Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 1680 1483865 1452945 2026-08-19T02:21:58Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483865 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Шаҳр | номи тоҷикӣ = Хуҷанд | номи аслӣ = Хуҷанд | акс = | итоат = маркази вилояти Суғд | давлат = Тоҷикистон | кишвар = Тоҷикистон | нишон = | парчам = | тавсифи нишон = | тавсифи парчам = | бари нишон = | бари парчам = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | шакли минтақа = Вилоят | минтақа = Вилояти Суғд | ноҳия дар ҷадвал = | шакли ноҳия = | ноҳия = | шакли ҳавзаи ҷомеа = | ҳавзаи ҷомеа = | ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал = | шакли ҷомеа = | ҷомеа = | ҷомеа дар ҷадвал = | тақсимоти дохилӣ = | роҳбар = [[Фирдавс Шарифзода]] | шакли роҳбарӣ = Раиси шаҳр | роҳбарӣ = | замони таъсис = | ёдоварии аввал = | номҳои пешина = | унвон аз = | масоҳат = 39,96<ref>{{Cite web|url=http://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=1314&Itemid=183&lang=tg|title=Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд - Хуҷанд - маркази ҳунарҳои мардумӣ|website=www.khujand.tj|accessdate=2022-12-18}}</ref> | шакли баландӣ = | баландии марказ МА = | иқлим = | забони расмӣ = тоҷикӣ | аҳолӣ = 198 700<ref>{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022|author=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-11-15|archivedate=2022-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> | соли ҳисоб = 2022 | соли барӯйхатгирӣ = 2022 | зичӣ = | агломератсия = | ҳайати миллӣ = [[тоҷикон]] | гурӯҳҳои миллӣ = [[Мардуми тоҷик|тоҷикҳо]], ӯзбекҳо | гурӯҳҳои динӣ = [[мусулмон]]он | номи қавмӣ = хуҷандӣ, хуҷандиҳо | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]ҳо | вақти минтақавӣ = +5 | DST = | коди телефон = +992 3422 | нишонаи почта = 735700 | нишонаҳои почта = | коди худрав = 02РТ, 02TJ | шакли шинохтан = | шакли шинохтани ададӣ = | гурӯҳ дар Commons = Khujand | сайт = | забони сайт = | забони сайт 2 = | add1n = | add1 = | add2n = Замони таъсис | add2 = садаи VII то милод | add3n = | add3 = }} [[Акс:Historical_Museum_of_Sughd.jpg|thumb|right|250px| Осорхонаи таърихии вилояти Суғд]] [[Акс:Parcham.jpg|thumb|Майдони марказии Хуҷанд бо парчам]] [[Акс:Мақбараи Камоли Хуҷандӣ.jpg|thumb|Мақбараи Камоли Хуҷандӣ дар шаҳри Хуҷанд]] [[Акс:Бозори Панҷшанбе.jpg|thumb|Бозори Панҷшанбе]] '''Хуҷанд''' (аз {{lang-sog|kwc'nth}} (''xučant(a) > Xuǰand'')<ref>{{Статья|автор=Лурье П. Б.|заглавие=Историко-лингвистический анализ согдийской топонимики|ссылка=http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/dis_lurje_2004.pdf|язык=|издание=Дисс. на соиск. уч. ст. канд. фил. наук|тип=|место=СПб.|год=2004|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=40, 151|issn=}}</ref>, {{lang-fa|خجند}}, дар солҳои 1936—1991 ''Ленинобод'') — маркази сиёсӣ-маъмурии [[вилояти Суғд]]. Аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ шаҳри дуюми [[Тоҷикистон]] мебошад. Аҳолӣ — 198 700 нафар (2022). == Таърих == [[Акс:Мечеть и голуби 2.JPG|thumb|Масҷиди шайх Муслиҳиддин]] Хуҷанд яке аз [[шаҳр]]ҳои қадимтарин дар [[Осиёи Миёна]] мебошад, ки ҳамчун маркази [[тиҷорат]] машҳур ва аз инҷо [[Шоҳроҳи Абрешим|«Роҳи бузурги абрешим»]] мегузашт, ки [[Осиё]] ва [[Аврупо]]ро пайваст мекард. Таърихшиносони қадим Хуҷандро «Тирози ҷаҳон» ё «Арӯси даҳр» номида<ref>[http://enc-dic.com/enc_geo/Hudzhand-2881.html Худжанд] // Географическая энциклопедия {{ref-ru}}</ref><ref>[http://spacereal.ru/sputnikovaya-karta-xudzhand/ Спутниковая карта Худжанд]{{Пайванди мурда|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 30.03.2010{{ref-ru}}</ref>, аз мардуми бофарҳанги он ёдовар шудаанд. === Даври қадим === ==== Сохтмони шаҳр ==== Хуҷанд ҳамчун шаҳри таърихан куҳани Осиёи Марказӣ, аз рӯи тадқиқоти олимони бостоншинос, таърихшиносону меъморон чанд давраи бобаракаташро аз сар гузаронидааст. Давраи якуми сохтмони шаҳр (асрҳои VI-IV то милод) Хуҷанди архаикӣ (қадим) ба ҳисоб меравад, ки мансуб ба замони ҳукмронии сулолаи [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳост]]. Сонитар, Хуҷанд дар ҳайъати империяи [[Искандари Мақдунӣ]] васеъ мешавад ва инкишоф меёбад. Баъди Хуҷандро забт намудани Искандар (асри IV то милод) қалъаи шаҳр мустаҳкам карда мешавад. Дар қатори сокинони таҳҷоӣ ҳамшаҳриёни аввалини мо (ҷамоаҳои суғдиву фарғонагиҳову сакоиҳо) дар қисми нави шаҳр кироягони эллинӣ, афсарони македонии барои юришҳои ояндаи Искандар корношоям, асирони ҳарбӣ низ зиндагӣ мекарданд. Ба шарафи забткориаш ба шаҳр номи ҷаҳонгири антиқӣ Искандар дода шуд, ки он шаҳри охирини номи худашро гузошта — Искандарияи Канорӣ ба ҳисоб меравад. Аз рӯи маълумоти мавҷуда, дарозии девори шаҳри замони Искандар 60 стадии юнонӣ буд, ки ба 6000 қадам баробар аст. Ин давраи дуввуми антиқии сохтори шаҳри мост. === Асрҳои миёна === ==== Азнавсозиҳои шаҳр ==== Давраи сеюми шаҳрсозии Хуҷанд асосан ба асрҳои миёна рост меояд. Ибтидои асрҳои миёна (асрҳои VI-VII) Хуҷанд аз ҳисоби тараққиёти табиии дохилии худ ва зиёдшавии аҳолии атроф ҳам васеъ мегардад. Сохти нави топографии он чун шаҳри сеқисмдор (куҳандизу шаҳристону работ) шакл меёбад. Фаҳмиши асрҳои миёна хеле васеъ аст — аз асрҳои V-VI то миёнаҳои асри ХIХ-ро{{Огоҳии болоисатрӣ|day={{CURRENTDAY}}|month={{CURRENTMONTH}}|year={{CURRENTYEAR}}|text=[[Википедиа:Пайвандҳо ба манобеъ|сарчашма?]]|link=Википедия:Ба беҳтаркунӣ|comment=}} дарбар мегирад. Асрҳои VI-VII Хуҷанд аз ҷиҳати иқтисодиву хоҷагӣ ва фарҳангӣ инкишоф меёбад. Дар шаҳр азнавсозиҳои нақшавию истеҳкомӣ гузаронида мешавад: нимаи шарқии шаҳри антиқӣ, назар ба тадқиқоти бостоншиносон, бо масоҳати қариб 8 гектари имрӯза ба қалъаи нави калони шаҳрӣ табдил меёбад. Қисмҳои боқимондаи шарқӣ, шимолӣ ва ҷанубии девори антиқӣ чун асоси қалъаи нав истифода шудаанд. Инро ҳафриёти археологии солҳои пешина ва мушоҳидаҳову назорати археологӣ ҳангоми бурдани корҳои азнавсозиву эҳёи девору дарвозаи шарқии куҳандиз вобаста ба ҷашни 1100-солагии [[давлати Сомониён]] бори дигар тасдиқ намудаанд: (июни соли 1999 ва сохтмони бинои нави Осорхонаи вилоятӣ — соли 2004) — он соли 2006 ба истифода дода шуд — дар болои паҳлӯи маҷрои шохоби хушкшудаи регу қуму сангрезадори такшонмондаи интиҳои ҷараёни Сойи Хоҷа Боқирғон, ки ба [[Сирдарё]] ҷорӣ мешуд, осори Хуҷанди архаикиву болои он — антиқӣ — похсадевор ва пас — болои онон осори моддии девори ибтидои асримиёнагӣ ва бозёфти мансуб ба он давр (шикастапораҳову қисмҳои сиҳатмондаи маснуоти кулолгарӣ-табақи гилӣ, коса, чароғи сирдодашудаи давраи сонитар, хумчаву офтобаҳо ва ғайра) низ дар бурришҳои сохтмонӣ аён шудаанд. Танҳо девори ғарбии куҳандизи Хуҷанд аз нав эҳё гардид.<ref name="hakikati-sugd.tj">{{Cite web |url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/culture/2981-ramzi-sarfarozii-ovidonai-millati-to-ik |title=Рамзи сарфарозии ҷовидонаи миллати тоҷик |accessdate=2016-12-11 |archivedate=2017-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002223205/http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/culture/2981-ramzi-sarfarozii-ovidonai-millati-to-ik }}</ref> ==== Давраи Сомониён — муборизаи хуҷандиён зидди арабҳо ==== Дар бораи Хуҷанди ибтидои асрҳои миёна ва давраи Сомониён бештар сарчашмаҳои хаттии форсиву арабизабон маълумот медиҳанд. Назар ба маълумотҳо, нимаи дуюми асри VII номи шаҳр бори аввал дар шакли «Хуҷанд(а)» вомехӯрад (ал-Белазурӣ). Дар шакли «Гюйчжанти» номи шаҳрро сарчашмаҳои чинӣ дар хроникаи Таншу (боби 221) ҳам хотиррасон менамоянд. Ҷуғрофиядонҳову сайёҳони арабизабон Ибн-ал-Асир, ад-Димишқӣ, Ёқути Ҳамавӣ, Ибни Ҳавкал, ал-Муқаддасӣ, Ибн-ал-Фақеҳ, Истахрӣ бештар дар бораи Хуҷанди асрҳои VIII-ХII, яъне давраи ба ин шаҳр ҳуҷум намудани арабҳо ва то замони арафаи ҳуҷуми муғулҳо ба Хуҷанд маълумот додаанд. Ба ахбори Ибн-ал-Асир биноан (асри ХII-ибтидои ХIII), Хуҷанд ба қатори он шаҳрҳои Осиёи Миёна дохил мешуд, ки зидди ҳуҷуми арабҳо муборизаи яроқнок бурдааст. Баъди соли 705 ҳукмрони Хуросон таъйин гардидан сарлашкари араб Қутайба ибни Муслим (соли 715 дар [[Фарғона]] қатл шудааст) нақшаи юриши водии фарғонагии худро тартиб медиҳад (соли 713) ва ба минтақаҳои паси Сирдарёии [[Мовароуннаҳр]] лашкар мекашад. Чун лашкари Салм лашкари Қутайба ҳам ба муқобилияти силоҳноки хуҷандиён дучор меояд ва муҳориба тӯл мекашад. Дар «[[Китобу-л-ансоб]]»-и Самъонӣ (солҳои 1113-1167) зикр шудааст, ки Хуҷанд соли 103 ҳиҷрӣ (соли 721-722-м) аз тарафи арабҳо забт шудааст. Ба қавли баъзе сарчашмашиносони муосири мо, соли 94 ҳиҷрӣ (соли 713 милодӣ) арабҳо зӯран бо бор намудани шартҳои хеле гарон бар дӯши хуҷандиён роҳи гуфтушуниди оташборро пеш гирифтанд. Вале хуҷандиён ба ин шарту гирифтори асири арабҳо будан дер тоқат накарда, соли 103 (соли 721-722 милодӣ) боз ба муборизаи зидди арабҳо бармехезанд. Соли 722 байни хуҷандиёну лашкари араб бо сардории ҷонишини волии Хуросон ал-Ҳарашӣ муборизаи сахт мешавад. Ў шаҳрро муҳосира намуда, бе ҳуҷум онро гирифтанӣ мешавад. Вале хуҷандиён бо ҳар роҳ муҳосираро рахна намуда, ба лашкари Ҳарашӣ зарба мерасониданд. Лекин охируламр арабҳо ба Хуҷанд дохил мешаванд… Ҳанӯз то Хуҷандро ишғол кардани арабҳо-асрҳои VII-VIII — дар доманаи самти шарқии куҳандиз — девори он — аллакай майдони васеи Регистони шаҳр ба вуҷуд омада буд. Дар он ҷой аввалин бозори шаҳр ҷой гирифта буд. Ибн Ҳавкал ин Регистонро таҳти унвони «майдону» «рабза» ба забон гирифтааст. Ал-Истахрӣ ҳам онро «майдон» мегӯяд. Тарафи дигари майдон — паси рабза — «Дору-л-имораҳ» ё «сарои иморат», яъне, бинои ҳокими Хуҷанд буд (он аз миёнаи асри ХIХ сар карда бо номи «Боғи ҳоким» маълум асту рӯ ба Регистон мениҳад). Бинои «сарои иморат» ҳам бо девор печонида гирифта шуда буд. ==== Ҳусни шаҳр дар асрҳои миёна ==== Хуҷанд ҳам ибтидои асрҳои миёна, хусусан асрҳои IХ-Х сеқисма буду аз куҳандиз (куҳанқалъа бо арки маликнишин), шаҳристон ё мадина (худи шаҳр) ва работ (мавзеъҳои наздишаҳрӣ) иборат буд. Умуман, ба қавли ал-Истахрӣ, масоҳати Хуҷанди асри Х шаш-ҳафт километр буда, дарозиаш аз бараш бартарӣ доштааст. Шаҳристон, ки девораш асрҳои VI-VII сохта шудааст, (А.Мирбобоев), аз маҳаллаҳои истиқоматии шаҳриён бо масҷиди ҷомеъ ва муассисоти дигар, куҳандиз бошад, аз қароргоҳи расмии ҳоким, лашкаргоҳ, маҳбас ва ғайра, работ — ҳудуди наздишаҳрӣ — бо қисмҳои ҳунармандиву тиҷоратӣ иборат буданд. Асрҳои ХI-ХII шаҳристону работи Хуҷанд ба ҳам омезиш ёфтаанд. Дар шаҳристон чанд муассисоте ҷойгир буданд, ки якеи онҳо майдони Намозгоҳ — Мусалло (ҷои намозхонии умумиву калон)-и Хуҷанд буд.<ref name="hakikati-sugd.tj"/> Ин Майдони Намозгоҳ-Мусалло дар ҳудуди девори шаҳристони Хуҷанди асримиёнагӣ на барвақттар аз асрҳои Х-ХI ба вуҷуд омада буд. Сонитар дар ҳудуди шаҳристон мақбараву масҷиду мадрасаи Ҳазрати Бобо бунёд мегардад (асрҳои ХII-ХIII, ХVIII-ХIХ). Дар кунҷи ҷанубӣ-шарқии Намозгоҳ дертар (асри ХIХ) осиёбе ҷойгир буд, ки шояд он бо оби канали Қӯрхона ба кор дароварда мешуд. Дар ин минтақаи Хуҷанди асримиёнагӣ чанд бинои монументалӣ, дармонгоҳӣ, хидмативу маишӣ низ ҷойгир буданд, ки якеи он маҷмааи асримиёнагии археологӣ-меъморӣ-маркази фарматсевтӣ — дармонгоҳи «Дорулшифо» ба ҳисоб меравад (Харобаҳои ба асрҳои IХ-ХII, ХIV-ХV тааллуқдоштаи онро тӯли солҳои 1999-2001 Экспедитсияи илмӣ-фарҳангӣ-бостоншиносии муштараки Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд — ДДХ — ба номи академик Бобоҷон Fафуров «Мерос» омӯхтааст). Ин иншооти хеле нодирест, ки намунаи худро то ҳол дар шакли ҳафриётгашта дар Осиёи Марказӣ надорад ва он кашфиёти нави илми бостоншиносии тоҷик ба ҳисоб меравад. Нақшаи композитсионӣ-меъмории маҷмаа иборат аз системаи девору гузаргоҳҳо буда, бештар равияи шимол-ҷанубро доранд. Ба миёнсаройи марказӣ аз тарафи шарқ — он ҷое, ки ҳам шикофаи кофтукови археологиаш ба охир расидаро дорад, кас дохил мешуд. Тахмин меравад, ки миёнсарой бо равоқ (арк)-и нимсиркулӣ болопӯш буд, ба воситаи роҳ-рави асосии он кас ба гузаргоҳҳои нисбатан борики камераҳои равоқдори таъйиноти шифоӣ-профилактикӣ дошта дохил мешуд. Умуман, тамоми бино аз берун монументалӣ менамуд, девори яклухти умумӣ дошта, ҳуҷраҳои болопӯши равоқмонанд дошт — ҳамаи ин маҷмӯи таъйноти ҷамъиятӣ доштани биноро тасдиқ менамуд. Девори бино ловида нашуда, аз ҳисоби хиштхобонии ботартибу босифат (ҳам дохил ва ҳам беруни бино), ки нақшу нигори намуди барои меъмории асрҳои IХ-Х хосро дошт, хеле босалобату монументалӣ менамуд. Дар ин дармонгоҳи дорутайёркуниву физиотерапевтии асримиёнагии Хуҷанд бемориҳои гуногуни одам табобат карда мешуданд. («Дорулшифо» ҳоло қисмҳои дигари аз ҷиҳати археологӣ омӯхтанашударо низ дорад).<ref name="hakikati-sugd.tj"/> Дохили шаҳристони Хуҷанди асримиёнагӣ (асрҳои IХ-ХII) чанд қабристон ва мазорҳо вуҷуд доштанд, ки барои муайянкунии ҳудуду сарҳади шаҳр дар асрҳои гуногун чун аломат, нишона хидмат менамоянд. Он қабристонҳо ба ду қисм тақсим карда шудаанд: ҷамъиятӣ ва оилавӣ ё авлодӣ. 1. Қабристони назди мазори Ҳазрати Бобо (шимолӣ-шарқии Хуҷанд, назди Боғи ҳоким). 2. Қабристону мазори Хоҷа Бикробод. 3.Қабристону мазори Туғбобохон, Бӯзирак-Ато. Ҳамаи ин мазору қабристонҳои дар қисмҳои шимолӣ-шарқӣ, ҷанубӣ ва ғарбии куҳандизу шаҳр умуман ҷойгиршуда сарҳади ба ин самтҳо мутобиқи шаҳри асрҳои Х-ХII-ро ташкил мекарданд. Яъне, он сарҳад аз куҳандиз-маҳалли Боғи ҳоким-250 м. ҷанубтари куҳандиз (берун аз девори шаҳристон)-ғарбии куҳандизро (200-250м. дуртар аз он) дарбар мегирифт ва он мутобиқ ба маҳаллаҳои ҳамноми Ҳазрати Бобо, Хоҷа Бикробод, Туғбобохон (Дувахон-Тубахон) ва атрофи он буд. Ғайр аз ин, дар асрҳои ХI-ХII қабристону мазорҳои Чорчироғ, Масҷиди Сурх ва баъзе дигарон ҳам буданд (А.Мирбобоев). Асрҳои сонӣ ҳам (ХVIII-ХIХ) онон ба қисмҳои Раззоқ ё Чаҳоршанбеи шаҳр дохил мешуданд. Шояд, маҳаллаи Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ ҳам дар якеи маҳаллаҳои ин қисми шаҳр ҷойгир шуда бошад. Қисми дигари Хуҷанд минтақаи майдони Панҷшанбеи шаҳр буд (онро дертар қисми ба деҳаи Қалъаи нав ва Мазор дохилшаванда ҳам меҳисобиданд). Он майдон чун маркази ҳунармандиву тиҷоратии Хуҷанд берун аз работи асримиёнагии Хуҷанд, тахминан асрҳои ХIV-ХVI шакл ёфтааст. Вале ҳафриёти археологии солҳои 70-уми асри ХХ дар ин майдон гузаронида (ҷои собиқи «саройи унҷигиҳо» — чойхонаи «Шарқ» — тарабхонаи собиқи «Панҷшанбе» — Осорхонаи собиқи вилоятии таърихӣ-кишваршиносӣ — Маркази савдои «Ҳоҷӣ Абдулазиз») ва бозёфти ду тангаи мисин (якеаш мансуб ба асри ХII дар чуқурии 3 м.) гувоҳи он аст, ки ин минтақа ҳам аз қисмҳои қадимаи шаҳр аст. Асри ХII дар ин ҷо мақбараи мулкдору шоир ва арбоби барҷастаи дин, пешвои маслиҳатгару ҳокими Хуҷанд Бадеуддини Нурӣ (тахаллусашон «шайх Муслиҳиддин») бунёд мегардад ва сонитар дар атрофи он маҷмааи ҳамноми таърихӣ-меъмории шайх Муслиҳиддин шакл меёбад (асрҳои ХIV-ХIХ). Ибни Ҳавкал менависад, ки Хуҷанд «байни вилоятҳо аз ҷиҳати ҳусну назокат ягонаест»; ал-Муқаддасӣ махсус қайд мекунад: «Хуҷанд шаҳри пурҳаловатест дар ин сӯ, аз он дида шаҳри дилкаштаре нест, аз байнаш наҳре ҷорист ва дар шафаташ кӯҳест, ки онро оқилону шоирон мадҳу сано мегӯянд. Ва дар Шарқу Ғарб зеботар шаҳре аз он нест. Вай мафтункунандаву дилрабост, касонро моту мабҳут месозад, бо форсӣ онро «дил бибурда» гӯянд». Олим-энсиклопедисти машҳури асрҳои IХ-Х Абӯнасри Форобӣ шаҳру давлатҳоро ба қатори шаҳру давлати накӯкор, шаҳру давлати бехирад, шуҳрату шарафпараст, шаҳру давлати таърифпараст, шаҳру давлати дурӯяву ноустувор, шаҳру давлати дурӯғпарасту хасис тақсим менамояд. Баҳодиҳӣ, умуман, барои Шарқи асримиёнагӣ анъана будааст. Яқинан, барои Самарқанд мағрурӣ, барои Балх-ҷавонмардӣ, Ҳирот-рашку ҳасад хос будаанд. Хуҷанди асримиёнагӣ бошад, аз рӯи анъанаҳои баҳодиҳӣ, чун «Тирози ҷаҳон» — арабиаш «Арӯс-ал-мамолик» машҳур гашта буд.