89 |- | 19 | [[Магдалена (департамент)|Магдалена]] | [[Санта-Марта]] |align="right"| 23 188 |align="right"| 1 136 901 |align="right"| 49,03 |- | 20 | [[Мета (департамент)|Мета]] | [[Вилявисенсио]] |align="right"| 85 635 |align="right"| 789 276 |align="right"| 9,22 |- | 21 | [[Нариньо]] | [[Пасто (Колумбия)|Пасто]] |align="right"| 33 268 |align="right"| 1 521 777 |align="right"| 45,74 |- | 22 | [[Путумайо]] | [[Мокоа]] |align="right"| 24 885 |align="right"| 299 286 |align="right"| 12,03 |- | 23 | [[Киндио]] | [[Армения (Колумбия)|Армения]] |align="right"| 1 845 |align="right"| 518 691 |align="right"| 281,13 |- | 24 | [[Рисаральда]] | [[Перейра (шаҳр)|Перейра]] |align="right"| 4 140 |align="right"| 863 663 |align="right"| 208,61 |- | 25 | [[Сан-Андрес ва Провиденсия]] | [[Сан-Андрес (Сан-Андрес-и-Провиденсия)|Сан-Андрес]] |align="right"| 52 |align="right"| 59 573 |align="right"| 1145,63 |- | 26 | [[Сантандер (департамент)|Сантандер]] | [[Букараманга]] |align="right"| 30 537 |align="right"| 1 916 336 |align="right"| 62,75 |- | 27 | [[Шимолии Сантандер]] | [[Кукута]] |align="right"| 21 658 |align="right"| 1 228 028 |align="right"| 56,70 |- | 28 | [[Сукре (департамент)|Сукре]] | [[Синселехо]] |align="right"| 10 917 |align="right"| 765 285 |align="right"| 70,10 |- | 29 | [[Толима]] | [[Ибаге]] |align="right"| 23 562 |align="right"| 1 335 177 |align="right"| 56,67 |- | 30 | [[Валле-дель-Каука]] | [[Кали (шаҳр)|Кали]] |align="right"| 22 140 |align="right"| 4 060 196 |align="right"| 183,39 |- | 31 | [[Ваупес]] | [[Миту]] |align="right"| 54 135 |align="right"| 27 124 |align="right"| 0,50 |- | 32 | [[Вичада]] | [[Пуэрто-Карреньо]] |align="right"| 100 242 |align="right"| 55 158 |align="right"| 0,55 |- | — | [[Санта-Фе-де-Богота]] | [[Богота]] |align="right"| 1 776 |align="right"| 7 363 762 |align="right"| 4146,26 |-style="background: #CCC;" |colspan="3" align="center"| Дар умум |align="right"| 1 141 975 |align="right"| 42 730 570 |align="right"| 37,42 |} == Ҷуғрофия == [[Колумбия]] яке аз се давлати [[Амрикои Ҷанубӣ]] аст, ки ҳам ба [[Уқёнуси Ором]] ва ҳам ба [[Уқёнуси Атлантик]] роҳ дорад (дигар давлатҳо — [[Панама]] ва [[Чили]]<nowiki/>мебошанд). Колумбия дар ғарб аз ҷониби [[Уқёнуси Ором]], дар шимолу ғарб бошад аз ҷониби [[Баҳри Кариб]] иҳота шудааст. Дар ғарби кишвар аз шимол то ҷануб [[Кордилераҳои Анд]] тӯл мекашанд, ки онҳоро [[Рӯдхонаҳои Колумбия|рӯдхонаҳои]] [[Магдалена (дарё)|Магдалена]], [[Каука (дарё)|Каука]] ва дигар рӯдҳои хурд ҷудо мекунанд. Дар шарқи кишвар баландкӯҳҳо ҷойгиранд, ки онҳоро шохаҳои [[Амазонка (дарё)|Амазонка]] бурида мегузаранд. Дар соҳилҳо пастиҳои васеъ паҳн шудаанд. === Минтақаҳои табиӣ === Дар шимоли Колумбия Пастии назди Кариб ҷойгир аст, ки иқлими субэкватории хушк дорад. Дар ин минтақа бандарҳои асосии кишвар ва минтақаҳои истироҳатӣ, ки сайёҳони хориҷиро ҷалб мекунанд, ҷойгиранд. Дар ҳамин ҷо кӯҳҳои ҷудогонаи Серра-Невада-де-Санта-Марта бо қуллаи барфпӯши Кристобал-Колон (5775 м) воқеанд, ки баландтарин нуқтаи Колумбия ба шумор меравад. Соҳили ғарбиро пастии танги [[Уқёнуси Ором]] ишғол кардааст, ки дар он боришоти зиёд тамоми сол идома меёбад ва мавҷҳо хеле баланданд. Аз ин сабаб, соҳилҳои ин минтақа барои сайёҳон чандон маъруф нестанд. Дар ин минтақа мангрҳои зич рушд ёфтаанд. Дар ҷануби кишвар Андҳо ба се занҷираи параллел ҷудо мешаванд — Кордилераи ғарбӣ, Кордилераи марказӣ ва Кордилераи шарқӣ, ки ба самти шимол бештар аз се ҳазор километр тӯл мекашанд. Дар байни онҳо водиҳои ҳосилхез ҷойгиранд, ки қисми зиёди аҳолии Колумбия дар он зиндагӣ мекунад. Аммо мавҷудияти [[Вулқон|вулқонҳои]] фаъолу хомӯш ва [[Заминларза|сейсмикии]] баланд ба аҳолӣ ва хоҷагии кишвар зарар мерасонад. Қисми колумбиягии Лянос — минтақаи ҳамвори [[Оринокия]] дар ҷануб — барои зиндагӣ мусоид аст, вале таърихан камаҳолӣ мондааст. Иқлими субэкватории гарму намнок бо тобистони сербориш ва зимистони хушк сабаби паҳншавии [[Саванна|саваннаҳои]] алафӣ ва ҷангалҳои галерӣ дар канори рӯдҳо мегардад. Ҷанубу шарқи кишварро [[Ҷангалҳои Амазонка|ҷангалҳои амазонӣ]] фаро гирифтаанд, ки дар минтақаи экватории ҳамеша намнок ҷой доранд. [[Селва]] бо растаниҳои серқабата (то 70 м баландӣ) ва гуногунии зиёди ҳайвонот машҳур аст. Бо вуҷуди ин, танҳо 1 фоизи аҳолии кишвар дар ин минтақа зиндагӣ мекунад. === Иқлим === Дар ҳудуди Колумбия асосан ду навъи иқлим ҳукмрон аст — иқлими экваторӣ ва иқлими субэкваторӣ. Ҳарорати миёнаи моҳона дар пастиҳо тақрибан +35 °C буда, дар кӯҳҳо (2000–3000 м) аз +13 то +16 °C мебошад. Миқдори боришот аз 150 мм дар шимолу шарқ то 10 000 мм дар баъзе минтақаҳо мерасад. === Наботот === Тақрибан 10 фоизи эндемикҳои растании ҷаҳон дар Колумбия мерӯянд<ref>{{cite web|url=https://www.usergioarboleda.edu.co/|title=Universidad Sergio Arboleda Estudios de pregrado, postgrado, educación continuada|access-date=2019-11-28|archive-date=2020-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121060210/https://www.usergioarboleda.edu.co/|url-status=live}}</ref>. Дар соҳили [[Баҳри Кариб]] ҷангалҳои мангрӣ ҳукмронанд, дар пастиҳои шимолӣ ва соҳилҳои Уқёнуси Ором — ҷангалҳои ҳамешасабз, дар шимолу шарқ бошад саваннаҳо (бо номи «льянос»). Дар Андҳо растаниҳо вобаста ба баландӣ тағйир меёбанд: доманакӯҳҳои ҷангалпӯш ба буттазор ва алафзорҳои баландкӯҳӣ мегузаранд. Орхидея ''Cattleya trianae'' (катлеяи Триана) гули миллӣ ва палмаи воскавии Киндио ''Ceroxylon quindiuense'' — дарахти миллии Колумбия ба шумор мераванд. === Ҳайвонот === Фаунаи кишвар низ бисёр ғанӣ ва гуногун аст — [[Шапарак|шапалакҳо]], пиранҳаҳо, [[Маймун|маймунҳо]], [[Хирс|хирсҳо]], юзҳо, кондорҳо, [[Мор|морҳо]] ва колибрӣ дар ин ҷо зиндагӣ мекунанд. == Иқтисодёт == Аз [[1 январ]]и [[соли 2020]] ҳадди ақали музди меҳнат дар Колумбия 877 802 песо (267,76 [[доллари ИМА|$]])-ро ташкил медиҳад, ба иловаи субсидияи ҳатмии роҳкиро ба андозаи 102 854 песо (31,71 $). Яъне ҳамагӣ тақрибан 980 656 песо (299,14 $) дар як моҳ<ref>{{cite web |url=https://www.elpais.com.co/ultimo-minuto/salario-minimo-2020-en-colombia-se-definio-por-decreto-asi-quedo-el-aumento.html |title=Salario mínimo 2020: así quedó el aumento en Colombia|access-date=2020-01-09 |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112002609/https://www.elpais.com.co/ultimo-minuto/salario-minimo-2020-en-colombia-se-definio-por-decreto-asi-quedo-el-aumento.html |url-status=live }}</ref>. '''Афзалиятҳо''': қариб худкифо будан дар таъминоти энержӣ ба шарофати захираҳои нафт ва ангишт, ҳамчунин неругоҳҳои барқи обӣ. Иқтисоди солими диверсификатсияшудаи содиротгаро, пеш аз ҳама қаҳва ва ангишт. '''Нуқсонҳо''': муомилоти маводи мухаддир, фасодкорӣ ва ноустувории сиёсӣ сармоягузоронро метарсонанд. Саноат рақобатпазир нест. Бекорӣ баланд аст (соли 2008 — 11,3 %). Ноустувории нархҳои ҷаҳонии қаҳва. Мушкилоти сиёсати хориҷӣ бинобар содироти кокаин. ММД ба ҳар сари аҳолӣ дар соли 2009 — 5,1 ҳазор доллар (мавқеи 110-ум дар ҷаҳон). Зери хатти камбизоатӣ — 47% аҳолӣ (соли 2008). Бекорӣ — 12 % (соли 2009). Бар асоси маълумоти Бонки Ҷаҳонӣ, ММД ба ҳар сари аҳолии Колумбия дар соли 2012 — 7,751 ҳазор доллар (мавқеи 75-ум дар ҷаҳон). Ҳамзамон ҳаҷми умумии ММД 502,8 млрд доллари ИМА буд, ки ба Колумбия мақоми 25-умро дар ҷаҳон дод. === Тиҷорати хориҷӣ === Содирот (44,24 млрд доллар, дар соли 2017): [[нафтӣ|маҳсулоти нафтӣ]], [[қаҳва]], [[ангишт]], [[никел]], [[замруд|замрудҳо]], либос, [[банан]]ҳо, маҳсулоти [[Гулпарварӣ|гулпарварӣ]]. Харидорони асосӣ — ИМА (28,5 %), Панама (8,6 %), Чин (5,1 %)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |title=Колумбия в Книге фактов ЦРУ |access-date=2019-01-04 |archive-date=2009-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |url-status=dead |accessdate=2025-10-08 |archivedate=2009-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html }}</ref>. Воридот (47,13 млрд доллар, дар соли 2017): таҷҳизоти саноатӣ, васоити нақлиёт, молҳои истеъмолӣ, кимиёвот, сӯзишворӣ. Таъминкунандагони асосӣ — ИМА (26,3 %), Чин (19,3 %), Мексика (7,5 %), Бразилия (5 %), Олмон (4,1 %). === Кишоварзӣ === 18 % шуғлмандон дар кишоварзӣ фаъолият доранд. 5 % заминҳо зери кишт, 38 % — зери чаронидани чорво. Хокҳои ҳосилхез бештар дар плато ва баъзе пастиҳо ҷойгиранд. Колумбия — дувумин истеҳсолкунандаи [[қаҳва]] дар ҷаҳон. Барои минтақаҳои кӯҳӣ зироатҳои бозорӣ [[пахта]] ва [[тамоку]] мебошанд. Дар пастиҳо [[банан]]у [[Қамишзахарин|камиши қанд]] ва ҳамчунин [[Гулпарварӣ|гиёҳҳои гулпарварии ороишӣ]] барои содирот парвариш мешаванд. Барои бозори дохилӣ [[биринҷ]], [[ҷуворимакка|ҷаворимакка]], [[картошка]] ва [[сорго]] месабзонанд. Дар чорводорӣ парвариши чорвои калони шохдор, хукдорӣ ва гӯсфандпарварӣ бартарӣ дорад. Дар департаментҳои ҷанубӣ [[Кишти кока дар Колумбия|парвариши кока]] ба таври васеъ паҳн шудааст, ки аз ҷониби картелҳои колумбиягӣ назорат мегардад<ref name="steiner">Robert Steiner and Hernan Vallejo. «Illegal drugs». In Hudson.</ref>. === Саноати истихроҷ === Колумбия захираҳои бузурги канданиҳои фоиданок дорад, ки асосан дар минтақаҳои кӯҳии Анд мутамарказ шудаанд. Дар кишвар [[тило]], [[нуқра]], [[Платина|платина]], замрудҳо (то 90 % истихроҷи ҷаҳонӣ), ангиштсанг ({{нет АИ 2|33+ млн тонна/сол|4|06|2017}}), [[нафт]] (19 млн тонна/сол) ва [[гази табиӣ]] истихроҷ мешаванд. Конҳои [[мис]], [[симоб]], [[сурб]] ва марганетс таҳқиқ ва коркард шудаанд. Захираҳои [[уран]] маълуманд, вале (ҳадди ақал расман) коркард нашудаанд. === Саноат === [[Акс:MEDELLÍN .jpg|thumb|[[Медельин]]]] Дар 20 соли охир соҳаҳои мошинсозӣ, коркардӣ, пойафзолсозӣ, кимиё ва нассоҷӣ босуръат рушд кардаанд. Марказҳои асосии саноат — [[Богота]], [[Медельин]] ва [[Кали (шаҳр)|Кали]]. Корхонаҳои саноати хӯрокворӣ асосан ба коркарди камиши қанд, биринҷ, сабзавот ва меваҳо машғуланд. === Энергетика === Захираҳои умумии манбаъҳои энержии кишвар 7,254 млрд тут (дар эквиваленти ангишт) баҳогузорӣ шудаанд<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.eeseaec.org/zapasy-energonositelej-energeticeskij-potencial|title=Запасы энергоносителей. Энергетический потенциал|website=EES EAEC. Мировая энергетика|date=2021-07-22|access-date=2022-08-06|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729154718/https://www.eeseaec.org/zapasy-energonositelej-energeticeskij-potencial|url-status=live|accessdate=2025-10-08|archivedate=2021-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729154718/https://www.eeseaec.org/zapasy-energonositelej-energeticeskij-potencial}}</ref>. Тибқи маълумоти UNSD ва EES EAEC<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.eeseaec.org/energetika-stran-mira/energetika-kolumbii|title=Энергетика Колумбии|website=EES EAEC. Мировая энергетика|date=2022-05-17|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607184841/https://www.eeseaec.org/energetika-stran-mira/energetika-kolumbii|url-status=live|accessdate=2025-10-08|archivedate=2022-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220607184841/https://www.eeseaec.org/energetika-stran-mira/energetika-kolumbii}}</ref> то поёни соли 2019 энергетикаи Колумбия бо нишондодҳои зерин тавсиф мешавад: тавлиди сӯзишвории органикӣ — 209 673 ҳазор тут. Таъминоти умумӣ — 89 957 ҳазор тут. Барои тавлид дар нерӯгоҳҳо ва корхонаҳои гармидиҳӣ 8 071 ҳазор тут (9,0 % аз таъминоти умумӣ) масраф шудааст. Қудрати насбшуда (нетто) — 19 009 МВт, аз ҷумла: [[Нерӯгоҳи барқи ҳароратӣ|ТЭС]] — 36,2 %, [[Манбаъҳои барқароршавандаи энержӣ|МБЭ]] — 63,8 %. Истеҳсоли барқ (брутто) — 80 590 млн кВт∙соат, аз ҷумла: ТЭС — 32,0 %, ВБЭ — 68,0 %. Масрафи ниҳоии барқ — 67 171 млн кВт∙соат: саноат — 33,2 %, нақлиёт — 0,2 %, аҳолӣ — 36,9 %, бахши тиҷоратӣ ва хизматрасонӣ — 24,3 %, кишоварзӣ, ҷангалдорӣ ва моҳидорӣ — 1,2 %, дигарон — 4,1 %. Нишондодҳои самаранокӣ (2019): ММД ба ҳар сари аҳолӣ (ППС, нархҳои номиналӣ) — 15 633 доллар; истеъмоли умумии барқ ба ҳар сари аҳолӣ — 1 360 кВт∙соат; истеъмоли барқи аҳолӣ — 502 кВт∙соат. Шумори соатҳои истифодаи қудрати насбшуда — 4 229 соат. === Нақлиёт === Масофаҳои бузург, ботлоқзорҳо, ҷангалҳо, кӯҳҳо ва камшумории аҳолӣ рушди нақлиёти заминро маҳдуд месозанд ва ба афзоиши нақлиёти ҳавоӣ мусоидат мекунанд. Дар маҷмӯъ ~4 160 км роҳҳои оҳан ва беш аз 100 000 км роҳҳои автомобилгард вуҷуд дорад, аз ҷумла шоҳроҳи байналмилалӣ, ки [[Венесуэла]]ро бо [[Эквадор]] мепайвандад ва аз ҳудуди Колумбия мегузарад. Хати аввалини байналмилалии тиҷоратии ҳавоӣ дар [[соли 1919]] ба кор даромад. Айни замон дар кишвар тақрибан 670 [[майдони ҳавоӣ|аэродром]] мавҷуд аст. Фурудгоҳҳои асосӣ дар Барранкиля, Меделин, Кали ва Богота ҷойгиранд. Картахена де Индиас, Буэнавентура ва Барранкиля — бузургтарин бандарҳо мебошанд. Дарозии умумии шабакаи навигатсияи дарёӣ беш аз 14 000 км-ро ташкил медиҳад. == Аҳолӣ == [[Акс:Colombia_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|[[Пирамидаи синну ҷинсӣ]]-и аҳолии Колумбия барои соли 2020]] Шумораи аҳолӣ — 50 459 942 нафар. Афзоиши солонаи аҳолӣ — 1,2 %. Муддати миёнаи умр — 71 сол барои мардон ва 77,8 сол барои занон. Аҳолии шаҳрӣ — 74 % (соли 2008). Саводнокӣ — 90,4 % (бар пояи барӯйхатгирии соли 2005). Таркиби нажодӣ: * метисҳо (48 %); * сафедпӯстон (39 %); * сиёҳпустон (10,6 %); * индейсҳо (2,4 %). === Вазъи аҳолии бумӣ === Қонуни [[11 октябр]]и [[1821]] эълон кард, ки індеҳост (мардуми бумӣ) шаҳрвандони озоданд ва бо сафедпустон баробар ҳастанд, ва дар моддаи 3 тақсим намудани заминҳои ''ресгуардо'' (резервацияҳо)-ро байни аъзои ҷамоаҳо «ба ихтиёри комил ва моликияти онҳо, вақте шароит иҷозат диҳад ва дертар аз панҷ сол набошад» пешбинӣ мекард<ref name="autogenerated1">http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 4</ref>. Дар асри XIX бархе аз индеҳо тавонистанд ба рутбаҳои баландҳои низомӣ ва мансабҳои идорӣ бирасанд<ref>http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 5</ref>. Қонуни [[1890]] муайян мекард, ки аҳолии аслиии ''ресгуардо'' тибқи дастурҳои махсус идора мешаванд, на тибқи қонунҳои умумии Ҷумҳурӣ, ва тавассути миссияҳо «ба зиндагии мутамаддин» оварда мешаванд<ref name="autogenerated1" />. То [[1960]] дар кишвар 81 ''ресгуардо'' бо масоҳати умумии 400 ҳазор гектар боқӣ монд (қариб ҳамаашон дар ҷанубу ғарб)<ref>http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 11</ref>. Дар асри XX муборизаи мардуми бумӣ барои ҳуқуқҳо боиси пазируфта шудани ''ресгуардо'' аз ҷониби давлат гардид ва дар заминҳои канорӣ байни [[1965]] ва [[1986]] 158 резервация (''reserva'') бо масоҳати умумиашон 12 400 ҳазор гектар барои 128 ҳазор нафар таъсис дода шуд<ref>http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 12</ref>. [[Конститутсияи Колумбия|Конститутсияи соли 1991]] ба забонҳои бумӣ мақоми маҳаллӣ, таҳсилоти ду забона дар ҷомеаҳои этникӣ дод ва ду ҷойро дар парлумон барои индеҳо резерв кард<ref>http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 13</ref>. Конститутсия ҳамчунин ба қаламравҳои бумӣ ҳуқуқи худидоракунӣ ва истифодаи захираҳои табииро эътироф кард<ref name="autogenerated3">http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 14</ref>. Дар натиҷа, соли [[2005]] Шӯъбаи масоили бумии Вазорати корҳои дохилӣ 567 ''ресгуардо''-ро (бо ин вожа ҳамчунин резервацияҳои нав низ ном бурда мешаванд) бо масоҳати беш аз 36 500 ҳазор гектар ба қайд гирифт, ки дар онҳо каме беш аз 800 ҳазор нафар дар ҳайати 76 503 оила зиндагӣ мекарданд<ref name="autogenerated3" />. Бар асоси Фармони 1396 аз соли 1996 Комиссияи миллии ҳуқуқи инсон барои халқҳои бумӣ таъсис дода шуд<ref>http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150620091905/http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/197-Alexandrenkov.pdf |date=2015-06-20 }} С. 15</ref>. === Дин === [[Акс:Primatial Cathedral of Bogotá 01.jpg|thumb|250px|Кафедраи асосии [[Богота]]]] Аксарияти кулли сокинони Колумбия — [[масеҳӣ|масеҳи]]ён (95,7 %<ref name="thearda">{{cite web|url=http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_55_2.asp|url-status=dead|title=Colombia - Religious Adherents, 2010 (World Christian Database)|author=|date=|website=|publisher=The Association of Religion Data Archives|access-date=2014-04-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428223836/http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_55_2.asp|archive-date=2014-04-28|accessdate=2025-10-08|archivedate=2014-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428223836/http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_55_2.asp}}</ref>). Мазҳаби масеҳӣ (дар шохаи католикии он) ҳамзамон бо истеъморгарони испанӣ ба қаламрави Колумбияи имрӯза роҳ ёфт ва хеле зуд байни аҳолии маҳаллӣ паҳн гардид. Дар асри XIX дар Колумбия [[Протестантизм|протестантҳо]] зуҳур карданд, дар асри XX — [[православӣ|православиён]]. Аз миёнаҳои асри XX раванди берунравии оммавии мӯъминон аз калисои католикӣ ва гузариш ба ҷамъиятҳои гуногуни протестантӣ мушоҳида мешавад; то ибтидои асри XXI нишондиҳандаи католикҳо дар аҳолии кишвар то 79 % поин рафт<ref>{{cite web|url=https://www.pewforum.org/2014/11/13/religion-in-latin-america/|title=Religious Affiliations of Latin Americans and U.S. Hispanics|author=|date=2014-11-13|website=Religion in Latin America. Widespread Change in a Historically Catholic Region|publisher=Pew Research Center|access-date=2016-02-27|lang=en|archive-date=2019-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829133838/https://www.pewforum.org/2014/11/13/religion-in-latin-america/|url-status=live}}</ref>. Шумораи протестантҳо аз 10 % то 17 % баҳогузорӣ мешавад<ref name="pew">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/global-christianity/total-population-percentage.php|url-status=dead|title=Christian Population as Percentages of Total Population by Country|author=|date=2011-01|website=|publisher=Pew Research Center|access-date=2014-03-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107191939/http://features.pewforum.org/global-christianity/total-population-percentage.php|archive-date=2012-01-07|accessdate=2025-10-08|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211223/http://www.pewforum.org/global-christianity/total-population-percentage.php}}</ref><ref name="state">{{cite web|url= https://www.state.gov/documents/organization/238744.pdf|title= Report on International Religious Freedom. Colombia|author= Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor|date= 2015-10-14|website= 2014 Report on International Religious Freedom|publisher= [[Госдепартамент США|U.S. State Department]]|access-date= 2016-02-27|lang= en|archive-date= 2016-04-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20160417035348/http://www.state.gov/documents/organization/238744.pdf|url-status= live}}</ref>; пеш аз ҳама — [[панҷоҳрӯзагиён]] (2,9 млн). Шумораи православиён (асосан муҳоҷирон аз Ховари Миёна) — 12 ҳазор нафар<ref name="Mandryk">{{книга |автор= Jason Mandryk |часть= Colombia|ссылка часть= |заглавие= Operation World: The Definitive Prayer Guide to Every Nation |ссылка=https://archive.org/details/operationworld07edmand|ответственный=|место= |издательство=InterVarsity Press |год= 2010 |volume= |pages= |columns= |allpages=978 |серия= Operation World Set|isbn=0-8308-5724-9 |тираж=|ref=}}</ref>. Дар Колумбия ҳамчунин динҳои суннатии бумӣ нигоҳ дошта шудаанд, ки пайравонашон 305 ҳазор нафарро ташкил медиҳанд<ref name="Holland">{{книга |автор= Clifton L. Holland|часть= Colombia|ссылка часть= |заглавие= Religions of the World, Second Edition A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= [[Мелтон, Джон Гордон|J. Gordon Melton]] and Martin Baumann|издание= |место= Santa Barbara, California|издательство= ABC CLIO|год= 2010|volume= |pages= 740—753|columns= |allpages= 3200|серия= |isbn= 978-1-59884-203-6|тираж=|ref=Holland}}</ref>. Ҳанӯз 490 ҳазор колумбиягиён ба гуногуни урфу одатҳои спиритистӣ пайравӣ мекунанд, ки омехтаи динҳои бумӣ, анъанаҳои мазҳабии африқоӣ ва католикизм мебошанд<ref name="Holland" />. Муҳоҷирони араб [[ислом]]ро пайравӣ мекунанд (14 ҳазор нафар<ref>{{cite web|url=https://www.pewforum.org/files/2011/01/FutureGlobalMuslimPopulation-WebPDF-Feb10.pdf|title=The Future of the Global Muslim Population|author=|date=2011-01|website=|publisher=Pew Research Center|access-date=2014-03-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211123722/http://www.pewforum.org/files/2011/01/FutureGlobalMuslimPopulation-WebPDF-Feb10.pdf|archive-date=2014-02-11|url-status=dead|accessdate=2025-10-08|archivedate=2013-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130203103925/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/FutureGlobalMuslimPopulation-WebPDF-Feb10.pdf}}</ref>). Дар байни ҷомеаи чинӣ пайравони Дини мардумии чинӣ (2,4 ҳазор) ҳастанд; қисми чинӣ ва ҷопонӣ [[буддоия]]ро пайравӣ мекунанд (2 ҳазор)<ref name="Holland" />. [[Ҳиндуизм]] дар Колумбия (9 ҳазор<ref name="Mandryk" />) асосан бо [[Неоҳиндуизм|ҷараёнҳои неоҳиндуизм]] намояндагӣ мешавад. Дар Колумбия ҳамчунин 70 ҳазор пайрави дини [[Баҳоия|баҳоӣ]]<ref>{{cite web|url=http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40c.asp|url-status=dead|title=Most Baha'i Nations (2005)|author=|date=|website=|publisher=The Association of Religion Data Archives|access-date=2014-03-07|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414021730/http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40c.asp|archive-date=2010-04-14|accessdate=2025-10-08|archivedate=2018-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145149/http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40c.asp%20}}</ref>, 4,6 ҳазор [[Яҳудият|яҳудиён]]<ref name="Mandryk" /> ва пайравони ҷараёнҳои нави динӣ зиндагӣ мекунанд. Тақрибан 1,1 млн сокини Колумбия (2,4% аҳолӣ) бединанд<ref name="Mandryk" />. == Фарҳанг ва маориф == [[Акс:La pollera 2005.jpg|thumb|[[Барранкиля]]]] Дар ҳудуди Колумбия ду фарҳанг ба ҳам омехт: фарҳанги аврупоӣ, ки онро конкистадорони испанӣ дар асри XV оварда буданд, ва фарҳанги маҳаллӣ, ки аз омезиши тамаддунҳо ва халқҳои индеҳӣ шакл гирифта, хотираи ғании ҳазорсолаи худро боқӣ гузоштааст. Аҳолии кишвар омехтаи наслҳои аврупоиҳо, индеҳо ва ғуломони сиёҳпӯстони аз [[Африқо]] овардашуда аст. Бо вуҷуди он ки дар кишвар забони ягона — испанӣ ва дини ягона — католикӣ ҳукмфармост, Колумбия бо гуногунрангии бузурги этникӣ ва фарҳангӣ фарқ мекунад. Ба тамаддуни қадимии пешазколумбӣ — ба маҳоратҳои нодири индеҳо дар сохтани, шояд, комилтарин маснуоти тиллоӣ ва дигар мавод дар тамоми қораи Амрико — фарҳанг ва санъати Испания, мусиқӣ, рақс ва суннатҳои сиёҳпустон ва мулатоҳо, инчунин хаёли метисҳо илова шуд. Маҳз дар ин ҷо реализми ҷодуӣ падид омад, ки бузургтарин намояндаи он [[Габриэл Гарсиа Маркес]] аст. Ин рангорангӣ дар асарҳои рассомони Колумбия, мисли [[Ботеро, Фернандо|Фернандо Ботеро]], [[Обрегон, Алехандро|Алехандро Обрегон]] ва Гиљермо Видеман низ ҳузур дорад. Аз ҳамин ҷо решаҳои рақсҳо ва мусиқии тропикӣ — [[сальса|салса]], кумбия, порро, валленато — меоянд. Маҳз бар ҳамин пояи таърихӣ навоварии ҷасуронаи фарҳанги колумбиягӣ шакл гирифт<ref>{{cite web |url=http://colombia.su/ |title=Все о Колумбии |access-date=2019-11-28 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121065958/http://colombia.su/ |url-status=live |accessdate=2025-10-08 |archivedate=2019-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191121065958/http://colombia.su/ }}</ref>. === Забон === Забони испанӣ забони расмии Колумбия буда, қариб ҳамаи сокинони кишвар (99,2 %) ба он сухан мегӯянд, ба истиснои бархе қабилаҳои индеҳӣ<ref>{{cite web|url=https://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=2780|title=Consulta de la Norma:|publisher=www.alcaldiabogota.gov.co|access-date=2017-10-28|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010184420/http://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=2780|url-status=live}}</ref>. Дар маҷмӯъ дар ҳудуди Колумбия 65 забони индеҳии боқимонда вуҷуд дорад, аммо шумораашон ҳар сол коҳиш меёбад<ref>{{cite web|url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/antropologia/lengua/clas2.htm|title=Las lenguas indígenas en Colombia &#124; banrepcultural.org|author=Landaburu, Jon|publisher=www.banrepcultural.org|lang=es|access-date=2017-10-28|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929200029/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/antropologia/lengua/clas2.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ambafrance-co.org/Jon-Landaburu-Especialista-de-las|title=- Jon Landaburu, Especialista de las lenguas de Colombia - La France en Colombie - Francia en Colombia|date=2013-12-16|access-date=2017-10-28|archive-date=2013-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216191247/http://www.ambafrance-co.org/Jon-Landaburu-Especialista-de-las|url-status=dead}}</ref>. Илова бар ин, ду [[Креольские языки|забони креолӣ]], [[Забони лӯлиҳо|забони лӯлиҳо]] ва [[Забонҳои ишора|забони ишораи колумбиягӣ]] низ мавҷуд аст; [[англисӣ]] дар департаменти [[Сан-Андрес ва Провиденсия]] мақоми расмӣ дорад<ref>{{cite web|url=http://www.lenguasdecolombia.gov.co/mapalenguas/inicio.swf|url-status=dead|title=Mapa de lenguas de Colombia|author=|website=Portal de lenguas de Colombia|date=|publisher=|access-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010222341/http://www.lenguasdecolombia.gov.co/mapalenguas/inicio.swf|archive-date=2017-10-10}}</ref>. Маорифи мактабӣ дар Колумбия дар баробари фанҳои умумӣ забони англисиро ҳам дарбар мегирад, аммо ҳоло танҳо қисми ками колумбиягиён метавонанд ба он равон сухан гӯянд. Дар испании Колумбия лаҳҷаҳои зиёде мавҷуданд, ки аз ҷиҳати маъно, сохтор, синтаксис ва интонатсия фарқ мекунанд. Хусусиятҳои умумии испанӣ дар Америкаи Лотинӣ дар тамоми минтақаҳои кишвар ҳифз мегарданд. Дар шимоли Колумбия гурӯҳи лаҳҷаҳои монанд, ки мардуми [[Карибҳо (гурӯҳи халқҳо)|кариб]] (ба истилоҳ «костеҳос») ба онҳо сухан мегӯянд, ҷудо мешаванд. Дар ҷануб, дар [[Андҳо|Андҳо]], лаҳҷа паҳн аст, ки ба лаҳҷаи кӯҳистони [[Эквадор]] ва [[Перу]] монанд аст (ба истилоҳ «испанӣ-и андаӣ»). Испании [[Алтипланои]] Кундибойясенсе ({{lang-es|Altiplano Cundiboyacense}}) бо оҳанги бетараф ва талаффузи фаҳмо машҳур аст. Аз ин рӯ, он яке аз суннатитарин миёни ҳамаи лаҳҷаҳои испанӣ дониста мешавад, ки дар ду тарафи [[Уқёнуси Атлантик]] ба он сухан мегӯянд. Забонҳо ва лаҳҷаҳои гурӯҳҳои этникии индеҳӣ дар қаламравҳои худ инчунин мақоми расмӣ доранд<ref name="constitution">{{cite web |url = http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Colombia/col91.html |title = Конституция Колумбии, 1991 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061024095709/http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Colombia/col91.html |archive-date = 2006-10-24 }} (Моддаи 10) {{es icon}}</ref>. Ба забонҳои мардумӣ тақрибан 850 ҳазор колумбиягиён сухан мегӯянд<ref>{{cite web|title=Colombia|url=https://www.ethnologue.com/country/CO|website=Ethnologue|access-date=2017-10-28|archive-date=2017-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029013359/https://www.ethnologue.com/country/CO|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas|title=Ley de lenguas nativas &#124; Portal de Lenguas de Colombia: diversidad y contacto|date=2014-03-26|access-date=2017-10-28|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326080213/https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas|url-status=unfit|accessdate=2025-10-08|archivedate=2014-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326080213/https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas}}</ref>; бештар паҳншудаҳо гурӯҳҳои [[Забонҳои чибча|чибча]], [[Забонҳои тукано|тукано]], [[Забонҳои бора-витото|бора–витото]], [[Забонҳои гуахибо|гуахибо]] ва дигарон мебошанд. === Мусиқии Колумбия === [[Акс:Gaiteros_en_el_Festival_del_Porro,_Colombia.jpg|мини|270x270пкс|Мусиқии суннатии Колумбия. Ҷашнвораи Порро дар Кордоба]] Мусиқии суннатии Колумбия гуногунрангии миллӣ ва фарҳангии кишварро инъикос мекунад. Колумбияро «сарзамини ҳазор ритм» меноманд. Дар соҳили уқёнуси Ором ва минтақаҳои кӯҳии марказӣ мусиқии креолӣ бо хусусиятҳои хоси испанӣ ҳукмрон аст; дар вилоятҳои дохилӣ ва шарқӣ фарҳанги мусиқии бумӣ ҳифз шудааст; фолклори мусиқии соҳили Кариб таҳти таъсири мусиқии африқоӣ ташаккул ёфтааст. Шаклҳои асосии суруду рақси мусиқии креолӣ — бамбуко, пасило, торбелино, гуабина ва дигар навъҳо мебошанд. Дар созҳои мусиқӣ асосан асбобҳои тории зангдор — типле (навъи гитор), бандола ва рекинто истифода мешаванд. [[Акс:Shakira_Rio_03.jpg|мини|224x224пкс|Мусиқии попи муосири Колумбия. [[Шакира]]]] Барои мусиқии бумӣ (индейӣ) пентатоника, якҷояшавии ҷудонашавандаи суруд, рақсу навозиш хос аст; истифодаи созҳои нафасӣ (найҳои найшакарӣ, найҳои чӯбӣ — фотуто) ва зарбиву садобарор (навъҳои гуногуни табл, ксилофони зарбӣ — мангуаре, ҷарингакҳо) фаровон аст. Фолклори мусиқии африқоии Колумбия бо ритми дудараҷа, синкопаҳои тез, полиритмия ва бартарии асбобҳои зарбӣ фарқ мекунад. Шаклҳои маъруфи мусиқиву рақсии он — [[Порро (мусиқӣ)|порро]], [[кумбия]], [[валленато]], [[меренге]] ва [[румба]] мебошанд.<ref>{{cite web|url=http://colombia.su/Cultura/musica1.html|title=Мусиқӣ ва фолклор. Таърихи рушд|access-date=2019-11-28|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142535/http://www.colombia.su/Cultura/musica1.html|url-status=live|accessdate=2025-10-10|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304142535/http://www.colombia.su/Cultura/musica1.html}}</ref> === Адабиёт === Номдортарин нависандаи колумбиёӣ барандаи [[Ҷоизаи Нобел]] (1982), классики адабиёти ҷаҳонии асри XX — [[Габриэл Гарсиа Маркес]] мебошад. === ВАО === Ширкати давлатии радио ва телевизиони Колумбия — '''RTVC Sistema de Medios Públicos''' соли 1954 ҳамчун ''Radiotelevisora Nacional de Colombia'' таъсис ёфта, аз соли 1963 бо номи ''Inravisión'' (''Instituto Nacional de Radio y Televisión'' — «Пажӯҳишгоҳи миллии радио ва телевизион») фаъолият мекунад. Он фарогири шабакаҳои зер мебошад: * шабакаи телевизионии ''Canal Uno'' (ҳамон ''Cadena Uno'', ''Televisora Nacional de Colombia'', ''Canal Nacional'', таъсисёфта соли 1954), * ''Canal Institucional'' (ё ''Cadena Dos'', таъсисёфта соли 1972), * ''Señal Colombia'' (ё ''Cadena 3'', таъсисёфта соли 1972), * радиои ''Radio Nacional de Colombia'' (таъсисёфта соли 1929), * ва ''Radiónica'' (таъсисёфта соли 2005). === Синамо === Теленовеллаҳо қисми асосии вақти пахши телевизиони Колумбияро ишғол мекунанд, ки ба онҳо имкон медиҳад сатҳи иқтисодии қавиро нигоҳ доранд ва фазои фарҳангӣ ва журналистиро дастгирӣ кунанд. Онҳо аз бозори миллӣ берун рафта, дар дигар кишварҳо низ машҳур шудаанд. Ширкатҳои байналмилалӣ меъёрҳо ва принсипҳои ҳамгироии маҳсулоти аудиовизуалии Амрикои Лотиниро муайян мекунанд. Дар айни замон истеҳсоли асосии онҳо дар дасти шабакаҳои телевизионии маъруфи хусусӣ — ''Caracol Televisión'' ва ''Canal RCN'' мебошад. === Варзиш === [[Акс:Radamel_Falcao.jpg|мини|285x285пкс|[[Гарсия, Радамел Фалкао|Радамел Фалкао Гарсия]] — беҳтарин нишонзан дар таърихи тими миллӣ]] Дастаи миллии футболи Колумбия ғолиби Ҷоми Амрикои ҷанубӣ дар соли 2001 шудааст. Клубҳои колумбиягӣ («[[Атлетико Насьонал|Атлетико Насонал]]» ва «[[Онсе Кальдас|Онсе Калдас]]») ду маротиба Ҷоми Либертадоресро ба даст овардаанд. Дастаи миллии Колумбия дар [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014]] ба 1/4 финал роҳ ёфт. Аз соли 2017 [[Қаҳрамонии футболи занонаи Колумбия]] низ баргузор мешавад. Аз солҳои 2000-ум варзиши кӯчагӣ бо номи [[ҷимбарр]] дар Колумбия хеле машҳур гашт, гарчанде ки он аз нимаи асри XX инкишоф ёфта буд<ref>{{cite web|url=https://www.bar-family.ru/news/stati_o_workout/147-istoriya-gimbarr-silovaya-ulichnaya-gimnastika.html|title=Таърихи Gimbarr (гимнастикаи кӯчагии қуввагӣ)|access-date=2019-11-28|archive-date=2018-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017223550/http://bar-family.ru/news/stati_o_workout/147-istoriya-gimbarr-silovaya-ulichnaya-gimnastika.html|url-status=live|accessdate=2025-10-10|archivedate=2018-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017223550/http://bar-family.ru/news/stati_o_workout/147-istoriya-gimbarr-silovaya-ulichnaya-gimnastika.html}}</ref>. Дар [[Бозиҳои олимпӣ]] варзишгарони Колумбия аз соли 1932 ширкат меварзанд ва аз он замон то имрӯз 19 медал ба даст овардаанд, аз ҷумла 2 тилло. Варзишгари вазнабардор [[Мария Уррутия]] соли 2000 аввалин қаҳрамони олимпии Колумбия гардид. Соли 2012 дувумин тилло ба шарофати дучархасавори 20-сола [[Мариана Пахон]] дар мусобиқаи '''BMX(Дучархаи Би Эм Икс)''' ба даст омад. Бозиҳои олимпии соли 2012 дар Лондон барои Колумбия муваффақтарин шуданд — онҳо [[Колумбия дар Бозиҳои олимпии тобистонаи 2012|8 медал]] дар 5 навъи варзиш (дзюдо, гӯштин, вазнабардорӣ, сабукатлетика ва дучархасаворӣ) ба даст оварданд. === Осорхонаҳо === Дар Колумбия осорхонаҳои зиёде мавҷуданд — таърих, археология, мардумшиносӣ, силоҳ, рассомӣ, антропология, тилло (танҳо осорхонаи тиллои ҷаҳон бо 24 ҳазор ашёи қадимаи бумӣ аз тилло ва зумуррад), инчунин санъати давраи мустамликавӣ. Хонаи-осорхонаи роҳбари мубориза барои истиқлолияти мустамликаҳои Испания дар Амрико — [[Симон Боливар]] дар шаҳри [[Богота]] ҷойгир аст. == Идҳои Колумбия == {{Мақолаи асосӣ|Идҳои Колумбия}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Колумбия]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои унитарӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳои испанизабон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳо ва қаламравҳое, ки соли 1810 таъсис ёфтаанд]] 3jcq7isqxvioehasyukoy4z7t6ut86r Мӯйлаб 0 13412 1483579 1479917 2026-08-17T10:06:33Z VASHGIRD 8035 1483579 wikitext text/x-wiki [[Акс:REPIN_portret_REPIN.jpg|thumb|Рассом [[Иля Репин]] мӯйлаб дошт.]] '''Мӯйлаб''', '''бурут''' ё '''сибил'''<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 О – Я (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе 2010, - c. 912 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> – [[Мӯй|мӯест]], ки бар болои лаби болоӣ мерӯяд. Мӯйи манаҳ ва рухсора риш ном дорад. Дар тӯли таърих мӯйлаби чахмоқӣ нишони боризи мардонагӣ будааст.[1][2] Мӯйлаб ҳамчунин нишонаи динӣ ба шумор меравад. == Мароҳили рушд == Наврасӣ давраи оғози рушди мӯйҳои рӯй дар мардон аст ва ин фароянд аз мӯйлаб оғоз мешавад. Агарчи ҳамонанди бисёре аз фарояндҳои биологӣ, ин амр низ баста ба авомили генетикӣ ва муҳитӣ тафовут дорад. == Таърихча == Агарчи ислоҳи сурат мумкин аст ба даврони навсангӣ бозгардад, вале қадимитарин санаде, ки ба бардоштани мӯйлаб ба танҳоӣ далолат мекунад, тасвире аз як саворкори эронӣ марбут ба 300 сол пеш аз мелод ва бар рӯйи фарши Позирик аст.[2] Саворкори эронӣ рӯйи фарши Позирик Дар нақшбарҷастаҳои бостонии Эрони Ҳахоманишӣ, модҳо ва порсҳо бо риш тасвир шудаанд ва тарошидани риш ва мӯйлаб барои мардон ва ҳамчунин буридани гесуи занон фақат ба унвони як танбеҳ ва муҷозот анҷом мешудааст. Бо коҳиши аҳамияти риш дар даврони Ашкониён ва Сосониён, мӯйлаб аз арҷу равнақ бархурдор гардид. Бо ҳамлаи аъроб ба Эрон, муҷаддадан мардон ба расми арабон ба гузоштани риш рӯй оварданд. Дар давраи муғулҳо риш муваққатан эътибори худро аз даст дод ва мӯйлаби чингизӣ муд шуд.[4] Дар давраи Сафавиён Шоҳ Исмоили Якум ба доштани мӯйлабҳои дароз муфтахар буда ва бо намоиши онҳо қудратнамоӣ менамудааст.[1] Шоҳ Аббоси Кабир низ аз риш дилхушӣ надошт ва бар асоси фармоне, ки ибтидо ба дарбор иблоғ ва сипас умумӣ шуд, ҳамаи мардон аз ҷумла рӯҳониён мукаллаф ба тарошидани риши худ шуданд. Шоири дарборӣ моддаи таърихи ин фармонро ба ин шакл ба назм даровардааст:[4] Тарошидам чу мӯйи риш аз бех, «Тароши мӯям» омад соли таърих. Ки бар ин асос, соли ин риштарошӣ («Тароши мӯям» ба ҳисоби абҷад) 997 муҳосиба мешавад. Соли умумӣ шудани ин ҳукм 1007 будааст. Алоқаи Шоҳ Аббос ба мӯйлаб гузоштани мардон ба ҳадде буд, ки ҳуқуқ ва дастмузди сипоҳиён ба тӯли мӯйлаби онон муртабит шуд. Бад-ин тартиб, мӯйлабҳои баланд ва аз буногуш овехта равнақ ёфт. Гоҳ иловаҳуқуқи мӯйлаб ба мардуми вилояте ҳавола мешуд ва ҳамин ҳавола мӯҷиб шуд истилоҳи «боҷи мӯйлаб» шакл бигирад.[5] Агарчи дар давраи Афшория ва Зандия подшоҳони Эрон риш доштаанд, вале дар давраи Қоҷор мӯйлаб муҷаддадан аҳамияти худро бозёфт. Дар давраи салтанати Носируддиншоҳ ва ҳукумати Комронмирзо бар Теҳрон, асокири Теҳрон мӯйлабҳое ба ашколи мухталиф доштанд.[6] Бо коста шудани аҳамияти мӯйлаб, бархе подшоҳони муосир монанди Аҳмадшоҳ ва Муҳаммадризо Паҳлавӣ риш ё мӯйлаб надоштанд.[1] == Анвои мӯйлаб == Мӯйлаби ҳитлерӣ (баъд аз қудратгирии вай дар Олмон, ин мӯйлаб ба суръат дар ҷаҳон муд шуд.) Дуглас Фэрбенкс нахустин бозигари нақши Зорро. Дар мусобиқоти ҷаҳонӣ анвои мӯйлабҳо ба шаш дастаи гуногун тақсим мешаванд. Дар соири милал, табақабандиҳои дигаре барои мӯйлаб вуҷуд дорад. Аз сӯйи дигар, бархе аз анвои моделҳои мӯйлаб вобаста ба ашхос буда ва номи худро аз аввалин (ё маъруфтарин) соҳиби худ гирифтаанд. Мӯйлаби ҳитлерӣ, дугласӣ, сталинӣ ва чингизӣ аз ин навъанд.[2] Дар Эрон анвои мӯйлабҳои зерин дар давраҳое муд (пӯшок) будааст:[5][7] ·        Мӯйлаби маъмулӣ: ки пушти лаби болоро ба таври мутавассит пӯшонда, рақами 4 ва кӯтоҳтар зада мешуд. ·        Мӯйлаби дошмашдиҳо ва лутиҳо: ки бояд ғафси сартосарӣ то чоки даҳон бидуни обхӯрӣ буд. ·        Мӯйлаби дарвешӣ: ки бояд ғафси сартосарӣ, шорибдор буда, тамоми лаби боло ва қисмате аз даҳон ва дар баъзе аз маворид тамоми чоки даҳонро бипӯшонад. ·        Мӯйлаби пур: то чоки даҳон барои солмандони вазин, ки аз ду тараф ба самти канор ва сарҳояшон рӯ ба поин шона зада шавад. ·        Мӯйлаби сталинӣ: шабеҳи мӯйлаби аъёнӣ ё солмандӣ бо ками обхӯр. ·        Мӯйлаби паҳлавонӣ: ки онро ҳарчи зиёдтар ғафс ва пур ва кашида сохта, ду тарафашро бо пайванд ба мӯйҳои рухсора (пайванди ришу мӯйлаб) дода, ба тарафи гӯшҳо мебурданд. ·        Мӯйлаби чахмоқӣ[8] ·        Мӯйлаби ғафс ё пурпушт: ки баргаштагӣ надорад. ·        Мӯйлаби чингизӣ ё қайтонӣ ·        Мӯйлаби афрошта ·        Мӯйлаби аз буногуш даррафта ·        Мӯйлаби магасӣ ·        Мӯйлаби мисвокӣ (ҳитлерӣ низ мегӯянд) ·        Мӯйлаби дугласӣ (мансуб ба Дуглас Фэрбенкс нахустин бозигари нақши Зорро), ки аз қаду паҳно кӯтоҳ шуда, боло ва бағалашон тарошида ва нозук гардид. ·        Сагмӯйлаб Мусобиқоти байналмилалӣ Мусобиқоти байналмилалӣ барои интихоби аҷибтарин, зеботарин ё пурпуштарин мӯйлабҳо то соли 2007 ба сурати дусолона ва аз он ба баъд ҳамасола баргузор мешавад. Ширкаткунандагон дар ин гуна мусобиқот «нишон додани мардонагӣ»-ро аз далоили баргузории ин мусобиқот медонанд. Ин мусобиқот дар се класс ва чандин гурӯҳи мухталиф анҷом шуда ва ширкаткунандагон дар дастаи тахассусии худ бо дигарон ба рақобат мепардозанд. Номи барандагони ин мусобиқот дар китоби рекордҳои ҷаҳонии Гиннес сабт мешавад. Ширкаткунандагони ин мусобиқот мӯйлаби худро ба шаклҳое монанди дарвозаи шаҳрҳо, исколаҳо ва ҳатто пулҳо ороиш медиҳанд.[9][10][11][12] Тӯлонитарин рекорди сабтшуда барои мӯйлаб мутааллиқ ба фарде дар Ҳиндустон аст, ки дар соли 2004 сабт шудааст. Ӯ бо кӯтоҳ накардани мӯйлаби худ ба муддати 22 сол муваффақ шуд ба рекорди се метру ҳаштод сантиметр даст пайдо кунад. Ин рекорд дар китоби рекордҳои Гиннес низ сабт шудааст.[2] == Фарҳанг ва ҳунар == Филми эронии «Мӯйлаби мардона» бо мазмуни мӯйлаб сохта шудааст.[13] Дар забони форсӣ истилоҳот ва зарбулмасалҳое бо мазмуни мушобеҳ вуҷуд дорад:[14][15] ·        Мӯйлаби касеро дуд додан ·        Тори мӯйлаб гарав гузоштан ·        Аз риш ба мӯйлаб пайванд задан ·        Мӯйлаби касеро чарб кардан ·        Овезон шудани мӯйлаб ·        Зеримӯйлабӣ рад кардан == Дидгоҳи адён == === Ислом === Дар ислом доштани мӯйлаби баланд амали нописанд ва ношоист дониста шудааст. Дар муқобил, гузоштани риш ба унвони нишонаи исломӣ мавриди таъкид қарор гирифтааст. Аз паёмбари ислом нақл шудааст: «Ло ютаввиланна аҳадукум шорибаҳу, фаинна-ш-шайтона яттахизуҳу махбаан ястатиру биҳ». Мӯйлабатонро баланд нигаҳ надоред, зеро шайтон он ҷоро ҷойгоҳи худ қарор медиҳад ва дар он ҷо махфӣ мешавад.[16] Фалсафаи тарошидани мӯйлаб ва фоидаҳои он Нишонаи мусалмон: Аз Муҳаммад ривоят шудааст, ки фармуд: «Шорибро [тавзеҳи 1] аз бех бигиред ва ришро баланд кунед, то шабеҳи яҳудиён ва зардуштиён нашавед».[17][18] Дар ҳадиси дигаре фармуд: «Ҳар кӣ шориби худро нагирад, аз мо нест».[18] Нобудии микроб: Дар ривояти дигаре фармуд: «Шориби худро баланд накунед, ки шайтон [микроб] дар он ҷо ҷой хуш мекунад ва пинҳон мешавад».[18][19] Рафъи ғам ва васвос: Аз Ҷаъфари Содиқ ривоят шудааст, ки фармуд: «Гирифтани шориб, рафъи ғам ва васвосро ба армуғон меоварад».[20] Рафъи дарди дандон ва чашм: Аз Муҳаммад ривоят шудааст, ки фармуд: «Ҳар кас дар рӯзи шанбе ва панҷшанбе шориб ва нохуни худро бигирад, аз дарди дандон ва чашм офият ёбад».[21][22] Вақт ва миқдори гирифтани шориб Аз Муҳаммад ривоят шудааст, ки фармуд: «Мустаҳаб аст мӯйи шорибро ба қадре кӯтоҳ кунад, ки ба ҷилави лаби боло бирасад».[18][23] Дар ҳадис омадааст, ки Ҷаъфари Содиқ шориби худро аз бех метарошид.[18][19] Аз Ҷаъфари Содиқ ривоят шудааст, ки фармуд: «Гирифтани шориб ва нохун аз ҷумъа то ҷумъаи баъд, инсонро аз бемории махав (хура) ҳифз мекунад».[23][24] Дар ҳадис аст, ки касе хидмати Ҷаъфари Содиқ расид ва аз ӯ дуое хост, ки боиси фузунии ризқу рӯзиаш шавад. Ҳазрат фармуд: «Шориб ва нохуни худро дар рӯзи ҷумъа бигир».[25][26] Дар садри ислом, паёмбари ислом барои Хусрави Парвиз нома навишт ва ӯ номаи Муҳаммадро пора кард. Чунонки дар «Таърихи Табарӣ» омада, Хусрави Парвиз ба Бозон, фармонравои Яман нома навишт ва аз ӯ хост, ки ду нафарро аз тарафи ӯ назди Муҳаммад бифиристанд. Бозон низ ду нафар ба номҳои Хусрав ва Бобуя назди Муҳаммад фиристод. Ҳангоме ки он ду нафар назди Муҳаммад расиданд, риши худро тарошида ва мӯйлаб доштанд. Паёмбар бо дидани онҳо ба мӯйлаб гузоштанашон эрод гирифта ва мегӯяд, ба гуфтаи чӣ касе ин корро кардаед? Бобуя ва Хусрав ҷавоб медиҳанд: «Парвардигори мо чунин гуфтааст»; ва Муҳаммад низ мегӯяд: «Вале парвардигори ман гуфта риш бигузорам ва мӯйлаб бисутурам» ва «Биравед ва фардо пеши ман оед».[27] == Нигаред низ == * [[Риш]] == Китобшиносӣ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, 1363. Таърихи Табарӣ ё Таъриху-р-русули ва-л-мулук, ҷилди 3, тарҷумаи Абулқосими Поянда, Теҳрон: Интишороти «Асотир», чопи савум. * Саранҷом, 2007. Пажӯҳиш ва навиштаи Тайиб Тоҳирӣ, виростори каломҳо устод Суруш ва ҷамъе аз содоти Ёрсон, Ироқ, Сулаймония: Институти фарҳангии курд, чопи аввал. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мӯй]] [[Гурӯҳ:Одам]] dtqxsiwq4nnlebirc0drmvea3zkxytq 1483626 1483579 2026-08-17T11:15:16Z VASHGIRD 8035 /* Анвои мӯйлаб */ 1483626 wikitext text/x-wiki [[Акс:Мулло Нуров.jpeg|мини|455x455пкс|[[Мулло Нуров]], бозраси БДА ки бо доштани мӯйлабҳо дароз яке аз намодҳои Душанбе дар замони шӯравӣ буд.]] [[Акс:REPIN_portret_REPIN.jpg|thumb|Рассом [[Иля Репин]] мӯйлаб дошт.]] '''Мӯйлаб''', '''бурут''' ё '''сибил'''<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 О – Я (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе 2010, - c. 912 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> – [[Мӯй|мӯест]], ки бар болои лаби болоӣ мерӯяд. Мӯйи манаҳ ва рухсора риш ном дорад. Дар тӯли таърих мӯйлаби чахмоқӣ нишони боризи мардонагӣ будааст.[1][2] Мӯйлаб ҳамчунин нишонаи динӣ ба шумор меравад. == Мароҳили рушд == Наврасӣ давраи оғози рушди мӯйҳои рӯй дар мардон аст ва ин фароянд аз мӯйлаб оғоз мешавад. Агарчи ҳамонанди бисёре аз фарояндҳои биологӣ, ин амр низ баста ба авомили генетикӣ ва муҳитӣ тафовут дорад. == Таърихча == Агарчи ислоҳи сурат мумкин аст ба даврони навсангӣ бозгардад, вале қадимитарин санаде, ки ба бардоштани мӯйлаб ба танҳоӣ далолат мекунад, тасвире аз як саворкори эронӣ марбут ба 300 сол пеш аз мелод ва бар рӯйи фарши Позирик аст.[2] Саворкори эронӣ рӯйи фарши Позирик Дар нақшбарҷастаҳои бостонии Эрони Ҳахоманишӣ, модҳо ва порсҳо бо риш тасвир шудаанд ва тарошидани риш ва мӯйлаб барои мардон ва ҳамчунин буридани гесуи занон фақат ба унвони як танбеҳ ва муҷозот анҷом мешудааст. Бо коҳиши аҳамияти риш дар даврони Ашкониён ва Сосониён, мӯйлаб аз арҷу равнақ бархурдор гардид. Бо ҳамлаи аъроб ба Эрон, муҷаддадан мардон ба расми арабон ба гузоштани риш рӯй оварданд. Дар давраи муғулҳо риш муваққатан эътибори худро аз даст дод ва мӯйлаби чингизӣ муд шуд.[4] Дар давраи Сафавиён Шоҳ Исмоили Якум ба доштани мӯйлабҳои дароз муфтахар буда ва бо намоиши онҳо қудратнамоӣ менамудааст.[1] Шоҳ Аббоси Кабир низ аз риш дилхушӣ надошт ва бар асоси фармоне, ки ибтидо ба дарбор иблоғ ва сипас умумӣ шуд, ҳамаи мардон аз ҷумла рӯҳониён мукаллаф ба тарошидани риши худ шуданд. Шоири дарборӣ моддаи таърихи ин фармонро ба ин шакл ба назм даровардааст:[4] Тарошидам чу мӯйи риш аз бех, «Тароши мӯям» омад соли таърих. Ки бар ин асос, соли ин риштарошӣ («Тароши мӯям» ба ҳисоби абҷад) 997 муҳосиба мешавад. Соли умумӣ шудани ин ҳукм 1007 будааст. Алоқаи Шоҳ Аббос ба мӯйлаб гузоштани мардон ба ҳадде буд, ки ҳуқуқ ва дастмузди сипоҳиён ба тӯли мӯйлаби онон муртабит шуд. Бад-ин тартиб, мӯйлабҳои баланд ва аз буногуш овехта равнақ ёфт. Гоҳ иловаҳуқуқи мӯйлаб ба мардуми вилояте ҳавола мешуд ва ҳамин ҳавола мӯҷиб шуд истилоҳи «боҷи мӯйлаб» шакл бигирад.[5] Агарчи дар давраи Афшория ва Зандия подшоҳони Эрон риш доштаанд, вале дар давраи Қоҷор мӯйлаб муҷаддадан аҳамияти худро бозёфт. Дар давраи салтанати Носируддиншоҳ ва ҳукумати Комронмирзо бар Теҳрон, асокири Теҳрон мӯйлабҳое ба ашколи мухталиф доштанд.[6] Бо коста шудани аҳамияти мӯйлаб, бархе подшоҳони муосир монанди Аҳмадшоҳ ва Муҳаммадризо Паҳлавӣ риш ё мӯйлаб надоштанд.[1] == Анвои мӯйлаб == [[Акс:Drawing of Adolf Hitler.jpg|мини|350x350пкс|Мӯйлаби ҳитлерӣ (баъд аз қудратгирии вай дар Олмон, ин мӯйлаб ба суръат дар ҷаҳон муд шуд).]] Дар мусобиқоти ҷаҳонӣ анвои мӯйлабҳо ба шаш дастаи гуногун тақсим мешаванд. Дар соири милал, табақабандиҳои дигаре барои мӯйлаб вуҷуд дорад. Аз сӯйи дигар, бархе аз анвои моделҳои мӯйлаб вобаста ба ашхос буда ва номи худро аз аввалин (ё маъруфтарин) соҳиби худ гирифтаанд. Мӯйлаби ҳитлерӣ, дугласӣ, сталинӣ ва чингизӣ аз ин навъанд.[2] === Мусобиқоти байналмилалӣ === Мусобиқоти байналмилалӣ барои интихоби аҷибтарин, зеботарин ё пурпуштарин мӯйлабҳо то соли 2007 ба сурати дусолона ва аз он ба баъд ҳамасола баргузор мешавад. Ширкаткунандагон дар ин гуна мусобиқот «нишон додани мардонагӣ»-ро аз далоили баргузории ин мусобиқот медонанд. Ин мусобиқот дар се класс ва чандин гурӯҳи мухталиф анҷом шуда ва ширкаткунандагон дар дастаи тахассусии худ бо дигарон ба рақобат мепардозанд. Номи барандагони ин мусобиқот дар китоби рекордҳои ҷаҳонии Гиннес сабт мешавад. Ширкаткунандагони ин мусобиқот мӯйлаби худро ба шаклҳое монанди дарвозаи шаҳрҳо, исколаҳо ва ҳатто пулҳо ороиш медиҳанд.[9][10][11][12] Тӯлонитарин рекорди сабтшуда барои мӯйлаб мутааллиқ ба фарде дар Ҳиндустон аст, ки дар соли 2004 сабт шудааст. Ӯ бо кӯтоҳ накардани мӯйлаби худ ба муддати 22 сол муваффақ шуд ба рекорди се метру ҳаштод сантиметр даст пайдо кунад. Ин рекорд дар китоби рекордҳои Гиннес низ сабт шудааст.[2] == Фарҳанг ва ҳунар == Филми эронии «Мӯйлаби мардона» бо мазмуни мӯйлаб сохта шудааст.[13] Дар забони форсӣ истилоҳот ва зарбулмасалҳое бо мазмуни мушобеҳ вуҷуд дорад:[14][15] ·        Мӯйлаби касеро дуд додан ·        Тори мӯйлаб гарав гузоштан ·        Аз риш ба мӯйлаб пайванд задан ·        Мӯйлаби касеро чарб кардан ·        Овезон шудани мӯйлаб ·        Зеримӯйлабӣ рад кардан == Дидгоҳи адён == === Ислом === Дар ислом доштани мӯйлаби баланд амали нописанд ва ношоист дониста шудааст. Дар муқобил, гузоштани риш ба унвони нишонаи исломӣ мавриди таъкид қарор гирифтааст. Аз паёмбари ислом нақл шудааст: «Ло ютаввиланна аҳадукум шорибаҳу, фаинна-ш-шайтона яттахизуҳу махбаан ястатиру биҳ». Мӯйлабатонро баланд нигаҳ надоред, зеро шайтон он ҷоро ҷойгоҳи худ қарор медиҳад ва дар он ҷо махфӣ мешавад.[16] Фалсафаи тарошидани мӯйлаб ва фоидаҳои он Нишонаи мусалмон: Аз Муҳаммад ривоят шудааст, ки фармуд: «Шорибро [тавзеҳи 1] аз бех бигиред ва ришро баланд кунед, то шабеҳи яҳудиён ва зардуштиён нашавед».[17][18] Дар ҳадиси дигаре фармуд: «Ҳар кӣ шориби худро нагирад, аз мо нест».[18] Нобудии микроб: Дар ривояти дигаре фармуд: «Шориби худро баланд накунед, ки шайтон [микроб] дар он ҷо ҷой хуш мекунад ва пинҳон мешавад».[18][19] Рафъи ғам ва васвос: Аз Ҷаъфари Содиқ ривоят шудааст, ки фармуд: «Гирифтани шориб, рафъи ғам ва васвосро ба армуғон меоварад».[20] Рафъи дарди дандон ва чашм: Аз Муҳаммад ривоят шудааст, ки фармуд: «Ҳар кас дар рӯзи шанбе ва панҷшанбе шориб ва нохуни худро бигирад, аз дарди дандон ва чашм офият ёбад».[21][22] Вақт ва миқдори гирифтани шориб Аз Муҳаммад ривоят шудааст, ки фармуд: «Мустаҳаб аст мӯйи шорибро ба қадре кӯтоҳ кунад, ки ба ҷилави лаби боло бирасад».[18][23] Дар ҳадис омадааст, ки Ҷаъфари Содиқ шориби худро аз бех метарошид.[18][19] Аз Ҷаъфари Содиқ ривоят шудааст, ки фармуд: «Гирифтани шориб ва нохун аз ҷумъа то ҷумъаи баъд, инсонро аз бемории махав (хура) ҳифз мекунад».[23][24] Дар ҳадис аст, ки касе хидмати Ҷаъфари Содиқ расид ва аз ӯ дуое хост, ки боиси фузунии ризқу рӯзиаш шавад. Ҳазрат фармуд: «Шориб ва нохуни худро дар рӯзи ҷумъа бигир».[25][26] Дар садри ислом, паёмбари ислом барои Хусрави Парвиз нома навишт ва ӯ номаи Муҳаммадро пора кард. Чунонки дар «Таърихи Табарӣ» омада, Хусрави Парвиз ба Бозон, фармонравои Яман нома навишт ва аз ӯ хост, ки ду нафарро аз тарафи ӯ назди Муҳаммад бифиристанд. Бозон низ ду нафар ба номҳои Хусрав ва Бобуя назди Муҳаммад фиристод. Ҳангоме ки он ду нафар назди Муҳаммад расиданд, риши худро тарошида ва мӯйлаб доштанд. Паёмбар бо дидани онҳо ба мӯйлаб гузоштанашон эрод гирифта ва мегӯяд, ба гуфтаи чӣ касе ин корро кардаед? Бобуя ва Хусрав ҷавоб медиҳанд: «Парвардигори мо чунин гуфтааст»; ва Муҳаммад низ мегӯяд: «Вале парвардигори ман гуфта риш бигузорам ва мӯйлаб бисутурам» ва «Биравед ва фардо пеши ман оед».[27] == Нигаред низ == * [[Риш]] == Китобшиносӣ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, 1363. Таърихи Табарӣ ё Таъриху-р-русули ва-л-мулук, ҷилди 3, тарҷумаи Абулқосими Поянда, Теҳрон: Интишороти «Асотир», чопи савум. * Саранҷом, 2007. Пажӯҳиш ва навиштаи Тайиб Тоҳирӣ, виростори каломҳо устод Суруш ва ҷамъе аз содоти Ёрсон, Ироқ, Сулаймония: Институти фарҳангии курд, чопи аввал. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Мӯй]] [[Гурӯҳ:Одам]] mlono83n5ia3sd54g9edarcot2z0902 Ҷоми ҷаҳонии футбол 0 17842 1483514 1481491 2026-08-17T02:39:54Z CommonsDelinker 163 Replacing FIFA_World_Cup_wordmark.svg with [[File:FIFA_World_Cup_wordmark_(2006-2023).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The logo was discontinued in 2 1483514 wikitext text/x-wiki {{дигар мазмунҳо}} {{←|Ҷоми ҷаҳон ФИФА|Ҷоми ҷаҳон ФИФА (ҷоиза)|ҳамчунин}} {{Мусобиқаи футбол | ном = Ҷоми ҷаҳонии футбол | номи аслӣ = {{lang-en|FIFA World Cup}} | логотип = FIFA World Cup wordmark (2006-2023).svg | таъсис = 1930 | бозсозмондиҳӣ = | барҳам = | минтақа = | шумораи дастаҳо = 13 (1930, 1950)<br>15 (1938)<br>16 (1934, 1954—1978)<br>24 (1982—1994)<br>32 (1998—2022)<br>48 (аз 2026) | роҳхат = | мусобиқаҳои алоқаманд = [[Ҷоми ҷаҳонии футболи занон]] | қаҳрамони феълӣ = {{Футбол|ESP}} (2 ҷом) | ғолиби охирин = | пурифтихортарин = {{Футбол|BRA}} (5 ҷом) | телеширкатҳо = | вебгоҳ = [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup fifa.com/worldcup] | мавсими ҷорӣ = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон 2026]]}} {{Season sidebar |image = [[Акс:Spain Starting XI France v Spain 7.24.26-029.jpg|250px]] |caption = [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]], қаҳрамони феълии ҷаҳон |title = Финальные турниры |list = * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1930|1930]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1934|1934]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1938|1938]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1950|1950]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1954|1954]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1958|1958]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1962|1962]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1966|1966]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1970|1970]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1974|1974]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1982|1982]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1986|1986]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1990|1990]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1994|1994]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1998|1998]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2002|2002]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2006|2006]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010|2010]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2014|2014]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]] * ''[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2030|2030]]'' * ''[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2034|2034]]'' }} '''Ҷоми ҷаҳонии футбол''', ки расман '''Ҷоми ҷаҳонии ФИФА''' ({{lang-en|FIFA World Cup}}) ном дорад, инчунин бо номҳои '''Ҷоми ҷаҳон''', '''Чемпионати ҷаҳонии ФИФА''' ва '''Мундиал''' ({{lang-es|Copa Mundial de Fútbol}}) низ маъруф аст, муҳимтарин мусобиқаи байналмилалии футбол ба шумор меравад, ки аз соли 1930 инҷониб баргузор мешавад. Чемпионати ҷаҳон аз ҷониби мақоми роҳбарикунандаи футболи ҷаҳон — [[ФИФА]] ташкил карда мешавад ва дар он дастаҳои мунтахаби миллии мардонаи кишварҳои узви ФИФА аз тамоми қораҳо ҳуқуқи иштирок доранд. [[File:World cup countries best results.png|frameless|right|upright=2]] Мусобиқаҳои финалӣ 1 маротиба дар 4 сол гузаронида мешаванд, ва дар якҷоягӣ бо [[мусобиқаҳои интихоботи минтақавӣ]] 3 сол давом доранд. '''Далелҳо аз таърихи рушди Ҷоми Ҷаҳон''' Ҷоми ҷаҳонии соли 1950, ки дар Бразилия баргузор шуда, аввалин бор буд, ки дар он иштироккунандагони Британияи Кабир ширкат доштанд. Дар соли 1920 дастаҳои Бритониё аз ФИФА хориҷ шуданд, қисме аз онҳо ба далели ба муқобили мамлакатҳое, ки бо онҳо дар вазъияти ҷангӣ буданд, бозӣ кардан нахостанд ва қисме ба нишони эътироз алайҳи таъсири кишварҳои хориҷӣ ба футбол, вале дар соли 1946 бо даъвати ФИФА дубора шомил шуданд<ref>{{Cite web|title=Scotland and the 1950 World Cup|url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/index.shtml|accessdate=2022-05-06|website=bbc.co.uk}}</ref>. Дар ин мусобиқа инчунин бозгашти қаҳрамонҳои Уругвай дар соли 1930 (Уругвай то имрӯз 2 Ҷоми ҷаҳониро баргузор кардааст), ки 2 Ҷоми ҷаҳонии қаблиро бойкот карда буданд<ref>{{Cite web|title=Conheça o Passado para Entender o Futuro|url=https://www.casasdeapostas365.com/copa-mundo-2022/historia/|accessdate=2022-05-06|website=casasdeapostas365.com}}{{Пайванди мурда|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Уругвай пас аз шикаст додани кишвари мизбон Бразилия дар бозӣ бо номи «Мараканасо» (бо португалӣ: Maracanaço) бори дигар пирӯз шуд. Дар мусобиқаҳои байни солҳои 1934 ва 1978, дар ҳар мусобиқа 16 даста иштирок намуданд, ба истиснои соли 1938, вақте ки Утриш пас аз квалификатсия ба Олмон ҳамроҳ шуд ва мусобиқаро 15 даста идома дод. Инчунин соли 1950 тимҳои миллии Ҳиндустон, Шотландия ва Туркия мусобиқаро тарк намуданд ва 13 даста дар мусобиқот иштирок намуд <ref>{{Cite web|title=Were India Banned From World Cup 1950 For Wanting To Play Barefoot?|url=https://worldfootballindex.com/2018/07/india-1950-world-cup-barefoot/|accessdate=2022-05-06|website=worldfootballindex.com}}</ref>. Аксари кишварҳои иштироккунанда аз Урупо ва Амрикои Ҷанубӣ ва ақаллияти хурд аз Амрикои Шимолӣ, Африқо, Осиё ва Уқёнуси Ором буданд. Ин дастаҳо одатан аз дастаҳои Урупо ва Амрикои Ҷанубӣ ба осонӣ мағлуб мешуданд. То соли 1982 ягона мунтахабҳои берун аз Урупо ва Амрикои Ҷанубӣ аз даври аввал баромада тавонистанд: ИМА, 1930 даври нимниҳоӣ; Куба, чорякфинал 1938; Кореяи Шимолӣ, чорякфинал 1966; ва Мексика, ки дар соли 1970 чоряк финал баромаданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Футбол-нопурра}} == Нигаред == * [[Футбол]] * [[Портал:Футбол]] 7ctdw0d5032xjyc7d7m7866k31ncl3n Соли 2016 0 38665 1483522 1377588 2026-08-17T05:28:53Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Рӯйдодҳо */ азнавсози вироиши мақола 1483522 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == Январ == 15 январ — Википедия 15-солагии таъсисёбии худро таҷлил намуд. Википедия 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[декабр]]и соли 2016 == * Дар охири соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2-ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834 бештар...]) == [[ноябр]]и соли 2016 == * [[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926 бештар...]) * [[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ – [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд. :Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент – садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]</ref> * [[14 ноябр]] Оҷонсии иттилоотии [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.<ref>[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html "Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст"]</ref> * Бино ба иттилои хадамоти матбуоти сарвари давлат, [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]</ref> === [[октябр]] соли 2016 === * [[29 октябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин шуда аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид<ref>[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29</ref>. === [[сентябр]] соли 2016 === * [[13 сентябр]] дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.<br />ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.<br />Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}</ref> * [[9 сентябр]] дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}</ref> * Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, журналистони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}</ref><ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/ В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]</ref> * [[8 сентябр]] Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.</ref> * [[3 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.</ref> * [[2 сентябр]]и соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.<ref>[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]</ref> Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.</ref> * [[1 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.<ref>[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]</ref> <!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--><section end=Сентябр/> == [[август]]и [[соли 2016]] == * Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯихати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи "Чарас" ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки намуд ва таркиби [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016 ин қарорашро бекор кард ва Википедия.