<ref name="hakikati-sugd.tj"/> Дар таърихи Хуҷанд сокинони шаҳр борҳо барои озоди хеш бо истилогарон даст ба гиребон шуда дар мудофиаи шаҳр қаҳрамонӣ нишон додаанд. Дар асри XIII дар вақти истилои муғулҳо қаҳрамонии худро [[Темурмалик]]и паҳлавон нишон дода буд, ки ҳоло халқи ин шаҳр бо ӯ ифтихор доранд. Нигаред:[[Темурмалик]] ==== Роҳи Абрешим ==== Шаҳри Хуҷанд чун маркази савдо, ҳунармандӣ дар гузашта машҳур буд. Роҳи корвонгузари тиҷоратии асримиёнагӣ — [[Шоҳроҳи Абрешим|«Роҳи бузурги абрешим»]] ба Осиёи Миёна, аз [[Ҳиндустон]], [[Эрон]], Шарқи Наздик, [[Хитой]] ва ҳавзаи баҳри Миёназамин аз ин ҷо мегузашт. ==== Шахсони бузурги шаҳр ==== Хуҷанд зодгоҳи як зумра шахсони бузурги тарихист. Олимон — мунаҷҷим ва риёзидон [[Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ]] (а. X), ҷуғрофияшинос ва сайёҳ [[Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов]] (1842—1925), шоирон [[Маҳастии Хуҷандӣ]] (а. XII), [[Камоли Хуҷандӣ]] (а. 14), [[Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф]] (1825—87), [[Тошхӯҷаи Асирӣ]] (1864—1916), [[Абдуллои Файёз]] (1847—1934) ва диг. арбобони илму маданият ин ҷо касби камол кардаанд. === Мустамликадории Россияи подшоҳӣ === 24 майи 1866 ба шаҳр аскарони подшоҳй даромаданд ва он ба ҳайати Россия дохил шуд. Ин воқеа аҳамияти прогрессивӣ низ дошт. Минбаъд ба Хуҷанд инқилобиён ва равшанфикрони рус омаданд, ки онҳо дар инкишофи шуури синфӣ ва худогоҳии маҳаллӣ таъсир гузоштанд. ==== Вокеъаҳои солҳои 1916-1917 ==== [[4 июл]]и [[1916]] мардуми Хуҷанд ба муқобили сиёсати мустамликадории Россияи подшоҳӣ ва феодалҳои маҳаллӣ шӯриш бардоштанд, ки он дар тамоми [[Осиёи Миёна]] паҳн гашт. Дар ҷараёни муборизаҳои синфй инқилобчиёни машҳур ба майдон омаданд. [[24 ноябр]]и [[1917]] Ҳокимияти Советӣ дар Хуҷанд ғалаба кард. Дертар шаҳр аввал ба ҳайати ҶШС Ӯзбекистон ва аз [[2 октябр]]и [[1929]] ба Тоҷикистон ҳамроҳ шуд. Соли [[1936]] шаҳр [[Ленинобод]] ном гирифт. === Давраи шӯравӣ=== Дар солҳои Ҳокимияти шӯравӣ Хуҷанд ба яке аз марказҳои калони иқтисодӣ ва мадании Тоҷикистон табдил ёфт. Соҳаҳои асосии саноат: [[бофандагӣ]], коркарди металл, [[бинокорй]], [[дӯзандагӣ]], [[хӯрокворӣ]]. С. [[1982]] дар шаҳр зиёда аз 25 корхонаи саноатӣ мавҷуд буд. Комбинати шоҳибофии шаҳр яке аз калонтарин корхонаҳои саноатии [[ИҶШС]] буда, 80% шоҳии [[Тоҷикистон]] (зиёда аз 45 навъ ва 500 номгӯи [[матоъ]])-ро истеҳсол мекард. С. 1981 комбинати консерви шаҳр 53 млн қуттии консерв мебаровард, ки ин миқдор бо тамоми консерви корхонаҳои Россия ([[1913]]) баробар буд. Дар шаҳр комбинатҳои [[шир]], [[равған]], масолеҳп бинокорй, заводҳои тухми кирмак, [[шиша]], «Торгмаш» (зарфҳои қаҳвапазӣ, термостатҳо ва ғайра), истеҳсоли зарфҳои сирдор, «Газаппарат*, таъмири [[автомобил]], истеҳсоли маснуоти оҳану бетонӣ, [[нон]], матбаа, фабрикаҳои мебельсозӣ, пойафзолдӯзӣ ва ғайра фаъолият менамуданд. Маҳсулоти саноати шаҳр ба [[Булғория]], [[Куба]], [[Румыния]], [[Венгрия]], [[Муғулистон]], [[Афғонистон]], [[Алҷазоир]], [[Эфиопия]], [[Ҳиндустон]], [[Гвинея]], [[Сомали]] ва ғ. фиристода мешуд. Соли таҳсили 1981- 1982 дар шаҳр 22 мактаби миёна, 3 мактаби 8-сола, 3 техникум, 3 омузишгоҳ (мусиқӣ, педагоги, тиббй), 6 омӯзишгоҳи касбҳои техникӣ буданд, ки 25 ҳаз. _наф. хонанда ва 4723 наф. донишҷӯ таҳсил мекарданд. Яке аз аввалин донишкадаҳо — [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров|Институти давлатии педагогин ба номи С. М. Киров]], Институти такмили нхтисосн муаллимон, Филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, шуъбаи [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] мавҷуданд. === Замони муосир === {{Photomontage | photo1a = View to Khujand.JPG | photo2a = Маҷмааи таърихӣ- фарҳангии Истиклол.jpg | photo2b = Волчица 1.JPG | photo2c = Темурмалик.jpg | photo3a = Anton Ruiter Khujand, marketsquare.jpg | color = white | color_border = white | position = right | spacing = 2 | size = 260 | foot_montage = }} Дар солҳои Истиқлоияти Тоҷикистон дар натиҷаи буҳрони иқтисодӣ якчанд корхонаҳои бузург ба монанди корхонаи истеҳсоли "Абрешими Хуҷанд" ва диг. аз фаъолият бозмонданд. Дар натиҷаи гузаштан ба иқтисоди бозаргонӣ ҳоло бештар корхонаҳои хусусӣ ва иттиҳодияҳои саҳомӣ ташкилу фаъолият намуда истодаанд. Аз соли 2010 Минтақаи озоди иқтисодии "Суғд" (МОИ "Суғд") бо сармояи ватаниву хориҷӣ ба фаъолият шурӯъ намудааст ва имрӯз аввалин маҳсулоти корхонаҳои он ба муомилот баромадаанд. Махсусан, дар Хуҷанд соҳаи сохтмон дар замони истиқлол рушд намудааст. Дар шаҳр чунин иншоотҳои нав ба монанди бинои нави [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]], комплекси варзишӣ бо ҳавзи шиноварӣ, меҳмонҳонаи баландошёнаи "Эҳсон" мактабу кӯдакистонҳо, корхонаҳои хурди истеҳсолӣ, хидмати маишӣ, бозору мағозаҳо ва муассисаҳои давлатӣ қомат рост намуданд. Боғу хиёбонҳои нав ба вуҷуд омаданд. Масалан, [[21 март]]и [[соли 2015]] [[боғ]]и навсозишудаи фарҳангӣ-фароғатии ба номи [[Камоли Хуҷандӣ]] бо пайкараи ӯ, [[мақбара]] ва хонаю чорбоғи рамзии ин шоири ширинкаломи тоҷик, ки [[оромгоҳ]]и воқеияш дар шаҳри [[Табрез]]и [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] қарор дорад, дар маскани собиқ боғи фароғатии шаҳрӣ ифтитоҳ ёфтааст.([https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D2%93%D0%B8_%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D1%83%D2%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D3%A3 Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ|бештар...]) == Аҳолӣ == Хуҷанд аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ дар ҷойи дуюм баъд аз Душанбе меистад. {|class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" style="border: 1em solid white") |- |'''Сол''' |1897 |1926 |1959 |1973 |1989 |2002 |2007 |2011 |2013 |2014 |2015 |2016 |2019 |2020 |2021 |2022 |- |'''Аҳолӣ, <br /> ҳазор наф.''' |30 |37 |77 |113 |160 |147 |149 |165 |167 |170 |173 |175<ref>[http://www.statoids.com/ytj.html Raions of Tajikistan]</ref> |182 |184 |196,8 |198,7 |} == Маҳаллаҳои Хуҷанд == # маҳаллаи «Хуҷанд» — 5091 нафар # маҳаллаи «Тути калон» — 8768 нафар # маҳаллаи «Чорчароғ» — 8312 нафар # маҳаллаи «Раззоқ» — 6952 нафар # маҳаллаи «Масҷиди Савр» — 7534 нафар # маҳаллаи «Қорӣ Раҳмат Қурбонов» — 6759 нафар # маҳаллаи «Содир Ҳофиз» — 5921 нафар # маҳаллаи «Шарқ» — 4019 нафар # маҳаллаи «Сарибаланд» — 5765 нафар # маҳаллаи «Ҷаббор Расулов» — 5965 нафар # маҳаллаи «1 Май» — 4341 нафар # маҳаллаи «Сирдарё» — 3982 нафар # маҳаллаи «Сайҳун» — 5095 нафар # маҳаллаи «Чашмаи Арзана» — 5908 нафар # маҳаллаи «Бофанда» — 5820 нафар # маҳаллаи «Ваҳдат» — 5942 нафар # маҳаллаи «Темурмалик» — 8343 нафар # маҳаллаи «Тиллакон» — 8916 нафар # маҳаллаи «Мевагул» — 16549 нафар # маҳаллаи «Суғдиёна» — 11428 нафар # маҳаллаи «Дӯстии халқҳо» — 15309 нафар # маҳаллаи «Навбаҳор» — 8235 нафар<ref>{{Cite web |url=http://www.khujand.tj/tarih/mahlla |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2013-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131106175246/http://khujand.tj/tarih/mahlla |archivedate=2013-11-06 }}</ref> == Роҳбарияти шаҳр == * Раиси шаҳр —[[Фирдавс Шарифзода]] (2020 то ҳол) == Саноат ва энергетика == Корхонаҳои истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар шаҳр — 597 адад * хусусӣ 592 адад * давлатӣ — 5 адад * миқдори кормандон дар соҳаи саноат 8775 нафар * корхонаҳои муштарак — 7 адад * корхонаҳои нав ташкилшуда дар соли 2015 — 31 адад == Саноат == Вазъи соҳаи энергетика ва саноат. Нигаред:<ref>{{Cite web |url= http://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=7920&Itemid=192&lang=tg|title=Вазъи соҳаи энергетика ва саноат, соли 2022|author=www.khujand.tj|date=2024-10-08|publisher=|lang=tg|accessdate=2024-10-08}}</ref> === [[Минтақаи озоди иқтисодии Суғд]] === Минтақаи озоди иқтисодии Суғд соли 2009 ҳамчун қитъаи алоҳидаи (маҳдуди) Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҳудуди аниқ муқарраргардида таъсис ёфта, дар он барои фаъолияти соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ шароити имтиёзноки иқтисодӣ ва низоми махсуси иқтисодӣ муҳайе карда шудааст. Намуди МОИ “Суғд” саноатӣ-инноватсионӣ буда, бо ҳадафҳои умумииқтисодӣ, рушди тиҷорати хориҷӣ, иҷтимоӣ ва илмӣ-техникӣ ба муҳлати 25 сол ташкил шудааст. Дар ҳудуди МОИ “Суғд” ташкил намудани инфрасохтори муосири муҳандисию нақлиетӣ, телекоммуникатсионӣ ва истеҳсолии ҷавобгӯ ба стандартҳои ҷаҳонӣ, дар истеҳсолот ҷорӣ намудани ихтироот ва фановарии ватанӣ, ташкили шабакаи истеҳсолоти аз ҷиҳати экологӣ тоза низ дар назар аст.<ref>{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/obshchaya-informatsiya |title=МОИ “Суғд”/ Маълумоти умумӣ |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425005603/http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/obshchaya-informatsiya |archivedate=2017-04-25 }}</ref> Минтақаи озоди иқтисодии “Суғд” дар қисмати ҷанубу ғарбии шаҳри Хуҷанд ҷойгир шудааст. Дар ин қитаъаи замин таҳлили геологию геодезӣ ва лоиҳакашӣ анҷом дода шудааст. Масоҳати умумии МОИ “Суғд” 320 гектарро ташкил медиҳад.<ref>{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |title=МОИ “Суғд”/ Маълумоти умумӣ |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729051906/http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |archivedate=2017-07-29 }}</ref> Субъектҳои [[Минтақаи озоди иқтисодии Суғд]]: # 1) Корхонаи коркарди дарахт «Арча» назди ҶДММ «Фортуна-КО» — коркарди пиломатериал барои дар ва тиреза # 2) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ «СИЛКОАТ БОЯ» — истеҳсол ва фуруши маҳсулотҳои лаку ранг барои ороиши иморатҳо # 3) ҶДММ «СТАР ПЛАСТ» — Истеҳсоли маҳсулотҳои пластикӣ # 4) ҶСП «АРИАНА МЕТАЛ ПЛАСТ» — Истеҳсоли маҳсулотҳои метали-пластикӣ (бозичаҳои кӯдакона) # 5) Коллеҷи техникии ш.Хуҷанд # 6) ҶДММ «ИНВЕСТИЦИОННАЯ КОМПАНИЯ ТАДЖИКИСТАН ОРИДЖИНАЛ» — Ташкилоти сармояҷамъкун ба МОИ Суғд # 7) ҶДММ «Дусти Амирхон» — Истеҳсоли ҳавокашакҳои вентилятсионӣ # 8) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-полшагӣ «СкорутТ Таҷ» — Ҷамъоварии гелеоколлекторҳои офтобӣ барои гармкунии об # 9) ҶДММ "Реал" — Истеҳсоли қубурҳои полиэтиленӣ ва ноқилҳои электрикӣ # 10) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ «Таджпроф» — Истеҳсоли профилҳо аз алюминий # 11) ҶДММ «Идораи сохтмонии №1 ХУДЖАНДСОЗ» — Истеҳсоли маҳсулотҳои сохтмонӣ # 12) ҶСП "АДМ-ЭЙР» — Хизматрасонии фаврии таъмири таҷҳизотҳои парвозкунанда # 13) ҶДММ "Мебел" — Истеҳсоли ЛДСП, МДФ, ДВП, фанер # 14) ҶДММ «Сомон Энержи» — Истеҳсоли маҳсулотҳои рушноидиҳанда # 15) СИ "Абдулло-заде Р.Р." — Истеҳсоли афшураҳои табии, сабзавот ва меваҳои хушк # 16) ҶДММ "Роял Корпорейшн" — Истеҳсоли маҳсулотҳои сохтмонии иноватсиони # 17) ҶДММ "Ҷаҳони нав ММ" — Истеҳсоли маҳсулотҳои лакӣ ва андовакуни (ороиши беруна) # 18) ҶДММ "Таджик полиэтилен" — Истеҳсоли маҳсулотҳои полиэтилени # 19) ҶДММ "Азияполитекс" — Истеҳсоли халтаҳои полипропиленӣ # 20) ҶДММ "Кристал мозаик" - Истеҳсоли маҳсулотҳои саффолӣ # 21) ҶДММ "Равзана пластик" — Истеҳсоли дару тирезаҳо аз ПВХ # 22) ҶДММ "Зарфишон" — Коркарди маҳсулотҳои ҳоҷагии қишлоқ ва истеҳсоли шакар # 23) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ “Арча-мебел” — Истеҳсоли мебел барои соҳаи тиб, маориф ва муассисаҳои давлатӣ # 24) ҶДММ «Оҳанкор» — Истеҳсоли маҳсулотҳои металли # 25) Филиали «Хантана Кканада INC». — Истеҳсол ва бастабандии асал # 26) ҶДММ Корхонаи муштараки тоҷикӣ-туркӣ «Афранг Пластик» — Истеҳсоли профилҳо барои дару тиреза аз ПВХ # 27) [[ҶДММ «Донаи алмос»]] — Истеҳсоли хушкмева. # 28) ҶДММ «Сомон Кейс» — Истеҳсоли сумка, рюкзак (борхалта) ва портфел. # 29) ФИЛИАЛИ ҶДММ «Компания Алавн Алмуттаҳида» — Омӯзиш ва истеҳсоли маҳсулотҳои ҳунарҳои мардумӣ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |title=МОИ “Суғд”/ Маълумоти умумӣ |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729051906/http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/2015-07-01-17-47-38/raspolozhenie |archivedate=2017-07-29 }}</ref> # == Нақлиёт == Дар масофаи 12 км дуртар аз Хуҷанд [[фурудгоҳи байналмилалии Хуҷанд]] амал мекунад. Дар шаҳри Хуҷанд истгоҳи роҳи оҳани калонтарин мавҷуд мебошад, ки [[вилояти Суғд]]ро бо қисми ҷанубии Тоҷикистон, инчунин бо дигар минтақаҳои давлатҳои хориҷи дуру наздик пайваст мекунад. Дарозии умумии роҳҳои оҳан дар ҷумҳурӣ 943 км-ро ташкил медиҳад, ки 678 км онро роҳҳои асосӣ ташкил медиҳанд. Ҳиссаи калони ҳамлу нақли молу маҳсулоти байнидавлатӣ ба роҳи оҳан рост меояд. Аз қаламрави вилоят роҳи Душанбе-Хуҷанд-Чаноқ бо дарозии 354 км мегузарад, ки қисми шимоли кишварро бо ҷануби он пайваст мекунад. Шоҳроҳи автомобилгарди Душанбе-Хуҷанд-Чаноқ ба худ якчанд нақбҳоро, ки дарозии умумиашон зиёда аз 10 км.-ро ташкил медиҳад дар бар мегирад. Шоҳроҳи мазкур соли [[2012]] аз нав таъмир карда шуда ба истифодабарӣ дода шуда буд.<ref>{{Cite web |url=http://www.fezsughd.tj/index.php/tj/creative-squad/khudzhand |title=Шаҳри Хуҷанд |accessdate=2017-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161125143209/http://fezsughd.tj/index.php/tj/creative-squad/khudzhand |archivedate=2016-11-25 }}</ref> == Фарҳанг == * театрҳо ва марказҳои фарҳангӣ — 6 адад * толорҳои консертӣ — 5 адад * китобхонаҳои оммавӣ — 11 адад * китобхонаҳои хусусӣ — 10 адад * осорхонаҳо — 3 адад * ёдгориҳои таърихӣ — 10 адад == Маориф == * мактабҳои маълумоти умумӣ — 48 * кӯдакистонҳо — 31 адад * кӯдакистонҳои хусусӣ — 5 адад<ref name="Маълумоти Хуҷанд">{{Cite web |url=http://www.khujand.tj/tg/tarih |title=Маълумоти Хуҷанд |accessdate=2016-08-25 |archivedate=2016-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911102138/http://khujand.tj/tg/tarih }}</ref> == Мактабҳои олӣ == * [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров]] * [[Донишгоҳи Давлатии Ҳуқуқ, Бизнес, ва Сиёсати Тоҷикистон]] * [[Донишкадаи кӯҳию металургии Тоҷикистон]] * [[Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон]] == Тандурустӣ == * Муасисаҳои тандурустӣ — 43 адад * марказҳои тиббӣ — 7 адад * беморхонаҳо — 15 адад * марказҳои тиббии хусусӣ — 21 адад == Варзиш == * стадионҳо — 7 * иншоотҳои варзишӣ — 210 адад * ҳавзҳои шиноварӣ — 4 адад<ref name="Маълумоти Хуҷанд"/> ==Ёдгориҳои шаҳр == [[Акс:Мечеть и голуби 3.JPG|left|200px|Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV)]] [[Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин|Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV)]] ва боқимондаи [[Қалъаи Хуҷанд]] — Ӯрда (а. VII—VIII) аз ёдгориҳои таърихй ва меъморӣ мебошанд. Дар бинои тарҳрезишудаи [[Қалъаи Хуҷанд]] ҳоло, Осорхонаи таърихии вилояти Суғд бунёд гардидааст. Дар ҳаминҷо, назди соҳили Сирдарё нимпайкараҳои адибону аломаҳо ин диёр гузошта шудааст. Дар соҳили рости дарёи Сир дар давраи шӯравӣ ҳайкали В. И. Ленин қомат афрохта буд (ҳоло, ба ҷойи он муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] гузошта шудааст). Дар маркази шаҳр, инчунин ҳайкали ёдгории ҷанговароне, ки дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ шаҳид шудаанд ва нимпайкараҳои инқилобчиёну ходимони намоёни давлативу фарҳангии хуҷандӣ гузошта шудааст. == Маркази илму фарҳанг == Хуҷанд бо намояндагони илму адаби форсу тоҷик ба монанди [[Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ]] (а. X) — мунаҷҷим ва риёзидон, [[Маҳастии Хуҷандӣ]] (а. XII) — адиба, [[Камоли Хуҷандӣ]] (а. XIV) — шоир, [[Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф]] (1825–1887) — шоир, [[Тошхӯҷаи Асирӣ]] (1864–1916) — шоир, маорифпарвар, [[Абдуллои Файёз]] (1847–1934) — шоир, [[Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов]] (1842–1925) — ҷуғрофияшинос ва сайёҳ ифтихор дорад. Марказҳои фарҳангии Хуҷанд — [[Китобхонаи вилоятии ба номи Тошхоҷа Асирӣ (Хуҷанд)]] (таъсис,соли 1917), [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]] (Таъсис,соли 1932), Осорхонаи таърихии вилояти Суғд дар шаҳри Хуҷанд, 4 мактабҳои таҳсилоти олӣ ва диг. муассисаҳои илму фарҳанг ва маориф мебошанд. Чунин шахсиятҳои номдор ба монанди [[Фарзона]], [[Розия Озод]], [[Мавҷуда Ҳакимова]], [[Норинисо]] — адибаҳо, [[Муҳаммад Осимӣ]] — (1920–1996) файласуф, академик, раиси [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], [[Юсуф Носиров]] — (1932–2007) биолог, академики [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], [[Маъруфхоҷа Баҳодуров]] — (1920–1997) овозхон,[[Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон]], [[Мунзифа Ғаффорова]] — (1924–2013) файласуф, доктори илм, ректори [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]], [[Зикриё Бобохоҷаев]], табиб, клинитсист, доктори илм, профессор, [[Ҷӯрабек Набиев]] — (соли [[1941]]), овозхон, [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ва диг. зодагони шаҳри Хуҷанд, дар Тоҷикистон соҳиби шуҳрат шудаанд. <gallery> Акс:Джура Зокиров.JPG|Ҷӯра Зокиров Акс:Абдулло Рахимбаев.JPG|Абдулло Раҳимбоев Акс:Бободжан Гафуров.JPG|Бобоҷон Ғафуров Акс:Султон Умаров.JPG|Султон Умаров </gallery> == [[Бозори «Панҷшанбе»]] == [[File:Tim Griffin Panjshanbe bazar - 13.jpg|thumb|800px|Бозори Панҷшанбе, 2011]] [[Бозори «Панҷшанбе»]] дар маркази Хуҷанд воқеъ аст. Майдони васеи назди бозор бо фавора оро дода шудааст. Рӯ ба рӯи бозор [[Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин|Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV)]] бино ёфтааст. Калонтарин бозоре, ки дар шакли пӯшида дар Осиёи Миёна дар даврони шӯравӣ сохта шудааст, бозори овозадори «Панҷшанбе» мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/social/3918-panjshanbe |title=Калонтарин бозор дар Осиёи Миёна |accessdate=2017-10-28 |archivedate=2022-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522144833/http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/social/3918-panjshanbe }}</ref> [[Бозори «Панҷшанбе»]] солҳои 50-уми асри XX сохта шудааст ва аз ҳамон вақт манбаи хариду фуруши маҳсулоти кишоварзӣ, хурокворӣ ва лавозимоти саноативу хоҷагидорӣ мебошад ва барои сокинони Хуҷанд хидмат мерасонад. == Шахсиятҳои обрӯманд == * [[Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ]] (а. X) — мунаҷҷим ва риёзидон, * [[Маҳастии Хуҷандӣ]] (а. XII) — адиба, * [[Камоли Хуҷандӣ]] (а. XIV) — шоир, * [[Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф]] (1825–1887) — шоир, * [[Тошхӯҷаи Асирӣ]] (1864–1916) — шоир, * [[Абдуллои Файёз]] (1847–1934) — шоир, * [[Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов]] (1842–1925) — ҷуғрофияшинос ва сайёҳ, * [[Тошмуҳаммад Ниёзович Қорӣ-Ниёзӣ]] — аввалин президенти Фарҳангистони улуми [[Ӯзбекистон]], * [[Фарзона]] — адиба,"Шоири халқи Тоҷикистон", Ҷоизадори [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] ([[2008]]). * [[Муҳаммад Осимӣ]] (1920–1996) — файласуф, академик, собиқ раиси [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], * [[Юсуф Носиров]] (1932–2007) — биолог, академики [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]], собиқ ректори Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, * [[Маъруфхоҷа Баҳодуров]] (1920–1997) — [[овозхон]], [[Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон]] * [[Мунзифа Ғаффорова]] (1924–2013) — файласуф, доктори илм, [[профессор]], собиқ ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ, * [[Зикриё Бобохоҷаев]] — табиб, доктори илм, [[профессор]], * [[Исҳоқӣ Юсуф Баширхонович|Юсуф Исҳоқӣ]] (1932–1996) — табиб, доктори илм, [[профессор]], академик, собиқ ректори Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи А. Сино, * [[Ҷӯрабек Набиев]] — овозхон, [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]], * [[Озод