ру дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию бештар...]) * [[24 август]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Бохтар-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанбе]]ро бо [[вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Бохтар-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст. * [[19 август]] соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]] (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид. == [[ Июн]]и [[соли 2016]] == * [[1 июн]] соли [[2016]] дар [[Википедия]] 293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забонҳои гуногун вироиш гардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] - 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро дарбар мегирифт).<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]</ref> == [[Апрел]]и [[соли 2016]]== * [[22 апрел]] Корхонаи ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] пеш аз ифтитоҳи як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ асос гузошт.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2016-08-26 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}</ref> == [[Март]]и [[соли 2016]]== * [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ "Нафтрасон"]] — дар ш. [[Конибодом]]и [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}</ref><ref>[https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[15 март]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст. Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён” ”пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. Барои афроде, ки феълан бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: "Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад".<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}</ref> == [[январ]]и соли 2016== * <big>[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</big> == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2016]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2016]]'' * [[Абдулвоҳидов Саттор]] - файласуф, моҳи Августи соли 2016 дар [[Даҳана (деҳа, н. Кӯлоб)|деҳаи Даҳана, ноҳияи Кӯлоб]] аз олам гузашт. == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2016| ]] 90i6dm43xaupnoknqgso786e7spl7wm 1483523 1483522 2026-08-17T05:29:49Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Январ */ . 1483523 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == Январ == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[декабр]]и соли 2016 == * Дар охири соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2-ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834 бештар...]) == [[ноябр]]и соли 2016 == * [[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926 бештар...]) * [[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ – [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд. :Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент – садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]</ref> * [[14 ноябр]] Оҷонсии иттилоотии [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.<ref>[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html "Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст"]</ref> * Бино ба иттилои хадамоти матбуоти сарвари давлат, [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]</ref> === [[октябр]] соли 2016 === * [[29 октябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин шуда аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид<ref>[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29</ref>. === [[сентябр]] соли 2016 === * [[13 сентябр]] дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.<br />ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.<br />Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}</ref> * [[9 сентябр]] дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}</ref> * Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, журналистони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2020-05-31 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}</ref><ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/ В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]</ref> * [[8 сентябр]] Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.</ref> * [[3 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.</ref> * [[2 сентябр]]и соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.<ref>[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]</ref> Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.</ref> * [[1 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.<ref>[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]</ref> <!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--><section end=Сентябр/> == [[август]]и [[соли 2016]] == * Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯихати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи "Чарас" ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки намуд ва таркиби [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016 ин қарорашро бекор кард ва Википедия.ру дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию бештар...]) * [[24 август]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Бохтар-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанбе]]ро бо [[вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Бохтар-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст. * [[19 август]] соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]] (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид. == [[ Июн]]и [[соли 2016]] == * [[1 июн]] соли [[2016]] дар [[Википедия]] 293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забонҳои гуногун вироиш гардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] - 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро дарбар мегирифт).<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]</ref> == [[Апрел]]и [[соли 2016]]== * [[22 апрел]] Корхонаи ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] пеш аз ифтитоҳи як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ асос гузошт.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2016-08-26 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}</ref> == [[Март]]и [[соли 2016]]== * [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ "Нафтрасон"]] — дар ш. [[Конибодом]]и [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}</ref><ref>[https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[15 март]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст. Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён” ”пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. Барои афроде, ки феълан бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: "Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад".<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}</ref> == [[январ]]и соли 2016== * <big>[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</big> == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2016]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2016]]'' * [[Абдулвоҳидов Саттор]] - файласуф, моҳи Августи соли 2016 дар [[Даҳана (деҳа, н. Кӯлоб)|деҳаи Даҳана, ноҳияи Кӯлоб]] аз олам гузашт. == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2016| ]] 7xdul1idtto7ffdgh8f7nxja0su3l5x 1483536 1483523 2026-08-17T06:02:10Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Рӯйдодҳо */ азнавсози вироиши мақола 1483536 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Арабистони Саудӣ баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] lw178p2e6tq71bokqjc0u9go7x7ndjx 1483538 1483536 2026-08-17T06:13:33Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Май */ азнавсози вироиши мақола 1483538 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 7w64ice1ludl9s3hookutb62w5dc7z2 1483548 1483538 2026-08-17T07:28:13Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсози вироиши мақола 1483548 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[19 август]] — варзишгари тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи гурзандозии Бозиҳои тобистонаи олимпии Рио-де-Жанейро ғолиб шуда, медали тилло ба даст овард. Ӯ гурзро ба масофаи 78,68 метр ҳаво дод.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 август]] — роҳи оҳани [[Душанбе]] — [[Қӯрғонтеппа]] — [[Кӯлоб]], аз ҷумла қитъаи [[Ваҳдат]] — [[Ёвон]] мавриди истифода қарор гирифт. Ин [[роҳи оҳан]] барои рушди нақлиёт, иқтисодиёти [[вилояти Хатлон]] ва беҳтар гардидани ҳамлу нақли мусофирону бор аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/15372 |title=Ба истифода супоридани роҳи оҳани Душанбе — Қӯрғонтеппа — Кӯлоб |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар [[ноҳияи Данғара]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон чорабиниҳои Рӯзи дониш ва оғози соли нави таҳсил баргузор гардида, [[Донишгоҳи давлатии Данғара]] ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/12908 |title=Сафарҳои дохилӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-01 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[2 сентябр]] — Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон расман даргузашти [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] тасдиқ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 |title=Правительственный портал Республики Узбекистан |website=Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон |date=2016-09-02 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[3 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои иштирок дар маросими видоъ бо [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов]] ба шаҳри [[Самарқанд]] сафар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12921 |title=Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-03 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашти низомӣ баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12936 |title=Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-08 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоӣ баргузор гардид. Дар он 52 ҳазор донишҷӯ, хонанда ва кормандони муассисаҳои давлатӣ иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/09/shestvie-po-sluchayu-dnya-nezavisimosti-respubliki-tadzhikistan/ |title=Шествие по случаю Дня независимости Республики Таджикистан |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявии шаҳри [[Душанбе]] тантанаҳои фарҳангӣ ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[13 сентябр]] — дар [[ноҳияи Спитамен]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон корхонаи истеҳсолии [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] ба истифода дода шуд. Корхона ба истеҳсоли қубурҳо ва профилҳои металлӣ машғул буда, иқтидори солонаи он 60 ҳазор тонна металлро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-13 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Октябр]] === * [[26 октябр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро қабул намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[29 октябр]] — дар [[Роғун]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] маросими оғози бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13405 |title=Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-10-29 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Ноябр]] === * [[8 ноябр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро якдилона ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === 14 ноябр === * [[14 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] як қатор қонунҳо, аз ҷумла '''Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»''' ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро ба имзо расонид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13503 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-11-14 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Декабр]] === * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми солонаи худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/missives/12756 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-12-22 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] q0ggj5sv9lo8y8i2b1bwzblgopgrcxz 1483549 1483548 2026-08-17T07:37:37Z Шухрат Саъдиев 5132 /* 14 ноябр */ илова 1483549 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[19 август]] — варзишгари тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи гурзандозии Бозиҳои тобистонаи олимпии Рио-де-Жанейро ғолиб шуда, медали тилло ба даст овард. Ӯ гурзро ба масофаи 78,68 метр ҳаво дод.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 август]] — роҳи оҳани [[Душанбе]] — [[Қӯрғонтеппа]] — [[Кӯлоб]], аз ҷумла қитъаи [[Ваҳдат]] — [[Ёвон]] мавриди истифода қарор гирифт. Ин [[роҳи оҳан]] барои рушди нақлиёт, иқтисодиёти [[вилояти Хатлон]] ва беҳтар гардидани ҳамлу нақли мусофирону бор аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/15372 |title=Ба истифода супоридани роҳи оҳани Душанбе — Қӯрғонтеппа — Кӯлоб |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар [[ноҳияи Данғара]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон чорабиниҳои Рӯзи дониш ва оғози соли нави таҳсил баргузор гардида, [[Донишгоҳи давлатии Данғара]] ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/12908 |title=Сафарҳои дохилӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-01 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[2 сентябр]] — Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон расман даргузашти [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] тасдиқ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 |title=Правительственный портал Республики Узбекистан |website=Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон |date=2016-09-02 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[3 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои иштирок дар маросими видоъ бо [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов]] ба шаҳри [[Самарқанд]] сафар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12921 |title=Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-03 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашти низомӣ баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12936 |title=Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-08 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоӣ баргузор гардид. Дар он 52 ҳазор донишҷӯ, хонанда ва кормандони муассисаҳои давлатӣ иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/09/shestvie-po-sluchayu-dnya-nezavisimosti-respubliki-tadzhikistan/ |title=Шествие по случаю Дня независимости Республики Таджикистан |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявии шаҳри [[Душанбе]] тантанаҳои фарҳангӣ ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[13 сентябр]] — дар [[ноҳияи Спитамен]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон корхонаи истеҳсолии [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] ба истифода дода шуд. Корхона ба истеҳсоли қубурҳо ва профилҳои металлӣ машғул буда, иқтидори солонаи он 60 ҳазор тонна металлро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-13 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Октябр]] === * [[26 октябр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро қабул намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[29 октябр]] — дар [[Роғун]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] маросими оғози бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13405 |title=Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-10-29 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Ноябр]] === * [[8 ноябр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро якдилона ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[14 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] як қатор қонунҳо, аз ҷумла '''Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»''' ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро ба имзо расонид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13503 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-11-14 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[18 ноябр]] — — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Сарбанд]] ба оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии '''Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»''' ҳусни оғоз бахшид. Ҳамзамон, дар Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи «Азот» марҳилаи дуюми таҷдиду навсозии корхона оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Шуруъи таҷдид ва азнавсозии корхонаи саноатии «Азот» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> === [[Декабр]] === * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми солонаи худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/missives/12756 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-12-22 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] oe4wkawz8db18li75c3lq0appanecp1 1483550 1483549 2026-08-17T07:42:08Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Декабр */ илова 1483550 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[19 август]] — варзишгари тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи гурзандозии Бозиҳои тобистонаи олимпии Рио-де-Жанейро ғолиб шуда, медали тилло ба даст овард. Ӯ гурзро ба масофаи 78,68 метр ҳаво дод.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 август]] — роҳи оҳани [[Душанбе]] — [[Қӯрғонтеппа]] — [[Кӯлоб]], аз ҷумла қитъаи [[Ваҳдат]] — [[Ёвон]] мавриди истифода қарор гирифт. Ин [[роҳи оҳан]] барои рушди нақлиёт, иқтисодиёти [[вилояти Хатлон]] ва беҳтар гардидани ҳамлу нақли мусофирону бор аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/15372 |title=Ба истифода супоридани роҳи оҳани Душанбе — Қӯрғонтеппа — Кӯлоб |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар [[ноҳияи Данғара]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон чорабиниҳои Рӯзи дониш ва оғози соли нави таҳсил баргузор гардида, [[Донишгоҳи давлатии Данғара]] ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/12908 |title=Сафарҳои дохилӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-01 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[2 сентябр]] — Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон расман даргузашти [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] тасдиқ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 |title=Правительственный портал Республики Узбекистан |website=Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон |date=2016-09-02 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[3 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои иштирок дар маросими видоъ бо [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов]] ба шаҳри [[Самарқанд]] сафар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12921 |title=Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-03 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашти низомӣ баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12936 |title=Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-08 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоӣ баргузор гардид. Дар он 52 ҳазор донишҷӯ, хонанда ва кормандони муассисаҳои давлатӣ иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/09/shestvie-po-sluchayu-dnya-nezavisimosti-respubliki-tadzhikistan/ |title=Шествие по случаю Дня независимости Республики Таджикистан |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявии шаҳри [[Душанбе]] тантанаҳои фарҳангӣ ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[13 сентябр]] — дар [[ноҳияи Спитамен]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон корхонаи истеҳсолии [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] ба истифода дода шуд. Корхона ба истеҳсоли қубурҳо ва профилҳои металлӣ машғул буда, иқтидори солонаи он 60 ҳазор тонна металлро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-13 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Октябр]] === * [[26 октябр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро қабул намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[29 октябр]] — дар [[Роғун]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] маросими оғози бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13405 |title=Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-10-29 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Ноябр]] === * [[8 ноябр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро якдилона ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[14 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] як қатор қонунҳо, аз ҷумла '''Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»''' ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро ба имзо расонид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13503 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-11-14 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[18 ноябр]] — — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Сарбанд]] ба оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии '''Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»''' ҳусни оғоз бахшид. Ҳамзамон, дар Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи «Азот» марҳилаи дуюми таҷдиду навсозии корхона оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Шуруъи таҷдид ва азнавсозии корхонаи саноатии «Азот» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> === [[Декабр]] === * [[8 декабр]] — — навбати дуюми [[Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт мавриди истифода қарор гирифт. Бо ба истифода додани навбати дуюм иқтидори умумии Марказ, якҷо бо навбати аввал, ба 400 МВт расид. Дар маросими ифтитоҳ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок намуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/speeches/12444 |title=Суханронӣ дар бораи навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии «Душанбе-2» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми солонаи худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/missives/12756 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-12-22 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] qy7pd6a91os71pzknbn3d8hbeaowneh 1483555 1483550 2026-08-17T08:47:10Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Март */ илова 1483555 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] 15 январи соли 2001 ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[3 март]] — [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. * Рӯихати шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт: * [[Ноҳияи Ҳисор]] - [[Ҳисор|шаҳри Ҳисор]]; * * [[Ноҳияи Тавилдара]] - [[ноҳияи Сангвор]]; * * [[Ноҳияи Ҷиргатол]] - [[ноҳияи Лахш]]; * * Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ - [[ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ]]; * * [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] - [[ноҳияи Дӯстӣ]]; * * [[Ноҳияи Қумсангир]] - [[ноҳияи Ҷайҳун]]; * * [[Ноҳияи Шӯрообод]] - [[ноҳияи Шамсиддин Шоҳин]]; * * Шаҳри [[Қайроққум]] - [[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]]; * * Шаҳри [[Чкаловск]] - [[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]]; * * [[Ноҳияи Ғончӣ]] - [[ноҳияи Деваштич]]; * * [[Обанбори Қайроққум]] - [[Обанбори Баҳри тоҷик]]. <ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026|language=tg|}}</ref> * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[19 август]] — варзишгари тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи гурзандозии Бозиҳои тобистонаи олимпии Рио-де-Жанейро ғолиб шуда, медали тилло ба даст овард. Ӯ гурзро ба масофаи 78,68 метр ҳаво дод.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 август]] — роҳи оҳани [[Душанбе]] — [[Қӯрғонтеппа]] — [[Кӯлоб]], аз ҷумла қитъаи [[Ваҳдат]] — [[Ёвон]] мавриди истифода қарор гирифт. Ин [[роҳи оҳан]] барои рушди нақлиёт, иқтисодиёти [[вилояти Хатлон]] ва беҳтар гардидани ҳамлу нақли мусофирону бор аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/15372 |title=Ба истифода супоридани роҳи оҳани Душанбе — Қӯрғонтеппа — Кӯлоб |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар [[ноҳияи Данғара]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон чорабиниҳои Рӯзи дониш ва оғози соли нави таҳсил баргузор гардида, [[Донишгоҳи давлатии Данғара]] ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/12908 |title=Сафарҳои дохилӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-01 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[2 сентябр]] — Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон расман даргузашти [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] тасдиқ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 |title=Правительственный портал Республики Узбекистан |website=Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон |date=2016-09-02 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[3 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои иштирок дар маросими видоъ бо [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов]] ба шаҳри [[Самарқанд]] сафар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12921 |title=Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-03 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашти низомӣ баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12936 |title=Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-08 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоӣ баргузор гардид. Дар он 52 ҳазор донишҷӯ, хонанда ва кормандони муассисаҳои давлатӣ иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/09/shestvie-po-sluchayu-dnya-nezavisimosti-respubliki-tadzhikistan/ |title=Шествие по случаю Дня независимости Республики Таджикистан |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявии шаҳри [[Душанбе]] тантанаҳои фарҳангӣ ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[13 сентябр]] — дар [[ноҳияи Спитамен]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон корхонаи истеҳсолии [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] ба истифода дода шуд. Корхона ба истеҳсоли қубурҳо ва профилҳои металлӣ машғул буда, иқтидори солонаи он 60 ҳазор тонна металлро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-13 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Октябр]] === * [[26 октябр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро қабул намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[29 октябр]] — дар [[Роғун]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] маросими оғози бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13405 |title=Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-10-29 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Ноябр]] === * [[8 ноябр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро якдилона ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[14 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] як қатор қонунҳо, аз ҷумла '''Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»''' ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро ба имзо расонид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13503 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-11-14 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[18 ноябр]] — — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Сарбанд]] ба оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии '''Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»''' ҳусни оғоз бахшид. Ҳамзамон, дар Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи «Азот» марҳилаи дуюми таҷдиду навсозии корхона оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Шуруъи таҷдид ва азнавсозии корхонаи саноатии «Азот» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> === [[Декабр]] === * [[8 декабр]] — — навбати дуюми [[Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт мавриди истифода қарор гирифт. Бо ба истифода додани навбати дуюм иқтидори умумии Марказ, якҷо бо навбати аввал, ба 400 МВт расид. Дар маросими ифтитоҳ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок намуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/speeches/12444 |title=Суханронӣ дар бораи навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии «Душанбе-2» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми солонаи худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/missives/12756 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-12-22 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] in5irw0hsqvkxyco4jobrjyv6evyak7 1483559 1483555 2026-08-17T08:56:56Z Шухрат Саъдиев 5132 илова ва таҳрир 1483559 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] [[15 январ|15 январи]] [[соли 2001]] ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[3 март]] — [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. * Рӯихати шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт: * [[Ноҳияи Ҳисор]] - [[Ҳисор|шаҳри Ҳисор]]; * * [[Ноҳияи Тавилдара]] - [[ноҳияи Сангвор]]; * * [[Ноҳияи Ҷиргатол]] - [[ноҳияи Лахш]]; * * Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ - [[ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ]]; * * [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] - [[ноҳияи Дӯстӣ]]; * * [[Ноҳияи Қумсангир]] - [[ноҳияи Ҷайҳун]]; * * [[Ноҳияи Шӯрообод]] - [[ноҳияи Шамсиддин Шоҳин]]; * * Шаҳри [[Қайроққум]] - [[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]]; * * Шаҳри [[Чкаловск]] - [[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]]; * * [[Ноҳияи Ғончӣ]] - [[ноҳияи Деваштич]]; * * [[Обанбори Қайроққум]] - [[Обанбори Баҳри тоҷик]]. <ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026|language=tg|}}</ref> * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[19 август]] — варзишгари тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи гурзандозии Бозиҳои тобистонаи олимпии Рио-де-Жанейро ғолиб шуда, медали тилло ба даст овард. Ӯ гурзро ба масофаи 78,68 метр ҳаво дод.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 август]] — роҳи оҳани [[Душанбе]] — [[Қӯрғонтеппа]] — [[Кӯлоб]], аз ҷумла қитъаи [[Ваҳдат]] — [[Ёвон]] мавриди истифода қарор гирифт. Ин [[роҳи оҳан]] барои рушди нақлиёт, иқтисодиёти [[вилояти Хатлон]] ва беҳтар гардидани ҳамлу нақли мусофирону бор аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/15372 |title=Ба истифода супоридани роҳи оҳани Душанбе — Қӯрғонтеппа — Кӯлоб |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар [[ноҳияи Данғара]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон чорабиниҳои Рӯзи дониш ва оғози соли нави таҳсил баргузор гардида, [[Донишгоҳи давлатии Данғара]] ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/12908 |title=Сафарҳои дохилӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-01 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[2 сентябр]] — Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон расман даргузашти [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] тасдиқ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 |title=Правительственный портал Республики Узбекистан |website=Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон |date=2016-09-02 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[3 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои иштирок дар маросими видоъ бо [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов]] ба шаҳри [[Самарқанд]] сафар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12921 |title=Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-03 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашти низомӣ баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12936 |title=Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-08 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоӣ баргузор гардид. Дар он 52 ҳазор донишҷӯ, хонанда ва кормандони муассисаҳои давлатӣ иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/09/shestvie-po-sluchayu-dnya-nezavisimosti-respubliki-tadzhikistan/ |title=Шествие по случаю Дня независимости Республики Таджикистан |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявии шаҳри [[Душанбе]] тантанаҳои фарҳангӣ ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[13 сентябр]] — дар [[ноҳияи Спитамен]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон корхонаи истеҳсолии [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] ба истифода дода шуд. Корхона ба истеҳсоли қубурҳо ва профилҳои металлӣ машғул буда, иқтидори солонаи он 60 ҳазор тонна металлро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-13 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Октябр]] === * [[26 октябр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро қабул намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[29 октябр]] — дар [[Роғун]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] маросими оғози бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13405 |title=Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-10-29 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Ноябр]] === * [[8 ноябр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро якдилона ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[14 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] як қатор қонунҳо, аз ҷумла '''Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»''' ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро ба имзо расонид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13503 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-11-14 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[18 ноябр]] — — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Сарбанд]] ба оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии '''Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»''' ҳусни оғоз бахшид. Ҳамзамон, дар Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи «Азот» марҳилаи дуюми таҷдиду навсозии корхона оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Шуруъи таҷдид ва азнавсозии корхонаи саноатии «Азот» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> === [[Декабр]] === * [[8 декабр]] — — навбати дуюми [[Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт мавриди истифода қарор гирифт. Бо ба истифода додани навбати дуюм иқтидори умумии Марказ, якҷо бо навбати аввал, ба 400 МВт расид. Дар маросими ифтитоҳ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок намуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/speeches/12444 |title=Суханронӣ дар бораи навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии «Душанбе-2» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми солонаи худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/missives/12756 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-12-22 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] k4ujmww1g893rvewg5v0u24xz21mmsk Боязиди Бастомӣ 0 58826 1483537 1477122 2026-08-17T06:08:55Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483537 wikitext text/x-wiki {{Шахсият/Ислом|фақеҳ}} '''Абуязид Тайфур ибни Исо ибни Одам ибни Сурушон''', лақабаш '''«Султону-л-орифин»''' ва '''«Бурҳону-л-муҳаққиқин»''' ({{lang-ar|أبو يزيد البسطامي}}; ? — 857, Бастом) — мутафаккири маъруф, асосгузори [[тайфурия]], аз машоихи бузурги суфия, табақаи аввалӣ ва аз машҳуртарин орифони форсу тоҷики асрҳои 8-9. == Зиндагинома == Аҷдоди пешини Боязиди Бастомӣ пайрави [[зардуштия]] буданд ва дар давраи ҳаёти бобояш аҳли хонадон дини исломро қабул карданд. Аз Боязиди Бастомӣ осори мукаммале боқӣ намондааст. Дар бораи ҳаёт ва фаъолияти ӯ нақлу ривоятҳои мухталифе боқӣ мондаанд. Аз ҷумла, роҷеъ ба меҳру муҳаббати зиёд доштани ӯ ва модараш нисбати ҳамдигар ҳикоятҳои зиёде мавҷуданд. Масалан, «Гуфт: Он кор, ки онро бозпасини корҳо медонистам, пешини ҳама буд ва он ризои модар буд» ва «Гуфт: Ҷумлаи он чӣ дар риёзат ва муҷоҳадот ва ғурбат меҷустам, дар он ёфтам, ки як шаб модар аз ман об хост, рафтам то об орам, дар кӯза об набуд ва дар сабӯ эҳтиётӣ кардам, об набуд. Ба ҷӯй рафтам ва об овардам, модар хуфта буд ва шаб сард буд, кӯза дар даст медоштам, чун аз хоб баромад, огоҳ шуд, об хӯрд ва маро дуо кард ва ҳамчунон кӯза дар дасти ман фасурда шуд. Гуфт: Чаро аз даст наниҳодӣ? Гуфтам: Тарсидам, ки ту бедор шавӣ ва ман ҳозир набошам» (<ref>«[[Тазкиратулавлие|Тазкирату-л-авлиё]]»</ref>). == Андешаҳои фалсафӣ == Андешаҳои бебоконаи Боязиди Бастомӣ, ки дар таърихи афкори фалсафӣ ва иҷтимоӣ-ахлоқии халқҳои форсу тоҷик бо номи шатҳиёт маълуманд, тавассути муридон, пайравон ва дӯстонаш аз даҳон ба даҳон гузашта, баъдтар дар тазкираю китобҳо сабт гардидаанд. == Таълимот == Боязиди Бастомӣ яке аз асосгузорони таълимоти «фано ва бақо» мебошад. Мувофиқи ақидаи ӯ, чун суфӣ аз хусусиёти шахсӣ, ирода, майлу рағбат, кайфу ишрат ва завқи дунявӣ барӣ гардида, тамоми фикру зикр ва хаёлу диққати худро ба ҷониби маҳдуд (Худо) равона кунад, саранҷом табиати рӯҳонӣ бар ҳайвонӣ, маънавӣ бар моддӣ ғолиб омада, солик гӯё табиати Худоӣ пайдо мекунад ва дар байни ӯ ва Худо фарқе намонда, ҳар ду ба ҳам як мешаванд. Ҳарчанд суханони шатҳомезро қабл аз Боязиди Бастомӣ дар алфози [[Робиаи Адавия]], [[Адҳам|Иброҳими Адҳам]] ва дигарон низ пайдо кардан мумкин аст, ки дар ҳоли сукр ва ғояти ишқ баён мекарданд, вале бо боварии комил гуфтан мумкин, ки шатҳиёти Боязиди Бастомӣ шӯри хос ва хусусияти бебоконае доранд. Чун шатҳиёти Боязиди Бастомӣ дар ҳавсалаи аҳли зоҳири шариати ислом намеғунҷад, вайро ба куфру илҳод гунаҳкор карда, борҳо аз шаҳраш, яъне Бистом, берун карданд. Шатҳиёти Боязиди Бастомӣ дар «[[Тазкиратулавлие|Тазкирату-л-авлиё]]» оварда шудаанд. Масалан: «Боязид гуфт: (ба дӯстонаш) агар ҳоли худ аз шумо пинҳон дорам, забони маломат дароз кунед ва агар макшуф дорам, шумо тоқати он наёред. Бо шумо чӣ бояд кард? Пас, чун бирафт ва Мадинаро зиёрат кард, дар хотираш бигузашт, ки ба хидмати модар равад. Бо ҷамъе рӯй ба Бистом ниҳод, хабар дар шаҳр афтод, аҳли Бистом то ба ду роҳ ба истиқбол берун омаданд… Чун наздики ӯ расиданд, шайх қурсе нон аз дукон бигирифт ва Рамазон буд ва хӯрдан гирифт. Чун он бидиданд, ҷумла аз ӯ гаштанд. Шайх асҳобро гуфт: Дидед, ки масъалае аз шариат кор бастам, ҳама халқ маро рад карданд». Ё ки: "Як бор азми ҳаҷ кард ва манзиле чанд бирафт ва бозомад. Гуфтанд: Ту ҳаргиз азми фасх накардаӣ, ин вақт чун афтод? Гуфт: Дар роҳ зангиеро дидам, теғе кашида, маро гуфт: Агар бозгардӣ нек, вагарна сарат аз тан ҷудо кунам. Пас, гуфт: «Худойро ба Бистом гузоштӣ ва рӯй ба Каъба овардӣ». Ё худ: «Марде пеши ӯ омад. Бипурсид, ки куҷо меравӣ? Гуфт: Ба ҳаҷ. Гуфт: Чӣ дорӣ? Гуфт: Дувист дирам. Гуфт: Ба ман деҳ, ки соҳибаёлам ва ҳафт бор гирди ман бозгард, ки ҳаҷҷи ту ин аст. Чунон кард ва ин мард боз гашт». Дар шатҳиёти Боязиди Бастомӣ сифат ва хусусиятҳои худоӣ ба инсон нисбат дода шудаанд. Вай мартабаи худро аз мартабаи пайғамбар болотар гузошта, дар ирфон ва олами рӯҳии ислом ҷунбиши азиме ба миён овард. Боязиди Бастомӣ ба ин васила дар шароити асримиёнагии феодалӣ мақоми инсонро баланд бардоштааст. Таълимоти суфиёнаи Боязиди Бастомӣ ба ташаккули афкори орифонаи намояндагони баъдинаи ин маслак чун [[Саноӣ|Маҷдуддини Саноӣ]], [[Аттор|Фаридуддини Аттор]], [[Ҷалолиддини Румӣ]], [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] ва дигарон нақши муайяне гузоштааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди Бастомӣ|3|муаллиф=А. Муҳаммадхоҷаев. }} {{Нақшбандия}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Тасаввуф]] 905atyi7kq8ozo7zvu2rcor0sq5ickl Гурӯҳ:Дини масеҳӣ 14 64223 1483613 597524 2026-08-17T10:50:03Z Zosya95 54344 1483613 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 Рӯйдодҳои соли 2016 0 140513 1483551 1377585 2026-08-17T08:24:53Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1483551 wikitext text/x-wiki == [[Тоҷикистон дар соли 2016]] == == [[декабр]]и соли 2016 == * Дар охири соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2-ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834 бештар...]) == [[ноябр]]и соли 2016 == * [[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926 бештар...]) * [[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ – [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд. :Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент – садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]</ref> * [[14 ноябр]] Оҷонсии иттилоотии [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.<ref>[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html "Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст"]</ref> * [[14 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]</ref> === [[октябр]] соли 2016 === * [[29 октябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин шуда аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид<ref>[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29</ref>. === [[сентябр]] соли 2016 === * [[13 сентябр]] дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.<br />ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.<br />Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}</ref> * [[9 сентябр]] дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}</ref> * Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, журналистони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}</ref><ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/ В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]</ref> * [[8 сентябр]] Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.</ref> * [[3 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.</ref> * [[2 сентябр]]и соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.<ref>[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]</ref> Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.</ref> * [[1 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.<ref>[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]</ref> <!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--><section end=Сентябр/> == [[август]]и [[соли 2016]] == * Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯйхати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи "Чарас" ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки намуд ва таркиби [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016 ин қарорашро бекор кард ва ВП русӣ дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию бештар...]) * [[24 август]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанберо]] бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст. * [[19 август]] соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]] (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид. == [[Июн]]и [[соли 2016]] == * [[1 июн]] соли [[2016]] дар Википедиа 293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забоноҳои гуногун вироишгардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] - 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро дарбар мегирифт).<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]</ref> == [[Апрел]]и [[соли 2016]]== * [[22 апрел]] Корхонаи ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] пеш аз ифтитоҳи як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ асос гузошт.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}</ref> == [[Март]]и [[соли 2016]]== * [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ "Нафтрасон"]] — дар ш. [[Конибодом]]и [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}</ref><ref>[https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[15 март]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст. Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён” ”пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. Барои афроде, ки феълан бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: "Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад".<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}</ref> ==Донистаниҳо== * Вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи [[22 май]]и [[соли 2016]] таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)<ref>{{Cite web |url=http://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid/ |title=Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шуд. |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2021-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420111956/https://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid }}</ref> * [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. * Рӯихати шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт: * [[Ноҳияи Ҳисор]] - [[Ҳисор|шаҳри Ҳисор]]; * * [[Ноҳияи Тавилдара]] - [[ноҳияи Сангвор]]; * * [[Ноҳияи Ҷиргатол]] - [[ноҳияи Лахш]]; * * Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ - [[ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ]]; * * [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] - [[ноҳияи Дӯстӣ]]; * * [[Ноҳияи Қумсангир]] - [[ноҳияи Ҷайҳун]]; * * [[Ноҳияи Шӯрообод]] - [[ноҳияи Шамсиддин Шоҳин]]; * * Шаҳри [[Қайроққум]] - [[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]]; * * Шаҳри [[Чкаловск]] - [[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]]; * * [[Ноҳияи Ғончӣ]] - [[ноҳияи Деваштич]]; * * [[Обанбори Қайроққум]] - [[Обанбори Баҳри тоҷик]]. * Ғайр аз ин, ба ифтихори Пешвои миллат шаҳрак дар ҷамоати Сучони ноҳияи Шуғнон [[Раҳмонобод]] номгузорӣ шуд. Ин шаҳрак бо ташаббуси президенти Тоҷикистон тирамоҳи соли гузашта дар мавзеи Питовдашт барои сокинони моҳи июли соли 2015 аз селфароӣ осебдида бунёд гардид.<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://archive.today/20160308115206/http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |archivedate=2016-03-08 }}</ref> == [[январ]]и [[соли 2016]]== * <big>[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</big> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2016]] b4muvs1h2wo7vpsrtko5vdz9bvahl41 1483554 1483551 2026-08-17T08:44:22Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Донистаниҳо */ Донистаниҳо 1483554 wikitext text/x-wiki == [[Тоҷикистон дар соли 2016]] == == [[декабр]]и соли 2016 == * Дар охири соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2-ро бо иқтидори 300 мегаватт мавриди истифода қарор доданд, ки он имконияти энергетикии мамлакатро ба таври назаррас афзун менамояд.([http://president.tj/node/13834 бештар...]) == [[ноябр]]и соли 2016 == * [[18 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади ошноӣ бо тарзи зисту зиндагонии сокинон, иштирок дар маросими мавриди баҳрабардорӣ қарор додан ва оғози сохтмони чанд иншооти муҳим ба шаҳри [[Сарбанд]]и [[вилояти Хатлон]] ташриф овард. Дар Сарбанд Пешвои миллат бо фаъолият ва ҷараёни татбиқи Лоиҳаи барқарорсозии таҷҳизоти истеҳсолии энергияи барқи [[Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» (барқарорсозӣ)|Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»]] инчунин бо ифтитоҳи марҳалаи дуюми таҷдиду навсозии [[ҶСК «Азот»]] шинос шуд. Дар ҷараёни боздиди кории худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҳузури кормандони Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» ва сокинону фаъолони ин шаҳри саноатӣ суханронӣ карда, перомуни амалишавии барномаҳои давлатии рушди иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ва тадбирҳои таъмини некуаҳволии сокинон ибрози андеша намуданд. ([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26926 бештар...]) * [[16 ноябр]] Ба хотири арҷгузорӣ ва эҳтиром ба мансаби олии давлатӣ – [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ҳамчун рамзи садоқат ба Ватан, Президент ва миллат, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти таҷрибаи байналмилалӣ ва воқеияти ҳаёти ҳуқуқии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ворид намудани илова ба [[Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"]]-ро ба баррасии [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар лоиҳаи пешниҳодшуда масъалаи ба рӯзҳои ид илова намудани таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таърихи [[16 ноябр]] пешбинӣ шуд. Ҳамин тариқ лоиҳаи мазкур [[14 март]]и [[соли 2016]] аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардида, Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон онро [[15 апрел]]и [[соли 2016]] ҷонибдорӣ намуд. :Соли равон мардуми шарафманди тоҷик нахустин маротиба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент – садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26880 РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ ВА САДОҚАТ]</ref> * [[14 ноябр]] Оҷонсии иттилоотии [[«ТojNews»]] бо қарори ҷаласаи муассис,созмони иҷтимоии «Индем» аз [[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст.<ref>[https://www.asiaplus.tj/tj/news/tajikistan/society/20161114/233181 Қатъи фаъолияти хабаргузории мустақили TojNews]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.ozodi.mobi/a/tojnews-agency-stop-working-/28114382.html "Баста шудани Тоҷнюс сигнали бад аст"]</ref> * [[14 ноябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] [[қонун]]и конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хидматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба имзо расонид. [[Қонун]] дар таҳрири нав қабул карда шуда, [[8 ноябр]]и [[соли 2016]] онро [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] якдилона ҷонибдорӣ намуд.Нигаред муфассал:([http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=26874 бештар...])<ref>[http://www.jumhuriyat.tj/index.php?id=18&start=0 ҚОНУНИ КОНСТИТУТСИОНИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ТАЪМИНОТИ ИҶТИМОӢ, ХИЗМАТРАСОНӢ ВА МУҲОФИЗАТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН]</ref> === [[октябр]] соли 2016 === * [[29 октябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] худ савори булдозери вазнин шуда аз соати 10-и субҳ то 11:30 расо якуним соат бо пеш кардани сангу шағал маҷрои дарёи Вахшро баста ба бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ҳусни оғоз бахшид<ref>[http://www.president.tj/node/13405 Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун] // '''PRESIDENT.TJ''' — 29 октябри 2016, 12:29</ref>. === [[сентябр]] соли 2016 === * [[13 сентябр]] дар [[ноҳияи Спитаман]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] расми мавриди баҳрабардорӣ қарор додани корхонаи истеҳсолии Ҷамъияти саҳомии шакли пӯшидаи [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] баргузор гардид.<br />ҶСП «Норд Азия Металл» самараи ҳамкориҳои манфиатбори доираи соҳибкорону сармоягузорони Тоҷикистон ва [[Чин|Ҷумҳурии Мардумии Чин]] мебошад. Сохтмони корхона [[соли 2014]] оғоз гардида барои бунёд ва васлу насби таҷҳизоти муосир дар он беш аз 23 млн сомонӣ масраф шудааст, ки 11 млн сомонии онро арзиши таҷҳизоту технологияҳои корхона ташкил медиҳад. Дар корхонаи навбунёд асосан [[қубур]]ҳо ва профилҳои металии даврашакл ва чоркунҷашакл истеҳсол шуда иқтидори солонааш 60 ҳазор тонна металл мебошад.<br />Инчунин дар ноҳия ифтитоҳи корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияташ маҳдуди [[ҶДММ «Спитамен Ойл»]] ки соли 2010 дар минтақаи саноатии Ҷамоати шаҳраки [[Ҷамоати Навкат|Навкат]]и ноҳия дар асоси шартнома бо ширкати «Кушо» оғоз шуда баанҷом расидаст, баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи равғанбарории ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002234906/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-rav-anbarorii-dmm-spitamen-ojl-dar-no-iyai-spitamen/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916084407/http://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |title=Эмомали Рахмон прибыл в Спитамен |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916121646/http://www.news.tj/ru/news/tajikistan/power/20160913/230728 |archivedate=2016-09-16 }}</ref> * [[9 сентябр]] дар майдони «Дӯстӣ»-и шаҳри [[Душанбе]] ба ифтихори солгарди 25-умин Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз хиёбони Рӯдакӣ то кӯчаи Исмоили Сомонӣ роҳпаймоӣ гузаронида шуд, ки дар он 52 ҳазор нафар донишҷӯёни макотиби олӣ, мактаббачагон ва кормандони муассисаҳои давлатии кишвар ширкат доштанд. Бояд гуфт, ки ширкаткунандагон ин намоиш бо сарулибоси идонаи гуногунранг ва бо шиору овезаҳои саршор аз муҳаббату самимият нисбат ба Ватан-модар, арзишҳои Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо нишони арҷгузорӣ ба хидматҳои шоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар назди халқу миллат раҳпаймоӣ карданд. (Ниг. Ба аксҳо)<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ |title=Роҳпаймоӣ ба ифтихори Рӯзи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон /АКС/ |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912082731/http://khovar.tj/2016/09/ro-pajmo-ba-iftihori-r-zi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-aks/ }}</ref> * Бегоҳии [[9 сентябр]] дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ барномаи муҳташами фарҳангии ҳунармандону ҳаваскорон ва донишҷӯёни муассисаҳои олии таълимӣ баргузор гардид. Барномаи театркунонидашудаи ҷашнӣ иборат аз суруду таронаҳо ва саҳнаҳои ҷолиби тараннумкунандаи арзишҳои волои миллӣ дар замони 25 соли истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби бештар аз 12 ҳазор нафар манзури ҳозирин карда шуд. Мушакандозии бардавом анҷомбахши барномаи театркунонидашуда буд, ки сокинон ва меҳмонон пойтахт дар давоми зиёда аз 10 дақиқа онро тамошо намуданд. Дар чорабиниҳои ҷашнӣ намояндагони сафоратхонаҳо, созмонҳои байналмилалии муқими пойтахт, журналистони ВАО ва меҳмонон хориҷи кишвар ҳузур доштанд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2017-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520143850/http://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ }}</ref><ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/ В_республике_отпраздновали_День_Независимости_Таджикистана]</ref> * [[8 сентябр]] Тантанаи идонаи ҷашнӣ ба муносибати таҷлили '''25-умин солгарди Истиқлоли давлатии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' дар майдони Дӯстии пойтахт аз субҳи имрӯз оғоз гардид. Бо қадамҳои мутантани сафӣ аз маркази майдони чорабинӣ беш аз 16 ҳазор нафар хидматчиёни ҳарбӣ расми гузашти низомӣ доир намуданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12936 Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон] // PRESIDENT.TJ — 8 сентябри 2016, 10:20, шаҳри Душанбе.</ref> * [[3 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо мақсади иштирок дар маросими видоъ бо '''Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон марҳум [[Ислом Каримов]]''' вориди шаҳри [[Самарқанд]] шуданд. Маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов дар майдони Регистон ва митинги мотам дар Қароргоҳи Ҳукуматии шаҳри Самарқанд баргузор гардид. Дар ин маросим Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, сарони як қатор давлатҳою ҳукуматҳо, роҳбарони ташкилоту созмонҳои бонуфузи олам ва намояндагони корпуси дипломатӣ иштирок карданд.<ref>[http://www.president.tj/node/12921 Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов] // PRESIDENT.TJ — 3 сентябри 2016, 18:06, Ӯзбекистон.</ref> * [[2 сентябр]]и соли 2016 ҳукумати Ӯзбекистон расман марги Ислом Каримовро тасдиқ кард.<ref>[https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 Правительственный портал Республики Узбекистан]</ref> Дар мамлакат се рӯз мотами миллӣ эълон гардид. Маросими бахоксупории раиси ҷумҳури Ӯзбекистон имрӯз, 3 сентябр дар шаҳри Самарқанд баргузор мешавад.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/3080682 Узбекистан без Ислама Каримова] // Коммерсантъ. — 2 сентября 2016, 19:57.</ref> * [[1 сентябр]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маркази шаҳри Данғара '''[[Донишгоҳи давлатии Данғара]]'''ро дар вазъияти тантанавӣ мавриди истифода қарор дод.<ref>[http://www.president.tj/node/12907 Ифтитоҳи Донишгоҳи давлатии Данғара — PRESIDENT.TJ]</ref> <!--РӮЙДОДҲОИ СЕНТЯБРӢ ДАР БОЛО ҶОЙГИР ШУДААНД--><section end=Сентябр/> == [[август]]и [[соли 2016]] == * Аз 18 то 25 август донишномаи Википедия.ру (анг. Wikipedia.ru), ба рӯйхати сомонаҳои дар Русия баста шуда шомил шуда буд. Ин амал аз ҷониби идораи назорати давлатии Русия - Роснадзор бо пешниҳоди қарори суди яке аз ноҳияҳои вилояти Астрахани Русия, барои дар ВП русӣ нашр намудани мақолаи "Чарас" ([https://ru.wikipedia.org/wiki/ Чарас (наркотическое_вещество) бештар...]) бинобар дар ВП-и русӣ нашр гардидани мақолае, ки намуд ва таркиби [[маводи нашъадор]]ро дорост, иҷро гардида буд. Роснадзори Русия рӯзи 25.08.2016 ин қарорашро бекор кард ва ВП русӣ дар қаламрави Русия боз ба кор даромад. ([https://ru.wikinews.org/wiki/Роскомнадзор_разблокировал_Википедию бештар...]) * [[24 август]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо аҳли зиё, намояндагони соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва ҷавонони фаъолу ташаббускор дар [[ноҳияи Ёвон]] дар вазъияти мутантан '''роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро''' расман мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Ин роҳи оҳан пойтахти [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] — [[Душанбе|шаҳри Душанберо]] бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст. * [[19 август]] соати 21:05 ба вақти маҳаллии [[Бразилия]] (соати 5:05-и 20 август ба вақти [[Душанбе]]) дар Варзишгоҳи олимпии шаҳри [[Рио-де-Жанейро]]и [[Бразилия]] мусобиқоти ниҳоӣ шурӯъ шуд ва варзишгари Тоҷикистон [[Дилшод Назаров]] гурзро ба масофаи '''''78,68 метр''''' ҳаво дод ва аз ҳама рақибонаш пеш гузашт ва сазовори унвони чемпиони бозиҳои XXXI олимпӣ ва '''медали тилои''' [[Бозиҳои олимпӣ]] гардид. == [[Июн]]и [[соли 2016]] == * [[1 июн]] соли [[2016]] дар Википедиа 293 қисматҳои забонҳои ҷаҳонӣ (аз он ҷумла 282-тои он фаъол) мавҷуданд. Аз ҷумла, 13-тои он зиёда аз 1 миллион мақола, 45-тоаш аз 100 ҳазор то 1 млн. мақола, 74-тоаш зиёда аз 10 ҳазор мақола (аз ҷумла ба забони тоҷикӣ) ва 112 қисматҳо зиёда аз 1 ҳазор мақола доранд. Ҷамъи ҳамаи мақолаҳои ба забоноҳои гуногун вироишгардида то [[1 июн]]и [[соли 2016]] - 40 157 126 мақола (аз ҷумла зиёда аз 150 млн. саҳифа)ро дарбар мегирифт).<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:Список_Википедий (Википедиа:Феҳристи Википедиа) 2.06.2016]</ref> == [[Апрел]]и [[соли 2016]]== * [[22 апрел]] Корхонаи ҶДММ “Хуаҷиан Ғаюр Индастриал” — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] ба истифода супорида шудааст. Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] пеш аз ифтитоҳи як коргоҳи истеҳсоли варақаҳои гаҷӣ дар саҳни ҳавлии он барои бунёди боз ду корхона оид ба истеҳсоли рангҳои гуногун ва маводи нигоҳдорандаи гармӣ – пахташиша бо таъсиси 150 ҷойи корӣ асос гузошт.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ |title=Ифтитоҳи Корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал» дар ноҳияи Ёвон |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2016-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423111742/http://khovar.tj/2016/04/iftito-i-korhonai-iste-soli-vara-a-oi-ga-ii-dmm-hua-ian-ayur-indastrial-dar-no-iyai-yovon/ }}</ref> == [[Март]]и [[соли 2016]]== * [[24 март]]и [[соли 2016]] [[Корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент"]] — дар [[ноҳияи Ғафуров]] ва [[Корхонаи ҶДММ "Нафтрасон"]] — дар ш. [[Конибодом]]и [[вилояти Суғд]] ифтитоҳ ёфтаанд.