Аминзода]] — шоира, шаҳрванди фахрии шаҳри Хуҷанд, * [[Воҳид Асрорӣ]] (1917–1996) — адабиётшинос, доктори илм, [[профессор]], * [[Нӯъмон Неъматов]] (1927–2011) — олим, доктори илми таърих, [[профессор]], Академики [[Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]]. == Бародаршаҳрӣ == * {{flagicon|Қазоқистон}}, [[Чимканд]] ([[Забони қазоқӣ|қаз]]. ''Шымкент''), [[Қазоқистон]]; * {{flagicon|Озарбойҷон}}, [[Агстафа]] ([[Забони озарбойҷонӣ|озарӣ.]] ''Ağstafa''), [[Озарбойҷон]]; * {{flagicon|ИМА}}, [[Линколн (Небраска)|Линколн]] ([[Забони англисӣ|англ.]] ''Lincoln''), [[ИМА]]; * {{flagicon|Русия}}, [[Оренбург]] ([[Русия]]); * {{flagicon|Ӯзбекистон}}, [[Самарқанд]] ([[Забони ӯзбекӣ|узб.]] ''Samarqand''), ([[Ӯзбекистон]]). == Аксҳои Хуҷанд == <gallery> Акс:Волчица 1.JPG|Ҳайкали модагург Акс:Темурмалик.jpg|Муҷассамаи Темурмалик дар осорхона Акс:Монумент "Герб Таджикистана".JPG|Нишони Тоҷикистон дар соҳили Сирдарё Акс:Маҳаллаву манзилҳои қадимаи Хуҷанд 02.jpg|Хона-осорхонаи этнографӣ, ҳавлии Эргашбойбача Акс:Улицы г. Худжанда.JPG|thumb|Хиёбонҳои Хуҷанд Акс:Маҷмааи таърихӣ- фарҳангии Истиклол.jpg|Маҷмааи таърихӣ- фарҳангии Истиклол Акс:Кӯчаҳои Хуҷанд 1.jpg|Манзараи хиёбонҳо (аз МТФ "Истиқлол") Акс:Кӯчаҳои Хуҷанд 7.jpg|Манзилгоҳои нав дар шаҳри Хуҷанд Акс:Кӯчаҳои Хуҷанд 3.jpg|Манзараи хиёбонҳо (аз МТФ "Истиқлол") Акс:Аллеи Худжанда.JPG|Гулгашти шаҳрӣ Акс:Дворец культуры молодёжи.JPG|Бинои Қасри ҷавонон Акс:Улицы Худжанда.JPG |Ҷавонони шаҳр </gallery> === Нигаред === * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * [http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html шаҳри Хуҷанд] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide Фурудгоҳи Хуҷанд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://www.greatestcities.com/Asia/Tajikistan/Khujand_formerly_Leninabad_city.html шаҳри Хуҷанд] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Харита] * [http://khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=5052%3Amuloqot&catid=36%3Anavgoni&Itemid=182&lang=tg КОНСЕПСИЯИ БУНЁДИ МУЗЕЙ- МАМНӮЪГОҲИ ДАВЛАТИИ ХУҶАНДИ БОСТОН (КУҲАНДИЗ БО АРК (КРЕМЛ), РЕГИСТОН, МАҶМААИ ХОҶА КАМОЛ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231118072233/http://khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=5052:muloqot&catid=36:navgoni&Itemid=182&lang=tg |date=2023-11-18 }} * [http://khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=5052%3Amuloqot&catid=36%3Anavgoni&Itemid=182&lang=tg КОНСЕПСИЯИ БУНЁДИ МУЗЕЙ- МАМНӮЪГОҲИ ДАВЛАТИИ ХУҶАНДИ БОСТОН (КУҲАНДИЗ БО АРК (КРЕМЛ), РЕГИСТОН, МАҶМААИ ХОҶА КАМОЛ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231118072233/http://khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=5052:muloqot&catid=36:navgoni&Itemid=182&lang=tg |date=2023-11-18 }} * [http://www.khujand.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=1314&Itemid=183&lang=tg Маълумоти Хуҷанд] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна== * [http://khujand.tj/ Сомонаи шаҳри Хуҷанд] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190726134234/http://www.khujand.tj/ |date=2019-07-26 }} {{Шаҳрҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон}} {{Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои вилояти Суғд]] [[Гурӯҳ:Хуҷанд]] s28dwkm4yot2itgvmrr6iv0m5t41flb 0 5032 1483793 1483466 2026-08-18T22:28:12Z Zosya95 54344 1483793 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |номи_маъмулӣ = Mauritius |парчам = Flag of Mauritius.svg |номи_аслӣ = {{ubl|{{lang-fr|République de Maurice}}|{{lang-mfe|Repiblik Moris}}}} |нишон=Coat of arms of Mauritius (Original version).svg |андозаи_нишон = 90 |шиор = {{native phrase|la|Stella Clavisque Maris Indici|italics=off}}<ref>{{Cite web|title=Government Information Service – Coat of Arms|url=http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612094501/http://gis.govmu.org/English/About%20Mauritius/Pages/Coats-of-Arms.aspx|archive-date=12 June 2020|access-date=29 July 2019|publisher=govmu.org}}</ref><br />"Ситора ва калиди Уқёнуси Ҳинд" |номи_суруди_миллӣ= "[[Motherland (anthem)|Motherland]]"<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Motherland_(instrumental).ogg]]</div> |Сохтори давлат= |Дар харита=Mauritius (orthographic projection with inset).svg |забони_расмӣ = нест (''de jure'')<br />{{nowrap|{{hlist|[[Забони англисӣ|Англисӣ]]|[[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]]}} (''de facto'')<ref>[[Конститутсияи Маврикий]] ягон забони расмиро зикр намекунад. Дар Конститутсия танҳо гуфта шудааст, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ забони англисӣ мебошад. Аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ҳангоми муроҷиат ба раиси маҷлис инчунин аз забони фаронсавӣ истифода кунад. </ref>}} |Рӯзи истиқлол= |Соҳибистиқлол аз= |пойтахт = [[Порт Луис]] |Шаҳри калонтарин= |Вазифаи сарварон= |Сарварон= |Ҷой аз рӯи масоҳат= |Масоҳат=2040 |Фоизи об= |Ҷой аз рӯи аҳолӣ= |Аҳолӣ=1200206 |Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ= |Зичии аҳолӣ=588.3 |ММД= |Соли ҳисоби ММД= |Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД= |ММД ба сари аҳолӣ= |Пули миллӣ= |Домен= |Коди телефон= |Соат= |Эзоҳот= }} '''Маврикий''', расман '''Ҷумҳурии Маврикий''', ({{lang-fr|République de Maurice}}, {{lang-mfe|label=[[Mauritian Creole]]|Repiblik Moris}}) як [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравӣ]] дар [[Уқёнуси Ҳинд|уқёнуси Ҳинд]] аст. Он тақрибан 2 000 километр дуртар аз соҳили ҷанубу шарқии [[Африқо]] ва дар шарқи ҷазираи [[Мадагаскар]] ҷойгир шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mauritius|title=Mauritius &#124; Currency, People, Language, Population, Maps, Religions, Chagos Archipelago, History, & Facts |website=Britannica.com|access-date=9 June 2026}}</ref> Ба ҳайати кишвар ҷазираи асосии Маврикий, инчунин ҷазираҳои Родригес, Агалега ва Сейнт Брендон (Каргадос Карахос) дохил мешаванд.<ref name="ICJ">{{Cite web|date=1 March 2018|title=Written Statement of the Republic of Mauritius|url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf|archive-date=16 December 2018|access-date=15 December 2018|website=[[International Court of Justice]]|pages=23–24|volume=1}}</ref><ref name="PCA Memorial Vol 1" /> Ҷазираҳои Маврикий ва Родригес ҳамроҳ бо ҷазираи Реюнион ([[Департаментҳои бурунмарзии Фаронса|департаменти бурунмарзии Фаронса]]) қисми гурӯҳи ҷазираҳои Маскарен ба шумор мераванд. Аксари аҳолии кишвар дар ҷазираи асосии Маврикий зиндагӣ мекунанд. Пойтахт ва калонтарин шаҳри кишвар, Порт-Луис, дар ин ҷазира низ ҷойгир шудааст. Масоҳати Ҷумҳурии Маврикий 2 040 километри мураббаъро ташкил медиҳад. [[Минтақаи истисноии иқтисодӣ|Минтақаи истисноии иқтисодии]] он бошад, тақрибан 2 миллион километри мураббаъро фаро мегирад.<ref name="EEZ 1977">{{Cite book |url=https://files.pca-cpa.org//pcadocs/mu-uk/Annexes%20to%20Memorial/MM%20Charts.pdf |title=Memorial of the Republic of Mauritius |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |year=2012 |volume=IV |chapter=Figure 7: Mauritius' EEZ: 1977 |access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{cite conference |url=https://www.gebco.net/sites/default/files/documents/poster_internship_ldeo_portrait.pdf |title=Managing Geophysical Data in the South West Indian Ocean using GeoMapApp |last1=Runghen |first1=H. |last2=Goodwille |first2=A. |last3=Ferrini |first3=V. |last4=Wigley |first4=R. |date=2014 |conference=Challenger 2014 Conference |access-date=22 April 2025}}</ref> Аз рӯи баъзе гипотезаҳои таърихшиносон, ки дар асоси харитаи португалии Кантино (1502) пешниҳод шудаанд, гӯё дарёгардони араб наздики соли 975 якум шуда, ин ҷазираи беаҳолиро кашф карданд ва онро "Дина Аробӣ" (''Dina Arobi'') номиданд.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|access-date=1 August 2021|archive-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history|accessdate=2026-07-13|archivedate=2022-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220628000251/https://mauritianarchaeology.sites.stanford.edu/history}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_FnBwAAQBAJ&pg=PA344|title=International Education: An Encyclopedia of Contemporary Issues and Systems|date=17 March 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46751-9}}</ref> Дар харитаҳои аввали португалӣ ҷазира бо номҳои "Иля-ду-Сирне" (''Ilha do Cirne'') ё "Иля-ду-Серне" (''Ilha do Cerne'') нишон дода шудааст, чун дарёгардони португалӣ соли 1507 аз ин ҷазира омада расидаанд.<ref>{{Cite web|title=Republic of Mauritius- History|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|access-date=12 March 2023|website=govmu.org|archive-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|accessdate=2026-07-13|archivedate=2016-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch}}</ref> Соли 1598, флоти [[Ҳоланд|нидерландӣ]] таҳти фармондеҳии адмирал Ван Варвейк ба маҳалли имрӯзаи Гранд-Порт мерасад ва ҷазираро аз худ карда, онро ба муносибати [[Маврис, шоҳзодаи Оранж]] номгузорӣ мекунад. Зиёда аз сад сол нидерландиҳо кӯшиш мекунанд, то дар ҷазира маҳалли истиқомати доимӣ бунёд намоянд. Сабабаш он буд, ки онҳо мехостанд аз ҷангалҳои дарахти [[Обнӯс|обнӯс]] истифода баранд ва аз [[Найшакар|найшакар]] шакару арак истеҳсол кунанд. Барои ин онҳо ниҳолҳои найшакарро аз [[Ҷава]] ва зиёда аз сесад ғуломи малагасиро ба ҷазира меоваранд. Аммо ҳамаи ин кӯшишҳояшон ноком ба анҷом мерасад.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=Richard B. |title=The Mascarene Slave-Trade and Labour Migration in the Indian Ocean during the Eighteenth and Nineteenth Centuries |journal=Slavery & Abolition |date=August 2003 |volume=24 |issue=2 |pages=33–50 |doi=10.1080/01440390308559154 }}</ref> Бо оғози мустамликадории [[Фаронса]] (соли 1715), номи ин ҷазира ба "Ил дӯ Франс" иваз карда мешавад. Соли 1810 [[Британияи Кабир]] ҷазираро ишғол мекунад. Баъдтар, аз рӯи Созишномаи Париж (1814), Фаронса Маврикий ва ҷазираҳои вобастаи онро расман ба Британияи Кабир месупорад. Мустамликаи Британиявии Маврикий он замон ҷазираҳои Родригес, Агалега, Сейнт Брендон, галаҷазираи Чагос ва то соли 1906 [[Сейшел|Сейшелро]] низ дар бар мегирифт.<ref name="ICJ"/><ref name="PCA Memorial Vol 1" /> == Таърих == == Ҷуғрофия == == Гуногунии муҳити зист == [[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|upright=.8|Маврикий ягона ҷойи зисти [[додо]], парандаи бепарвози нобудшуда буд.]] [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Геккони ороёфтаи рӯзгард]]]] Маврикий ватани баъзе аз камёбтарин рустаниву ҷонварони ҷаҳон мебошад. Аммо бо омадани одамон ба ҷазира ва ворид шудани набототу ҳайвоноти бегона, ба табиати он хатари ҷиддӣ эҷод шудааст.<ref name="BBC" /> Аз сабаби пайдоиши вулқонӣ, синну соли қадимӣ ва ҷудо буданаш аз дигар хушкиҳо, Маврикий дорои олами бойи набототу ҳайвонот мебошад. То расидани португалиҳо дар соли 1507, дар ҷазира ягон [[Ширхӯрон|ширхӯри]] хушкӣ вуҷуд надошт. Аз ҳамин сабаб дар он ҷо чандин намуди [[Парандаи бепарвоз|парандаҳои бепарвоз]] ва [[Хазандагон|хазандагони]] калонҷусса ба вуҷуд омада, рушд кардаанд. Вале бо омадани одамон, намудҳои бегонаи ҳайвонот ва наботот ба ҷазира ворид шуда, боиси тез нобуд шудани муҳити зист ва аз байн рафтани қисми зиёди рустаниву ҷонварони маҳаллии Маврикий гардидаанд. Махсусан аз байн рафтани додо — парандаи бепарвозе, ки танҳо дар Маврикий зиндагӣ мекард, имрӯз яке аз номдортарин намунаҳои аз байн рафтани ҳайвонот дар натиҷаи фаъолияти инсон ба шумор меравад.<ref>{{cite journal |last1=Shapiro |first1=Beth |last2=Sibthorpe |first2=Dean |last3=Rambaut |first3=Andrew |last4=Austin |first4=Jeremy |last5=Wragg |first5=Graham M. |last6=Bininda-Emonds |first6=Olaf R. P. |last7=Lee |first7=Patricia L. M. |last8=Cooper |first8=Alan |title=Flight of the Dodo |journal=Science |date=March 2002 |volume=295 |issue=5560 |pages=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833 |bibcode=2002Sci...295.1683S }}</ref><ref>{{Cite book|last=Smaill|first=Belinda|url=https://books.google.com/books?id=3y8eDQAAQBAJ&dq=dodo+extinction+emblematic&pg=PA76|title=Regarding Life: Animals and the Documentary Moving Image| page= 76 |date= 2016|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6249-3}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hollars|first=B. J.|url=https://books.google.com/books?id=K94nDwAAQBAJ&dq=dodo+%22poster+child%22&pg=PA3|title=Flock Together: A Love Affair with Extinct Birds|date=1 February 2017|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9642-8}}</ref> Додо инчунин яке аз рамзҳои миллии Маврикий аст ва ҳамчун яке аз ҷонварони нигаҳдорандаи сипари давлатии кишвар дар нишони давлатии Маврикий тасвир шудааст.<ref>{{Cite web|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|access-date=27 March 2019|website=govmu.org|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx}}</ref> Ҳоло камтар аз 2%-и ҷангалҳои маҳаллии Маврикий боқӣ мондааст. Ин ҷангалҳо асосан дар Боғи миллии дараҳои Дарёи Сиёҳ дар ҷанубу ғарб, қаторкӯҳи Бамбу дар ҷанубу шарқ ва қаторкӯҳҳои Мока–Порт Луис дар шимолу ғарб ҷойгиранд. Инчунин, боқимондаҳои табиати соҳилӣ ва дохилии ҷазираро дар кӯҳҳои Кор де Гарду Ле Морн Брабант ва якчанд ҷазираҳои хурди назди соҳил дидан мумкин аст. То имрӯз зиёда аз 100 намуди наботот ва ҳайвонот нест шуда, бисёр намудҳои дигар дар хатари нобудшавӣ қарор доранд. Аз солҳои 1980-ум барои ҳифзи табиат барномаҳои зиёд оғоз шуданд. Ин барномаҳо ба зиёд кардани шумораи парандаҳо ва рустаниҳои дар хатарбуда ва барқарор кардани муҳити зисти онҳо дар боғҳои миллӣ ва мамнӯъгоҳҳо равона шудаанд.<ref>{{Cite book|publisher=National Parks and Conservation Services, Government of Mauritius|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|access-date=22 January 2015|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403104113/http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF}}</ref> Соли 2011 Вазорати муҳити зист ва рушди устувори Маврикий гузориши "Нигоҳи муҳити зисти Маврикий"-ро нашр кард. Дар он пешниҳод шуд, ки Сейнт Брендон [[Минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ|минтақаи муҳофизатшудаи баҳрӣ]] эълон шавад.<ref>{{Cite web|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|access-date=29 August 2017}}</ref> [[Рӯбоҳи паррони маврикӣ]] охирон ширхӯри бумие аст, ки танҳо дар ин ҷазира зиндагӣ мекунад. Дар солҳои охир ин ҷонвар дар хатари ҷиддии азбайнравӣ дучор шудааст. Моҳи ноябри соли 2015 ҳукумат иҷозат додааст, то қисми зиёди ин кӯршабпаракҳои мевахӯр нобуд карда шаванд, чун онҳо ба боғҳои мева зараррасон шуморида мешаванд. Пеш аз соли 2015, аз сабаби кам шудани [[Тӯфон|тӯфонҳо]], шумораи онҳо зиёд шуда буд. Аз ҳамин сабаб, соли 2014 [[Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат|Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат (IUCN)]] мақоми онҳоро аз нобудшаванда (EN) ба осебпазир (VU) иваз карда буд. Аммо моҳи октябри соли 2018 боз барои нобуд кардани 20%-и шумораи онҳо, тақрибан 13 ҳазор аз 65 ҳазор кӯршапараки боқимонда, иҷозат дода шуд. То он вақт, бинобар нобудкуниҳои солҳои пеш, мақоми онҳо дубора ба **«дар хатари нобудшавӣ»** баргардонида шуда буд.<ref>{{Cite web|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) – In The Field – Mauritius – Mauritius Fruit Bat|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81|access-date=22 February 2019|website=mauritian-wildlife.org|archive-date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81}}</ref> == Сиёсат ва ҳукумат == [[File:Government House Port Louis.JPG|thumb|Бинои ҳукумат, Порт Луис]] Маврикий ҷумҳурии [[Демократияи намояндагӣ|демократии намояндагии]] [[Низоми парлумонӣ|парлумонӣ]] мебошад. Президент сарвари давлат буда, сарвазир роҳбари ҳукумат мебошад ва дар иҷрои вазифаҳояш ба ӯ Шӯрои вазирон кӯмак мерасонад. Дар Маврикий низоми бисёрҳизбӣ амал мекунад. [[Ҳокимияти иҷроия]] аз ҷониби ҳукумат амалӣ мешавад. [[Ҳокимияти қонунгузор]] бошад, ба ҳукумат ва Маҷлиси миллӣ тааллуқ дорад.<ref>{{Cite web |date=2021-08-31 |title=Toward a Global Framework For Coastal Public Access |url=https://www.planetreimagined.com/coastal-public-access-paper |publisher=Planet Reimagined |website=planetreimagined.com |author1=Kira Clingen |author2=Rai Saad Khan |author3=Keoni Rodriguez |quote=When Mauritius was decolonized in 1968, the nation adopted a Westminster parliamentary system, modeled on the British system of governance, as well as significant legal frameworks from the countries that colonized the island. }}</ref> == Тақсимоти маъмурӣ == {{main|Ҷазираҳои берунии Маврикий|Ноҳияҳои Маврикий}} {{Ноҳияҳои Маврикий|float=right}} Маврикий ҳамагӣ як воҳиди маъмурии дараҷаи якум дорад. Онро [[Ҷазираҳои берунии Маврикий]] ({{lang-fr|Îles éparses de Maurice}}) меноманд ва он аз якчанд ҷазираҳои дуртар аз [[Маврикий (ҷазира)|ҷазираи асосӣ]] ҷойгирбуда иборат аст.<ref name="gu">{{Cite web|title=Location – The territory of Mauritius|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|website=Government of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|accessdate=2026-07-14|archivedate=2023-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx}}</ref> Гурӯҳҳои ҷазираҳои Маврикий инҳоянд: * Ҷазираи [[Маврикий (ҷазира)|Маврикий]] * Ҷазираи [[Родригес (ҷазира)|Родригес]] * Ҷазираи [[Сейнт Брендон (ҷазира)|Сейнт Брендон]] * Ҷазираи [[Агалега (ҷазира)|Агалега]] Худи ҷазираи Маврикий ба [[Ноҳияҳои Маврикий|нӯҳ ноҳия]] тақсим мешавад ва онҳо воҳидҳои маъмурии дараҷаи дуюми кишвар ба ҳисоб мераванд. == Иқтисодиёт == == Мардум == == Фарҳанг ва маданият == == Забонҳо == Дар конститутсияи Маврикий ягон забони расмӣ ёдоварӣ нашудааст.