<ref>{{Cite web |url=https://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |title=Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016 |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204044613/http://hamsafon.tj/1177-shumorai-12-1044-24032016.html |archivedate=2020-12-04 }}</ref><ref>[https://hamsafon.tj/uploads/newspaper/1_MX_2016/12_Minbar_2016.pdf Минбари халқ Шумораи №12 (1044), 24.03.2016]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[15 март]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] тағйиру иловаҳо ба қонун «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ»-ро имзо намуд, ки мувофиқи он ба кӯдак гузоштани номи ба фарҳанги миллии тоҷикӣ бегона, аз ҷумла номи ашё, мол, ҳайвонот, ном ва истифодаи ибораҳои таҳқиромезе, ки шаъну шарафи инсонро паст мезананд ва одамонро ба табақаҳо ҷудо менамоянд, манъ карда шудааст. Аз моҳи марти соли равон номгузорӣ бо истифода аз пасвандҳои “ов” ва “ович” мамнуъ мебошад: “Аммо ин муқаррарот ба ақалиятҳои миллӣ рабт надорад. Барои баланд бардоштани ҳуввияти миллӣ ва тоза нигоҳ доштани забон муқаррар шудааст, ки тоҷикон аз номгузории миллии худ кор баранд. Тоҷикон метавонанд бо истифода аз пасвандҳои “зода”, “иён” ”пур” ва ғайра фарзандонашонро ном гузоранд. Барои афроде, ки феълан бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, иваз намудани номгузорӣ ихтиёрӣ мебошад: "Онҳое, ки айни ҳол дар санадҳо бо "ов" ва "ович" сабт шудаанд, метавонанд номгузорияшонро иваз кунанд. Ин ихтиёрӣ мебошад".<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |title=Баъди имзои Президент: “Ов” ва “ович” расман манъ шуданд |accessdate=2018-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160502101718/http://www.ozodagon.com/26190-badi-imzoi-prezident-rasman-ov-va-ovich-man-shudand.html |archivedate=2016-05-02 }}</ref> ==Донистаниҳо== * Вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи [[22 май]]и [[соли 2016]] таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)<ref>{{Cite web |url=http://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid/ |title=Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шуд. |accessdate=2018-06-30 |archivedate=2021-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420111956/https://parlament.tj/news/ba-konstitutsiyai-sar%D2%9Bonuni-%D2%B7t-ta%D2%93jiru-ilova%D2%B3o-vorid-gardid }}</ref> == [[январ]]и [[соли 2016]]== * <big>[[15 январ]] [[Википедиа]] ҷашни 15 солагии амалашро таҷлил намуд. Дар асри XXI лоиҳаи Википедиа башарияти оламро бомаърифат кард ва ин саҳми барҷаставу беғаразонаи ҳамкории корбарони гуногунзабони лоиҳа, барои башарият аст. Нигаред [https://15.wikipedia.org/history.htm ба саҳифаи 15 солагии Википедиа]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</big> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2016]] anwkiuigu2dn0w2b5y7ksuelgdnpoxm 1483560 1483554 2026-08-17T08:58:54Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии вироиши мақола 1483560 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2016}} {{Оғози сол|2016}} == Рӯйдодҳо == == [[Январ]] == * [[15 январ]] — [[Википедия]] [[15 январ|15 январи]] [[соли 2001]] ба фаъолият оғоз карда буд. Бунёди Викимедиа дар арафаи ин солгарди 15-ум баргузории тақрибан 150 чорабиниро дар шаш қитъа эълон намуда, рушди Википедияро ҳамчун донишномаи озоди ҳамкорӣ таъкид кард. (Wikimedia Foundation)<ref>{{Cite web |url=https://wikimediafoundation.org/news/2016/01/14/wikipedia-15-foundation-endowment/ |title=Wikipedia celebrates 15 years of free knowledge |website=Wikimedia Foundation |date=14 January 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=en }}</ref> == [[Март]] == * [[3 март]] — [[Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[3 март]]и [[соли 2016]] тағйири номи як қатор шаҳру навоҳиро, ки аз ҷониби президент пешниҳод шуда буд, ҷонибдорӣ намуданд. * Рӯихати шаҳру ноҳияҳо ва иншооти ҷуғрофӣ, ки номашон тағйир ёфт: * [[Ноҳияи Ҳисор]] - [[Ҳисор|шаҳри Ҳисор]]; * * [[Ноҳияи Тавилдара]] - [[ноҳияи Сангвор]]; * * [[Ноҳияи Ҷиргатол]] - [[ноҳияи Лахш]]; * * Ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ - [[ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ]]; * * [[Ноҳияи Ҷиликӯл]] - [[ноҳияи Дӯстӣ]]; * * [[Ноҳияи Қумсангир]] - [[ноҳияи Ҷайҳун]]; * * [[Ноҳияи Шӯрообод]] - [[ноҳияи Шамсиддин Шоҳин]]; * * Шаҳри [[Қайроққум]] - [[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]]; * * Шаҳри [[Чкаловск]] - [[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]]; * * [[Ноҳияи Ғончӣ]] - [[ноҳияи Деваштич]]; * * [[Обанбори Қайроққум]] - [[Обанбори Баҳри тоҷик]]. <ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/ta-iiri-nomi-yak-sha-r-dar-ikiston-ch-arzish-dorad |title=Тағйири номи як шаҳр дар Тоҷикистон чӣ арзиш дорад? |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026|language=tg|}}</ref> * [[15 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон ''Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ''»-ро таҳти №1292 ба имзо расонд. Қонун тартиби номгузорӣ, сабти насаб ва номи падарро дар асоси фарҳанг ва анъанаҳои миллии тоҷикӣ танзим намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adlia.tj/show_doc.fwx?rgn=126565 |title=Закон Республики Таджикистан от 15 марта 2016 года, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 March 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=126668&compareid=126668 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 марти соли 2016, №1292 |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 марти 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=27248 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии асноди ҳолати шаҳрвандӣ» |website=ADLIA — Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[23 март]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» ба истифода дода шуд. Иқтидори солонаи корхона беш аз як миллион тонна семент буда, барои зиёда аз 1300 нафар ҷойи кори доимӣ фароҳам оварда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/03/iftito-i-korhonai-sementbarorii-dmm-huaksin-ayur-su-dsement-dar-no-iyai-bobo-on-afurov/ |title=Ифтитоҳи корхонаи сементбарории ҶДММ «Хуаксин Ғаюр — Суғдсемент» дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-23 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 март]] — дар шаҳри [[Конибодом]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи коркарди нафти [[ҶДММ «Нафтрасон»]] ба фаъолият оғоз намуд. Иқтидори солонаи корхона барои коркарди 70 ҳазор тонна нафти хом пешбинӣ шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/03/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-pererabotke-nefti-naftrason-v-selskom-dzhamoate-pulodon-g-kanibadama/ |title=Лидер нации открыл предприятие по переработке нефти «Нафтрасон» в сельском джамоате Пулодон г. Канибадама |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-03-24 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Апрел]] == * [[22 апрел]] — дар [[ноҳияи Ёвон]]и [[вилояти Хатлон]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] корхонаи истеҳсоли варақаҳои гаҷии [[ҶДММ «Хуаҷиан Ғаюр Индастриал»]] ба истифода дода шуд. Ҳамзамон барои бунёди ду коргоҳи нави истеҳсоли ранг ва маводи гармидор санги асос гузошта шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/04/lider-natsii-otkryl-predpriyatie-po-proizvodstvu-gipsokartonov-ooo-huadzhian-gayur-indastrial-v-yavanskom-rajone/ |title=Лидер нации открыл предприятие по производству гипсокартона ООО «Хуаджиан Гаюр Индастриал» в Яванском районе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-04-22 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> == [[Май]] == * [[22 май]] — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон раъйпурсии умумихалқӣ оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Дар натиҷаи раъйпурсӣ ба Конститутсия тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/constitution |title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 май]] — дар [[Душанбе]] намоишгоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» оғоз ёфт, ки дар он зиёда аз 40 ширкати покистонӣ маҳсулоти [[Покистон|Покистонро]] ба намоиш гузоштанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/iftito-i-korvoni-pokiston-va-festivali-mango-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи «Корвони тиҷорати Покистон» ва «Фестивали манго» дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-05-24 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[25 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Раиси Маҷлиси Шӯрои Арабистони Саудӣ доктор Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим Оли Шайх мулоқот анҷом дод. Дар мулоқот вазъ ва дурнамои муносибатҳои дуҷонибаи [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Арабистони Саудӣ]] баррасӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/ta-vimi-amit-hovar-imr-z-25-maj-dushanbe-145-umin-r-zi-soli-2026-ast/ |title=Тақвими АМИТ «Ховар»: имрӯз 25 май |website=АМИТ «Ховар» |date=25 майи 2026 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[19 август]] — варзишгари тоҷик [[Дилшод Назаров]] дар мусобиқаи гурзандозии Бозиҳои тобистонаи олимпии Рио-де-Жанейро ғолиб шуда, медали тилло ба даст овард. Ӯ гурзро ба масофаи 78,68 метр ҳаво дод.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[24 август]] — роҳи оҳани [[Душанбе]] — [[Қӯрғонтеппа]] — [[Кӯлоб]], аз ҷумла қитъаи [[Ваҳдат]] — [[Ёвон]] мавриди истифода қарор гирифт. Ин [[роҳи оҳан]] барои рушди нақлиёт, иқтисодиёти [[вилояти Хатлон]] ва беҳтар гардидани ҳамлу нақли мусофирону бор аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/15372 |title=Ба истифода супоридани роҳи оҳани Душанбе — Қӯрғонтеппа — Кӯлоб |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар [[ноҳияи Данғара]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон чорабиниҳои Рӯзи дониш ва оғози соли нави таҳсил баргузор гардида, [[Донишгоҳи давлатии Данғара]] ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/12908 |title=Сафарҳои дохилӣ |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-01 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[2 сентябр]] — Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон расман даргузашти [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов|Ислом Каримовро]] тасдиқ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.uz/ru/news/view/7168 |title=Правительственный портал Республики Узбекистан |website=Ҳукумати Ҷумҳурии Ӯзбекистон |date=2016-09-02 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[3 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои иштирок дар маросими видоъ бо [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Ислом Каримов]] ба шаҳри [[Самарқанд]] сафар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12921 |title=Иштирок дар маросими видоъ бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Ислом Каримов |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-03 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашти низомӣ баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/12936 |title=Гузашти низомӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-09-08 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳпаймоӣ баргузор гардид. Дар он 52 ҳазор донишҷӯ, хонанда ва кормандони муассисаҳои давлатӣ иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2016/09/shestvie-po-sluchayu-dnya-nezavisimosti-respubliki-tadzhikistan/ |title=Шествие по случаю Дня независимости Республики Таджикистан |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=ru }}</ref> * [[9 сентябр]] — дар Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявии шаҳри [[Душанбе]] тантанаҳои фарҳангӣ ба муносибати 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/tantana-oi-far-angii-markaz-ba-iftihori-25-umin-solgardi-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston/ |title=Тантанаҳои фарҳангии марказӣ ба ифтихори 25-умин солгарди истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-09 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[13 сентябр]] — дар [[ноҳияи Спитамен]]и [[вилояти Суғд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон корхонаи истеҳсолии [[ҶСП «Норд Азия Металл»]] ба истифода дода шуд. Корхона ба истеҳсоли қубурҳо ва профилҳои металлӣ машғул буда, иқтидори солонаи он 60 ҳазор тонна металлро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/09/iftito-i-korhonai-iste-solii-sp-nord-aziya-metall/ |title=Ифтитоҳи корхонаи истеҳсолии ҶСП «Норд Азия Металл» |website=АМИТ «Ховар» |date=2016-09-13 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Октябр]] === * [[26 октябр]] — [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро қабул намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[29 октябр]] — дар [[Роғун]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] маросими оғози бунёди сарбанди [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13405 |title=Оғози бунёди сарбанди Нерӯгоҳи барқи обии Роғун |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-10-29 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> === [[Ноябр]] === * [[8 ноябр]] — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»'''-ро якдилона ҷонибдорӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://api.president.tj/leader_of_the_nation |title=Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[14 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] як қатор қонунҳо, аз ҷумла '''Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат»''' ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро ба имзо расонид.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13503 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-11-14 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> * [[18 ноябр]] — — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Сарбанд]] ба оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии '''Неругоҳи барқи обии «Сарбанд»''' ҳусни оғоз бахшид. Ҳамзамон, дар Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи «Азот» марҳилаи дуюми таҷдиду навсозии корхона оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Сарбанд» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/11/18/ |title=Шуруъи таҷдид ва азнавсозии корхонаи саноатии «Азот» |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2016 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> === [[Декабр]] === * [[8 декабр]] — — навбати дуюми [[Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт мавриди истифода қарор гирифт. Бо ба истифода додани навбати дуюм иқтидори умумии Марказ, якҷо бо навбати аввал, ба 400 МВт расид. Дар маросими ифтитоҳ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок намуд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/13834 |title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/01/solnomai-peshvoi-millat-2016/ |title=Солномаи Пешвои миллат-2016 |website=АМИТ «Ховар» |date=2017 |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/speeches/12444 |title=Суханронӣ дар бораи навбати дуюми Маркази барқу гармидиҳии «Душанбе-2» |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |access-date=4 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Паёми солонаи худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/missives/12756 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2016-12-22 |access-date=2026-08-17 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2016}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2016|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2016]] sk8soq38smpnc15paq75uwynbjqjgv9 Домулло Маъруфи Элокӣ 0 143626 1483515 1483476 2026-08-17T03:36:28Z VASHGIRD 8035 /* Осор */ 1483515 wikitext text/x-wiki {{Шахсият/Ислом |ном = Домулло Маъруфҷони Элокӣ |номи аслӣ = Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич |ном ҳангоми таваллуд = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1964 |зодгоҳ = [[Элок]], {{Зодгоҳ|Файзобод|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |табаият = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |навъи фаъолият = воиз, рӯҳонӣ, имом |ҷоизаҳо = |соядаст = |сайт = |викианбор = }} '''Домулло Маъруфи Элокӣ''' (''Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич''; [[1964]], [[Элок]], [[Ноҳияи Файзобод|Файзобод]] [[Тоҷикистон]]) — [[рӯҳонӣ]], олими дин ва воъизи шинохтаи [[тоҷик]]. Муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Тоҷикистон (то [[соли 2010]]). == Зиндагинома == Домулло Маъруф соли 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар оилаи эшони Зубайдуллоҳ ба дунë омадааст. Дамулло Маъруф назди устодони барҷастаи ҷумҳурӣ [[Мавлавии Ҳиндустонӣ|Мавлавӣ Муҳаммадҷони Хуқандӣ]], [[Домулло Ҳикматуллоҳи Тоҷикободӣ|Домулло Ҳикматуллоҳ]], Қорӣ Абдуссамиъи Исфарагӣ ва Домулло Сайраҳмон улуми мутадовили диниро аз сарфу наҳв, фиқҳу усули фиқҳ, балоғату фасоҳат, тафсиру ҳадис, мантиқу ҳикмат, тасаввуфу ирфон, арӯзу ҳисоб, адабиёти арабу форс ва ғайра фаро гирифта, пас он ба курсии тадрис такя зад ва солиёни мадид ба таълиму тарбияти шогирдон иштиғол варзида, садҳо нафар аз файзи эшон ба воя ва камоли илмӣ расидаанд.Сархатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] (аз [[соли 2011]]). Домулло Маъруф солҳо дар масоҷиди ҷумҳурӣ: масҷиди ҷомеъи ноҳияи Файзобод, масҷиди ҷомеъи марказии шаҳри Душанбе ба номи Хоҷӣ Яъқуб ва масҷиди ҷомеъи Сариосиёи пойтахт ба ҳайси имомхатиб ифои вазифа намудааст. Ҳамзамон дар Донишкадаи исломии ба номи Имом Тирмизӣ ба ҳайси мударриси улуми шаръӣ ба толибон дарс гуфтааст. Солҳои 2004—2010 ба ҳайси муовини аввали раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз [[соли 2011]] [[Соли 2011|с]]<nowiki/>архатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] буд. Ӯ ҳамеша аз ғояҳои эътиқодии равияи аҳли суннат ва мазҳаби Имоми Аъзам дифоъ менамояд. == Таълифот == Таснифоти домулло иборат аст аз: Муқаддима, такмили матни тоҷикӣ, шарҳу тавзеҳот ва тахриҷи аҳодиси «Ҳидояи шариф»-и Марғинонӣ (дар ду ҷилд), «ал-Муътамаду фӣ-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ, «Мақомоти Ҳазрати Бузургвор», «Зиндагӣ ва осори Ҳазрати Бузургвор», «Чароғи уммат» (маноқиби Имоми Аъзам), Рисолаҳои раддия бар фирқаҳои бидъатӣ: Симои воқеъии Салафия; Даъвии иҷтҳод дар хутути фикрии Ҳизбу-т-таҳрир; Кашфи ҳиҷоб дар мафхуми «Рад ба сӯи Суннату Китоб», «Тасрифу-л-амсила», машҳур ба Сарфи Мулло. Ҳамчунин силсиламақолоти ӯ дар матбуоти даврӣ дар мавзӯъоти гуногуни динӣ ва адабӣ ба табъ расида, қалами ӯ дар паҳнои адабиёт ва фарҳанги динӣ мавзӯъоти гуногунро баррасӣ намудааст. М == Ашъор == Домулло Маъруф бо тахаллуси Мавло шеър шеър эҷод мекунад. Мавзӯъи ашъори ӯро ишқи илоҳӣ, маорифи тариқат, зебоиҳои ботин ва зиндагии рӯзмарраи инсонҳо ташкил медиҳад. Дафтари ашъори домулло Маъруф бо номҳои «Дафтари дил», «Маҳрами асрор», «Муҳокоти замир», «Ҷони огоҳ», «Таронаҳои озодӣ», «Тори вуҷуд», «Наъту дубайтиҳо» ва маснавии «Ҳафт сабақ аз таълими мардони Ҳақ» нашр шудаанд. == Осор == * «Ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ дар таҳия ва таҳқиқи Домулло Маъруфҷони Элокӣ<ref>[http://www.tojnews.org/tj/news/nashri-kitobi-chadid-dar-takhiyai-domullo-marufchoni-eloki Нашри китоби ҷадид дар таҳияи домулло Маъруфҷони Элокӣ]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. — Д., 2015 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Суханварони водии Ҳисор. — Душанбе: «ЭР-граф», 2021. — С. 109. — 400 с. — ISBN 978-99985-59-15-8 == Пайвандҳо == * [http://www.tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom Домулло Маъруф дар бораи такфир дар ислом] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170801122146/http://tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom |date=2017-08-01 }} // ТоҷНюз, 22 августи 2015 * [http://www.ozodi.org/a/1494653.html Маркази исломӣ аз манофеъи кӣ ҳимоя мекунад?] // Радиои Озодӣ, 18 феврали 2009 [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом]] [[Гурӯҳ:Рӯҳониёни форсизабон]] [[Гурӯҳ:Ходимони динии Тоҷикистон]] 1dhgkovl5nugcmybgsspo5jebhht0rf 1483516 1483515 2026-08-17T03:37:11Z VASHGIRD 8035 1483516 wikitext text/x-wiki {{Шахсият/Ислом |ном = Домулло Маъруфҷони Элокӣ |номи аслӣ = Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич |ном ҳангоми таваллуд = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 1964 |зодгоҳ = [[Элок]], {{Зодгоҳ|Файзобод|ноҳияи Файзобод}}, [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |табаият = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |падар = |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |навъи фаъолият = воиз, рӯҳонӣ, имом |ҷоизаҳо = |соядаст = |сайт = |викианбор = }} '''Домулло Маъруфи Элокӣ''' (''Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич''; [[1964]], [[Элок]], [[Ноҳияи Файзобод|Файзобод]] [[Тоҷикистон]]) — [[рӯҳонӣ]], олими дин ва воъизи шинохтаи [[тоҷик]]. Муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Тоҷикистон (2004—2010). == Зиндагинома == Домулло Маъруф соли 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар оилаи эшони Зубайдуллоҳ ба дунë омадааст. Дамулло Маъруф назди устодони барҷастаи ҷумҳурӣ [[Мавлавии Ҳиндустонӣ|Мавлавӣ Муҳаммадҷони Хуқандӣ]], [[Домулло Ҳикматуллоҳи Тоҷикободӣ|Домулло Ҳикматуллоҳ]], Қорӣ Абдуссамиъи Исфарагӣ ва Домулло Сайраҳмон улуми мутадовили диниро аз сарфу наҳв, фиқҳу усули фиқҳ, балоғату фасоҳат, тафсиру ҳадис, мантиқу ҳикмат, тасаввуфу ирфон, арӯзу ҳисоб, адабиёти арабу форс ва ғайра фаро гирифта, пас он ба курсии тадрис такя зад ва солиёни мадид ба таълиму тарбияти шогирдон иштиғол варзида, садҳо нафар аз файзи эшон ба воя ва камоли илмӣ расидаанд.Сархатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] (аз [[соли 2011]]). Домулло Маъруф солҳо дар масоҷиди ҷумҳурӣ: масҷиди ҷомеъи ноҳияи Файзобод, масҷиди ҷомеъи марказии шаҳри Душанбе ба номи Хоҷӣ Яъқуб ва масҷиди ҷомеъи Сариосиёи пойтахт ба ҳайси имомхатиб ифои вазифа намудааст. Ҳамзамон дар Донишкадаи исломии ба номи Имом Тирмизӣ ба ҳайси мударриси улуми шаръӣ ба толибон дарс гуфтааст. Солҳои 2004—2010 ба ҳайси муовини аввали раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз [[соли 2011]] [[Соли 2011|с]]<nowiki/>архатиби [[Масҷиди Сариосиë|масҷиди ҷомеи Сариосиёи]] [[Душанбе|шаҳри Душанбе]] буд. Ӯ ҳамеша аз ғояҳои эътиқодии равияи аҳли суннат ва мазҳаби Имоми Аъзам дифоъ менамояд. == Таълифот == Таснифоти домулло иборат аст аз: Муқаддима, такмили матни тоҷикӣ, шарҳу тавзеҳот ва тахриҷи аҳодиси «Ҳидояи шариф»-и Марғинонӣ (дар ду ҷилд), «ал-Муътамаду фӣ-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ, «Мақомоти Ҳазрати Бузургвор», «Зиндагӣ ва осори Ҳазрати Бузургвор», «Чароғи уммат» (маноқиби Имоми Аъзам), Рисолаҳои раддия бар фирқаҳои бидъатӣ: Симои воқеъии Салафия; Даъвии иҷтҳод дар хутути фикрии Ҳизбу-т-таҳрир; Кашфи ҳиҷоб дар мафхуми «Рад ба сӯи Суннату Китоб», «Тасрифу-л-амсила», машҳур ба Сарфи Мулло. Ҳамчунин силсиламақолоти ӯ дар матбуоти даврӣ дар мавзӯъоти гуногуни динӣ ва адабӣ ба табъ расида, қалами ӯ дар паҳнои адабиёт ва фарҳанги динӣ мавзӯъоти гуногунро баррасӣ намудааст. М == Ашъор == Домулло Маъруф бо тахаллуси Мавло шеър шеър эҷод мекунад. Мавзӯъи ашъори ӯро ишқи илоҳӣ, маорифи тариқат, зебоиҳои ботин ва зиндагии рӯзмарраи инсонҳо ташкил медиҳад. Дафтари ашъори домулло Маъруф бо номҳои «Дафтари дил», «Маҳрами асрор», «Муҳокоти замир», «Ҷони огоҳ», «Таронаҳои озодӣ», «Тори вуҷуд», «Наъту дубайтиҳо» ва маснавии «Ҳафт сабақ аз таълими мардони Ҳақ» нашр шудаанд. == Осор == * «Ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ дар таҳия ва таҳқиқи Домулло Маъруфҷони Элокӣ<ref>[http://www.tojnews.org/tj/news/nashri-kitobi-chadid-dar-takhiyai-domullo-marufchoni-eloki Нашри китоби ҷадид дар таҳияи домулло Маъруфҷони Элокӣ]{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. — Д., 2015 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Суханварони водии Ҳисор. — Душанбе: «ЭР-граф», 2021. — С. 109. — 400 с. — ISBN 978-99985-59-15-8 == Пайвандҳо == * [http://www.tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom Домулло Маъруф дар бораи такфир дар ислом] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170801122146/http://tojnews.tj/tj/news/domullo-maruf-dar-borai-takfir-dar-islom |date=2017-08-01 }} // ТоҷНюз, 22 августи 2015 * [http://www.ozodi.org/a/1494653.html Маркази исломӣ аз манофеъи кӣ ҳимоя мекунад?] // Радиои Озодӣ, 18 феврали 2009 [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Ислом]] [[Гурӯҳ:Рӯҳониёни форсизабон]] [[Гурӯҳ:Ходимони динии Тоҷикистон]] 4f9mp37wwj26h77umqdfdz3a7eyz7c7 Федерико Валверде 0 159774 1483571 1468124 2026-08-17T09:52:43Z Yoonoos.tj 27005 1483571 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз | ном = Федерико Валверде | номи пурра = Федерико Сантияго Валверде Дипетта<br>({{lang-es|Federico Santiago Valverde Dipetta}}) | тасвир = 20171114 AUT URU 4530 (cropped).jpg | бар = 300px | тавсифи тасвир = | лақаб = | таърихи таваллуд = 22.07.1998 | зодгоҳ = {{зодгоҳ|Монтевидео}}, [[Уругвай]] | шаҳрвандӣ = {{Парчами Уругвай|20px}} [[Уругвай]] | қад = 182<ref name="realmadrid.com">[https://www.realmadrid.com/futbol/plantilla/federico-santiago-valverde-dipetta Federico Valverde | Web Oficial | Real Madrid CF]</ref> | вазн = 78<ref name="realmadrid.com"/> | мавқеъ = [[Нимҳимоятгар (футбол)|миёнмайдони марказӣ]] | даста = {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» |шумора = 8 | бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2012—2015|{{Парчами Уругвай|20px}} «[[Пенярол]]»|}} | бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2015—2016|{{Парчами Уругвай|20px}} «[[Пенярол]]»|12 (0) |2016—{{Т. ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|244 (25) |2016—2017|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид Кастийя]]»|30 (3) |2017—2018|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Депортиво (бошгоҳи футбол)|Депортиво Ла-Коруня]]»|24 (0)}} | мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2012–2013|{{Парчами Уругвай|20px}} Уругвай (то 15 сола)|25 (7) |2014–2015|{{Парчами Уругвай|20px}} Уругвай (то 17 сола)|24 (11) |2015|{{Парчами Уругвай|20px}} Уругвай (то 18 сола)|7 (3) |2015–2017|{{Парчами Уругвай|20px}} Уругвай (то 20 сола)|15 (2) |2017—{{Т. ҳ.}}|{{Парчами Уругвай|20px}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]]|76 (9)}} | бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми Амрико]]}} {{медал|Биринҷӣ|[[Ҷоми футболи Амрико 2024|ИМА 2024]]}} | ҷоиза = | викианбор = Federico Valverde }} '''Федери́ко Сантия́го Валве́рде Дипе́тта''' ({{lang-es|''Federico Santiago Valverde Dipetta''}}; {{IPA-es|feðeˈɾiko βalˈβeɾðe}}, [[22 июл]]и [[1998]], [[Монтевидео]], [[Уругвай]]) — футболбози [[Уругвай|уругвайи]]и бошгоҳи «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» ва [[Тими миллии футболи Уругвай|тими миллии Уругвай]]. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Ҷоизаҳо == === Даставӣ === '''«Пенярол»''' * [[Чемпионати футболи Уругвай|Қаҳрамони Уругвай]]: [[Чемпионати футболи Уругвай 2015/2016|2015/16]] : '''Ҳамагӣ: 1 ҷоиза''' '''«Реал Мадрид»''' * [[Чемпионати футболи Испониё|Қаҳрамони Испониё]] ('''3'''): [[Чемпионати футболи Испониё 2019/2020|2019/20]], [[Чемпионати футболи Испониё 2021/2022|2021/22]], [[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]] * Дорандаи [[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]: [[Ҷоми футболи Испониё 2022/2023|2022/23]] * Дорандаи [[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]] ('''3'''): [[Суперҷоми футболи Испониё 2020|2020]], [[Суперҷоми футболи Испониё 2022|2022]], [[Суперҷоми футболи Испониё 2024|2024]] * Ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]] ('''2'''): [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2021/2022|2021/22]], [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2023/2024|2023/24]] * Дорандаи [[Суперҷоми УЕФА]] ('''2'''): [[Суперҷоми УЕФА 2022|2022]], [[Суперҷоми УЕФА 2024|2024]] * Ғолиби [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]] ('''2'''): [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2018|2018]], [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо 2022|2022]] * Дорандаи [[Ҷоми футболи байниқитъавӣ]]: [[Ҷоми футболи байниқитъавӣ 2024|2024]] : '''Ҳамагӣ: 14 ҷоиза''' === Инфиродӣ === * «Тӯби нуқрагин»-и [[Ҷоми ҷаҳонии футбол миёни ҷавонон|Ҷоми ҷаҳон (то 20 сола)]]: [[Ҷоми ҷаҳонии футбол миёни ҷавонон 2017|2017]] * Бозикуни беҳтарини [[Суперҷоми футболи Испониё|финали Суперҷоми Испониё]]: [[Суперҷоми футболи Испониё 2019/2020#Финал|2020]] * [[Бозикуни моҳи Ла Лига]]: сентябри 2022 * «Тӯби нуқрагин»-и [[Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо]]: 2022 * Ҳайати рамзии [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]]: [[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]]<ref>{{Cite web|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/laliga-and-ea-sports-team-of-the-season-awards-reveal-top-15-players-of-the-campaign|title=LALIGA and EA SPORTS 'Team Of The Season' Awards reveal top 15 players of the campaign|lang=en|website=LA LIGA EA SPORTS|date=2024-05-17|access-date=2024-05-28|archive-date=2024-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240519021945/https://www.laliga.com/en-GB/news/laliga-and-ea-sports-team-of-the-season-awards-reveal-top-15-players-of-the-campaign|url-status=live}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 22 июл]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1998]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Уругвай]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Уругвай]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Пенярол»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид Кастийя»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Депортиво»]] nr47p3ohvdf4x4w1arvodmg6m7nu21m Микел Оярсабал 0 166947 1483511 1169049 2026-08-17T00:30:15Z Yoonoos.tj 27005 1483511 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Микел Оярсабал |ҷинс = м |номи пурра = Микел Оярсабал Угарте<br>({{lang-eu|Mikel Oyarzabal Ugarte}}) |лақаб = |тасвир = UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 108 (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 21.04.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Эйбар}}, [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 181 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳамлагар (футбол)| ҳамлагар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» |шумора = 10 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол | |{{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»| |2011–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»| |2013–2014|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2014–2015|→ {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад B]]»|13 (3) |2015–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»|349 (100) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 18 сола)|2 (0) |2016|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|4 (0) |2017–2019|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|25 (8) |2016–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|61 (30) |2016|{{Парчами Сарзамини Баскҳо}} [[Тими миллии футболи Баскҳо|Сарзамини Баскҳо]]|1 (1) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳои олимпӣ = {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} |викианбор = Mikel Oyarzabal }} '''Ми́кел Оярсаба́л<ref>{{YouTube|id=9uYdjmNwcMg|title=FULL FIFA World Cup 2026 Pronunciations &vert; EVERY PLAYER + EVERY TEAM|author=SBS Sport|start=856}}</ref> Уга́рте''' ({{lang-eu|''Mikel Oyarzabal Ugarte''}}; [[21 апрел]]и [[1997]], [[Эйбар]], [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], сарвони бошгоҳи «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]». Ҳамлагари [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]]. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 21 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад»]] rtsx58yb9z72ieuuen7tsw4xkbzc90n 1483512 1483511 2026-08-17T00:34:01Z Yoonoos.tj 27005 /* */ 1483512 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Микел Оярсабал |ҷинс = м |номи пурра = Микел Оярсабал Угарте<br>({{lang-eu|Mikel Oyarzabal Ugarte}}) |лақаб = |тасвир = UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 108 (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 21.04.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Эйбар}}, [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 181 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳамлагар (футбол)| ҳамлагар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» |шумора = 10 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол | |{{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»| |2011–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»| |2013–2014|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2014–2015|→ {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад B]]»|13 (3) |2015–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»|349 (100) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 18 сола)|2 (0) |2016|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|4 (0) |2017–2019|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|25 (8) |2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 23 сола)|7 (3) |2016–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|61 (30) |2016|{{Парчами Сарзамини Баскҳо}} [[Тими миллии футболи Баскҳо|Сарзамини Баскҳо]]|1 (1) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} |викианбор = Mikel Oyarzabal }} '''Ми́кел Оярсаба́л<ref>{{YouTube|id=9uYdjmNwcMg|title=FULL FIFA World Cup 2026 Pronunciations &vert; EVERY PLAYER + EVERY TEAM|author=SBS Sport|start=856}}</ref> Уга́рте''' ({{lang-eu|''Mikel Oyarzabal Ugarte''}}; [[21 апрел]]и [[1997]], [[Эйбар]], [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], сарвони бошгоҳи «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]». Ҳамлагари [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]]. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 21 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад»]] l0rwke4lrol1j46f0r07mjsce8p6qgz 1483517 1483512 2026-08-17T03:56:46Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483517 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Микел Оярсабал |ҷинс = м |номи пурра = Микел Оярсабал Угарте<br>({{lang-eu|Mikel Oyarzabal Ugarte}}) |лақаб = |тасвир = UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 108 (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 21.04.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Эйбар}}, [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 181 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳамлагар (футбол)| ҳамлагар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» |шумора = 10 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол | |{{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»| |2011–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»| |2013–2014|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2014–2015|→ {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад B]]»|13 (3) |2015–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»|349 (100) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 18 сола)|2 (0) |2016|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|4 (0) |2017–2019|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|25 (8) |2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 23 сола)|7 (3) |2016–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|61 (30) |2016|{{Парчами Сарзамини Баскҳо}} [[Тими миллии футболи Баскҳо|Сарзамини Баскҳо]]|1 (1) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} |викианбор = Mikel Oyarzabal }} '''Ми́кел Оярсаба́л<ref>{{YouTube|id=9uYdjmNwcMg|title=FULL FIFA World Cup 2026 Pronunciations &vert; EVERY PLAYER + EVERY TEAM|author=SBS Sport|start=856}}</ref> Уга́рте''' ({{lang-eu|''Mikel Oyarzabal Ugarte''}}; [[21 апрел]]и [[1997]], [[Эйбар]], [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], сарвони бошгоҳи «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]». Ҳамлагари [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]]. == Фаъолият дар бошгоҳ == Микел тарбиягирандаи академияи ҷавонони бошгоҳи «Эйбар» дар зодгоҳи худ мебошад. Соли 2011 ӯ ба ҳайати дастаи ҷавонони «Реал Сосьедад» пайваст. Мавсими 2013–2014-ро ӯ ҳамчун бозигари иҷора дар дастаи ҷавонони бошгоҳи зодгоҳаш сипарӣ кард. Дар мавсими 2014–2015 ин бозигари ҷавон ба бозӣ кардан барои дастаи дуюми «Реал Сосьедад» (Real Sociedad B) шурӯъ намуд. Аз мавсими баъдӣ сар карда, ӯро ба ҳайати асосии даста даъват мекарданд. Ӯ бори аввал дар ҳайати «Реал Сосьедад» 25 октябри соли 2015 дар бозии чемпионат бар зидди «Леванте» ба майдон баромад. 9 апрели соли 2016 ин бозигари ҷавони баскӣ голи ғалабаоварро ба дарвозаи «Барселона» зад. Рӯзи 9 августи соли 2016 Оярсабал шартномаи худро то соли 2022 тамдид кард. Ӯ дар мавсими 2016–2017 дар ҳамаи 38 бозӣ ба майдон баромад. Даста мавсимро дар зинаи шашум ҷамъбаст намуда, пас аз ду соли ғайриҳузурӣ ба Лигаи Аврупо роҳ ёфт. Рӯзи 19 октябри соли 2017 Оярсабал дар бозии марҳилаи гурӯҳии Лигаи Аврупо бар зидди дастаи македониягии «Вардар» нахустин бозии худро дар сатҳи аврупоӣ анҷом дод. Рӯзи 5 октябри соли 2018, Оярсабал дар бозии сафарӣ бар зидди «Атлетик Билбао» дар дербии Баскҳо ду зарбаи пеналтиро ба гол табдил дод ва нахустин голҳои худро пас аз моҳи майи соли 2018 ба сабт расонд[9]. «Атлетик Билбао» кӯшиш карда буд, ки ӯро дар давраи интиқоли тобистона ба даста ҷалб намояд, аммо ӯ пешниҳоди онҳоро рад карда, шартномаи наверо бо «Реал Сосйедад» то соли 2024 ба имзо расонд[10]. Рӯзи 3 апрели соли 2021, Оярсабал ягона голи бозии ниҳоии Ҷоми Испания (Copa del Rey)-и соли 2020-ро — тавассути зарбаи пеналти бар зидди «Атлетик Билбао» — ба сабт расонд ва ба «Реал Сосйедад» имкон дод, ки пас аз 34 сол соҳиби нахустин ҷоми худ гардад. == Фаъолият дар дастаи миллӣ == Микел дар сатҳи ҷавонон намояндаи Испания буд. Ӯ 29 майи соли 2016 дар бозӣ бар зидди Босния ва Ҳерсеговина нахустин бозии худро барои дастаи мунтахаби асосии Испания анҷом дод[13]. Тобистони соли 2019 Микел ба ҳайати даста барои иштирок дар Чемпионати Аврупо байни ҷавонон (U-21), ки дар Италия баргузор шуд, даъват гардид. Дар бозии сеюми марҳилаи гурӯҳӣ бар зидди Лаҳистон, ӯ дар дақиқаи 35-ум гол зад ва дастааш рақибонро бо ҳисоби 5:0 шикаст дод. Дар бозии нимфиналӣ ӯ аз зарбаи пеналтӣ ба дарвозаи Фаронса гол зад; дастааш бо ҳисоби 4:1 пирӯз шуда, ба финал баромад. Дар мусобиқаи «Евро-2024» Оярсабал дар ҳар ҳафт бозии мусобиқа ширкат варзида, дар бозии ниҳоӣ бар зидди Англия голи ғалабаоварро ба самар расонд. Ӯ дар дақиқаи 68-ум ба ҷои Алваро Мората ба майдон баромад ва дар дақиқаи 86-ум, пас (партофт)-и Марк Кукурелларо қабул карда, ҳисоби ниҳоии бозиро 2:1 муқаррар намуд[14]. == Дастовардҳо == '''Бар асоси даста''' «Реал Сосйедад» Дастаи мунтахаби Испания Қаҳрамони ҷаҳон: 2026 Қаҳрамони Аврупо: 2024 Барандаи медали нуқраи Бозиҳои олимпӣ: 2020 Ғолиби Чемпионати Аврупо байни дастаҳои то 21-сола (UEFA): 2019 Дастовардҳои инфиродӣ Беҳтарин бозигари моҳ дар Ла Лига: октябри 2020 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 21 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад»]] 79xwgabwqicrdmeps96ueu1p2pu7bwd 1483518 1483517 2026-08-17T04:13:58Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483518 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Микел Оярсабал |ҷинс = м |номи пурра = Микел Оярсабал Угарте<br>({{lang-eu|Mikel Oyarzabal Ugarte}}) |лақаб = |тасвир = UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 108 (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 21.04.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Эйбар}}, [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 181 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳамлагар (футбол)| ҳамлагар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» |шумора = 10 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол | |{{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»| |2011–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»| |2013–2014|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2014–2015|→ {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад B]]»|13 (3) |2015–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»|349 (100) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 18 сола)|2 (0) |2016|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|4 (0) |2017–2019|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|25 (8) |2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 23 сола)|7 (3) |2016–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|61 (30) |2016|{{Парчами Сарзамини Баскҳо}} [[Тими миллии футболи Баскҳо|Сарзамини Баскҳо]]|1 (1) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} |викианбор = Mikel Oyarzabal }} '''Ми́кел Оярсаба́л<ref>{{YouTube|id=9uYdjmNwcMg|title=FULL FIFA World Cup 2026 Pronunciations &vert; EVERY PLAYER + EVERY TEAM|author=SBS Sport|start=856}}</ref> Уга́рте''' ({{lang-eu|''Mikel Oyarzabal Ugarte''}}; [[21 апрел]]и [[1997]], [[Эйбар]], [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], сарвони бошгоҳи «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]». Ҳамлагари [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]]. == Фаъолият дар бошгоҳ == Микел тарбиягирандаи академияи ҷавонони бошгоҳи «Эйбар» дар зодгоҳи худ мебошад. Соли 2011 ӯ ба ҳайати дастаи ҷавонони «Реал Сосьедад» пайваст. Мавсими 2013–2014-ро ӯ ҳамчун бозигари иҷора дар дастаи ҷавонони бошгоҳи зодгоҳаш сипарӣ кард. Дар мавсими 2014–2015 ин бозигари ҷавон ба бозӣ кардан барои дастаи дуюми «Реал Сосьедад» (Real Sociedad B) шурӯъ намуд. Аз мавсими баъдӣ сар карда, ӯро ба ҳайати асосии даста даъват мекарданд. Ӯ бори аввал дар ҳайати «Реал Сосьедад» 25 октябри соли 2015 дар бозии чемпионат бар зидди «Леванте» ба майдон баромад. 9 апрели соли 2016 ин бозигари ҷавони баскӣ голи ғалабаоварро ба дарвозаи «Барселона» зад. Рӯзи 9 августи соли 2016 Оярсабал шартномаи худро то соли 2022 тамдид кард. Ӯ дар мавсими 2016–2017 дар ҳамаи 38 бозӣ ба майдон баромад. Даста мавсимро дар зинаи шашум ҷамъбаст намуда, пас аз ду соли ғайриҳузурӣ ба Лигаи Аврупо роҳ ёфт. Рӯзи 19 октябри соли 2017 Оярсабал дар бозии марҳилаи гурӯҳии Лигаи Аврупо бар зидди дастаи македониягии «Вардар» нахустин бозии худро дар сатҳи аврупоӣ анҷом дод. Рӯзи 5 октябри соли 2018, Оярсабал дар бозии сафарӣ бар зидди «Атлетик Билбао» дар дербии Баскҳо ду зарбаи пеналтиро ба гол табдил дод ва нахустин голҳои худро пас аз моҳи майи соли 2018 ба сабт расонд. «Атлетик Билбао» кӯшиш карда буд, ки ӯро дар давраи интиқоли тобистона ба даста ҷалб намояд, аммо ӯ пешниҳоди онҳоро рад карда, шартномаи наверо бо «Реал Сосйедад» то соли 2024 ба имзо расонд[10]. Рӯзи 3 апрели соли 2021, Оярсабал ягона голи бозии ниҳоии Ҷоми Испания (Copa del Rey)-и соли 2020-ро — тавассути зарбаи пеналти бар зидди «Атлетик Билбао» — ба сабт расонд ва ба «Реал Сосьедад» имкон дод, ки пас аз 34 сол соҳиби нахустин ҷоми худ гардад. == Фаъолият дар дастаи миллӣ == Микел дар сатҳи ҷавонон намояндаи Испания буд. Ӯ 29 майи соли 2016 дар бозӣ бар зидди Босния ва Ҳерсеговина нахустин бозии худро барои дастаи мунтахаби асосии Испания анҷом дод. Тобистони соли 2019 Микел ба ҳайати даста барои иштирок дар Чемпионати Аврупо байни ҷавонон (U-21), ки дар Италия баргузор шуд, даъват гардид. Дар бозии сеюми марҳилаи гурӯҳӣ бар зидди Лаҳистон, ӯ дар дақиқаи 35-ум гол зад ва дастааш рақибонро бо ҳисоби 5:0 шикаст дод. Дар бозии нимфиналӣ ӯ аз зарбаи пеналтӣ ба дарвозаи Фаронса гол зад; дастааш бо ҳисоби 4:1 пирӯз шуда, ба финал баромад. Дар мусобиқаи «Евро-2024» Оярсабал дар ҳар ҳафт бозии мусобиқа ширкат варзида, дар бозии ниҳоӣ бар зидди Англия голи ғалабаоварро ба самар расонд. Ӯ дар дақиқаи 68-ум ба ҷои Алваро Мората ба майдон баромад ва дар дақиқаи 86-ум, пас (партофт)-и Марк Кукурелларо қабул карда, ҳисоби ниҳоии бозиро 2:1 муқаррар намуд. == Дастовардҳо == '''Бар асоси даста''' «Реал Сосйедад» Дастаи мунтахаби Испания Қаҳрамони ҷаҳон: 2026 Қаҳрамони Аврупо: 2024 Барандаи медали нуқраи [[Бозиҳои олимпӣ]]: 2020 Ғолиби [[Чемпионати футболи Аврупо|Чемпионати Аврупо]] байни дастаҳои то 21-сола [[УЕФА|(UEFA)]]: 2019 '''Дастовардҳои инфиродӣ''' Беҳтарин бозигари моҳ дар [[Ла Лига]]: октябри 2020 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 21 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад»]] ptl0l4dtzthetrg1d5whkrk13m12vzv 1483547 1483518 2026-08-17T07:15:49Z Yoonoos.tj 27005 1483547 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Микел Оярсабал |ҷинс = м |номи пурра = Микел Оярсабал Угарте<br>({{lang-eu|Mikel Oyarzabal Ugarte}}) |лақаб = |тасвир = UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 108 (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 21.04.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Эйбар}}, [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 181 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳамлагар (футбол)| ҳамлагар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]» |шумора = 10 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол | |{{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»| |2011–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»| |2013–2014|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2014–2015|→ {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад B]]»|13 (3) |2015–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»|349 (100) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 18 сола)|2 (0) |2016|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|4 (0) |2017–2019|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|25 (8) |2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 23 сола)|7 (3) |2016–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|61 (30) |2016|{{Парчами Сарзамини Баскҳо}} [[Тими миллии футболи Баскҳо|Сарзамини Баскҳо]]|1 (1) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} |викианбор = Mikel Oyarzabal }} '''Ми́кел Оярсаба́л<ref>{{YouTube|id=9uYdjmNwcMg|title=FULL FIFA World Cup 2026 Pronunciations &vert; EVERY PLAYER + EVERY TEAM|author=SBS Sport|start=856}}</ref> Уга́рте''' ({{lang-eu|''Mikel Oyarzabal Ugarte''}}; [[21 апрел]]и [[1997]], [[Эйбар]], [[Бахо-Дева]], [[Гипускоа]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], сарвони бошгоҳи «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]». Ҳамлагари [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]]. == Маснади бошгоҳӣ == [[Акс:Real Sociedad - Red Bull Salzburgo 60 (39408619355) (cropped).jpg|180px|мини|соли 2018]] Микел парваришёфтаи академияи бошгоҳи зодгоҳаш «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]» мебошад. Соли 2011 ӯ ба дастаи ҷавонони «Реал Сосиедад» пайваст. Мавсими 2013/14-ро ӯ ҳамчун бозикуни кироя дар дастаи ҷавонони бошгоҳи зодгоҳаш сипарӣ кард. Дар мавсими 2014/15 ин бозикуни ҷавон бозиро дар дастаи дуюми «Реал Сосиедад» (Real Sociedad B) шурӯъ намуд. Аз мавсими баъдӣ сар карда, ӯро ба ҳайати асосии даста даъват мекарданд. Ӯ бори аввал дар ҳайати «[[Реал Сосиедад (бошгоҳи футбол)|Реал Сосиедад]]»» 25 октябри соли 2015 дар бозии чемпионат бар зидди «[[Леванте (бошгоҳи футбол)|Леванте]]» ба майдон баромад<ref>{{Cite web |url=http://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/2594555 |title=Отчёт о матче «Леванте» — «Реал Сосьедад» |access-date=2016-07-06 |archive-date=2016-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216200748/http://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/2594555 |url-status=live }}</ref>. 9 апрели соли 2016 ин бозикуни ҷавони баскӣ голи ғалабаоварро ба дарвозаи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» зад<ref>{{Cite web |url=http://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/2594783 |title=Отчёт о матче «Реал Сосьедад» — «Барселона» |access-date=2016-07-06 |archive-date=2016-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706173606/http://www.transfermarkt.com/spielbericht/index/spielbericht/2594783 |url-status=live }}</ref>. Рӯзи 9 августи соли 2016 Оярсабал шартномаи худро то соли 2022 тамдид кард<ref>{{cite web|url=http://www.realsociedad.com//document/view/spa//204636/agreement-to-renew-mikel-oyarzabal-s-contract|title=Agreement to renew Mikel Oyarzabal's contract|publisher=Real Sociedad|date=2016-08-19|access-date=2016-08-21|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001215/http://www.realsociedad.com//document/view/spa//204636/agreement-to-renew-mikel-oyarzabal-s-contract|url-status=live}}</ref>. Ӯ дар мавсими 2016/17 дар ҳамаи 38 бозӣ ба майдон баромад<ref name=From>{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/real-sociedad/20170703/423861546567/del-europeo-a-la-biblioteca.html|title=Del Europeo a la biblioteca|trans-title=From the European championships to the library|newspaper=Mundo Deportivo|first=Oier|last=Erkizia|lang=es|date=2017-07-03|archive-date=2018-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731063532/https://www.mundodeportivo.com/futbol/real-sociedad/20170703/423861546567/del-europeo-a-la-biblioteca.html|access-date=2021-06-06}}</ref>. Даста мавсимро дар зинаи шашум ҷамъбаст намуда, пас аз ду соли танаффус ба [[Лигаи Урупо УЕФА|Лигаи Урупо]] роҳ ёфт. Рӯзи 19 октябри соли 2017 Оярсабал дар бозии марҳилаи гурӯҳии Лигаи Урупо бар зидди дастаи мақдунии «[[Вардар (бошгоҳи футбол)|Вардар]]» нахустин бозии худро дар сатҳи урупоӣ анҷом дод<ref>{{Cite web |url=https://varzishtv.tj/tj/news/alaba-oi-navbatii-sadrnishin-oi-gur-i-l/?sphrase_id=324486 |title=Ғалабаҳои навбатии садрнишинҳои гурӯҳи “L” |website=[[ТВ Варзиш]] |access-date=2020-03-05}}</ref><ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2017/10/18/uefa/1508350255_647151.html|title=Vardar 0 Real Sociedad 6: resumen, resultado y goles|trans-title=Vardar 0 Real Sociedad 6: report, result and goals|newspaper=[[Diario AS]]|first=Aimara|last=G. Gil|lang=es|date=2017-10-19|archive-date=2018-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731063227/https://as.com/futbol/2017/10/18/uefa/1508350255_647151.html|access-date=2021-06-06}}</ref>. Рӯзи 5 октябри соли 2018, Оярсабал дар бозии сафарӣ бар зидди «[[Атлетик Билбао]]» дар шаҳроварди баскҳо ду зарбаи пеналтиро ба гол табдил дод ва нахустин голҳои худро пас аз моҳи майи соли 2018 ба сабт расонд<ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/football/liga/2018-2019/football-news-two-penalties-give-real-sociedad-derby-win-at-athletic-bilbao_sto6960568/story.shtml|title=Football news – Two penalties give Real Sociedad derby win at Athletic Bilbao|publisher=[[Eurosport]]|date=2018-10-05|access-date=2018-10-06|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206134315/https://www.eurosport.co.uk/football/liga/2018-2019/football-news-two-penalties-give-real-sociedad-derby-win-at-athletic-bilbao_sto6960568/story.shtml|url-status=live}}</ref>. «Атлетик Билбао» кӯшиш карда буд, ки ӯро дар давраи интиқоли тобистона ба даста ҷалб намояд, аммо ӯ пешниҳоди онҳоро рад карда, шартномаи наверо бо «Реал Сосиедад» то соли 2024 ба имзо расонд<ref>{{cite web|url=https://www.efe.com/efe/english/sports/oyarzabal-confident-about-real-sociedad-contract-mum-on-athletic-bilbao/50000266-3720663#|title=Oyarzabal confident about Real Sociedad contract, mum on Athletic Bilbao|publisher=[[EFE]]|date=2018-08-15|access-date=2018-10-06|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220151744/https://www.efe.com/efe/english/sports/oyarzabal-confident-about-real-sociedad-contract-mum-on-athletic-bilbao/50000266-3720663|url-status=live}}</ref>. Рӯзи 3 апрели соли 2021, Оярсабал голи ягонаи бозии ниҳоии Ҷоми Испониё (Copa del Rey)-и соли 2020-ро — тавассути зарбаи пеналти бар зидди «Атлетик Билбао» — ба сабт расонд ва ба «Реал Сосиедад» имкон дод, ки пас аз 34 сол соҳиби нахустин ҷоми худ гардад<ref>{{Cite web |url=https://varzishtv.tj/tj/news/real-sosyedad-tarikhi-33-solaashro-nav-mekunad/?sphrase_id=324486 |title=«Реал Сосйедад» таърихи 33 солаашро нав мекунад |website=[[ТВ Варзиш]] |access-date=2020-03-05}}</ref><ref name=COPA1>{{cite news|url=https://en.as.com/en/2021/04/03/football/1617473340_092105.html|title=Athletic Club 0–1 Real Sociedad: result, summary, goal|newspaper=Diario AS|first=Paul|last=Reidy|date=2021-04-03|archive-date=2021-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419225734/https://en.as.com/en/2021/04/03/football/1617473340_092105.html|access-date=2021-06-06}}</ref><ref name=COPA2>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/03/athletic-bilbao-real-sociedad-copa-del-rey-2020-final-match-report|title=Real Sociedad beat Athletic to claim Copa del Rey and Basque glory|newspaper=[[The Guardian]]|first=Sid|last=Lowe|date=2021-04-03|archive-date=2021-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407043805/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/03/athletic-bilbao-real-sociedad-copa-del-rey-2020-final-match-report|access-date=2021-06-06}}</ref>. == Мунтахаби миллӣ == Микел дар сатҳи дастаҳои ҷавонон аз Испониё намояндагӣ мекард. Ӯ дар ҳайати тими миллии Испониё 29 майи соли 2016 дар бозӣ бар зидди [[Тими миллии футболи Босния ва Ҳерсеговина|тими миллии Босния ва Ҳерсеговина]] аввалин маротиба ба майдон баромад<ref>{{Cite web |url=http://national-football-teams.com/matches/report/15381/Spain_Bosnia_Herzegovina.html |title=Отчёт о матче Испания — Босния и Герцеговина |access-date=2016-07-06 |archive-date=2016-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003014138/http://www.national-football-teams.com/matches/report/15381/Spain_Bosnia_Herzegovina.html |url-status=live }}</ref>. Тобистони соли 2019 Микел ба ҳайати даста барои иштирок дар Ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон (U-21), ки дар Итолиё баргузор шуд, даъват гардид. Дар бозии сеюми марҳилаи гурӯҳӣ бар зидди [[Тими миллии футболи Лаҳистон|Лаҳистон]], ӯ дар дақиқаи 35-ум гол зад ва дастааш рақибонро бо ҳисоби 5:0 шикаст дод. Дар бозии нимниҳоӣ ӯ аз зарбаи пеналтӣ ба дарвозаи [[Тими миллии футболи Фаронса|Фаронса]] гол зад; дастааш бо ҳисоби 4:1 пирӯз шуда, ба финал баромад. Дар мусобиқаи «Евро-2024» Оярсабал дар ҳар ҳафт бозии мусобиқа ширкат варзида, дар бозии ниҳоӣ бар зидди [[Тими миллии футболи Инглистон|Инглистон]] голи ғалабаоварро ба самар расонд. Ӯ дар дақиқаи 68-ум ба ҷои [[Алваро Мората]] ба майдон баромад ва дар дақиқаи 86-ум аз партофти [[Марк Кукурейя]] гол зада, ҳисоби ниҳоии бозиро 2:1 намуд. == Дастовардҳо == === Даставӣ === '''«Реал Сосиедад»''' * Дорандаи [[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]] ('''2'''): [[Ҷоми футболи Испониё 2019/2020|2019/20]], [[Ҷоми футболи Испониё 2025/2026|2025/26]] '''Мунтахаби Испониё''' * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол|Қаҳрамони ҷаҳон]]: [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]] * [[Ҷоми миллатҳои Урупо|Қаҳрамони Урупо]]: [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|2024]] * Медали нуқраи [[Бозиҳои олимпии тобистона|бозиҳои олимпӣ]]: [[Футбол дар бозиҳои Олимпии тобистона 2020 (мардона)|2020]] * [[Ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон|Ғолиби ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон]]: [[Ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон 2019|2019]] === Инфиродӣ === * Беҳтарин [[бозикуни моҳ дар Ла Лига]]: октябри 2020 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 21 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Сосиедад»]] 79u5tonh13jgbz45j3skpc6a9pn2prm Найзадумҳо 0 206170 1483491 1272650 2026-08-16T15:23:51Z Zosya95 54344 1483491 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | image descr= ''[[Limulus polyphemus]]'' | latin = Xiphosura | rang = Қатор | parent = Merostomata | author = [[Латрейл, Пиер Андре|Latreille]], [[соли 1802 дар илм|1802]] | wikispecies= Xiphosura |children name=[[Намуди биологӣ|Намудҳо]] | children = * ''[[Carcinoscorpius tridentatus]]'' * ''[[Limulus polyphemus]]'' * ''[[Tachypleus gigas]]'' * ''[[Tachypleus rotundicauda]]'' }} '''Найзадумҳо''' ё '''шамшердумҳо'''({{lang-la|Xiphosura}}) — як қатори [[ҳайвон]]ҳои [[буғумпо]]и баҳриро ҳастанд, ки аз синфи [[меростомаҳо]] буда, бештари онҳо замонҳои қадим нобуд шудаанд. == Сохти зоҳирӣ == Бадани найзадумҳо паҳн (дарозиаш то 90 см) буда, аз ду қисм (сарсива ва шикам) иборат аст. Дар қисми сарсива 6 ҷуфт пой доштанд, ки вазифаи ҳаракат, доштан ва майда кардани хӯрокро иҷро мекарданд. == Ҳаёт == Найзадумҳо ҳайвони ҷудоҷинсаи тухмгузор аст. Аз тухми онҳо кирмина пайдо мешавад. == Ҷинсҳо == 12 ҷинси мурдарафтаи найзадумҳо маълуманд, ки ба давраи силур мансубанд. Найзадумҳо ба 3 ҷинс ва 5 намуд тақсим мешаванд, онҳо дар уқёнуси Атлантика ва соҳилҳои ҷанубу шарқӣ ва шарқии Осиё паҳн шудаанд. Найзадумҳо дар тунукоба зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон ҳайвонҳои бемуҳраи зериобӣ ва обсабзҳо мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Нешчанголҳо]] k5d4uyj9d32dnhs7uy9dbwhr2komtz2 1483492 1483491 2026-08-16T15:24:26Z Zosya95 54344 1483492 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | image descr= ''[[Limulus polyphemus]]'' | latin = Xiphosura | rang = Қатор | parent = Merostomata | author = [[Латрейл, Пиер Андре|Latreille]], [[соли 1802 дар илм|1802]] | wikispecies= Xiphosura |children name=[[Намуди биологӣ|Намудҳо]] | children = * ''[[Carcinoscorpius tridentatus]]'' * ''[[Limulus polyphemus]]'' * ''[[Tachypleus gigas]]'' * ''[[Tachypleus rotundicauda]]'' }} '''Найзадумҳо''' ё '''шамшердумҳо''' ({{lang-la|Xiphosura}}) — як қатори [[ҳайвон]]ҳои [[буғумпо]]и баҳриро ҳастанд, ки аз синфи [[меростомаҳо]] буда, бештари онҳо замонҳои қадим нобуд шудаанд. == Сохти зоҳирӣ == Бадани найзадумҳо паҳн (дарозиаш то 90 см) буда, аз ду қисм (сарсива ва шикам) иборат аст. Дар қисми сарсива 6 ҷуфт пой доштанд, ки вазифаи ҳаракат, доштан ва майда кардани хӯрокро иҷро мекарданд. == Ҳаёт == Найзадумҳо ҳайвони ҷудоҷинсаи тухмгузор аст. Аз тухми онҳо кирмина пайдо мешавад. == Ҷинсҳо == 12 ҷинси мурдарафтаи найзадумҳо маълуманд, ки ба давраи силур мансубанд. Найзадумҳо ба 3 ҷинс ва 5 намуд тақсим мешаванд, онҳо дар уқёнуси Атлантика ва соҳилҳои ҷанубу шарқӣ ва шарқии Осиё паҳн шудаанд. Найзадумҳо дар тунукоба зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон ҳайвонҳои бемуҳраи зериобӣ ва обсабзҳо мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Нешчанголҳо]] 3olxp45qh0jfveu6ep6dyapt83uq0bk 1483500 1483492 2026-08-16T15:49:26Z Zosya95 54344 1483500 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | image descr= ''[[Limulus polyphemus]]'' | latin = Xiphosura | rang = Қатор | parent = Merostomata | author = Latreille, 1802 | wikispecies = Xiphosura |children name=[[Намуди биологӣ|Намудҳо]] | children = * ''[[Carcinoscorpius tridentatus]]'' * ''[[Limulus polyphemus]]'' * ''[[Tachypleus gigas]]'' * ''[[Tachypleus rotundicauda]]'' }} '''Найзадумҳо''' ё '''шамшердумҳо''' ({{lang-la|Xiphosura}}) — як қатори [[ҳайвон]]ҳои [[буғумпо]]и баҳриро ҳастанд, ки аз синфи [[меростомаҳо]] буда, бештари онҳо замонҳои қадим нобуд шудаанд. == Сохти зоҳирӣ == Бадани найзадумҳо паҳн (дарозиаш то 90 см) буда, аз ду қисм (сарсива ва шикам) иборат аст. Дар қисми сарсива 6 ҷуфт пой доштанд, ки вазифаи ҳаракат, доштан ва майда кардани хӯрокро иҷро мекарданд. == Ҳаёт == Найзадумҳо ҳайвони ҷудоҷинсаи тухмгузор аст. Аз тухми онҳо кирмина пайдо мешавад. == Ҷинсҳо == 12 ҷинси мурдарафтаи найзадумҳо маълуманд, ки ба давраи силур мансубанд. Найзадумҳо ба 3 ҷинс ва 5 намуд тақсим мешаванд, онҳо дар уқёнуси Атлантика ва соҳилҳои ҷанубу шарқӣ ва шарқии Осиё паҳн шудаанд. Найзадумҳо дар тунукоба зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон ҳайвонҳои бемуҳраи зериобӣ ва обсабзҳо мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Нешчанголҳо]] 6bg8r33940hrlt3vvtxeofraegqmv9e 1483544 1483500 2026-08-17T06:40:28Z Шухрат Саъдиев 5132 Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. 1483544 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} {{Таксон | regnum = Ҷонварон | image descr= ''[[Limulus polyphemus]]'' | latin = Xiphosura | rang = Қатор | parent = Merostomata | author = Latreille, 1802 | wikispecies = Xiphosura |children name=[[Намуди биологӣ|Намудҳо]] | children = * ''[[Carcinoscorpius tridentatus]]'' * ''[[Limulus polyphemus]]'' * ''[[Tachypleus gigas]]'' * ''[[Tachypleus rotundicauda]]'' }} '''Найзадумҳо''' ё '''шамшердумҳо''' ({{lang-la|Xiphosura}}) — як қатори [[ҳайвон]]ҳои [[буғумпо]]и баҳриро ҳастанд, ки аз синфи [[меростомаҳо]] буда, бештари онҳо замонҳои қадим нобуд шудаанд. == Сохти зоҳирӣ == Бадани найзадумҳо паҳн (дарозиаш то 90 см) буда, аз ду қисм (сарсива ва шикам) иборат аст. Дар қисми сарсива 6 ҷуфт пой доштанд, ки вазифаи ҳаракат, доштан ва майда кардани хӯрокро иҷро мекарданд. == Ҳаёт == Найзадумҳо ҳайвони ҷудоҷинсаи тухмгузор аст. Аз тухми онҳо кирмина пайдо мешавад. == Ҷинсҳо == 12 ҷинси мурдарафтаи найзадумҳо маълуманд, ки ба давраи силур мансубанд. Найзадумҳо ба 3 ҷинс ва 5 намуд тақсим мешаванд, онҳо дар уқёнуси Атлантика ва соҳилҳои ҷанубу шарқӣ ва шарқии Осиё паҳн шудаанд. Найзадумҳо дар тунукоба зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон ҳайвонҳои бемуҳраи зериобӣ ва обсабзҳо мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} [[Гурӯҳ:Нешчанголҳо]] gcd3tj9uyugxz0i61mijvt8phy4quyx Бобоҷон Ғафуров (деҳа, н. Турсунзода) 0 208260 1483519 994974 2026-08-17T04:34:33Z ~2026-44962-76 149112 /* */ 1483519 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Деҳа | номи тоҷикӣ = Бобоҷон Ғафуров | номи аслӣ = | тасвир = | тавсифи тасвир = | тобеият = | кишвар = Тоҷикистон | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | шакли минтақа = Вилоят | минтақа = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ | минтақа дар ҷадвал = Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ{{!}} НТҶ | шакли ноҳия = Ноҳия | ноҳия = ноҳияи Турсунзода | ноҳия дар ҷадвал = ноҳияи Турсунзода {{!}} Турсунзода | шакли ҷомеа = Ҷамоат | ҷомеа = Деҳоти Ҷӯра Раҳмонов | ҷомеа дар ҷадвал = | тақсимоти дохилӣ = | шакли роҳбарӣ = Раиси маҳалла | роҳбар = | замони таъсис = | аввалин номбарӣ = | номҳои пешина = | мақом аз = | забони расмӣ = ӯзбекӣ | аҳолӣ = 1259 | соли барӯйхатгирӣ = 2017 | зичӣ = | агломератсия = | ҳайати миллӣ = [[мардуми ӯзбек|ӯзбекон]] | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] | этнохороним = | вақти минтақавӣ = | DST = | коди телефон = +992 3130 | нишонаи почта = 737450 | нишонаҳои почта = | коди мошинҳо = TJ07 | шакли шиноса = | шиносаи ададӣ = | гурӯҳ дар Commons = | сайт = }} '''Бобоҷон Ғафуров''' — [[деҳа]] дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[деҳоти Ҷӯра Раҳмонов]]и [[ноҳияи Турсунзода]]. Аз Бобоҷон Ғафуров то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 1259 нафар ([[2017]]), тоҷикон. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2 {{Тоҷикистон-нопурра}} {{ноҳияи Турсунзода}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Турсунзода]] [[Гурӯҳ:Ҷамоати Ҷӯра Раҳмонов]] 6ax8xoerx5lbzh35wnl2c0cx1n7m39z Калисои ортодоксии Эфиопия 0 208381 1483609 1323183 2026-08-17T10:49:01Z Zosya95 54344 1483609 wikitext text/x-wiki {{манбаъ}} {{Викифонидан}} {{Гурӯҳ нест}} {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Калисои ортодоксии Эфиопия''' — бузургтарин [[Калисои масеҳӣ|калисои масеҳии]] ортодоксии шарқӣ мебошад. Яке аз калисоҳои масеҳӣ дар Африқо, қабл аз тасарруфи аврупоӣ. Ин калисо аз 45 то 50 миллион нафар аъзо дорад. Ин калисо ҷузъи калисои Искандария аз нимсолаи аввали асри IV то соли 1959 буд. Аз байни масеҳиён фарқият доранд. Баъзе рафтору одатҳои онҳо мисли мусулмонҳо ҳаст. Масеҳиёни Эфиопия анъанаҳои қоидаҳои парҳезиро пайравӣ мекунанд, ки ба яҳудиён монанд аст. Масалан, истеъмоли хук дар таом барои онҳо ҳаром аст. [[Акс:Ethiopian Orthodox church in Addis Abeba.jpg|thumb|Калисо дар [[Аддис-Абеба]]]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] gdm5sq8x5l2q9dl61kwmzeybf0e1ufg Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон 0 209074 1483520 1483474 2026-08-17T04:42:26Z Omid Jeyhani 1522 Fixed grammar 1483520 wikitext text/x-wiki [[Дараҷаи низомӣ|Дараҷабандии низомӣ]] сомонае созманд барои шинохти силсиламаротиб дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]] аст, ки дониш, коршиносӣ ва шоистагии низомиён дар раҳбарӣ ва фармондеҳии [[Ягон|яконе]] аз нерӯҳои мусаллаҳро нишон медиҳад. '''Дараҷаҳои низомӣ дар [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]''' — феҳристе аз дараҷаҳои низомӣ ва нишонаҳои онҳо дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки бар асоси моддаи 38 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» № 139 аз 10 ноябри соли 2000 муқаррар шудаанд<ref name="Қонун">{{Cite web |url=https://mmk.tj/content/%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D3%AF%D2%B3%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3-%D0%B2%D0%B0-%D1%85%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D2%B3%D0%B0%D1%80%D0%B1%D3%A3 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ» |access-date=2026-03-15 |archive-date=2022-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808071227/http://ncz.tj/content/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE-%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5 |url-status=live }}</ref>. = Сохтори рутбаҳои ҳарбӣ = Дар Қувваҳои Мусаллаҳ, дигар қӯшунҳо ва сохтори ҳарбӣ чунин ҳайати хидматчиёни ҳарбӣ муайян карда шуда, мувофиқан рутбаҳои ҳарбии зерин аз тарафи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда мешавад<ref name="Қонун" />: {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon|Tajikistan}} '''[[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]''' ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" |rowspan=2|[[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]] | colspan=2 rowspan=2| | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-9e.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-8.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-7.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-6.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-5.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-4.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-3.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-2.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1c.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1b.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OF-1a.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| '''Генерали артиш''' | colspan=2| '''Генерал-полковник''' | colspan=2| '''Генерал-лейтенант''' | colspan=2| '''Генерал-майор''' | colspan=2| '''Полковник''' | colspan=2| '''Подполковник''' | colspan=2| '''Майор''' | colspan=2| '''Капитан''' | colspan=2| '''Лейтенанти калон''' | colspan=2| '''Лейтенант''' | colspan=2| '''Лейтенанти хурд''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''<ref name="Джайхани">[http://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20181110/umed-dzhaihani-v-natsionalnoi-armii-i-terminologiya-dolzhna-bit-maksimalno-natsionalnoi Умед Джайхани: В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref> !! colspan=4 | [[Артишсолор]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор]] !! colspan=2 | [[Гундсолор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр]]!! colspan=2 | [[Саргурд]] !! colspan=2 | [[Сарвашт]] !! colspan=2 | [[Таҳмабад]] !! colspan=2 | [[Таҳмабон]] !! colspan=2 | [[Таҳмадор]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="16" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" !'''{{flagicon|Tajikistan}} [[Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]''' ! colspan="4" | [[Размсоз]]он ! colspan="8" | [[Размовар]]он ! colspan="4" | [[Сарбоз]]он |- align="center" |- </noinclude> |- style="text-align:center;" | rowspan=2 | [[File:Tajikistan_Armed_Forces_Shoulder_Patch.svg|100px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9b.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-9a.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-8.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-7.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-6.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-5.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-4.png|50px]] | colspan=2| [[File:Tajikistan-Army-OR-1.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| ''' Прапоршики калон''' | colspan=2| '''Прапоршик''' | colspan=2| '''Старшина''' | colspan=2| '''Сержанти калон''' | colspan=2| '''Сержант''' | colspan=2| '''Сержанти хурд''' | colspan=2| '''Ефрейтор''' | colspan=2| '''Аскар''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ'''<ref name="Ҷайҳонӣ">[https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20220223/umed-aion-agar-raisumur-tasmim-giradu-dastur-diad-rutbaoi-nizom-bechunucharo-mill-meshavand Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд]</ref>||colspan=2| [[Размсоз]] ||colspan=2| [[Размпардоз]] ||colspan=2| [[Размозмо]] ||colspan=2| [[Разморо]] ||colspan=2| [[Размдор]] ||colspan=2| [[Размовар]] ||colspan=2| [[Размёр]] ||colspan=2| [[Сарбоз]] |- |} Пас аз рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки дар қисми ҳарбии гвардия ё ҷузъу томи гвардиявӣ хидмат мекунанд, калимаи «гвардия» илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии хидматчии ҳарбие, ки ихтисоси қайди ҳарбии ҳуқуқӣ, тиббӣ дорад, мутобиқан калимаҳои «адлия», «хидмати тиббӣ», илова карда мешавад. Ба рутбаи ҳарбии шаҳванде, ки дар эҳтиёт ё дар истеъфо мебошад, мутобиқан калимаи «эҳтиёт» ё «мустаъфӣ» илова карда мешавад. Ҷорӣ намудани рутбаҳои хидматӣ, махсус ё дараҷаи ихтисосии ба рутбаҳои ҳарбӣ монанд барои шахсони мансабдор, кормандон ва хидматчиёни вазорату идораҳо, корхонаҳо, ташкилоту муассисаҳо ва иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ манъ аст<ref name="Қонун" />. == Тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Тоҷикистон == [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати дифоъи Тоҷикистон]] дар [[соли 2018]] хостори тоҷикисозии дараҷаҳои низомии Нерӯҳои мусаллаҳи ин кишвар шуд ва аз Кумитаи забону истилоҳоти Тоҷикистон дархост кард, ки баробарҳои тоҷикӣ барои дараҷаҳои низомии русӣ пешниҳод кунад. Умед Ҷайҳонӣ, узви коргурӯҳи муштараки вожагузинии Кумитаи забону истилоҳот ва Вазорати дифоъи Тоҷикистон, бо пайравӣ аз усули таърихгароӣ, пайвастагӣ, ҳамгунсозӣ ва стандартисозии истилоҳоти низомӣ дар миёни кишварҳои форсизабон, вожаҳои [[артиш]], [[сипоҳ]], [[лашкар]], [[гунд]], [[ҳанг]], [[гурдон]], [[вашт]], [[таҳма]], [[разма]] ва [[гурӯҳ]]ро ба тартиб ба ҷои истилоҳоти русии ''армия'', ''корпус'', ''дивизия'', ''бригада'', ''полк'', ''баталион'', ''рота'', ''взвод'', ''отделение'' ва ''звено'' пешниҳод кард. Вай ҳамчунин аз ин вожаҳо барои фармондеҳони ин ягонҳои артишӣ, ба тартиб, дараҷаҳои [[артишсолор]], [[сипаҳсолор]], [[лашкарсолор]], [[гундсолор]], [[сарҳанг]], [[саргурд]], [[сарвашт]], [[таҳмадор]], [[размдор]] ва [[размёр]]ро пешниҳод кард, ки аз истилоҳоту алқоб ва маносиби низомии даврони [[Ашкониён]], [[Сосониён]], [[Сомониён]] ва [[дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]] баргирифта ва ё аз рӯи онҳо сохта шудаанд<ref>[https://www.ozodi.org/a/proposal-for-changing-military-ranks-in-tajikistan/29233584.html Полк-ҳанг, полковник - сарҳанг ва генерал-майор – гундсолор?]</ref>. Кумитаи забону истилоҳот ин вожаҳоро барои ҷойгузин кардани рутбаҳои русӣ ба гурӯҳи кории Шурои амнияти миллӣ ва Вазорати дифоъ пешниҳод кардааст<ref>[https://www.ozodi.org/a/tajik-army-translation-asia/30085281.html Дар ниҳоят "генерал" - "солор" ва "дивизия" - "лашкар" мешаванд?]</ref>. {| class="wikitable" |+Вожаҳои пешниҳодӣ барои ҷойгузинии номи русии ягонҳо ва дараҷаҳо<ref name="Ҷайҳонӣ" /> ! colspan="2" |номи ягонҳо ! rowspan="2" |решашиносӣ ! colspan="2" |номи дараҷаҳо ! rowspan="2" |решашиносӣ |- |-align="center" |<small>кунунӣ</small> |<small>пешниҳодӣ</small> |<small>кунунӣ</small> |<small>пешниҳодӣ</small> |- | | | | ''қаторӣ'' | ''[[сарбоз]]'' | |- | | | | ''ефрейтор'' | ''[[размёр]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌یار‎ '''}} ‘''ёрикунанда дар разм''’ < ''[[разм]]'' ({{lang-pal|''razm''}} < {{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[разма]]''’ < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*raźman-'' ‘''ороиши ҷангӣ''’ аз √''*raź-'' ‘''оростан''’) + ''ёр'' ‘''ёвар''’ ({{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’)<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.</ref> |- | ''отделение'' | ''[[разма]]'' | <small>{{lang-peo|''*razma-''}} ‘''[[якон|якони размӣ]]''’ < ''*raźman-'' ‘''ороиши размӣ''’ < √''*raź-'' ‘''оростан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''сержанти хурд'' | ''[[размовар]]'' | <small>{{lang-fa|‌'''رزم‌آور'''}} ‘''фармондеҳи разма''’ < ''разм'' + ''-овар'' : ''-вар'' ‘''доранда''’ < {{lang-pal|''-var''}} < {{lang-peo|''*bara-''}} ‘''баранда''’ < √''*bar-'' ‘''бурдан''’</small> |- | | | | ''сержант'' | ''[[размдор]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌دار'''}} ‘''фармондеҳи разма''’ < ''разм'' + ''-дор'' < {{lang-fa|'''دار'''}} < {{lang-pal|''dār''}} < {{lang-peo|*''dār(a)-''}} < эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''сержанти калон'' | ''[[разморо]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌آرا'''}} ‘''касе, ки дар саффороӣ ва кори ҷанг варзида аст ва амалиёти размиро хуб тарҳрезӣ мекунад''’<ref name="Козимӣ">{{Cite web |url=https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ |title=''Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ''. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ. |accessdate=2023-07-22 |archivedate=2023-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731081254/https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C/ }}</ref> < ''разм'' + ''оро'' < {{lang-pal|''ārāy''}} < {{lang-peo|''*ā-rāda-''}} < √''*rād-'' ‘''омода кардан'', ''оростан''; ''тартиб додан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''старшина'' | ''[[размозмо]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌آزما'''}} ‘''касе, ки ҷангро хуб озмуда бошад ва биозмояд''’<ref name="Козимӣ" /> < ''разм'' + ''озмо'' < {{lang-fa|''āzmāy''}} < {{lang-pal|''uzmāy-''}} < {{lang-peo|''*uz-māya-''}} < √''*māy-'' ‘''андоза гирифтан'', ''санҷидан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''прапоршик'' | ''[[размпардоз]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌پرداز‎'''}} < ''разм'' + ''пардоз'' < {{lang-fa|'''پرداز'''}} < {{lang-pal|''pardāz : pardāxtan''}} ‘''пардохтан, анҷом додан''’ < {{lang-peo|''*para-tāča-''}} < √''*tak-'' ‘''тохтан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''прапоршики калон'' | ''[[размсоз]]'' | <small>{{lang-fa|'''رزم‌ساز‎'''}} ‘''он ки нақшаву тарҳи ҷанг ё амалиёти размиро ба хубӣ бидонад ва нерӯро омодаи разм ё корзор кунад''’<ref name="Козимӣ" /> < ''разм'' + ''соз'' < {{lang-fa|'''ساز‎'''}} < {{lang-pal|''sāč'' : ''sāxtan''}} ‘''сохтан'', ''омода кардан'', ''тартиб додан''’ < {{lang-peo|''*sāča-''}} < √''*sak-'' ‘''омода будан'', ''тавонистан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''взвод'' | ''[[таҳма]]'' | <small>{{lang-pal|''taḥma''}} ‘''нерӯ''’ < {{lang-xpr|''taḥm''}} ‘''нерӯманд''’ < эронии бостон: ''*taxma-'' ‘''таковар''’ < √''*tak-'' ‘''тохтан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''лейтенанти хурд'' | ''[[таҳмадор]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌دار‎'''}} < {{lang-xpr|''tahmadār''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’<ref>''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1.</ref>: ''[[таҳма]]'' + ''-дор'' < {{lang-pal|''dār''}} < {{lang-peo|*''dār(a)-''}} < эронии бостон: ''*dārai̯a-'' ‘''доштан''; ''доранда''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''лейтенант'' | ''[[таҳмабон]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌بان'''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’: ''таҳма'' + ''бон'' < {{lang-pal|''bān''}} < {{lang-peo|''*pāna-''}} < √''*pā-'' ‘''поидан'', ''нигаҳбонӣ кардан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | | | | ''лейтенанти калон'' | ''[[таҳмабад]]'' | <small>{{lang-fa|'''تهمه‌بد'''}} ‘''фармондеҳи [[таҳма]]''’: ''таҳма'' + ''бад'' ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’ < {{lang-pal|''-pat''}} < {{lang-peo|''*pati-''}} ‘''сардор'', ''фармондеҳ''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''рота'' | ''[[вашт]]'' | <small>{{lang-fa|'''وشت'''}} < {{lang-pal|''wašt''}} ‘''бахше аз [[гурдон|''drafš'']]''’ < {{lang-xpr|''wast''}} ‘''даста''’</small> | ''капитан'' | ''[[сарвашт]]'' | <small>{{lang-fa|'''سروشت'''}} ‘''[[саркарда]], [[сардор]]''’<ref name="Луғатнома">[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/183737/سروان ''Деҳхудо'', ''Алиакбар''. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399.]{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Козимӣ" /> < ''сар'' < {{lang-pal|''sar-''}} < {{lang-peo|''sarah-''}}) + ''-вашт'' < {{lang-pal|''wašt''}} < {{lang-xpr|''wašt''}} ‘''даста''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''баталион'' | ''[[гурдон]]'' | <small>{{lang-fa|'''گردان'''}} ‘''бахше аз [[ҳанг]]''’<ref name="Ҳазорвожа">{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.|accessdate=2022-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2022-09-30}}</ref> < {{lang-pal|''gurd''}} ‘''паҳлавон''’ < *''vr̥ta-'' < √*''vr̥t-'' : *''vart-'' ‘''пойдорӣ кардан; посдорӣ кардан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''майор'' | ''[[саргурд]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرگرد'''}} ‘''сардори [[гурдон]]''’<ref>{{Cite web |url=https://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |title=''Билгиромӣ, Ғуломалихон Озод''. Хизонаи омира. — Ҳинд (Конпур), 1871; 1900 |accessdate=2019-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928184200/http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/13702 |archivedate=2020-09-28}}</ref><ref name="Козимӣ" /> < ''сар'' + ''гурд''</small> |- | | | | ''подполковник'' | ''[[сарҳангёр]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرهنگیار'''}} ‘''ёвари сарҳанг''’ < ''[[сарҳанг]]'' + ёр ‘''ёвар''’ < {{lang-fa|''yār''}} < {{lang-pal|''ayār''}} ‘''ёвар''’ < *''hada-bāra-'' ‘''ёвар''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''полк'' | ''[[ҳанг]]'' | <small>{{lang-fa|'''هنگ'''}} ‘''бахше аз гунд''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-pal|''hang''}} ‘''нерӯ'', ''зӯр''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''полковник'' | ''[[сарҳанг]]'' | <small>{{lang-fa|'''سرهنگ'''}} ‘''сардори ҳанг''’<ref name="Козимӣ" /> < {{lang-pal|''sarhang''}} < {{lang-peo|''*sara-''}} ‘''сар''; ''пеш''’ + √''θang-'' ‘''кашидан''; ''ҳанҷидан''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''бригада'' | ''[[гунд]]'' | <small>{{lang-xpr|''gund''}} ‘''бахше аз [[лашкар]]''’ < ''*vr̥nda-''<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-майор'' | ''[[гундсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''گندسالار'''}} ‘''фармондеҳи гунд''’ < {{lang-xpr|''gund-sālār''}} < {{lang-xpr|''gund''}} + {{lang-xpr|''sālār''}} < {{lang-xpr|''sarδār''}} < [[Забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*sara-dāra-''<ref name="Ҳасандӯст" /></small> |- | ''дивизия'' | ''[[лашкар]]'' | <small>{{lang-fa|'''لشکر'''}} ‘''бахше аз [[сипоҳ]]''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-peo|''*raxša-kara-''}} ‘''посдоранда; поянда''’ < эронии бостон: ''*raxš-'' + ''*kar-'' ‘''посдорӣ кардан''’)<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-лейтенант'' | ''[[лашкарсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''لشکرسالار‎'''}} ‘''фармондеҳи лашкар''’ навсохта аз ''[[лашкар]]'' + ''[[солор]]''</small> |- | ''корпус'' | ''[[сипоҳ]]'' | <small>{{lang-fa|'''سپاه'''}} < {{lang-pal|''spāh''}} < {{lang-peo|''spāda-''}} < [[забони эронии бостон|эронии бостон]]: ''*spāda-'' ‘''сипоҳ''’<ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерал-полковник'' | ''[[сипаҳсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''سپه‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи сипоҳ''’ < {{lang-pal|''spāh-sālār''}}</small> |- | ''армия'' | ''[[артиш]]'' | <small>{{lang-fa|'''ارتش'''}} ‘''нерӯҳои мусаллаҳ''’<ref name="Ҳазорвожа" /> < {{lang-pal|''artēštār''}} ‘''разманда''’ < {{lang-ae|''raθaē-štar-''}} ‘''гардунасавор''’ < ''raθa''- ‘''гардуна''’ + štar- ‘''истода''’ <ref name="Ҳасандӯст" /></small> | ''генерали артиш'' | ''[[артишсолор]]'' | <small>{{lang-fa|'''ارتش‌سالار'''}} ‘''фармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳ''’ < {{lang-pal|''artēštārān-sālār''}}</small> |} = Таърихчаи дараҷаҳои низомии тоҷикӣ = Деринатарин ёдкард аз нерӯҳои размии ниёкони тоҷикон дар «[[Авесто]]» ва сангнавиштаҳои шоҳаншоҳони [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]] боз монда, ки ''*kāra-'' ‘''мардум-сипоҳ''’ (< ҳиндуурупоӣ: ''*koro-s'', ''*kori̯o-s'' ‘[[ҷанг]]; [[сипоҳ]], [[лашкар]]’ < {{lang-de|''Heer''}} ‘[[артиш]]; [[нерӯи заминӣ]]’; {{lang-en|''Here''}} ‘артиш’)<ref>[[Эдельман, Джой Иосифовна|''Эдельман Д. И.'']] [[Этимологический словарь иранских языков]] / [[Институт языкознания РАН]]. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2011. — Т. 4 (i—k). — 416 с. — 800 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 978-5-02-036478-3. (в пер.). — стр. 389—391</ref> ва *''spāda-'' ‘сипоҳ’ хонда шудаанд. Дар нерӯҳои размии Эрони бостон нақши вижаеро [[гардуна]]саворон доштанд, ки дар «[[Авесто]]» ''raθaē-štar-'' (аз ''raθa-'' ‘''гардуна''’ + ''štar-'' ‘''истода''’) номида шудаанд<ref name="Tafazzoli">[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]</ref>. Ҳамин вожа дар забони {{lang-pal|''artēštār''}} шуда ва «''[[артиш]]''» аз он гирифта шудааст<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2.</ref>. === Сипоҳи Ҳахоманишиён === {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Ҳахоманишиён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон]]ҳо ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Разма|''*daθa-'']] | 10 сарбоз | [[Размовар|''*daθapati-'']] |- | [[Вашт|''*θata-'']] | 100 сарбоз | [[Сарвон|''*θatapati-'']] |- | [[Ҳанг|''*hazāra-'']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] |- |[[Гунд|''*baivara-'']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|''*baivarapati-'']] |- | [[Сипоҳ|''*spāda-'']] | 60 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] |} Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфтаву ба забони {{lang-peo|''*spāda-''}} [''сипоҳ''] хонда мешудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз 10 [[сарбоз]] як [[разма|''*daθa-'']] [''даҳа''] ташкил мешуда ва сардораш [[Размовар|''*daθapati-'']] [''даҳабад''] хонда мешудааст<ref name="Hinz">''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.</ref>. Аз 10 ''даҳа'' як [[вашт|''*θata-'']] [''сада''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарвашт|''*θatapati-'']] [''садабад''] номида мешудааст<ref name="Hinz" />. Аз 10 ''сада'' як [[ҳанг|''*hazāra-'']] [''ҳазора''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарҳанг|''*hazārapati-'']] [''ҳазорабад''] хонда мешудааст<ref name="Marquart">''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.</ref>. Аз 10 ''ҳазора'' як [[лашкар|''*baivara-'']] [''бевара''] ташкил мешуда, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|''*baivarapati-'']] [''беварабад''] номида мешудааст<ref name="Marquart" />. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|''*spādapati-'']] [''сипаҳбад''] хонда мешуд<ref>''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.</ref>. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Разма|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳабад'' бо ''сержант'' ё ''старшина'', ''садабад'' бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарҳанг|''ҳазорабад'']] бо ''майор'' ё ''полковник'', [[Гундсолор|''беварабад'']] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва ''сипаҳбад'' бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд. === Сипоҳи Ашкониён === {{Сипоҳи Ашкониён}} Дудмони паҳлавии [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.]] — [[224]]), ки ҷойгузини дудмони юнонии [[Давлати Селевкиён|Селевкиён]] ([[Соли 312 п.м.|312]] — [[Соли 64 п.м.|64 п.м.]]) шуд, созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифт<ref name="Никоноров" />. Радабандии сипоҳи Ашкониён чунин будааст<ref>[http://www.ihism.uph.edu.pl/images/PDFs/DRUK_HIS_6/DRUK-SYVNNE.pdf ''Ilkka SYVÄNNE'' * (University of Haifa, Israel) Parthian Cataphract vs. the Roman Army 53 BC-AD 224]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: Дар [[сипоҳи Ашкониён]] ''даҳаҳо'' ба [[забони паҳлавӣ]] [[Разма|''*radag'']] [''разма''], ''садаҳо'' — [[Вашт|''wast'']] [''васт''], ''ҳазораҳо'' — [[Ҳанг|''drafš'']] [''дирафш''], ''бевараҳо'' — [[Гунд|''gund'']] [''гунд''] номида мешуданд<ref>''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7</ref>. Фармондеҳони ин ягонҳо мутаносибан [[Сарвашт|''wast-sālār'']] [''васт-солор''], [[Сарҳанг|''drafš-sālār'']] [''дирафш-солор''] ва [[Гундсолор|''gund-sālār'']] [''гунд-солор''] хонда мешуданд<ref>''Ҷалолӣ'', ''Эраҷ''. Артиши Эрон дар асри Сосониён. Теҳрон: Вадиъат, 1384. – 170 с. ISBN 964-7805-48-9.</ref>. Нерӯҳои мусаллаҳи Ашкониён низ чун замони Ҳахоманишиён [[Сипоҳ|''spāδ'']] [''сипоҳ''] ва фармондеҳашон [[Сипаҳсолор|''spāδpat'' ё ''spāδbad'']] [''сипаҳбад''] номида мешуд<ref name="Shahbazi">[http://www.iranicaonline.org/articles/army-i ''A. Sh. Shahbazi'', “ARMY i. Pre-Islamic Iran,” Encyclopædia Iranica, II/5, pp. 489-499]</ref>. Бояд гуфт, ки сипоҳи подшоҳии [[Арманистон]], ки фармонбардори Эрон буд, низ ҳамчун сипоҳи Ашкониён ба «''гунд''», «''дрош''» ва «''вашт''» бахшбандӣ мешуд<ref name="Айвазян">[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360-464.]</ref>. Ҳануз ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон [[вашт|рота]] ба забони {{lang-hy|«Վաշտ»}} [''вашт''], [[ҳанг]] — «''գունդ''» [''гунд''] ё «''Զորագունդ''» [''зӯрагунд''], [[сарҳанг]] — «''Գնդապետ''» [''гндапет''] ва [[генерал-полковник]] — «''գեներալ—գնդապետ''» [''general-gndapet''] номида мешаванд. === Сипоҳи Сосониён === {{Main|Сипоҳи Сосониён}}{{Сипоҳи Сосониён}} Нерӯҳои мусаллаҳи Сосониёнро ''spāh'' (''[[сипоҳ]]'') меномиданд, ки ба ду [[Шохаи низомӣ|шоха]] ҷудо мешуд: [[пиёдагон]] ({{lang-pal|''payādagān''}}) ба фармондеҳии ''пиёдагонсолор'' (''payādagān sālār'') ва [[саворон]] ({{lang-pal|''aswārān''}}) ба фармондеҳии ''саворонсолор'' (''aswārān sālār'')<ref>{{cite book |last1=Maksymiuk |first1=Katarzyna |last2=Syvanne |first2=Ilkka |title=The Military History of the Third Century Iran |date=2018 |publisher=Archeobooks |isbn=978-83-7051-894-3 |page=55-59 |language=en}}</ref>. Бузургтарин ягони сипоҳ дар он замон ''gund'' (''[[гунд]]'')<ref name="Tafazzoli"/> будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро ''gund-sālār'' (''[[гундсолор]]'') мехонданд<ref name="Synopsis">[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]</ref>. Ҳар ''гунде'' аз чанд ''drafš'' ([[ҳанг|''дирафш'']]) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду ''wašt'' (''[[вашт]]'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ''ваште'' аз чанд ''tahm'' (''[[таҳма]]'')<ref name="Asha">{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2018-10-31 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}</ref> созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар ''таҳмае'' аз чанд ''radag'' (''[[разма|рада]]'')<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/voennaya-razvedka-v-sasanidskom-irane-organizatsiya-deyatelnosti-i-istochniki-informatsii ''Дмитриев В.А.'' Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22.]{{oq|ru|... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели ''dabīr-i sipāh''), называвших себя ''dibīr-ī tahm'' и ''dibīr-ī radag'' [24, c. 244; 25].}}</ref> ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи ''дирафш'' ''drafš-sālār'' ([[сарҳанг|''дирафшсолор'']])<ref name="Synopsis" />, фармондеҳи ''вашт'' ''wašt-sālār'' ([[сарвашт|''ваштсолор'']])<ref name="Synopsis" />, сардори ''таҳм'' ''tahmdār'' (''[[таҳмадор]]'')<ref name="Никоноров">[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145.]{{oq|ru|В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ''tgmdr'' («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «''τάγμα''» («''легион''») и парф. ''dār'' («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме ''tḥmy'' как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62].}}</ref> ва ''фармондеҳи рада'' эҳтимолан ''*radagbān'' (''[[Размдор|радабон]]'') номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ ''spāhbed'' ([[сипаҳсолор|''сипаҳбад'']]) хонда мешуд<ref name="Daryaee">[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4]</ref>. Дар шоҳаншоҳии Сосонӣ баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ ''artēštārān-sālār'' ([[Артишсолор|''артишдоронсолор'']]) буд<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]</ref><ref>''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291</ref>, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои ''Эрон сипоҳбед'' ({{lang-pal|''Ērān spāhbēd''}}) аст, ки то замони подшоҳии Хусрав [[Анӯшервон]] болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд<ref>{{Cite web |url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |title=Artēštārān-sālār // ''Донишномаи Эрон'', ҷ. 2, 2503 |accessdate=2012-10-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcugL8gH?url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |archivedate=2012-10-23 }}</ref>. Бо таваҷҷуҳ ба ҳамномии ягонҳои размии сипоҳи Арманистон бо Эрон дар замони Сосониён, метавон гуфт, ки шумори нерӯҳо дар ягонҳои размии сипоҳи Сосониён низ бо сипоҳи Арманистон ҳамсону баробар будааст. Чунончи, дар сипоҳи Арманистон ҳар гунд аз ду ё се дирафш ташкил меёфт ва дирафш низ, агар онро бо коҳорт (ягони размии сипоҳи Рум, ки маъмулан аз 500 – 600 сарбоз ташкил мешуд) ҳамсанҷӣ кунем, аз ду вашт созмон меёфтааст. Дар садаҳои IV — V милодӣ нерӯҳои размии подшоҳии Арманистон аз сипоҳҳо (ҳар кадоме 10 ҳазор сарбоз доштаанд), гундҳо (2 000 – 3 000 сарбоз), дирафшҳо (1 000 сарбоз), ваштҳо (500 сарбоз) ва ҳамчунин ягонҳои хурдтар – садаҳо ва даҳаҳо ташкил мешудаанд. Ин сохтори созмонии сипоҳи Арманистон ҳамсониҳои бисёре бо сипоҳи Рум ва бештар аз он бо сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии Сосониён дошт<ref name="Айвазян" />. Аз деворнивиштаҳои сипоҳиёни Сосонӣ дар куништи яҳудиёни шаҳри Дура-Европос метавон донист, ки садаҳо таҳм ва даҳаҳо рада номида мешудаанд<ref name="Asha" />. Чуноне ки аз ҷадвали радабандии сипоҳи Сосониён дида мешавад, сохтори сипоҳи Сосониён ба сохтори артишҳои имрӯзӣ наздиктар аст. Чунончи, аз рӯи шумори нерӯҳо [[разма|рада]] бо ''отделение'', [[таҳма]] бо ''рота'', [[вашт]] бо ''батальон'', [[Ҳанг|дирафш]] бо ''полк'', [[гунд]] бо ''бригада'' ва [[сипоҳ]] бо ''дивизия'' баробар аст. Бо ҳамин қиёс, [[радабон]] бо ''сержант'' ё ''старшина'', [[таҳмадор]] бо ''лейтенант'', [[Сарвашт|ваштсолор]] бо ''капитан'' ё ''майор'', [[Сарҳанг|дирафшсолор]] бо ''полковник'', [[гундсолор]] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва [[Сипаҳсолор|сипаҳбад]] бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар будаанд. == Пайвандҳо == * [[Дараҷаи низомӣ]] == Манобеъ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Дараҷаҳои низомӣ]] r4mg5uu3a319n2yybtidcui47jf5paa Рошак 0 215824 1483496 1468835 2026-08-16T15:42:50Z Zosya95 54344 1483496 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Рустаниҳо | parent = Ferula | rang = Намуд | latin = Ferula primaeva | wikispecies = Ferula | commons = Ferula }} '''Рошак''' ({{lang-la|Ferula primaeva}}) — [[Рустаниҳо|гиёҳ]]и бисёрсолаест аз [[Авлод (таксономия)|авлод]]и [[Камол (авлод)|камол]] мансуби [[Оила (таксономия)|оила]]и [[Чатргулон|чатргулон]]. == Тавсифоти ботаникӣ == Пояаш ғафс, сершохи бунафш, то 1 – 1,5 м қад мекашад. Баргаш мураккаби пармонанд, сабз ва каме дандонадор. Хӯшагулаш чатршакл (диаметраш 7 – 10 см), гулаш майдаи зардтоб, мевааш байзашакл (дарозияш 1,3 – 1,7 см, бараш 5 – 7 мм). Моҳҳои май – июн гул карда, июл – август мева мебандад. Дар тамоми ҳаёташ як бор гулу мева мекунад.<ref name=":0">[[Энсиклопедияи мухтасари тиб]]. Ҷилди IV. — Душанбе: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2012. — C. 98. — 504 с. — ISBN 978-99947-33-46-0.</ref> == Густариш == Рошак фақат дар Тоҷикистон (дар баландиҳои 1000 – 1900 м аз сатҳи баҳр) мерӯяд. Асосан дар бешазори гармсер, дарахтони паҳнбарг, алафзори нимсаванна, бодому пистазор, мавзеъҳои регу санглох, нишебии кӯҳҳо месабзад. Бештар дар Тоҷикистони Марказӣ ва Ҷанубӣ (қаторкӯҳҳои Ҳисор, Дарвоз, Ҳазратишоҳ, Вахш ва ғайра) вомехӯрад.<ref name=":0" /> == Корбурдҳо == Пояи наврустаи рошакро чун сабзавоти иштиҳоовар, сервитамин ва доруӣ истеъмол мекунанд. Барги онро чорво мехӯрад. Рошак рустании асаловар аст.<ref name=":0" /> == Адабиёт == * {{ЭСТ|||муаллиф=}} * Флора СССР, т. 17, М.—Л., 1951; * Флора Узбекистана, т. 4, Ташкент, 1959. d9fhpitu7n6qxz54vlx5gvotfcw4rwe Мирваҳа 0 216496 1483565 1482957 2026-08-17T09:38:58Z Zosya95 54344 1483565 wikitext text/x-wiki {{Дар бораи||корбурди таърихии бодбезакҳои маросимҳои ибодати [[Масеҳияти ғарбӣ]]|флабеллум}} [[File:Ripida.jpg|thumb|upright|Мирваҳаи [[Масеҳияти шарқӣ|Масеҳии шарқӣ]], асри XIX, (Осорхонаи [[Псков]]).]] '''Мирваҳа''', рипида ё ҳексатеригон ({{lang-gr| ἑξαπτέρυγον}}, ба маънои "шашпар"), [[Бодбизан|бодбезаки]] маросимиест, ки дар ибодати [[Масеҳияти шарқӣ]] истифода мешавад.<ref>[https://morespaciousthantheheavens.blogspot.ru/2010/11/fans.html Liturgical fans]</ref><ref>[https://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/471269 The Metropolitan Museum - Liturgical fan]</ref> Дар калисоҳои Масеҳияти шарқӣ, бодбезакҳо дар [[Маросими ибодат|маросимҳои ибодат]] аз асрҳои якуми мелодӣ сар карда, то имрӯз ба кор бурда мешаванд. Одатан, мирваҳа аз филиз сохта шуда, доирашакл мебошад ва дар он расми иконографии серафими шашпар тасвир карда шудааст. Мирваҳа ба нӯги як чӯб ё поя нишонда мешавад. Ин бодбезакҳоро кандакорӣ, зарандуд ва ё ранг ҳам мекунанд. Аз рӯи қоида, ин бодбезакҳо ҷуфт-ҷуфт сохта мешаванд. ==Оини византӣ== ===Ҳангоми дастгузории шаммос=== Ҳангоми дастгузорӣ, [[Шаммос|шаммос]] либосҳои рӯҳониро бо тартиби муайян мепӯшад. Сипас, ба ӯ мирваҳа медиҳанд ва ӯ назди [[Қурбонгоҳ|Мизи Муқаддас]] истода, бо он чизҳои муқаддасро бод медиҳад.<ref>{{Cite book |year=1998 |publication-date=2000 |title=The Great Book of Needs: Expanded and Supplemented (Volume 1): The Holy Mysteries |translator=Saint Tikhon's Monastery |pages=251 |place=South Canaan Township, Pennsylvania|publisher=Saint Tikhon's Seminary Press|isbn=9781878997562 }}</ref> ===Корбурдҳои дигар=== Ҳангоми ҳамаи ҷараёнҳои маросимӣ, ки дар онҳо ҳадияҳои Евхаристӣ ва Китоби Инҷил бурда мешаванд, хидматгузорони [[Қурбонгоҳ|қурбонгоҳ]] ин бодбезакҳоро бо худ доранд. Дар анъанаи Калисои Православии Русия, бодбезакҳоро инчунин барои гиромидошти икона ё ёдгории муқаддас истифода мебаранд. Вақте ки бодбезакҳо истифода намешаванд, онҳоро дар пояҳое дар паси Мизи Муқаддас мегузоранд. Аммо дар анъанаҳои славянӣ, онҳо метавонанд дур аз назар, дар дохили қурбонгоҳ нигоҳ дошта шаванд.<ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Blessing of Hexapterygon, Ripidias (or Ripidas) |url=https://orthodoxct.org/files/Misc%20Documents/Ripida-Article-01242021.pdf |website=Holy Trinity Orthodox Church, Willimantic, Connecticut}}</ref> ==Оинҳои дигар== [[File:Ripidion 20060314.jpg|thumb|left|upright|Мирваҳаи нуқрагини арманӣ бо нақши серафими шашпар]] Бодбезҳое, ки дар анъанаҳои калисои арманӣ (бо номи Кшотс), марунӣ (бо номи марваҳа ё марваҳаҳ) ва дигар калисоҳои православии шарқӣ истифода мешаванд, шакли хос доранд. Дар гирди лаби онҳо ҳалқаҳои хурди филизӣ ё зангӯлачаҳо пайваст карда шудаанд, ки рамзи сурудҳои фариштагон дар ситоиши Худо ҳастанд. Дар лаҳзаҳои махсусан бошукӯҳи литургия ин бодбезакҳоро камтар такон медиҳанд, то садои зангӯлачаҳо шунида шавад. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Маросими ибодати Масеҳияти шарқӣ]] [[Гурӯҳ:Ашёҳои маросими ибодати Масеҳияти шарқӣ]] dpkl1cxje8re29kj1ql9epwb5da0a37 1483566 1483565 2026-08-17T09:40:29Z Zosya95 54344 /* Корбурдҳои дигар */ 1483566 wikitext text/x-wiki {{Дар бораи||корбурди таърихии бодбезакҳои маросимҳои ибодати [[Масеҳияти ғарбӣ]]|флабеллум}} [[File:Ripida.jpg|thumb|upright|Мирваҳаи [[Масеҳияти шарқӣ|Масеҳии шарқӣ]], асри XIX, (Осорхонаи [[Псков]]).]] '''Мирваҳа''', рипида ё ҳексатеригон ({{lang-gr| ἑξαπτέρυγον}}, ба маънои "шашпар"), [[Бодбизан|бодбезаки]] маросимиест, ки дар ибодати [[Масеҳияти шарқӣ]] истифода мешавад.<ref>[https://morespaciousthantheheavens.blogspot.ru/2010/11/fans.html Liturgical fans]</ref><ref>[https://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/471269 The Metropolitan Museum - Liturgical fan]</ref> Дар калисоҳои Масеҳияти шарқӣ, бодбезакҳо дар [[Маросими ибодат|маросимҳои ибодат]] аз асрҳои якуми мелодӣ сар карда, то имрӯз ба кор бурда мешаванд. Одатан, мирваҳа аз филиз сохта шуда, доирашакл мебошад ва дар он расми иконографии серафими шашпар тасвир карда шудааст. Мирваҳа ба нӯги як чӯб ё поя нишонда мешавад. Ин бодбезакҳоро кандакорӣ, зарандуд ва ё ранг ҳам мекунанд. Аз рӯи қоида, ин бодбезакҳо ҷуфт-ҷуфт сохта мешаванд. ==Оини византӣ== ===Ҳангоми дастгузории шаммос=== Ҳангоми дастгузорӣ, [[Шаммос|шаммос]] либосҳои рӯҳониро бо тартиби муайян мепӯшад. Сипас, ба ӯ мирваҳа медиҳанд ва ӯ назди [[Қурбонгоҳ|Мизи Муқаддас]] истода, бо он чизҳои муқаддасро бод медиҳад.<ref>{{Cite book |year=1998 |publication-date=2000 |title=The Great Book of Needs: Expanded and Supplemented (Volume 1): The Holy Mysteries |translator=Saint Tikhon's Monastery |pages=251 |place=South Canaan Township, Pennsylvania|publisher=Saint Tikhon's Seminary Press|isbn=9781878997562 }}</ref> ===Корбурдҳои дигар=== Ҳангоми ҳамаи ҷараёнҳои маросимӣ, ки дар онҳо ҳадияҳои Евхаристӣ ва Китоби Инҷил бурда мешаванд, хидматгузорони [[Қурбонгоҳ|қурбонгоҳ]] ин бодбезакҳоро бо худ доранд. Дар анъанаи Калисои Православии Русия, бодбезакҳоро инчунин барои гиромидошти икона ё ёдгории муқаддас истифода мебаранд. Вақте ки бодбезакҳо истифода намешаванд, онҳоро дар пояҳое дар паси Мизи Муқаддас мегузоранд. Аммо дар анъанаҳои славянӣ, онҳо метавонанд дур аз назар, дар дохили қурбонгоҳ нигоҳ дошта шаванд.<ref>{{Cite web |date=24 январи 2021 |title=Blessing of Hexapterygon, Ripidias (or Ripidas) |url=https://orthodoxct.org/files/Misc%20Documents/Ripida-Article-01242021.pdf |website=Holy Trinity Orthodox Church, Willimantic, Connecticut}}</ref> ==Оинҳои дигар== [[File:Ripidion 20060314.jpg|thumb|left|upright|Мирваҳаи нуқрагини арманӣ бо нақши серафими шашпар]] Бодбезҳое, ки дар анъанаҳои калисои арманӣ (бо номи Кшотс), марунӣ (бо номи марваҳа ё марваҳаҳ) ва дигар калисоҳои православии шарқӣ истифода мешаванд, шакли хос доранд. Дар гирди лаби онҳо ҳалқаҳои хурди филизӣ ё зангӯлачаҳо пайваст карда шудаанд, ки рамзи сурудҳои фариштагон дар ситоиши Худо ҳастанд. Дар лаҳзаҳои махсусан бошукӯҳи литургия ин бодбезакҳоро камтар такон медиҳанд, то садои зангӯлачаҳо шунида шавад. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Маросими ибодати Масеҳияти шарқӣ]] [[Гурӯҳ:Ашёҳои маросими ибодати Масеҳияти шарқӣ]] fespqloswc60jj0s4231128h4re7u71 Камол (авлод) 0 216800 1483493 1468079 2026-08-16T15:29:10Z Zosya95 54344 1483493 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Камол}} {{Таксон | name = Камол | image = Ferrule commune Sicile.JPG | image_descr = Камол | regnum = Рустаниҳо | rang = Авлод | latin = Ferula | author = [[Карл Линней|L.]], 1753 | typus = | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Buniotrinia|Stapf & Wettst.}} | {{bt|Euryangium|Kauffm.}} | {{bt|Merwia|B.Fedtsch.}} | {{bt|Narthex|Falc.}} | {{bt|Scorodosma|Bunge}} | {{bt|Talassia|Korovin}} }} }} '''Камол''', '''кумот''' ({{lang-la|Ferula}})  — номи умумии чанд навъ [[Рустаниҳо|гиёҳ]]и бисёрсола. == Тавсифоти гиёҳшинохтӣ == Аз 2 то 3 м қад мекашанд. Решааи ғафси сергӯшт, пояаи дарунковок, баргҳои бурришнок, тӯдагули чатршакл, гулҳои майдаи зард ё сафедча доранд, тухмашое байзашакл буда, аз ду нима иборат аст. Дар Тоҷикистон қариб 40 намуди он мерӯяд. Камолро метавон дар маҳалҳои кӯҳсор дучор омад. [[Рошак]] (''Ferula primaeva'' ), [[касруф]] (''Ferula Eugenii''), [[ров]] (''Ferula foetidissima'') мансуби ҷинси камол мебошанд<ref>[[Энсиклопедияи мухтасари тиб|Энсиклопедияи Мухтасари Тиб]]. Ҷилди II. {{Д.}}: [[СИ ЭМТ]], 2011. — С. 341. — 512 с. — ISBN 978-99947-33-44-6</ref>. == Корбурдҳо == Аз камол зифт, самғ, эфир, дору ва ғайра мегиранд, масалан, ассафетида, галбан, сапаген, аммониакум ва ғайра. Ассафетида, ки аз ''[[Ferula assa-foetida]]'' ҳосил мекунанд, барои муолиҷаи бемориҳои асаб истифода мешавад. == Хосиятҳои шифоӣ == Дар тиб доруҳои аз камол ҳосилшударо барои табобати бемориҳои дил, меъда, истерия, неврозҳо, сил, илтиҳоби ғадудҳои лимфагузар истифода мебарнд. Аз рӯи мушоҳидаҳои чорводорон, аз истемоли рустании камол дар аввали фасли баҳор аз бадани чорво тамоми кирму паразитҳо дур мешавад. == Мақоми ҳифз == Мутаасифона солҳои охир новобаста аз манъ намудани ҷамъоварии он, ба таври ғайриқонунӣ ва ғоратгарона шираи камол ҷамъоварӣ карда шуда истодааст. Ин амали номатлуб метавонад рустании камолро пурра дар Тоҷикистон ба нестӣ расонад ва наслҳои ояндаро аз фоидаи ин рустанӣ маҳрум созад. Растании камол эҳтиёҷ ба муҳофизат дорад. Аз ин рӯ ба нестшавии он роҳ додан лозим нест<ref>{{Cite web|url=http://environment.tj/kamol-2/|title=Камол|author=|website=Инсон ва табиат|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925014008/http://environment.tj/kamol-2/|archivedate=2020-09-25}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} 20jsndkqp073drbn2v0bk9tumsyz3r4 Гурӯҳ:Фалсафаи исломӣ 14 216888 1483618 1037409 2026-08-17T10:54:37Z Zosya95 54344 1483618 wikitext text/x-wiki {{cat main|Фалсафаи исломӣ}} [[Гурӯҳ:Ислом]] 3fwega1kboe7rnqqhj1l3pyztkd5lt6 Гурӯҳ:Ҳунари масеҳӣ 14 280962 1483601 1202719 2026-08-17T10:46:01Z Zosya95 54344 1483601 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Гурӯҳ:Санъат]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] [[Гурӯҳ:Санъатшиносӣ]] qfzbpt5h2b8z7gs8o6vfa2k176c47bi Алматӣ 0 289662 1483583 1438809 2026-08-17T10:11:19Z Zosya95 54344 1483583 wikitext text/x-wiki #равона [[Олматӣ]] == Ном == Дар охири асрҳои миёна дар ин маҳал бошишгоҳи [[Кӯчманчиён|бодиянишинони]] турк ва муғул вуҷуд дошт.— '''Олмотӣ''', соли 1854&nbsp;— дар мавзеи шаҳраки қазоқистонии '''Олмотӣ''', калъаи ҳарбии '''Заилийское''', баъдтар '''Верний''', таъсис ёфтааст. Соли 1867— '''Олмотӣ''' ('''Алма-Ато)''', солҳои 1867—1921&nbsp;— '''Верний''', аз соли 1921 — '''Алма-Ато''', аз соли 1993 ба сабаби дар истифодаи расмӣ аз ҷониби мақомоти давлатии [[Қазоқистон]] [[Забони русӣ|ба забонхои русй]] ва [[Забони қазоқӣ|қазоқӣ]] табдил додани номи шаҳр « '''Олмотӣ'''» ( ё «А'''лматӣ'''») номгузорӣ шудааст. Бар хилофи эътиқоди маъмул, "Алма-Ато"&nbsp;— он аз қазоқ "Алматӣ" / {{IPA|ɑlmɑˈtə}} гирифта нашудааст /, ки ба забони русй қариб ба «Алмата» монанд аст. Ин номи шаҳр тамоман дигар аст. Ривоят дар бораи пайдоиши ном аз калимаҳои қазоқии "almá" / {{IPA|ɑlˈmɑ}} / (себ) ва "atá" / {{IPA|ɑˈtɑ}} / (бобо) ҳангоми кушиши шарҳ додани этимологияи ном пайдо шуд, ки 5 феврали соли 1921 дар маҷлиси Президиуми Кумитаи Ичроияи Марказии [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон|АИ ҶМШС Туркистон]] дар он вақт номаш Верний буд <ref>{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit07.php|title=«Алмати або Алма-Ата?»|accessdate=12 грудня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204032808/http://www.demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit07.php|archivedate=4 грудня 2008}}</ref> . Номи «Алма-Ата», ки онро «бобои себ» тарҷума кардан мумкин аст, дар забони қазоқӣ комилан бемаънӣ аст. Номи '''Олмотӣ'''» ( ё «А'''лматӣ'''») ҳамчун "себзор" тарҷума мешавад. Аз тарафи дигар, дар [[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|«Луғати энсиклопедии Брокгауз ва Эфрон»]] хеле пеш аз ҳукуматдории болшевикон, дар мақолае дар бораи Верний он чунин омадааст <ref>{{Cite web|url=http://wiki.laser.ru/index.php/Верный|title=«г. Верный областной город Семиреченской области, расположенный на речке Алматинке» (статья из Большого энциклопедического словаря Брокгауга и Ефрона)|accessdate=12 грудня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213221021/http://wiki.laser.ru/index.php/Верный|archivedate=13 грудня 2007}}</ref> :<blockquote>'''Верний''' — шаҳри вилоятии [[Вилояти Ҳафтрӯд]], ки дар соҳили дарёи Алмаата вокеъ аст,... соли 1854 қалъаи В. , барои муҳофизат... аз ҳуҷумҳои кӯҳистониёни қарақирғизҳо, дар маҳалли собиқ шаҳраки '''Алматӣ''' (Себзор)... Сокинон ва баъзан аҳолии руснишини Верний онро ба таври кӯҳна меноманд — '''Алматӣ''' ... [[Шаҳрак]]<nowiki/>и Верний аз '''маҳалли Алматӣ,''' (қисми куҳнаи [[шаҳрак]]), [[шаҳрак]]<nowiki/>и '''Алматӣ''', маҳали тоторҳо ва Шаҳраки нав (вокеан Верний.), ки дар ибтидои солҳои 70-ум [[садаи XX]] ба вуҷуд омадаанд, иборат аст.</blockquote> == Аҳолӣ == Ахолии расмӣ (аз рӯи маълумоти Хадамоти омории Олматӣ) то 1 январи соли 2008 аҳолии шаҳр 1 миллиону 324 ҳазор нафар буд. [https://web.archive.org/web/20081204110718/http://almaty.gorstat.kz/index.php?newsid=202] . Аммо ба гуфтаи бархе аз манобеъи ғайрирасмӣ, шумори муҳоҷирони кории сабтиномнашуда аз манотиқи ҳамсояи ҷумҳурӣ ба ду миллион нафар мерасад, ки 13 % аҳолии ҷумҳуриро ташкил медиҳад.&nbsp; <ref>{{Cite web|url=http://iwpr.net/?p=rca&s=f&o=176171&apc_state=henirca2001|title=iwpr.net — Migrants Compound Almaty's Problems|lang=англійською|deadlink=no|accessdate=2007-07-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HaBlnGIx?url=http://iwpr.net/oldsite/176171|archivedate=2013-06-23}}</ref> . Шаҳр сермиллат аст: [[қазоқҳо]] (50,5&nbsp;%), [[Русҳо|русхо]] (33,2&nbsp;%), [[уйғурҳо]] (5,8&nbsp;%), тоторҳо (2&nbsp;%) [[Куриёиҳо|Кореяҳо]] (2&nbsp;%); [[Олмониҳо|немисҳо]], [[Укроинҳо|украинҳо]] ва дигарон (10&nbsp;%) низ зиндагӣ мекунанд. Аз хориҷиёне, ки дар Олматӣ кор мекунанд, шумораи бештари онҳоро туркҳо ташкил медиҳанд. Сарфи назар аз синну соли нисбатан ҷавон, равандҳои демографӣ дар шаҳр мураккаб ва гуногунанд, ки ин асосан инъикоси таркиби гуногуни миллии он мебошад. Хусусияти характерноки шахри хозира космополитизм ва серзабонии он мебошад. Дар шаҳр забонҳои русӣ ва қазоқӣ васеъ истифода мешаванд. == Иқтисодиёт == Маркази калони нақлиётӣ: роҳи оҳан ва автомобилгард, [[Фурӯдгоҳ|фурудгоҳ]] . То соли 2005 [[Маҷмӯъи маҳсулоти дохилӣ|ММД-]] и шаҳр Олматӣ ба 806 миллиард [[Тангаи Қазоқистон|танга]] (170&nbsp;миллиард рубл), ба ҳар сари ахолӣ&nbsp;— 676,1 хазор тенга (142 хазоррубл ба ҳар нафар дар як сол) расид&nbsp; . То аввали солҳои 90-ум иқтисодиёти шаҳр ба саноати хӯрокворӣ, сабук ва вазнин такя мекард. Кисми зиёди махсулот дар худи шаҳр (соли 1983 аҳолиаш аз як миллион нафар зиёд буд), дар бозори ҶШС Қазокистон, инчунин дар дигар ҷумҳуриҳои [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] фурухта шуд. Пас аз пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], канда шудани робитаҳои иқтисодии байниҷумҳуриявӣ ва таназзули саноат дар шаҳр бозорҳои ба истилоҳ бо молҳои чинӣ воридгардида (махсусан солҳои 1991–1996) паҳн гардид. Дар ин давра иқтисодиёти шаҳр ба истеъмоли маҳсулоти арзони [[Воридот|воридотии]] Чин таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Дараҷаи зиндагонии аксарияти ахолӣ хеле паст шуда буд. Танҳо пас аз [[соли 1997]] дар Олматӣ давраи эҳёи иқтисод оғоз шуд, шаҳр буми воқеии сармоягузориро аз сар гузаронида, давраи сохтмони пуршиддати ипотека оғоз ёфт. Дар пойтахт қароргоҳҳои Бонки Халқӣ, Казкоммертсбонк, Бонки ТуранАлем ва дигар бонкҳои бузурги Қазоқистон ҷойгиранд. === Маркази минтақавии молиявии Алмаато === Дар соли 1997 тасмим гирифта шуд, ки шаҳрро ҳамчун маркази тиҷоратӣ ва молиявии минтақа боз ҳам инкишоф диҳанд. Дар соли 2006 қонун дар бораи рушди он қабул карда шуд. == Фарҳанг == Олматӣ асосан қалб ва ҷони фарҳангҳои классикӣ ва маъмулии Қазоқистон ҳисобида мешавад. <ref name="alaheart">{{Cite web|url=https://www.edgekz.com/what-to-do/almaty/arts-culture/|title=Almaty Arts & Culture|website=edgekz|accessdate=25 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026051833/https://www.edgekz.com/what-to-do/almaty/arts-culture/|archivedate=26 October 2020}}</ref> Вилояти Алмаато ва худи шаҳр нисбат ба дигар вилоятҳо ва шаҳрҳои Қазоқистон хусусияти хос доранд. [[Олматӣ|Олматии]] муосир аз сабаби бештари қаҳвахонаву тарабхонаҳо бо нишастгоҳҳои берунӣ ва фазои сабзи ҷамъиятӣ хусусияти аврупоӣ дорад. <ref name="contemporaryala">{{Cite news|title=Almaty: An Emerging Destination For Global Travelers and a Center of Culture For Locals|url=https://www.forbes.com/sites/stephanrabimov/2018/07/18/almaty-emerging-destination-for-global-travelers-and-a-center-of-culture-for-locals/#718bbdd82b8e|accessdate=25 May 2020|archivedate=25 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725035249/https://www.forbes.com/sites/stephanrabimov/2018/07/18/almaty-emerging-destination-for-global-travelers-and-a-center-of-culture-for-locals/#718bbdd82b8e}}</ref> Олматӣ пойтахти таърихӣ ва муосири зиёӣ дар Қазоқистон ба унвони маҳсули ҷойгиршавии Олматӣ дар қадди [[Роҳи Абрешим]]<nowiki/>и бостонӣ ва азбаски бисёре аз рӯшанфикрони рус ба ин минтақа бадарға шудаанд. <ref name="kulug">{{Cite journal|author=Abdrakhmanova|first=K.K.|title=The scientific and creative intelligence of Karlag: the historiographical aspect|url=http://rep.ksu.kz//handle/data/9694|date=30 January 2020|publisher=Karaganda State University|accessdate=26 May 2020}}</ref> Театри давлатии опера ва балети ба номи Абай аз соли 1934 ба саҳнаи театри шаҳр лангар гузоштааст ва дар атрофи як ҷомеаи ҳунармандони маҳаллӣ таъсис ёфтааст. <ref name="gatob">{{Cite web|url=http://www.gatob.kz/o-teatre/istoriya-teatra/|title=Kazakh State Academic Theater named after Abay|website=gatob.kz|publisher=Kazakh State Academic Theater|accessdate=26 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200526160946/http://gatob.kz/o-teatre/istoriya-teatra/|archivedate=26 May 2020}}</ref> Осорхонаи давлатии санъати ба номи Кастеев соли 1935 таъсис ёфта, бузургтарин осорхонаи Қазоқистон аст ва бузургтарин маҷмӯаи осори рассомони классик ва муосири қазоқро дорад. <ref name="kasteyev_museo">{{Cite web|url=https://www.gmirk.kz/en/|title=A. Kasteyev State Museum of Arts|website=gmirk.kz|accessdate=26 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200430193742/http://www.gmirk.kz/en/|archivedate=30 April 2020}}</ref> Себи ёбоии ''Malus sieversii'' маъмулан ҳамчун бори аввал дар минтақаи Олматӣ ба вуҷуд омадааст ва он дар фарҳанги шаҳр хеле муҳим аст. <ref name="aport">{{Cite news|title=I Went to the Fatherland of All Modern Apples|publisher=VICE|url=https://www.vice.com/en/article/i-went-to-the-fatherland-of-all-modern-apples/|accessdate=25 May 2020|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726163110/https://www.vice.com/en_us/article/qkx9yb/i-went-to-the-fatherland-of-all-modern-apples}}</ref> === Театрҳо === [[Акс:Abai_Theatre.jpg|мини|273x273пкс| Театри операи Абай]] Санъати театрӣ дар шаҳраки Верний баъди чанд соли сохтмони қалъаи рус инкишоф ёфт. 21 ноябри соли 1872 Ҷамъияти дӯстдорони санъати [[драма]]<nowiki/>вӣ дар шаҳрак аввалин спектакли худро ба [[саҳна]] гузошт: пйесаи А.Н.Островский « Дар чанаи худ бимон ». Баъдтар, пйесаҳо дар ҷамъомадҳои ҷамъиятӣ, низомӣ ва тиҷоратӣ намоиш дода шуданд. Мухтасари операи [[Михаил Глинка|Глинка]] «Умри подшоҳ» аввалин операе буд, ки дар шаҳрак аз тарафи мактаби сесолаи шаҳри Колпаковский 23 феврали соли 1913 дар маҷлиси тиҷоратй бахшида ба ҷашни сесадсолагии сулолаи Романовхо намоиш дода шуд. Гул-гулшукуфии санъати театрӣ дар шаҳр дар солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ оғоз ёфт, ки дар натиҷаи аз [[Қизилӯрда]] ба [[Алмаато]] гузарондани пойтахти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон|ҶШС Қазоқистон]] ба амал омад. Ҳамин тавр, театри драмавии [[қазоқ]], аввалин театри касбии [[қазоқ]] ба шаҳр кӯчида омад. Солҳои 1930 дар шаҳр Театри опера ва балет (1934) ва театри лухтак (1935) таъсис ёфтанд. Инчунин ба пойтахт коллективҳои театрие, ки дар шаҳрҳои гуногуни ҷумҳурӣ таъсис ёфта буданд, ба ташриф меоварданд: Театри драмавии русй (аз Семипалатинск соли 1934 кучида шудааст), Театри мазхакаи мусикии уйгурй (аз Чилик, 1962), Театри мазҳакаи мусиқии [[Куриёиҳо|Куриёҳо]] (аз [[Қизилӯрда]], 1968, Театри Темиртау). 1989). Пас аз ба даст овардани истиқлолияти Қазоқистон дар соли 1991 дар шаҳр шумораи зиёди театрҳои нави мустақил пайдо шуданд. Аксар вақт инҳо майдонҳои консертии муосири ҷавонон мебошанд, ки аз ҷониби ҳаваскорон сохта шудаанд. Онҳо бо мушкилоти маблағ рӯбарӯ мешаванд, зеро нигоҳ доштани як ширкати доимии театрӣ гарон аст. === [[Осорхона]]<nowiki/>ҳо === [[Акс:Museum_of_Folk_Instruments,_Almaty.jpg|чап|мини|246x246пкс| Осорхонаи асбобҳои мусиқии халқии Қазоқистон]] Дар омӯзиши таърихи фарҳанг, [[этнография]]<nowiki/>и қазоқҳои ҷанубӣ дар охири асрҳои 19—20 олимон ва маҳалшиносони [[Туркистон]], ки дар атрофи ҷамъиятҳои илмӣ ва муассисаҳои маданию маърифатии [[Тошканд]] муттаҳид шуда буданд, саҳми калон гузоштанд. Соли 1874 аз коллексияҳои шахсии сайёҳоне, ки бо мақсади илмию тадқиқотӣ ва бо кумаки зиёиёни маҳаллӣ ба [[Ҳафтрӯд]] сафар карда буданд, аввалин бор дар шаҳраки Верний осорхона ташкил карда шуд, ки баъдтар он ба осорхонаи деҳаи Ходими қазоқҳои [[Ҳафтрӯд]] табдил ёфт. Ин сана рӯзи ташкил ёфтани аввалин осорхона дар [[Ҳафтрӯд]] мебошад. Асоси Осорхонаи санъати ба номи А.Қастеевро Галереяи давлатии бадеии Қазоқистон ба номи Т.Г.Шевченко, ки соли 1935 таъсис ёфтааст, гузоштааст. Вазифахои асосии он чамъ кардани бехтарин асархои рассомони Казокистон ва ташкили командировкахои эчодии онхо буданд. [[Акс:Central_State_Museum_of_the_Republic_of_Kazakhstan.jpg|мини|246x246пкс| Осорхонаи марказии давлатии Қазоқистон]] Соли 1936 осорхонаҳои [[Маскав]] ва [[Санкт-Петербург|Ленинград]] (ҳоло Санкт-Петербург) ба галерея миқдори зиёди наққошӣ, графика, ҳайкалтарошӣ ва санъати амалӣ ҳадя карданд. Дар охири солхои 50-ум фондхои галерея зиёда аз 5000 экспонат, аз он чумла расмхо, репродукцияхои асархои рассомони пеш аз революция ва советй, устодони санъати Европаи Гарбй ва Шаркро ташкил медоданд. Дар солхои 70—80-ум барои музейхои мавчуда бинохои нав сохта, музейхои нави тематикй: китобхо, асбобхои мусикй, археология ва гайра кушода шуданд. Кушода шудани Осорхонаи таърихи Алмаато, ки дар шаҳри Алмаато ассотсиатсияи осорхонаҳо ва муассисаи давлатии «Ғылым Ордасӣ»-ро ташкил дод, 4 осорхонаро муттаҳид кард, ки барои ба низом даровардани кори илмӣ имкон медиҳад, дар рушди фаъолияти осорхонавӣ саҳми арзанда буд. === Кинотеатрҳо === Намоиши аввалини филм дар шаҳраки Верний соли 1900, вақте ки физик К.О.Краузе ба шаҳрак омад. Дар он шиорҳои шишагини дастӣ бо ёрии проектор намоиш дода шуданд. Намоиши филм 25 январ дар боғи ба номи Пушкин барпо гардид. Моҳи январи соли 1911 дар чорроҳаи кӯчаҳои Пушкин ва Гогол, ки ба соҳибкор А.Р. Сейфуллин тааллуқ дошт, бинои аввалин кинотеатри хусусии «Асри бистум» ба истифода дода шуд. Барои намоиши фильмхо дар кинотеатр аввалин дар таърихи шахр станцияи электрикии истеҳсолкардаи фирмаи Англия «Петтер», ки 14 қувваи асп дорад, гузошта шуд. Бинои кинотеатр дар моҳи феврали соли 1918 сӯхта буд. Аз солхои 30-ум cap карда, дар богхои шахр кинотеатрхои тобистона пайдо шуданд, ки баъдтар ба кинотеатрхои мукаммал табдил ёфтанд. Хамин тавр, соли 1937 дар Боги марказй кинотеатри «Родина» бори аввал кушода шуд. Дар соли 1957 он аз майдони мавсимӣ ба кинотеатри васеъэкрани дорои толори тамошо барои 712 ҷойи нишаст аз нав сохта шуд. Дар боги дигари шахр — боги Федерациям республикахои советй кинотеатри «Прогресс» кушода шуд, ки баъдтар номи Алма-Аторо гирифт. Дар ибтидои солҳои 90-ум дар шаҳр 21 кинотеатр мавҷуд буд. Ҳамаи кинотеатрҳо ба экранҳои якум, дуюм ва сеюм тақсим шуда буданд. Кинотеатрхои экрани якум, ки дар онхо нахустнамоиши филмхои нав барпо гардид, «Алатау», «Тселинний» ва «Арман». Кинофилмхо ба кинотеатрҳои экрани сеюм дар ҳолати ногувор, бо ширешу буришҳо омаданд. Яъне сифати намоиши филм аз намоиши кинотеатр вобаста буд. Кинотеатрҳои шаҳр як экран буда, ду зал ба марказҳои кинои «Қазоқистон», «Арман» ва «Тселинний» тааллуқ доштанд. Дар солҳои 2000-ум дар марказҳои савдо ва фароғатӣ кинотеатрҳо кушода шуданд ва дар натиҷа кинотеатрҳои статсионарӣ маҳбубияташонро аз даст дода, баста шуданд. == Меъморӣ ва ҷойҳои гардишгарӣ == Олматӣ&nbsp;— шахри офтобруй, ободу сабзу хуррам, ки кучаҳои васеъ, хонахои зебо, [[боғ]]<nowiki/>хои сершумор, майдону фаввораҳо дорад. Бесабаб нест, ки шаҳри хеле зебое, ки дар доманаи каторкуҳҳои зумуррадзори Тиёншон вокеъ аст, «[[шаҳр]]<nowiki/>и [[боғ]]» номида шудааст. Фасли [[баҳор]], вақте ки дар канори ҷанубӣ ба боғҳои шукуфони [[себ]]<nowiki/>у [[зардолу]] , [[гелос]] фаро гирифта мешавад, шаҳр мисли [[афсона]] мегардад. Либоси боҳашамати [[сабз]] ва манзараи бошукӯҳи кӯҳҳои [[Алмаато]] аз дигар шаҳрҳо фарқ мекунад. Зиёда аз ҳашт ҳазор гектар майдони шаҳр барои боғу [[гулзор]]<nowiki/>ҳо, [[гулгашт]]<nowiki/>ҳо, ҷудо карда шудааст. Калисои кафедралииДар шаҳр ҳамчунин [[театр]]<nowiki/>и лухтак, театри лӯхтаки Sesame Street мавҷуд аст. Аммо афзоиши шумори [[автомобил]]<nowiki/>ҳо дар шаҳр мушкилоти рӯзафзун барои сокинони шаҳр эҷод мекунад. Дар тобистони соли 2007&nbsp;— расман эълон карда шуд, ки дар Олматӣ 500 ҳазор нақлиёти автомобилӣ ба қайд гирифта шудааст. Рӯзҳое кам нест, ки аз шаҳр қуллаҳои [[барф]]<nowiki/>пӯшро дидан мумкин аст. === Фаввораҳои Олматӣ === Имрӯз дар Олматӣ зиёда аз 120 фаввора мавҷуд аст, ки 61-тои онҳо&nbsp;— дар моликияти коммуналӣ аст. Дар Олматӣ дар баробари шумораи васеи ҷӯйборҳо фаввораҳо нақши калон мебозанд&nbsp;— ҳама якҷоя комплекси ягонаи обанборҳо ва роҳҳои обии шаҳрро ба вуҷуд меоваранд. === Калисои кафедралии Вознесенск === [[Акс:E8476-Almaty-Ascension-Cathedral.jpg|рост|мини| Калисои кафедралии Вознесенск]] Калисои кафедралии Вознесенск&nbsp;— иншооти нодири ба зилзила тобовараш 56 метр, ки онро меъмор К.