<ref>{{cite web |last1=Hein |first1=Marc |title=Is English our official language? |date=30 November 2014 |url=https://lexpress.mu/idee/255742/english-our-official-language}}</ref> Дар он танҳо гуфта мешавад, ки забони расмии Маҷлиси миллӣ [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] мебошад; аммо ҳар як узви маҷлис метавонад ба раиси он бо [[Забони фаронсавӣ|забони фаронсавӣ]] низ муроҷиат кунад.<ref name="language">{{Cite web|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|access-date=11 November 2017|website=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]]}}</ref> Забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ одатан ҳамчун забонҳои миллии Маврикий дониста мешаванд, зеро онҳо дар идораи давлатӣ, додгоҳҳо ва фаъолияти тиҷоратӣ истифода мешаванд.<ref>{{Cite web|title=Language|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|access-date=11 November 2017|website=Government of Mauritius|archive-date=21 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521095341/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|accessdate=2026-07-13|archivedate=2017-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020022212/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx}}</ref> Конститутсияи Маврикий ба забони англисӣ навишта шудааст, дар ҳоле ки баъзе қонунҳо, аз ҷумла Кодекси шаҳрвандӣ ва Кодекси ҷиноятӣ, ба забони фаронсавӣ мебошанд. Дар пули Маврикий хатҳои лотинӣ, тамилӣ ва [[Девоногарӣ|девоногарӣ]] дида мешаванд. == Пайвандҳо == == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Маврикий]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] kj1o8qtchdhprht1rnq40jpmc08d0w0 0 8504 1483695 1483447 2026-08-18T13:08:40Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483695 wikitext text/x-wiki {{ВМ | Ранг1 = #A5D570 | Номи тоҷикӣ = | Номи аслӣ = Ноҳияи Ванҷ | Нишон = | Парчам = | Бари нишон = | Бари парчам = | Тавсифи нишон = | Тавсифи парчам = | Кишвар = [[Тоҷикистон]] | lat_dir = N | lat_deg = 38 | lat_min = 22 | lat_sec = 23 | lon_dir = E | lon_deg = 71 | lon_min = 27 | lon_sec = 19 | region = TJ | type = District | Дараҷа = | CoordScale = | Суруди миллӣ = | Мақом = Ноҳияи маъмурӣ | Тобеъи = [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | Шомили = 1 шаҳрак, 6 ҷамоат | Пойтахт = [[Ванҷ (шаҳрак)|Ванҷ]] | Шаҳри бузургтарин = | Шаҳрҳои бузургтарин = | Таъсис = [[29 май|29 маи]] [[1933]] | Барҳамхӯрӣ = | Номҳои пешина = | Раис = Мардзода Одинашо Миршаб (аз 2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.adlia.tj/show_doc.fwx?Rgn=143911|title=Указ Президента Республики Таджикистан от 1 декабря 2022 года №480 "О назначении Мардзода О.М. председателем Ванчского района Горно-Бадахшанской автономной области"|website=www.adlia.tj|accessdate=2023-01-04|archivedate=2024-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209162237/http://adlia.tj/show_doc.fwx?Rgn=143911}}</ref> | Шакли роҳбарӣ = Раиси ноҳия | Раис2 = | Шакли роҳбарӣ2 = | Раис3 = | Шакли роҳбарӣ3 = | ММД = | Соли ММД = | Ҷой аз рӯи ММД = | ММД ба сари аҳолӣ = | Ҷой аз рӯи ММД ба сари аҳолӣ = | Забон = | Забонҳо = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]], [[Забонҳои бадахшонӣ]] — [[Забони язғуломӣ|язғуломӣ]] | Аҳолӣ = 35 400 | Соли барӯйхатгирӣ = 2024 | Фоиз аз аҳолӣ = 4,8 | Ҷой аз рӯи аҳолӣ = | Баҳодиҳии аҳолӣ = | Соли баҳодиҳӣ = | Зичӣ = 7,7 | Ҷой аз рӯи зичӣ = | Ҳайати миллӣ = [[тоҷик]]он | Ҳайати динӣ = [[мусулмон]], [[суннӣ]], мазҳаби [[ҳанафӣ]] | Масоҳат = 4430,5 | Фоиз аз масоҳат = | Ҷой аз рӯи масоҳат = | Баландии бештарин = 7495 | Баландии миёна = 3000 | Баландии камтарин = | Харита = Vanj District in Tajikistan.svg | Андозаи харита = | Харита2 = | Минтақаи замонӣ = UTC+5 | Сарвожа = VA | ISO = TJ.BK.VA | Шиносаи ададӣ = | Шакли шиноса = | Шиносаи ададӣ2 = | Шакли шиноса2 = | Шиносаи ададӣ3 = | Шакли шиноса3 = | FIPS = | Коди телефон = +992 3551 | Нишонаи почта = 736300 | Домени интернет = tj | Коди мошинҳо = 04 TJ | Вебгоҳ = [[www.vanjiman.com]] | Гурӯҳ дар Commons = Vanj District | Эзоҳ = }}Ноҳияи Ванҷ (форсӣ: ناحیۀ ونج) – минтақаи таърихӣ ва яке аз ноҳияҳои [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]], воқеъ дар шимолу ғарби вилоят, дар шарқи [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. Масоҳаташ 4430,5 км² буда, тибқи омори соли 2024 аҳолияш 35 400 нафарро ташкил медиҳад (зичии аҳолӣ тақрибан 8 нафар дар 1 км²). Ҳамчун воҳиди расмии маъмурию ҳудудӣ 29 майи 1933 таъсис ёфтааст.<ref name="ref1">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1287410 Ванджский район] (рус.) // Словари и энциклопедии на Академике (нусхаи мақолаи Википедиаи русӣ, 2010). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маркази ноҳия шаҳраки Рохарв (форсӣ: راخرو) аст, ки расман шаҳраки Ванҷ ном дошта, дар харитаҳо низ чунин сабт мешавад, вале дар забони мардум то имрӯз бо номи бостонии худ – Рохарв ёд мегардад; шаҳрак 176 км шимолтар аз шаҳри [[Хоруғ]], дар канораи резишгоҳи рӯди Рохарвоб ба Ванҷоб ҷой дорад.<ref name="ref1" /><ref name="ref2">Ванҷ. Маълумоти ҷуғрофӣ (порча аз китоби Ҳ. Пирумшоев «Ванҷи ман») // Торнамои Ванҷ (vanj.info). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref3">н. Ванҷ (www.vanj.tj) // Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи анъанаи маҳаллӣ, тамоми рустоҳоеро, ки аз деҳаи Бунай болотар воқеъанд, ''«Ванҷи Боло»'' меноманд; водиҳои поёниро бошад, на ''«Ванҷи Поён»'', балки бо номҳои таърихии худашон – [[Язғулом]], Водхуд ва Пшихарв – ёд мекунанд.<ref name="ref2" /> Дигар шӯроҳои русто, мисли Водхуд, Язғулом, Рованд ва Техарв, ки фарогири чандин деҳаанд, то кунун номҳои таърихии худро нигоҳ доштаанд. Шӯрои рустои Рохарв дар ҳоли ҳозир чун ҷамоати ба номи Маҳмадулло Абдуллоев<ref name="ref4">[https://khovar.tj/2025/06/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-no-iyai-van-tolori-varzishiro-iftito-namudand/ Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар ноҳияи Ванҷ толори варзиширо ифтитоҳ намуданд] // АМИТ «Ховар», 25 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ва шӯрои рустои Жовид феълан дар шакли ҷамоати Ҷовидон номгузорӣ шудаанд. Қабл аз вуруди [[Артиши Сурх]] ба Ванҷ ва истиқрори низоми шӯравӣ, маркази идории амлокдории Ванҷ дар шаҳраки Рохарв, дар ''«Қалъаи Ванҷ»'' ё ''«Қалъаи Рохарви Ванҷ»'' қарор дошт, ки ҳам қароргоҳи мири Ванҷ ва ҳам маҳалли будубоши гурӯҳаки маҳдуди сипоҳи [[Манғития|манғитиён]] будааст.<ref name="ref5">Мушкетов Д. И. Рохарв (Кала-и Ванч) // Известия Русского географического общества. — Т. 52. — 1916.</ref> Дарёҳои бузургтарини ноҳия – Ванҷоб, Язғулом ва Панҷ мебошанд. Ду соҳили дарёи Ванҷоб бо дарозии зиёда аз 100 км бахши умдаи ноҳияро ташкил медиҳад. == Номшиносӣ == Дар сарчашмаҳои русӣ ва адабиёти даврони шӯравӣ номи ноҳия дар шаклҳои ''«Ванч»'' ва ''«Вандж»'' омадааст, ки гунаи русишудаи ҷойноми тоҷикии Ванҷ мебошад.<ref name="ref3" /> Дар боби решаи ин ном ақидаҳо мухталифанд. Донишманди тоҷик Гулшанӣ дар китобаш ''«Таърихи ҳумоюн»'', ки соли 1328 ҳиҷрии қамарӣ баробар бо 1910 милодӣ навиштааст, онро табдилёфтаи номи дарёи Панҷ шумурда, дар бораи диёри Ванҷ мегӯяд: ''«Қасабаи Ванҷ ба тарафи шарқии Дарвоз, ба таҳти ақабаи Боми Дунё воқеъ аст ва дар он ҷониб манбаи дарёи Омӯя ва Ҷайҳун ва онро Чашмаи Панҷ мегӯянд, аз қуллаи шомихи кӯҳи Боми Дунё набаъон менамоянд. Аз андак масофат, панҷ чашма ба як ҷо ҷамъ мешавад ва ғарбан ҷараён менамояд ва онро чашмаи Панҷ мегӯянд ва он қасабаро Ванҷ меноманд, ки он муҳаррафи Панҷ аст. Оби аввали наҳри Ҷайҳун ҳамин аст»''.<ref name="ref6">Гулшанӣ. Таърихи ҳумоюн. — Душанбе, 2006. — С. 157.</ref> Тадқиқоти забоншиносии баъдина ин ривояти халқиро тасдиқ намекунад. Эроншиноси маъруф Д. И. Эделман дар пажӯҳиши бунёдии худ ''«Географические названия Памира»'' (''«Номҳои ҷуғрофии Помир»''), ки соли 1975 дар маҷмуаи ''«Страны и народы Востока»'' ба чоп расидааст, решаи вожаи ''«Ванҷ»''-ро мушаххасан шарҳ намедиҳад, балки онро номи аслии худи водӣ мешуморад, ки номи дарёи Ванҷов (Ванҷ + ''«об»'') низ аз он гирифта шудааст.<ref name="ref7">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 41–62.</ref> Тибқи мушоҳидаи ӯ, ҳамсоягони язғуломизабони ин водӣ онро на ''«Ванҷ»'', балки ''«Вавз»'' меноманд, ки ин худ далели дигаре бар куҳансолии эҳтимолии ин ном аст.<ref name="ref7" /> Забони куҳани ванҷии аз байнрафта, ки сокинони маҳаллӣ то охири асри XIX бад-он сухан мегуфтанд, ''«ванҷивор»'' (vanǰivor)-аш меномиданд,<ref name="ref8">Лашкарбеков Б. Б. Старованджский язык (vanǰivor) // Основы иранского языкознания: Среднеиранские и новоиранские языки / под ред. В. А. Ефимова. — М.: Восточная литература, 2008. — С. 61–109.</ref> вале дар адабиёти дастрас пажӯҳише, ки решаи номи ''«Ванҷ»''-ро аз вожаҳои ҳамин забон ба даст оварда бошад, ёфт нашуд. Дар маҷмуъ, Эделман хулоса мебарорад, ки аксари номҳои ҷуғрофии [[Помир|Помири]] Ғарбию Ҷанубӣ бо ёрии забонҳои имрӯза шарҳнопазиранд, ки ин аз бостонӣ будани онҳо гувоҳӣ дода, эҳтимоли тааллуқи баъзеи онҳоро ба забонҳои куҳани пешин (субстратӣ) нишон медиҳад.<ref name="ref7" /> Худи Д. И. Эделман дар ҳамин мақола сабаби ин дугонагии номро возеҳтар шарҳ дода, чунин овардааст: ''«Иногда различные названия одного и того же пункта отражают различные исторические обстоятельства. Так, населенный пункт — административный центр Ванча имеет два названия. Первое — официальное, значащееся на картах — «Ванч» является редакцией старого названия находившейся здесь когда-то крепости, которая именовалась просто Кала ('<nowiki/>'''qala'<nowiki/>''') 'крепость' или Кала-и Вандж 'Ванджская крепость'. Второе — название самого кишлака, которое до сих пор остается в обиходе у местного населения и жителей соседних долин — «Рохарв».»'' Тарҷума: ''«Баъзан номҳои мухталифи як маҳал вазъиятҳои гуногуни таърихиро инъикос менамоянд. Чунончи, маҳалли аҳолинишин — маркази маъмурии Ванҷ — ду ном дорад. Аввалин — номи расмӣ, ки дар харитаҳо зикр мешавад, — «Ванҷ» аст, ки таҳрирёфтаи номи қадимии қалъаест мебошад, ки замоне дар ин ҷо буд ва онро танҳо Қалъа ('<nowiki/>'''qala'<nowiki/>''') ё Қалъаи Ванҷ меномиданд. Дуюмин — номи худи русто аст, ки то ҳанӯз дар гуфтугӯи мардуми маҳаллӣ ва сокинони водиҳои ҳамҷавор боқӣ мондааст — «Рохарв».»''.<ref name="ref9">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 42.</ref> Бино бар ин, то имрӯз дар илми забоншиносии эронӣ решашиносии қатъӣ ва ба таври васеъ пазируфташудаи вожаи ''«Ванҷ»'' пешниҳод нашудааст: ривояти Гулшанӣ дар боло намунаи анъанаи омиёна ва таърихии маҳаллист, на натиҷаи таҳлили илмии забонӣ. Коршиносон, ин номро қадимӣ мешуморанд ва эҳтимол медиҳанд, ки он ба давраи пеш аз паҳншавии забони тоҷикӣ дар ин минтақа тааллуқ дошта бошад, бидуни он ки то ба ҳол решаи дақиқи онро муайян созанд. Донишманд, шоир ва луғатшиноси тоҷик Абдусамад Ҳайдаров дар ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ»'' (2019) дар бораи вожаи ''«Ванҷ»'' маълумоти муфассали фарҳангшиносиро ҷамъбаст намудааст<ref name="ref10">Ҳайдаров А. Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ. — Душанбе: ЭР-Граф, 2019. — С. 14–17.</ref>. Тибқи ин пажӯҳиш, дар фарҳангномаҳои классикии форсиву тоҷикӣ вожаи ''«ван»''/''«ванҷ»'' дар маъноҳои гуногун сабт шудааст: номи деҳае дар Насаф (муарраби ''«вана»'', тибқи ''«Фарҳанги Ананд Роҷ»''); шабеҳу монанд, меваи мағздор, ҷангали пурдарахт ва номи шаҳре (тибқи ''«Бурҳони қотеъ»''); аз забони ҳиндӣ (санскрит) ба маънои ''«ҷангал»'', ''«беша»'' (тибқи ''«Фарҳанги Нафисӣ»''); меваи ба зира монанд бо мағзак ва ташбеҳ (тибқи ''«Ғиёс-ул-луғот»''); ва ниҳоят – ''«гунҷишк»'' (тибқи ''«Туҳфат-ул-аҳбоб»'' ва ''«Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ»''). Гурӯҳи дигари муҳаққиқон, аз ҷумла И. М. Стеблин-Каменский, А. З. Розенфелд, В. Томашек ва А. Д. Девонақулов, вожаи ''«ванҷ»''-ро аз ''«ван»'' ба маънои ''«бед»'' гирифташуда медонанд.<ref name="ref10" /> Ҳайдаров бо усули муқоисаи фарҳангномавӣ нишон медиҳад, ки маънои ''«гунҷишк»'' эҳтимолан натиҷаи хатои котибист: дар қадимтарин фарҳанги дастрас – ''«Луғати фурс»''-и Асадии Тӯсӣ (саҳ. 73) – барои ''«гунҷишк»'' на ''«ванҷ»'', балки ''«вунҷ»'' омадааст, ва азбаски дар хатти арабӣ навишти ин ду вожа якхела аст, ба андешаи муаллиф, дар фарҳангномаҳои баъдӣ ба ҷои ''«вунҷ»'' хатан ''«ванҷ»'' сабт гардидааст. Ин фарзияро ӯ бо далели дигар низ тақвият медиҳад: дар забони гуфтугӯии тоҷикӣ шаклҳои гуногуни калимаи ''«гунҷишк»'' – ''«вунҷишк»'', ''«бунҷишк»'', ''«гундишк»'' – ҳама пас аз ҳарфи аввал садоноки кӯтоҳи ''«у»''-ро мегиранд, на ''«а»''-ро. Аз ин муҳимтар, дар забони куҳани ванҷӣ худи вожаи ''«гунҷишк»'' тамоман калимаи дигаре буд – ''«курҷик»'' – монанди забони ҳамсояи имрӯзаи язғуломӣ (''«чуғак»'') ва шуғнонӣ (''«вудуч»''); агар водӣ ба номи ин парранда гузошта мешуд, мебоист ''«Курҷик»'' номида мешуд, на ''«Ванҷ»''.<ref name="ref10" /> Ба ин тартиб, ба андешаи аксари муҳаққиқон, решаи бовариноктарини номи ''«Ванҷ»'' ҳамон вожаи ''«ван»'' ба маънои ''«бед»'' аст, ки дар забонҳои зиндаи имрӯзаи помирӣ низ боқӣ мондааст: шуғнонӣ ''«wank»'', бартангӣ ''«wanoch»'', рӯшонӣ ''«wanoj»'', орошорӣ ''«wanuj»''.<ref name="ref10" /> Дар баробари ин, дар байни мардуми маҳаллӣ фарзияи дигаре низ роиҷ аст, ки тибқи он вожаи ''«ванҷ»'' муродифи калимаи ''«ганҷ»'' (яъне ''«хазина»'') мебошад. Ҳайдаров ин фарзияро ба падидаи табдили овозҳои ''«в»''→''«г»''→''«к»'' дар лаҳҷаи маҳаллӣ пайванд медиҳад, ки намунаҳои он дар ҷуфти калимаҳои боқимондаи забони куҳани ванҷӣ, ки то имрӯз дар нутқи шифоҳии мардум ҳамроҳи муодилҳои тоҷикиашон истифода мешаванд (масалан, ''«сару мангал»'', ''«санди нозо»'', ''«кари шумук»'', ''«гарми тумухч»''), ба назар мерасад.<ref name="ref10" /> Вожаи ''«ганҷ»'' то имрӯз дар нутқи мардуми Ванҷ серистеъмол буда, ҳатто баъзе хӯрокворӣ (мисли ширравған), меваҳо (мисли тут) ва анбори неъмат (''«ганҷур»'') бо ҳамин ном ёд мешаванд; ибораи қадимии ''«ванҷи ману ганҷи ман»'', ки зиёда аз ҳазор сол вирди забони мардум аст, низ, ба назари муаллиф, метавонад далели воқеии ин пайванди маъноӣ бошад.<ref name="ref10" /> Номи Ванҷ соли 2023 ба бузургтарин лозури Помир низ гузошта шуд: 31 июли соли 2023 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии [[Тоҷикистон]] лозури Федченко расман Ванҷях номгузорӣ гардид.<ref name="ref11">[https://khovar.tj/rus/2024/06/lednik-vandzhyah-odin-iz-samyh-bolshih-lednikov-tadzhikistana-i-gornyh-sistem-mira/ Ледник Ванджях — один из самых больших ледников Таджикистана и горных систем мира] (рус.) // НИАТ «Ховар», 9 июни 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref12">[https://rus.ozodi.org/a/32555126.html СМИ: крупнейший на Памире ледник Федченко переименован в «Ванджях»] (рус.) // Радиои Озодӣ, 20 августи 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Ҷойгоҳ == Ноҳияи Ванҷ бо сарзамини 4430,5 км² дар миёни қаторкӯҳҳои [[Дарвоз]] ва Язғулом воқеъ аст. Дар шимол бо [[Сангвор|ноҳияи Сангвор]] (Тавилдараи пешин), дар шарқ бо [[Мурғоб|ноҳияи Мурғоб]], дар ҷануб бо [[Рӯшон|ноҳияи Рӯшон]], дар ғарб бо ноҳияи Дарвози Тоҷикистон ва дар ҷанубу ғарб, аз тариқи рӯди [[Панҷ]], бо ноҳияи Дарвози вилояти [[Бадахшон|Бадахшони]] [[Афғонистон]] ҳаммарз мебошад.<ref name="ref1" /> Марзи шарқии ноҳияро қаторкӯҳи Академияи илмҳо ташкил медиҳад.<ref name="ref13">Republic of Tajikistan, map showing administrative division as of January 1, 2004, «Tojikkoinot» Cartographic Press, Dushanbe.</ref> Аз шимолу шарқи ноҳия ба ҷанубу ғарби он рӯдҳои Ванҷ) ва Язғулом ҷорӣ мешаванд, ки ба рӯди Панҷ мерезанд. Сарзамини ноҳия ду водии нисбатан васеи Бадахшонро дар бар мегирад. Яке аз онҳо дараи рӯди Ванҷ аст, ки беш аз 150 км дарозо дорад ва аз лозурҳои Ҷамъияти ҷуғрофӣ, Хирсон ва Абдуқаҳҳор оғоз мегирад. Водии дигар дараи рӯди Язғулом аст, ки дар миёни қаторкӯҳҳои Язғулому Рӯшон ҷой гирифтааст. Ин ду водиро аз ҳамдигар қаторкӯҳи Ванҷ ҷудо мекунад.<ref name="ref13" /> Баландии маҳал аз сатҳи дарё аз 1500 то 5000 метр мебошад. Дар бораи сабаби номгузории қаторкӯҳҳои атрофи Ванҷ, Д. И. Эделман чунин таваҷҷуҳ медиҳад: ''«Названия хребтов в исконной топонимии не прослеживаются. Те наименования, которые мы видим сейчас на географических картах,— позднейшие. Они даны исследователями в основном по принципу смежности с той или иной долиной. Ванчский хребет отделяет Ванч от Язгулема, Язгулемский хребет — Язгулем от Рушана-Бартанга, Рушанский — долину Рушана от Гунта…»'' Тарҷума: ''«Номҳои қаторкӯҳҳо дар ҷойномҳоии аслӣ дида намешаванд. Номҳое, ки мо имрӯз дар харитаҳои ҷуғрофӣ мебинем, аз давраҳои баъдтаранд. Онҳоро муҳаққиқон асосан бар мабнои усули ҳамҷаворӣ бо ин ё он водӣ гузоштаанд. Қаторкӯҳи Ванҷ, Ванҷро аз Язғулом ҷудо мекунад, қаторкӯҳи Язғулом — Язғуломро аз Рӯшону Бартанг, қаторкӯҳи Рӯшон — водии Рӯшонро аз Ғунд…»''.<ref name="ref1" /> Дарёи Ванҷ (Ванҷоб) 103 км дарозӣ ва 2070 км² ҳавзаи обғундорӣ дорад. Он аз ҳамроҳшавии ду шохоб падид меояд: яке аз лозурҳои нишебии шимолии қаторкӯҳи Ванҷ сарчашма мегирад, дигаре бошад – аз нишебиҳои ғарбии қаторкӯҳи Академияи илмҳо. То резишгоҳи шохоби Кашолаях худи дарё номи Абдуқаҳҳорро дорад; танҳо пас аз ҳамроҳ шудан бо ин шохоб он ба номи Ванҷоб мубаддал мегардад. Сарфи миёнаи солонаи об дар резишгоҳи дарё 49,4 м³/с аст.<ref name="ref14">Ванч (рус.) // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи мушоҳидаи мустақили Снесарев (1906), дарёи Ванҷ, ба сабаби бисёр ҷазираҳояш, дар баъзе ҷойҳо то ¾ верст (қариб 800 м) ва бештар паҳн мешавад, дар ҳоле ки дар танги дара паҳноияш танҳо тахминан 20 саҷин (қариб 43 м) аст; чуқурии он дар баъзе маконҳо то 1½ саҷин (қариб 3,2 м) мерасад, ҷараёнаш тезу тунд буда, ранги обаш лойолуди шириранг аст.