&nbsp;А.&nbsp;Борисоглебский ва муҳандис А.&nbsp;П.&nbsp;Зенков соли 1907 аз чӯби [[арча]]<nowiki/>ҳои кабуди Тиёншон мувофиқи лоиҳаи Павел Гурде сохтаанд. А.&nbsp;П.&nbsp;Зенков усулҳои нави бинокориро дар минтақаҳои [[зилзила]] тобовар ба вуҷуд овард, ки дар натиҷаи ин [[калисо]] ба [[зилзила]]<nowiki/>ии 10-балла дар соли 1911 тоб овард. Деворҳои [[калисо]]<nowiki/>ро рассоми махаллӣ М. Хлудов ороиш намудааст. Дар замони шӯравӣ дар ин бино осорхонаи таърихӣ ҷойгир буд; Дар моҳи майи соли 1995, бино ба епархияи Алмаато ва Семипалатински Калисои православии Рус табдил дода шуд. Пас аз ду соли корҳои барқарорсозӣ, хидмати рӯҳониён дар калисо дар соли 1997 аз сар ҷорӣ шуд. Чунин мешуморанд, ки калисо бе ягон мех — афсона сохта шудааст.&nbsp; <ref>{{Cite web|url=http://www.lyakhov.kz/semirek/verny/tayny.shtml|title=Архівована копія|deadlink=yes|accessdate=14 грудня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025074252/http://lyakhov.kz/semirek/verny/tayny.shtml|archivedate=25 жовтня 2007}}</ref> . === Манораи телевизион === Манораи телевизионӣ, ки дар кӯҳи Кок-Тюбе дар сатҳи 1000 м. аз сатҳи [[баҳр]] баланд аст&nbsp;— баландтарин бинои Олматӣ. Баландии он қариб 372 м. аст&nbsp;. Аз сатҳи баҳр&nbsp;— 1130 м.. Тахкурсии манора таҳкурсии оҳану бетонӣ дар шакли таҳхонаи сеошёна мебошад. Танаи манора як шонздаҳақабатаи металлӣ буда, диаметри он 18 метр дар пойгоҳ буда, хидматрасонии нигоҳдорӣ дар баландиҳои 146 ва 252 метр ҷойгир аст. Хона бо назардошти релйефи кӯҳсор сохта шудааст ва ба заминҷунбии то 10 балл тоб оварда метавонад. Манораи телевизион&nbsp;— комплекси стансияҳои [[радио]] ва [[телевизион]] буда, барои [[сайёҳ]]<nowiki/>он дастрас нест. Манорае, ки шабона бо прожекторҳои пуриқтидор мунаввар карда мешавад, қариб аз тамоми нуктаҳои шаҳр намоён аст. === Майдони варзишии баландкӯҳи «Медео» === Маҷмааи варзишии «Медео» соли 1972 сохта шудааст.&nbsp;Назди дарёе, ки дар дараи ҳамном, 15 километр дуртар аз шаҳр воқеъ аст. «Медео»-ро «фабрикаи рекордӣ» меномиданд, зеро дар зарфи 33 сол дар болои яхи майдони конкидавӣ 126 рекорди чахонй гузошта шуд. Хусусияти беназири майдони яхмолакбозӣ, ки дар сатҳи 1700 метр ҷойгир аст, дар ҳавои камёфт ва яхи хушсифат, ки аз оби софи кӯҳӣ бенамак таъмин карда мешавад. Дар болои комплекси [[варзиш]]<nowiki/>й сарбанди муҳофизати сел ва базаи лижаронии Чимбулок вокеъ гардидааст. Дар солҳои 90-ум маҷмааи варзишии «Медео» макони баргузории ҷашнвораи байналмилалии мусиқии «Садои Осиё» буд. Ҳоло азнавсозии комплекси «Медео» ва базаи лижаронии Чимбулоки баландкӯҳ давом дорад. == Дин == Олматӣ шаҳри гуногун [[мазҳаб]] аст: дар ин ҷо масҷидҳо ва калисоҳои мазҳабҳо ва динҳои гуногун мавҷуданд. Аз ҷумла, то моҳи августи соли 2021 дар шаҳр 49 масҷиди исломӣ ба қайд гирифта шудааст, ки аксари онҳо ба “Иттиҳоди маънавии мусалмонони Қазоқистон” мансубанд, 23 калисои православӣ, аз ҷумла епархияи Калисои православии Қазоқистон, Калисои православии Русия дар Қазоқистон, Калисои қадимаи православии Померанӣ, Калисои қадимаи православии Померанӣ, Калисои қадимаи православии арманӣ, ки 23 калисои православӣ тааллуқ доранд. 4 калисои католикӣ мавҷуданд. Дар шаҳр инчунин як қатор калисоҳои [[Протестантизм|протестантӣ]] амал мекунанд, аз ҷумла 33 ҷамоатҳои Пантикосталӣ, 31 ҷамоатҳои — пресвитерианӣ ва масеҳиёни баптистҳои евангелӣ - 16 ҷамоат, Адвентистҳои рӯзи ҳафтум&nbsp;— 3 ҷамоат, Калисои Лютерании Инҷилӣ&nbsp;- 3 ҷамоат, Калисои нави апостолӣ&nbsp;— 1 ҷамоат, методистон&nbsp;— 4 ҷамоат, Шоҳидони Яҳува&nbsp;— 6 ҷамоат. Ҷамоатҳои динҳои дигар низ мавҷуданд: Ҷамоатҳои шуури Кришна&nbsp;— 1 ҷамоат, [[баҳоия]]&nbsp;- 1 ҷамоат, [[яҳудӣ]]&nbsp;- 1 ҷамоат, [[буддизм]]&nbsp;- 1 ҷомеа, мормонҳо&nbsp;— 1 ҷамоат<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/activities/6998?lang=ru|title=Архівована копія|accessdate=16 серпня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816170633/https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/activities/6998?lang=ru|archivedate=16 серпня 2021}}</ref> . == Эзоҳ == {{эзоҳ}} 3rc5cnm5at97h49lvhj0m0e9j3itujy 1483584 1483583 2026-08-17T10:11:42Z Zosya95 54344 Ивазкунии саҳифа бо '#равона [[Олматӣ]]' 1483584 wikitext text/x-wiki #равона [[Олматӣ]] 8ab4jmlqxj3j7u9olkptgde5fcfacl6 Калисои морунӣ 0 292085 1483607 1264745 2026-08-17T10:48:38Z Zosya95 54344 1483607 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Калисои морунӣ''' ({{lang-ar|الكنيسة المارونيّة}}), расмӣ '''Калисои антокии сурёнии морунӣ''' ({{lang-ar|الكنيسة الأنطاكيّة السريانيّة المارونيّة}}) — яке аз калисоҳои масеҳӣ. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] d4l0rxuuiygmbngmbra27cith2r3agu Гурӯҳ:Калисои ортодоксии шарқӣ 14 292229 1483600 1264749 2026-08-17T10:45:21Z Zosya95 54344 1483600 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Масеҳият]] k3v2jn62vu5mnjx66w6mnpkisudbi1i Калисои масеҳӣ 0 292284 1483606 1437329 2026-08-17T10:48:26Z Zosya95 54344 1483606 wikitext text/x-wiki '''Калисои масеҳӣ''' (аз {{Lang-grc|Κυριακόν}}) — ба гирдиҳамоӣ ва иҷтимои инсонҳое, ки бо якдигар ҷамъ шудаанд ва ақоиди [[Мазҳаб|мазҳабии]] муштараке доранд, ишора мекунад, аммо дар истилоҳ ба макони ибодати масеҳиён ё ҷомеаи мазҳабии масеҳӣ гуфта мешавад. Калисои католикии Рум, Калисои православии Рус ва Калисои Англия дорои низоми епископӣ ҳастанд, ки дар он ихтиёроти калисо дар дасти епископҳо ва рӯҳониён аст. Дар калисоҳои ҷамоатӣ, марҷаи ниҳоии тасмимгирӣ дар калисо ҷамоати маҳаллӣ аст. Дар калисоҳои машоихӣ системи идораи калисо аз тарафи ҷамоати маҳаллӣ ба ҳайати раҳбарон ё машоих вогузор мегардад ва тасмимот аз тариқи порлумон ва шӯро иттихоз мешавад. [[Калисои Пётри Муқаддас]] дар Ватикан, Калисои Самеба дар Тифлис, пойтахти Гурҷистон — дуюмин калисои бузурги ҷаҳон, Калисои ҷомеи Иоанни Муқаддас дар Ню-Йорк ва Калисои Базилика дар Соҳили Эҷ аз бузургтарин калисоҳои ҷаҳон ҳастанд. Аёсуфия дар Истанбули кунунӣ дар соли 537 бузургтарин калисои ҷаҳон ба шумор мерафт. == Эзоҳ == [[Гурӯҳ:Масеҳият]] nbicycrxrthmwsg5eq165c0qlz6eyxa Калисои католикӣ 0 292285 1483602 1264936 2026-08-17T10:46:16Z Zosya95 54344 1483602 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Калисои католикӣ'''<ref>[http://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_en.html ''Lumen gentium''. Глава III]</ref> ({{Lang-la|Ecclesia Catholica}}) — бузургтарин [[калисои масеҳӣ]] дар ҷаҳон аст, ки зиёда аз 1.34 миллиард пайравонро дар бар мегирад<ref name="Cath pop steady">{{Cite web|url=http://romasociale.com/vaticano-non-si-ferma-il-calo-delle-vocazioni-sacerdotali|title=Vaticano, non si ferma il calo delle vocazioni sacerdotali|date=2021-03-27|publisher=RomaSociale.com}}</ref>. Яке аз қадимтарин муассисаҳои динии ҷаҳон, ки дар таърихи тамаддуни [[Дунёи Ғарб|Ғарб]] нақши муҳим бозидааст ва бозида истодааст<ref name="O'CollinsPref">[[Gerald O'Collins|O’Collins]], p. v (preface).</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}}{{Хурд}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] 6cmdt8t9eb490xsstcwoguv7hhv36wc Калисои ортодоксии қибтӣ 0 292288 1483610 1264940 2026-08-17T10:49:13Z Zosya95 54344 1483610 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Калисои ортодоксии қибтӣ''' — яке аз калисоҳои масеҳӣ. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] 2dfu4jqs0lx248sgurugh1nyvsysyfa Калисои ортодоксии сурёнӣ 0 292289 1483608 1264941 2026-08-17T10:48:48Z Zosya95 54344 1483608 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Калисои ортодоксии сурёнӣ''' — яке аз калисоҳои масеҳӣ. [[Гурӯҳ:Масеҳият]] o37dlcoiucvdqm8x108i3qhd81m0c6e Масеҳияти православӣ 0 292433 1483612 1349086 2026-08-17T10:49:40Z Zosya95 54344 1483612 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Масеҳияти православӣ''' ({{Lang-ru|православие}}), ё '''масеҳияти ортодоксии шарқӣ''' — яке аз равияҳои қадимтарин дар дини масеҳӣ, ки дар Византия ташаккул ёфтааст. Аз рӯи миқдори пайравон (300 млн нафар) пас аз католисизм (1,25 млрд.) ва протестантизм (800 млн. нафар) дар ҷои 3-юм меистад. Дар Аврупои Шарқӣ, аз ҷумла Русия маъмул аст. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] 3ozaz7o6n49c9ziivczc8a5v1osqlkm Радабон 0 295447 1483509 1285014 2026-08-17T00:05:08Z Xqbot 1543 Ислоҳи масири дукарата ба [[Размёр]] 1483509 wikitext text/x-wiki #равона [[Размёр]] na09i56hppgkuvq96n7kp2pdmu20174 Протестантизм 0 295474 1483572 1285078 2026-08-17T09:56:34Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Калисои протестантӣ]] to [[Протестантизм]] over redirect 1285071 wikitext text/x-wiki '''Протестантизм''' ё '''протестантӣ''' (аз {{Lang-la|protestatio}} — "эътироз, эълон, эъдом") — яке аз се равияҳои асосӣ дар баробари [[Калисои православӣ|православӣ]] ва [[Католисизм|католикӣ]], дар [[масеҳият]] аст, ки маҷмӯи калисоҳои мустақил, иттифоқҳои калисо ва конфессияҳо мебошад. Пайдоиши протестантизм бо [[ислоҳот]], як ҷунбиши васеи зидди католикӣ дар асри 16 дар Аврупо алоқаманд аст. Протестантизм дар [[Аврупо]] дар нимаи аввали асри 16 ҳамчун инкор ва мухолифат ба ниҳодҳои асримиёнагии [[Калисои католикӣ|калисои католикии румӣ]] дар давраи [[ислоҳот]] пайдо шуд, ки идеали он бозгашт ба насронии апостолӣ буд. [[Акс:Diet_of_Worms.jpg|рост|мини| Лютер дар Рейхстаги Вормс]] Мартин Лютер пешвои инқилоби динӣ шуд. Аввалин суханронии кушоди Лютер бар зидди сиёсати калисо 17 октябри соли 1517 сурат гирифт, вақте ки ӯ 95 рисоларо нашр кард, ки таълимоти калисои католикиро дар бораи савдои индулгенсияҳо, поксозӣ, дуоҳо барои мурдагон ва наҷот тавассути хидматҳои муқаддасон танқид кард. Дар байни чизҳои дигар, ӯ ҳокимияти [[Поп|папа]], файзи махсуси коҳиният ва миёнаравии онро дар наҷоти одамон, расму оинҳои калисо ва тобеияти калисо ба ҳокимияти дунявӣ рад кард<ref name="Энциклопедия.ua">[http://www.history.org.ua/?termin=Protestantyzm ПРОТЕСТАНТИЗМ] // [[Энциклопедия истории Украины]] // [[Институт истории Украины НАН Украины]]</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Дини масеҳӣ]] 62pyf68fgx1o0329ce995f91f9e9noz 1483590 1483572 2026-08-17T10:14:32Z Zosya95 54344 1483590 wikitext text/x-wiki '''Протестантизм''' ё '''калисои протестантӣ''' (аз {{Lang-la|protestatio}} — "эътироз, эълон, эъдом") — яке аз се равияҳои асосӣ дар баробари [[Калисои православӣ|православӣ]] ва [[Католисизм|католикӣ]], дар [[масеҳият]] аст, ки маҷмӯи калисоҳои мустақил, иттифоқҳои калисо ва конфессияҳо мебошад. Пайдоиши протестантизм бо [[ислоҳот]], як ҷунбиши васеи зидди католикӣ дар асри 16 дар Аврупо алоқаманд аст. Протестантизм дар [[Аврупо]] дар нимаи аввали асри 16 ҳамчун инкор ва мухолифат ба ниҳодҳои асримиёнагии [[Калисои католикӣ|калисои католикии румӣ]] дар давраи [[ислоҳот]] пайдо шуд, ки идеали он бозгашт ба насронии апостолӣ буд. [[Акс:Diet_of_Worms.jpg|рост|мини| Лютер дар Рейхстаги Вормс]] Мартин Лютер пешвои инқилоби динӣ шуд. Аввалин суханронии кушоди Лютер бар зидди сиёсати калисо 17 октябри соли 1517 сурат гирифт, вақте ки ӯ 95 рисоларо нашр кард, ки таълимоти калисои католикиро дар бораи савдои индулгенсияҳо, поксозӣ, дуоҳо барои мурдагон ва наҷот тавассути хидматҳои муқаддасон танқид кард. Дар байни чизҳои дигар, ӯ ҳокимияти [[Поп|папа]], файзи махсуси коҳиният ва миёнаравии онро дар наҷоти одамон, расму оинҳои калисо ва тобеияти калисо ба ҳокимияти дунявӣ рад кард<ref name="Энциклопедия.ua">[http://www.history.org.ua/?termin=Protestantyzm ПРОТЕСТАНТИЗМ] // [[Энциклопедия истории Украины]] // [[Институт истории Украины НАН Украины]]</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Дини масеҳӣ]] na9ymhw1qp6q14be5040rnx8lgvj0sg 1483603 1483590 2026-08-17T10:46:30Z Zosya95 54344 1483603 wikitext text/x-wiki '''Протестантизм''' ё '''калисои протестантӣ''' (аз {{Lang-la|protestatio}} — "эътироз, эълон, эъдом") — яке аз се равияҳои асосӣ дар баробари [[Калисои православӣ|православӣ]] ва [[Католисизм|католикӣ]], дар [[масеҳият]] аст, ки маҷмӯи калисоҳои мустақил, иттифоқҳои калисо ва конфессияҳо мебошад. Пайдоиши протестантизм бо [[ислоҳот]], як ҷунбиши васеи зидди католикӣ дар асри 16 дар Аврупо алоқаманд аст. Протестантизм дар [[Аврупо]] дар нимаи аввали асри 16 ҳамчун инкор ва мухолифат ба ниҳодҳои асримиёнагии [[Калисои католикӣ|калисои католикии румӣ]] дар давраи [[ислоҳот]] пайдо шуд, ки идеали он бозгашт ба насронии апостолӣ буд. [[Акс:Diet_of_Worms.jpg|рост|мини| Лютер дар Рейхстаги Вормс]] Мартин Лютер пешвои инқилоби динӣ шуд. Аввалин суханронии кушоди Лютер бар зидди сиёсати калисо 17 октябри соли 1517 сурат гирифт, вақте ки ӯ 95 рисоларо нашр кард, ки таълимоти калисои католикиро дар бораи савдои индулгенсияҳо, поксозӣ, дуоҳо барои мурдагон ва наҷот тавассути хидматҳои муқаддасон танқид кард. Дар байни чизҳои дигар, ӯ ҳокимияти [[Поп|папа]], файзи махсуси коҳиният ва миёнаравии онро дар наҷоти одамон, расму оинҳои калисо ва тобеияти калисо ба ҳокимияти дунявӣ рад кард<ref name="Энциклопедия.ua">[http://www.history.org.ua/?termin=Protestantyzm ПРОТЕСТАНТИЗМ] // [[Энциклопедия истории Украины]] // [[Институт истории Украины НАН Украины]]</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] 5rv4o25o4x1gd1fxdf0b6uz8qb8hhmb Калисои лютеранӣ 0 295475 1483605 1303264 2026-08-17T10:48:13Z Zosya95 54344 1483605 wikitext text/x-wiki [[Акс:Lutherrose.svg|мини|180x180пкс| Розаи Лютер — рамзи калисоҳои лютеранӣ]] '''Лютеранизм''' ё '''Калисои лютеранӣ''' — яке аз қадимтарин ҷараёнҳои [[Протестантизм|протестантӣ]] дар [[масеҳият]] аст. Худи пайдоиши консепсияи ''протестантӣ'' бо лютеранизм алоқаманд аст, зеро маҳз лютеранҳо пас аз эътирози худ дар Шпейер протестант номида шуданд. Он дар натиҷаи [[Ислоҳот|ҳаракати ислоҳотӣ]] дар Олмон дар [[Садаи XVI|асри 16]] ва баъд дар давраи ташаккули калисоҳои давлатии кишварҳои Скандинавия ба вуҷуд омад. Принсипҳои асосии таълимоти узви калисои лютеранӣ дар давоми муборизаи Мартин Лютер ва шарикони ӯ бар зидди сӯиистифодагиҳои [[Католисизм|Калисои румӣ-католикӣ]], аз як тараф, ва ҳаракатҳои протестантӣ радикалӣ, аз тарафи дигар (анабаптизм, калвинизм, свинглианизм) таҳия шудааст. == Номгузорӣ == Бори аввал истилоҳи "лютеранҳо"-ро Иоганн Эк дар соли [[Соли 1520|1520]] дар полемикаи худ алайҳи Лютер ва ҷонибдорони ӯ истифода кардааст. Гузашта аз ин, ин таъриф ба маънои таҳқиромез истифода шудааст. Фақат бо мурури замон ин ном мазмуни бетараф пайдо кард. Лютер ба ин ном муносибати манфӣ дошт, он дар Китоби Конкорд мавҷуд нест. Ҳатто дар ибтидои асри 17, ин истилоҳ ба таври умум қабул карда нашуд - теолог Филипп Николай ҳайрон буд, ки дар Ҳолланд онҳо протестантҳои олмониро ҳамин тавр номиданд. Ин ном танҳо пас аз анҷоми Ҷанги Сӣ-сола васеътар истифода мешавад. Бо вуҷуди ин, дурусттар истилоҳҳои «масеҳияти инҷилӣ» ва «масеҳиёни инҷилӣ» мебошанд <ref>[[Герман Зассе]], «На том стоим», Фонд Лютеранское наследие, Duncanville, США, 2000, ISBN 1-58712-015-1</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}}<references /> [[Гурӯҳ:Масеҳият]] sco8lg3xu8s1sz2ilcknjknctyi7x8h Аҳолии Ҷумҳурии Корея 0 296067 1483585 1456099 2026-08-17T10:12:06Z Zosya95 54344 1483585 wikitext text/x-wiki :Боз нигаред: [[Аҳолии ҶХДК]] [[Акс:Crude_birth,_death_rate_of_South_Korea_(1925-2019).png|мини|450x450пкс| Сатҳи умумии таваллуд ва фавт дар Ҷумҳурии Корея (1946-2019).]] [[Акс:Live_births,_deaths_of_South_Korea_(1925-2019).png|мини|450x450пкс| Шумораи зинда таваллуд ва фавтидагон дар Ҷумҳурии Корея (1946-2019).]] [[Акс:South_korea_population_pyramid_1960-2020.gif|мини|450x450пкс| Пирамидаҳои синну сол ва ҷинсии аҳолии Ҷумҳурии Корея дар солҳои 1960-2020]] == Тамоюлҳои демографӣ == Кореяи Ҷанубӣ дар соли 2020 пасттарин мизони таваллуд дар ҷаҳон бо мизони таваллуди умумии таваллуд 0,84 дошт<ref name="автоссылка1">[https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/01/03/national/socialAffairs/population-decline-korea-aging-society/20210103165800619.html Korea marks first-ever decline in registered population]</ref>. Дар ибтидои солҳои 1960-ум ин рақам ба 6 баробар буд, аммо дар давоми 20 соли оянда сатҳи таваллуд дар кишвар аз сатҳи ивазшавӣ поин рафт ва дар миёнаҳои солҳои 2000-ум коэффитсиенти умумии таваллуд ба 1,3 (чор кӯдак ба се оила дар миёна) поин омад. Бар асари пиршавии босуръати аҳолӣ, шумораи сокинони кишвар дар солҳои наздик ба коҳиши камшавӣ шурӯъ мекунад, тибқи натиҷаҳои соли 2020, дар Кореяи Ҷанубӣ бори аввал дар таърих коҳиши табиӣ ба қайд гирифта шудааст. Дар баробари ин, кам шудани шумораи коркунон, суст шудани суръати афзоиши иктисодиёт, тезу тунд шудани кризиси системаи нафақа пешбинӣ карда мешавад.<ref>{{Cite web |url=https://www.vestifinance.ru/articles/124406 |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904100514/https://www.vestifinance.ru/articles/124406 |archivedate=2019-09-04 }}</ref> Аз сабаби он, ки кореягиҳо мисли дигар халқҳои Осиёи Шарқӣ (ҷопонӣ, чинӣ ва ғ.) дар марказҳои сераҳолӣ, бузурги иқтисодӣ ва агломератсияҳое, ки имкониятҳои иҷтимоию иқтисодӣ бештар ва инфрасохтори беҳтар вуҷуд доранд, маскун мешаванд, мушкилоти номутаносибии аҳолии мамлакат ба чашм мерасад. Намунаи нақшаи кӯчонидани пойтахти Ҷумҳурии Корея, ки қисман аз тамаркузи аз ҳад зиёди аҳолӣ дар минтақаи пойтахти миллии Сеул ба вуҷуд омадааст, ки 25,674,800 нафар ё тақрибан 50% аҳолии Ҷумҳурии Корея дар соли 2018 буд. Ин боиси аз ҳад зиёди аҳолӣ ва зичии баланди аҳолӣ дар шаҳрҳои калон ва агломератсияҳои шаҳрӣ ва дар навбати худ дар деҳот ва маҳалҳои камаҳолӣ кам шудани аҳолӣ мегардад. <ref name="автоссылка3">[https://www.insider.com/south-korea-birth-rate-abandoned-schools-photos-2021-7#other-provinces-like-south-gyeongsang-have-allowed-tenants-to-turn-abandoned-school-buildings-into-museums-8 South Korea's Plummeting Birth Rate Has Left Hundreds of Schools Abandoned: Photos]</ref> <ref name="автоссылка2">[https://www.insider.com/japan-ghost-towns-population-vacancy-rates-akiya-banks-2021-6 $500 Home Offers Are No Match for Japan's 8 Million Abandoned Houses]</ref> Сабабҳои асосии якбора паст шудани таваллуд дар шаҳрсозӣ, баланд шудани сатҳи сифати зиндагӣ, инчунин хусусиятҳои фарҳанги Корея мебошанд. Баланд шудани дараҷаи зиндагонӣ ба он оварда расонд, ки кореягиҳо барои ноил шудан ба дараҷаи матлуби некуаҳволии моддӣ дертар ба барпо кардани оила шуруъ намуда, кушиш мекарданд, ки фарзанди кам дошта бошанд. Бо паст шудани сатҳи таваллуд, ҷинси кӯдак муҳим шудааст, зеро дар ҷомеаи Корея дар оила доштани ҳадди аққал як писар, ки бояд насли оиларо идома диҳад ва волидонро дар пирӣ нигоҳубин кунад, зарур аст. Дар натиҷа, дар солҳои 1980 ва 1990 исқоти ҳамл дар кишвар ба таври васеъ анҷом дода мешуд, агар ташхис ҷинси кӯдакро нишон медод. Ба ҳар 100 писарбачаи соли 1990 таваллудшуда ҳамагӣ 89 духтар рост меояд. Дар оянда ин боиси кам шудани шумораи занони синну соли таваллуд ва боз ҳам бештар кам шудани таваллуд гардид. Бӯҳрони арзишҳои анъанавӣ вуҷуд дорад: беш аз нисфи кореягиҳо атеистанд, 40% издивоҷҳо бо талоқ анҷом меёбанд, дар кишвар сатҳи худкушӣ баланд аст.<ref>[https://news.rambler.ru/other/38888970-zabudte-o-kndr-yuzhnuyu-koreyu-ubet-demografiya/?updated Забудьте о КНДР: Южную Корею убьет демография — Рамблер/новости]</ref> == Баста шудани мактабҳо == Ба далели он, ки Кореяи Ҷанубӣ мизони таваллуд дар ҷаҳон аз ҳама пасттарин аст (соли 2020 пасттарин сатҳи таваллуд дар ҷаҳон ба қайд гирифта шудааст - мизони умумии таваллуд 0,84 <ref name="автоссылка1"/> ), дар Кореяи Ҷанубӣ садҳо мактабҳо баста мешаванд, махсусан дар деҳот. Аз соли 1982 то соли 2016 дар Кореяи Ҷанубӣ тақрибан 3725 мактаб ба далели нарасидани хонандагон баста шуданд. Ҳар сол дар саросари кишвар ба ҳисоби миёна 113 мактаб баста мешаванд. 62.7 % амволн мактабдои басташуда ба лоиҳакашҳо барои вайрон кардан фурӯхта шуд. Аммо, бп ҳар ҳол дар натиҷа тақрибан 1350 мактаби партофташуда дар саросари кишвар аст. Баъзе музофотҳои Кореяи Ҷанубӣ ба биноҳои холии мактабҳо нафаси тоза бахшида, онҳоро ба галлереяҳо ва марказҳои ҷамъиятӣ табдил доданд. Марги мактабҳои минтақавии Кореяи Ҷанубӣ суст, вале устувор буд. Коҳиши босуръати аҳолии синни мактабӣ дар кишвар маънои онро дорад, ки талабагон барои пур кардани мактабҳо кофӣ нестанд. Мушкилоти мактабҳои партофташуда махсусан ба манотиқи деҳот сахт таъсир кардааст. Оилаҳое, ки дар хонаҳои деҳоти худ монданро интихоб кардаанд, ҳоло дар пайдо кардани мактаб барои фарзандонашон мубориза мебаранд. На ҳамаи вилоятҳо биноҳои мактабҳои партофташудаи худро дар ҳолати хароб мегузоранд. Мисол, мактаби ибтидоии кӯҳнаи Мёнгвол дар Чеҷу, ки соли 1993 баста шуда буд, ба қаҳвахона ва галереяи LightMoon табдил дода шуд, ки соли 2018 кушода шуд. Вилоятҳои дигар, аз қабили Кёнсани Ҷанубӣ, ба иҷорагирон иҷозат додаанд, ки биноҳои партофташудаи мактабҳоро ба осорхона табдил диҳанд. Якчанд мактабҳои холӣ ба иҷора гирифта шудаанд, ки иҷорагирон ин ҷойро ба галереяи санъат, марказҳои фарҳангӣ ва паноҳгоҳҳои гурбаҳо табдил медиҳанд. Мисол, Маркази санъати Кил Хюн ва Галереяи рассомӣ дар вилояти Намхе, ки соли 2010 кушода шудааст. Галерея дар заминаи мактаби ибтидоии кӯҳнаи Сонгнам сохта шудааст, ки соли 1999 баста шудааст. Дар музофоти Кёнсани Ҷанубӣ 584 мактаби холӣ мавҷуд аст. <ref name="автоссылка3"/> Кореяи Ҷанубӣ, монанди ҳамаи мамлакатҳои Осиёи Шарқӣ (ғайр аз Муғулистон) ва Европа аз кам шудани ҳиссаи бачагон дар байни аҳолӣ, зиёд шудани вазни қиёсии аҳолии аз синни қобили меҳнат боло (пирон) ва камбудани аҳолӣ дар деҳот азият мекашад. <ref name="автоссылка3" /> <ref name="автоссылка2"/> == Аҳолӣ == [[Акс:Динамика_численности_населения_и_его_годовой_рост_1945-2016.png|алт=Динамика численности населения Республики Корея и его годовой рост 1945-2016|мини|292x292пкс| Динамикаи шумораи аҳолии Ҷумҳурии Корея ва афзоиши солонаи он дар солҳои 1945-2016 <ref>{{Cite web|url=http://kostat.go.kr/portal/eng/index.action|title=Statistics Korea|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>]] {| class="standard" style="text-align: center;" ! colspan="14" |Аҳолӣ, сокинон |- class="bright" ! 1960 ! 1967 ! 1970 ! 1980 ! 1983. VII ! 1990 ! 1995 ! 2000. VII ! 2005. VII <ref>{{Cite web|url=http://kostat.go.kr/portal/eng/pressReleases/8/8/index.board?bmode=read&aSeq=273110&pageNo=&rowNum=10&amSeq=&sTarget=&sTxt=|title=Прогнозы народонаселения для Кореи|author=|website=|date=2007-05-28|publisher=KOSTAT}}</ref> ! 2010. VII ! 2012. VII ! 2013. VII ! 2015. XI <ref name=":1">{{Cite web|url=http://kostat.go.kr/portal/eng/pressReleases/8/7/index.board?bmode=read&aSeq=363132&pageNo=&rowNum=10&amSeq=&sTarget=&sTxt=|title=Полный список результатов переписи населения и жилого фонда 2016 года|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> ! 2016. XI <ref name=":1" /> ! 2017. XI ! 2018. XI ! 2019. VII |- | 25012000 | {{Зиёдшавӣ}} 30000000 | {{Зиёдшавӣ}} 32241000 | {{Зиёдшавӣ}} 38124000 | {{Зиёдшавӣ}} 39910403 | {{Зиёдшавӣ}} 42869000 | {{Зиёдшавӣ}} 44608726 | {{Зиёдшавӣ}} 47008000 | {{Зиёдшавӣ}} 48138000 | {{Зиёдшавӣ}} 49410000 | {{Зиёдшавӣ}} 50004441 | {{Зиёдшавӣ}} 50220000 | {{Зиёдшавӣ}} 51069000 | {{Зиёдшавӣ}} 51270000 | {{Зиёдшавӣ}} 51468000 | {{Зиёдшавӣ}} 51640000 | {{Зиёдшавӣ}} 51811000 |} Аҳолии кишвар дар соли 2012 аз марзи 50 миллион гузашт ва афзоишро идома медиҳад, аммо суръати афзоиши аҳолӣ ҳамасола коҳиш меёбад. Сабаб он аст, ки дар як оила ба ҳисоби миёна 1,25 нафар кӯдак рост меояд, ки ин назар ба барқарорсозии аҳолӣ (2,1 кӯдак) хеле кам аст. == Омори демографӣ == [[Акс:Sudogwon.svg|мини| Дар минтақаи пойтахти миллии Сеул, то соли 2018, 25,674,800 нафар ё тақрибан 50% аҳолии Ҷумҳурии Корея зиндагӣ мекарданд.]] {| class="wikitable" ! style="width:80pt;" |Сол ! style="width:80pt;" |Шумораи аҳолӣ ! style="width:80pt;" |Таваллудшудаҳо ! style="width:80pt;" |Фавтидагон ! style="width:80pt;" |Афзоиши табиии аҳолӣ ! style="width:80pt;" |Таваллуд (ба 1000 нафар) ! style="width:80pt;" |Фавтҳо (ба сари 1000 нафар) ! style="width:80pt;" |Афзоиши табиӣ (ба сари 1000 нафар) ! style="width:80pt;" |Коэффитсиенти умумии таваллуд |- |1925 | style="text-align:right;" |12,997,611 | style="text-align:right;" |558,897 | style="text-align:right;" |359,042 | style="text-align:right;" |199,855 | style="text-align:right;" |43.0 | style="text-align:right;" |27.6 | style="text-align:right;" |15.4 | style="text-align:right; color:blue" |5.95 |- |1926 | style="text-align:right;" |13,052,741 | style="text-align:right;" |511,667 | style="text-align:right;" |337,948 | style="text-align:right;" |173,719 | style="text-align:right;" |39.2 | style="text-align:right;" |25.9 | style="text-align:right;" |13.3 | style="text-align:right; color:blue" |5.91 |- |1927 | style="text-align:right;" |13,037,169 | style="text-align:right;" |534,524 | style="text-align:right;" |353,818 | style="text-align:right;" |180,706 | style="text-align:right;" |41.0 | style="text-align:right;" |27.1 | style="text-align:right;" |13.9 | style="text-align:right; color:blue" |5.89 |- |1928 | style="text-align:right;" |13,105,131 | style="text-align:right;" |566,142 | style="text-align:right;" |357,701 | style="text-align:right;" |208,441 | style="text-align:right;" |43.2 | style="text-align:right;" |27.3 | style="text-align:right;" |15.9 | style="text-align:right; color:blue" |5.87 |- |1929 | style="text-align:right;" |13,124,279 | style="text-align:right;" |566,969 | style="text-align:right;" |414,366 | style="text-align:right;" |152,603 | style="text-align:right;" |43.2 | style="text-align:right;" |31.6 | style="text-align:right;" |11.6 | style="text-align:right; color:blue" |5.90 |- |1930 | style="text-align:right;" |13,880,469 | style="text-align:right;" |587,144 | style="text-align:right;" |322,611 | style="text-align:right;" |264,533 | style="text-align:right;" |42.3 | style="text-align:right;" |23.2 | style="text-align:right;" |19.1 | style="text-align:right; color:blue" |5.93 |- |1931 | style="text-align:right;" |13,895,052 | style="text-align:right;" |589,428 | style="text-align:right;" |346,800 | style="text-align:right;" |242,628 | style="text-align:right;" |42.4 | style="text-align:right;" |25.0 | style="text-align:right;" |17.4 | style="text-align:right; color:blue" |5.96 |- |1932 | style="text-align:right;" |14,117,191 | style="text-align:right;" |600,545 | style="text-align:right;" |384,287 | style="text-align:right;" |216,258 | style="text-align:right;" |42.5 | style="text-align:right;" |27.2 | style="text-align:right;" |15.3 | style="text-align:right; color:blue" |5.99 |- |1933 | style="text-align:right;" |14,229,277 | style="text-align:right;" |607,021 | style="text-align:right;" |336,232 | style="text-align:right;" |270,789 | style="text-align:right;" |42.7 | style="text-align:right;" |23.6 | style="text-align:right;" |19.1 | style="text-align:right; color:blue" |6.02 |- |1934 | style="text-align:right;" |14,449,155 | style="text-align:right;" |618,135 | style="text-align:right;" |356,515 | style="text-align:right;" |261,620 | style="text-align:right;" |42.8 | style="text-align:right;" |24.7 | style="text-align:right;" |18.1 | style="text-align:right; color:blue" |6.05 |- |1935 | style="text-align:right;" |15,061,960 | style="text-align:right;" |646,158 | style="text-align:right;" |377,454 | style="text-align:right;" |268,704 | style="text-align:right;" |42.9 | style="text-align:right;" |25.1 | style="text-align:right;" |17.8 | style="text-align:right; color:blue" |6.08 |- |1936 | style="text-align:right;" |15,114,775 | style="text-align:right;" |639,355 | style="text-align:right;" |381,806 | style="text-align:right;" |257,549 | style="text-align:right;" |42.3 | style="text-align:right;" |25.3 | style="text-align:right;" |17.0 | style="text-align:right; color:blue" |6.12 |- |1937 | style="text-align:right;" |15,235,383 | style="text-align:right;" |636,839 | style="text-align:right;" |342,575 | style="text-align:right;" |294,264 | style="text-align:right;" |41.8 | style="text-align:right;" |22.5 | style="text-align:right;" |19.3 | style="text-align:right; color:blue" |6.15 |- |1938 | style="text-align:right;" |15,358,193 | style="text-align:right;" |569,299 | style="text-align:right;" |347,025 | style="text-align:right;" |222,274 | style="text-align:right;" |37.1 | style="text-align:right;" |22.6 | style="text-align:right;" |14.5 | style="text-align:right; color:blue" |6.18 |- |1939 | style="text-align:right;" |15,486,028 | style="text-align:right;" |585,482 | style="text-align:right;" |353,391 | style="text-align:right;" |232,091 | style="text-align:right;" |37.8 | style="text-align:right;" |22.8 | style="text-align:right;" |15.0 | style="text-align:right; color:blue" |6.16 |- |1940 | style="text-align:right;" |15,559,741 | style="text-align:right;" |527,964 | style="text-align:right;" |358,496 | style="text-align:right;" |169,468 | style="text-align:right;" |33.9 | style="text-align:right;" |23.0 | style="text-align:right;" |10.9 | style="text-align:right; color:blue" |6.14 |- |1941 | style="text-align:right;" |15,745,478 | style="text-align:right;" |553,690 | style="text-align:right;" |366,239 | style="text-align:right;" |187,451 | style="text-align:right;" |35.2 | style="text-align:right;" |23.3 | style="text-align:right;" |11.9 | style="text-align:right; color:blue" |6.12 |- |1942 | style="text-align:right;" |16,013,742 | style="text-align:right;" |533,768 | style="text-align:right;" |376,003 | style="text-align:right;" |157,765 | style="text-align:right;" |33.3 | style="text-align:right;" |23.5 | style="text-align:right;" |9.8 | style="text-align:right; color:blue" |6.10 |- |1943 | style="text-align:right;" |16,239,721 | style="text-align:right;" |513,846 | style="text-align:right;" |384,881 | style="text-align:right;" |128,965 | style="text-align:right;" |31.6 | style="text-align:right;" |23.7 | style="text-align:right;" |7.9 | style="text-align:right; color:blue" |6.08 |- |1944 | style="text-align:right;" |16,599,172 | style="text-align:right;" |533,215 | style="text-align:right;" |380,121 | style="text-align:right;" |153,094 | style="text-align:right;" |32.1 | style="text-align:right;" |22.9 | style="text-align:right;" |9.2 | style="text-align:right; color:blue" |5.98 |- |1945 | style="text-align:right;" |16,695,819 | style="text-align:right;" |544,786 | style="text-align:right;" |367,308 | style="text-align:right;" |177,478 | style="text-align:right;" |32.6 | style="text-align:right;" |22.0 | style="text-align:right;" |10.6 | style="text-align:right; color:blue" |5.88 |- |1946 | style="text-align:right;" |19,369,270 | style="text-align:right;" |590,763 | style="text-align:right;" |410,629 | style="text-align:right;" |180,134 | style="text-align:right;" |30.5 | style="text-align:right;" |21.2 | style="text-align:right;" |9.3 | style="text-align:right; color:blue" |5.79 |- |1947 | style="text-align:right;" |19,836,234 | style="text-align:right;" |686,334 | style="text-align:right;" |361,019 | style="text-align:right;" |325,315 | style="text-align:right;" |35.0 | style="text-align:right;" |18.2 | style="text-align:right;" |16.8 | style="text-align:right; color:blue" |5.69 |- |1948 | style="text-align:right;" |20,027,393 | style="text-align:right;" |692,948 | style="text-align:right;" |374,512 | style="text-align:right;" |318,436 | style="text-align:right;" |34.6 | style="text-align:right;" |18.7 | style="text-align:right;" |15.9 | style="text-align:right; color:blue" |5.59 |- |1949 | style="text-align:right;" |20,188,641 | style="text-align:right;" |696,508 | style="text-align:right;" |341,188 | style="text-align:right;" |355,320 | style="text-align:right;" |34.5 | style="text-align:right;" |16.9 | style="text-align:right;" |17.6 | style="text-align:right; color:blue" |4.81 |- |1950 | style="text-align:right;" |19,211,386 | style="text-align:right;" |633,976 | style="text-align:right;" |597,474 | style="text-align:right;" |36,502 | style="text-align:right;" |33.0 | style="text-align:right;" |31.1 | style="text-align:right;" |1.9 | style="text-align:right; color:blue;" |5.05 |- |1951 | style="text-align:right;" |19,304,737 | style="text-align:right;" |675,666 | style="text-align:right;" |579,142 | style="text-align:right;" |96,524 | style="text-align:right;" |35.0 | style="text-align:right;" |30.0 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1952 | style="text-align:right;" |19,566,860 | style="text-align:right;" |722,018 | style="text-align:right;" |457,865 | style="text-align:right;" |264,153 | style="text-align:right;" |36.9 | style="text-align:right;" |23.4 | style="text-align:right;" |13.5 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1953 | style="text-align:right;" |19,979,069 | style="text-align:right;" |777,186 | style="text-align:right;" |363,619 | style="text-align:right;" |413,567 | style="text-align:right;" |38.9 | style="text-align:right;" |18.2 | style="text-align:right;" |20.7 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1954 | style="text-align:right;" |20,520,601 | style="text-align:right;" |839,293 | style="text-align:right;" |348,850 | style="text-align:right;" |490,433 | style="text-align:right;" |40.9 | style="text-align:right;" |17.0 | style="text-align:right;" |23.9 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1955 | style="text-align:right;" |21,168,611 | style="text-align:right;" |908,134 | style="text-align:right;" |295,302 | style="text-align:right;" |612,832 | style="text-align:right;" |42.9 | style="text-align:right;" |14.0 | style="text-align:right;" |28.9 | style="text-align:right; color:blue;" |6.33 |- |1956 | style="text-align:right;" |21,897,911 | style="text-align:right;" |945,990 | style="text-align:right;" |294,344 | style="text-align:right;" |651,646 | style="text-align:right;" |43.2 | style="text-align:right;" |13.4 | style="text-align:right;" |29.8 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1957 | style="text-align:right;" |22,681,233 | style="text-align:right;" |963,952 | style="text-align:right;" |293,344 | style="text-align:right;" |670,608 | style="text-align:right;" |42.5 | style="text-align:right;" |12.9 | style="text-align:right;" |29.6 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1958 | style="text-align:right;" |23,490,027 | style="text-align:right;" |993,628 | style="text-align:right;" |291,864 | style="text-align:right;" |701,764 | style="text-align:right;" |42.3 | style="text-align:right;" |12.4 | style="text-align:right;" |29.9 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1959 | style="text-align:right;" |24,295,786 | style="text-align:right;" |1,016,173 | style="text-align:right;" |289,525 | style="text-align:right;" |726,648 | style="text-align:right;" |41.8 | style="text-align:right;" |11.9 | style="text-align:right;" |29.9 | style="text-align:right; color:blue;" | |- |1960 | style="text-align:right;" |25,012,374 | style="text-align:right;" |1,080,535 | style="text-align:right;" |285,350 | style="text-align:right;" |795,185 | style="text-align:right;" |43.2 | style="text-align:right;" |11.4 | style="text-align:right;" |31.8 | style="text-align:right; color:blue;" |6.16 |- |1961 | style="text-align:right;" |25,765,673 | style="text-align:right;" |1,046,086 | style="text-align:right;" |280,846 | style="text-align:right;" |765,240 | style="text-align:right;" |40.6 | style="text-align:right;" |10.9 | style="text-align:right;" |29.7 | style="text-align:right; color:blue;" |5.99 |- |1962 | style="text-align:right;" |26,513,030 | style="text-align:right;" |1,036,659 | style="text-align:right;" |270,433 | style="text-align:right;" |760,266 | style="text-align:right;" |39.1 | style="text-align:right;" |10.2 | style="text-align:right;" |28.9 | style="text-align:right; color:blue;" |5.79 |- |1963 | style="text-align:right;" |27,261,747 | style="text-align:right;" |1,033,220 | style="text-align:right;" |278,070 | style="text-align:right;" |755,150 | style="text-align:right;" |37.9 | style="text-align:right;" |10.2 | style="text-align:right;" |27.7 | style="text-align:right; color:blue;" |5.57 |- |1964 | style="text-align:right;" |27,984,155 | style="text-align:right;" |1,001,833 | style="text-align:right;" |279,842 | style="text-align:right;" |721,991 | style="text-align:right;" |35.8 | style="text-align:right;" |10.0 | style="text-align:right;" |25.8 | style="text-align:right; color:blue;" |5.36 |- |1965 | style="text-align:right;" |28,704,674 | style="text-align:right;" |996,052 | style="text-align:right;" |272,694 | style="text-align:right;" |723,358 | style="text-align:right;" |34.7 | style="text-align:right;" |9.5 | style="text-align:right;" |25.2 | style="text-align:right; color:blue;" |5.16 |- |1966 | style="text-align:right;" |29,435,571 | style="text-align:right;" |1,030,245 | style="text-align:right;" |294,356 | style="text-align:right;" |735,889 | style="text-align:right;" |35.0 | style="text-align:right;" |10.0 | style="text-align:right;" |25.0 | style="text-align:right; color:blue;" |4.99 |- |1967 | style="text-align:right;" |30,130,983 | style="text-align:right;" |1,005,293 | style="text-align:right;" |242,280 | style="text-align:right;" |763,013 | style="text-align:right;" |33.4 | style="text-align:right;" |8.0 | style="text-align:right;" |25.4 | style="text-align:right; color:blue;" |4.84 |- |1968 | style="text-align:right;" |30,838,302 | style="text-align:right;" |1,043,321 | style="text-align:right;" |280,308 | style="text-align:right;" |763,013 | style="text-align:right;" |33.8 | style="text-align:right;" |9.1 | style="text-align:right;" |24.7 | style="text-align:right; color:blue;" |4.72 |- |1969 | style="text-align:right;" |31,544,266 | style="text-align:right;" |1,044,943 | style="text-align:right;" |270,023 | style="text-align:right;" |774,920 | style="text-align:right;" |33.1 | style="text-align:right;" |8.6 | style="text-align:right;" |24.5 | style="text-align:right; color:blue;" |4.62 |- |1970 | style="text-align:right;" |32,240,827 | style="text-align:right;" |1,006,645 | style="text-align:right;" |258,589 | style="text-align:right;" |748,056 | style="text-align:right;" |31.2 | style="text-align:right;" |8.0 | style="text-align:right;" |23.2 | style="text-align:right; color:blue;" |4.53 |- |1971 | style="text-align:right;" |32,882,704 | style="text-align:right;" |1,024,773 | style="text-align:right;" |237,528 | style="text-align:right;" |787,245 | style="text-align:right;" |31.2 | style="text-align:right;" |7.2 | style="text-align:right;" |23.9 | style="text-align:right; color:blue;" |4.54 |- |1972 | style="text-align:right;" |33,505,406 | style="text-align:right;" |952,780 | style="text-align:right;" |210,071 | style="text-align:right;" |742,709 | style="text-align:right;" |28.4 | style="text-align:right;" |6.3 | style="text-align:right;" |22.2 | style="text-align:right; color:blue;" |4.12 |- |1973 | style="text-align:right;" |34,103,149 | style="text-align:right;" |965,521 | style="text-align:right;" |267,460 | style="text-align:right;" |698,061 | style="text-align:right;" |28.3 | style="text-align:right;" |7.8 | style="text-align:right;" |20.5 | style="text-align:right; color:blue;" |4.07 |- |1974 | style="text-align:right;" |34,692,266 | style="text-align:right;" |922,823 | style="text-align:right;" |248,807 | style="text-align:right;" |674,016 | style="text-align:right;" |26.6 | style="text-align:right;" |7.2 | style="text-align:right;" |19.4 | style="text-align:right; color:blue;" |3.77 |- |1975 | style="text-align:right;" |35,280,725 | style="text-align:right;" |874,030 | style="text-align:right;" |270,657 | style="text-align:right;" |603,373 | style="text-align:right;" |24.8 | style="text-align:right;" |7.7 | style="text-align:right;" |17.1 | style="text-align:right; color:blue;" |3.43 |- |1976 | style="text-align:right;" |35,848,523 | style="text-align:right;" |796,331 | style="text-align:right;" |266,857 | style="text-align:right;" |529,474 | style="text-align:right;" |22.2 | style="text-align:right;" |7.4 | style="text-align:right;" |14.8 | style="text-align:right; color:blue;" |3.00 |- |1977 | style="text-align:right;" |36,411,795 | style="text-align:right;" |825,339 | style="text-align:right;" |249,254 | style="text-align:right;" |576,085 | style="text-align:right;" |22.7 | style="text-align:right;" |6.8 | style="text-align:right;" |15.8 | style="text-align:right; color:blue;" |2.99 |- |1978 | style="text-align:right;" |36,969,185 | style="text-align:right;" |750,728 | style="text-align:right;" |252,298 | style="text-align:right;" |498,430 | style="text-align:right;" |20.3 | style="text-align:right;" |6.8 | style="text-align:right;" |13.5 | style="text-align:right; color:blue;" |2.64 |- |1979 | style="text-align:right;" |37,534,236 | style="text-align:right;" |862,669 | style="text-align:right;" |239,986 | style="text-align:right;" |622,683 | style="text-align:right;" |23.0 | style="text-align:right;" |6.4 | style="text-align:right;" |16.6 | style="text-align:right; color:blue;" |2.90 |- |1980 | style="text-align:right;" |38,123,775 | style="text-align:right;" |862,835 | style="text-align:right;" |277,284 | style="text-align:right;" |585,551 | style="text-align:right;" |22.6 | style="text-align:right;" |7.3 | style="text-align:right;" |15.4 | style="text-align:right; color:blue;" |2.82 |- |1981 | style="text-align:right;" |38,723,248 | style="text-align:right;" |867,409 | style="text-align:right;" |237,481 | style="text-align:right;" |629,928 | style="text-align:right;" |22.4 | style="text-align:right;" |6.1 | style="text-align:right;" |16.3 | style="text-align:right; color:blue;" |2.57 |- |1982 | style="text-align:right;" |39,326,352 | style="text-align:right;" |848,312 | style="text-align:right;" |245,767 | style="text-align:right;" |602,545 | style="text-align:right;" |21.6 | style="text-align:right;" |6.2 | style="text-align:right;" |15.3 | style="text-align:right; color:blue;" |2.39 |- |1983 | style="text-align:right;" |39,910,403 | style="text-align:right;" |769,155 | style="text-align:right;" |254,563 | style="text-align:right;" |514,592 | style="text-align:right;" |19.3 | style="text-align:right;" |6.4 | style="text-align:right;" |12.9 | style="text-align:right;" |2.06 |- |1984 | style="text-align:right;" |40,405,956 | style="text-align:right;" |674,793 | style="text-align:right;" |236,445 | style="text-align:right;" |438,348 | style="text-align:right;" |16.7 | style="text-align:right;" |5.9 | style="text-align:right;" |10.8 | style="text-align:right;" |1.74 |- |1985 | style="text-align:right;" |40,805,744 | style="text-align:right;" |655,489 | style="text-align:right;" |240,418 | style="text-align:right;" |415,071 | style="text-align:right;" |16.1 | style="text-align:right;" |5.9 | style="text-align:right;" |10.2 | style="text-align:right;" |1.66 |- |1986 | style="text-align:right;" |41,213,674 | style="text-align:right;" |636,019 | style="text-align:right;" |239,256 | style="text-align:right;" |396,763 | style="text-align:right;" |15.4 | style="text-align:right;" |5.8 | style="text-align:right;" |9.6 | style="text-align:right;" |1.58 |- |1987 | style="text-align:right;" |41,621,690 | style="text-align:right;" |623,831 | style="text-align:right;" |243,504 | style="text-align:right;" |380,327 | style="text-align:right;" |15.0 | style="text-align:right;" |5.9 | style="text-align:right;" |9.1 | style="text-align:right;" |1.53 |- |1988 | style="text-align:right;" |42,031,247 | style="text-align:right;" |633,092 | style="text-align:right;" |235,779 | style="text-align:right;" |397,313 | style="text-align:right;" |15.1 | style="text-align:right;" |5.6 | style="text-align:right;" |9.5 | style="text-align:right;" |1.55 |- |1989 | style="text-align:right;" |42,449,038 | style="text-align:right;" |639,431 | style="text-align:right;" |236,818 | style="text-align:right;" |402,613 | style="text-align:right;" |15.1 | style="text-align:right;" |5.6 | style="text-align:right;" |9.5 | style="text-align:right;" |1.56 |- |1990 | style="text-align:right;" |42,869,283 | style="text-align:right;" |649,738 | style="text-align:right;" |241,616 | style="text-align:right;" |408,122 | style="text-align:right;" |15.2 | style="text-align:right;" |5.6 | style="text-align:right;" |9.5 | style="text-align:right;" |1.57 |- |1991 | style="text-align:right;" |43,295,704 | style="text-align:right;" |709,275 | style="text-align:right;" |242,270 | style="text-align:right;" |467,005 | style="text-align:right;" |16.4 | style="text-align:right;" |5.6 | style="text-align:right;" |10.8 | style="text-align:right;" |1.71 |- |1992 | style="text-align:right;" |43,747,962 | style="text-align:right;" |730,678 | style="text-align:right;" |236,162 | style="text-align:right;" |494,516 | style="text-align:right;" |16.7 | style="text-align:right;" |5.4 | style="text-align:right;" |11.3 | style="text-align:right;" |1.76 |- |1993 | style="text-align:right;" |44,194,628 | style="text-align:right;" |715,826 | style="text-align:right;" |234,257 | style="text-align:right;" |481,569 | style="text-align:right;" |16.0 | style="text-align:right;" |5.2 | style="text-align:right;" |10.8 | style="text-align:right;" |1.65 |- |1994 | style="text-align:right;" |44,641,540 | style="text-align:right;" |721,185 | style="text-align:right;" |242,439 | style="text-align:right;" |478,746 | style="text-align:right;" |16.0 | style="text-align:right;" |5.4 | style="text-align:right;" |10.6 | style="text-align:right;" |1.66 |- |1995 | style="text-align:right;" |45,092,991 | style="text-align:right;" |715,020 | style="text-align:right;" |242,838 | style="text-align:right;" |472,182 | style="text-align:right;" |15.7 | style="text-align:right;" |5.3 | style="text-align:right;" |10.3 | style="text-align:right;" |1.63 |- |1996 | style="text-align:right;" |45,524,681 | style="text-align:right;" |691,226 | style="text-align:right;" |241,149 | style="text-align:right;" |450,077 | style="text-align:right;" |15.0 | style="text-align:right;" |5.2 | style="text-align:right;" |9.8 | style="text-align:right;" |1.57 |- |1997 | style="text-align:right;" |45,953,580 | style="text-align:right;" |675,394 | style="text-align:right;" |244,693 | style="text-align:right;" |430,701 | style="text-align:right;" |14.4 | style="text-align:right;" |5.2 | style="text-align:right;" |9.2 | style="text-align:right;" |1.54 |- |1998 | style="text-align:right;" |46,286,503 | style="text-align:right;" |641,594 | style="text-align:right;" |245,825 | style="text-align:right;" |395,769 | style="text-align:right;" |13.6 | style="text-align:right;" |5.2 | style="text-align:right;" |8.4 | style="text-align:right;" |1.46 |- |1999 | style="text-align:right;" |46,616,677 | style="text-align:right;" |620,668 | style="text-align:right;" |247,734 | style="text-align:right;" |372,934 | style="text-align:right;" |13.0 | style="text-align:right;" |5.2 | style="text-align:right;" |7.8 | style="text-align:right;" |1.43 |- |2000 | style="text-align:right;" |47,008,111 | style="text-align:right;" |640,089 | style="text-align:right;" |248,740 | style="text-align:right;" |391,349 | style="text-align:right;" |13.3 | style="text-align:right;" |5.2 | style="text-align:right;" |8.2 | style="text-align:right;" |1.48 |- |2001 | style="text-align:right;" |47,370,164 | style="text-align:right;" |559,934 | style="text-align:right;" |243,813 | style="text-align:right;" |316,121 | style="text-align:right;" |11.6 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |6.5 | style="text-align:right;" |1.31 |- |2002 | style="text-align:right;" |47,644,736 | style="text-align:right;" |496,911 | style="text-align:right;" |247,524 | style="text-align:right;" |249,387 | style="text-align:right;" |10.2 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |1.18 |- |2003 | style="text-align:right;" |47,892,330 | style="text-align:right;" |495,036 | style="text-align:right;" |246,463 | style="text-align:right;" |248,573 | style="text-align:right;" |10.2 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |1.19 |- |2004 | style="text-align:right;" |48,082,519 | style="text-align:right;" |476,958 | style="text-align:right;" |246,220 | style="text-align:right;" |230,738 | style="text-align:right;" |9.8 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |4.7 | style="text-align:right;" |1.16 |- |2005 | style="text-align:right;" |48,184,561 | style="text-align:right;" |438,707 | style="text-align:right;" |245,874 | style="text-align:right;" |192,833 | style="text-align:right;" |8.9 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |3.9 | style="text-align:right;" |1.09 |- |2006 | style="text-align:right;" |48,438,292 | style="text-align:right;" |451,759 | style="text-align:right;" |244,162 | style="text-align:right;" |207,597 | style="text-align:right;" |9.2 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |4.2 | style="text-align:right;" |1.13 |- |2007 | style="text-align:right;" |48,683,638 | style="text-align:right;" |496,822 | style="text-align:right;" |246,482 | style="text-align:right;" |250,340 | style="text-align:right;" |10.0 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |1.26 |- |2008 | style="text-align:right;" |49,054,708 | style="text-align:right;" |465,892 | style="text-align:right;" |246,113 | style="text-align:right;" |219,779 | style="text-align:right;" |9.4 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |4.4 | style="text-align:right;" |1.19 |- |2009 | style="text-align:right;" |49,307,835 | style="text-align:right;" |444,849 | style="text-align:right;" |246,942 | style="text-align:right;" |197,907 | style="text-align:right;" |9.0 | style="text-align:right;" |5.0 | style="text-align:right;" |4.0 | style="text-align:right;" |1.15 |- |2010 | style="text-align:right;" |49,554,112 | style="text-align:right;" |470,171 | style="text-align:right;" |255,405 | style="text-align:right;" |214,766 | style="text-align:right;" |9.4 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |4.3 | style="text-align:right;" |1.23 |- |2011 | style="text-align:right;" |49,936,638 | style="text-align:right;" |471,265 | style="text-align:right;" |257,396 | style="text-align:right;" |213,869 | style="text-align:right;" |9.4 | style="text-align:right;" |5.1 | style="text-align:right;" |4.3 | style="text-align:right;" |1.24 |- |2012 | style="text-align:right;" |50,199,853 | style="text-align:right;" |484,550 | style="text-align:right;" |267,221 | style="text-align:right;" |217,329 | style="text-align:right;" |9.6 | style="text-align:right;" |5.3 | style="text-align:right;" |4.3 | style="text-align:right;" |1.3 |- |2013 | style="text-align:right;" |50,428,893 | style="text-align:right;" |436,455 | style="text-align:right;" |266,257 | style="text-align:right;" |170,198 | style="text-align:right;" |8.6 | style="text-align:right;" |5.3 | style="text-align:right;" |3.4 | style="text-align:right;" |1.19 |- |2014 | style="text-align:right;" |50,746,659 | style="text-align:right;" |435,435 | style="text-align:right;" |267,692 | style="text-align:right;" |167,743 | style="text-align:right;" |8.6 | style="text-align:right;" |5.3 | style="text-align:right;" |3.3 | style="text-align:right;" |1.21 |- |2015 | style="text-align:right;" |51,014,947 | style="text-align:right;" |438,420 | style="text-align:right;" |275,895 | style="text-align:right;" |162,525 | style="text-align:right;" |8.6 | style="text-align:right;" |5.4 | style="text-align:right;" |3.2 | style="text-align:right;" |1.24 |- |2016 | style="text-align:right;" |51,245,707 | style="text-align:right;" |406,243 | style="text-align:right;" |280,827 | style="text-align:right;" |125,416 | style="text-align:right;" |7.9 | style="text-align:right;" |5.5 | style="text-align:right;" |2.5 | style="text-align:right;" |1.17 |- |2017 | style="text-align:right;" |51,466,201 | style="text-align:right;" |357,771 | style="text-align:right;" |285,534 | style="text-align:right;" |72,237 | style="text-align:right;" |7.0 | style="text-align:right;" |5.6 | style="text-align:right;" |1.4 | style="text-align:right;" |1.05 |- |2018<ref>{{Cite web|url=http://kostat.go.kr/assist/synap/preview/skin/doc.html?fn=synapview373361_2&rs=%2Fassist%2Fsynap%2Fpreview|title=Archived copy|accessdate=2021-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224120658/http://kostat.go.kr/assist/synap/preview/skin/doc.html?fn=synapview373361_2&rs=%2Fassist%2Fsynap%2Fpreview|archivedate=2021-02-24}}</ref> | style="text-align:right;" |51,635,256 | style="text-align:right;" |326,822 | style="text-align:right;" |298,820 | style="text-align:right;" |28,002 | style="text-align:right;" |6.4 | style="text-align:right;" |5.8 | style="text-align:right;" |0.6 | style="text-align:right;" |0.98 |- |2019<ref>{{Cite web|url=http://kostat.go.kr/assist/synap/preview/skin/doc.html?fn=synapview380865_1&rs=%2Fassist%2Fsynap%2Fpreview|title=Archived copy|accessdate=2021-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200729200451/http://kostat.go.kr/assist/synap/preview/skin/doc.html?fn=synapview380865_1&rs=%2Fassist%2Fsynap%2Fpreview|archivedate=2020-07-29}}</ref> | style="text-align:right;" |51,709,098 | style="text-align:right;" |302,676 | style="text-align:right;" |295,132 | style="text-align:right;" |7,544 | style="text-align:right;" |5.9 | style="text-align:right;" |5.7 | style="text-align:right;" |0.2 | style="text-align:right;" |0.92 |- |2020<ref>{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/01/03/national/socialAffairs/population-decline-korea-aging-society/20210103165800619.html|title=Archived copy|accessdate=2021-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210103232912/https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/01/03/national/socialAffairs/population-decline-korea-aging-society/20210103165800619.html|archivedate=2021-01-03}}</ref> | style="text-align:right;" |51,829,023 | style="text-align:right;" |272,410 | style="text-align:right;" |305,127 | style="text-align:right;color:red;" | -32,717 | style="text-align:right;" |5.3 | style="text-align:right;" |5.9 | style="text-align:right;color:red;" | -0.6 | style="text-align:right; color:red;" |0.84 |- |} '''Аҳолӣ:''' 51,715,162 ( тахминан [[Соли 2021|2021]] ) <ref name="автоссылка4">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/ file-icon]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Сохтори синну сол:''' <ref name="автоссылка4" />''0-14 сола:'' 12.02 % (мардон 3,191,584/занон 3,025,029) ''15-64 сола:'' 71.24 % (мардон 18,965,591/занон 17,878,021) ''65 сола ва калонтар:'' 16.74 % (Мардон 3,766,138/Зан 4,888,799) (2021 тахминан) '''Синну соли миёна:''' <ref name="автоссылка4" />''Синнм умумии аҳолӣ:'' 43,2 со ''мардон:'' 41,6 сол ''занон:'' 45 сола (2020, тахминӣ) '''Афзоиши аҳолӣ:''' 0,26 % (2021, тахмин) <ref name="автоссылка4" /> '''Сатҳи таваллуд:''' 5,3 тифли навзод/1000 нафар (тахминан 2020) '''Фавт:''' 5,9 фавт/1,000 нафар (баҳисобгирии 2020) '''Муҳоҷират:''' 2,65 муҳоҷир/1000 нафар (тахминан 2021) <ref name="автоссылка4" /> '''Таносуби ҷинсӣ:''' <ref name="автоссылка4" /> ''ҳангоми таваллуд:'' 1,05 мардон / занон ''0-14 сола:'' 1,06 мардон / занон ''15-24 сола:'' 1,1 мардон / занон ''25-54 сола:'' 1,08 мардон / занон''55-64 сола:'' 0,96 мардон / занон ''65 сола ва калонтар:'' 0,76 мардон / занон ''Шумораи умумии аҳолӣ:'' 1,01 мард / занон (2020 тахминан) '''Синни миёнаи модар ҳангоми таваллуди аввал:''' 31 сол ( <ref name="автоссылка4" />'''Сатҳи фавти модарон:''' 11 фавт/100,000 навзод (ҳисоботи 2017) <ref name="автоссылка4" />'''Сатҳи фавти кӯдакон:''' 2,91 фавт/1,000 таваллуд (2021 тахминан) <ref name="автоссылка4" /> '''Давомнокии умр:''' <ref name="MLT">{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020 (статистические таблицы 1 и 4)|format=PDF|publisher=[[Программа развития ООН]]|lang=en}}</ref>''Миёна:'' 83,0 сол, м''ардон:'' 80,2 сол, ''занон:'' 86,0 сол (2019 тахминан) '''Коэффисиенти умумии таваллуд:''' 0,84 таваллуд/зан (тахминан 2020) <ref name="автоссылка1"/> === Диаграммаҳои ҷинс ва синну сол аз рӯи солҳо === <gallery> Акс:South korea population pyramid 1960-2020.gif|Пирамидаҳои синну сол ва ҷинсии аҳолии Ҷумҳурии Корея дар солҳои 1960-2020 Акс:South Korea 1955 09 01.png|1955-09-01 Акс:South Korea Age Sex Pyramid 1960.png|11-01-1960 Акс:South Korea Age Sex Pyramid 1965.png|11-01-1965 Акс:South Korea 1970 10 01.png|10-01-1970 Акс:South Korea Age Sex Pyramid 1975.png|11-01 1975 Акс:South Korea 1980 11 01.png|11-01-1980 Акс:South Korea 1985 11 01.png|11-01-1985 Акс:South Korea 1990 11 01.png|11-01-1990 Акс:South Korea 1995 11 01.png|11-01-1995 Акс:South Korea Demographic Pyramid 2000.png|11-01-2000 Акс:South Korea Demographic Pyramid 2005.png|11-01-2005 Акс:South Korea Demographic Pyramid 2010.png|11-01-2010 Акс:South Korea Demographic Pyramid 2015.png|11-01-2015 Акс:South Korea Population Pyramid.svg|2021 </gallery> == Муҳоҷират == Муқоисаи маълумотҳои барӯйхатгирии солҳои 1944 ва 1949 нишон медиҳад, ки дар давраи байнисаршуморӣ шумораи аҳолии Кореяи Ҷанубӣ 2,6 миллион нафар афзудааст, ки аз кишварҳои дигар ба ватан баргашта ва аз қисмати шимолии кишвар омадаанд. Шумораи муҳоҷироне, ки аз хориҷа ба Кореяи Ҷанубӣ омадаанд, 1,8 миллион нафарро ташкил дод, шумораи онҳое, ки аз Шимол (ҶХДК) кӯчида буданд, тибқи барӯйхатгирии соли 1949, 740 ҳазор нафарро ташкил дод. Репатриантҳое, ки аз Ҷопон омадаанд, 75% нафарро аз шумораи умумии муҳоҷирон ташкил медод. Дар солҳои [[ҷанги Корея]] қариб 280—300 ҳазор нафар одамон аз қисми ҷанубӣ ба Шимол, аз 650 ҳазор то 2 миллион нафар аз Шимол ба Ҷануб гузаштанд <ref>''Ким Г. Н.'' [http://koryo-saram.ru/kim-g-n-nauchno-spravochnoe-izdanie-respublika-koreya/ Республика Корея] Алматы: Дайк-пресс, 2010.</ref> == Гурӯҳҳои этникӣ == Куриёҳо аксарияти мутлақи аҳолии кишварро ташкил медиҳанд (ба истиснои ақаллиятҳои хурди (100 ҳазор) чинӣ - махсусан онҳое, ки ба кишвар на аз [[Ҷумҳурии Халқии Чин|Чин]], [[Ҳонгконг|Ҳонконг]] ва [[Макао]], балки аз [[Ҷопон]], [[Малайзия]], [[Ҳиндустон]] ва [[Филиппин]] омадаанд. Бисёр коргарон аз Хитой, Филиппин ва Малайзияанд. Дар шаҳрҳои калон, махсусан дар [[Сеул|Сеул,]] хориҷиёне ҳастанд, ки ба тиҷорат ва таҳсил машғуланд. Контингенти ҳарбии Америка иборат аз 28 хазор нафар дар онҷо ҳозир аст. == Таркиби динӣ == 2015 тахмин 56,9 % одамон худро ба ягон дин муаррифӣ накардаанд; 19.7 % - [[Протестантизм|протестантҳо]] ; 15,5% [[Буддоия|буддоӣ]] мебошанд; 7.9 % католикҳо мебошанд. Инчунин, як қисми аҳолӣ ҳадди аққал ба баъзе анъанаҳо ва амалҳои Конфутсий пайравӣ мекунанд. <ref name="автоссылка4"/> Дигар эътиқодҳо: вон буддоӣ (0,3%), конфутсианизм (0.2%), чхондогё (0,1%). == Забонҳо == [[Забони куриёӣ|Куриёӣ]] ва [[Забони инглисӣ|англисӣ]] дар мактабҳои миёна ва олӣ ҳатмӣ мебошанд. Донишҷӯёни мактаби миёна инчунин метавонанд яке аз забонҳои зеринро омӯзанд: [[Забони чинӣ|чинӣ]], [[Забони ҷопонӣ|ҷопонӣ]], [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони олмонӣ|олмонӣ]], [[Забони русӣ|русӣ]], [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони арабӣ|арабӣ]]. === Саводнокӣ === Таъриф: одамони аз 15 боло, ки хонда ва навишта метавонанд <ref name="автоссылка4"/> * Ҳамагӣ: 98% ** мардон: 99,2% ** занон: 96,6% (тахминан 2019) == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Аҳолии Ҷумҳурии Корея]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] rtqj34p2i7r5v0lfeodpjynfvm1y97x Протестантҳо 0 296531 1483581 1289507 2026-08-17T10:07:42Z Zosya95 54344 Changed redirect target from [[Калисои протестантӣ]] to [[Протестантизм]] 1483581 wikitext text/x-wiki #равона [[Протестантизм]] nxmwqfsjl732s1szexomdxojipl4gm7 Райнланд-Пфалс 0 298843 1483589 1349677 2026-08-17T10:13:51Z Zosya95 54344 1483589 wikitext text/x-wiki {{ВМ |Номи тоҷикӣ = Райнланд-Пфалс |Номи аслӣ = Rheinland-Pfalz |Тасвир = |Тавсифи тасвир = |Нишон = |Парчам = |Бари нишон = |Бари парчам = |Мақола дар бораи нишон = |Мақола дар бораи парчам = |Кишвар = {{Парчами Олмон}} [[Олмон]] |Координатаҳо = |type = |Дараҷа = |CoordScale = |Суруди миллӣ = |Мақом = |Тобеъи = |Шакли ВМ дараҷаи боло = |Тобеъи1 = |Шакли ВМ дараҷаи боло1 = |Тобеъи2 = |Шакли ВМ дараҷаи боло2 = |Шомили = |Шакли ВМ дараҷаи поин = |Пойтахт = [[Майнс]] |Шакли пойтахт = |Шаҳри бузургтарин = |Шаҳрҳои бузургтарин = |Таъсис = 30.08.1946 |Барҳамхӯрӣ = |Номҳои пешина = |Роҳбар = Мария Драйер |Номи роҳбар = |Роҳбар2 = |Номи роҳбар2 = |Роҳбар3 = |Номи роҳбар3 = |ММД = |Соли ММД = |Ҷой аз рӯи ММД = |ММД ба сари аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ = |Забон = [[Забони олмонӣ|олмонӣ]] |Забонҳо = |Аҳолӣ = 4.098.391 |Соли барӯйхатгирӣ = 31.12.2020 |Фоиз аз аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = |Баҳодиҳии аҳолӣ = |Соли баҳодиҳӣ = |Зичӣ = 206 |Ҷой аз рӯи зичӣ = |Ҳайати миллӣ = [[олмониҳо]] |Ҳайати динӣ = 38,7 % [[католикҳо]], <br> 25,9 % [[Протестантизм|протестантҳо]] |Масоҳат = 19.854,21 |Фоиз аз масоҳат = |Ҷой аз рӯи масоҳат = |Баландии бештарин = |Баландии миёна = |Баландии камтарин = |Харита = |Андозаи харита = |Зернависи харита = |Харита2 = |Андозаи харита2 = |Зернависи харита2 = |Вақти минтақавӣ = |Сарвожа = |ISO = |Шиносаи ададӣ = DE-RP |Шакли шиноса = |Шиносаи ададӣ2 = |Шакли шиноса2 = |Шиносаи ададӣ3 = |Шакли шиноса3 = |FIPS = |Коди телефон = |Нишонаи почта = |Домени интернет = |Коди мошинҳо = |Вебгоҳ = https://rlp.de/ |Забони вебгоҳ = |Гурӯҳ дар Commons = |Замима = |Эзоҳ = }} '''Райнланд-Пфалс''' ({{lang-de|''Rheinland-Pfalz''}}) — замин дар қисмати ҷанубу ғарбии Олмон. Пойтахташ — шаҳри [[Майнс]]. == Ҷуғрофиё == == Таърих == == Иқтисод == == Гардишгарӣ == == Ёдмонҳои таърихӣ == == Варзиш == == Сарчашма == == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Заминҳои Олмон]] phyavcblwrwp0idh1upva37apyeuydh Иттиҳодияи масеҳӣ-демократии Олмон 0 298909 1483586 1460592 2026-08-17T10:12:27Z Zosya95 54344 1483586 wikitext text/x-wiki {{Ҳизби сиёсӣ|логотип=Cdu-logo.svg|номи ҳизб=Иттиҳодияи масеҳӣ-демократии Олмон}} '''Иттиҳодияи масеҳӣ-демократии Олмон''' ('''CDU''' {{Lang-de|Christlich Demokratische Union Deutschlands}}) — [[ҳизби сиёсӣ]] дар [[Олмон]] аст, ки 26 июни [[Соли 1945|1945]] дар кишваре, ки Иёлоти Муттаҳида, Бритониё ва Фаронса ишғол кардааст, таъсис ёфтааст. == Таърих == Соли 1870 ҳизби Марказӣ ташкил карда шуд, ки иттифоқчии он дар [[Бавария]] аз соли 1919 Ҳизби Халқии Бавария буд. Дар соли 1933 Ҳизби марказӣ худро пароканда кард. Дар соли 1945 4 Ҳизби марказӣ барқарор карда шуд, ки дар ҳар як минтақаи ишғолӣ яктоӣ буд, вале аксарияти роҳбарияти ҳизби марказӣ бо баъзе аъзоёни Ҳизби миллии халқии Олмон 4 иттифоқи христианҳои демократ ташкил карданд. ИХД-и федералӣ соли 1949 бо роҳи муттаҳид намудани се ИХД минтақавӣ таъсис ёфта буд. Ба ғайр аз онҳо '''Ҳизби Халқии масеҳиёни сотсиалии Баден''' ба ИХД дохил шуд. Дар ибтидо CDU як ҷунбиши шаҳрвандӣ буд, ки бояд як «ватани сиёсӣ» барои намояндагони католикҳо ва [[Протестантизм|протестантҳо]] гардад. Мафҳуми «иттифоқ» дар номи ҳизб мебоист принсип ва характери интегратсионии ин ҳизби халқиро ба атрофиён возеҳ гардонад. Ҳанӯз соли 1945 ИХД дар Берлини Ғарбӣ ва [[Кёлн|Келн]] лоиҳаҳои барномавии худро иҷро мекард. Вай дар таҳти роҳбарии аввалин раиси он [[Конрад Аденауер|Конрад Аденауэр]] (1950—1966) давраи тараққиёти босуръатро аз cap гузаронд. Соли [[Соли 1957|1957]] иттифоки ИХС/ИХД — дар [[Бундестаг]] аксарияти мутлақро ба даст овард ва ин дар таърихи баъд аз ҷанги Олмон ягона маврид аст. Дар айни замон, CDU бар хилофи [[SPD]] — ҳизби маъмулӣ дар асоси узвияти инфиродӣ набуд, аммо ба шарофати сиёсати муваффақи Конрад Аденауэр, CDU аз дастгирии васеи интихобкунандагон бархурдор буд. [[30 июн|30 июни соли]] [[Соли 1989|1989]] кариб 668 ҳазор нафар буд. Раисони ҳизб пас аз Конрад Аденауэр (1950—1966) [[Людвиг Ерҳард|Людвиг Эрхард]] (1966—1967), Курт Георг Кизингер (1967—1971), Райнер Барзел (1971—1973), Хелмут Кол (1973—1998), Вулфанг Шойбле (1998—2000) буданд. Аз апрели соли 2000 то декабри соли 2018 [[Ангела Меркел]] вазифаи раиси ИХД-ро бар ӯҳда дошт. Аз 7 декабри соли 2018 то 22 январи соли 2021 Аннегрет Крамп-Карренбауэр дар вазифаи раиси CDU<ref>{{Cite web|url=https://www.handelsblatt.com/meinung/kommentare/kommentar-beim-cdu-parteitag-gibt-es-drei-gewinner/23734578.html|title=Beim CDU-Parteitag gibt es drei Gewinner|author=Thomas Sigmund|website=|date=2018-12-07|publisher=Handelsblatt|lang=de|accessdate=2018-12-07|archiveurl=|archivedate=}}{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> буд. Намояндагони ИХД шаш маротиба президента Ҷумҳурии Федеративии Олмон шуданд: [[Ҳойнриш Любке|Ҳенрих Любке]], [[Карл Карстенс]], [[Рихард фон Вайтсзеккер|Рихард фон Вайтсзккер]], [[Роман Ҳертсог|Роман Ҳерсог]], [[Ҳорст Кёлер]] ва [[Кристиан Вулф]] ва панҷ маротиба — канслерҳои федералӣ: [[Конрад Аденауер|Конрад Аденауэр]], [[Людвиг Ерҳард|Людвиг Эрҳард]], Курт Георг Кизингер, Ҳелмут Кол ва [[Ангела Меркел]]. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ssmp17gsymcu1zlj41flei9bjxdszre Ефрейтор 0 302671 1483510 1323178 2026-08-17T00:05:13Z Xqbot 1543 Ислоҳи масири дукарата ба [[Размёр]] 1483510 wikitext text/x-wiki #равона [[Размёр]] na09i56hppgkuvq96n7kp2pdmu20174 Волидайни таъмидӣ 0 318653 1483604 1406739 2026-08-17T10:48:00Z Zosya95 54344 1483604 wikitext text/x-wiki [[Акс:В._Верещагин._Кумовья.jpg|мини| [[Василий Верешагин|Василий Верещагин]] . "Падарони хуб." 1887—1900]] '''Волидайни таъмидӣ''' — дар бисёре аз мазоҳиби масеҳӣ, ба шахсе гуфта мешавад, ки нозири ғусли таъмиди навзод аст ва ба он шаҳодат медиҳад, агарчи мумкин аст ин истилоҳ дар мазмуни қонунӣ низ мавриди истифода қарор гирад. Аз ҳар ду манзари мазҳабӣ ва маданӣ, волиди таъмидӣ тамоюл дорад, ки интихоби мунҳасир ба фард тавассути волидайн бошад, то ба тарбияту рушди шахсияти кӯдак таваҷҷуҳ нишон диҳад ва муроқибат аз кӯдакро дар сурате, ки иттифоқе барои волидайн рух диҳад, бар уҳда бигирад. Волиди таъмидии мард падархонда, волиди таъмидии зан модархонда ва кӯдак фарзандхонда номида мешавад. == Қайдҳо == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * {{Книга|автор=[[Петровский, Александр Васильевич|Петровский{{nbsp}}А.{{nbsp}}В.]]|часть=Воспреемники|ссылка часть=http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-3/vospriemniki.html|заглавие=[[Православная богословская энциклопедия]]|место=СПб.|издательство=Изд. Петроград. Прил. к духовному журналу «Странник»|год=1902|том=3|столбцы=1000|ref=Петровский}} * {{Книга|автор=[[Марков, Николай Фёдорович|Марков{{nbsp}}Н.{{nbsp}}Ф.]]|часть=Восприемники{{nbsp}}— их качества и обязанности|ссылка часть=http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-3/vospriemniki-ih-objazannosti.html|заглавие=[[Православная богословская энциклопедия]]|место=СПб.|издательство=Изд. Петроград. Прил. к духовному журналу «Странник»|год=1902|том=3|столбцы=1001|ref=Марков}} * Цыпин Владислав, прот. Восприемники // Православная энциклопедия. — М., 2005. — Т. IX : «Владимирская икона Божией Матери — Второе пришествие». — С. 468—469. — 752 с. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-89572-015-3</nowiki>. [[Гурӯҳ:Масеҳият]] [[Гурӯҳ:Муомилаи авлодӣ]] 9qy9j8ra1by3xx2dhdmjhfhelh8t21y Тандурустии рақамӣ 0 327788 1483504 1483287 2026-08-16T19:56:02Z Mrugesh Raiyani 115744 Updated reference link to new domain, correction, sources 1483504 wikitext text/x-wiki {{Short description|Татбиқи технологияҳои рақамӣ дар соҳаи тандурустӣ}}'''Тандурустии рақамӣ''' ({{Lang-en|Digital health}}) — интизомест, ки барномаҳои нигоҳубини рақамӣ, технологияҳоро бо [[саломатӣ]], [[тандурустӣ]], тарзи ҳаёт ва ҷомеа барои баланд бардоштани самаранокии [[расонидани ёрии тиббӣ]] ва бештар фардишудаву дақиқ гардонидани тиб муттаҳид мекунад.<ref>{{cite book |last= Walker|first= Mark|date=2023 |title=Chapter 1: What is Digital Health? Digital Health: How modern technology is changing medicine and healthcare |url=[https://www.researchgate.net/publication/378547929](https://www.researchgate.net/publication/378547929)  |location=Sheffield, UK |publisher=Sicklebrook publishing |isbn= 978-1-4467-5596-9}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Fadahunsi KP, Akinlua JT, O'Connor S, Wark PA, Gallagher J, Carroll C, Majeed A, O'Donoghue J | display-authors = 6 | title = Protocol for a systematic review and qualitative synthesis of information quality frameworks in eHealth | journal = BMJ Open | volume = 9 | issue = 3 | article-number = e024722 | date = March 2019 | pmid = 30842114 | pmc = 6429947 | doi = 10.1136/bmjopen-2018-024722 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chen CE, Harrington RA, Desai SA, Mahaffey KW, Turakhia MP | title = Characteristics of Digital Health Studies Registered in ClinicalTrials.gov | journal = JAMA Internal Medicine | volume = 179 | issue = 6 | pages = 838–840 | date = June 2019 | pmid = 30801617 | pmc = 6547144 | doi = 10.1001/jamainternmed.2018.7235 }}</ref><ref name="ehj">{{cite journal | vauthors = Bhavnani SP, Narula J, Sengupta PP | title = Mobile technology and the digitization of healthcare | journal = European Heart Journal | volume = 37 | issue = 18 | pages = 1428–38 | date = May 2016 | pmid = 26873093 | pmc = 4914890 | doi = 10.1093/eurheartj/ehv770 | doi-access = free }}</ref> Он технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсиониро барои осон кардани фаҳмиши мушкилоти саломатӣ ва чолишҳое, ки одамон ҳангоми табобати тиббӣ бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд,<ref name=ehj/> ва [[таъиноти иҷтимоӣ]] бо роҳҳои бештар фардишуда ва дақиқ истифода мебарад. Таърифҳои тандурустии рақамӣ ва доираи ваколатҳои он дар бисёр ҷиҳатҳо бо [[информатикаи тандурустӣ ва тиббӣ]] мувофиқат мекунанд. Қабули умумиҷаҳонии сабтҳои электронии тиббӣ аз соли 1990 инҷониб рӯ ба афзоиш аст.<ref name=":16">{{cite web|title=Global diffusion of eHealth: Making universal health coverage achievable|url=[http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/](http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20161229151750/http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/](https://web.archive.org/web/20161229151750/http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/)|archive-date=29 December 2016|access-date=2020-11-05|website=World Health Organization}}</ref> Тандурустии рақамӣ як соҳаи бисёрсоҳа буда, ҷонибҳои зиёди манфиатдор, аз ҷумла табибон, муҳаққиқон ва олимонро бо доираи васеи таҷриба дар соҳаи тандурустӣ, муҳандисӣ, илмҳои иҷтимоӣ, тандурустии ҷамъиятӣ, [[иқтисодиёти тандурустӣ]] ва идоракунии додаҳо дар бар мегирад.<ref name="jdic2012">{{cite journal| vauthors = O'Donoghue J, Herbert J |date=2012-10-01|title=Data Management within mHealth Environments: Patient Sensors, Mobile Devices, and Databases|journal=Journal of Data and Information Quality|language=en|volume=4|issue=1|pages=1–20|doi=10.1145/2378016.2378021|s2cid=2318649}}</ref> Технологияҳои тандурустии рақамӣ ҳам қарорҳои [[Сахтафзори роёна|сахтафзорӣ]] ва ҳам [[Нармафзор|нармафзорӣ]] ва хидматҳоро дар бар мегиранд, аз ҷумла [[телетиб]], [[дастгоҳҳои пӯшидашаванда]], воқеияти афзуда ва воқеияти маҷозӣ.<ref name="widmer">{{cite journal | vauthors = Widmer RJ, Collins NM, Collins CS, West CP, Lerman LO, Lerman A | title = Digital health interventions for the prevention of cardiovascular disease: a systematic review and meta-analysis | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 90 | issue = 4 | pages = 469–80 | date = April 2015 | pmid = 25841251 | pmc = 4551455 | doi = 10.1016/j.mayocp.2014.12.026 }}</ref><ref name="fda" /> Умуман, тандурустии рақамӣ низомҳои тандурустиро барои беҳтар кардани истифодаи технологияҳои компютерӣ, [[дастгоҳҳои ҳушманд]], усулҳои таҳлили компютерӣ ва васоити алоқа барои кӯмак ба [[мутахассисони соҳаи тиб]] ва беморони онҳо дар идоракунии бемориҳо ва хатарҳои саломатӣ, инчунин тарғиби саломатӣ ва некӯаҳволӣ ба ҳам мепайвандад.<ref name="ehj" /><ref name="fda">{{cite web |url=[https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health](https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health) |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190430202609/https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health](https://web.archive.org/web/20190430202609/https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health) |archive-date=30 April 2019 |title=Digital health |publisher=US Food and Drug Administration |date=19 July 2019|access-date=23 September 2019}}</ref> Ҳарчанд платформаҳои тандурустии рақамӣ алоқаи зуд ва арзонро имконпазир мегардонанд, мунаққидон дар бораи нақзи эҳтимолии махфияти додаҳои шахсии саломатӣ ва нақше, ки тандурустии рақамӣ метавонад дар афзоиши нобаробарии тандурустӣ ва рақамӣ байни аксарияти иҷтимоӣ ва гурӯҳҳои ақаллият бозад, огоҳ мекунанд, ки ин метавонад ба беэътимодӣ ва дудилагӣ дар истифодаи низомҳои тандурустии рақамӣ оварда расонад.<ref>{{cite journal | vauthors = Mclaughlin M, Delaney T, Hall A, Byaruhanga J, Mackie P, Grady A, Reilly K, Campbell E, Sutherland R, Wiggers J, Wolfenden L | display-authors = 6 | title = Associations Between Digital Health Intervention Engagement, Physical Activity, and Sedentary Behavior: Systematic Review and Meta-analysis | journal = Journal of Medical Internet Research | volume = 23 | issue = 2 | article-number = e23180 | date = February 2021 | pmid = 33605897 | doi = 10.2196/23180 | pmc = 8011420 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Donkin L, Christensen H, Naismith SL, Neal B, Hickie IB, Glozier N | title = A systematic review of the impact of adherence on the effectiveness of e-therapies | journal = Journal of Medical Internet Research | volume = 13 | issue = 3 | pages = e52 | date = August 2011 | pmid = 21821503 | pmc = 3222162 | doi = 10.2196/jmir.1772 | doi-access = free }}</ref><ref name="evidence.nihr.ac.uk">{{Cite journal |title=What is digital health technology and what can it do for me? |url=[https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/](https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/) |website=NIHR Evidence|year=2022 |doi=10.3310/nihrevidence_53447 |s2cid=252584020 |url-access=subscription }}</ref> ==Унсурҳо== Аҳамияти Тандурустии рақамӣ дар асри гузашта ба се сабаб ба авҷи худ расид, ки аз ҷониби профессор Ҷон Пауэлл ва профессор Теодорос Н. Арванитис чунин баён шудааст: «рушди технологияҳои нав... ва инчунин тамоюл ба технологияҳои ҳушманд, пӯшидашаванда ва фарогир; ниёзи хидматрасонии тиббӣ ба дарёфти равишҳои нав барои қонеъ кардани талаботи [[пиршавии аҳолӣ]]... ва нақши бемори дорои ваколат ва тағйирёбии моделҳои расонидани хидматрасонии тиббӣ ба самти [[нигоҳубини ба бемор нигаронидашуда]] ва нигоҳубини таҳти роҳбарии бемор.»<ref>{{cite journal | vauthors = Powell J, Arvanitis TN | title = Welcome to the ''Digital Health'' revolution | journal = Digital Health | volume = 1 | article-number = 2055207614561571 | date = 2015-01-01 | pmid = 29942537 | pmc = 5999059 | doi = 10.1177/2055207614561571 }}</ref> Ин се нуқта афзоиши унсурҳоеро, ки дар эҷоди хидматрасонии тиббии рақамӣ нақши муҳим мебозанд, равона ва ҳавасманд кардаанд. === Хидматрасониҳои ёрии аввалия === Гурӯҳи аввали ин хидматҳо дар соҳаи тандурустии рақамӣ ҳамчун хидматрасониҳои ёрии аввалия маълуманд. Ин хидматҳо дастгоҳҳои тиббии бесимиро дар бар мегиранд, ки технологияҳоеро ба монанди [[Wi-Fi]] ё [[Bluetooth]] истифода мебаранд, инчунин барномаҳо дар [[дастгоҳҳои мобилӣ]], ки ба беҳтар шудани саломатии фард ва некӯаҳволии умумӣ мусоидат мекунанд.<ref name=":17">{{Cite web |date=2018-09-04 |title=Essential Components of an Effective Digital Health Initiative |url=[https://www.northeastern.edu/graduate/blog/effective-digital-health-initiative/](https://www.northeastern.edu/graduate/blog/effective-digital-health-initiative/) |access-date=2022-10-17 |website=Northeastern University Graduate Programs |language=en-US }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Масалан, муҳаққиқон хидмати рақамиро барои кӯмак ба пиронсолони гирифтори ихтилоли мувозинат ва хатари афтидан таҳия карданд.<ref>{{cite journal | vauthors = Gaspar AG, Lapão LV | title = A Digital Health Service for Elderly People with Balance Disorders and Risk of Falling: A Design Science Approach | journal = International Journal of Environmental Research and Public Health | volume = 19 | issue = 3 | page = 1855 | date = February 2022 | pmid = 35162877 | pmc = 8835704 | doi = 10.3390/ijerph19031855 | doi-access = free }}</ref> Тавре [[Ҷомеашиносӣ|ҷомеашинос]] Дебора Луптон қайд мекунад, «Тарғибкунандагони саломатӣ истифодаи паёмҳои матнӣ, сайтҳои шабакаҳои иҷтимоӣ ва замимаҳоро барои паҳн кардани маълумот дар бораи [[пешгирии бемориҳо]], ҷамъоварии маълумот дар бораи рафтори марбут ба саломатии одамон ва кӯшиши 'такон додани' аъзоёни гурӯҳҳои мақсаднок барои тағйир додани рафтори онҳо ба манфиати саломатиашон озмоиш карданд.»<ref name=":02">{{Cite journal | vauthors = Lupton D |date=2014-12-04 |title=Critical Perspectives on Digital Health Technologies: Digital Health Technologies |url= [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soc4.12226](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soc4.12226) |journal=Sociology Compass |language=en |volume=8 |issue=12 |pages=1344–1359 |doi=10.1111/soc4.12226|url-access=subscription }}</ref> Ба ибораи дигар, Луптон мегӯяд, ки технологияҳои гуногуни медиавӣ, ки дар дастгоҳҳои мобилӣ мавҷуданд, барои кӯшиши беҳтар кардани рафтори гурӯҳҳои муайян дар робита бо тандурустии рақамӣ истифода мешаванд. === Хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ === Гурӯҳи дуюми ин хидматҳо дар соҳаи тандурустии рақамӣ ҳамчун ёрии таъҷилӣ маълуманд. Ин хидматҳо телетибро дар бар мегиранд, ки ҳамчун муомила бо беморон тавассути ягон навъи дастгоҳи стримингӣ таъриф мешавад ва ба минтақаҳое нигаронида шудааст, ки аҳолӣ дар онҳо бештар пароканда аст; дастгоҳҳои тиббӣ, ки ҷанбаҳои гуногуни [[Нармафзор|нармафзорро]] дар бар мегиранд, ки бо номи [[Medical software|SaMD]] (нармафзор ҳамчун дастгоҳи тиббӣ) маъруфанд ва мисоли ин дастгоҳҳо [[кардиостимуляторҳои сунъӣ]] мебошанд. Мисоли охирини хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ «[[қобилияти ҳамкорӣ]]»-и «[[Health information technology|ТИ-и тандурустӣ]], [[Computer security|амнияти киберӣ]] ва [[Medical device|дастгоҳҳои тиббӣ]]» мебошад. ТИ-и тандурустӣ ин тарзи нигоҳдорӣ, коркард ва таҳлили маълумоти шахсии саломатӣ дар пойгоҳи додаҳои электронӣ ва чӣ гуна истифода бурдани ин маълумот аз ҷониби кормандони тиб ва созмонҳо дар саросари ҷаҳон барои дастрасии осонтар ба иттилоот мебошад. Амнияти киберӣ дар нигоҳдории маълумоти [[шахсии саломатӣ]] нақш мебозад, ки чӣ тавр ин маълумот ба хотири амнияти шахсии афроде, ки маълумоташон нигоҳ дошта мешавад, ҳифз мегардад. Дастгоҳҳои тиббӣ бошанд, қодиранд бо ҳамдигар иртибот барқарор кунанд, то бо интиқоли он чизе, ки дар як мошин ба мошини дигар анҷом дода мешавад, нигоҳубини беморро беҳтар кунанд.<ref name=":17" /> Ҷомеашинос Дебора Луптон мегӯяд: «Бо вуҷуди ин, аъзоёни баъзе [[Гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳҳои иҷтимоӣ]] айни замон аз иштироки комил дар экосистемаи тандурустии рақамӣ маҳруманд. Механизмҳо барои осон кардани машваратҳои минбаъда байни ҷонибҳои манфиатдори гуногун, ки дар тандурустии рақамӣ иштирок мекунанд, аз ҷумла беморон ва нигоҳубинкунандагон, бояд таъсис дода шаванд. Ҳуқуқ ва масъулиятҳои ҷонибҳои манфиатдори гуногун, ки дар тандурустии рақамии пайваст иштирок мекунанд, инчунин бояд беҳтар муайян ва қайд карда шаванд. Дар айни замон, махфият ва амнияти [[personal data|додаҳои шахсӣ]] ба ҳимоя ниёз доранд.»<ref>{{cite journal | vauthors = Lupton D | title = Digital health now and in the future: Findings from a participatory design stakeholder workshop | journal = Digital Health | volume = 3 | article-number = 2055207617740018 | date = 2017-11-09 | pmid = 29942616 | pmc = 6001191 | doi = 10.1177/2055207617740018 }}</ref> Луптон хулоса мекунад, ки сарфи назар аз навовариҳои унсурҳои гуногун дар ин соҳаи тандурустии рақамӣ, ҳанӯз ҳам мушкилоти зиёде мавҷуданд, ки бояд барои идомаи инқилоби тандурустии рақамӣ танзим ва ҳал карда шаванд. === Дигар унсурҳои тандурустии рақамӣ === Дигар унсурҳои тандурустии рақамӣ, ки ба хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ ё аввалия аниқ дохил намешаванд, ҳамчун интиқоли таълими тиббӣ ва иттилоот байни таҷрибаомӯзон ва муҳаққиқон тавассути истифодаи технологияҳои рақамӣ ва замимаҳое, ки метавонанд аз ҷониби табибон барои арзёбии хатар дар нисбати беморон истифода шаванд, номбар шудаанд. Дастгоҳҳое, ки метавонанд барои беҳтар кардан ва идоракунии [[вазифаҳои бадан]], инчунин ҳавасмандгардонии таълими тандурустии рақамӣ ба аҳолӣ истифода шаванд. Инчунин замимаҳои ба бемор нигаронидашуда мавҷуданд, ки метавонанд барои мубодилаи иттилоот аз ҷониби беморони алоҳида истифода шаванд ва инчунин истифодаи [[озмоишҳои дорувориро]] ҳавасманд кунанд. Пайгирии авҷи бемориҳо тавассути истифодаи [[васоити ахбори омма]], ки [[Шабакаи иҷтимоӣ|шабакаҳои иҷтимоӣ]] таҳия кардаанд, низ тавассути тандурустии рақамӣ пайдо шудааст. Дар ниҳоят, сабти муҳити атрофи дастгоҳҳои сенсорӣ, ки барои беҳтар кардани ҷомеа истифода мешаванд.<ref name=":02" /> ==Технологияҳо== Технологияҳои тандурустии рақамӣ дар шаклҳои гуногун мавҷуданд ва ба қисмҳои гуногуни тандурустӣ паҳн мешаванд. Бо рушди технологияҳои нав, тандурустии рақамӣ ҳамчун соҳа мутаносибан тағйир меёбад. Се соҳаи маъмултарини технологияҳои тандурустии рақамӣ телетиб, технологияҳои пӯшидашаванда ва воқеияти афзудаву маҷозиро дар бар мегиранд. [[Телетиб]] ин тарзи табобати беморон аз ҷониби табибон аз фосилаи дур ва технологияҳои гуногуни зарурӣ барои самараноктар ва зудтар гардонидани ин раванд мебошад.<ref name=":8">{{cite journal| vauthors = El-Miedany Y |date=2017-01-01|title=Telehealth and telemedicine: how the digital era is changing standard health care|url=[https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=22531564&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA534488347&sid=googleScholar&linkaccess=abs](https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=22531564&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA534488347&sid=googleScholar&linkaccess=abs)|journal=Smart Homecare Technology and TeleHealth|language=en|volume=4|pages=43–52|doi=10.2147/SHTT.S116009|doi-access=free}}</ref> Ҷанбаи дигари асосии тандурустии рақамӣ ҷамъоварии додаҳо ва чӣ гуна пешниҳод кардани маълумоти тиббии фаврӣ барои беморон мебошад, ки боиси пайдоиши дастгоҳҳои пӯшидашаванда гардид. [[Wearable technology|Технологияҳои пӯшидашаванда]] ваъда медиҳанд, ки додаҳои фардишуда ва пайгирии марбут ба саломатиро барои ҳамаи корбарон дастрас мекунанд.<ref name=":92">{{cite journal| vauthors = Amft O |date=January 2018|title=How Wearable Computing Is Shaping Digital Health|journal=IEEE Pervasive Computing|volume=17|issue=1|pages=92–98|doi=10.1109/MPRV.2018.011591067|bibcode=2018IPCom..17a..92A |s2cid=3921043|issn=1558-2590}}</ref> Дар робита ба табобати рақамишуда, [[Augmented reality|воқеияти афзуда]] ва [[virtual reality|маҷозӣ]] метавонанд барои беморон реҷаҳои фардишудаеро эҷод кунанд, ки метавонанд такрор шаванд ва барои табобати бисёр ҳолатҳо мутобиқ карда шаванд.<ref name=":102">{{cite journal | vauthors = Merians AS, Jack D, Boian R, Tremaine M, Burdea GC, Adamovich SV, Recce M, Poizner H | display-authors = 6 | title = Virtual reality-augmented rehabilitation for patients following stroke | journal = Physical Therapy | volume = 82 | issue = 9 | pages = 898–915 | date = September 2002 | pmid = 12201804 | doi = 10.1093/ptj/82.9.898 | doi-access = free }}</ref> Дар воқеъ, баъзе аз ин технологияҳо тавассути фазои стартапҳо пеш бурда мешаванд, ки тавассути Интернет ё васоити ахбори оммаи онлайн, ба монанди подкастҳо дар бораи соҳибкорони тандурустии рақамӣ, пайгирӣ мешаванд. [[National Institute for Health and Care Research]] (NIHR) баррасии тадқиқотро дар бораи он, ки чӣ гуна технологияҳои тандурустии рақамӣ метавонанд дар идоракунии ҳолатҳои саломатӣ кӯмак кунанд, нашр кардааст.<ref name="evidence.nihr.ac.uk"/> === Сабтҳои электронии тиббӣ (EMRs) === Яке аз замимаҳои бештари истифодашавандаи тандурустии электронӣ (E-health) дар саросари ҷаҳон сабтҳои электронии тиббӣ (EMRs) мебошад.<ref name=":04">{{Cite journal |last1=Ayaad |first1=Omar |last2=Alloubani |first2=Aladeen |last3=ALhajaa |first3=Eyad Abu |last4=Farhan |first4=Mohammad |last5=Abuseif |first5=Sami |last6=Al Hroub |first6=Ahmad |last7=Akhu-Zaheya |first7=Laila |date=2019-07-01 |title=The role of electronic medical records in improving the quality of health care services: Comparative study |url=[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1386505619300255](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1386505619300255) |journal=International Journal of Medical Informatics |language=en |volume=127 |pages=63–67 |doi=10.1016/j.ijmedinf.2019.04.014 |pmid=31128833 |s2cid=145999064 |issn=1386-5056|url-access=subscription }}</ref> Сабтҳои электронии тиббӣ дар соҳаи тиб вазифаҳои зиёде доранд. Баъзе аз вазифаҳо ҳуҷҷатгузорӣ, алоқа ва идоракунии додаҳои беморонро дар бар мегиранд, вале бо ин маҳдуд намешаванд.<ref name=":04" /> Сабтҳои электронии тиббӣ ҷойгузини технологии ҳуҷҷатгузории коғазӣ мебошанд, ки на танҳо заҳматталаб, балки такроршаванда, баъзан нодуруст буда, метавонанд вақти зиёдро гиранд.<ref name=":04" /> [[Electronic health record|Сабтҳои электронии саломатӣ]] (EHRs) боз як замимаи тандурустии электронӣ мебошанд, ки аз ҷониби табибон истифода мешаванд.<ref name=":23">{{Cite web |title=EHR vs. EMR: What's the Difference? |url=[https://www.simplepractice.com/resource/ehr-vs-emr/?network=x&device=c&matchtype=&gclid=EAIaIQobChMI8dep-IXc_QIVcsiUCR1cIgNuEAAYAiAAEgJ97fD_BwE](https://www.simplepractice.com/resource/ehr-vs-emr/?network=x&device=c&matchtype=&gclid=EAIaIQobChMI8dep-IXc_QIVcsiUCR1cIgNuEAAYAiAAEgJ97fD_BwE) |access-date=2023-03-14 |website=SimplePractice |language=en-US}}</ref> Аммо, сарфи назар аз шабоҳатҳои зиёд дар ҳарду замимаи тандурустӣ, онҳо якхела нестанд.<ref name=":23" /> Фарқи асосии байни ин ду дар он аст, ки EHRs дорои хусусияти иловагӣ мебошад, ки қобилияти мубодилаи додаҳоро барои табибони сершумори ваколатдор дар бар мегирад.<ref name=":23" /> === Телетиб === Телетиб, ки инчунин бо номи [[telehealth|дурпизишкӣ]] маъруф аст, як роҳи муоширати маҷозии беморон бо табибони худ мебошад. Мувофиқи Китобхонаи миллии тиббӣ (NIH), таърифи дурпизишкӣ «истифодаи технологияҳои иттилоотии электронӣ ва коммуникатсионӣ барои расонидан ва дастгирии ёрии тиббӣ дар ҳолате, ки масофа иштирокчиёнро ҷудо мекунад» мебошад.<ref name=":03">{{Citation |last1=Telemedicine |first1=Institute of Medicine (US) Committee on Evaluating Clinical Applications of |title=Introduction and Background |date=1996 |work=Telemedicine: A Guide to Assessing Telecommunications in Health Care |url=[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK45440/](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK45440/) |access-date=2024-10-23 |publisher=National Academies Press (US) |language=en |last2=Field |first2=Marilyn J.}}</ref> Дурпизишкӣ як истилоҳи чатрӣ аст, ки замимаҳои гуногуни электроникаро дар тиб дар бар мегирад. Истифодаи маъмултарини технология занг задан ба беморон барои хабар додани натиҷаҳои ташхиси онҳо ё алоқа байни шӯъбаҳои таъҷилиро дар бар мегирад. Аз тарафи дигар, истифодаи мураккабтари технология бо номи [[telesurgery|дурҷарроҳӣ]] мавҷуд аст. Ҳарчанд ду канори истифодаи дурпизишкӣ мавҷуд аст, замимаҳои охирини он муоширати бемор ва мутахассиси соҳаи тиббро дар бар мегиранд.<ref name=":03" /> ==== Барномаҳо ==== Дар баробари муоширати бемор ва табиб, доираи васеи барномаҳои телетиб мавҷуданд. Як мисол ихтилолҳое мебошанд, ки ташхисҳои лабораторӣ ва таҳқиқотро талаб намекунанд. Яке аз соҳаҳои тиббии марбут ба ин мисол [[mental health|соҳаи солимии равонӣ]] мебошад. Танҳо асбобҳое, ки ба бемор ниёз доранд, телефон, ноутбук ё дастгоҳ бо қобилияти конфронси видеоӣ мебошанд, ки ба онҳо имкон медиҳанд бо терапевти худ пайваст шаванд ва машваратҳои мустақим гиранд. Барномаи дигар қабули маҷозии табибон аст. Пас аз таъсири умумиҷаҳонии [[COVID-19]], омодагии беморон барои рафтан ба қабули мунтазами табиб, ки дар он ҷо микробҳо ва одамони дорои мушкилоти гуногуни саломатӣ мавҷуданд, паст аст. Тавассути истифодаи конфронси видеоӣ, телетиб ба беморон имкон медиҳад, ки муоинаи солонаи худро дар хонаи худ гузаронанд. Ин навбатҳои тӯлонӣ ва рафтуомадро аз байн мебарад ва муҳити шиносеро барои бемор фароҳам меорад, то бо провайдери тиббӣ озодона суҳбат кунад. Барномаи дигари дурпизишкӣ дар нигоҳубини беморон дерматология мебошад. Бемор метавонад дастгоҳҳои дорои қарори баландро ба пӯсти худ наздик кунад ва ба дерматолог имкон диҳад, ки он чиро, ки бояд ҳал шавад, арзёбӣ кунад. Илова бар ин, ин усул барои гузаронидани боздидҳои назоратӣ, ки шифоёбии дурусти сурхшавии пӯст ё бемориҳои пӯстро таъмин мекунанд, беҳтарин аст.<ref name=":18">{{Cite journal |last1=Haleem |first1=Abid |last2=Javaid |first2=Mohd |last3=Singh |first3=Ravi Pratap |last4=Suman |first4=Rajiv |date=2021-01-01 |title=Telemedicine for healthcare: Capabilities, features, barriers, and applications |journal=Sensors International |volume=2 |article-number=100117 |doi=10.1016/j.sintl.2021.100117 |pmid=34806053 |issn=2666-3511|pmc=8590973 |bibcode=2021SensI...200117H }}</ref> Баррасии систематикии соли 2025 нишон дод, ки дурпизишкии ба аудио асосёфта, ба монанди машваратҳои телефонӣ, бо нигоҳубини ҳузурӣ ё ба видео асосёфта барои идоракунии ҳолатҳои музмин қобили муқоиса аст ва баъзе тадқиқотҳо фоидаи онро барои сифати зиндагӣ дар идоракунии саратон ва дарди қафаси синаи ғайриқалбӣ нишон медиҳанд.<ref>{{Cite journal |last1=Albritton |first1=Jordan A. |last2=Booth |first2=Graham |last3=Kugley |first3=Shannon |last4=Reddy |first4=Shivani |last5=Coker-Schwimmer |first5=Manny |last6=Fujita |first6=Miku |last7=Crotty |first7=Karen |date=February 2025 |title=Audio-Based Care for Managing Chronic Conditions in Adults: A Systematic Review |journal=Medical Care |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=164–182 |doi=10.1097/MLR.0000000000002097 |issn=0025-7079 |pmc=11708983 |pmid=39791849}}</ref> Махсусан барои идоракунии диабет, баррасии систематикии соли 2025 нишон дод, ки илова кардани мудохилаҳои ба аудио асосёфта ба нигоҳубини муқаррарӣ далелҳои эътимоднокии миёнаро барои беҳбудии каме дар назорати гликемикӣ (коҳиши A1c ба андозаи 0,20%) таъмин кард, ки самаранокии бештар ҳангоми дар бар гирифтани тамосҳои ҳармоҳа ва абзорҳои мониторинги фосилавӣ мушоҳида шуд.<ref>{{Cite journal |last1=Reddy |first1=Shivani |last2=Booth |first2=Graham |last3=Coker-Schwimmer |first3=Manny |last4=Kugley |first4=Shannon |last5=Rodriguez-Borja |first5=Ivette |last6=Patel |first6=Sheila V. |last7=Fujita |first7=Miku |last8=Philbrick |first8=Sarah |last9=Ruwala |first9=Richa |last10=Albritton |first10=Jordan A. |last11=Crotty |first11=Karen |date=2025 |title=Audio-Based Care for Managing Diabetes in Adults: A Systematic Review |journal=Medical Care |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=152–163 |doi=10.1097/MLR.0000000000002096 |issn=0025-7079 |pmc=11708993 |pmid=39791848}}</ref> ==== Манфиатҳо ==== Манфиатҳои дурпизишкӣ васеъ буда, аз истифодаи он сарчашма мегиранд. Яке аз манфиатҳои дурпизишкӣ унсури сарфаи вақт аст. Беморон дигар набояд дар бораи вақти интизорӣ дар беморхонаҳо ва идораҳо ё сарфи вақт барои рафтуомад ба қабули табибон фикр кунанд. Ба ҷои ин, онҳо метавонанд ба дастгоҳи худ ворид шаванд ва мутахассиси соҳаи тибро маҷозӣ бубинанд. Ин махсусан барои онҳое, ки дар минтақаҳои деҳот зиндагӣ мекунанд, ки беморхонаҳои махсус камчин ва дур ҳастанд, муфид аст. Акнун аҳолӣ ба табибоне, ки дар бемориҳои муайян тахассус доранд, дастрасӣ доранд, ба ҷои он ки барои гузаронидани як машварати оддӣ масофаҳои дурро тай кунанд. Илова бар ин, беморон дигар набояд дар бораи гирифтани истироҳати пурра аз кор барои муоинаи мунтазами саломатӣ хавотир шаванд. Онҳо метавонанд танҳо вақти лозимаро барои қабули худ ҷудо кунанд, ки ин боиси кам шудани хароҷоти сафар, ниёзи камтар ба дарёфти хидматрасонии нигоҳубини кӯдак ва ҳифзи махфият мегардад. Манфиати дигари дурпизишкӣ коҳиши тамоси рӯ ба рӯ мебошад. Бо истифода аз конфронси видеоӣ, эҳтимоли сирояти беморон аз дигарон дар беморхона камтар мешавад ва паҳншавии микробҳоро худи онҳо маҳдуд мекунанд.<ref name=":18" /> ==== Маҳдудиятҳо ==== Сарфи назар аз манфиатҳои зиёд, бинобар тавсеаи босуръати дурпизишкӣ дар давраи COVID-19, ҳангоми истифодаи телетиб маҳдудиятҳои гуногун ба миён меоянд. Як интиқоди маъмули дурпизишкӣ ин аст, ки он метавонад ғайришахсӣ ба назар расад, зеро табибон ва беморон рӯ ба рӯ во намехӯранд. Ин набудани муоширати ҳузурӣ метавонад боиси нопурра мондани [[Medical history|таърихи беморӣ]] ва муоинаи ҷисмонӣ гардад. Баррасии систематикии соли 2025 нақши дурпизишкии танҳо аудиоиро дар идоракунии бемориҳои музмин арзёбӣ кард. Ҳарчанд нигоҳубини ба аудио асосёфта метавонад равишҳои мавҷудаи табобатро пурра кунад, бахусус барои ҳолатҳое ба монанди саратон ва норасоии қалб, далелҳо бо эътимоднокии паст боқӣ мемонанд, вале бо манфиатҳои эҳтимолӣ барои аҳолии камбизоат, аз қабили пиронсолон ва ҷамоатҳои деҳот, ки метавонанд дастрасии маҳдуд ба дурпизишкии видеоӣ дошта бошанд.<ref>{{Cite journal |last1=Albritton |first1=Jordan A. |last2=Booth |first2=Graham |last3=Kugley |first3=Shannon |last4=Reddy |first4=Shivani |last5=Coker-Schwimmer |first5=Manny |last6=Fujita |first6=Miku |last7=Crotty |first7=Karen |date=2025 |title=Audio-Based Care for Managing Chronic Conditions in Adults: A Systematic Review |journal=Medical Care |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=164–182 |doi=10.1097/MLR.0000000000002097 |issn=0025-7079 |pmc=11708983 |pmid=39791849}}</ref> Дар хотир доштан муҳим аст, ки боздидҳои онлайн бояд танҳо вақте сурат гиранд, ки нигоҳубини ҳузурӣ зарур набошад. Монеаи дигар дар истифодаи дурпизишкӣ эҳтимоли мушкилоти техникӣ ва нигарониҳо дар бораи нақзи амният мебошад. Илова бар ин, қоидаҳо ва низомномаҳое, ки телетибро танзим мекунанд, вобаста ба кишвар фарқ мекунанд ва ҳамеша тағйир меёбанд.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Gajarawala |first1=Shilpa N. |last2=Pelkowski |first2=Jessica N. |date=2021-02-01 |title=Telehealth Benefits and Barriers |journal=The Journal for Nurse Practitioners |volume=17 |issue=2 |pages=218–221 |doi=10.1016/j.nurpra.2020.09.013 |pmid=33106751 |issn=1555-4155|pmc=7577680 }}</ref> Мувофиқи маълумоти «The Journal for Nurse Practitioners», «Тавсеаи босуръати дурпизишкӣ, бахусус дар давраи пандемияи COVID-19, дар якҷоягӣ бо қоидаҳо ва дастурҳои тағйирёбанда, эҳтимолияти афзоиши масъулият ва мушкилоти ҳуқуқиро ба вуҷуд меорад.»<ref name=":2" /> Тадқиқоти усулҳои омехтаи соли 2025 дар байни калонсолон дар Олмон бо малакаҳои пасти саводнокӣ нишон дод, ки қобилиятҳои маҳдуди техникӣ ва монеаҳои забонӣ монеаҳои асосии истифодаи технологияҳои тандурустии рақамӣ мебошанд, ки мундариҷаи видеоӣ ва дастгирии ҷомеа ҳамчун манбаъҳои афзалиятноки иттилооти онлайн дар бораи саломатӣ пайдо шуданд.<ref>{{Cite journal |last1=Muellmann |first1=Saskia |last2=Wiersing |first2=Rebekka |last3=Zeeb |first3=Hajo |last4=Brand |first4=Tilman |date=2025-05-22 |title=Digital Health Literacy in Adults With Low Reading and Writing Skills Living in Germany: Mixed Methods Study |journal=JMIR Human Factors |language=EN |volume=12 |issue=1 |article-number=e65345 |doi=10.2196/65345|pmid=40402567 |pmc=12121537 |doi-access=free }}</ref> === Мудохилаҳои тандурустии рақамӣ === Мудохилаҳои тандурустии рақамӣ (DHI) барои доираи васеи барномаҳо дар паҳлӯҳои гуногуни тандурустӣ истифода мешаванд, ба монанди абзорҳои худ-идоракунӣ, ки дар он ҷо беморон замимаҳо ва платформаҳоро барои идоракунии ҳолатҳои музмин ба монанди [[diabetes|диабет]] ё [[hypertension|гипертония]] истифода мебаранд; абзорҳои худ-таълимӣ ва тарғиби саломатӣ, ки маводи таълимиро барои баланд бардоштани дониши аҳолӣ дар бораи як мавзӯи мушаххаси саломатӣ ва тарғиби рафтори солим пешниҳод мекунанд, ва [[digital therapeutic|терапияи рақамӣ]] (мудохилаҳои ба нармафзор асосёфта барои пешгирӣ, идоракунӣ ё табобати ихтилоли тиббӣ).<ref>{{Cite journal |last1=Wienert |first1=Julian |last2=Jahnel |first2=Tina |last3=Maaß |first3=Laura |date=2022-06-28 |title=What are Digital Public Health Interventions? First Steps Toward a Definition and an Intervention Classification Framework |journal=Journal of Medical Internet Research |language=en |volume=24 |issue=6 |article-number=e31921 |doi=10.2196/31921 |doi-access=free |issn=1438-8871 |pmc=9277526 |pmid=35763320}}</ref> '''Технологияҳои пӯшидашаванда''' Технологияҳои пӯшидашаванда дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла соатҳои ҳушманд ва сенсорҳои рӯибаданӣ мавҷуданд. Соатҳои ҳушманд яке аз аввалин дастгоҳҳои пӯшидашаванда буданд, ки худ-мониторингро тарғиб мекарданд ва маъмулан бо пайгирии фитнес алоқаманд буданд.<ref name=":12">{{cite journal| vauthors = Rich E, Miah A |date=2017-01-02|title=Mobile, wearable and ingestible health technologies: towards a critical research agenda |journal=Health Sociology Review|language=en|volume=26|issue=1|pages=84–97|doi=10.1080/14461242.2016.1211486|s2cid=151558809|issn=1446-1242|url=[https://salford-repository.worktribe.com/output/1390594/mobile-wearable-and-ingestible-health-technologies-towards-a-critical-research-agenda](https://salford-repository.worktribe.com/output/1390594/mobile-wearable-and-ingestible-health-technologies-towards-a-critical-research-agenda)}}</ref> Бисёре аз онҳо додаҳои марбут ба саломатиро сабт мекунанд, ба монанди "шохиси вазни бадан, калорияҳои сӯхташуда, набзи дил, шакли фаъолияти ҷисмонӣ".<ref name=":12" /> Чунин технологияҳо бештар дар смартфонҳои маъмулӣ, аз ҷумла [[IPhone|Айфон]], ки дорои монитори дохилии набзи дил аст, дастрас мешаванд. Болотар аз [[соатҳои ҳушманд]], муҳаққиқон либосҳои ҳушманди марбут ба баданро, ба монанди ямоқҳо (patches), либосҳо ва лавозимотро барои иҷрои "баровардани дору тибқи талабот" таҳия мекунанд.<ref name=":92"/> Ин технология метавонад то имплантҳои ҳушманд барои ҳолатҳои вазнин ва ғайривазнини тиббӣ густариш ёбад, ки дар он ҷо табибон метавонанд протоколҳои беҳтар ва динамикии табобатро эҷод кунанд, ки бидуни чунин технологияҳои мобилӣ имконнопазир мебуданд.<ref name=":92" /> Ин технологияҳо барои ҷамъоварии додаҳо дар бораи беморон дар тамоми давраи шабонарӯз истифода мешаванд.<ref name=":92" /> Азбаски табибон дигар ниёз надоранд, ки беморони худро барои ҷамъоварии маълумоти зарурӣ ба идора даъват кунанд ва додаҳо ба таври худкор боргирӣ мешаванд, ин метавонад ба нақшаҳои беҳтари табобат ва мониторинги беморон оварда расонад.<ref name=":92" /> Табибон дониши беҳтаре хоҳанд дошт, ки як доруи муайян то чӣ андоза хуб кор мекунад.<ref name=":92" /> Онҳо инчунин метавонанд пайваста аз ин додаҳо омӯзанд ва нақшаҳои аслии табобати худро такмил диҳанд, то дар ҳолати зарурӣ дахолат кунанд.<ref name=":92" /> Дастгоҳҳои пӯшидашаванда ва Интернети ашёи тиббӣ (IoMT)<ref>{{Cite web|title=Emerging Trends in Digital Health – Wearables and IoT Devices|url=[https://meditechchronicles.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html](https://meditechchronicles.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html)|website=MediTech Chronicles|access-date=2025-11-30|date=August 24, 2023}}</ref>. Наздикшавии тандурустии рақамӣ бо технологияҳои пӯшидашаванда ва Интернети ашё (IoT) боиси пайдоиши Интернети ашёи тиббӣ (IoMT) гардид.<ref>{{Cite journal|title=A Review on the Application of Internet of Medical Things in Wearable Personal Health Monitoring: A Cloud-Edge Artificial Intelligence Approach|journal=IEEE Access|date=2024|issn=2169-3536|pages=21437–21452|volume=12|doi=10.1109/ACCESS.2024.3358827|first1=Karisma Trinanda|last1=Putra|first2=Ahmad Zaki|last2=Arrayyan|first3=Nur|last3=Hayati|last4=Firdaus|first5=Cahya|last5=Damarjati|first6=Abu|last6=Bakar|first7=Hsing-Chung|last7=Chen |bibcode=2024IEEEA..1221437P }}</ref> Бархлофи тандурустии анъанавӣ, ки аксаран ба боздидҳои клиникии даврагӣ такя мекунад, экосистемаҳои IoMT дастгоҳҳои ба ҳам пайвастшударо — ба монанди соатҳои ҳушманд, мониторҳои доимии глюкоза ва био-ямоқҳоро — барои осон кардани пайгирии доимӣ дар вақти воқеӣ<ref>{{Cite journal|title=A comprehensive survey on impact of applying various technologies on the internet of medical things|url=[https://link.springer.com/10.1007/s10462-024-11063-z](https://link.springer.com/10.1007/s10462-024-11063-z)|journal=Artificial Intelligence Review|date=2025-01-08|issn=1573-7462|volume=58|issue=3|doi=10.1007/s10462-024-11063-z|language=en|first1=Shorouk E.|last1=El-deep|first2=Amr A.|last2=Abohany|first3=Karam M.|last3=Sallam|first4=Amr A. Abd|last4=El-Mageed |article-number=86 }}</ref> дар мавриди додаҳои физиологӣ истифода мебаранд. Ин ҷараёни доимии иттилоот имкон медиҳад, ки гузариш аз [[https://www.mdpi.com/2227-9709/11/3/47](https://www.mdpi.com/2227-9709/11/3/47){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} нигоҳубини реактивӣ ба проактивӣ] сурат гирад<ref>{{Cite journal|title=Healthcare and the Internet of Medical Things: Applications, Trends, Key Challenges, and Proposed Resolutions|journal=Informatics|date=2024-07-16|issn=2227-9709|pages=47|volume=11|issue=3|doi=10.3390/informatics11030047|language=en|first1=Inas|last1=Al Khatib|first2=Abdulrahim|last2=Shamayleh|first3=Malick|last3=Ndiaye |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wearables and the Internet of Medical Things|url=[https://www.healthroid.com/featured/wearables-and-the-internet-of-medical-things/](https://www.healthroid.com/featured/wearables-and-the-internet-of-medical-things/)|website=Healthroid|date=2025-11-26|access-date=2025-11-30|language=en|first=Priyank|last=Pandey}}</ref>, ки ошкорсозии барвақти нуқсонҳои саломатиро тавассути [[https://www.datasciencesociety.net/how-wearable-and-iomt-medical-devices-are-transforming-modern-healthcare/](https://www.datasciencesociety.net/how-wearable-and-iomt-medical-devices-are-transforming-modern-healthcare/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} таҳлили пешгӯикунанда] (predictive analytics) ва рушди тибби фардишударо бо роҳи ворид кардани додаҳои саломатии тавассути бемор тавлидшуда мустақиман ба сабтҳои клиникӣ таъмин менамояд.<ref>{{Cite web|title=Emerging Trends in Digital Health – Wearables and IoT Devices|url=[https://meditechchronicles.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html](https://meditechchronicles.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html)|website=MediTech Chronicles|access-date=2025-11-30|date=August 24, 2023}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Воқеияти афзуда ва маҷозӣ''' Дар тандурустии рақамӣ технологияи [[augmented reality|воқеияти афзуда]] таҷрибаҳои воқеиро бо иттилооти ҳассосии компютерӣ такмил медиҳад ва барои сохтани дастгоҳҳои ҳушманд барои мутахассисони соҳаи тиб истифода мешавад.<ref name=":13">{{cite journal| vauthors = Klinker K, Wiesche M, Krcmar H |date=2019-06-25|title=Digital Transformation in Health Care: Augmented Reality for Hands-Free Service Innovation|journal=Information Systems Frontiers|volume=22|issue=6|pages=1419–1431|language=en|doi=10.1007/s10796-019-09937-7|s2cid=195330313|issn=1572-9419|doi-access=free}}</ref> Азбаски аксари иттилооти марбут ба беморон ҳоло аз дастгоҳҳои дастӣ ба даст меояд, айнакҳои ҳушманд барои табиб роҳи нави афзуда ва бидуни даст (hands-free) барои дидани таърихи тиббии бемори онҳоро фароҳам меоранд.<ref name=":13" /> Барномаҳои ин технология метавонанд ба ташхиси бар додаҳо асосёфта, ҳуҷҷатгузории афзудаи беморон ё ҳатто нақшаҳои такмилёфтаи табобат паҳн шаванд, ки ҳамаи ин бо пӯшидани як ҷуфт айнаки ҳушманд ҳангоми табобати бемор имконпазир аст,<ref name=":13" /> ҳарчанд банақшагирӣ барои таъмини баробарӣ тавсия дода мешавад ва бояд стандартҳои олии ахлоқӣ риоя шаванд, зеро банақшагирӣ ба пеш меравад ва заминаҳои меъёрӣ таҳия мешаванд.<ref>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=Caitlin |last2=Brolan |first2=Claire E |date=2023 |title=Health care in the metaverse |journal=Medical Journal of Australia|volume=218 |issue=1 |page=46 |doi=10.5694/mja2.51793 |pmid=36437589 |pmc=10952226 }}</ref> Фазои дигари технологияи монанд [[virtual reality|воқеияти маҷозӣ]] мебошад, ки симулятсияҳои интерактивиро эҷод мекунад, ки сенарияҳои воқеии ҳаётро тақлид мекунанд ва метавонанд барои табобатҳои фардишуда мутобиқ карда шаванд.<ref name=":102"/> Бисёре аз қурбониёни сактаи мағзӣ доираи ҳаракатро гум мекунанд ва тибқи протоколҳои стандартии табобат; аз 55% то 75%-и беморон дорои дисфунксияи дарозмуддати мушакҳои болоӣ мебошанд, зеро дар вақти табобат асосан қисми поёнии бадан мавриди ҳадаф қарор мегирад.<ref name=":102" /> Амалҳои такрорӣ ва давомнокии табобат ду омили асосӣ мебошанд, ки пешрафти мусбатро ба сӯи барқароршавӣ нишон медиҳанд.<ref name=":102" /> Технологияҳои воқеияти маҷозӣ метавонанд муҳитҳои гуногуни 3D-ро эҷод кунанд, ки иваз кардани онҳо дар ҳаёти воқеӣ душвор аст, аммо барои кӯмак ба беморон дар бозомӯзии ҳаракатҳои мотории онҳо заруранд.<ref name=":102" /> Ин симулятсияҳо на танҳо метавонанд қисмҳои мушаххаси баданро ҳадаф қарор диҳанд, балки инчунин метавонанд шиддатро бо беҳтар шудани ҳолати бемор ва ниёз ба супоришҳои душвортар афзоиш диҳанд.<ref name=":102" /> '''Робототехника''' Дар заминаҳои тиббӣ доираи васеи технологияҳои роботӣ истифода шудаанд. Як мисоли қобили таваҷҷӯҳ ҷарроҳии тавассути робот кӯмакшаванда мебошад. Мисоли хуб ин Системаи ҷарроҳии роботии Да Винчи аст, ки аз ҷониби Intuitive Surgery [[Da Vinci Surgical System|таҳия шудааст]]. Ин роботи нимаавтоматӣ ба ҷарроҳ имкон медиҳад, ки ҷарроҳиро аз фосилаи дур анҷом диҳад. Робот буришҳоро мувофиқи дастури ҷарроҳ, ки тавассути экран мушоҳида мекунад, иҷро менамояд. '''Дигарон''' Баъзе технологияҳои дигар [[технологияҳои ёвар]], [[робототехникаи барқарорсозӣ]] ва сенсорҳои мониторинги ноаёнро дар бар мегиранд, ки метавонанд ба одамони дорои маъюбӣ дар иҷрои мустақилонаи супоришҳои ҳаррӯзаи онҳо кӯмак кунанд. Равишҳои [[Computer simulation|симулятсияҳои компютерӣ]], моделсозӣ ва [[омӯзиши мошинӣ]] (масалан, [[ITU-WHO Focus Group on Artificial Intelligence for Health|FG-AI4H]]) метавонанд натиҷаҳои марбут ба саломатиро моделсозӣ кунанд.<ref name=":14">{{cite journal | vauthors = Chang V | title = Computational Intelligence for Medical Intelligence for Medical Imaging Simulations | journal = Journal of Medical Systems | volume = 42 | issue = 1 | article-number = 10 | date = November 2017 | pmid = 29177790 | doi = 10.1007/s10916-017-0861-x | url = [http://link.springer.com/10.1007/s10916-017-0861-x](http://link.springer.com/10.1007/s10916-017-0861-x) | s2cid = 13049464 | url-access = subscription }}</ref> Ин симулятсияҳои пешрафта қодиранд дар ҳар як соҳаи тадқиқот такрор, нусхабардорӣ ва мутобиқ карда шаванд.<ref name=":14" /> Дар тасвирбардории тиббӣ (medical imaging), истифодаи ин технология ба мутахассисони соҳаи тандурустӣ кӯмак мекунад, ки генҳо, сохторҳои мағзи сар ва бисёр ҷузъҳои дигари анатомияи инсонро тасаввур кунанд.<ref name=":14" /> Чандирии ин технология инчунин имкон медиҳад, ки натиҷаҳои мусбат ва дақиқтар ба даст оянд.<ref name=":14" /> Тандурустии мобилӣ (ё [[mhealth]]) таҷрибаи тиб ва тандурустии ҷамъиятӣ мебошад, ки аз ҷониби дастгоҳҳои мобилӣ дастгирӣ карда мешавад.<ref>{{cite journal | vauthors = Silva BM, Rodrigues JJ, de la Torre Díez I, López-Coronado M, Saleem K | title = Mobile-health: A review of current state in 2015 | journal = Journal of Biomedical Informatics | volume = 56 | pages = 265–72 | date = August 2015 | pmid = 26071682 | doi = 10.1016/j.jbi.2015.06.003 | doi-access = free }}</ref> [[Муҳандисии низомҳои тандурустӣ]] боз як зермаҷмӯи тандурустии рақамӣ мебошад, ки аз дигар соҳаҳои муҳандисӣ барои такмил додани барномаҳо истифода мебарад, ки кашфи дониш, қабули қарор, оптимизатсия, муҳандисии омилҳои инсонӣ, муҳандисии сифат ва технологияи иттилоотиву алоқаро дар бар мегирад. Низомҳои нутқ ва шунавоӣ барои коркарди забони табиӣ, усулҳои шинохти нутқ ва дастгоҳҳои тиббӣ метавонанд дар нутқ ва шунавоӣ кӯмак кунанд (масалан, имплантҳои кохлеарӣ).<ref name=":15">{{cite journal| vauthors = Jiang T, Liang R, Wang Q, Bao Y |date=March 2018|title=Speech Noise Reduction Algorithm in Digital Hearing Aids Based on an Improved Sub-band SNR Estimation|url=[http://link.springer.com/10.1007/s00034-017-0605-7](http://link.springer.com/10.1007/s00034-017-0605-7)|journal=Circuits, Systems and Signal Processing|language=en|volume=37|issue=3|pages=1243–1267|doi=10.1007/s00034-017-0605-7|s2cid=3484142|issn=0278-081X|url-access=subscription}}</ref> Дастгоҳҳои шунавоии рақамӣ алгоритмҳои гуногунро барои коҳиш додани садоҳои заминавӣ ва беҳтар кардани иҷрои дарк истифода мебаранд, ки ин такмили назаррас нисбат ба имплантҳои шунавоии муқаррарӣ мебошад.<ref name=":15" /> ==Татбиқ== Низомҳои миллии сабти электронии саломатӣ (EHR). Барномаҳои миллии рақамӣ барои дастгирии тандурустӣ, ташаккули нишондиҳандаҳои пурмазмун ва осон кардани тадқиқотҳои ба аҳолӣ асосёфта тавассути пешниҳоди додаҳои аз ҷиҳати клиникӣ дастрасшуда дар формати рақамии кушода ва стандартӣ мавҷуданд. Инҳо метавонанд дар бораи қарорҳои тандурустии ҷамъиятӣ маълумот диҳанд, ки махсусан дар шароити захираҳои маҳдуд муҳим аст.<ref>{{cite journal | vauthors = Fritz F, Tilahun B, Dugas M | title = Success criteria for electronic medical record implementations in low-resource settings: a systematic review | journal = Journal of the American Medical Informatics Association | volume = 22 | issue = 2 | pages = 479–88 | date = March 2015 | pmid = 25769683 | doi = 10.1093/jamia/ocu038 | url = [https://academic.oup.com/jamia/article/22/2/479/697992](https://academic.oup.com/jamia/article/22/2/479/697992) | doi-access = free | pmc = 11737103 }}</ref> Расадхонаи ҷаҳонии Созмони ҷаҳонии тандурустӣ оид ба eHealth (GOe) пурсиши умумиҷаҳонии 194 кишвари узви худро дар бораи пешрафти онҳо дар самти татбиқи EHR ва инчунин фарогирии умумии тандурустӣ мегузаронад ва гузориш медиҳад. Дар нашри охирини онҳо дар соли 2015, 73 узв (58%) бо доштани ягон стратегияи eHealth ҷавоб доданд, ки шумораи онҳо аз соли 1990 инҷониб афзоиш ёфтааст.<ref name=":16" /> Дар доираи ин гурӯҳ, кишварҳои дорои даромади баланд бештар муаррифӣ шудаанд ва аксарият кишварҳои дорои фарогирии умумии тиббӣ (UHC) мебошанд. Барномаҳои миллии рақамӣ барои дастгирии тандурустӣ мавҷуданд, ба монанди барномаҳои [[Canada Health Infoway]], ки бар низомҳои асосии феҳристҳои беморон ва провайдерҳо, низомҳои тасвирбардории клиникӣ ва ташхисӣ, гузоришҳои клиникӣ ва [[эмкунӣ]] сохта шудаанд.<ref name="canada">{{cite web |url=[https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada](https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada) |title=Progress in Canada |website=Canada Health Infoway |date=2016 |access-date=11 November 2016 |url-status=live |archive-date=12 November 2016 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20161112155958/https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada](https://web.archive.org/web/20161112155958/https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada) }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> То соли 2014, 75%-и табибони Канада сабтҳои электронии тиббиро истифода мебурданд.<ref>{{cite journal | vauthors = Collier R | title = National Physician Survey: EMR use at 75% | journal = CMAJ | volume = 187 | issue = 1 | pages = E17–E18 | date = January 2015 | pmid = 25487665 | pmc = 4284187 | doi = 10.1503/cmaj.109-4957 | doi-access = free }}</ref> Дар [[Уганда]] ва [[Мозамбик]], шарикӣ байни беморони дорои телефонҳои мобилӣ, ҳукуматҳои маҳаллӣ ва минтақавӣ, технологҳо, [[созмонҳои ғайриҳукуматӣ]], академия ва саноат қарорҳои mHealth-ро имконпазир сохтанд.<ref name="jmir">{{cite journal | vauthors = Källander K, Tibenderana JK, Akpogheneta OJ, Strachan DL, Hill Z, ten Asbroek AH, Conteh L, Kirkwood BR, Meek SR | display-authors = 6 | title = Mobile health (mHealth) approaches and lessons for increased performance and retention of community health workers in low- and middle-income countries: a review | journal = Journal of Medical Internet Research | volume = 15 | issue = 1 | pages = e17 | date = January 2013 | pmid = 23353680 | pmc = 3636306 | doi = 10.2196/jmir.2130 | doi-access = free }}</ref> Дар Подшоҳии Муттаҳида, Хадамоти миллии тандурустӣ (NHS) гузоришро дар бораи чӣ гуна ворид кардани технологияҳои тандурустии рақамӣ ба насли ояндаи тиб супориш додааст.<ref>{{cite web|url=[https://www.hee.nhs.uk/our-work/topol-review](https://www.hee.nhs.uk/our-work/topol-review)|title=Topol review|date=2018-02-21|website=Health Education England|language=en|access-date=2020-03-08}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "Баррасии Топол" тавсеаи таълимро ҳам барои беморон ва ҳам барои провайдерҳои технологияҳои насли оянда, ба монанди пайдарпайии пурраи геном (Whole Genome Sequencing) тавсия дод ва инчунин стипендияҳои рақамиро барои мутахассисони соҳаи тиб таъсис дод.<ref>{{cite web|url=[https://topol.hee.nhs.uk/the-topol-review/](https://topol.hee.nhs.uk/the-topol-review/)|title=The Topol Review|website=The Topol Review – NHS Health Education England|access-date=2020-03-08}}</ref> Иёлоти Муттаҳида инчунин ба як тадқиқоти умумимиллии тандурустӣ бо номи 'All of Us" оғоз кард, то нишондиҳандаҳои гуногуни саломатиро дар формати рақамӣ барои муҳаққиқон дар саросари ҷаҳон ҷамъ оварад.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=National Institutes of Health (NIH)|url=[https://allofus.nih.gov/future-health-begins-all-us](https://allofus.nih.gov/future-health-begins-all-us)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20201126080631/https://allofus.nih.gov/](https://web.archive.org/web/20201126080631/https://allofus.nih.gov/)|archive-date=26 November 2020|access-date=2021-05-12|website=National Institutes of Health (NIH) — All of Us|language=en}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Аз тарафи дигар, татбиқи ин навовариҳо инчунин хатарҳои ҷамъиятӣ ва ниёзҳои меъёриро ошкор кард, ки бешубҳа сохторҳои кунунии идоракуниро дар бахши тандурустӣ ба чолиш мекашанд. '''Давраи инноватсия''' Раванди инноватсия барои тандурустии рақамӣ як давраи такроршаванда барои қарорҳои технологӣ мебошад, ки онро ба панҷ раванди асосии фаъолият тақсим кардан мумкин аст: аз муайян кардани мушкилоти тандурустӣ, тадқиқот, қарори рақамӣ ва арзёбии қарор то татбиқ дар таҷрибаҳои клиникии корӣ.<ref name=ehj/><ref name=widmer/> Тандурустии рақамӣ метавонад усулҳо ва воситаҳои аз [[муҳандисии нармафзор]] қабулшударо, ба монанди тафаккури тарроҳӣ ва таҳияи нармафзори чандири Agile, дар бар гирад.<ref>{{cite book| veditors = Plattner H, Schapranow MP |title=High-Performance In-Memory Genome Data Analysis| url = https://archive.org/details/highperformancei0000hass |publisher=Springer|year=2013}}</ref><ref name="Benjamin">{{cite journal | vauthors = Benjamin K, Potts HW | title = Digital transformation in government: Lessons for digital health? | journal = Digital Health | volume = 4 | article-number = 2055207618759168 | date = 27 February 2018 | pmid = 29942624 | pmc = 6005404 | doi = 10.1177/2055207618759168 }}</ref> Инҳо маъмулан аз равиши ба корбар нигаронидашудаи тарроҳӣ пайравӣ мекунанд, ки аз ҷониби коршиносони соҳа дар ҳаёти ҳаррӯзаи онҳо бо истифода аз додаҳои воқеӣ арзёбӣ мешаванд.<ref name=Benjamin/> '''Идораи ғизо ва дорувории ИМА (FDA)''' Дар соли 2019, FDA «Нақшаи амали инноватсионии тандурустии рақамӣ»-ро нашр кард, ки коҳиши бесамарӣ барои табибонро бо мақсади кам кардани хароҷоти иловагӣ, беҳтар кардани дастрасӣ, баланд бардоштани сифати хидматрасонӣ ва осонтар мутобиқ кардани тиб барои ҳар як шахс ба нақша гирифта буд.<ref name=fda/> Мавзӯъҳо дар доираи нақшаи инноватсионӣ [[wireless device|дастгоҳҳои бесим]], [[telemedicine|телетиб]], [[software|нармафзор]] ва [[cybersecurity|амнияти киберӣ]] ва ғайраро дар бар мегиранд.<ref name=fda/> Мувофиқи дастурҳои FDA, агар шумо замимаеро бароред, ки барои кӯмак ба касе бо ҳолати тиббӣ пешбинӣ шудааст, он ҳамчун дастгоҳи тиббӣ ҳисобида мешавад. FDA наметавонад тамоми замимаҳои тандурустиро танзим кунад, бинобар ин онҳо "салоҳияти иҷроия"-ро (enforcement discretion) истифода мебаранд ва то соли 2020 тасмим гирифтанд, ки на ҳама барномаҳо ва замимаҳои нигоҳубини рақамиро танзим кунанд. Аммо барномаҳое, ки калимаи табобатро истифода мебаранд, ҳадафи ташхис ё табобати ҳолатро доранд ё хатарнок дониста мешаванд, аз ҷониби FDA танзим мешаванд ва хоҳанд шуд.<ref>{{cite web|last=FDA|date=26 September 2019|title=Examples of Software Functions for Which the FDA Will Exercise Enforcement Discretion|url=[https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion](https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20191214091630/https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion](https://web.archive.org/web/20191214091630/https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion)|archive-date=14 December 2019|access-date=8 June 2020|website=U.S. Food and Drug Administration}}</ref> Дар давоми пандемияи COVID-19, қоидаҳо ва назорати замимаҳои [[digital psychiatry|психиатрияи рақамӣ]] барои осон кардани истифода ва коҳиш додани тамоси ҳузурӣ сабук карда шуданд.