<ref name="ref2192">Снесарев А. Е. Восточная Бухара (военно-географический очерк) // Сборник географических, топографических и статистических материалов по Азии. — Вып. LXXIX. — СПб.: Военная типография, 1906. — С. 19.</ref> Дар мавсими пуроби дарё гузаргоҳ вуҷуд надорад ва убур танҳо тавассути пул ё гупсар сурат мегирад; дар маҷмуъ се пул мавҷуд буд — дар резишгоҳи дарё, дар канори деҳаи Рохарв (Қалъаи Ванҷ) ва дар канори Пойи Мазор.<ref name="ref2192" /> Хилофи дарёҳои ҳамсоя, дарёи Ванҷ ҳатто дар зимистони сахт пурра ях намебандад, ва водии он назар ба водии дарёҳои ҳамсоя хеле васеътар аст.<ref name="ref2192" /> Дарёи Язғулом 80 км тӯл кашида, масоҳати ҳавзаи он 1970 км²-ро ташкил медиҳад; қисми болоии он то ҳамроҳшавии дарёи Ракзов Мазордара номида мешавад, сарфи миёнаи об дар поёноби дарё 36,2 м³/с буда, ғизои дарёҳои ноҳия асосан барфию лозурист ва сермобтарин моҳ июл аст.<ref name="ref1" /> Тавсифи муфассали гидрографии дарёи Ванҷро низ капитан Кузнецов ҳанӯз соли 1892 сабт кардааст. Ба гуфтаи ӯ, дарё аз ду шохоб — оби-Кашолаях (аз рост) ва оби-Абдуқаҳҳор (аз чап) — сарчашма мегирад, ки худ аз лозурҳои Куҳи-Лазурӣ об мегиранд, ва номи муосири шохоби ''«Абдуқаҳҳор»'', ки ҳанӯз дар гуфтаи боло зикр омада буд, маҳз бо ҳамин навиштаи асри XIX мутобиқат мекунад: ''«Рѣка оби-Ванчъ, берущая начало двумя рѣками: правой оби-Кашалъ-Аякъ и лѣвой оби-Абдукогоръ изъ ледниковъ Куи-Лазырь, течетъ въ юго-западномъ направленіи въ большинствѣ случаевъ разливаясь на много рукавовъ и образуя массу острововъ–тугаевъ.»'' Тарҷума: ''«Дарёи оби-Ванҷ, ки аз ду рӯд — рости оби-Кашолаях ва чапи оби-Абдуқаҳҳор — аз лозурҳои Куҳи-Лозурӣ сарчашма мегирад, дар самти ҷанубу ғарбӣ ҷараён дошта, дар аксари ҳолат ба бисёр шохобчаҳо тақсим мешавад ва анбӯҳи ҷазираҳо — тӯғайҳоро ба вуҷуд меорад»''.<ref name="ref15">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 32.</ref> Кузнецов инчунин баландии рустоҳои соҳили дарёи Ванҷро аз сатҳи баҳр чен кардааст: аз резишгоҳи он ба Панҷ (5110 қадам) то рустоҳои Рохарв (6250 қадам), Бунай (6590 қадам), Техарв (7260 қадам), Старғ (7670 қадам) ва Ванван (8020 қадам); ва дар бораи қаторкӯҳи байни Ванҷу Язғулом, ки имрӯз бо номи қаторкӯҳи Ванҷ маъруф аст, чунин навиштааст: ''«Горный хребетъ, расположенный между рѣками Ванчъ и Язгулемъ, носитъ названіе Ванчскаго. Восточная его часть покрыта вѣчными снѣгами и ледниками, западная – скалистая. Растительности на немъ нѣтъ никакой.»'' Тарҷума: ''«Қаторкӯҳе, ки миёни дарёҳои Ванҷу Язғулом воқеъ аст, номи Ванҷро дорад. Қисми шарқии он бо барфу лозурҳои ҷовидона пӯшида аст, қисми ғарбӣ бошад — сахраист; дар он ҳеҷ гуна рустание вуҷуд надорад»''.<ref name="ref1" /> Ванҷ дар соҳили яке аз шохобҳои бузурги рости дарёи Панҷ (болооби [[Ому]]), ки бо номи Ванҷоб маъруф аст, ҷой гирифтааст. Масофа аз маркази ноҳия то шаҳри Хоруғ 176 км ва то шаҳри [[Душанбе]] 387 км аст. Тавсифи аввалини илмии ҷуғрофии қаторкӯҳҳои иҳотакунандаи водии Ванҷ ба шарқшиноси рус А. А. Семёнов тааллуқ дорад, ки соли 1898 дар доираи экспедитсияи расмии граф А. А. Бобринский аз ин минтақа дидан карда буд. Ӯ дар китоби худ навиштааст: ''«Часть Дарваза по правую сторону Пянджа (Сѣверный Дарвазъ) занимаетъ западный склонъ Памирскаго плоскогорья: этотъ край изрѣзываютъ глубокими долинами рѣкъ: Пянджа и его притоковъ справа: Оби-Хингоу, Ванджа и Язгулина. Водораздѣломъ этихъ рѣкъ служатъ два высокихъ хребта: Дарвазскій, между рр. Оби-Хингоу и Ванджемъ, и Ванджскій,–между долинами Ванджа и Язгулина... Въ верховьяхъ Ванджа всѣ упомянутыя горныя цѣпи сходятся въ одинъ узелъ и сливаются съ Памирами.»'' Тарҷума: ''«Қисми Дарвоз, ки дар канори рости Панҷ ҷойгир аст (Дарвози Шимолӣ), нишеби ғарбии баландсаҳрои Помирро фаро мегирад: ин канораро водиҳои амиқи дарёҳо буридаанд – Панҷ ва шохобҳои рости он: Оби-Хингов, Ванҷ ва Язғулом. Марзи обҷудокунии ин дарёҳоро ду қаторкӯҳи баланд ташкил медиҳанд: Дарвоз – миёни рӯдҳои Оби-Хингову Ванҷ, ва Ванҷ – миёни водиҳои Ванҷу Язғулом... Дар болооби Ванҷ ҳамаи ин қаторкӯҳҳои зикршуда ба як гиреҳ мепайванданд ва бо Помир мепайванданд»''.<ref name="ref16">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 6.</ref> Дар ҳамин гиреҳи кӯҳӣ, ки қаторкӯҳҳои Ванҷу Дарвоз бо Помир мепайванданд, Семёнов ағбаи баландеро ба қайд гирифтааст, ки ба болооби Ванҷ мебарад: ''«Въ этомъ горномъ узлѣ лежить на высотѣ свыше 15 тыс. футовъ надъ уровнемъ моря перевалъ Сытаргй въ долину р. Вандж, или Ванча»'' – тарҷума: ''«Дар ҳамин гиреҳи кӯҳӣ, дар баландии зиёда аз 15 ҳазор фут аз сатҳи баҳр, ағбаи Сытаргӣ ба водии дарёи Вандж (Ванҷ) ҷойгир аст»''.<ref name="ref17">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 7.</ref> Тавсифи муфассали роҳҳои дастрасӣ ба водии Ванҷ дар охири асри XIX ба қалами капитан Н. Юхновский, узви экспедитсияи ҳудудии соли 1893, тааллуқ дорад, ки барои таҳқиқи қитъаи камомӯхтаи сарҳад аз дарёи Ванҷ то истеҳкоми Керкӣ, дар тӯли рӯдҳои Панҷу Ому фиристода шуда буд.<ref name="ref2112">Юхновский И. Нѣсколько словъ объ условіяхъ жизни въ горахъ Дарваза и въ долинѣ рѣки Ванча // Туркестанские Ведомости. — 1894. — № 65. — С. 64–65.</ref> Тибқи гузориши ӯ, роҳи аз Қалъаи Хумб то Рохар (Қалъаи Ванҷ) дар тӯли соҳили дарёи Панҷ бо василаи карнизҳо мегузашт, ки паҳноияшон аз ¾ то 1½ арш буда, баъзан аз болои нишебиҳои мулоим ва баъзан аз болои қаторкӯҳҳои амудӣ мегузаштанд; дар баъзе ҷойҳо карнизҳои сунъӣ — аз бревнои чӯбини дар шикофи сангҳо ҷойгузошташуда, бо шохчаву замин пӯшонидашуда — сохта мешуданд.<ref name="ref2112" /> Ин роҳ, гарчанде дар давоми сол умуман кушода буд, вале аз сабаби фаромадани обхезиҳои кӯҳӣ ё харсанг метавонист вайрон гардад ва то таъмир қатъ шавад; дар мавсими зимистон, дар натиҷаи яхбандӣ ва боришот, ҳаракат дар ин роҳ хеле мушкил мегардид.<ref name="ref2112" /> Мавзеи Қалъаи Ванҷ (Рохарв), ки Юхновский онро тавсиф кардааст, тахминан дар масофаи 6 версти (қариб 6,4 км) аз ҷои ҳамроҳшавии дарёи Ванҷ ба Панҷ ҷойгир буд; водии Ванҷ назар ба дараи танги Панҷ хеле васеътар буда, дорои заминҳои назарраси корам буд ва аз ин рӯ, назар ба дигар минтақаҳои Дарвоз, зичии аҳолии он бештар буд.<ref name="ref2112" /> Дар Рохар се роҳ ба ҳам мепайвастанд: аз ғарб — аз Қалъаи Хумб; аз шимол — аз ағбаи «Аба-и-Ситарги», ки эҳтимол ҳамон ағбаест, ки А. А. Семёнов онро бо номи «Сытаргй» ёд кардааст (ниг. боло); ва аз ҷанубу шарқ — аз Рӯшону [[Шуғнон]], ки ин роҳи охир хеле душвор буд ва барои расидан ба Рохар аз он тариқ, мусофир бояд дарёи Панҷро бо «гупсар» (шино бо пӯсти боди пуркардашудаи буз) убур мекард.<ref name="ref2112" /> === Лозурҳо ва қуллаҳо === Болооби дараи Ванҷ, ки дар он ҷо рӯд номи Абдуқаҳҳорро дорад, аз калонтарин марказҳои лозурии Помир ба шумор меравад. Бузургтарин лозури ҳавзаи рӯди Ванҷ лозури Ҷамъияти ҷуғрофӣ мебошад, ки дар маҳалли пайвастшавии қаторкӯҳҳои Академияи илмҳо ва Дарвоз ҷой гирифта, дарозиаш 24,2 км ва масоҳаташ 64,4 км² аст. Ин лозур соли 1882 кашф гардида, соли 1928 ба шарафи Ҷамъияти ҷуғрофии [[Русия]] номгузорӣ шудааст.<ref name="ref18">[https://rgo.ru/activity/redaction/news/lednik-geograficheskogo-obshchestva-na-pamire-taet/ Ледник Географического общества на Памире тает] (рус.) // Сомонаи расмии Ҷамъияти ҷуғрофии Русия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар ҳавзаи Абдуқаҳҳор, дар нишебии ғарбии қаторкӯҳи Академияи илмҳо, лозури Хирсон (дар адабиёти илмии русӣ – Медвежий) воқеъ аст, ки бо ҳаракатҳои даврии ногаҳонии худ дар ҷаҳон шуҳрат дорад. Дарозии лозури Хирсон 15,8 км ва масоҳаташ 25,3 км² аст; ҳавзаи барфии он дар баландии беш аз 5500 м бо ҳавзаи лозури Ванҷях (Федченко) муштарак буда, забонаи борику дарози он бо яхшораи (ледопад) 900-метра аз ҳавзаи ғизогирии фирнӣ ба дараи чуқур, то баландии 2900 м, фуруд меояд.<ref name="ref19">Медвежий ледник // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.</ref> Забонаи ин лозур дар зарфи чанд моҳ то 2 км ба поёни дара пеш рафта, маҷрои дарёи Абдуқаҳҳорро мебандад ва кӯли лозурӣ ба вуҷуд меоварад, ки шикофта шудани он ба обхезиҳои харобиовар дар водии Ванҷ оварда мерасонад. Чунин ҳаракатҳо дар солҳои 1916, 1937, 1951, 1963, 1973, 1989, 2001 ва 2011 ба қайд гирифта шудаанд.<ref name="ref20">[https://www.silkadv.com/en/content/lednik-medvezhiy-v-hrebte-akademii-nauk Ледник Медвежий в хребте Академии Наук] (рус.) // Silk Road Adventures. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ҳангоми ҳаракати соли 1963 лозур қариб 1,75 км пеш рафта, дараи Абдуқаҳҳорро баст ва дар он сол ду маротиба (19 июн ва 3 июл) обхезиҳои лозурӣ рӯй доданд. Соли 1973 садди яхине бо паҳноии тақрибан ним километр ва баландии саду панҷоҳ метр дараро банд карда, дар паси он кӯле бо чуқурии то 110 метр пайдо шуд; 19 июни соли 1973, вақте ки дар кӯл 27 млн м³ об ҷамъ омада буд, рахнашавии он ба амал омад.<ref name="ref21">[https://glaciallakes.narod.ru/articles/articl_other/3-1.htm Виноградов Ю. Б. Сведения о прорывах озёр, подпруженных ледниками] (рус.). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар қисмати шарқии қаторкӯҳи Язғулом, дар марзи ҷанубу шарқии ноҳия, қуллаи Истиқлол (то соли 2006 – қуллаи Революция; 6940 м) – чорумин қуллаи баланди Тоҷикистон қомат афрохтааст. Дар домани шимолии он лозури бузурги Федченко – дарозтарин лозури кӯҳии ҷаҳон берун аз минтақаҳои қутбӣ (77 км) оғоз меёбад.<ref name="ref22">[http://wiki.risk.ru/index.php/%D0%9F%D0%B8%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8 Пик Революции] (рус.) // Wiki.risk.ru. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин лозур, ки соли 1878 онро Василий Ошанин кашф карда, ба шарафи табиатшинос Алексей Федченко номгузорӣ намуда буд, аз 31 июли соли 2023 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон расман Ванҷях ном дорад.<ref name="ref11" /><ref name="ref12" /> Паҳноии миёнаи лозур 2 км ва ҳадди аксараш 5 км буда, ғафсии ях то 1 км ва ҳаҷми он ҳамроҳ бо шохобҳояш 144 км³ мерасад; лозур аз баландии 6200 м оғоз ёфта, забонааш то баландии 2909 м фуруд меояд ва дар силсилаи он 100 лозури хурду бузург, аз ҷумла 26 шохоби бевосита, ба ҳам пайвастаанд. Дар канори чапи лозур, дар баландии 4169 м, 7 августи соли 1933 истгоҳи гидрометеорологӣ кушода шуда буд, ки то соли 1995 бефосила кор кард ва соли 2004 дар доираи лоиҳаи байналмилалӣ дар он ҷо истгоҳи худкор насб гардид. Бар асари гармшавии иқлим лозур танҳо дар садаи XX дар танаи асосии худ тақрибан 15 км³ ях – даҳяки массаи худро – аз даст додааст.<ref name="ref11" /> Тибқи баррасиҳои лозуршиносии охирин, масоҳати умумии лозури Ванҷях (Федченко) тақрибан 700 км² арзёбӣ мешавад ва ҳаҷми умумии яхи он, бар пояи ченкунии ғафсии қабати ях, 123,4 ± 28 км³ ҳисоб карда шудааст.<ref name="ref23">[https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-glaciology/article/evolution-of-fedchenko-glacier-in-the-pamir-tajikistan-during-the-past-eight-decades/0F2F382BD7954575E28B20128B7825E2 The evolution of Fedchenko glacier in the Pamir, Tajikistan, during the past eight decades] (англ.) // Journal of Glaciology. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар тӯли 93 соли мушоҳидаи илмӣ (1928-2021), суръати миёнаи тағйири баландии сатҳи лозур ба −0,46 метр дар сол расидааст, ҳарчанд дар ду фосилаи алоҳида – солҳои 1958-1980 ва 2010-2021 – коҳиши баландии забонаи лозур ду баробар аз меъёри дарозмуддат тезтар будааст.<ref name="ref24">[https://eartharxiv.org/repository/view/7474/ Multi-temporal elevation changes of Fedchenko Glacier, Tajikistan, from 1928 to 2021] (англ.) // EarthArXiv / Journal of Glaciology, 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ченкуниҳои GNSS ва тасвирбардории радарии TanDEM-X нишон медиҳанд, ки мувозинати ҷирмии лозур аз −0,27 ± 0,05 метри муодили обӣ дар сол барои давраи 2000-2011 то −0,51 ± 0,04 метр дар сол барои давраи 2011-2016 бадтар шудааст, яъне суръати обшавии лозур дар даҳсолаи охир тақрибан ду баробар афзудааст.<ref name="ref25">Lambrecht A., Mayer C., Wendt A., Floricioiu D., Völksen C. Elevation change of Fedchenko Glacier, Pamir Mountains, from GNSS field measurements and TanDEM-X elevation models, with a focus on the upper glacier // Journal of Glaciology.</ref> Бо вуҷуди ин, азбаски забонаи лозур бо қабати ғафси хоку сангреза пӯшида аст, масоҳати намоёни он тайи даҳсолаҳо танҳо 1,4 фоиз тағйир ёфта, дар ҳоле ки ҳаҷми аслии яхи он коҳиши назаррас – тақрибан 5 км³ дар тӯли ҳашт даҳсола – доштааст.<ref name="ref23" /> Тибқи маълумоти барномаи UNEP GRID-Arendal, забонаи лозур аз соли 1933 инҷониб зиёда аз 1 километр ба ақиб нишастааст ва аз соли 1980 инҷониб тақрибан 50 метр паст шудааст.<ref name="ref26">[https://www.grida.no/resources/5274 Shrinking of Fedchenko Glacier in the Pamirs of Tajikistan] (англ.) // UNEP GRID-Arendal. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши соли 2026 дар маҷаллаи ''«Remote Sensing»'' доир ба ҳавзаи лозурии дарёи Вахш, ки низоми лозурии Ванҷях (Федченко)-ро низ фаро мегирад, нишон дод, ки масоҳати умумии лозурҳои ин ҳавза аз 4440,9 км² дар соли 2000 то 4087,1 км² дар соли 2018 коҳиш ёфта, барои соли 2025 тахминан 3955,2 км² пешбинӣ мешавад; яъне тайи солҳои 2000-2025 масоҳати умумии лозурҳо 485,7 км² (10,94 фоиз) кам шуда, коҳиши миёнаи солона ба 19,43 км² мерасад.<ref name="ref27">[https://www.mdpi.com/2072-4292/18/9/1436 Changes in Glaciers of the Vakhsh River Basin, Tajikistan Under Global Climate Change] (англ.) // Remote Sensing, ҷ. 18, № 9, мақолаи 1436, 2026.</ref> Қисмати шарқии кӯҳистони ноҳия, аз ҷумла шарқи қаторкӯҳи Ванҷ ва минтақаи лозури Федченко, ба ҳудуди Боғи миллии Тоҷикистон дохил мешавад, ки соли 1992 таъсис ёфтааст ва моҳи июни соли 2013 таҳти унвони ''«Боғи миллии Тоҷикистон (кӯҳҳои Помир)»'' ба Феҳристи мероси умумиҷаҳонии [[ЮНЕСКО]] шомил гардид.<ref name="ref28">[https://news.un.org/ru/story/2013/06/1224271 Таджикский национальный парк «Горы Памира» включён в список Всемирного наследия ЮНЕСКО] (рус.) // Маркази ахбори СММ, июни 2013. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref29">[https://medt.tj/ru/tourism/tourism/1424-tajikskiy-natsionalniy-park-obekt-vsemirnogo-naslediya-unesco Таджикский национальный парк — объект Всемирного наследия ЮНЕСКО] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260119142923/https://www.medt.tj/ru/tourism/tourism/1424-tajikskiy-natsionalniy-park-obekt-vsemirnogo-naslediya-unesco |date=2026-01-19 }} (рус.) // Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи тавсифи ҳарбӣ-ҷуғрофии подполковник А. Е. Снесарев (1906), қаторкӯҳи Ванҷу Язғулом, ки водиҳои Ванҷу Язғуломро аз ҳам ҷудо мекунад, аз наздикии лозури Федченко сар мешавад ва бо теғаҳои баланду сангин ва танг то дарёи Панҷ бо шебҳои тунд қатъ мегардад; дарозии он 130-140 верст (тахминан 138-149 км) ва баландии миёнааш 17-18 ҳазор фут (тахминан 5180-5490 м) арзёбӣ шудааст.<ref name="ref2192" /> Шумораи ағбаҳои ин қаторкӯҳ хеле кам аст; аз миёни онҳо ағбаи Гушхон (тахминан 14 500 фут — қариб 4420 м) серистифодатарин ба шумор мерафт, гарчанде убури он низ душвориҳои зиёд дошт: аспро якчанд маротиба бояд аз пушт фуроварданд ва вақти хунуктарини рӯзро барои гузаштан интихоб мекарданд, то барф вазни аспро нигоҳ дошта тавонад.<ref name="ref2192" /> === Заминҷунбӣ === Ноҳияи Ванҷ дар яке аз минтақаҳои аз ҷиҳати геологӣ мураккабтарин ва аз нигоҳи сейсмикӣ фаъолтарини Осиёи Марказӣ ҷой дорад<ref name="ref186">[https://academic.oup.com/gji/article/240/3/2125/7984515 Identifying geological structures in the Pamir region using non-subsampled shearlet transform and gravity gradient tensor] // Geophysical Journal International, Oxford Academic. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref187">[https://www.mdpi.com/2072-4292/16/24/4771 Present-Day Tectonic Deformation Characteristics of the Northeastern Pamir Margin Constrained by InSAR and GPS Observations] // Remote Sensing (MDPI). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>, ки ин пеш аз ҳама ба бархӯрди амиқи қитъаҳои литосфераии Ҳиндустон ва Авруосиё вобаста аст. Дар натиҷаи ин бархӯрд блоки Помир дар давоми кайнозои дер тақрибан 280–300 километр ба самти шимол рондашуда, деформатсияи бузурги тектоникиро дар зерминтақаи Ванҷу Язғулом ба вуҷуд овардааст<ref name="ref188">[https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2022.967529/full Two kinematic transformations of the Pamir salient since the Mid-Cenozoic: Constraints from multi-timescale deformation analysis] // Frontiers in Earth Science. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Деформатсияи сатҳии минтақа асосан тавассути шикастагии калони Дарвоз-Қарокӯл ва системаи шикастагиҳои дохилиқаторкӯҳии транстенсионӣ идора мешавад<ref name="ref189">[https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geosphere/article/6/4/444/132380/Major-intracontinental-strike-slip-faults-and Major intracontinental strike-slip faults and contrasts in lithospheric strength] // Geosphere, GeoScienceWorld. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>, дар ҳоле ки заминҷунбиҳои чуқурии миёна дар зери минтақа бо равандҳои деламинатсия ва кандашавии (breaking-off) порчаи литосфераи Ҳиндукуш алоқаманд дониста мешаванд<ref name="ref190">[https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/1258/Thesis_Kufner_Sofia.pdf Lithospheric structure and seismotectonic setting of the Hindu Kush, the Tajik-Afghan basin and the western Pamir from analysis] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240604181650/https://refubium.fu-berlin.de/bitstream/handle/fub188/1258/Thesis_Kufner_Sofia.pdf |date=2024-06-04 }} // Refubium, Freie Universität Berlin. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Заминҷунбии 2 январи соли 2010 ==== Субҳи рӯзи шанбе, 2 январи соли 2010 (соати 07:15 бо вақти маҳаллӣ), дар шарқи Тоҷикистон заминларзае бо бузургии тахминан 5,3–5,4 ба вуқӯъ пайваст. Эпицентри он тақрибан 14 километр шимолтар аз маркази ноҳияи Ванҷ, дар координатаҳои 38,247° арзи шимолӣ ва 71,495° тӯли шарқӣ ҷойгир буд, гипоцентраш бошад дар умқи тақрибан 47 километр қарор дошт<ref name="ref191">[https://reliefweb.int/disaster/eq-2010-000001-tjk Tajikistan: Earthquake - Jan 2010] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Заминларза ба 23 деҳа дар ду ҷамоати ноҳия — ҷамоати ба номи Маҳмадулло Абдуллоев (собиқ Ванҷ) ва ҷамоати Язғулом — хисороти ҷиддӣ расонд<ref name="ref192">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/react-situation-report-no1-earthquake-vanj-district-gbao-province-tajikistan REACT Situation Report No.1: Earthquake in Vanj District, GBAO Province, Tajikistan] // REACT / ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref193">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/tajikistan-vanj-earthquake-situation-report-2 Tajikistan Vanj Earthquake Situation Report #2] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Тибқи гузоришҳои ибтидоии созмонҳои байналмилалӣ, офат ба 958 хоҷагӣ таъсир расонд; шумораи хонаҳои комилан харобшуда, ки дар рӯзҳои аввал 98 адад арзёбӣ шуда буд, дар натиҷаи давоми таконҳои пасозилзилавӣ то 140–162 адад афзоиш ёфт<ref name="ref194">[https://www.ozodi.org/a/1920743.html Дар Ванҷ 98 манзил пурра тахриб шудааст] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref195">[https://reliefweb.int/report/tajikistan/tajikistan-vanj-earthquake-situation-report-3 Tajikistan Vanj Earthquake Situation Report #3] // ReliefWeb. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Дар маҷмӯъ, беш аз 1050 бино — аз ҷумла манзилҳои зист, се мактаб, тақрибан 30 бинои маъмуриву иҷтимоӣ, дармонгоҳи ноҳия ва бинои нозироти андоз — қисман ё пурра хароб гардиданд<ref name="ref196">[https://www.ozodi.org/a/1920560.html Хисороти заминларзаи шадид дар Ванҷ] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref193" />. Аз 1134 то беш аз 20 000 нафар сокинон ба таври мустақим ё ғайримустақим зарар диданд; ҳамзамон, ин офат талафоти ҷонии марговар дар пай надошт ва танҳо 2 нафар ҷароҳат бардоштанд<ref name="ref197">[[:ru:Землетрясение_в_Таджикистане_(2010)|Землетрясение в Таджикистане (2010)]] // Википедия (рус.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Зарари молиявӣ тахминан 1,5 миллион доллари амрикоӣ (тақрибан 16,2 миллион сомонӣ) арзёбӣ гардид<ref name="ref197" />. Дар асари таконҳо беш аз 2,5 километр хатҳои интиқоли барқ ва алоқа канда шуда, 13 сутуни барқӣ шикастанд, ки дар натиҷа маркази Ванҷ, Роғ ва Гишхун бидуни нерӯи барқ ва алоқаи телефонӣ монданд<ref name="ref197" />. Сармои шадиди зимистон (то −24 °C дар шаб) вазъиятро боз ҳам мушкилтар гардонд; мардум аз тарси фурӯрезии минбаъдаи биноҳо шабҳои аввалро дар ҳавои кушод, дар хаймаҳо ва биноҳои камосебдида гузарониданд<ref name="ref194" />. Дар моҳҳои баъдина силсилаи тӯлонии таконҳои пасозилзилавӣ идома ёфт<ref name="ref198">[https://www.ozodi.org/a/1922938.html Рӯйдодҳои ҳафта дар оинаи матбуот] // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Дар вокуниш ба офат, Ҳукумати Тоҷикистон, Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва созмонҳои байналмилалӣ — аз ҷумла Федератсияи байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар (IFRC), барномаи REACT ва Ташкилоти Ҷамъиятии Мададгори Мудофиа — амалиёти кумаки башардӯстонаро оғоз карданд, ки то 5 майи ҳамон сол идома ёфт<ref name="ref192" /><ref name="ref199">[https://khovar.tj/2010/01/ba-zarardidagoni-zaminlarzai-van-1206-k-1262-mak-az-t-1206-mm/ Ба зарардидагони заминларзаи Ванҷ кӯмак аз ТҶММ] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Хатарҳои дувумдараҷа: сангрезиш ва заминлағзиш ==== Ба сабаби топографияи шадидан кӯҳистонии ноҳия, заминҷунбиҳо аксар вақт боиси сангрезиш мегарданд, ки ягона шоҳроҳи нақлиётии минтақа — шоҳроҳи Душанбе–Хоруғро масдуд месозад. Ҳангоми таконҳои пасозилзилавии 6 январи соли 2010, сангрезише 3 километр қисмати шоҳроҳро дар километри 481-ум пӯшонд<ref name="ref200">[https://khovar.tj/2010/01/kumitai-1202-olat-1202-oi-fav-1178-ulodda-tajyor-nest/ Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда тайёр нест] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref201">[https://www.khf.tj/node/4686 КҲФ: Заминларза ва резиши санг дар кишвар. Талафоти ҷонӣ ва хисороти дигар нест] // Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи гражданӣ. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Мутахассисон ин хатарро бо фоҷиаи заминлағзиши [[Ярчи Ҳоит|Ҳоит]] (10 июли соли 1949, заминларзаи бо бузургии 7,4–7,5), ки боиси марги тақрибан 7200 нафар гардида буд, муқоиса мекунанд<ref name="ref202">[[:en:1949_Khait_earthquake|1949 Khait earthquake]] // Wikipedia (англ.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Ҳодисаҳои сейсмикии баъдина (2015–2023) ==== Рӯзи 7 декабри соли 2015, заминларзае бо бузургии 7,2, ки маркази он дар наздикии кӯли [[Сарез]] ҷойгир буд, дар километрҳои 452 ва 462-юми шоҳроҳи Душанбе–Хоруғ дар ҳудуди ноҳияи Ванҷ сангрезиши марговар ба вуҷуд овард, ки дар натиҷаи он як ронанда ҳалок ва якчанд мошини боркаш хароб гардид<ref name="ref203">[https://khovar.tj/2015/12/van-barrasii-o-ibat-oi-ofati-tabi-dar-voh-r-bo-ramazon-ra-imzoda/ Ванҷ: Баррасии оқибатҳои офати табиӣ дар вохӯрӣ бо Рамазон Раҳимзода] // АМИТ «Ховар». Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. Рӯзҳои 9 ва 21 марти соли 2023, ду заминларзаи дигар — яке бо бузургии 5,7 бо марказаш дар ҳудуди Боғи миллии Тоҷикистон ва дигаре бо бузургии 6,5 дар [[Ҳиндукуш|Ҳиндукуши]] Афғонистон — таконҳои шадидро дар саросари Помири Ғарбӣ, аз ҷумла дар ноҳияи Ванҷ, ба вуҷуд оварданд<ref name="ref204">[https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B9-5-7/2840674 В Таджикистане произошло землетрясение магнитудой 5,7] // Anadolu Ajansı. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref205">[[:ru:Землетрясение_в_Бадахшане_(2023)|Землетрясение в Бадахшане (2023)]] // Википедия (рус.). Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref>. ==== Осебпазирии инфрасохтор ва чораҳои паст кардани хавф ==== Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки қисми зиёди биноҳои харобшуда дар заминҷунбии соли 2010 хонаҳои анъанавии гилину похсагин буданд, ки аз нигоҳи муҳандисии сейсмикӣ муқовимати паст дошта, камарбандҳои оҳану бетонӣ надоранд<ref name="ref197" />. Барои паст кардани хавфи минбаъда, Ҳукумати Тоҷикистон барномаҳои кӯчонидани аҳолиро аз минтақаҳои хатарноки экзогенӣ амалӣ месозад<ref name="ref197" />. == Иқлим == Иқлими ноҳияи Ванҷ қораӣ (континентӣ) аст; тобистонаш гарми бебориш, зимистонаш сарди камбарф; ҳарорати миёна дар моҳи июл 20-24 °C, дар январ аз −12 °C то −20 °C. Мизони борандагии солона 200-300 миллиметр аст. Баландиҳои 4000-5500 м марғзоранд, аз он болотар – тундраи кӯҳист. Дар баландкӯҳҳо иқлим ба куллӣ дигар аст: дар минтақаи лозури Ванҷях ҳарорати миёнаи моҳонаи ҳаво ҳатто дар моҳҳои июн-сентябр ҳамагӣ +1,6 °C буда, миқдори солонаи боришот дар он ҷо ба 1192 мм мерасад, ки 99 дарсади он ба шакли барф меборад.<ref name="ref11" /> === Таснифи иқлимӣ ва механизмҳои ташаккулёбандаи он === Тибқи таснифи байналмилалии иқлимшиносии Кёппен-Гейгер (Köppen-Geiger), иқлими қисми асосии водиҳои поёнии ноҳияи Ванҷ ба гурӯҳи Dsa – ''«иқлими қораии мӯътадил бо тобистони гарму хушк»'' – мансуб дониста мешавад.<ref name="ref32">[[:en:Vanj_District|Vanj]] (англ.) // Wikipedia, the Free Encyclopedia. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин рамз се хусусияти бунёдиро ифода мекунад: ҳарфи D нишон медиҳад, ки ҳарорати миёнаи сардтарин моҳи сол аз −3 °C поёнтар аст ва барф дар зимистон қабати устувор ташкил медиҳад, дар ҳоле ки гармтарин моҳ аз 10 °C болотар аст; ҳарфи s далолат мекунад, ки боришоти моҳи хушктарини тобистон ба маротиб камтар аз боришоти моҳи сербориштарини зимистону баҳор аст; ҳарфи a нишон медиҳад, ки ҳарорати миёнаи гармтарин моҳи сол аз 22 °C зиёдтар аст. Ин таснифот танҳо то баландиҳои тақрибан 2000-2500 метр эътибори комил дорад; бо боло рафтан аз ин сатҳ, иқлим ба категорияҳои сардтару намноки Dsb ва Dsc мегузарад, дар баландиҳои беш аз 3500-4000 метр ба категорияи E (иқлими тундраи кӯҳӣ) ва дар минтақаи лозурҳо, аз ҷумла дар ҳавзаи Ванҷях, ба категорияи EF (иқлими яхбандии доимӣ) табдил меёбад.<ref name="ref33">Outlook on climate change adaptation in the Central Asian mountains (англ.) // Carpathian Convention. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Иқлими ноҳия натиҷаи таъсири мутақобилаи се механизми асосии атмосферист. Дар фасли зимистон (аз ноябр то март) минтақа таҳти таъсири канораи ҷанубу ғарбии Антитсиклони Сибирӣ қарор мегирад, ки массаҳои ҳавоии сарду хушкро ба водиҳои Помир ворид карда, ҳавои софи вале шадидан сарди зимистонаро ба вуҷуд меорад.<ref name="ref34">Рамочная модель управления экологическими и социальными охранными мерами (РМУЭСОМ) (рус.) // ECDP.TJ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар охири зимистону фасли баҳор, силсилабодҳои ғарбӣ (Westerlies), ки аз уқёнуси Атлантик ва баҳри Миёназамин ҷараён мегиранд, манбаи асосии намӣ ва боришот мебошанд; вақте ин сиклонҳо ба қаторкӯҳҳои баланди Ванҷу Язғулом бармехӯранд, раванди боришоти орографӣ (кӯҳсоз) рӯй медиҳад, ки боиси резиши миқдори зиёди борону барф мегардад. Дар моҳҳои июлу август бошад, гармшавии шадиди сатҳи замин дар биёбонҳои Афғонистону Эрон боиси пайдоиши минтақаҳои фишори паст мегардад, ки массаҳои ҳавоии тропикии хушкро ба минтақа ворид карда, равандҳои абрсозиро бозмедоранд ва давраи хушксолии тобистонаро фаро меоранд. Бо сабаби парокандагии шабакаи истгоҳҳои обуҳавосанҷӣ дар кӯҳистони Помир, таҳлили дақиқи микроиқлимҳои алоҳида – ҳатто бо истифода аз пойгоҳҳои додаҳои глобалӣ ба монанди MERRA-2 – то ҳанӯз кори мураккабе боқӣ мемонад.<ref name="ref35">[https://www.nature.com/articles/s41598-025-86366-4 Modeling of historical and future changes in temperature and precipitation in the Panj River Basin in Central Asia under the CMIP5 RCP and CMIP6 SSP scenarios] (англ.) // PMC. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Низоми ҳарорат === Маълумоти мушаххаси истгоҳҳои метеорологии маҳаллӣ манзараи дақиқтари низоми ҳароратиро пешкаш мекунанд. Тибқи таҳлили илмии соли 2024, ки бар асоси мушоҳидаҳои истгоҳи обуҳавосанҷии Хумроғӣ (воқеъ дар ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ) анҷом дода шудааст, ҳарорати миёнаи солона дар ин минтақа тақрибан ба +9,9 °C баробар аст.<ref name="ref36">[https://www.mdpi.com/2072-4292/16/10/1730 Murodov, M.; Li, L.; Safarov, M.; Lv, M.; Murodov, A.; Gulakhmadov, A.; Khusrav, K.; Qiu, Y. A Comprehensive Examination of the Medvezhiy Glacier\\\'s Surges in West Pamir (1968–2023)] (англ.) // Remote Sensing. — 2024. — Ҷ. 16, № 10. — Мақолаи 1730. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Гармтарин моҳи сол июл буда, ҳарорати миёнаи он ба +23,0 °C мерасад,<ref name="ref36" /> баъзе манбаъҳои дигар ҳарорати миёнаи июлро дар маркази ноҳия то +25 °C арзёбӣ мекунанд.<ref name="ref32" /> Тибқи маълумоти сомонаҳои обуҳавосанҷии оммавӣ, дар давоми рӯзҳои гарми тобистон (масалан, дар охири июлу аввали август) ҳарорати нимирӯзӣ метавонад ба таври муназзам то +27...+32 °C боло равад.<ref name="ref37">[https://www.gismeteo.ru/weather-vanch-336641/ Погода в Ванче сегодня] (рус.) // Gismeteo. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Сардтарин моҳи сол январ аст, ки тибқи маълумоти истгоҳи Хумроғӣ ҳарорати миёнааш аз −4,9 то −5,0 °C-ро ташкил медиҳад.<ref name="ref36" /><ref name="ref32" /> Ин рақам аз тавсифи умумии дар боло овардашуда (аз −12 то −20 °C), ки маъмулан дар сарчашмаҳои донишномавӣ дар бораи маркази ноҳия дода мешавад, фарқи назаррас дорад; чунин ба назар мерасад, ки ин тафовут на ихтилофи асл, балки натиҷаи фарқи мавқеи чен ва усули ҳисоб бошад – рақами дуюм эҳтимолан ба ҳарорати шабонаи ниҳоии сардтарин рӯзҳо ё ба минтақаҳои баландтари ноҳия дахл дорад, дар ҳоле ки рақами якум ҳарорати миёнаи моҳонаро дар як истгоҳи мушаххас инъикос мекунад. Муҳимтарин хусусияти ин иқлим амплитудаи миёнаи солонаи ҳарорат аст, ки ба 27,9 °C мерасад ва гувоҳи равшани набудани таъсири мӯътадилкунандаи баҳрҳо мебошад.<ref name="ref36" /> Ҳароратҳои фавқулода низ ба қайд гирифта шудаанд: тибқи як ҳуҷҷати арзёбии экологию иҷтимоӣ, дар моҳи июли соли 2013 ҳарорати ҳаво дар ноҳия то +36,6 °C расидааст, дар ҳоле ки дар моҳи январи соли 2012 пасттарин ҳарорати мутлақ −20,5 °C ба қайд гирифта шуд;<ref name="ref34" /> тафовути миёни ин ду нишондиҳанда – беш аз 57 дараҷа – худ далели равшани шиддати иқлими қораии кӯҳистонии ноҳия аст. Бо ҳар 100 метр болоравии баландӣ, ҳарорати ҳаво, тибқи қонунияти умумии физикаи атмосфера, ба ҳисоби миёна 0,6 °C коҳиш меёбад; маҳз ҳамин градиенти амудӣ сабаб мешавад, ки дар ҳоле ки дар маркази ноҳия тобистон гармои то 30 дараҷа ҳукмфармост, дар баландиҳои болои 4000 метр шароити наздик ба зимистон боқӣ мемонад. Дар минтақаи лозури Ванҷях, тавре ки дар боло зикр гардид, ҳарорати миёнаи моҳонаи ҳаво ҳатто дар моҳҳои июн-сентябр ҳамагӣ +1,6 °C-ро ташкил медиҳад, ки шабнаму яхбандии шабонаро дар он ҷо ҳатто дар авҷи тобистон табиӣ мегардонад. === Боришот ва намнокии ҳаво === Тақсимоти боришот дар ноҳияи Ванҷ, мисли ҳарорат, ба таври шадид вобаста ба баландӣ тағйир меёбад. Тибқи маълумоти истгоҳи Хумроғӣ, боришоти миёнаи солона дар ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ ба 341 мм мерасад,<ref name="ref36" /> дар ҳоле ки дар қисматҳои поёнии водӣ ин рақам ба 200-300 мм наздик аст (ниг. боло), ва дар баъзе минтақаҳои миёнакӯҳ, тибқи баъзе сарчашмаҳо, то 626 мм низ мерасад.<ref name="ref32" /> Хусусияти муҳимтарин на ҳаҷми умумии боришот, балки тақсимоти бениҳоят нобаробари он дар тӯли сол аст: моҳи сербориштарин март буда, ба ҳисоби миёна 64 мм боришот дорад ва бо обшавии ҳамзамони барфҳои кӯҳӣ сатҳи оби Ванҷобу Язғуломро кескин боло мебарад; моҳи хушктарин бошад, август аст, ки миқдори боришот дар он ҳамагӣ ба 1 мм мерасад.<ref name="ref36" /> Тафовути 63-миллиметра миёни ин ду моҳ нишондиҳандаи равшани хушксолии мутлақи тобистона мебошад.<ref name="ref36" /> Намнокии нисбии ҳаво низ ба ҳамин ритми мавсимӣ пайравӣ мекунад: дар авҷи тобистон он метавонад то 18-24 фоиз коҳиш ёбад,<ref name="ref38">Погода в Ванче (Таджикистан) (рус.) // JSPRAV.ru. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ки боиси бухоршавии босуръати намӣ аз сатҳи хоку баргу набот гардида, эҳтиёҷи кишоварзиро ба обёрии сунъӣ хеле меафзояд. Дар муқобил, дар минтақаи баландкӯҳии лозури Ванҷях, тавре ки дар боло омад, миқдори солонаи боришот ба 1192 мм мерасад, ки 99 дарсади он ба шакли барф меборад – рақаме, ки таъсири орографии (кӯҳсози) қаторкӯҳҳои Ванҷу Академияи илмҳоро ба таври возеҳ нишон медиҳад: ҳангоме ки массаҳои ҳавоии намнок ба ин деворҳои азим бармехӯранд, ба боло ҳаракат карда, сард мешаванд ва намии худро дар шакли боришоти шадид дар минтақаҳои баландтар мепартоянд, дар ҳоле ки водиҳои поёнӣ дар ''«сояи боришот»'' боқӣ мемонанд. Хоки водиҳо ҷигарӣ ва чаманзорӣ (чимтолӣ); хоки кӯҳҳо ва нишебиҳои онҳо даштӣ ва марғзору баландкӯҳ, ҷо-ҷо регзор аст. Аксари хокҳо серсанганд. Дар водиҳо набототи даштӣ, дар кӯҳҳо ва доманаи онҳо дарахтони бед, арча, сафедор, буттаҳои ангат, зирк, бушол, настаран; дар баландии 2000-4000 м камол, юған, торон, ревоҷ (чукрӣ), куруш, фарк, курт, бодом, жағн, тӯс (буруҷ) ва ғайра мерӯянд. Дар водии Ванҷ дарахтони мевадор, аз қабили тут, зардолу, себ, чормағз хеле фаровонанд ва ҳосили хуб медиҳанд. Аз ҳайвоноти ваҳшӣ паланг, хирс, гург, шағол, рӯбоҳ, оҳу, суғур, заргӯш, аз парандагон гунҷишк, ғулба, кабки реза, кабки дарӣ (ҳилол), кафтар, боз, ғалевоз, уқоб ва ғайра вомехӯранд. === Минтақабандии амудии эко-иқлимӣ === Бо сабаби тафовути шадиди баландӣ – аз 1500 метр дар қисматҳои поёнии водӣ то беш аз 6000 метр дар қуллаҳо – иқлими ноҳияи Ванҷ якранг нест, балки аз занҷираи пайдарпайи минтақаҳои эко-иқлимӣ иборат аст, ки ҳар кадоме шароити хоси гармову намнокӣ ва набототу ҳайвоноти мувофиқи худро доранд. Дар баландии 1500-2000 метр, дар водиҳои Ванҷу Водхуд, иқлим гармтарину мусоидтарин аст; маҳз дар ҳамин минтақа, тавре ки дар боло зикр шуд, дарахтони меваовар – тут, зардолу, себу чормағз – ҳосили фаровон медиҳанд. Аз баландии 2000 то 4000 метр иқлим сардтар мешавад ва набототи дарахтии гармидӯст ҷои худро ба буттаву гиёҳҳои тобовар ба хушкии тобистона медиҳад; маҳз ҳамин минтақа, тибқи таҳқиқоти экологии барномаҳои ҷаҳонии ҳифзи табиати Осиёи Марказӣ, макони зисти намудҳои нодири эндемикӣ – аз ҷумла гиёҳи [*Nepeta badachschanica]* ва шабпараки нодири кӯҳӣ [*Parnassius autocrator]* – маҳсуб мешавад.<ref name="ref39">[https://portals.iucn.org/library/node/48972 World Heritage thematic study for Central Asia] (англ.) // IUCN Portals. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар баландии 4000-5500 метр, дар минтақаи тундраи кӯҳӣ ва марғзорҳои алпӣ, набототи дарахтӣ комилан аз байн меравад ва танҳо гиёҳҳои пастқад, ушна ва сангфаш (лишайник) боқӣ мемонанд; фаунаи ин минтақа – аз ҷумла паланг, хирс, суғур ва кабки дарӣ (ҳилол) – бештар дар фасли тобистон ба ин баландиҳо мебарояд ва бо фарорасии зимистон ба минтақаҳои поёнии гармтар муҳоҷирати амудӣ мекунад.