<ref>{{cite web | author = Center for Devices and Radiological Health |date=2020-04-16|title=Enforcement Policy for Digital Health Devices For Treating Psychiatric Disorders During the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Public Health Emergency|url=[https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease](https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20200424094605/https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease](https://web.archive.org/web/20200424094605/https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease)|archive-date=24 April 2020|access-date=2020-07-30|website=U.S. Food and Drug Administration|language=en}}</ref> '''Стандартҳои байналмилалӣ''' Дар сатҳи байниҳукуматӣ, [[World Health Organization|Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] як [[United Nations Specialized Agency|Оҷонсии тахассусии Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба тандурустӣ мебошад ва [[International Telecommunication Union|Иттиҳоди байналмилалии мухобирот]] Оҷонсии тахассусии СММ оид ба ТИА (ICT) мебошад. Оҷонсиҳо дар кори худ оид ба тандурустии рақамӣ ҳамкорӣ мекунанд, ба монанди стандарти [[H.870]] оид ба шунидани бехатар, инчунин Гурӯҳи кории ITU-WHO оид ба зеҳни сунъӣ барои тандурустӣ, ки фаръии Гурӯҳи омӯзишии 16-и ITU-T мебошад. Дар тандурустии анъанавӣ, табибон амалияи тиббиро бо шумораи маҳдуди асбобҳо анҷом медоданд ва бо мурури замон таҷрибаи бештар мегирифтанд. Азбаски табиб шудан таҷриба ва донишро талаб мекард, хеле кам одамон ин касбро интихоб мекарданд. Набудани алоқа байни одамон дар ҷойҳои гуногун боиси оҳиста паҳн шудани технологияҳои нав мешуд. Азбаски табибон ҳамчун коршиносон дар соҳаи худ дида мешуданд, беморон дар мавриди тарзи табобати худ қарори хеле кам қабул мекарданд. Ҳарчанд дар технология тағйироти васеъ ба амал омада бошад ҳам, низоми кунунии нигоҳубини тандурустӣ тағйироти табобатро инъикос намекунад. Дар давоми солҳои 2010, донишҳои соҳаи тандурустӣ босуръат афзоиш ёфтанд ва беморон аз сабаби мавҷудияти донишҳои васеъ, ки табибон намедонистанд ё истифода намебурданд, ба ноумедӣ шурӯъ карданд. Шумора ва арзиши табобати бемориҳои музмин афзоиш ёфт ва [[World Health Organization|Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] тахмин зад, ки дар саросари ҷаҳон 4,3 миллион корманди соҳаи тиб намерасад. Дар давраи гузариш аз тандурустии анъанавӣ ба тандурустии рақамӣ, сатҳи дастрасӣ ба технологияҳои баландсифати тандурустӣ ва сабтҳо ва тадқиқотҳои тиббӣ афзоиш ёфт. Ин гузариш инчунин ба беморон имкони худ-нигоҳубиниро дод, зеро он на танҳо технологияи дастрас барои беморон, балки қобилияти беморонро дар интихоби тарзи табобат низ тағйир дод. Ҳарчанд ин тарзи нави табобат ба беморон дар табобат нақш дода бошад ҳам, он боиси мушкилӣ дар интихоби беҳтарин вариантҳои табобат аз ҷониби беморон гардид. Мувофиқи мақолаи «Digital Health is a Cultural Transformation of Traditional Healthcare» аз [[United States National Library of Medicine|Китобхонаи миллии тиббии ИМА]], "Муваффақияти расонидани нигоҳубин аз ҳамкорӣ, ҳамдардӣ ва қабули қарорҳои муштарак вобаста аст. Он чизе ки барои ин лозим аст, ҳамкории нав муайяншуда байни беморон ва нигоҳубинкунандагони онҳо мебошад." Дар ин иқтибос коршиносони соҳаи тандурустӣ мефаҳмонанд, ки онҳо бояд бо беморон ҳамкорӣ кунанд ва ба қарорҳои онҳо дар интихоби вариантҳои табобат эҳтиром гузоранд. Сипас мақола мефаҳмонад, ки чӣ тавр муносибати қавӣ байни табибон ва беморон ба интихоби вариантҳои табобат кӯмак мекунад ва чӣ тавр ҳамдардӣ як хусусияти муҳим барои табибон мебошад.<ref>{{cite journal | vauthors = Meskó B, Drobni Z, Bényei É, Gergely B, Győrffy Z | title = Digital health is a cultural transformation of traditional healthcare | journal = mHealth | volume = 3 | page = 38 | date = September 2017 | pmid = 29184890 | pmc = 5682364 | doi = 10.21037/mhealth.2017.08.07 | doi-access = free }}</ref> Дар моҳи майи соли 2018, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ стратегияи глобалиро барои тандурустии рақамӣ қабул кард. Стратегия чор ҳадафи асосӣ дошт. Ҳадафи аввал ин буд, ки миллатҳо ва ширкатҳо дар сохтани табобатҳо ва технологияҳои нав бештар ҳамкорӣ кунанд. Ду ҳадафи дигари асосии стратегия афзоиши татбиқи стратегияҳои миллӣ ба самти тандурустии рақамӣ ва афзоиши ваколатҳо бар тандурустии рақамӣ аз сатҳи ҷаҳонӣ то миллӣ буд. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ инчунин дастурҳоро оид ба танзими сертификатсияи дастгоҳҳои тиббии тандурустии рақамӣ монанд ба он ки чӣ тавр доруҳо ва ваксинаҳо санҷида мешаванд, таҳия кард. Стратегия инчунин барои номбар кардани додаҳои саломатӣ ҳамчун моли тандурустии ҷамъиятӣ сохта шудааст ва тарҳеро барои мубодилаи тадқиқот ва додаҳо ва тарзи истифодаи [[Ҳуши маснӯъӣ]] таҳия намуд. Он ҳатто низомҳои тандурустии ба одамон нигаронидашударо, ки аз тандурустии рақамӣ истифода мебаранд, дастгирӣ кард. Ҳангоме ки Созмони ҷаҳонии тандурустӣ стратегияи худро пеш мебурд, гурӯҳҳои дигар низ стратегияҳоеро таҳия мекарданд, то тандурустии рақамиро дар ҷамоатҳое, ки онро надоранд, дастрастар кунанд.<ref>{{cite journal | vauthors = Mariano B | title = Towards a global strategy on digital health | journal = Bulletin of the World Health Organization | volume = 98 | issue = 4 | pages = 231–231A | date = April 2020 | pmid = 32284641 | doi = 10.2471/blt.20.253955 | pmc = 7133480 | s2cid = 215746281 }}</ref> Пеш аз нашри ин стратегия, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар ибтидои соли 2015 нақшаеро барои истифодаи тандурустии рақамӣ барои хотима бахшидан ба [[сил (туберкулёз)]] таҳия кард. Сабабҳои қабули ин стратегия инро дар бар мегирифт, ки мудирони соҳаи тандурустӣ барои пешгирии сил захираҳои кофӣ надоштанд. Ниёз ба як нақшаи марҳила ба марҳила барои ворид кардани тандурустии рақамӣ ба Стратегияи "Хотима бахшидан ба сил" (End TB Strategy) вуҷуд дошт. Нақша инчунин имконият медиҳад, ки технологияҳои нигоҳубини тандурустӣ такмил ёфта, самаранокӣ ва устувории кӯшишҳо афзоиш ёбад. Нақша ба табобат ва пешгирии сил ва пешниҳоди вариантҳои табобат барои беморони гирифтори сил аз сатҳи миллӣ то байналмилалӣ тамаркуз мекард. Қадамҳои минбаъда истифодаи технологияҳои рақамиро барои ташхиси беморон, таъмини интиқоли бехатари додаҳо ва нигоҳдорӣ ва истифодаи додаҳо барои нигоҳ доштани натиҷаҳои беморон дар бар мегирифт. Баъзе аз технологияҳои дар маърака истифодашуда Дастгирии Табобати Видеоӣ (Video Treatment Support) ва Портали eHealth буданд.<ref>{{cite journal | journal = World Health Organization & European Respiratory Society. | date = 2015 | title = Digital health for the end TB strategy: an agenda for action.| url = [https://apps.who.int/iris/handle/10665/205222](https://apps.who.int/iris/handle/10665/205222) | publisher = World Health Organization | location = Geneva | hdl = 10665/205222 | last1 = Organization | first1 = World Health }}</ref> == Интиқодҳо == Тандурустии рақамӣ маҷмӯи васеи чолишҳои меъёрии мураккаб ва баъзан навро ба миён меорад, аз ҷумла саволҳо дар бораи он ки чӣ гуна бояд мувозинати байни манфиатҳои ҷамъиятӣ ва ҳуқуқи фард ба махфият, инчунин хатарҳои пешниҳоди машваратҳои тиббӣ аз ҷониби «коршиносони сохта» (pseudo-experts) таъмин карда шавад. Дар айни замон, таркиши шумораи истифода ва замимаҳо дар давраи пандемияи COVID-19 инчунин маҳдудиятҳои қонунгузории мавҷуда ва дигар воситаҳои меъёриро барои ҳалли ин нигарониҳо ошкор кард (ё, дар баъзе ҳолатҳо, тавассути тағйирот дар қонунгузорӣ имконпазир шуд, ки гурӯҳҳое ба монанди Varieties of Democracy баҳс кардаанд, ки боиси «ақибнишинии пандемикӣ» дар ҳифзи ҳуқуқи инсон гардидааст).<ref name="Solove_2013">{{cite journal | vauthors = Solove DJ | title = HIPAA turns 10 | journal = Journal of AHIMA | volume = 84 | issue = 4 | pages = 22–8; quiz 29 | date = April 2013 | pmid = 23781600 | doi = | url = [https://papers.ssrn.com/abstract=2245022](https://papers.ssrn.com/abstract=2245022) |ssrn=2245022 }}</ref> <ref>{{cite web | vauthors = Edgell A, Lachapelle J, Lührmann A, Maerz SF, Grahn S, Kolvani P, God AF, Lundstedt M, Natsika N, Pillai S, Bederke P, Bruhn M, Kaiser S, Schaver C, Alijla A, Fernandes T, Tung H, Wilson M, Lindberg SI | display-authors = 5 | date = 2020 | title = Pandemic Backsliding: Democracy During Covid-19 (PanDem), Version 6. | url = [https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/](https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/) | archive-url = [https://web.archive.org/web/20200429230751/https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/](https://web.archive.org/web/20200429230751/https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/) | archive-date = 29 April 2020 | work = Varieties of Democracy (V-Dem) Institute | publisher = University of Gothenburg }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Соҳибмулкӣ ба додаҳои саломатӣ''' Дар сатҳи ҷаҳонӣ, татбиқи қарорҳои тандурустии рақамӣ аз маҷмӯи додаҳои калон вобаста аст, ки аз омори оддии сабти ҳар як таваллуду марг то нишондиҳандаҳои мураккабтари пайгирии бемориҳо, авҷгирии онҳо ва ҳолатҳои музминро дар бар мегирад. Ин низомҳо додаҳоеро ба монанди сабтҳои беморон, натиҷаҳои ташхиси хун, ЭКГ, МРТ, сабтҳои ҳисобнома-фактураҳо, нусхаҳои доруворӣ ва дигар иттилооти шахсии тиббиро сабт мекунанд. Мутахассисони соҳаи тиб метавонанд ин додаҳоро барои қабули қарорҳои бештар асоснок дар мавриди нигоҳубини беморон истифода баранд ва худи истеъмолкунандагон метавонанд онҳоро барои интихоби огоҳона дар бораи саломатии худ ба кор баранд.<ref>{{cite journal | author = Center for Devices and Radiological Health |date=2020-09-22|title=What is Digital Health?|url=[https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health-center-excellence/what-digital-health](https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health-center-excellence/what-digital-health)|journal=FDA|language=en}}</ref> Бо назардошти хусусияти шахсии додаҳои ҷамъоваришаванда, дар байни ҷонибҳои манфиатдор баҳси муҳиме дар бораи яке аз чолишҳои бавуҷудомада аз қарорҳои тандурустии рақамӣ пайдо шудааст: соҳибмулкӣ ба [[health data|додаҳои саломатӣ]].<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Torous J, Roberts LW | title = Needed Innovation in Digital Health and Smartphone Applications for Mental Health: Transparency and Trust | journal = JAMA Psychiatry | volume = 74 | issue = 5 | pages = 437–438 | date = May 2017 | pmid = 28384700 | doi = 10.1001/jamapsychiatry.2017.0262 | s2cid = 205144235 }}</ref> Дар аксари ҳолатҳо, ҳукуматҳо ва ширкатҳои [[big data|додаҳои калон]] ва технологӣ иттилооти тиббии шаҳрвандонро захира мекунанд, ки бисёриҳоро дар мавриди чӣ гуна истифода шудани додаҳои онҳо ва ё кӣ ба онҳо дастрасӣ дорад, нигарон мекунад.<ref name=":0" /> Ин вазъ боз ҳам мураккабтар мешавад, зеро тафсилоте, ки ба ин саволҳо ҷавоб медиҳанд, аксар вақт дар шартҳои мураккаби истифода (terms & conditions) пинҳон мебошанд, ки кам хонда мешаванд.<ref name=":0" /> Як мисоли барҷастаи нақзи махфияти додаҳо дар фазои тандурустии рақамӣ соли 2016 ба вуқӯъ пайваст.<ref name=":1">{{cite journal| vauthors = Sharon T |date=2018-07-01|title=When digital health meets digital capitalism, how many common goods are at stake?|journal=Big Data & Society|language=en|volume=5|issue=2|article-number=2053951718819032|doi=10.1177/2053951718819032|s2cid=150255521|issn=2053-9517|doi-access=free|hdl=2066/208599|hdl-access=free}}</ref> Google бо даъвои бузурги судӣ дар мавриди созишномаи мубодилаи додаҳо рӯбарӯ шуд, ки ба бахши зеҳни сунъии он, DeepMind, дастрасӣ ба додаҳои шахсии саломатии 1,6 миллион бемори бритониёиро фароҳам овард.<ref name=":1" /> Google натавонист ризояти беморонро ба даст орад ва беном мондани (anonymity) беморонро кафолат диҳад.<ref name=":1" /> Консепсияи дигар ин аст, ки додаҳо ҳамчун як шакли моли ҷамъиятӣ (public good) баррасӣ мешаванд. Муҳаққиқони Донишгоҳи Стэнфорд истифодаи чунин чаҳорчӯбаро барои андешаронӣ дар бораи додаҳо ва таҳияи зеҳни сунъӣ пешниҳод карданд; онҳо махсусан дар бораи додаҳои радиологӣ фикр мекарданд.<ref>{{cite journal | vauthors = Larson DB, Magnus DC, Lungren MP, Shah NH, Langlotz CP | title = Ethics of Using and Sharing Clinical Imaging Data for Artificial Intelligence: A Proposed Framework | journal = Radiology | volume = 295 | issue = 3 | pages = 675–682 | date = June 2020 | pmid = 32208097 | doi = 10.1148/radiol.2020192536 | s2cid = 214643087 | doi-access = free }}</ref> Онҳо ба хулосае омаданд, ки додаҳои клиникӣ бояд як шакли моли ҷамъиятӣ бошанд, ки барои манфиати беморони оянда истифода шаванд ва ин додаҳо бояд барои таҳияи дониш ва воситаҳо ба нафи беморони оянда ба таври васеъ дастрас бошанд. Аз ин рӯ, онҳо се хулосаи асосӣ бароварданд. Аввалан, агар додаҳои клиникӣ воқеан ба касе тааллуқ надошта бошанд, пас онҳое, ки бо онҳо кор мекунанд, вазифадоранд кафолат диҳанд, ки додаҳо барои манфиати беморони оянда дар ҷомеа истифода мешаванд. Дувум, ин додаҳо бояд барои тадқиқот ва таҳия ба таври васеъ мубодила карда шаванд ва ҳамаи шахсон ва ташкилотҳои дорои дастрасӣ ба он додаҳо, аслан муҳофизони (stewards) он додаҳо мешаванд ва масъулияти бодиққат ҳифз кардани махфият ва кафолати он ки додаҳо барои таҳияи дониш ва воситаҳо ба нафъи ҷомеа истифода мешаванд, бар дӯши онҳост. Севум, ризояти бемор ҳатман пеш аз истифодаи додаҳо барои мақсадҳои дуввумдараҷа, аз қабили таҳия ва омӯзишу санҷиши зеҳни сунъӣ, талаб карда намешавад, ба шарте ки механизмҳои кафолати риояи стандартҳои ахлоқӣ мавҷуд бошанд. Мувофиқи ин чаҳорчӯбаи пешниҳодшуда, муаллифон қайд мекунанд, ки фурӯхтани додаҳо ба шахсони сеюм тавассути додани дастрасии истисноӣ дар ивази пул ё ҳар гуна пардохте, ки аз хароҷот зиёд аст, ғайриахлоқӣ мебошад. === Тафсири нодурусти додаҳо === Ҳарчанд додаҳо ва иттилооти пешниҳодкардаи платформаҳои инфиродии саломатӣ метавонанд ба корбарон дилпурӣ диҳанд, онҳо метавонанд ҳамзамон боиси афзоиши изтироб ва рафтори васвосӣ гарданд.<ref name=":22">{{cite journal| vauthors = Lupton D |date=2014|title=Critical Perspectives on Digital Health Technologies |journal=Sociology Compass|language=en|volume=8|issue=12|pages=1344–1359|doi=10.1111/soc4.12226|issn=1751-9020}}</ref> Чуноне ки дар платформаҳое ба монанди WebMD дида мешавад, тафсири нодурусти додаҳо метавонад боиси воҳимаи (hysteria) беморон гардад: доштани дастрасии зиёд ба иттилоот дар бораи худ на ҳамеша мусбат аст.<ref name=":22"/> Дар ҳолатҳои ниҳоӣ, беморон метавонанд бо донистани он ки чунин дастрасӣ доранд, эҳсоси амнияти нодуруст кунанд, ки ин маънои онро дорад, ки онҳо ҳатто дар сурати ниёз, ба машварати тиббӣ ё кӯмаки мутахассисон муроҷиат намекунанд.<ref>{{cite journal | vauthors = Becker S, Miron-Shatz T, Schumacher N, Krocza J, Diamantidis C, Albrecht UV | title = mHealth 2.0: Experiences, Possibilities, and Perspectives | journal = JMIR mHealth and uHealth | volume = 2 | issue = 2 | pages = e24 | date = May 2014 | pmid = 25099752 | pmc = 4114478 | doi = 10.2196/mhealth.3328 | doi-access = free }}</ref> === Эйҷизми институтсионалӣ === [[Ageism|Эйҷизм]] (Ageism) ҳамчун раванди табъизи низомманд (systemic discrimination) нисбат ба пиронсолон муайян карда мешавад.<ref>{{cite journal | vauthors = Lloyd-Sherlock PG, Ebrahim S, McKee M, Prince MJ | title = Institutional ageism in global health policy | journal = BMJ | volume = 354 | article-number = i4514 | date = August 2016 | pmid = 27582131 | doi = 10.1136/bmj.i4514 | url = [https://www.bmj.com/content/354/bmj.i4514](https://www.bmj.com/content/354/bmj.i4514) | s2cid = 41312322 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бо бештар маъмул шудани тандурустии рақамӣ дар ҷомеаи мо, онҳое, ки малакаҳои қавии рақамӣ ва донишҳои техникии лозим барои истифодаи ин платформаҳоро надоранд, дар ҳолати ногувор мемонанд.<ref name=":3">{{cite web|title=The Effect of Ageism on the Digital Divide Among Older Adults|url=[http://heraldopenaccess.us/openaccess/the-effect-of-ageism-on-the-digital-divide-among-older-adults](http://heraldopenaccess.us/openaccess/the-effect-of-ageism-on-the-digital-divide-among-older-adults)|access-date=2020-11-03|website=heraldopenaccess.us|language=en}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ин танҳо ба пиронсолони имрӯза дахл надорад.<ref name=":3" /> Технологияҳои нави рақамӣ ҳар сол маъмул гашта, технологияҳои кӯҳнаро аз истифода мебароранд.<ref name=":3" /> Ин маънои онро дорад, ки ин [[digital divide|шикофи рақамӣ]] ҳамеша мавҷуд хоҳад буд, магар ин ки ширкатҳои тандурустӣ барои кам кардани ин фосила фаъолона кор кунанд.<ref name=":3" /> Бояд қайд кард, ки пиронсолон бештар ба мушкилоти музмини саломатӣ дучор мешаванд ва ин маънои онро дорад, ки онҳо яке аз гурӯҳҳое мебошанд, ки ба платформаи тандурустии рақамӣ ниёзи бештар доранд.<ref name=":4">{{cite book| vauthors = Loader BD | veditors = Loader B, Hardey M, Keeble L |date=2009-01-13|title=Digital Welfare for the Third Age |doi=10.4324/9780203886533|isbn=978-0-203-88653-3}}</ref> Онҳо як гурӯҳи истифоданашудаи корбаронро намояндагӣ мекунанд.<ref name=":4" /> === Чолишҳо дар татбиқи технологияҳои тандурустии рақамӣ === Тадқиқотҳои сершумор чолишҳоро дар татбиқи технологияҳои тандурустии рақамӣ дар шароитҳои гуногун нишон доданд. Ниёз ба бознигарии технологияҳои тандурустии рақамӣ вуҷуд дорад, то талаботи корбарони гуногун бо асбобҳои чандир ва мутобиқшаванда таъмин карда шавад. Стратегияи мустаҳками татбиқ ва барномаҳои таълимии муассир барои ҳалли ниёзҳои мушаххас ва идоракунии сарбории зиёди иттилоот муҳиманд. Аҳамияти таҷрибаи табибон, ки аксар вақт нодида гирифта мешавад, нишон медиҳад, ки мулоҳизаҳои онҳо метавонад барои рафъи чолишҳои доимӣ дар тандурустии рақамӣ кӯмак кунад.<ref>{{cite journal |date=2024-07-15 |title=The Paradoxes of Digital Tools in Hospitals: Qualitative Interview Study |journal= Journal of Medical Internet Research |language=en |vauthors=Wosny M|volume=26 |article-number=e56095 |doi=10.2196/56095 |doi-access=free |pmid=39008341|pmc=11287097 }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.1111/j.1468-0009.2009.00578.x | title=Tensions and Paradoxes in Electronic Patient Record Research: A Systematic Literature Review Using the Meta-narrative Method | date=2009 | last1=Greenhalgh | first1=Trisha | last2=Potts | first2=Henry W.W. | last3=Wong | first3=Geoff | last4=Bark | first4=Pippa | last5=Swinglehurst | first5=Deborah | journal=The Milbank Quarterly | volume=87 | issue=4 | pages=729–788 | pmid=20021585 | pmc=2888022 }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.1136/bmj.c3111 | title=Adoption and non-adoption of a shared electronic summary record in England: A mixed-method case study | date=2010 | last1=Greenhalgh | first1=T. | last2=Stramer | first2=K. | last3=Bratan | first3=T. | last4=Byrne | first4=E. | last5=Russell | first5=J. | last6=Potts | first6=H. W. W. | journal=BMJ | volume=340 | article-number=c3111 | pmid=20554687 | doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.3233/SHTI190123 | pmid=31411163 | date=2019 | last1=Greenhalgh | first1=T. | last2=Abimbola | first2=S. | title=The NASSS Framework - A Synthesis of Multiple Theories of Technology Implementation | journal=Studies in Health Technology and Informatics | volume=263 | pages=193–204 | doi-access=free }}</ref> === Шикофи рақамӣ === Дар саросари ҷаҳон, СММ тахмин мезанад, ки 3,8 миллиард нафар одамон офлайн ҳастанд<ref>{{cite web|title=Press Release|url=[https://www.itu.int/en/mediacentre/Pages/2018-PR01.aspx](https://www.itu.int/en/mediacentre/Pages/2018-PR01.aspx)|access-date=2020-11-03|website=www.itu.int}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва ҳатто дар ИМА, 19 миллион нафар ба пайвасти боэътимод дастрасӣ надоранд.<ref>{{cite web |date=2012-08-21 |title=Eighth Broadband Progress Report |url=[https://www.fcc.gov/reports-research/reports/broadband-progress-reports/eighth-broadband-progress-report](https://www.fcc.gov/reports-research/reports/broadband-progress-reports/eighth-broadband-progress-report) |access-date=2020-11-03 |website=Federal Communications Commission |language=en }}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дигар монеаҳои дастрасӣ набудани [[Саводи рақамӣ|саводи рақамии]] асосиро дар бар мегиранд, ки барои истифодаи бисёр платформаҳои тандурустии рақамӣ лозим аст.<ref name=":22"/> Дар натиҷа, шикофи мавҷудаи саломатӣ байни аҳолии камдаромад ва баланддаромад метавонад бо пайдоиши технологияҳои нави тандурустӣ боз ҳам бештар гардад.<ref name=":22" /> Барои муассир будан, қарорҳои тандурустии рақамӣ бояд ба рушди малакаҳои саводи саломатӣ (health literacy) дар байни корбарони платформа мусоидат кунанд, то боварӣ ҳосил шавад, ки технология мувофиқи мақсад истифода мешавад.<ref>{{cite journal | vauthors = Dunn P, Hazzard E | title = Technology approaches to digital health literacy | journal = International Journal of Cardiology | volume = 293 | pages = 294–296 | date = October 2019 | pmid = 31350037 | doi = 10.1016/j.ijcard.2019.06.039 | s2cid = 196519877 }}</ref> === Хатарҳои био-назорат === Дар давраи пандемияи COVID-19, истифодаи платформаҳои тандурустии рақамӣ ҳамчун воситаи пешгирии паҳншавии беморӣ дар саросари ҷаҳон суръат гирифт.<ref name=":5">{{cite web|title=The rise of the bio-surveillance state|url=[https://www.newstatesman.com/science-tech/2020/03/rise-bio-surveillance-state](https://www.newstatesman.com/science-tech/2020/03/rise-bio-surveillance-state)|access-date=2020-11-03|website=[www.newstatesman.com](https://www.newstatesman.com)|date=25 March 2020 |language=en}}</ref> Ҳукуматҳои бисёр кишварҳо, аз ҷумла Кореяи Ҷанубӣ, Тайван, Ҳиндустон, Италия, Лаҳистон ва Чин, низомҳои қатъии рақамии пайгириро барои муайян кардани шахсони мубтало ба COVID-19 ва кафолати риояи қоидаҳои карантин татбиқ карданд.<ref name=":6">{{cite web|date=2020-03-27|title=Coronavirus bio-surveillance around the globe|url=[https://bigthink.com/politics-current-affairs/coronavirus-tracking?rebelltitem=4#rebelltitem4?rebelltitem=4](https://bigthink.com/politics-current-affairs/coronavirus-tracking?rebelltitem=4#rebelltitem4?rebelltitem=4)|access-date=2020-11-03|website=Big Think|language=en}}</ref><ref>Gillispie, Clara. "How Can South Korea Teach, Lead, and Better Engage with the Asia-Pacific in Shaping Data Governance for the 5G Era?." ''Asia Policy'' 28.4 (2021): 143-166.</ref><ref name=":5" /> Ҳарчанд баъзе тадқиқотҳо (ба монанди тадқиқоти Бонки Осиёии Рушд<ref>{{cite book |title=Assessment of Covid-19 response in the republic of Korea |date=2021 |publisher=Asian Development Bank |location=Manila, Philippines |isbn=978-92-9262-791-1 | url = [https://www.adb.org/sites/default/files/publication/691441/assessment-covid-19-response-republic-korea.pdf](https://www.adb.org/sites/default/files/publication/691441/assessment-covid-19-response-republic-korea.pdf) }}</ref>) нишон доданд, ки чунин барномаҳо дар мубориза бар зидди паҳншавии беморӣ муфид буданд, баъзе мунаққидон нигаронии шадиди худро дар бораи аз даст додани озодиҳои шаҳрвандӣ дар робита ба супоридани додаҳои шахсии саломатии худ ба ниҳодҳои давлатӣ баён мекунанд; ин инчунин нигарониҳоро дар бораи он ки оё қоидаҳои нав ё фавқулода дар ҷаҳони пас аз пандемия боқӣ мемонанд, дар бар мегирад.<ref name=":6" /><ref>{{cite book | vauthors = Gillispie C | title = South Korea's Digital Healthcare Conundrum. The Next Digital Decade | publisher = Konrad Adenauer Singapore and Digital Asia Hub Hong Kong | url = [https://www.digitalasiahub.org/wp-content/uploads/2022/05/The-Next-Digital-Decade-Volume-2-Spaces-and-Futures_Web.pdf#page=300](https://www.digitalasiahub.org/wp-content/uploads/2022/05/The-Next-Digital-Decade-Volume-2-Spaces-and-Futures_Web.pdf#page=300) | isbn = 978-981-18-3493-6 }}]</ref> === Масъалаҳои иловагии ҳуқуқӣ ва меъёрӣ === Дар Иёлоти Муттаҳида, [[Санади қобилияти интиқол ва масъулияти суғуртаи тиббӣ]] (HIPAA) аз соли 1996 аввалин чаҳорчӯбаи ҳамаҷониба буд, ки ҳадафи он ҳифзи додаҳои шахсии беморон буд.<ref name="Solove_2013" /> Дар соли 2009, он бо Санади Технологияи иттилоотии тиббӣ барои саломатии иқтисодӣ ва клиникӣ (HITECH) такмил дода шуд, ки ҳадафи он баррасии қонунҳои махфияти додаҳои шахсии саломатӣ тавассути бахши хусусӣ ва афзоиши иҷрои HIPAA мебошад.<ref name="Solove_2013" /> Мунаққидони ин санадҳо иддао доранд, ки онҳо кофӣ нестанд, зеро ҳанӯз ҳудуди 600 000 намуди тиҷорат мавҷуд аст, ки метавонанд бе ризояти ошкоро ба додаҳои бемор дастрасӣ пайдо кунанд.<ref name="Solove_2013" /> Илова бар ин, гузоришҳои густурдае мавҷуданд, ки исбот мекунанд, ки қоидаҳои HIPAA доимо вайрон карда мешаванд ва ин саволро ба миён меорад, ки оё ҳукумат умуман тавоноии иҷрои қонунҳои қабулкардаи худро дорад.<ref>{{cite journal|vauthors=Miron-Scahtz T, Elwyn G|date=2011-06-30|title=To serve and protect? Electronic health records pose challenges for privacy, autonomy and person-centered medicine|url=[http://www.ijpcm.org/index.php/IJPCM/article/view/84](http://www.ijpcm.org/index.php/IJPCM/article/view/84)|journal=International Journal of Person Centered Medicine|language=en|volume=1|issue=2|pages=405–409|doi=10.5750/ijpcm.v1i2.84|url-access=subscription}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бо ворид шудани ширкатҳои бузург ба монанди Facebook ва Apple ба соҳаи тандурустии рақамӣ, мунаққидон шубҳа доранд, ки оё қоидаҳои мавҷуда ба қадри кофӣ ҳамаҷониба ҳастанд.<ref>{{cite journal | vauthors = Sharon T | title = Blind-sided by privacy? Digital contact tracing, the Apple/Google API and big tech's newfound role as global health policy makers | journal = Ethics and Information Technology | pages = 45–57 | date = July 2020 | volume = 23 | issue = Suppl 1 | pmid = 32837287 | pmc = 7368642 | doi = 10.1007/s10676-020-09547-x }}</ref> === Сабтҳои электронии тиббӣ (EMR) === Аз сабаби шикофи аввалия байни интизориҳо ва кори сабтҳои электронии тиббӣ, онҳо аз ҷониби клиницистҳо бо хушнудӣ қабул намешаванд. Нокомиҳои аввалия фаҳмиши табибонро дар бораи EMR ташаккул додаанд. Аз ин рӯ, пеш аз баррасии қабули EMR дар соҳаи тиб, сифати низоми иттилоотӣ бояд ба назар гирифта шавад.<ref name=":04" /> Табибоне, ки аз EMR истифода мебаранд, дар мавриди самаранокии ин технологияи нав назари гуногун доранд ва бештари ин ба синну сол вобаста аст.<ref name=":19">{{Cite journal |last1=O'Donnell |first1=Amy |last2=Kaner |first2=Eileen |last3=Shaw |first3=Caroline |last4=Haighton |first4=Catherine |date=2018-11-13 |title=Primary care physicians' attitudes to the adoption of electronic medical records: a systematic review and evidence synthesis using the clinical adoption framework |journal=BMC Medical Informatics and Decision Making |volume=18 |issue=1 |page=101 |doi=10.1186/s12911-018-0703-x |pmid=30424758 |pmc=6234586 |issn=1472-6947 |doi-access=free }}</ref> Табибони кумаки аввалияи тиббии (PCP) ҷавонтар истифодаи технологияро осонтар мебинанд, зеро онҳо дониши бештари технологӣ доранд, аз ин рӯ нисбат ба табибони калонсол бо дониши камтари технологӣ ба истифодаи EMR майли бештар доштанд.<ref name=":19" /> Сабтҳои электронии тиббӣ ҳанӯз ҳам барои соҳаи тиб паёмадҳои мусбат ва манфӣ доранд. Баъзе аз ҷанбаҳои мусбати EMR дар соҳаи тиб дақиқии натиҷаҳоро тавассути кам кардани хатогиҳои қаблан рухдода ва доштани сабтҳои мукаммалтар дар бар мегирад.<ref name=":19" /> Ин боиси беҳтар шудани сифати нигоҳубини тандурустӣ барои беморон мегардад, зеро дастурҳо беҳтар риоя карда мешаванд.<ref name=":19" /> На танҳо ин, балки самаранокии кор низ меафзояд, зеро додаҳо на танҳо зудтар мубодила мешаванд, балки вақти зарурӣ барои кор бо сабтҳои тиббӣ низ кам мешавад.<ref name=":19" /> Аммо, иттилооти зиддиятнок низ мавҷуд аст, ки ҳангоми сухан дар бораи идоракунии додаҳо ва вазифаи мухобирот меравад, EMR-ҳо камтар муассиранд.<ref name=":04" /> Бартарии дигар ин аст, ки махфияти беҳтар барои сабтҳо мавҷуд аст, зеро дастрасӣ ба онҳо барои кормандони бесалоҳият мушкилтар аст.<ref name=":04" /> Бо вуҷуди ин, ҳамаи ин бартариҳо баҳсноканд, зеро ягон далели моддӣ дар бораи беҳтар шудани сифати кори табибони кумаки аввалияи тиббӣ вуҷуд надорад.<ref name=":19" /> Инчунин оқибатҳои манфии истифодаи сабтҳои электронии тиббӣ мавҷуданд. Аввалан, маконе, ки дар он EMR татбиқ мешавад, бояд имконияти молиявӣ дошта бошад, зеро хароҷоти татбиқи он хеле баланд аст.<ref name=":19" /> Илова бар ин, низомҳое, ки дар маҳал истифода мешаванд, бояд тағйир дода шаванд, то EMR-ҳо барои он макон мувофиқ ва муфид бошанд.<ref name=":19" /> Ин татбиқи EMR-ҳо дар маконҳое, ки захираҳои кофӣ барои омӯзиши табибони масъули истифодаи замимаҳои нави E-health надоранд, махсусан дар клиникаҳои хурд ё инфиродӣ, имконнопазир хоҳад буд.<ref name=":19" /> На танҳо ин, балки EMR-ҳо инчунин наметавонанд ҷанбаҳои иҷтимоӣ ва психологии беморро ба сабт ворид кунанд.<ref name=":19" /> Барои беҳтар фаҳмидани он ки чӣ тавр EMR-ҳо бо сабтҳои коғазӣ дар шароити беморхона муқоиса мешаванд, дар байни ду беморхона тадқиқот гузаронида шуд ва ҳар як беморхона яке аз усулҳоро қабул кард.<ref name=":04" /> Натиҷаҳо чунин буданд, ки сифати хидматрасонии тандурустӣ дар беморхонае, ки истифодаи EMR-ро қабул карда буд, назар ба беморхонаи дигар беҳтар буд.<ref name=":04" /> Сифати хидматрасонии тандурустӣ аз рӯи он муайян карда мешавад, ки чӣ гуна натиҷаҳои саломатӣ беҳтар мешаванд.<ref name=":04" /> Омилҳои сершумор дар баланд бардоштани сифат нақш мебозанд.<ref name=":04" /> Баъзе омилҳо ба ҳамкории байни бемор ва табиб вобастаанд.<ref name=":04" /> Масалан, оё бемор аз ҷавобҳои табиб дилпурӣ пайдо мекунад ё на.<ref name=":04" /> === Сарборӣ ба беҳбудии провайдерҳои тандурустӣ === Интегратсияи тандурустии рақамӣ барои провайдерҳои тандурустӣ чолишҳои назаррас овард ва баъзе табибон нисбат ба муфид будани EMR барои нигоҳубини беморон назари хеле интиқодӣ доранд ва истифодаи афзояндаи онҳоро ҳамчун ҷузъи муҳими "сӯхтани" (burnout) табибон қайд мекунанд.<ref>{{cite web |date=2012-02-06 |title=Improve EHR Systems by Rethinking Medical Billing |url=[https://www.physicianspractice.com/improve-ehr-systems-rethinking-medical-billing](https://www.physicianspractice.com/improve-ehr-systems-rethinking-medical-billing) |access-date=2020-03-08 |website=Physicians Practice |language=en |vauthors=Daniel Essin MA }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дигар таҷрибаҳои манфӣ ва чолишҳо ноумедиҳои бархоста аз мушкилоти мухобирот, коҳиши ҳамкории табиб ва бемор, захираҳои нокифоя, афзоиши ҳаҷми кор, мураккабии низом, мушкилот дар дастрасӣ ба иттилоот дар дохили сабтҳои электронии саломатӣ (EHR) ва дастрасии маҳдуд ба иттилооти дар низомҳои рақамӣ захирашударо дар бар мегиранд. Илова бар ин, клиницистҳо аксар вақт худро дар зери ҳаҷми зиёди додаҳо ва огоҳиҳои тавлидкардаи асбобҳои рақамӣ эҳсос мекунанд, ки метавонад ба нигоҳубини ба бемор нигаронидашуда монеъ шавад. Дар ин фазои тандурустии рақамӣ, тарсу ҳаросҳои пайдошаванда маъмуланд, аз ҷумла тарси тағйирот ва ивазшавии эҳтимолии ҷои кор, тарси фаромӯш кардани иттилооти муҳими бемор ва тарси тафсири нодурусти додаҳои бемор. Ин тарсҳо ҳангоми қабули технологияҳои нав ба афзоиши фишори равонӣ ва изтироб мусоидат мекунанд. Гузашта аз ин, аз ҷониби баъзе клиницистҳо эҳсоси ошуфтагӣ гузориш дода мешавад, ки аз зиддият байни асбобҳои рақамӣ ва шахсияти касбии онҳо бармеояд. Ин зиддият дар атрофи нигарониҳои марбут ба намоёнии кор ва таҳдидҳои даркшуда ба мустақилияти касбӣ давр мезанад.<ref>{{cite journal |date=2023-10-17 |title=Experience of Health Care Professionals Using Digital Tools in the Hospital: Qualitative Systematic Review |journal= JMIR Human Factors |language=en |vauthors=Wosny M|volume=10 |article-number=e50357 |doi=10.2196/50357 |doi-access=free |pmid=37847535 |pmc=10618886 }}</ref> == Пайвандҳои беруна == * [[https://www.gov.uk/government/collections/evaluating-digital-health-products](https://www.gov.uk/government/collections/evaluating-digital-health-products){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} GOV.UK Evaluating digital health products] * [[https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/](https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/) What is digital health technology and what can it do for me?] – Баррасии [[National Institute for Health and Care Research|Институти миллии тадқиқоти тандурустӣ ва нигоҳубин]] (NIHR) == Эзоҳ == pskxw9lk4hswwyzdisay88arldkjze8 Ҷорҷ Скекел 0 330341 1483575 1483290 2026-08-17T09:58:24Z Zosya95 54344 1483575 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = [[16 июл]]и [[Соли 1892|1892]] | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | даргузашт = [[3 октябр]]и [[Соли 1955|1955]] (63 сола) | маҳалли даргузашт = near [[Union City, Oklahoma]], U.S. | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Тоҷир}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | ҳамсар = {{marriage|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * [[Ҷорҷиэнн Скекел]] * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] ва аслашон [[Ҳоланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=November 3, 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард. Ҳангоми кор, ӯ пай бурд, ки нархи партовҳои ангишт (кокс) бисёр тағйир меёбад. Ин кокс ҳангоми истеҳсоли ангишти дигар ба вуҷуд меомад ва аксар вақт ширкатҳо маҷбур мешуданд онро нигоҳ доранд ё ҳатто ба дарёҳо партоянд. Скекел фикри хубе кард: ӯ қарор дод, ки ин коксро аз ширкатҳо харад. Соли 1919 ӯ бо ду шарик 1000 доллар ҷамъ карда, ширкати ''The Great Lakes Coal & Coke Company''-ро таъсис дод. Ин ширкат коксро мехарид ва онро тоза карда, ба карбон табдил медод, ки барои истеҳсоли алюминий истифода мешуд. То соли 1929 Скэкел миллионер шуд. Баъдтар ширкат хеле калон шуд ва ба **The Great Lakes Carbon Corporation** табдил ёфт, ки яке аз калонтарин ширкатҳои хусусӣ дар ИМА буд. Пас аз марги Скэкел дар садамаи ҳавопаймоӣ дар соли 1955, писаронаш Ҷорҷ Ҷр. ва Ҷеймс III идораи ширкатро ба даст гирифтанд. == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонаводаи Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] ix5z1rn6ph6aoaxn05eh8s4igmweey7 Баҳси корбар:Zosya95 3 330344 1483545 1482875 2026-08-17T06:44:21Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. */ бахши ҷадид 1483545 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] 07:47, 11 апрели 2026 (UTC) == Ҳадафҳои маъмул == Ҳадафи асосии ман интишори мақолаҳо дар бораи илм ва муҳандисӣ мебошад. Ман инчунин мақсад дорам, ки дар мавзӯъҳои марбут ба забон ва фарҳанги тоҷикӣ мақолаҳо нашр кунам. Барори кор ба [[Корбар:Zosya95]] аз номи ҷамъяти Википедияи Тоҷикӣ. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:31, 16 апрели 2026 (UTC) :Раҳмати калон! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 20:29, 16 апрели 2026 (UTC) == Дастур барои корбари Википедия == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 27 апрели 2026 (UTC) == Мақолаҳои тарҷуманамудаатонро ислоҳ ва пурратар нависед == Тавсияҳо ба корбар: Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед.Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), ҷойи нашр кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагарди 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг.[[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == = Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:59, 13 июли 2026 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар:Zosya95 == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???, Викифонидани мақола???, мавзӯи нопурраи мақолаҳо???'' (аз моҳи апрели соли 2026) ислоҳ нашудааст. Муаллифи аввалини мақолаҳо бошед камбудиҳоятонро ислоҳ кунед. Барои ислоҳ намудани кабудиҳои муайяншуда дигар корбарон вақташонро сарф намекунанд. ОГОҲИИ ҚАТЪӢ, ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:00, 16 июли 2026 (UTC) :Салом. Фаҳмидам хатоҳоямро. Ман ҳаммаашро қайд кардам ва ислоҳ карда истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 22:37, 16 июли 2026 (UTC) == Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???.'' ОГОҲӢ навбатб ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:44, 17 августи 2026 (UTC) 4cooqxqrq9l0ytnddmu450o1a0xq6oj 1483546 1483545 2026-08-17T06:51:46Z Шухрат Саъдиев 5132 Дар ин мақолаҳоятон гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. Ҳатман камбудиатонро бартараф намоед. 1483546 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] 07:47, 11 апрели 2026 (UTC) == Ҳадафҳои маъмул == Ҳадафи асосии ман интишори мақолаҳо дар бораи илм ва муҳандисӣ мебошад. Ман инчунин мақсад дорам, ки дар мавзӯъҳои марбут ба забон ва фарҳанги тоҷикӣ мақолаҳо нашр кунам. Барори кор ба [[Корбар:Zosya95]] аз номи ҷамъяти Википедияи Тоҷикӣ. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:31, 16 апрели 2026 (UTC) :Раҳмати калон! [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 20:29, 16 апрели 2026 (UTC) == Дастур барои корбари Википедия == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:26, 27 апрели 2026 (UTC) == Мақолаҳои тарҷуманамудаатонро ислоҳ ва пурратар нависед == Тавсияҳо ба корбар: Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед.Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), ҷойи нашр кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагарди 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг.[[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == = Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:59, 13 июли 2026 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар:Zosya95 == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???, Викифонидани мақола???, мавзӯи нопурраи мақолаҳо???'' (аз моҳи апрели соли 2026) ислоҳ нашудааст. Муаллифи аввалини мақолаҳо бошед камбудиҳоятонро ислоҳ кунед. Барои ислоҳ намудани кабудиҳои муайяншуда дигар корбарон вақташонро сарф намекунанд. ОГОҲИИ ҚАТЪӢ, ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:00, 16 июли 2026 (UTC) :Салом. Фаҳмидам хатоҳоямро. Ман ҳаммаашро қайд кардам ва ислоҳ карда истодаам. [[Корбар:Zosya95|Zosya95]] ([[Баҳси корбар:Zosya95|баҳс]]) 22:37, 16 июли 2026 (UTC) == Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. == Дӯсти гиромӣ.Тавсияҳое, ки барои бартарафу мувофиқи талаботи дастури Википедия нисбати мақолаҳо ва вироишиҳое, ки ба [[Корбар:Zosya95]] фиристода шудааст, монанди: ''Гурӯҳбандии мавзӯотӣ нест ???'' ҳоло ҳам ислоҳ нашуда истодааст? Миқдори мақолаҳои нопурратонро аз рӯи талаботи Дастури Википедия зиёд накунед. Баъди "эҷодиёти" [[Корбар:Zosya95]] касе аз мудирони ВК вақтро сарф карда ислоҳ намекунад. ОГОҲӢ навбатӣ ба [[Корбар:Zosya95]] камбудиҳоятонро ислоҳ кунед, ё саҳифаи корбариатон ба мӯҳлати муайян баста мешавад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:44, 17 августи 2026 (UTC) 9198q9cxcw2bdabkf89100suv5ej0lq Манораи Чиҳил духтарон 0 331527 1483574 1474431 2026-08-17T09:57:30Z Zosya95 54344 /* Чаро Гарланд? */ 1483574 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Манораи Чиҳил духтарон''', ки бо номи '''Гарланд''' низ маъруф аст, ба асри 6-уми ҳиҷрӣ рост меояд ва дар [[Исфаҳон,]] Майдони Қудс (Тоқчӣ), кӯчаи Суруш, Минораи Чиҳил духтар ҷойгир аст ва ин асар ۱۵ آذر ۱۳۱۴ бо рақами бақайдгирии 231 ҳамчун яке аз осорҳои миллии Эрон сабти ном шудааст. [1] Дар соли 2011, шаҳрдории Исфаҳон як кӯчаи паҳлӯиро байни кӯчаи Камол ва кӯчаи Суруш дар пеши масҷиди Ал-Ғафур бо номи кӯчаи Соҳиби Замон, ки аз паҳлӯи ин [[манора]] мегузарад, сохт. Соли таъсис: 501 ҳиҷрӣ (дар давраи ҳукмронии Султон Муҳаммад бин Маликшоҳи Салҷуқ). Ороиши ин манора аз [[хишт]] сохта шудааст ва бо се навиштаҷот оро дода шудааст, ки дутои онҳо бо хатти куфӣ ва яке бо хатти насх мебошанд. Манораи Чиҳил духтарон дар маҳаллаи Ҷубаре ҷойгир аст ва дуввумин манораи қадимӣ дар Эрон аст, ки маълум аст. == Кушодани бахти духтарон == Дар бораи ин [[манора]] қиссаҳои ҷолиб нақл карда мешаванд. Мегӯянд, ки дар гузашта мардуми [[Исфаҳон]] бовар доштанд, ки ин манора ба духтарон барор меорад. Дар гузашта расме буд, ки духтарон вақте ки хушбахт мешуданд ё каме пас аз гузаштани вақти хушбахтиашон [[чормағз]] мехариданд ва дар поя ва зинапояҳои ин манора чормағзро мешикананд ва онҳоро дар баробари [[мавиз]] ба роҳгузарон ва одамон пешкаш мекарданд, то онҳо барои [[издивоҷ]] хушбахт шаванд. == Чаро Гарланд? == Сокинони атрофи ин манора онро Гарланд низ меноманд. Тақрибан дар аввали садаи XX, як миссионери [[Протестантизм|протестантии]] [[англисӣ]] бо номи Гарланд (JLGarland) дар яке аз хонаҳои ҳамшафати ин манора зиндагӣ мекард ва вазифаи расмии ӯ табдил додани [[яҳудиён]]и [[Исфаҳон]] ба [[масеҳият]] буд. Ӯ ба [[забони форсӣ]] хуб гап мезад ва муддати тӯлонӣ дар ин макон зиндагӣ мекард ва дар натиҷаи мавъизаи ӯ як қатор [[яҳудиён]] [[масеҳият|масеҳӣ]] шуданд. Гарланд пас аз маргаш дар [[қабристон]]и арманӣ [[дафн]] карда шуд. Биное, ки ӯ дар он зиндагӣ мекард, то ҳол бинои Гарланд номида мешавад. Мутаассифона, макони [[бино|бинои]] Гарланд дар он вақт маълум нест ва он вайрон карда шуда, ба хонаи истиқоматӣ табдил дода шудааст. == Навиштаҷоти ин манора == Навиштаҷоти болоии [[манора]] бо хатти куфӣ дар заминаи хиштӣ бо панҷ ояти аввали [[сура|сураи]] Тоҳо навишта шудааст. Навиштаҷоти аввал, ки бо хатти куфӣ аст, [[оят|оятҳои]] 2, 3 ва 4-и [[сура|сураи]] Тоҳоро дар бар мегирад. Навиштаҷоти дигар, ки бо хатти насх аст, дорои ибораҳои динӣ мебошад, ки қисматҳои онҳо ҳазф шудаанд. Қисми сеюм, ки бо хатти куфӣ аст, ба соли 501 ҳиҷрӣ тааллуқ дорад. Аксари олимон арзиши асосии навиштаҷоти ин манораро дар хатти насх мешуморанд, зеро ин хусусият манораи Чиҳил духтаронро беназир мегардонад. Дар дигар таҳқиқот, ба назар мерасад, ки ин навиштаҷот на бо хатти насх, балки бо хатти аввали зулутҳо навишта шудааст. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] * Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва сайёҳӣ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Манораҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Бтноҳои таърихии Шаҳристони Исфаҳон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] i1be8mnzsqitdsthfmedv87nm9lxfoq Марк Кукурейя 0 332903 1483619 1481886 2026-08-17T11:06:59Z Yoonoos.tj 27005 /* */ 1483619 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Марк Кукурейя |ҷинс = м |номи пурра = Марк Кукурейя Сасета<br> ({{lang-es|''Marc Cucurella Saseta''}}) |лақаб = |тасвир = |бар = 300px |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 22.07.1998 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Алейя}}, [[Каталония]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |қад = 174<ref name="realmadrid.com">[https://www.realmadrid.com/es-ES/futbol/primer-equipo-masculino/plantilla/marc-cucurella-saseta Marc Cucurella Saseta | Web Oficial | Real Madrid CF]</ref> |вазн = 64<ref name="realmadrid.com"/> |мавқеъ = [[Ҳимоятгар (футбол)|Дифоъгари канори чап]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» |шумора = 17 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2006—2012|{{Парчами Испания|20px}} «[[Эспанёл (бошгоҳи футбол)|Эспанёл]]»| |2012—2017|{{Парчами Испания|20px}} «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»|}} | бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2016—2018|{{кироя}}{{Парчами Испания|20px}} «[[Барселона Б]]»|48 (1) |2018—2020|{{Парчами Испания|20px}} «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»|0 (0) |2018—2019|{{кироя}}{{Парчами Испания|20px}} «[[Эйбар (бошгоҳи футбол)|Эйбар]]»|31 (1) |2019—2020|{{кироя}}{{Парчами Испания|20px}} «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]»|37 (1) |2020—2021|{{Парчами Испания|20px}} «[[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]]»|38 (3) |2021—2022|{{Парчами Англия|20px}} «[[Брайтон (бошгоҳи футбол)|Брайтон]]»|35 (1) |2022—2026|{{Парчами Англия|20px}} «[[Челси (бошгоҳи футбол)|Челси]]»|115 (6) |2026—{{Т. ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|0 (0)}} | мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2014|{{Парчами Испания}} Испониё (то 16 сола)|3 (0) |2014—2015|{{Парчами Испания}} Испониё (то 17 сола)|15 (2) |2016|{{Парчами Испания}} Испониё (то 18 сола)|2 (0) |2016—2017|{{Парчами Испания}} Испониё (то 19 сола)|6 (0) |2019|{{Парчами Каталония}} Каталония|1 (0) |2019—2021|{{Парчами Испания}} Испониё (то 21 сола)|10 (1) |2021|{{Парчами Испания}} Испониё (то 23 сола)|6 (0) |2021—{{Т. ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|27 (1)}} | бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} {{турнир|[[Ҷоми футболи Урупо]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми футболи Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} | ҷоиза = | викианбор = Marc Cucurella }} '''Марк Кукурейя<ref>Талаффузи дурусти насаби испониёӣ — '''Кукурейя''' (бе ҳарфи Л)</ref> Сасета''' ({{lang-es|Marc Cucurella Saseta}}); {{IPA-ca|ˈmaɾ(k) kukuˈɾeʎə səˈzɛtə}}; [[22 июл]]и [[1998]], [[Алейя]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], дифоъгари канори чапи бошгоҳи «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» ва [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. Дорандаи медали нуқраи [[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|бозиҳои олимпии тобистона дар Токио]] (2020). [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] (2026) ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|ҷоми миллатҳои Урупо]] (2024). == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Дастовардҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол}} [[Гурӯҳ:Зодагони 22 июл]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1998]] [[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони олимпӣ дар футбол]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барселона Б»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барселона»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Эйбар»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Хетафе»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Брайтон»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Челси»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»]] qgp8vam3v9ntpzyuygsh8z6g5vdva7p Флабеллум 0 333063 1483488 2026-08-16T15:16:13Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1339580506|Flabellum]]" сохта шудааст 1483488 wikitext text/x-wiki [[Акс:Ancient_Egyptian_Fans_and_Oars.png|мини| Флабеллаи Мисри Қадим (дар марказ) ва нақшҳои нилуфар. Коллексияи расмҳои соли 1868, [[Китобхонаи ҷамъиятии Ню-Йорк]]]] '''Флабеллум''' (ҷамъ: '''флабелла''') дар ойинҳои масеҳӣ [[Бодбизан|бодбезакест]], ки аз [[филиз]], [[чарм]], [[абрешим]], пергамент ё пар сохта мешавад. Онро барои дур кардани ҳашарот аз аз роҳиби динӣ ва нону шаробе, ки дар ойини масеҳӣ муқаддас шуморида мешаванд, истифода мебаранд. Ҳамчунин, флабеллум нишонаи эҳтиром ба ҳисоб меравад. Истифодаи чунин бодбезакҳо дар маросимҳо аз [[Мисри Қадим]] сарчашма мегирад ва як намунааш дар гӯри [[Тутонхомун]] ёфт шудааст. == Таърих == == Адабиёт == g68426as81ar1bcg4m9uj074yf51wdl 1483489 1483488 2026-08-16T15:16:49Z Zosya95 54344 1483489 wikitext text/x-wiki [[Акс:Ancient_Egyptian_Fans_and_Oars.png|мини| Флабеллаи Мисри Қадим (дар марказ) ва нақшҳои нилуфар. Коллексияи расмҳои соли 1868, [[Китобхонаи ҷамъиятии Ню-Йорк]]]] '''Флабеллум''' (шакли ҷамъаш '''флабелла''') дар ойинҳои масеҳӣ [[Бодбизан|бодбезакест]], ки аз [[филиз]], [[чарм]], [[абрешим]], пергамент ё пар сохта мешавад. Онро барои дур кардани ҳашарот аз аз роҳиби динӣ ва нону шаробе, ки дар ойини масеҳӣ муқаддас шуморида мешаванд, истифода мебаранд. Ҳамчунин, флабеллум нишонаи эҳтиром ба ҳисоб меравад. Истифодаи чунин бодбезакҳо дар маросимҳо аз [[Мисри Қадим]] сарчашма мегирад ва як намунааш дар гӯри [[Тутонхомун]] ёфт шудааст. == Таърих == == Адабиёт == a07lxfr998irt4r1p8q3dpltqr0lhwj 1483490 1483489 2026-08-16T15:20:02Z Zosya95 54344 1483490 wikitext text/x-wiki {{Дар бораи||корбурди таърихии бодбезакҳои маросимҳои ибодати [[Масеҳияти шарқӣ]]|мирваҳа}} [[Акс:Ancient_Egyptian_Fans_and_Oars.png|мини| Флабеллаи Мисри Қадим (дар марказ) ва нақшҳои нилуфар. Коллексияи расмҳои соли 1868, [[Китобхонаи ҷамъиятии Ню-Йорк]]]] '''Флабеллум''' (шакли ҷамъаш '''флабелла''') дар ойинҳои масеҳӣ [[Бодбизан|бодбезакест]], ки аз [[филиз]], [[чарм]], [[абрешим]], пергамент ё пар сохта мешавад. Онро барои дур кардани ҳашарот аз аз роҳиби динӣ ва нону шаробе, ки дар ойини масеҳӣ муқаддас шуморида мешаванд, истифода мебаранд. Ҳамчунин, флабеллум нишонаи эҳтиром ба ҳисоб меравад. Истифодаи чунин бодбезакҳо дар маросимҳо аз [[Мисри Қадим]] сарчашма мегирад ва як намунааш дар гӯри [[Тутонхомун]] ёфт шудааст. == Таърих == ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Ашёҳои маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] pqsn9378z1oqpi388kysxlvxl7ha214 1483494 1483490 2026-08-16T15:37:27Z Zosya95 54344 1483494 wikitext text/x-wiki {{Дар бораи||корбурди таърихии бодбезакҳои маросимҳои ибодати [[Масеҳияти шарқӣ]]|мирваҳа}} [[Акс:Ancient_Egyptian_Fans_and_Oars.png|мини| Флабеллаи Мисри Қадим (дар марказ) ва нақшҳои нилуфар. Коллексияи расмҳои соли 1868, [[Китобхонаи ҷамъиятии Ню-Йорк]]]] '''Флабеллум''' (шакли ҷамъаш '''флабелла''') дар ойинҳои масеҳӣ [[Бодбизан|бодбезакест]], ки аз [[филиз]], [[чарм]], [[абрешим]], пергамент ё пар сохта мешавад. Онро барои дур кардани ҳашарот аз аз роҳиби динӣ ва нону шаробе, ки дар ойини масеҳӣ муқаддас шуморида мешаванд, истифода мебаранд. Ҳамчунин, флабеллум нишонаи эҳтиром ба ҳисоб меравад. Истифодаи чунин бодбезакҳои маросимӣ аз [[Мисри Қадим]] сарчашма мегирад ва як намунааш дар гӯри [[Тутонхомун]] ёфт шудааст. == Таърих == Флабелла аз замонҳои хеле қадим ҳам дар ойинҳои динҳои пеш аз масеҳӣ ва ҳам дар калисои масеҳӣ истифода мешуданд.<ref>{{Cite web |title=Catholic Encyclopedia: Flabellum |url=https://www.newadvent.org/cathen/06089a.htm |access-date=2024-03-30 |website=New Advent}}</ref> Дар китоби асри IV "Қоидаҳои ҳаввориён" гуфта мешавад, ки ду ёвари калисо дар ду тарафи Мизи Муқаддас бодбезак дар даст меистоданд. Бодбезак аз пӯсти тунук, пари [[Товус|товус]] ё матоъи нозук сохта мешуд. Бо он ҳашароти парронро меронданд, то онҳо ба пиёлаҳои шароб наздик нашаванд.<ref>{{Cite web |title=Church Fathers : Apostolic Constitutions, Book VIII |url=https://www.newadvent.org/fathers/07158.htm |access-date=2024-03-30 |website=New Advent}}</ref> Дар аввал, флабелла ҳам дар калисоҳои ғарбӣ ва ҳам шарқӣ<ref>{{Cite journal |last=Feasey |first=H. Philibert |title=The Liturgical Fan |journal=The Antiquary |place=London |volume=37 |date=Feb 1901 |pages=42–44 |url=https://www.proquest.com/openview/d93501a2f0357d66/1?pq-origsite=gscholar&cbl=3029 |access-date=2024-03-30}}</ref> ҳангоми ойинҳои динӣ истифода мешуданд. Аммо тақрибан аз асри XIV корбурди онҳо дар калисои лотинӣ аз байн рафт.<ref>{{Cite journal |last=Tribe |first=Shawn |date=3 июли 2018 |title=A Brief History of the Flabellum |journal=Liturgical Arts Journal |url=https://www.liturgicalartsjournal.com/2018/07/a-brief-history-of-flabellum.html |access-date=2024-03-30 }}</ref> ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Ашёҳои маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] dusz2hr9gq0mizqo13pkgkdttc1ismm 1483495 1483494 2026-08-16T15:41:21Z Zosya95 54344 /* Таърих */ 1483495 wikitext text/x-wiki {{Дар бораи||корбурди таърихии бодбезакҳои маросимҳои ибодати [[Масеҳияти шарқӣ]]|мирваҳа}} [[Акс:Ancient_Egyptian_Fans_and_Oars.png|мини| Флабеллаи Мисри Қадим (дар марказ) ва нақшҳои нилуфар. Коллексияи расмҳои соли 1868, [[Китобхонаи ҷамъиятии Ню-Йорк]]]] '''Флабеллум''' (шакли ҷамъаш '''флабелла''') дар ойинҳои масеҳӣ [[Бодбизан|бодбезакест]], ки аз [[филиз]], [[чарм]], [[абрешим]], пергамент ё пар сохта мешавад. Онро барои дур кардани ҳашарот аз аз роҳиби динӣ ва нону шаробе, ки дар ойини масеҳӣ муқаддас шуморида мешаванд, истифода мебаранд. Ҳамчунин, флабеллум нишонаи эҳтиром ба ҳисоб меравад. Истифодаи чунин бодбезакҳои маросимӣ аз [[Мисри Қадим]] сарчашма мегирад ва як намунааш дар гӯри [[Тутонхомун]] ёфт шудааст. == Таърих == Флабелла аз замонҳои хеле қадим ҳам дар ойинҳои динҳои пеш аз масеҳӣ ва ҳам дар калисои масеҳӣ истифода мешуданд.<ref>{{Cite web |title=Catholic Encyclopedia: Flabellum |url=https://www.newadvent.org/cathen/06089a.htm |access-date=2024-03-30 |website=New Advent}}</ref> Дар китоби асри IV "Қоидаҳои ҳаввориён" гуфта мешавад, ки ду ёвари калисо дар ду тарафи Мизи Муқаддас бодбезак дар даст меистоданд. Бодбезак аз пӯсти тунук, пари [[Товус|товус]] ё матоъи нозук сохта мешуд. Бо он ҳашароти парронро меронданд, то онҳо ба пиёлаҳои шароб наздик нашаванд.<ref>{{Cite web |title=Church Fathers : Apostolic Constitutions, Book VIII |url=https://www.newadvent.org/fathers/07158.htm |access-date=2024-03-30 |website=New Advent}}</ref> Дар аввал, флабелла ҳам дар калисоҳои ғарбӣ ва ҳам шарқӣ<ref>{{Cite journal |last=Feasey |first=H. Philibert |title=The Liturgical Fan |journal=The Antiquary |place=London |volume=37 |date=Feb 1901 |pages=42–44 |url=https://www.proquest.com/openview/d93501a2f0357d66/1?pq-origsite=gscholar&cbl=3029 |access-date=2024-03-30}}</ref> ҳангоми ойинҳои динӣ истифода мешуданд. Аммо тақрибан аз асри XIV корбурди онҳо дар калисои лотинӣ аз байн рафт.<ref>{{Cite journal |last=Tribe |first=Shawn |date=3 июли 2018 |title=A Brief History of the Flabellum |journal=Liturgical Arts Journal |url=https://www.liturgicalartsjournal.com/2018/07/a-brief-history-of-flabellum.html |access-date=2024-03-30 }}</ref> Ба ғайр аз ойинҳои динӣ, флабеллум ҳамчун нишонаи эҳтиром ба усқуфҳо ва шоҳзодагон низ истифода мешуд. Он аввал шакли бодбезак ва баъдтар шакли чатр ё соябонро гирифтааст. Пеш аз тағйироти калисои католикӣ дар солҳои 1960, дар Ватикан ду чунин бодбезакро ҳангоми бо тахти бардоштанӣ бурдани Поп истифода мебурданд. Соли 1902 Поп Леви XIII бодбезакҳои кӯҳнаро ба бевазани Ҷозеф Дрексел ҳадя кард ва ӯ ба ҷояшон ду бодбезаки наву гаронбаҳо дод. Бодбезакҳои кӯҳна баъдтар дар осорхонаи Донишгоҳи Пенсилвания гузошта шуданд, вале соли 1930 ба хонаводаи ӯ баргардонда шуданд. Ин бодбезакҳо аз парҳои калони шутурмурғ сохта шуда, нӯгҳояшон бо пари товус оро дода шудаанд. Дар поёни онҳо нишони Ватикан бо тилло дар рӯи матои сурх дӯхта шудааст. Тоҷи Поп низ бо ёқут ва зумуррад оро дода шудааст. Ҷуфти нави флабелла имрӯз дар осорхонаи Ватикан нигоҳ дошта мешавад. Дар осорхонаи калисои калони Лиссабон низ ду флабелла ва як тахти бардоштанӣ нигоҳ дошта мешаванд. Гумон меравад, ки иҷозаи истифодаи чунин нишонаҳои эҳтиром ба сарони калисои Лиссабон дар замони шоҳи Португалия Жуан V дода шудааст. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Ашёҳои маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] 0ng23uscyo5ftq44mwyvvki8qrfvy1v 1483539 1483495 2026-08-17T06:25:12Z Шухрат Саъдиев 5132 Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. Шумо метавонед ба лоиҳа кӯмак расонед, ба воситаи иловаи гурӯҳҳои буда ва ё эҷоди гурӯҳҳои нав. 1483539 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} {{Дар бораи||корбурди таърихии бодбезакҳои маросимҳои ибодати [[Масеҳияти шарқӣ]]|мирваҳа}} [[Акс:Ancient_Egyptian_Fans_and_Oars.png|мини| Флабеллаи Мисри Қадим (дар марказ) ва нақшҳои нилуфар. Коллексияи расмҳои соли 1868, [[Китобхонаи ҷамъиятии Ню-Йорк]]]] '''Флабеллум''' (шакли ҷамъаш '''флабелла''') дар ойинҳои масеҳӣ [[Бодбизан|бодбезакест]], ки аз [[филиз]], [[чарм]], [[абрешим]], пергамент ё пар сохта мешавад. Онро барои дур кардани ҳашарот аз аз роҳиби динӣ ва нону шаробе, ки дар ойини масеҳӣ муқаддас шуморида мешаванд, истифода мебаранд. Ҳамчунин, флабеллум нишонаи эҳтиром ба ҳисоб меравад. Истифодаи чунин бодбезакҳои маросимӣ аз [[Мисри Қадим]] сарчашма мегирад ва як намунааш дар гӯри [[Тутонхомун]] ёфт шудааст. == Таърих == Флабелла аз замонҳои хеле қадим ҳам дар ойинҳои динҳои пеш аз масеҳӣ ва ҳам дар калисои масеҳӣ истифода мешуданд.<ref>{{Cite web |title=Catholic Encyclopedia: Flabellum |url=https://www.newadvent.org/cathen/06089a.htm |access-date=2024-03-30 |website=New Advent}}</ref> Дар китоби асри IV "Қоидаҳои ҳаввориён" гуфта мешавад, ки ду ёвари калисо дар ду тарафи Мизи Муқаддас бодбезак дар даст меистоданд. Бодбезак аз пӯсти тунук, пари [[Товус|товус]] ё матоъи нозук сохта мешуд. Бо он ҳашароти парронро меронданд, то онҳо ба пиёлаҳои шароб наздик нашаванд.<ref>{{Cite web |title=Church Fathers : Apostolic Constitutions, Book VIII |url=https://www.newadvent.org/fathers/07158.htm |access-date=2024-03-30 |website=New Advent}}</ref> Дар аввал, флабелла ҳам дар калисоҳои ғарбӣ ва ҳам шарқӣ<ref>{{Cite journal |last=Feasey |first=H. Philibert |title=The Liturgical Fan |journal=The Antiquary |place=London |volume=37 |date=Feb 1901 |pages=42–44 |url=https://www.proquest.com/openview/d93501a2f0357d66/1?pq-origsite=gscholar&cbl=3029 |access-date=2024-03-30}}</ref> ҳангоми ойинҳои динӣ истифода мешуданд. Аммо тақрибан аз асри XIV корбурди онҳо дар калисои лотинӣ аз байн рафт.<ref>{{Cite journal |last=Tribe |first=Shawn |date=3 июли 2018 |title=A Brief History of the Flabellum |journal=Liturgical Arts Journal |url=https://www.liturgicalartsjournal.com/2018/07/a-brief-history-of-flabellum.html |access-date=2024-03-30 }}</ref> Ба ғайр аз ойинҳои динӣ, флабеллум ҳамчун нишонаи эҳтиром ба усқуфҳо ва шоҳзодагон низ истифода мешуд. Он аввал шакли бодбезак ва баъдтар шакли чатр ё соябонро гирифтааст. Пеш аз тағйироти калисои католикӣ дар солҳои 1960, дар Ватикан ду чунин бодбезакро ҳангоми бо тахти бардоштанӣ бурдани Поп истифода мебурданд. Соли 1902 Поп Леви XIII бодбезакҳои кӯҳнаро ба бевазани Ҷозеф Дрексел ҳадя кард ва ӯ ба ҷояшон ду бодбезаки наву гаронбаҳо дод. Бодбезакҳои кӯҳна баъдтар дар осорхонаи Донишгоҳи Пенсилвания гузошта шуданд, вале соли 1930 ба хонаводаи ӯ баргардонда шуданд. Ин бодбезакҳо аз парҳои калони шутурмурғ сохта шуда, нӯгҳояшон бо пари товус оро дода шудаанд. Дар поёни онҳо нишони Ватикан бо тилло дар рӯи матои сурх дӯхта шудааст. Тоҷи Поп низ бо ёқут ва зумуррад оро дода шудааст. Ҷуфти нави флабелла имрӯз дар осорхонаи Ватикан нигоҳ дошта мешавад. Дар осорхонаи калисои калони Лиссабон низ ду флабелла ва як тахти бардоштанӣ нигоҳ дошта мешаванд. Гумон меравад, ки иҷозаи истифодаи чунин нишонаҳои эҳтиром ба сарони калисои Лиссабон дар замони шоҳи Португалия Жуан V дода шудааст. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Ашёҳои маросими ибодати Масеҳияти ғарбӣ]] r64oewon99iyup9n5ugl8owkq04gedb Шаблон:Xiphosurida 10 333064 1483497 2026-08-16T15:45:10Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Merostomata|rang=Қатор|latin=Xiphosurida|name=Найзадумҳо}} 1483497 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Merostomata|rang=Қатор|latin=Xiphosurida|name=Найзадумҳо}} fkdoizuzipcr06ox5xdl2ai8gqmlm4x Шаблон:Merostomata 10 333065 1483498 2026-08-16T15:46:48Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Chelicerata|latin = Merostomata|rang = Синф|name = Меристомаҳо}} 1483498 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Chelicerata|latin = Merostomata|rang = Синф|name = Меристомаҳо}} bn5ddfofp6ulb5cdy7ik3ykmdo995w7 Шаблон:Chelicerata 10 333066 1483499 2026-08-16T15:47:43Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Arthropoda|latin = Chelicerata|rang = Зертип|name = Нешчанголҳо}} 1483499 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Arthropoda|latin = Chelicerata|rang = Зертип|name = Нешчанголҳо}} of01y3jdgt3ifmfjzjdu28zp9bszkaa Шаблон:Дин 10 333067 1483501 2026-08-16T16:25:56Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропология религии]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Религиоведение]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Общие концепции |феҳ... 1483501 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропология религии]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Религиоведение]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Общие концепции |феҳрист1 = * [[Агностицизм]] * [[Апатеизм]] * [[Атеизм]] * [[Деизм]] * [[Игностицизм]] * [[Итсизм]] * [[Омнизм]] * [[Панентеизм]] * [[Пантеизм]] * [[Пандеизм]] * [[Политеизм]] * [[Монотеизм]] * [[Нетеизм]] * [[Теизм]] |сарлавҳа2 = [[Дуализм (религия)|Дуалистические религии]] |феҳрист2 = * [[Зардуштӣ]] * [[Мандеизм]] |сарлавҳа3 = [[Динҳои иброҳимӣ]] |феҳрист3 = * [[Ислам]] * [[Иудаизм]] * [[Христианство]] ** [[Восточное христианство|Восточное]] ** [[Западное христианство|Западное]] |сарлавҳа4 = {{нп|Восточные религии|||Eastern religions}} |феҳрист4 = {{Подгруппы навигационной таблицы |гурӯҳ1 = [[Индийские религии|Индийские]] |феҳрист1 = * [[Буддизм]] * [[Джайнизм]] * [[Индуизм]] * [[Сикхизм]] |группа2 = {{нп|Восточноазиатские религии|Восточноазиатские||East Asian religions}} |феҳрист2 = * [[Даосизм]] * [[Конфуцианство]] * [[Синтоизм]] }} | группа5 = [[Религиозный синкретизм|Синкретические религии]] | феҳрист5 = * [[Бахаи]] * [[Езидизм]] * [[Манихейство]] * [[Синто-буддийский синкретизм|Симбуцу-сюго]] * [[Три учения]] * [[Новое религиозное движение|Новые религиозные движения]] | группа6 = [[Религиозные термины|Основные понятия]] | феҳрист6 = * [[Алтарь]] * [[Бог]] * [[Вера]] * [[Грех]] * [[Догмат|Догма]] * [[Дух (философия)|Дух]] * [[Душа]] * [[Жизнь после смерти]] * [[Загробный мир]] * [[Заповедь]] * [[Религиозный культ|Культ]] * [[Обряд]] * [[Религиозный опыт|Опыт]] * [[Откровение]] * [[Священное Писание|Писание]] * [[Ритуал]] * [[Сакральность]] * [[Святилище]] * [[Судьба]] * [[Храм]] |внизу = * [[Определение религии]] * [[Список религий]] * [[Теории религии]] * [[Численность последователей основных религий|Численность последователей]] * {{icon|Category}} [[:Категория:Религия|Категория:Религия]] * [[Файл:Portal.svg|16px]] [[Портал:Религия]] }} <noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Дин]] </noinclude> q9w54wp0i22syec6zyhtec2ggpvga47 1483502 1483501 2026-08-16T16:26:12Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Шаблон:Религия]] to [[Шаблон:Дин]] 1483501 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропология религии]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Религиоведение]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Общие концепции |феҳрист1 = * [[Агностицизм]] * [[Апатеизм]] * [[Атеизм]] * [[Деизм]] * [[Игностицизм]] * [[Итсизм]] * [[Омнизм]] * [[Панентеизм]] * [[Пантеизм]] * [[Пандеизм]] * [[Политеизм]] * [[Монотеизм]] * [[Нетеизм]] * [[Теизм]] |сарлавҳа2 = [[Дуализм (религия)|Дуалистические религии]] |феҳрист2 = * [[Зардуштӣ]] * [[Мандеизм]] |сарлавҳа3 = [[Динҳои иброҳимӣ]] |феҳрист3 = * [[Ислам]] * [[Иудаизм]] * [[Христианство]] ** [[Восточное христианство|Восточное]] ** [[Западное христианство|Западное]] |сарлавҳа4 = {{нп|Восточные религии|||Eastern religions}} |феҳрист4 = {{Подгруппы навигационной таблицы |гурӯҳ1 = [[Индийские религии|Индийские]] |феҳрист1 = * [[Буддизм]] * [[Джайнизм]] * [[Индуизм]] * [[Сикхизм]] |группа2 = {{нп|Восточноазиатские религии|Восточноазиатские||East Asian religions}} |феҳрист2 = * [[Даосизм]] * [[Конфуцианство]] * [[Синтоизм]] }} | группа5 = [[Религиозный синкретизм|Синкретические религии]] | феҳрист5 = * [[Бахаи]] * [[Езидизм]] * [[Манихейство]] * [[Синто-буддийский синкретизм|Симбуцу-сюго]] * [[Три учения]] * [[Новое религиозное движение|Новые религиозные движения]] | группа6 = [[Религиозные термины|Основные понятия]] | феҳрист6 = * [[Алтарь]] * [[Бог]] * [[Вера]] * [[Грех]] * [[Догмат|Догма]] * [[Дух (философия)|Дух]] * [[Душа]] * [[Жизнь после смерти]] * [[Загробный мир]] * [[Заповедь]] * [[Религиозный культ|Культ]] * [[Обряд]] * [[Религиозный опыт|Опыт]] * [[Откровение]] * [[Священное Писание|Писание]] * [[Ритуал]] * [[Сакральность]] * [[Святилище]] * [[Судьба]] * [[Храм]] |внизу = * [[Определение религии]] * [[Список религий]] * [[Теории религии]] * [[Численность последователей основных религий|Численность последователей]] * {{icon|Category}} [[:Категория:Религия|Категория:Религия]] * [[Файл:Portal.svg|16px]] [[Портал:Религия]] }} <noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Дин]] </noinclude> q9w54wp0i22syec6zyhtec2ggpvga47 1483505 1483502 2026-08-16T21:08:41Z Zosya95 54344 1483505 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропология религии]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Религиоведение]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Фаҳмишҳои умумӣ |феҳрист1 = * [[Агностисизм]] * [[Апатеизм]] * [[Атеизм]] * [[Деизм]] * [[Игностисизм]] * [[Итсизм]] * [[Омнизм]] * [[Панентеизм]] * [[Пантеизм]] * [[Пандеизм]] * [[Бисёрхудоӣ]] * [[Якхудоӣ]] * [[Нетеизм]] * [[Худобоварӣ]] |сарлавҳа2 = [[Дуализм (религия)|Дуалистические религии]] |феҳрист2 = * [[Зардуштӣ]] * [[Мандеизм]] |сарлавҳа3 = [[Динҳои иброҳимӣ]] |феҳрист3 = * [[Ислом]] * [[Яҳудият]] * [[Масеҳият]] ** [[Восточное христианство|Шарқӣ]] ** [[Западное христианство|Ғарбӣ]] |сарлавҳа4 = {{нп|Восточные религии|||Eastern religions}} |феҳрист4 = {{Подгруппы навигационной таблицы |гурӯҳ1 = [[Индийские религии|Индийские]] |феҳрист1 = * [[Буддоӣ]] * [[Джайнизм]] * [[Индуизм]] * [[Сикхизм]] |гурӯҳ2 = {{нп|Восточноазиатские религии|Восточноазиатские||East Asian religions}} |феҳрист2 = * [[Даосизм]] * [[Конфуцианство]] * [[Синтоизм]] }} |гурӯҳ5 = [[Религиозный синкретизм|Синкретические религии]] | феҳрист5 = * [[Баҳоия]] * [[Эзидӣ]] * [[Монавия]] * [[Синто-буддийский синкретизм|Симбуцу-сюго]] * [[Три учения]] * [[Новое религиозное движение|Новые религиозные движения]] |гурӯҳ6 = [[Религиозные термины|Основные понятия]] | феҳрист6 = * [[Алтарь]] * [[Бог]] * [[Вера]] * [[Грех]] * [[Догмат|Догма]] * [[Дух (философия)|Дух]] * [[Душа]] * [[Жизнь после смерти]] * [[Загробный мир]] * [[Заповедь]] * [[Религиозный культ|Культ]] * [[Обряд]] * [[Религиозный опыт|Опыт]] * [[Откровение]] * [[Священное Писание|Писание]] * [[Ритуал]] * [[Сакральность]] * [[Святилище]] * [[Судьба]] * [[Храм]] |поёнӣ = * [[Определение религии]] * [[Список религий]] * [[Теории религии]] * [[Численность последователей основных религий|Численность последователей]] * {{icon|Category}} [[:Категория:Религия|Категория:Религия]] * [[Акс:Portal.svg|16px]] [[Портал:Дин]] }} <noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Дин]] </noinclude> 9et8fn0xuh32kdgl7wllgltzav2v80u 1483507 1483505 2026-08-16T21:25:17Z Zosya95 54344 1483507 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропология религии]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Религиоведение]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Фаҳмишҳои умумӣ |феҳрист1 = * [[Агностисизм]] * [[Апатеизм]] * [[Атеизм]] * [[Деизм]] * [[Игностисизм]] * [[Итсизм]] * [[Омнизм]] * [[Панентеизм]] * [[Пантеизм]] * [[Пандеизм]] * [[Бисёрхудоӣ]] * [[Якхудоӣ]] * [[Нетеизм]] * [[Худобоварӣ]] |сарлавҳа2 = [[Дуализм (религия)|Дуалистические религии]] |феҳрист2 = * [[Зардуштӣ]] * [[Мандеизм]] |сарлавҳа3 = [[Динҳои иброҳимӣ]] |феҳрист3 = * [[Ислом]] * [[Яҳудият]] * [[Масеҳият]] ** [[Масеҳияти шарқӣ|шарқӣ]] ** [[Масеҳияти ғарбӣ|ғарбӣ]] |сарлавҳа4 = {{нп|Восточные религии|||Eastern religions}} |феҳрист4 = {{Зергурӯҳи ҷадвали новбарӣ |гурӯҳ1 = [[Индийские религии|Ҳиндӣ]] |феҳрист1 = * [[Буддоӣ]] * [[Джайнизм]] * [[Ҳиндуия]] * [[Оини Сикх]] |гурӯҳ2 = {{нп|Восточноазиатские религии|Восточноазиатские||East Asian religions}} |феҳрист2 = * [[Даосизм]] * [[Конфуцианство]] * [[Синтоизм]] }} |гурӯҳ5 = [[Религиозный синкретизм|Синкретические религии]] | феҳрист5 = * [[Баҳоия]] * [[Эзидӣ]] * [[Монавия]] * [[Синто-буддийский синкретизм|Симбуцу-сюго]] * [[Три учения]] * [[Новое религиозное движение|Новые религиозные движения]] |гурӯҳ6 = [[Религиозные термины|Основные понятия]] | феҳрист6 = * [[Алтарь]] * [[Худо]] * [[Вера]] * [[Гуноҳ]] * [[Догмат|Догма]] * [[Дух (философия)|Дух]] * [[Душа]] * [[Жизнь после смерти]] * [[Загробный мир]] * [[Заповедь]] * [[Религиозный культ|Культ]] * [[Обряд]] * [[Религиозный опыт|Опыт]] * [[Откровение]] * [[Священное Писание|Писание]] * [[Ритуал]] * [[Сакральность]] * [[Святилище]] * [[Судьба]] * [[Храм]] |поёнӣ = * [[Определение религии]] * [[Список религий]] * [[Теории религии]] * [[Численность последователей основных религий|Численность последователей]] * {{icon|Category}} [[:Категория:Религия|Категория:Религия]] * [[Акс:Portal.svg|16px]] [[Портал:Дин]] }} <noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Дин]] </noinclude> pep35m2lp8i0d6rsdes62v2qs0bdh8u 1483540 1483507 2026-08-17T06:27:50Z Шухрат Саъдиев 5132 Гурӯҳ пайвадкунанда нест. Кобед ва гузоред 1483540 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропология религии]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Религиоведение]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Фаҳмишҳои умумӣ |феҳрист1 = * [[Агностисизм]] * [[Апатеизм]] * [[Атеизм]] * [[Деизм]] * [[Игностисизм]] * [[Итсизм]] * [[Омнизм]] * [[Панентеизм]] * [[Пантеизм]] * [[Пандеизм]] * [[Бисёрхудоӣ]] * [[Якхудоӣ]] * [[Нетеизм]] * [[Худобоварӣ]] |сарлавҳа2 = [[Дуализм (религия)|Дуалистические религии]] |феҳрист2 = * [[Зардуштӣ]] * [[Мандеизм]] |сарлавҳа3 = [[Динҳои иброҳимӣ]] |феҳрист3 = * [[Ислом]] * [[Яҳудият]] * [[Масеҳият]] ** [[Масеҳияти шарқӣ|шарқӣ]] ** [[Масеҳияти ғарбӣ|ғарбӣ]] |сарлавҳа4 = {{нп|Восточные религии|||Eastern religions}} |феҳрист4 = {{Зергурӯҳи ҷадвали новбарӣ |гурӯҳ1 = [[Индийские религии|Ҳиндӣ]] |феҳрист1 = * [[Буддоӣ]] * [[Джайнизм]] * [[Ҳиндуия]] * [[Оини Сикх]] |гурӯҳ2 = {{нп|Восточноазиатские религии|Восточноазиатские||East Asian religions}} |феҳрист2 = * [[Даосизм]] * [[Конфуцианство]] * [[Синтоизм]] }} |гурӯҳ5 = [[Религиозный синкретизм|Синкретические религии]] | феҳрист5 = * [[Баҳоия]] * [[Эзидӣ]] * [[Монавия]] * [[Синто-буддийский синкретизм|Симбуцу-сюго]] * [[Три учения]] * [[Новое религиозное движение|Новые религиозные движения]] |гурӯҳ6 = [[Религиозные термины|Основные понятия]] | феҳрист6 = * [[Алтарь]] * [[Худо]] * [[Вера]] * [[Гуноҳ]] * [[Догмат|Догма]] * [[Дух (философия)|Дух]] * [[Душа]] * [[Жизнь после смерти]] * [[Загробный мир]] * [[Заповедь]] * [[Религиозный культ|Культ]] * [[Обряд]] * [[Религиозный опыт|Опыт]] * [[Откровение]] * [[Священное Писание|Писание]] * [[Ритуал]] * [[Сакральность]] * [[Святилище]] * [[Судьба]] * [[Храм]] |поёнӣ = * [[Определение религии]] * [[Список религий]] * [[Теории религии]] * [[Численность последователей основных религий|Численность последователей]] * {{icon|Category}} [[:Категория:Религия|Категория:Религия]] * [[Акс:Portal.svg|16px]] [[Портал:Дин]] }} <noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Дин]] </noinclude> 7gnmw9y9x5zk3xok05wx44nhfg8ylsa Шаблон:Религия 10 333068 1483503 2026-08-16T16:26:12Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Шаблон:Религия]] to [[Шаблон:Дин]] 1483503 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Дин]] orcyvs2pbkkflq80tpi2u99bdwuiuk5 Масеҳияти шарқӣ 0 333069 1483506 2026-08-16T21:15:19Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1367904141|Eastern Christianity]]" сохта шудааст 1483506 wikitext text/x-wiki [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. [[Гурӯҳ:Масеҳияти шарқӣ]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] h3oyd17804wh1pk52sdggeablh78pyw 1483508 1483506 2026-08-16T21:27:22Z Zosya95 54344 1483508 wikitext text/x-wiki [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. [[Гурӯҳ:Масеҳияти шарқӣ]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] {{Дин}} h0k7frbjz99rw8i2tkse0dft7cwvv9b 1483543 1483508 2026-08-17T06:36:08Z Шухрат Саъдиев 5132 Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. 1483543 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' — гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Масеҳияти шарқӣ]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] {{Дин}} p4y8kyoagz73n5730rumvmlyzkha6ky 1483563 1483543 2026-08-17T09:35:08Z Zosya95 54344 1483563 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' — гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] {{Дин}} mrfw784v6lf7n7wrmsflx3m4add5ng0 1483567 1483563 2026-08-17T09:40:53Z Zosya95 54344 1483567 wikitext text/x-wiki [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' — гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Равияҳои асосии масеҳият]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] {{Дин}} 3pa3fpzaes1vhdnimzs6cchrg9zn5y2 1483568 1483567 2026-08-17T09:44:25Z Zosya95 54344 1483568 wikitext text/x-wiki [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' — гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. [[Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият]] [[Гурӯҳ:Масеҳият]] {{Дин}} b67udknhzpougges2tgy10o91dlpf2n 1483596 1483568 2026-08-17T10:31:58Z Zosya95 54344 1483596 wikitext text/x-wiki [[Акс:Jerusalem_Holy-Sepulchre_Jesus-Detail-01.png|мини|250x250пкс| [[Исо]] дар гунбази болои католикон дар қабри муқаддаси [[Уршалим]] тасвир шудааст; санъати масеҳияти шарқӣ]] '''Масеҳияти шарқӣ''' — гурӯҳи равияҳо ва [[Калисои масеҳӣ|калисоҳои]] масеҳиро дар бар мегирад, ки дар замонҳои қадим дар бахши шарқии [[баҳри Миёназамин]] ва сарзаминҳои шарқ, ҷануб ва шимоли он ба вуҷуд омадаанд. Масеҳияти шарқӣ номи як калисо ё як равияи динӣ нест, балки номи умумӣ барои чандин равия ва калисои масеҳӣ мебошад. Он аз [[Масеҳияти ғарбӣ]] фарқ карда мешавад, чун Масеҳияти ғарбӣ равияҳо ва калисоҳоеро дар бар мегирад, ки бештар дар сарзаминҳои ғарбии баҳри Миёназамин ба вуҷуд омадаанд. [[Гурӯҳ:Масеҳияти шарқӣ]] {{Дин}} tksof2jebr4poardws66kif515dbf16 Шаблон:Парчами Сарзамини Баскҳо 10 333070 1483513 2026-08-17T00:35:32Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи нав: [[Акс:Flag of the Basque Country.svg|border|{{{1|22px}}}|Парчами Сарзамини Баскҳо]]<noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Парчамҳои Испониё|Сарзамини Баскҳо]] </noinclude> 1483513 wikitext text/x-wiki [[Акс:Flag of the Basque Country.svg|border|{{{1|22px}}}|Парчами Сарзамини Баскҳо]]<noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Парчамҳои Испониё|Сарзамини Баскҳо]] </noinclude> e3z4q717ae2t21s175ywjfaqxhhbkga Боязиди I 0 333071 1483521 2026-08-17T05:08:01Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], Мақдун... 1483521 wikitext text/x-wiki '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] bcjw26ayuus5yh65ke4nxn3ajs5ychk 1483527 1483521 2026-08-17T05:49:19Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483527 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | ном = Боязиди I Ёлдирим | акс = Bayezid the Thunderbolt.jpg | тавсифи акс = [[Туғро]]и Боязиди I | давраи ҳукмронӣ = тобистони [[1389]] — [[20 июл]]и [[1402]] | пешгузашта = [[Муроди I]] | ворис = [[Сулаймон Челеби]] | санаи таваллуд = [[1354]] ё [[1360]] | ҷои таваллуд = [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = [[8 март]]и [[1403]] | ҷои вафот = [[Бурса]], [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Улу (Бурса)|Масҷиди Улу]], [[Бурса]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Муроди I]] | модар = [[Гулчичак-хотун]] | фарзандон = [[Сулаймон Челеби]], [[Исо Челеби]], [[Муҳаммади I (султони Усмонӣ)|Муҳаммади I]], [[Мӯсо Челеби]], [[Мурод Челеби]], [[Қосим Челеби]], [[Юсуф Челеби]] | ҳамсар = [[Давлат-хотун]] ва дигарон{{гузариш|Оила}} | имзо = | монограмма = Tughra of Bayezid I.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] l00x77zf1twz8g5a79l5q85iipnbqmi 1483528 1483527 2026-08-17T05:49:49Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483528 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | ном = Боязиди I Йилдирим | акс = Bayezid the Thunderbolt.jpg | тавсифи акс = [[Туғро]]и Боязиди I | давраи ҳукмронӣ = тобистони [[1389]] — [[20 июл]]и [[1402]] | пешгузашта = [[Муроди I]] | ворис = [[Сулаймон Челеби]] | санаи таваллуд = [[1354]] ё [[1360]] | ҷои таваллуд = [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = [[8 март]]и [[1403]] | ҷои вафот = [[Бурса]], [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Улу (Бурса)|Масҷиди Улу]], [[Бурса]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Муроди I]] | модар = [[Гулчичак-хотун]] | фарзандон = [[Сулаймон Челеби]], [[Исо Челеби]], [[Муҳаммади I (султони Усмонӣ)|Муҳаммади I]], [[Мӯсо Челеби]], [[Мурод Челеби]], [[Қосим Челеби]], [[Юсуф Челеби]] | ҳамсар = [[Давлат-хотун]] ва дигарон{{гузариш|Оила}} | имзо = | монограмма = Tughra of Bayezid I.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] puvzng542atrwpf2tmc52oto7y6vpcj 1483530 1483528 2026-08-17T05:54:05Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483530 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | ном = Боязиди I Йилдирим | акс = Bayezid the Thunderbolt.jpg | тавсифи акс = [[Туғро]]и Боязиди I | давраи ҳукмронӣ = тобистони [[1389]] — [[20 июл]]и [[1402]] | пешгузашта = [[Муроди I]] | ворис = [[Сулаймон Челеби]] | санаи таваллуд = [[1354]] ё [[1360]] | ҷои таваллуд = [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = [[8 март]]и [[1403]] | ҷои вафот = [[Бурса]], [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Улу (Бурса)|Масҷиди Улу]], [[Бурса]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Муроди I]] | модар = [[Гулчичак-хотун]] | фарзандон = [[Сулаймон Челеби]], [[Исо Челеби]], [[Муҳаммади I (султони Усмонӣ)|Муҳаммади I]], [[Мӯсо Челеби]], [[Мурод Челеби]], [[Қосим Челеби]], [[Юсуф Челеби]] | ҳамсар = [[Давлат-хотун]] ва дигарон | имзо = | монограмма = Tughra of Bayezid I.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 8wv1goaiwpp4nokazyug32jgfd02j9g 1483531 1483530 2026-08-17T05:56:13Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483531 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | ном = Боязиди I Йилдирим | тавсифи акс = [[Туғро]]и Боязиди I | давраи ҳукмронӣ = тобистони [[1389]] — [[20 июл]]и [[1402]] | пешгузашта = [[Муроди I]] | ворис = [[Сулаймон Челеби]] | санаи таваллуд = [[1354]] ё [[1360]] | ҷои таваллуд = [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = [[8 март]]и [[1403]] | ҷои вафот = [[Бурса]], [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Улу (Бурса)|Масҷиди Улу]], [[Бурса]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Муроди I]] | модар = [[Гулчичак-хотун]] | фарзандон = [[Сулаймон Челеби]], [[Исо Челеби]], [[Муҳаммади I (султони Усмонӣ)|Муҳаммади I]], [[Мӯсо Челеби]], [[Мурод Челеби]], [[Қосим Челеби]], [[Юсуф Челеби]] | ҳамсар = [[Давлат-хотун]] ва дигарон | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] 7nm59edlc6w2t4krl1fouckwgoz1yf0 1483532 1483531 2026-08-17T05:57:14Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483532 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] sems6aoi7vevdwyse7zlp12xwaenpe3 1483533 1483532 2026-08-17T05:58:04Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483533 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] aq8uxuyyo5webiyiu9cj86tyip9phw4 1483541 1483533 2026-08-17T06:30:17Z Шухрат Саъдиев 5132 Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. 1483541 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} {{Шахсият}} '''Боязиди I''' , '''Йилдирим''' (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз [[Имперотурии Усмонӣ|сулолаи ''Усмониён''.]] == Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ == Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо [[Сербия]] (1389), [[Булғористон|Булғория]], [[Мақдунияи Шимолӣ|Македония]], [[Босния|Бос­ния]], [[Фессалия,]] [[Маҷо­ристонро]] (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар [[нимҷазираи Балкан]] мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи [[Маҷористон|Маҷорис­тон]] Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати ''Те­мур'' рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид. == Муносибат бо Темур == Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Фурӯзодагони Музаффар чианд? Зи насли кадому нажоди кианд? Ду-се суст тоҷики нокардакор, Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор? </poem>|сарчашма=}} == Ҷанги Анқара ва асорат == Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди I|3|муаллиф=Ҳ. Камол. }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 8 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1403]] [[Гурӯҳ:Хонадони Усмонӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] kutr057igvce582nibje1bct9uzma2q Боязиди II 0 333072 1483524 2026-08-17T05:32:37Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151), писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти... 1483524 wikitext text/x-wiki '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151), писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] [[Гурӯҳ::Даргузаштагони Истанбул]] pod87xqasdo7ykzestrjyxvwceeciyt 1483525 1483524 2026-08-17T05:40:44Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483525 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | парчам = | ном = Боязиди II | номи аслӣ = {{lang-ota|بايزيد ثانى|Bâyezîd-i sânî}} | акс = II Bayezit.jpg | барг = | тавсифи акс = Миниатюра бо тасвири султони усмонӣ Боязиди II. | давраи ҳукмронӣ = [[22 май]]и [[1481]] — [[24 апрел]]и [[1512]] | пешгузашта = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | ворис = [[Селими I]] | санаи таваллуд = 3.12.1447 | ҷои таваллуд = {{Ҷои таваллуд|Дидимотика}}, [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = 26.05.1512 | ҷои вафот = [[Бӯюкчекмеҷе]], {{МС|Истамбул}}, [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Боязид]], [[Истамбул]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | модар = [[Гулбаҳор-хотун (модари Боязиди II)|Гулбаҳор-хотун]] | фарзандон = [[Селими I]] ва диг.{{гузариш|Оила}} | ҳамсар = 1. [[Нигор-хотун]]<br>2. [[Ширин-хотун]]<br>3. [[Гулрӯҳ-хотун]]<br>4. [[Булбул-хотун]]<br>5. [[Ҳуснюшоҳ-хотун]]<br>6. [[Гулбаҳор-хотун]]<br>7. [[Фероҳшоҳ-хотун]]<br>8. [[Оиша-хотун (ҳамсари Боязиди II)|Оиша-хотун]] | имзо = — | монограмма = Tughra of Bayezid II.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} [[Акс:Territorial changes of the Ottoman Empire 1481.jpg|мини|380x380пкс|Империяи Усмонӣ дар соли аввали салтанати Боязиди II]] {{Дигар маъноҳо|Боязид}} {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | парчам = | ном = Боязиди II | номи аслӣ = {{lang-ota|بايزيد ثانى|Bâyezîd-i sânî}} | акс = II Bayezit.jpg | барг = | тавсифи акс = Миниатюра бо тасвири султони усмонӣ Боязиди II. | давраи ҳукмронӣ = [[22 май]]и [[1481]] — [[24 апрел]]и [[1512]] | пешгузашта = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | ворис = [[Селими I]] | санаи таваллуд = 3.12.1447 | ҷои таваллуд = {{Ҷои таваллуд|Дидимотика}}, [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = 26.05.1512 | ҷои вафот = [[Бӯюкчекмеҷе]], {{МС|Истамбул}}, [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Боязид]], [[Истамбул]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | модар = [[Гулбаҳор-хотун (модари Боязиди II)|Гулбаҳор-хотун]] | фарзандон = [[Селими I]] ва диг.{{гузариш|Оила}} | ҳамсар = 1. [[Нигор-хотун]]<br>2. [[Ширин-хотун]]<br>3. [[Гулрӯҳ-хотун]]<br>4. [[Булбул-хотун]]<br>5. [[Ҳуснюшоҳ-хотун]]<br>6. [[Гулбаҳор-хотун]]<br>7. [[Фероҳшоҳ-хотун]]<br>8. [[Оиша-хотун (ҳамсари Боязиди II)|Оиша-хотун]] | имзо = — | монограмма = Tughra of Bayezid II.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} [[Акс:Territorial changes of the Ottoman Empire 1481.jpg|мини|380x380пкс|Империяи Усмонӣ дар соли аввали салтанати Боязиди II]] [[Акс:Mengli bayezid.jpg|мини|262пкс|Хони Қрим [[Менгли I Герай|Менгли Герей]] дар дарбори султон Боязиди II]] '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] [[Гурӯҳ::Даргузаштагони Истанбул]] 1kqeay40bxoupnya6udacv0psp6g7d0 1483526 1483525 2026-08-17T05:42:50Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483526 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | парчам = | ном = Боязиди II | номи аслӣ = {{lang-ota|بايزيد ثانى|Bâyezîd-i sânî}} | акс = II Bayezit.jpg | барг = | тавсифи акс = Миниатюра бо тасвири султони усмонӣ Боязиди II. | давраи ҳукмронӣ = [[22 май]]и [[1481]] — [[24 апрел]]и [[1512]] | пешгузашта = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | ворис = [[Селими I]] | санаи таваллуд = 3.12.1447 | ҷои таваллуд = {{Ҷои таваллуд|Дидимотика}}, [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = 26.05.1512 | ҷои вафот = [[Бӯюкчекмеҷе]], {{МС|Истамбул}}, [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Боязид]], [[Истамбул]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | модар = [[Гулбаҳор-хотун (модари Боязиди II)|Гулбаҳор-хотун]] | фарзандон = [[Селими I]] ва диг.{{гузариш|Оила}} | ҳамсар = 1. [[Нигор-хотун]]<br>2. [[Ширин-хотун]]<br>3. [[Гулрӯҳ-хотун]]<br>4. [[Булбул-хотун]]<br>5. [[Ҳуснюшоҳ-хотун]]<br>6. [[Гулбаҳор-хотун]]<br>7. [[Фероҳшоҳ-хотун]]<br>8. [[Оиша-хотун (ҳамсари Боязиди II)|Оиша-хотун]] | имзо = — | монограмма = Tughra of Bayezid II.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} [[Акс:Territorial changes of the Ottoman Empire 1481.jpg|мини|380x380пкс|Империяи Усмонӣ дар соли аввали салтанати Боязиди II]] '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] [[Гурӯҳ::Даргузаштагони Истанбул]] 7af06qteli7alvtlpvexaxai0u3jgn0 1483529 1483526 2026-08-17T05:52:04Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483529 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | мансаб = [[Султони Усмонӣ]] | парчам = | ном = Боязиди II | номи аслӣ = {{lang-ota|بايزيد ثانى|Bâyezîd-i sânî}} | акс = II Bayezit.jpg | барг = | тавсифи акс = Миниатюра бо тасвири султони усмонӣ Боязиди II. | давраи ҳукмронӣ = [[22 май]]и [[1481]] — [[24 апрел]]и [[1512]] | пешгузашта = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | ворис = [[Селими I]] | санаи таваллуд = 3.12.1447 | ҷои таваллуд = {{Ҷои таваллуд|Дидимотика}}, [[Империяи Усмонӣ]] | санаи вафот = 26.05.1512 | ҷои вафот = [[Бӯюкчекмеҷе]], {{МС|Истамбул}}, [[Империяи Усмонӣ]] | ҷои дафн = [[Масҷиди Боязид]], [[Истамбул]] | сулола = [[Осмониён]] | падар = [[Мӯҳаммади II (султони Усмонӣ)|Мӯҳаммади II]] | модар = [[Гулбаҳор-хотун (модари Боязиди II)|Гулбаҳор-хотун]] | фарзандон = [[Селими I]] ва диг.{{гузариш|Оила}} | ҳамсар = 1. [[Нигор-хотун]]<br>2. [[Ширин-хотун]]<br>3. [[Гулрӯҳ-хотун]]<br>4. [[Булбул-хотун]]<br>5. [[Ҳуснюшоҳ-хотун]]<br>6. [[Гулбаҳор-хотун]]<br>7. [[Фероҳшоҳ-хотун]]<br>8. [[Оиша-хотун (ҳамсари Боязиди II)|Оиша-хотун]] | имзо = — | монограмма = Tughra of Bayezid II.JPG | барги монограмма = 180px | номи монограмма = [[Туғро]] | Викитека = }} [[Акс:Territorial changes of the Ottoman Empire 1481.jpg|мини|380x380пкс|Империяи Усмонӣ дар соли аввали салтанати Боязиди II]] '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] kchgv775wojlrbcirargsa92bccrdrb 1483534 1483529 2026-08-17T05:59:04Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483534 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] 6b03ioydc08ebu1lrp5r5t32aik2oq9 1483535 1483534 2026-08-17T05:59:27Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483535 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] 7ocq7a4t7ydv3s5kpfbc5kmfp48tjzu 1483542 1483535 2026-08-17T06:32:00Z Шухрат Саъдиев 5132 Дар ин мақола гурӯҳҳои мавзуотӣ илова нашудааст. 1483542 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} {{Шахсият}} '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] 1h3r82yw0fjrj3da1ouzsnc12szepxj 1483552 1483542 2026-08-17T08:43:12Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483552 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] [[Гурӯҳ:]] przh89c5r5u046jkqcxh6g535wf4418 1483553 1483552 2026-08-17T08:43:44Z Rabboni Hakimzoda 123692 1483553 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Боязиди II''' (1447–26.5.1512), султони империяи Усмониён (1481–151) — писари калони султон Муҳаммади II ва ҳамзамони шоҳ Исмоили I Сафавӣ. == Ҳаёт ва фаъолияти сиёсӣ == Боязид аз рӯйи эътиқоди афзун ва пуштибонии тариқати динӣ лақаби «Валӣ»-ро соҳиб шудааст. == Фаъолияти ҳарбӣ == Боязид ҳангоми рақобаташ барои тахту тоҷ бо бародараш Ҷам ба пуштибонии сипоҳиёни яккачини яничарҳо такя намуда, соли 1482 ҷонибдорони ӯро шикаст медиҳад. Бародараш ночор ба Аврупо фирор намуда, бо дастгирии ҳукуматдорони Венетсия ва дигар кишварҳои аврупоӣ сӯйи Истанбул борҳо таҳдид ва кӯшиши лашкаркашӣ мекунад. То лаҳзаи марги Ҷам (1495) байни бародарон барои тахту тоҷ рақобат идома дошт. Боязид барои боз гардондани заминҳои музофоти Далматсия ва ҳудудҳои Эгей бо Венесия ҷанги 4-сола бурда (1499–1503), нерӯҳои хушкигард ва баҳрии онҳоро шикаст медиҳад ва қисмати Юнони Ҷанубиро пурра забт мекунад. Дертар ӯ мавқеи империяи Усмониёнро дар қисмати ҷануби шарқии Аврупо (Босния, Герсоговина, Мол­дова) вусъат мебахшад. Ӯ бо Маҷористон ва Лаҳистон низ набардҳои пайгирона бурда, соли 1501 мавқеи империяи Усмониёнро дар соҳилҳои шарқии Баҳри Сиёҳ устувор менамояд. Ва мамолики Миср ва Сурияро таҳти васоят оварда, бо сулолаи Сафавиёни Эрон барои мустаҳкам намудани ҳу­дудҳои марзӣ муборизаҳои ошкору ниҳон мебурд. == Фаъолияти фарҳанги ва динӣ == Мутоби­қи маълумоти «Таърихи Оламорои Аббосӣ», Боязид ба шоир ва мутафаккири маъруф Ҷомӣ таваҷҷуҳи хосса дошта, ба фар­ҳанги форсӣ ва мазҳаби ҳанафӣ арҷ мегузошт. Боязид айни ҳол таърихнигор Камол Пошозодаро ба таълифи таърихи империяи Усмониён водор кардааст. Дар Истанбул ва Андрианопол чандин масҷиди ҷомеъ бунёд кардааст, ки яке аз онҳо масҷиди ҷомеи Боязид мебошад. == Даргузашт == Бар асари ноороми­ҳои поини умр, ки байни писаронаш сар зада буд, ӯ моҳи апрели 1512 тахту тоҷро ба писараш Салими I (1512–1520) вогузор намуда, баъди ду моҳ мефавтад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боязиди II|3|муаллиф=Б. Абдураҳмонов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 3 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1447]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 26 май]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1512]] 7ocq7a4t7ydv3s5kpfbc5kmfp48tjzu Гулистон (шаҳр) 0 333073 1483557 2026-08-17T08:51:55Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Гулистон (шаҳр)]] to [[Қайроққум]]: Revert 1483557 wikitext text/x-wiki #равона [[Қайроққум]] r5mekd7mxe8t379svbvdqqezwm35gxe Унаи Симон 0 333074 1483561 2026-08-17T09:30:58Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи нав: {{Футболбоз |ном = Унаи Симон |ҷинс = м |номи пурра = Унаи Симон Мендибил<br>({{lang2|eu|es|Unai Simón Mendibil}}) |лақаб = |тасвир = Unai Simón.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 11.06.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Витория-Гастейс}}, [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |та... 1483561 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Унаи Симон |ҷинс = м |номи пурра = Унаи Симон Мендибил<br>({{lang2|eu|es|Unai Simón Mendibil}}) |лақаб = |тасвир = Unai Simón.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 11.06.1997 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Витория-Гастейс}}, [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 190 |вазн = |мавқеъ = [[Дарвозабон (футбол)| дарвозабон]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Атлетик Билбао]]» |шумора = 1 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2010–2011|{{Парчами Испания|20px}} «Ауррера-де-Витория»| |2011–2014|{{Парчами Испания|20px}} «[[Атлетик Билбао]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2014–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Атлетик Билбао]]»|237 (–251) |2014–2016|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Баскония (бошгоҳи футбол)|Баскония]]»|36 (–50) |2016–2018|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Билбао Атлетик]]»|54 (–41) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2013|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 16 сола)|1 (0) |2015–2016|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|4 (–2) |2017–2019|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|10 (–8) |2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 23 сола)|6 (0) |2020–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|64 (–49) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020 (футбол)]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Тилло|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2023|Нидерланд 2023]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2025|Олмон 2025]]}} |викианбор = Unai Simón }} '''Унаи Симон Мендибил''' ({{lang2|eu|es|''Unai Simón Mendibil''}}; [[11 июн]]и [[1997]], [[Витория-Гастейс]], [[Сарзамини Баскҳо]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], дарвозабони бошгоҳи «[[Атлетик Билбао]]» ва [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]] ва ғолиби [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]]. == Зиндагинома == == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Дастовардҳо == === Даставӣ === '''«Атлетик Билбао»''' * Дорандаи [[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]: [[Ҷоми футболи Испониё 2023/2024|2023/24]] * Дорандаи [[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]: [[Суперҷоми футболи Испониё 2021|2021]] '''Мунтахаби Испониё''' * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол|Қаҳрамони ҷаҳон]]: [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]] * [[Ҷоми миллатҳои Урупо|Қаҳрамони Урупо]]: [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|2024]] * [[Лигаи миллатҳои Урупо|Қаҳрамони лигаи миллатҳои Урупо]]: [[Лигаи миллатҳои Урупо 2022/2023|2022/23]] * [[Лигаи миллатҳои Урупо|Медали нуқраи лигаи миллатҳои Урупо]] ('''2'''): [[Лигаи миллатҳои Урупо 2020/2021|2020/21]], [[Лигаи миллатҳои Урупо 2024/2025|2024/25]] * Медали нуқраи [[Бозиҳои олимпии тобистона|бозиҳои олимпӣ]]: [[Футбол дар бозиҳои Олимпии тобистона 2020 (мардона)|2020]] * [[Ҷоми миллатҳои Урупо миёни наврасон (то 19 сола)|Ғолиби ҷоми миллатҳои Урупо миёни наврасон (то 19 сола)]]: [[Ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон (то 19 сола) 2015|2015]] * [[Ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон|Ғолиби ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон]]: [[Ҷоми миллатҳои Урупо миёни ҷавонон 2019|2019]] === Инфиродӣ === * Шомили ҳайати рамзии мунтахаби [[Чемпионати футболи Испониё|Ла Лига]]: [[Чемпионати футболи Испониё 2023/2024|2023/24]]<ref>{{Cite web|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/laliga-and-ea-sports-team-of-the-season-awards-reveal-top-15-players-of-the-campaign|title=LALIGA and EA SPORTS 'Team Of The Season' Awards reveal top 15 players of the campaign|lang=en|website=LA LIGA EA SPORTS|date=2024-05-17|access-date=2024-05-19|archive-date=2024-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518104204/https://www.laliga.com/en-GB/news/laliga-and-ea-sports-team-of-the-season-awards-reveal-top-15-players-of-the-campaign|url-status=live}}</ref> * Дорандаи [[ҷоизаи Самора]], ҳамчун дарвозабони беҳтарини Ла Лига: 2023/24<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-5566960-vratar-atletika-simon-povtoril-klubnoe-dostizhenie-55-letnej-davnosti.html|title=Вратарь «Атлетика» Симон повторил клубное достижение 55-летней давности|author=Евгений Гаврильченко|website=Чемпионат|date=2024-05-27|archive-date=2024-05-27|access-date=2024-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527140933/https://www.championat.com/football/news-5566960-vratar-atletika-simon-povtoril-klubnoe-dostizhenie-55-letnej-davnosti.html|url-status=live}}</ref> * Дарвозабони беҳтарини [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ҷоми ҷаҳон]]: [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} {{Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол}} [[Гурӯҳ:Зодагони 11 июн]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]] [[Гурӯҳ:Дарвозабонҳои футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамонони Урупо дар футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Атлетик Билбао»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Баскония»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Билбао Атлетик»]] [[Гурӯҳ:Дорандаи ҷоизаи Самора]] 7vojoy8kjud0jwhx42b0kpsnlno3ecq Гурӯҳ:Масеҳияти шарқӣ 14 333075 1483562 2026-08-17T09:34:03Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Main|Масеҳияти шарқӣ}} 1483562 wikitext text/x-wiki {{Main|Масеҳияти шарқӣ}} l2pceriyq2z1br3whpb406yu122clse 1483597 1483562 2026-08-17T10:32:59Z Zosya95 54344 1483597 wikitext text/x-wiki {{Main|Масеҳияти шарқӣ}}<br> {{Шаблон:Шохаҳои масеҳият}} tvh68nwr0gp8vboa45dduv1e0ugbg7t 1483598 1483597 2026-08-17T10:34:03Z Zosya95 54344 1483598 wikitext text/x-wiki {{Main|Масеҳияти шарқӣ}} l2pceriyq2z1br3whpb406yu122clse 1483599 1483598 2026-08-17T10:35:11Z Zosya95 54344 1483599 wikitext text/x-wiki {{Main|Масеҳияти шарқӣ}} [[Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият]] 3ubizgfnrgnk79ekgppu3m9cifxwd3x Гурӯҳ:Масеҳият 14 333076 1483564 2026-08-17T09:35:17Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483564 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483614 1483564 2026-08-17T10:50:17Z Zosya95 54344 1483614 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Динҳо]] 12rpip8nhfw8lcq2udhbvipfm4urz7v 1483615 1483614 2026-08-17T10:51:14Z Zosya95 54344 1483615 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Динҳои Иброҳимӣ]] 5ljxjhmh57zca0za8h1doz75ekwtryq Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият 14 333077 1483569 2026-08-17T09:45:08Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483569 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483570 1483569 2026-08-17T09:47:57Z Zosya95 54344 1483570 wikitext text/x-wiki {{Шаблон:Шохаҳои масеҳият}} mt555oyvjgq3s6ekxi4ux68uym2uyg8 1483616 1483570 2026-08-17T10:52:25Z Zosya95 54344 1483616 wikitext text/x-wiki {{Шаблон:Шохаҳои масеҳият}} [[Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият]] sjx2funxifexbouv0m4yksxz5tm0w5q 1483617 1483616 2026-08-17T10:52:39Z Zosya95 54344 1483617 wikitext text/x-wiki {{Шаблон:Шохаҳои масеҳият}} [[Гурӯҳ:Масеҳият]] e6m0tieyrn0njqjpgvr225ww6j2almx Калисои протестантӣ 0 333078 1483573 2026-08-17T09:56:34Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Калисои протестантӣ]] to [[Протестантизм]] over redirect 1483573 wikitext text/x-wiki #равона [[Протестантизм]] nxmwqfsjl732s1szexomdxojipl4gm7 Шаблон:Шохаҳои масеҳият 10 333079 1483577 2026-08-17T10:03:47Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: <div style="position: relative;">[[File:Christianity Branches without text.svg|700px]] {{category other|2={{Image label|x=0.01|y=0.01|scale={{{width|700}}}|text= '''Шохаҳои асосии [[Масеҳият|масеҳият]]''' {{tnavbar-view|Шохаҳои масеҳият}} }}}} {{Image label small|x=0.95|y=0.070|scale={{{width|700}}}|text=<span style="{{Transform-rotate|-90}}">{{category other|:Гурӯҳ:Протестантизм|Протестантиз... 1483577 wikitext text/x-wiki <div style="position: relative;">[[File:Christianity Branches without text.svg|700px]] {{category other|2={{Image label|x=0.01|y=0.01|scale={{{width|700}}}|text= '''Шохаҳои асосии [[Масеҳият|масеҳият]]''' {{tnavbar-view|Шохаҳои масеҳият}} }}}} {{Image label small|x=0.95|y=0.070|scale={{{width|700}}}|text=<span style="{{Transform-rotate|-90}}">{{category other|[[:Гурӯҳ:Протестантизм|Протестантизм]]|[[Протестантизм]]}}</span>}} {{Image label|x=0.77|y=0.021|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|teal|{{category other|Категория:Реставрационизм|Реставрационизм}}|Реставрационизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.046|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|olive|{{category other|Категория:Анабаптизм|Анабаптизм}}|Анабаптизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.068|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|darkgreen|{{category other|Категория:Кальвинизм|Кальвинизм}}|Кальвинизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.088|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|#007FFF|{{category other|Гурӯҳ:Англиканиизм|Англиканиизм}}|Англиканиизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.112|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|green|{{category other|Гурӯҳ:Лютеранство|Лютеранство}}|Лютеранство}}}} {{Image label small|x=0.77|y=0.153|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|red|Латинская церковь|(Латинская церковь)}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.165|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|red|{{category other|Категория:Католическая церковь|Католическая церковь}}|Католическая церковь}}}} {{Image label small|x=0.77|y=0.190|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|red|{{category other|Категория:Восточнокатолические церкви|Восточнокатолические церкви}}|(Восточнокатолические церкви)}}}} {{Image label small|x=0.77|y=0.220|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|blue|{{category other|Категория:Старообрядчество|Старообрядчество}}|(Старообрядчество)}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.237|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|blue|{{category other|Категория:Православие|Православная церковь}}|Православная церковь}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.267|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|purple|{{category other|Категория:Древневосточные православные церкви|Древневосточные православные церкви}}|Древневосточные православные церкви}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.290|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|orange|{{category other|Категория:Ассирийская церковь Востока|Ассирийская церковь Востока}}|Ассирийская церковь Востока}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.310|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|orange|{{category other|Категория:Ассирийская церковь Востока|Древняя Ассирийская церковь Востока}}|Древняя Ассирийская церковь Востока}}}} {{Image label|x=0.45|y=0.026|scale={{{width|700}}}|text={{category other|[[:Категория:Реформация|Реформация]]|[[Реформация]]}}}} {{Image label|x=0.45|y=0.050|scale={{{width|700}}}|text=''(XVI век)''}} {{Image label|x=0.27|y=0.083|scale={{{width|700}}}|text={{category other|[[:Категория:Великий раскол|Великий раскол]]|[[Разделение Католической и Православной церквей|Великий раскол]]}}}} {{Image label|x=0.27|y=0.103|scale={{{width|700}}}|text=''(XI век)''}} {{Image label|x=0.00|y=0.270|scale={{{width|700}}}|text=[[Эфесский собор|Эфесский]] }} {{Image label|x=0.02|y=0.292|scale={{{width|700}}}|text=[[Эфесский собор|собор]] ''(431)''}} {{Image label|x=0.00|y=0.325|scale={{{width|700}}}|text=[[Халкидонский собор]] ''(451)''}} {{Image label|x=0.005|y=0.172|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|gray|{{category other|Категория:Раннее христианство|Раннее христианство}}|Раннее христианство}}}} {{Image label|x=0.585|y=0.166|scale={{{width|700}}}|text=[[Церковная уния|Унии]]}} </div><noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Масеҳият]] </noinclude> gn7rfakayl102ul4bib8k4qb3279nxc 1483578 1483577 2026-08-17T10:05:53Z Zosya95 54344 1483578 wikitext text/x-wiki <div style="position: relative;">[[File:Christianity Branches without text.svg|700px]] {{category other|2={{Image label|x=0.01|y=0.01|scale={{{width|700}}}|text= '''Шохаҳои асосии [[Масеҳият|масеҳият]]''' {{tnavbar-view|Шохаҳои масеҳият}} }}}} {{Image label small|x=0.95|y=0.070|scale={{{width|700}}}|text=<span style="{{Transform-rotate|-90}}">{{category other|[[:Гурӯҳ:Протестантизм|Протестантизм]]|[[Протестантизм]]}}</span>}} {{Image label|x=0.77|y=0.021|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|teal|{{category other|Категория:Реставрационизм|Реставрационизм}}|Реставрационизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.046|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|olive|{{category other|Гурӯҳ:Анабаптизм|Анабаптизм}}|Анабаптизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.068|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|darkgreen|{{category other|Гурӯҳ:Калвинизм|Калвинизм}}|Калвинизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.088|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|#007FFF|{{category other|Гурӯҳ:Англиканизм|Англиканизм}}|Англиканизм}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.112|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|green|{{category other|Гурӯҳ:Лутеранизм|Лутеранизм}}|Лутеранизм}}}} {{Image label small|x=0.77|y=0.153|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|red|Латинская церковь|(Латинская церковь)}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.165|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|red|{{category other|Категория:Католическая церковь|Католическая церковь}}|Католическая церковь}}}} {{Image label small|x=0.77|y=0.190|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|red|{{category other|Категория:Восточнокатолические церкви|Восточнокатолические церкви}}|(Восточнокатолические церкви)}}}} {{Image label small|x=0.77|y=0.220|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|blue|{{category other|Категория:Старообрядчество|Старообрядчество}}|(Старообрядчество)}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.237|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|blue|{{category other|Категория:Православие|Православная церковь}}|Православная церковь}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.267|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|purple|{{category other|Категория:Древневосточные православные церкви|Древневосточные православные церкви}}|Древневосточные православные церкви}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.290|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|orange|{{category other|Категория:Ассирийская церковь Востока|Ассирийская церковь Востока}}|Ассирийская церковь Востока}}}} {{Image label|x=0.77|y=0.310|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|orange|{{category other|Категория:Ассирийская церковь Востока|Древняя Ассирийская церковь Востока}}|Древняя Ассирийская церковь Востока}}}} {{Image label|x=0.45|y=0.026|scale={{{width|700}}}|text={{category other|[[:Категория:Реформация|Реформация]]|[[Реформация]]}}}} {{Image label|x=0.45|y=0.050|scale={{{width|700}}}|text=''(XVI век)''}} {{Image label|x=0.27|y=0.083|scale={{{width|700}}}|text={{category other|[[:Категория:Великий раскол|Великий раскол]]|[[Разделение Католической и Православной церквей|Великий раскол]]}}}} {{Image label|x=0.27|y=0.103|scale={{{width|700}}}|text=''(XI век)''}} {{Image label|x=0.00|y=0.270|scale={{{width|700}}}|text=[[Эфесский собор|Эфесский]] }} {{Image label|x=0.02|y=0.292|scale={{{width|700}}}|text=[[Эфесский собор|собор]] ''(431)''}} {{Image label|x=0.00|y=0.325|scale={{{width|700}}}|text=[[Халкидонский собор]] ''(451)''}} {{Image label|x=0.005|y=0.172|scale={{{width|700}}}|text={{colored link|gray|{{category other|Категория:Раннее христианство|Раннее христианство}}|Раннее христианство}}}} {{Image label|x=0.585|y=0.166|scale={{{width|700}}}|text=[[Церковная уния|Унии]]}} </div><noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Масеҳият]] </noinclude> 0grvrm9sbj7e9eaa2qeqkz1faq2xbwf 1483594 1483578 2026-08-17T10:29:30Z Zosya95 54344 1483594 wikitext text/x-wiki <div class="clade clade-words noresize nowrap" style="position: relative;">[[File:Christianity Branches without text.svg|700px]] {{Image label|x=0.01|y=0.01|scale={{{width|700}}}|text=Шохаҳои дини масеҳӣ:}} {{Image label small|x=0.98|y=0.079|scale={{{width|700}}}|text=<span style="{{Transform-rotate|-90}}">''[[Масеҳияти ғарбӣ]]''</span>}} {{Image label small|x=0.98|y=0.255|scale={{{width|700}}}|text=<span style="{{Transform-rotate|-90}}">''[[Масеҳияти шарқӣ]]''</span>}} {{Image label|x=0.85|y=0.065|scale={{{width|700}}}|text=<span style="{{Transform-rotate|-90}}">[[Протестантизм|{{font color|green| Протестантизм}}]]</span>}} {{Image label small|x=0.78|y=0.050|scale={{{width|700}}}|text=[[Anabaptism|{{font color|olive|Anabaptism}}]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.074|scale={{{width|700}}}|text=[[Англиканизм|{{font color|darkgreen|Англиканизм}}]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.119|scale={{{width|700}}}|text=[[Лютеранизм|{{font color|green|Лютеранизм}}]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.098|scale={{{width|700}}}|text=[[Reformed Christianity|Reformed]]|{{font color|#007FFF|Калвинизм}}]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.152|scale={{{width|700}}}|text=[[Latin Church|{{font color|red|(Latin Church)}}]]}} {{Image label|x=0.78|y=0.167|scale={{{width|700}}}|text=[[Catholic Church|{{font color|red|Catholic Church}}]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.190|scale={{{width|700}}}|text=[[Eastern Catholic Churches|{{font color|red|(Eastern Catholic Churches)}}]]}} {{Image label|x=0.78|y=0.240|scale={{{width|700}}}|text=[[Eastern Orthodox Church|{{font color|blue|Eastern Orthodox Church}}]]}} {{Image label|x=0.78|y=0.265|scale={{{width|700}}}|text=[[Oriental Orthodox Churches|{{font color|purple|Oriental Orthodox Churches}}]]}} {{Image label|x=0.33|y=0.303|scale={{{width|700}}}|text=[[Church of the East|{{font color|orange|Church of the East}}]]}} {{Image label|x=0.52|y=0.335|scale={{{width|700}}}|text=[[Schism of 1552|Schism]] ''(1552)''}} {{Image label small|x=0.78|y=0.295|scale={{{width|700}}}|text=[[Assyrian Church of the East|{{font color|orange|Assyrian Church of the East}}]]}} {{Image label small|x=0.78|y=0.315|scale={{{width|700}}}|text=[[Ancient Church of the East|{{font color|orange|Ancient Church of the East}}]]}} {{Image label|x=0.45|y=0.031|scale={{{width|700}}}|text=[[Reformation|Protestant Reformation]]}} {{Image label|x=0.45|y=0.054|scale={{{width|700}}}|text=''(16th century)''}} {{Image label|x=0.27|y=0.105|scale={{{width|700}}}|text=[[East–West Schism|Great Schism]] ''(1054)''}} {{Image label|x=0.02|y=0.290|scale={{{width|700}}}|text=[[Nestorian schism|Nestorian Schism]] ''(431)''}} {{Image label|x=0.02|y=0.320|scale={{{width|700}}}|text=[[Chalcedonian schism|Chalcedonian Schism]] ''(451)''}} {{Image label small|x=0.00|y=0.200|scale={{{width|700}}}|text=''<span style="{{Transform-rotate|-90}}">{{font color|gray|[[Early Christianity]]}}</span>''}} {{Image label|x=0.01|y=0.095|scale={{{width|700}}}|text={{font color|gray|''[[Great Church]]''}}}} {{Image label small|x=0.600|y=0.170|scale={{{width|700}}}|text=([[Full communion#List of Catholic churches in full communion|Full communion]])}}</div> :(Not shown are [[Christianity in the ante-Nicene period|ante-Nicene]], [[Nontrinitarianism|nontrinitarian]], and [[restorationism|restorationist]] denominations.) {{clear}}<noinclude> {{doc}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Масеҳият]] </noinclude> ju7xx6zz9ksgcfn1ft9xgeu5ylnyd94 Гурӯҳ:Протестантизм 14 333080 1483591 2026-08-17T10:16:24Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483591 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483592 1483591 2026-08-17T10:16:41Z Zosya95 54344 1483592 wikitext text/x-wiki {{Main|Протестантизм}} stljosz5s0embn78bm8ejdsh68w00wg 1483593 1483592 2026-08-17T10:18:44Z Zosya95 54344 1483593 wikitext text/x-wiki {{Main|Протестантизм}} [[Гурӯҳ:Масеҳияти ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият]] qq4e1j4g80zpcs8f7plutzw7bcz2gxa 1483595 1483593 2026-08-17T10:30:13Z Zosya95 54344 1483595 wikitext text/x-wiki {{Main|Протестантизм}} [[Гурӯҳ:Масеҳияти ғарбӣ]] 3ujl38tye07u7lw7rjx0u3jxh5uibgw Гурӯҳ:Протестанизм 14 333082 1483621 2026-08-17T11:11:34Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Main|Протестанизм}} 1483621 wikitext text/x-wiki {{Main|Протестанизм}} rlql3550sr14ybhmsc1emnmsu0umtog 1483622 1483621 2026-08-17T11:11:59Z Zosya95 54344 1483622 wikitext text/x-wiki {{Main|Протестантизм}} stljosz5s0embn78bm8ejdsh68w00wg 1483624 1483622 2026-08-17T11:12:45Z Zosya95 54344 1483624 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 Гурӯҳ:Масеҳияти ғарбӣ 14 333083 1483625 2026-08-17T11:13:40Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Main|Масеҳияти ғарбӣ}} [[Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият]] 1483625 wikitext text/x-wiki {{Main|Масеҳияти ғарбӣ}} [[Гурӯҳ:Шохаҳои масеҳият]] pt7q2ty28sptrpkuspg83ceiwkar7w7 Масеҳияти ғарбӣ 0 333084 1483627 2026-08-17T11:32:47Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1366397348|Western Christianity]]" сохта шудааст 1483627 wikitext text/x-wiki '''Масеҳияти ғарбӣ''' яке аз ду шохаи асосии масеҳият мебошад. Масеҳияти ғарбӣ [[Калисои католикӣ|калисои лотинӣ (католикӣ)]] ва калисоҳои [[Протестантизм|протестантиро]], ки дар пайи ислоҳоти динии<ref>{{Cite web|url=https://firstamendment.mtsu.edu/article/protestant-reformation/#|title=Protestant Reformation|author=Harvey|first=Robb|website=The Free Speech Center|date=November 6, 2023|accessdate=May 25, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525210826/https://firstamendment.mtsu.edu/article/protestant-reformation/|archivedate=May 25, 2026}}</ref> асри XVI ба вуҷуд омадаанд, дар бар мегирад. Ба он инчунин равияҳои дигар, аз ҷумла католикии куҳан, католикии мустақил ва реставратсионизм дохил мешаванд. [[Гурӯҳ:Фарҳанги Ғарб]] [[Гурӯҳ:Масеҳияти ғарбӣ]] m0fu9n4mwfqkr1wpxeepxi14nn5p9yq 1483628 1483627 2026-08-17T11:33:21Z Zosya95 54344 1483628 wikitext text/x-wiki '''Масеҳияти ғарбӣ''' яке аз ду шохаи асосии масеҳият мебошад. Масеҳияти ғарбӣ [[Калисои католикӣ|калисои лотинӣ (католикӣ)]] ва калисоҳои [[Протестантизм|протестантиро]], ки дар пайи ислоҳоти динии<ref>{{Cite web|url=https://firstamendment.mtsu.edu/article/protestant-reformation/#|title=Protestant Reformation|author=Harvey|first=Robb|website=The Free Speech Center|date=November 6, 2023|accessdate=May 25, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525210826/https://firstamendment.mtsu.edu/article/protestant-reformation/|archivedate=May 25, 2026}}</ref> асри XVI ба вуҷуд омадаанд, дар бар мегирад. Ба он инчунин равияҳои дигар, аз ҷумла католикии куҳан, католикии мустақил ва реставратсионизм дохил мешаванд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Фарҳанги Ғарб]] [[Гурӯҳ:Масеҳияти ғарбӣ]] mqo7pnn8nfrry0eo9k1r0dqevn7gjas 1483629 1483628 2026-08-17T11:34:01Z Zosya95 54344 1483629 wikitext text/x-wiki '''Масеҳияти ғарбӣ''' яке аз ду шохаи асосии масеҳият мебошад. Масеҳияти ғарбӣ [[Калисои католикӣ|калисои лотинӣ (католикӣ)]] ва калисоҳои [[Протестантизм|протестантиро]], ки дар пайи ислоҳоти динии<ref>{{Cite web|url=https://firstamendment.mtsu.edu/article/protestant-reformation/#|title=Protestant Reformation|author=Harvey|first=Robb|website=The Free Speech Center|date=November 6, 2023|accessdate=May 25, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260525210826/https://firstamendment.mtsu.edu/article/protestant-reformation/|archivedate=May 25, 2026}}</ref> асри XVI ба вуҷуд омадаанд, дар бар мегирад. Ба он инчунин равияҳои дигар, аз ҷумла католикии куҳан, католикии мустақил ва реставратсионизм дохил мешаванд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Масеҳияти ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Ғарб]] 74x3l0wx3mo87bsonp7d5fq0rwvgmu7 Виктор Валдепеняс 0 333085 1483630 2026-08-17T11:34:42Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи нав: {{Футболбоз |ном = Виктор Валдепеняс |ҷинс = м |номи пурра = Виктор Валдепеняс Талавера<br> ({{lang-es|''Victor Valdepeñas Talavera''}}) |лақаб = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 20.10.2006 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Мадрид}}, [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испа... 1483630 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Виктор Валдепеняс |ҷинс = м |номи пурра = Виктор Валдепеняс Талавера<br> ({{lang-es|''Victor Valdepeñas Talavera''}}) |лақаб = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 20.10.2006 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Мадрид}}, [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |қад = 188<ref name="bild.de">[https://m.sportdaten.sportbild.bild.de/fussball/pe1461125/victor-valdepenas/profil/ Víctor Valdepeñas Talavera | Official Website | ACF Fiorentina]</ref> |вазн = 75<ref name="bild.de"/> |мавқеъ = [[Ҳимоятгар (футбол)|ҳимоятгар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Италия|20px}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]» |шумора = 21 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2011—2016|{{Парчами Испания|20px}} «Вийя Роса»| |2016—2018|{{Парчами Испания|20px}} «[[Раё Вайекано (бошгоҳи футбол)|Раё Вайекано]]»| |2018—2020|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»| |2020—2022|{{Парчами Испания|20px}} «[[Леганес (бошгоҳи футбол)|Леганес]]»| |2022—2024|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|}} | бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2024—2026|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|1 (0) |2024—2025|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид C]]»|6 (1) |2024—2026|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид Кастийя]]»|44 (2) |2026—{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Италия|20px}} «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]»|0 (0)}} | мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2025|{{Парчами Испания}} Испониё (то 19 сола)|5 (0)}} | бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳо = | ҷоиза = | викианбор = Victor Valdepeñas }} '''Ви́ктор Валдепе́няс Талаве́ра''' ({{lang-es|Victor Valdepeñas Talavera}}); [[20 октябр]]и [[2006]], [[Мадрид]], [[Испониё]]) — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёӣ]], ҳимоятгари бошгоҳи итолиёвии «[[Фиорентина (бошгоҳи футбол)|Фиорентина]]». == Зиндагинома == Виктор зодаи шаҳри [[Мадрид]] мебошад. Падари ӯ аз [[Астурия]] ба пойтахти Испониё кӯчидааст, ки худ зодаи ҳамон ҷо мебошад<ref>[https://www.relevo.com/futbol/liga-primera/victor-valdepenas-aviso-circula-real-20250314195853-nt.html "Ojo con Víctor Valdepeñas", el aviso que circula en el Real Madrid en otra situación que tiene en guardia a Ancelotti]{{ref|es}}</ref>. == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == *[https://www.realmadrid.com/en-US/football/academy/juvenil-a/victor-valdepenas-talavera Real Madrid profile] *{{BDFutbol|209906}} *{{Soccerway|978885}} [[Гурӯҳ:Зодагони 20 октябр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 2006]] [[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид C»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид Кастийя»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Фиорентина»]] p6yhhno229j8yd8x7ab838fknbqib7q