<ref name="ref39" /> Ниҳоят, аз баландии 5500 метр боло, дар минтақаи нивалӣ-лозурӣ, олами яхбандии доимӣ оғоз мешавад, ки ба иқлими қутбҳои Замин монандӣ дорад ва манбаи асосии ғизогирии лозурҳои бузурги ноҳия, аз ҷумла лозури Ванҷях, ба шумор меравад. === Хатарҳои гидрометеорологӣ ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим === Иқлими шадидан қораии ноҳияи Ванҷ, ки бо боришоти пуршиддати баҳорӣ ва хушксолиҳои шадиди тобистона тавсиф мешавад, минтақаро ба яке аз осебпазиртарин ноҳияҳо аз лиҳози хатарҳои гидрометеорологӣ дар тамоми ҳавзаи рӯди Панҷ табдил додааст.<ref name="ref40">Climate Change Vulnerability Assessment Republic of Tajikistan: Building Climate Resilience in the Pyanj River Basin (англ.) // Climate Investment Funds (CIF). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ду омили асосии иқлимӣ сабабгори аксари сел ва обхезиҳо мебошанд. Аввал, вақте ки боришоти шадиди баҳорӣ бо баландшавии ногаҳонии ҳарорат ҳамроҳ мешавад, барфҳои нишебиҳои кӯҳӣ босуръат об шуда, заминро аз ҳад зиёд сернам мекунанд ва ба лағжиши қабатҳои замин ва фаромадани селҳои лойқадор оварда мерасонанд.<ref name="ref36" /> Дуюм, ҳангоме ки ҳарорати нимирӯзии тобистона ба атрофи +30 °C мерасад, суръати обшавии лозурҳо ба ҳадди аксар расида, метавонад боиси обхезиҳои ногаҳонии кӯлҳои лозурӣ гардад,<ref name="ref38" /> падидае, ки, тавре ки дар бахши ''«Лозурҳо ва қуллаҳо»'' зикр гардид, дар мисоли лозури Хирсон борҳо ба амал омадааст. Тибқи арзёбии осебпазирии иқлимӣ, ки дар доираи лоиҳаи минтақавии ''«Ташаккули устувории иқлимӣ дар ҳавзаи дарёи Панҷ»'' анҷом дода шудааст, деҳаҳои ноҳияи Ванҷ, аз ҷумла дар ҷамоатҳои Водхуду Язғулом, дар қатори минтақаҳои дорои хатари миёна ва баланди зарар аз сел ва обхезӣ гурӯҳбандӣ шудаанд.<ref name="ref40" /><ref name="ref41">[https://www.adb.org/projects/45354-002/main 45354-002: Building Climate Resilience in the Pyanj River Basin] (англ.) // Asian Development Bank. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои коҳиш додани ин осебпазирӣ, дар доираи лоиҳаҳои байналмилалии мутобиқшавӣ ба иқлим, дар ҳудуди ҷамоати Водхуд корҳои мустаҳкамкунии соҳили рӯди Ванҷоб ва барқарорсозии лӯлаҳои оби полезӣ анҷом дода шудаанд, ки ҳадафи онҳо ҳифзи заминҳои кишоварзӣ аз сел ва кафолати таъминоти об дар давраҳои хушксолии шадид мебошад.<ref name="ref40" /> Ин гуна тадбирҳои инфрасохторӣ, дар якҷоягӣ бо гузариш ба неруи барқи хурди обӣ (ниг. бахши ''«Энергетика»'') ва вобастагии иқтисоди хонаводаҳо ба муҳоҷирати меҳнатӣ (ниг. бахши ''«Муҳоҷирати меҳнатӣ»''), нишондиҳандаи равшани он мебошанд, ки иқлими шадиди кӯҳистонӣ на танҳо омили табиӣ, балки муайянкунандаи асосии тарзи зиндагӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодии ноҳияи Ванҷ боқӣ мемонад. {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 1. Хулосаи нишондиҳандаҳои иқлимии ноҳияи Ванҷ'''<ref name="ref36" /><ref name="ref32" /><ref name="ref34" /><ref name="ref37" /><ref name="ref38" /> |- |'''Нишондиҳанда''' |'''Қимат''' |'''Тавзеҳ''' |- |Ҳарорати миёнаи солона | +9,9 °C |Истгоҳи Хумроғӣ |- |Ҳарорати миёнаи июл (гармтарин моҳ) | +23,0...+25,0 °C |Хумроғӣ / маркази ноҳия |- |Ҳарорати миёнаи январ (сардтарин моҳ) |−4,9...−5,0 °C |Истгоҳи Хумроғӣ |- |Амплитудаи миёнаи солонаи ҳарорат |27,9 °C |Нишондиҳандаи иқлими қораӣ |- |Максимуми мутлақ (рекорд) | +36,6 °C |Июли соли 2013 |- |Минимуми мутлақ (рекорд) |−20,5 °C |Январи соли 2012 |- |Боришоти солона (Хумроғӣ) |341 мм |Ҳавзаи болооби рӯди Ванҷ |- |Моҳи сербориштарин |64 мм |Март |- |Моҳи хушктарин |1 мм |Август |- |Намнокии нисбии ҳаво дар тобистон |18-24 % |– |} Тавсифи иқлимии асри XIX низ ба хусусиятҳои дар боло зикршуда мувофиқат мекунад: тибқи мушоҳидаи Юхновский (1894), водии Ванҷ, дар муқоиса бо дигар қисматҳои Дарвоз, аз лиҳози иқлимӣ фарқ дошта, азбаски бештар ба бодҳои шимолӣ кушода буд, зимистони он бо сахтии бештар тавсиф мешуд.<ref name="ref2112" /> Бо вуҷуди ин, тибқи гуфтаи сокинони маҳаллӣ, ки Юхновский овардааст, миқдори барфу борон он қадар зиёд набуд ва алоқаи роҳ дар тӯли дарёи Ванҷ одатан дар давоми сол қатъ намешуд; танҳо дар мавридҳои нодир, дар натиҷаи тӯфони барфӣ, роҳ аз 4 то 10 рӯз дар як сол баста мешуд.<ref name="ref2112" /> == Таърих == Ванҷ таърихи чандинҳазорсола дорад, ки осори таърихии он то ҳол пойбарҷоянд, аммо касе аз донишмандони таърих ва бостоншиносони тоҷик ба пажӯҳиши ҷиддии ин ганҷинаи таърих домани ҳиммат барназадааст. Сағонаҳо ва дахмаҳои Ванҷ худ далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин куҳанбуманд. Бо ин ҳама, таърихи навини водӣ дар осори муаррихони тоҷик – мақолаи академик [[Раҳим Масов]] ''«Оид ба таърихи водии Ванҷ»'' ва китобҳои профессор [[Ҳайдаршо Пирумшоев]] – мавриди баррасии махсус қарор гирифтааст.<ref name="ref42">Масов Р. М. К истории Ванчской долины // Мероси ниёгон. — Душанбе, 1999. — № 4. — С. 20–30.</ref><ref name="ref2" /> Сарнавишти таърихии Ванҷ аз дигар мавзеъҳои тоҷикнишини Бухорои Шарқӣ ва ғарби Бадахшон чандон фарқе надошт. Фоҷиаҳое, ки дар ин ё он гардиши таърихӣ, мисли ҳуҷуми муғулҳо, темуриён ва тозиши дигар қабилаҳои кӯчии туркнажод ва хунрезиҳои ваҳшиёна дар давраи парокандагии феодалӣ рух доданд, бар ин сарзамин бетаъсир набуданд. Тоҷиконе, ки зери таъқибу фишори аҷнабиён қарор гирифта буданд, барои ҳифзи ҷони худ ба тагнои ин дараҳои дастнорас, ба каронаҳои рӯдҳои кӯҳӣ паноҳ бурданд ва ба ҷойҳои дурдасте кӯчиданд, ки сокинони маҳаллӣ дар он солиёни дароз бо кӯшишу ранҷи сахт қитъаҳои хурди заминро барои кишт созгор мекарданд. Далели мустақими мардумшиносии ин падидаи муҳоҷират аз ҷониби шарқшиноси рус А. А. Семёнов, ки соли 1898 дар доираи экспедитсияи расмии граф А. А. Бобринский ба кӯҳҳои Зарафшону [[Қаротегин|Қаротегину]] Дарвоз сафар карда буд, сабт гардидааст: ''«Обитатели долины Ванджа говорили, что ихъ долина заселена недавно, лѣтъ сто тому назадъ, выходцами съ Хингоба. Это переселеніе, замѣтимъ, на Вандж съ Хингоба продолжается, вѣроятно, и до сихъ поръ: намъ здѣсь приходилось встрѣчать много туземцевъ, которые родились въ долинѣ Хингоба и недавно переселились на Ванджъ. Туземцы Дарваза по Пянджу передавали, что ихъ отцы заселили правый берегъ рѣки, когда лѣвый былъ занятъ, и пришли сюда изъ долины Хингоба, туда же переселились съ Ях-Су.»'' Тарҷума: ''«Сокинони водии Ванҷ мегуфтанд, ки водии онҳо на чандон пеш, тахминан сад сол қабл, аз ҷониби муҳоҷирони аз Хингов омада маскун шудааст. Ин муҳоҷират, бояд қайд кард, аз Хингов ба Ванҷ, эҳтимол, то ба имрӯз низ идома дорад: мо дар ин ҷо бисёр сокинонеро вохӯрдем, ки худашон дар водии Хингов таваллуд шуда, ба наздикӣ ба Ванҷ кӯчида буданд. Сокинони бумии Дарвоз дар соҳили Панҷ нақл мекарданд, ки падарони онҳо соҳили рости дарёро – вақте ки соҳили чап аллакай ишғол шуда буд – маскун сохтаанд ва ба ин ҷо аз водии Хингов омада буданд, ки худ пеш аз он аз Ях-Су ба он ҷо кӯчида буд»''.<ref name="ref43">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 20.</ref> Ин маълумоти мардумшиносӣ, ҳарчанд бар асоси ривояти шифоҳии сокинон дар охири асри XIX сабт шуда ва набояд ҳамчун санади мутлақи таърихӣ пазируфта шавад, бо ин ҳама, бо тасвири умумии дар боло овардашуда – ки водиро паноҳгоҳи гурезагони кӯҳистонӣ аз минтақаҳои гуногун меҳисобад – ҳамоҳангии комил дорад. Дар бораи таърихи куҳантари Ванҷ ҳанӯз манбаъи мувассақе ба даст нарасидааст. Аммо аз таҳқиқоти донишмандони руси тоинқилобӣ ва муҳаққиқони аҳди шӯравӣ бармеояд, ки Ванҷ қариб то охири асрҳои миёна истиқлоли худро нигоҳ медошт. Ин назарро донишманди маъруф, мутахассиси таърихи Бухорои Шарқӣ ва Бадахшон Б. Искандаров чунин баён кардааст:<ref name="ref44">Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в. Ч. 1–2. — Душанбе, 1962–1963.</ref> Аз мулкҳои қаламрави Дарвоз сокинони Ванҷ нисбатан мустақилияти воқеъиро соҳиб буданд. Ин ноҳияро кӯҳҳои баланд иҳота мекунанд ва он аз шоҳроҳи пайвандгоҳи мулкҳои кишвар дар канор, дар наздикиҳои доманаи лозури Федченко ҷой дорад. Аз ин ҷиҳат мулки номбурда барои аҷнабиён дастнорас буд. Ба ин нигоҳ накарда, хонҳои [[Қӯқанд]] дар охири асри XVIII - ибтидои XIX борҳо барои ғасбу тобеъ намуданаш кӯшиш ба харҷ додаанд, вале ҳама талафоту харҷашон беҳуда анҷом ёфтааст. Ванҷ дар замони истилои муғулон ва салтанати [[Темуриён]], [[Шайбониён]] ва [[Аштархониён]] ба таври расмӣ ҷузъи қаламрави онҳо шинохта мешуд, аммо амалан мустақил буд. Ин вазъиятро метавон дар замони ташаккули давлатдории Қӯқанд (авохири асри 18 - нимаи якуми асри 19) низ мушоҳида кард. Мувофиқи маълумоти маъхазҳо, Ванҷ то замони эътироф кардани ҳукумати шоҳи Дарвоз Исмоил (1845-1863) истиқлоли худро нигоҳ дошт. Дар замони ҳукмронии шоҳони вопасини Дарвоз (1863-1877) Ванҷ бахше аз қаламрави он ҳисоб меёфт. Баъд аз пайвастани Ванҷ ба Дарвоз иқтидори ҳокимони Дарвоз афзоиши чашмгире дошт, зеро бо ҳамроҳ шудани паҳлавонони ҳузарби ванҷӣ ба сафи лашкари Исмоилшоҳ имконоти ҷангии ӯ бамаротиб афзуд. Дар бораи муносибати мураккаби Ванҷ бо ҳокимони марказии Дарвоз, ки байни итоат ва муқовимат дар навасон буд, шаҳодати арзишманди дигаре аз офицери Штаби Генералии Русия, капитан А. Кузнецов боқӣ мондааст, ки соли 1892 ба таври пажӯҳиши ҳарбӣ аз Дарвоз дидан кардааст. Тибқи гузориши ӯ, гоҳе Шоҳони Дарвоз маҷбур мешуданд бар зидди бекҳои саркаши Ванҷ лашкар бифиристанд: ''«Тѣмъ не менѣе этимъ переваломъ во время оно Дарвозскіе Ша посылали войска съ артиллеріей въ Ванчъ на усмиреніе непокорныхъ бековъ, которые портили по Пянджу дорогу и занимали оборонительно тѣснины этой рѣки.»'' Тарҷума: ''«Бо ин ҳама, тавассути ҳамин ағба буд, ки замоне Шоҳони Дарвоз лашкар бо тӯпхона ба Ванҷ мефиристоданд, барои ба итоат овардани бекҳои саркаше, ки роҳи канори Панҷро вайрон мекарданд ва тангноҳои ин дарёро ба таври мудофиавӣ ишғол менамуданд»''.<ref name="ref45">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 12–13.</ref> Мисоли дигари ин рӯҳияи истиқлолхоҳонаи Ванҷ дар хотираи мардумӣ низ маҳфуз мондааст: тибқи иттилои Кузнецов, тахминан 120 сол пеш аз боздиди ӯ, яъне дар замони Шоҳ Иброҳими Дарвоз, ҳокими Ванҷ — Шабосхон — бо роҳи ағбаи Кашолаях ба Сариқул барои ғорати қирғизҳо лашкар кашида буд: ''«Послѣдній разъ этимъ переваломъ ходилъ управитель Ванча Шабосъ-ханъ въ Сары-Колъ грабить киргизъ. Это было 120 лѣтъ тому назадъ во время Дарвозскаго Ша-Ибрагима.»'' Тарҷума: ''«Бори охирин аз ҳамин ағба ҳокими Ванҷ, Шоҳаббосхон барои ғорати қирғизҳо ба Сариқул гузашта буд. Ин ҳодиса 120 сол пеш, дар замони Шоҳи Дарвоз Иброҳим, рӯй дода буд»''.<ref name="ref46">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 21–22.</ref> Тибқи ривояти маҳаллӣ, ки муаррихон Р. Масов ва Ҳ. Пирумшоев дар асари бунёдии худ ''«Файзи истиқлол дар "Боми ҷаҳон"»'' сабт кардаанд, дар деҳаи Кулумбаи Боло то ба имрӯз нишонаҳои коркарди тилло боқӣ мондаанд, ки гӯё дар замони истилои муғулон навкарони Чингизхон мардуми маҳаллиро маҷбуран ба ин фаъолият сафарбар карда буданд.<ref name="ref47">Масов Р. М., Пирумшоев Ҳ. Файзи истиқлол дар «Боми ҷаҳон». — Душанбе: Дониш, 2011. — 412 с. — ISBN 978-99947-2-004-0. — С. 362–363.</ref> Ин ривоят нишон медиҳад, ки ҳарчанд қудратҳои бузург метавонистанд нуфузи худро ба таври муваққатӣ ва барои истихроҷи захираҳо таҳмил кунанд, онҳо ҳеҷ гоҳ натавонистанд назорати пурраи маъмуриро дар ин дараҳои маҳкам барқарор намоянд. Дар замони салтанати Темуриён низ, тибқи маълумоти муаррихи асримиёнагӣ Абдурраззоқи [[Самарқанд|Самарқандӣ]], агарчи минтақа расман дар итоати Темур буд, он аз ҷониби шоҳони маҳаллӣ идора мешуд ва ҳатто дар лашкари Темур ҳангоми муҳосираи Қалъаи Калот (соли 1381 милодӣ) дастаҳое аз сокинони Дарвозу Қаротегин хидмат мекарданд, ки гувоҳи иқтидори ҳарбии ин кӯҳистониён аст.<ref name="ref47" /> Дар охири асри XVIII ва нимаи якуми асри XIX хонҳои Қӯқанд якчанд маротиба кӯшиши тобеъ намудани Ванҷу Дарвозро ба харҷ доданд: дар замони салтанати Умархон (1810-1822) ва Мадалихон лашкаркашиҳои пайдарпай ба самти Қаротегину Дарвоз сурат гирифтанд; чунончи соли 1834 Мадалихон бо сарварии Машариф Атолиқ лашкари бузургеро барои саркӯб кардани шоҳзодагони фирории қӯқандӣ ба ин манотиқ фиристод, ки боиси даргириҳои шадид бо сипоҳиёни маҳаллӣ гардид.<ref name="ref48">Мудабирзода. Диссертатсия // Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш, 2025.</ref> Бо вуҷуди ин талошҳо ва хароҷоти зиёди ҳарбӣ, тавре ки дар боло аз қавли Искандаров зикр гардид, Ванҷ мустақилияти воқеии худро нигоҳ дошт. Бо таваҷҷуҳ ба ин мавзӯъ, намояндаи расмии идораи Русия дар Туркистон Г. А. Арандаренко чунин қайд намудааст: Дар давраи Исмоилшоҳ ба дарвозиён фурсат даст дод, ки ҳокимияти худро на танҳо дар Қаротегин ва Шуғнон густариш диҳанд, балки аз [[Кӯлоб|Кӯлобу]] [[Ҳисор]] низ боҷ биситонанд, гарчи дар муддати на чандон тӯлонӣ ҳам бошад. Тибқи таҳқиқоти навтарин, Исмоилшоҳ дар авҷи иқтидори худ ба ин доираи васеъ ҳатто Рӯшонро низ тобеъ карда буд.<ref name="ref48" /> Вақте ки дар охирҳои солҳои 1860-ум ҳокимони Кӯлобу Ҳисор – Сарахон ва Абдулкаримбий – бо лашкари тахминан 50 ҳазор нафара ба муқобили ӯ бархостанд, Исмоилшоҳ бо дастгирии неруҳои содиқи худ, аз ҷумла паҳлавонони ванҷӣ, ба онҳо муқовимати шадид нишон дод.<ref name="ref48" /> Баъди ба Русия ҳамроҳ кардани Осиёи Миёна, амир Музаффар (1860-1885) бо дастгирии фармондори вилояти Туркистон манотиқи мустақиллу нимамустақилли Бухорои Шарқиро тасарруф кард ва нерӯҳои ҳарбии худро бо сарварии Худойназар (зимистони солҳои 1877-78) ба воситаи ағбаи Работ ба Қалъаи Хумб фиристод. Худойназар Қалъаи Хумбро ишғол кард, сипас ба самти Ванҷ ҳаракат намуд. Дар наздикии деҳаи Кеврон набарди сахте рӯй дод ва аскарони амир тавонистанд лашкари Дарвозро шикаст дода, таъқиби сарбозони боқимондаро идома диҳанд. Дастаи размандагони ихтиёрии Ванҷ ҳаракати сарбозони амирро дар назди Қалъаи Рохарв – маркази Ванҷ боздоштанд. Баъди муҳосираи бенатиҷаи қалъа сарбозони амир ба Қалъаи Хумб баргаштанд. Ванҷ баъди тобеъ шудани шоҳии Дарвоз боз ду сол истиқлоли худро нигоҳ дошт. Дар давраи салтанати сулолаи манғитиён Ванҷ яке аз амлокдориҳои нисбатан бонуфузи бекии Дарвоз ба шумор мерафт. Амлокдори Ванҷро ''«мир»'' ва ё ''«шоҳ»'' меномиданд, яъне мири Ванҷ ё шоҳи Ванҷ. Вижагии вазифаи мирӣ дар Ванҷ дар ин буд, ки номзадии мири Ванҷро бо машварат ва ройзании шахсиятҳои бонуфузи маҳаллӣ пешбарӣ мекарданд, сипас мири Дарвоз бар ӯ мувофиқат мекард ва аз амири [[Бухоро]] таъйиди ниҳойӣ дарёфт мешуд. Ҷамъ намудани андоз ва уҳдадориҳои феодалӣ ба зиммаи мир гузошта шуда буданд. Муҳимтарин санади таърихӣ, ки сохтори деҳаҳо ва демографияи ин давраро тасдиқ мекунад, ҳуҷҷати барӯйхатгирии саросарии [[Аморати Бухоро]] дар соли 1914 мебошад. Тибқи ин санад, ки 6-уми моҳи рабиъу-с-сонии соли 1332-и ҳиҷрӣ (мутобиқ ба марти соли 1914) аз тарафи беки Дарвоз Абдусатторбек Бийи Додхоҳ бо муҳр тасдиқ шудааст, маркази амлокдории Ванҷ расман дар деҳаи Рохарв (макони Қалъаи Ванҷ) сабт гардидааст.<ref name="ref49">Ванҷ ва Язгулом 112 сол пеш аз ин // Газетаи мардумии СССР. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ин рӯйхати нодир нишон медиҳад, ки аксари мутлақи деҳаҳои имрӯзаи водӣ ҳанӯз сад сол қабл бо ҳамон номҳои таърихии худ вуҷуд доштанд ва қисми узвии сохтори маъмурии амлокдорӣ буданд.<ref name="ref49" /> === Санадҳои таърихӣ ва фармонҳои шоҳон === Илова бар санади расмии барӯйхатгирии Аморати Бухоро, дар Ванҷ намунаҳои қадимтари номанигории маҳаллӣ низ то замони мо расидаанд, ки худ аз сатҳи баланди фарҳанги хаттии минтақа ва мавҷудияти дастгоҳи мураттаби идоракунӣ дар назди шоҳони Дарвоз шаҳодат медиҳанд. Аз ҷумла, дар фармони Маҳмудхон ибни Султон Маҳмудхон, ки ба соли 1293 ҳиҷрӣ (1876 милодӣ) тааллуқ дорад, ба сокинони қаламрави Ванҷ, аз ҷумла деҳаҳои Роғ ва Ускроғ, чунин эълон шудааст: ''«Ҳазрати воҷиб таоло... чун осори хидматгорӣ ва вазоифи ризоҷӯӣ аз ҷабини Исмоил ибни Додхо зоҳиру ҳувайдо гардида, ба ин тариқа ки дар ҷанги боғи Қалъаи Хум, ки миёни дарвозӣ ва кӯлобӣ воқеъ шуд ва далериҳо намуда, аспу аслиҳаи душманро ғанимат гирифта... мо ҳам лоиқи тарбият ва муносиби мурувваташ дида, як ҷомаи раъси алоча, ки солиёна амал дошт, маоф намуда, ба худаш бахшидем... Санаи 1293/1876. Мӯҳр: Маҳмудхон ибни Султон Маҳмудхон.»<ref name="ref2092">"Намунае чанд аз услуби номанигорӣ ва санаднигории қабл аз омадани русҳо дар Ванҷ" (аз соли 1876 милодӣ) // Аз маводи бойгонии маҳаллии Ванҷ.</ref>'' Ин фармон, ки хидматҳои ҳарбии Исмоил ибни Додхоро дар ҷанги боғи Қалъаи Хум (миёни дарвозиён ва кӯлобиён) эътироф намуда, ӯро аз пардохти андози солонаи ҷома (маоф) озод мекунад, гувоҳи он аст, ки шоҳони Дарвоз низоми мукаммали мукофотдиҳӣ ва андозситонии феодалиро идора мекарданд. Санади дигаре, ки ба соли 1824 милодӣ тааллуқ дорад, номаи сокинони Водхуд ба сокинони Пшихарв аст, ки дар он аз рабудану куштани чорвои ҳамдигар шикоят шудааст: ''«...аз қадимулайём мо-ён ба шумоён духтар дода, духтар гирифта. Чӣ шудааст, ки дар асри шумо оқсақолон ин тариқа корҳои беҳудаи фасодӣ ва дуздию ғорати бисёр пайдо шуда истодааст. Нарбузи Иброҳимро фармудед қасдан гирифта кушта хӯрдед...»<ref name="ref2102">"Намунае чанд аз услуби номанигорӣ ва санаднигории қабл аз омадани русҳо дар Ванҷ" (аз соли 1824 милодӣ) // Аз маводи бойгонии маҳаллии Ванҷ.</ref>'' Мавҷудияти чунин номаву фармонҳо, ки байни оилаҳои хешованди Пшихарву Водхуд – ки анъанан ба ҳамдигар духтар медоданду мегирифтанд – ҳам барои эълони мукофот ва ҳам барои ҳалли баҳсҳои ҳуқуқӣ истифода мешуданд, нишон медиҳад, ки дар Ванҷи пеш аз омадани Русия сокинон барои ҳалли масъалаҳои баҳсбарангез аз роҳҳои расмии ҳуқуқӣ ва анъанаи хаттӣ истифода мебурданд, на танҳо аз доварии урфӣ. Сокинони водии Ванҷ [[Инқилоби Октябр|Инқилоби Октябрро]] нисбатан хуб пазируфтанд, вале пас аз муддати кӯтоҳе муборизони маҳаллии муқовимат, аз пайравони Фузайл Махсум ва дигарон, ки бо номи ''«босмачиён»'' маъруфанд, чандин бор бо Артиши Сурх ва давлати шӯравии мустақарр дар Ванҷ даргир шуданд. Дар ин даргириҳо барои дифоъ аз ҳукумати шӯравӣ фидоиёни маҳаллӣ, мисли М. Давлатов, С. Раупов, Т. Шарифов, В. Эҳсонов, У. Меҳралишоев, Ҷ. Сафоев, Қ. Собиров ва дигарон ширкат доштанд. Тафсилоти иловагӣ дар бораи ҳамин рухдодҳо — аз ҷумла робитаи онҳо бо мудохилаи Британия дар минтақа — дар мақолаи Т. Г. Абаева дар бораи пажӯҳишҳои А. В. Станишевский омадааст: ''«Басмаческий налет весной 1929 г. на Гарм и на Ванчский район Западного Памира был осуществлен под руководством капитана Вуда-Балларда, помощника малакандского политического агента по Читральскому княжеству.»'' Тарҷума: ''«Ҳамлаи босмачиён дар баҳори соли 1929 ба Ғарм ва ба ноҳияи Ванҷи Помири Ғарбӣ таҳти роҳбарии капитан Вуда-Баллард, ёрдамчии агенти сиёсии малаканд оид ба амораи Читрал, амалӣ гардид.»''.<ref name="ref50">Абаева Т. Г. Исследования А. В. Станишевского (Азиза Ниалло) о Памире // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 281.</ref> Бино бар сарчашмаҳои таърихӣ, дар асрҳои миёна Ванҷ се ниҳиштаи маъдани оҳансанг дошт. Ҳанӯз дар оғози асри XX истихроҷи оҳан, гудохтани он ва оҳангарӣ яке аз пешаҳои асосии мардуми маҳаллии Ванҷ буд, ки бо ин пеша манотиқи муҷовирро бо оҳан ва афзоли хоҷагӣ, асбоби кишоварзӣ, корду шамшер ва дигар аслиҳа таъмин мекарданд.<ref name="ref51">Камалиддинов Ш. С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв. — Ташкент: Ӯзбекистон, 1996.</ref> Ин касби мардумии ванҷиёнро шарқшиноси маъруф М. С. Андреев ҳанӯз соли 1926 дар рисолаи махсуси худ ''«Истеҳсоли оҳан дар водии Ванҷ»'' муфассал тавсиф кардааст.<ref name="ref52">Андреев М. С. Выработка железа в долине Ванча (верховья Аму-Дарьи) / Общество для изучения Таджикистана и иранских народностей за его пределами. — Ташкент: тип. Востказгосиздата, 1926. — С. 5–18.</ref> Тибқи маълумоти иловагӣ дар бораи ин ҳунари мардумӣ, гудозиши оҳан дар кӯраҳои махсуси заминӣ - чиндонҳо, ки аз сангҳои тарошиданашуда ва гил сохта мешуданд, анҷом мепазируфт; оташро тавассути дамҳои аз пӯсти буз сохташуда меафрӯхтанд ва ҳамчун сӯзишворӣ аз ангишти чӯб ва барои афрӯхтани оташ, буттаи кӯҳии ''«пӯш»''-ро истифода мекарданд.<ref name="ref53">[https://istmat.org/files/uploads/43175/i.e.hodorov_tadzhikistan_v_narodnom_hozyaystve_sssr.pdf Ходоров И. Е. Таджикистан в народном хозяйстве СССР] (рус.) // Исторические материалы (istmat.org). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Як чунин кӯра тавоноӣ дошт, ки дар як шабонарӯз то 240 килограмм маъданро коркард намояд ва раванди пайвастаи гудозиш аз 2 то 5 шабонарӯз идома меёфт;<ref name="ref53" /> маҳз ҳамин технологияи маҳаллӣ ба Ванҷ имкон медод, ки аз воридоти металл аз берун вобаста набошад ва артиши худро бо аслиҳаи сард таъмин карда, худкифоии ҳарбию иқтисодиро кафолат диҳад. Шаҳодати мустақил ва қадимтарини мустанад дар бораи ин анъанаи оҳангарӣ, ки бисту се сол пеш аз тадқиқоти Андреев сабт шудааст, аз гузориши капитан Кузнецов (соли 1892) бармеояд: ''«Серебро имѣется въ Джумарчскомъ амилякдарствѣ, свинецъ, олово у кишлака Вараунъ, желѣзо по р. оби-Ванчъ, главнымъ образомъ въ окрестностяхъ кишлака Техарви, кишлака Потау и кишлака Вань-Вань. Туземцы берутъ желѣзную руду, лежащую только на верхнихъ слояхъ земли; обжигаютъ ее въ особо-устроенныхъ печахъ, причемъ изъ 2 пудовъ руды получается желѣза полъ-пуда.»'' Тарҷума: ''«Нуқра дар амлокдории Ҷумарҷ мавҷуд аст, сурбу қалъагӣ — дар канори рустои Баравн, оҳан бошад — дар канори дарёи Ванҷ, асосан дар атрофи рустоҳои Техарв, Потов ва Ван-ван. Бумиён маъдани оҳанро, ки танҳо дар қабатҳои болоии замин ҷой дорад, бармедоранд; онро дар кӯраҳои махсус месӯзонанд, ки дар натиҷа аз ду пуд маъдан ним пуд оҳан ба даст меояд»''.<ref name="ref54">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 55–56.</ref> Кузнецов инчунин истихроҷи тиллоро дар ҳавзаи дарёи Ванҷ (дар канори Сағирдашту Язғулом), ки бо усули ибтидоии кӯшмаву ғалбер сурат мегирифт, тасвир кардааст ва аз байни ҳунарҳои дастии амлокдории Ванҷ, махсусан кордсозиро зикр намудааст: ''«Изъ кустарнаго производства обращаетъ на себя вниманіе только выдѣлка ножей въ Ванчскомъ амилякдарствѣ, да повсюду приготовленіе мату для одежды.»'' Тарҷума: ''«Аз ҳунарҳои дастӣ танҳо кордсозӣ дар амлокдории Ванҷ ва — дар ҳама ҷо — тайёр кардани мату барои либос таваҷҷуҳро ҷалб мекунад»''.<ref name="ref55">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 68.</ref> Ванҷ аз замони [[Сомониён]] то соли 1877 ҳукумате мустақил дошта, фармонравоёни онро шоҳ мехондаанд. Соли 1878 амири Бухоро ба Дарвоз лашкар кашид ва пас аз хиёнати баъзе дарвозиён ба Дарвоз муставлӣ шуд; Дарвозро бекигарӣ ва Қалъаи Хумбро қароргоҳи урдуи манғитиён гардонд. Дарвоз тайи солҳои 1878-1920 яке аз бекигариҳои Бухоро буд ва бек дар Қалъаи Хумб менишаст ва мир хонда мешуд. Бо вуҷуди ин ҳама, Ванҷ зоҳиран дар итоати бекигарӣ буд, вале истиқлоли худро нигаҳ дошт ва пои шуми сипоҳи манғитиён ба Ванҷзамин нарасид. Тафсилоти иловагӣ дар бораи лаҳзаҳои ниҳоии хонигарии мустақили Дарвоз низ дар ҳамин гузориши Кузнецов сабт шудааст. Тибқи маълумоти ӯ, дар арафаи суқут, аз тамоми қаламрави собиқи хонигарӣ ба охирин Шоҳи Дарвоз — Сироҷидин— танҳо чанд мулки марказӣ, аз ҷумла худи Ванҷ, боқӣ монда буд: ''«...послѣднему дарвозскому Ша Сераджетдину принадлежали только Кала-и-Хумбъ, Ванчъ, Язулемъ, всѣ амилякдарства лѣваго берега Пянджа съ Хагономъ включительно, Хуллезъ и Вахія.»'' Тарҷума: ''«...ба охирин Шоҳи дарвозӣ Сироҷидин танҳо Қалъаи Хумб, Ванҷ, Язғулом, тамоми амлокдориҳои соҳили чапи Панҷ то Ҳагонро (Деҳагон, Деҳхагон) дар бар гирифта, инчунин Хулоз ва Вахё тааллуқ доштанд»''.<ref name="ref56">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 5.</ref> Ва ҳангоме ки соли 1878 сипоҳи бухороӣ бо сарварии Худойназар-Атолиқ ногаҳон ба Қалъаи Хумб наздик шуд, Сироҷидин-Шоҳ бидуни ҷанг таслим гардид, вале роҳи гурези худро маҳз аз тариқи Ванҷ интихоб намуд: ''«Сераджетдинъ-Ша сдалъ крѣпость безъ бою, а самъ бѣжалъ черезъ Ванчъ въ Кокандъ къ Худаяръ-хану.»'' Тарҷума: ''«Сироҷидин-Шоҳ қалъаро бидуни ҷанг таслим кард, худаш бошад, аз тариқи Ванҷ ба Қӯқанд, назди Худоёрхон гурехт»''.<ref name="ref57">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 6.</ref> === Экспедитсияи сарҳадии соли 1893 === Соли 1893 экспедитсияе бо мақсади таҳқиқи марзҳои берунии Империяи Русия бо Форсу Афғонистон ва барқарор кардани назорати гумрукии сарҳадӣ дар ҳудуди вилояти Наздикаспӣ ва Хонигарии Бухоро ташкил дода шуд. Яке аз аъзои ин экспедитсия, капитани штаби генералии Февралёв, қитъаи камомӯхтаи сарҳадро аз дарёи Ванҷ дар тӯли рӯдҳои Панҷу Ому то истеҳкоми [[Керкӣ]] таҳқиқ намуд.<ref name="ref2112" /> Дар натиҷаи ин таҳқиқот, ки минтақаи баландкӯҳии шарқи Бухороро низ фаро мегирифт, машварати махсуси аъзои экспедитсия бо шахсиятҳои соҳибнуфузи давр — губернатори ҳарбии вилояти Самарқанд граф Н. Я. Ростовцов ва агенти сиёсии Русия дар Бухоро П. М. Лессар — баргузор гардид.<ref name="ref2112" /> Натиҷаи ин машварат чунин буд, ки минтақаи мазкур, ба сабаби вазъи вуҳушонаву душвории убури он, аз ҷониби постҳои назорати сарҳадӣ ишғол нагардад; ба ҷои он, хатти назорати сарҳадӣ аз рустои Боғорак тавассути Дарвозу Қаратегин, аз пунктҳои Қалъаи Хумб, Тобидара, Ғарм ва Думбарачӣ, то пайвастшавӣ бо хатти назорати сарҳадии вилояти [[Фарғона]] гузаронида шуд.<ref name="ref2112" /> Тибқи дастури сарфармондеҳи кулли вилояти Туркистон, барон А. Б. Вревский, аз пости Қалъаи Хумб бояд як гашти патрулӣ ба рустои Рохар дар соҳили дарёи Ванҷ фиристода мешуд, зеро маҳз ба водии ҳамин рӯд роҳҳои аз Рӯшон меомадагӣ мебаромаданд.<ref name="ref2112" /> Соли 1895 бекигарии Дарвоз, ки дар ҳар ду канораи рӯди Панҷ қарор дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид: канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд.<ref name="ref58">Постников А. В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. — М.: Памятники исторической мысли, 2001. — 416 с. — ISBN 5-88451-100-0.</ref> Ванҷ то соли 1920 амлокдории Қалъаи Ванҷи бекигарии Дарвози аморати Бухоро буд. Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 Ванҷ аз соли 1920 то 1924 чун тумани Ванҷ дар ҳайати вилояти Ғарми [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] ҷой дошт. Солҳои 1925-1926 Ванҷ чун ҷузъи тумани Қалъаихумби вилояти Ғарми ҶМШС Тоҷикистон ҳисоб меёфт. Солҳои 1926-1930 волости Ванҷ дар ҳайати ВМКБ буд. Солҳои 1930-1933 Ванҷ чун қисми ҳудуди ноҳияи Қалъаихумб бевосита дар тобеъияти ҷумҳурӣ буд. Тибқи Қарори Кумитаи Иҷроияи Марказии ҶШС Тоҷикистон аз 29 майи соли 1933, №46 расман ноҳияи Ванҷ таъсис ёфта, то соли 1937 дар тобеъияти бевоситаи ҷумҳурӣ қарор дошт. Дар асоси Қарори Президиуми КИМ-и Шӯроҳои ҶШС Тоҷикистон аз 11 августи соли 1937, №43 ноҳияи Ванҷ бо ҳамаи деҳшӯроҳояш: Ванҷ, Водхуд, Рованд, Техарв, Жовуд ва Язғулом расман ба ҳайати ҳудудии ВМКБ гузаронида шуд. Бино бар ин, ноҳияи Ванҷ ҳамчун воҳиди маъмурӣ дар ҳайати Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 11 августи соли 1937 ташаккул ёфтааст. {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 2. Таҳаввулоти маъмурию ҳудудии Ванҷ (то соли 1878 – соли 1937)''' |- |'''Марҳилаи таърихӣ''' |'''Мақоми маъмурию ҳудудӣ''' |'''Тобеияти давлатӣ/минтақавӣ''' |- |То соли 1878 |Мухторияти комил / Иттиҳод бо Дарвоз |Идоракунии мустақил таҳти сарварии шоҳ |- |1878-1920 |Амлокдории Қалъаи Ванҷ |Бекигарии Дарвоз, Аморати Бухоро |- |1920-1924 |Тумани Ванҷ |Вилояти Ғарми Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро |- |1925-1926 |Ҷузъи тумани Қалъаихумб |Вилояти Ғарми ҶМШС Тоҷикистон |- |1926-1930 |Волости Ванҷ |Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон |- |1930-1933 |Қисми ноҳияи Қалъаихумб |Тобеияти бевоситаи ҶШС Тоҷикистон |- |29 майи 1933 |Ноҳияи Ванҷ (таъсиси мустақил) |Тобеияти бевоситаи ҶШС Тоҷикистон |- |11 августи 1937 |Ноҳияи Ванҷ бо 6 деҳшӯро |Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ) |} Дар нимаи солҳои 1950-ум сиёсати муҳоҷиркунонии аҳолии кӯҳистон ба водиҳои пахтакор ба Ванҷ низ бетаъсир намонд: соли 1954 сокинони водии Язғулом ба ноҳияи Куйбишеви водии Вахш кӯчонида шуданд. Гармои тоқатфарсо, беморшавии оммавӣ ва фавти зиёди кӯдакон ин муҳоҷиратро барои кӯчидагон фоҷиабор гардонд ва бахши зиёди онҳо тадриҷан ба зодгоҳи худ баргаштанд, ҳарчанд на ҳама; як ҷамоаи язғуломизабон то имрӯз дар водии Вахш боқӣ мондааст.<ref name="ref59">[https://iling-ran.ru/web/ru/scipop/blog/1911_edelman Из полевых записей середины прошлого века. Об экспедициях в язгулямский язык в 1950-х гг.] (рус.) // Сомонаи Пажӯҳишгоҳи забоншиносии Академияи илмҳои Русия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref60">[http://field-ling.moscow/c/language/yazghulami/ Язгулямский язык] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231202014852/https://field-ling.moscow/c/language/yazghulami/ |date=2023-12-02 }} (рус.) // Экспедиции Московской школы полевой лингвистики. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref61">Астрономические знания язгулемцев (рус.) // Восток (Oriens). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Осори таърихӣ == Дар қаламрави Ванҷ мавзеъ, осор ва ёдгориҳои таърихии бисёр вуҷуд доранд, вале то ҳол таҳқиқоти шоистае дар ин росто анҷом наёфтааст. Тибқи омори соҳаи сайёҳии ВМКБ, дар ҳудуди ноҳияи Ванҷ ба ҳолати соли 2024 15 ёдгории таърихию фарҳангӣ ба қайд гирифта шудааст.<ref name="ref62">[https://ctd.tj/2024/03/30/%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D0%B0%D0%B7-%D2%B7%D0%B0%D2%B3%D0%BE%D0%BD-%D0%B0%D0%B7-%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B0%D1%82-%D0%B1%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8A%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B8%D0%BD/ Аз табиат ба санъати инсонӣ: 7 муъҷизаи нави ҷаҳонӣ номида шуд] // Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 30 марти 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои дарки мантиқи ҷойгиршавӣ ва моҳияти ин осор, бояд заминаи таърихию сиёсии ташаккули онҳоро дарк намуд. Бино бар маълумоти таърихномаҳои асримиёнагӣ, дар садаҳои VII-VIII қаламрави кунунии Ванҷ ҷузъи вилояти таърихии Кумед буд, ки болооби дарёи Вахшро фаро гирифта, сарзамини имрӯзаи ноҳияҳои Дарвозу Ванҷ ва шимоли Бадахшонро дар бар мегирифт.<ref name="ref63">[[Таърихи Тоҷикистон]] // Википедиа. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Баъдтар, дар асрҳои миёна, Ванҷу Дарвоз як сарзамини воҳидро ташкил дода, бо номи ''«Курон»'' ёд мешуданд, ки маркази он деҳаи кунунии Кеврон будааст.<ref name="ref64">Таърихи шаҳр // Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Ваҳдат. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳз дар ин заминаи қадимии сиёсӣ, ки бо мустақилияти нисбии маҳаллӣ ва хатари доимии ҳуҷумҳои беруна тавсиф мешуд, эҳтиёҷ ба бунёди қалъаҳои мустаҳкам ба миён омад. Пеш аз тавсифи муфассали Мушкетов, қадимтарин шаҳодати мустанади русиро дар бораи ин қалъа низ капитан Кузнецов дар гузориши соли 1892-и худ сабт кардааст. Ӯ зимни тавсифи амлокдории Ванҷ чунин навиштааст: ''«Ванчское амилякдарство расположено по р. Ванчъ и частью по правому берегу р. Пянджъ. Мѣстопребываніе амилякдара кишлакъ Кала-и-Рохарвъ (на нашихъ картахъ Кала-и-Ванчъ); имѣется небольшая крѣпостца.»'' Тарҷума: ''«Амлокдории Ванҷ дар канори дарёи Ванҷ ва қисман дар соҳили рости дарёи Панҷ ҷойгир аст. Маҳалли иқомати амлокдор рустои Қалъаи Рохарв аст (дар харитаҳои мо — Қалъаи Ванҷ); дар он қалъачаи хурде мавҷуд аст»''.<ref name="ref65">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 79.</ref> Ин иттилои Кузнецов, ки бисту се сол пеш аз тавсифи муфассали Мушкетов сабт шудааст, собит месозад, ки номи ''«Қалъаи Ванҷ»'' барои Рохарв аллакай дар харитаҳои расмии охири асри XIX ба кор мерафт ва Рохарв аз ҳамон замон ҳамчун маркази маъмурии амлокдории Ванҷ шинохта мешуд. Қалъаи Ванҷ дар баландии соҳили рости Ванҷоб, дар масофаи 15 км аз резишгоҳи он ба дарёи Панҷ воқеъ гашта буд. Мавқеъияти ин қалъа аз нигоҳи ҳарбию стратегӣ бисёр созгор будааст ва ба муҳофизонаш имкон медодааст, ки муддати тӯлонӣ аз худ дифоъ кунанд. Тавсифи илмии Рохарв ва қалъаи онро ҳанӯз соли 1916 узви Ҷамъияти ҷуғрофии Русия Д. И. Мушкетов интишор додааст.<ref name="ref5" /> Дар мақолаи худ, ки натиҷаи боздиди шахсии ӯст, Мушкетов мавқеи стратегии Рохарвро чунин тавсиф кардааст: ''«Административнымъ центромъ Ванча всегда былъ и есть базарный кишлакъ Рохаръ (или Рохарвъ) въ 40 дворовъ, расположенный на правомъ берегу рѣки, въ двадцати верстахъ выше ея устья, на высотѣ 5.950 футъ, у моста, ведущаго къ перевалу Гушхонъ, запирая собой, слѣдовательно, единственный конный путь на Язгулемъ, Рошанъ и Памиръ. Это важное стратегическое положеніе и было использовано древними '<nowiki/>'''правителями Ванча – «Шо», воздвигнувшими здѣсь крѣпость (Кала-и-Ванчъ) и избравшими ее для своей резиденціи.»''''' Тарҷума: ''«Маркази маъмурии Ванҷ ҳамеша рустои бозории Рохар (ё Рохарв) буд ва то ҳол ҳамин аст – бо 40 хонавода, дар соҳили рости дарё, дар бисту версти болотар аз резишгоҳи он, дар баландии 5950 қадам, назди пуле, ки ба ағбаи Гушхон мебарад, ва бо ин васила ягона роҳи аспсаворро ба Язғулом, Рӯшон ва Помир мебандад. Маҳз ҳамин мавқеи муҳими стратегӣ буд, ки ҳокимони қадимии Ванҷ – «Шоҳ»-ҳо – истифода бурда, дар ин ҷо қалъа (Қалъаи Ванҷ) бино карданд ва онро барои худ қароргоҳ интихоб намуданд»''.<ref name="ref66">Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). — Петроградъ: Типографія М. М. Стасюлевича, 1916. — (Отдѣльный оттискъ изъ тома LII (1916 г.) Извѣстій Императорскаго Русскаго Географическаго Общества № 876). — С. 7.</ref> Мушкетов инчунин интихоби маҳалли қалъаро аз нигоҳи амниятӣ шарҳ додааст: ''«Мѣсто выбрано весьма хорошо и удобно, на возвышеніи, съ котораго открытый видъ во всѣ стороны, и долина Ванча, какъ на ладони; рѣка отъ стѣнъ крѣпости въ 3 қулочяхъ, но для обезпеченности водоснабженія имѣлся къ ней подземный ходъ; невдалекѣ, на луговинѣ у рѣки, имѣется прудикъ, наполняемый ключемъ теплой, солоноватой воды, предоставляющій идеальное купанье.»'' Тарҷума: ''«Ҷой хеле хуб ва мувофиқ интихоб шудааст, дар баландие, ки аз он манзараи кушода ҳар тараф дида мешавад ва тамоми водии Ванҷ мисли кафи даст намоён аст; дарё аз деворҳои қалъа дар масофаи 3 қулочӣ ҷой дорад, вале барои таъмини бехатари обтаъминкунӣ роҳи зеризаминӣ ба он вуҷуд дошт; дар наздикӣ, дар марғзори лаби дарё, ҳавзчае ҳаст, ки аз чашмаи оби гарму намакини он пур мешавад ва барои шиноварии беҳамто мувофиқ аст»''.<ref name="ref66" /> Дар бораи сохти худи қалъа Мушкетов навиштааст: ''«Постройка, конечно, глинобитная, но довольно массивная, со стѣнами до 4 қулочей высотой, обнесенными съ трехъ сторонъ рвомъ, съ бойницами и пятью угловыми башнями. Внутреннія перегородки частью деревянныя, равно какъ и колонны, балки и двери, тонкой, старинной рѣзной работы.»'' Тарҷума: ''«Бино, албатта, гилину похсагин, валекин бисёр мустаҳкаму матин аст, бо деворҳои баланди чаҳорқулоча, ки аз се сӯйи он, хандақе бар гирди он кандаанд, бо тиркашҳову бурҷҳои панҷгонаи кунҷӣ. Деворҳои миёнгини дохилӣ, қисман, чӯбинанд, ҳамчунин, сутунҳову болорҳову дарҳои он, ки бо кандакории нафису куҳан оростаанд»''.<ref name="ref66" /> Мушкетов санаи боздиди худ ва оғози кашидани нақшаи қалъаро низ қайд кардааст: ''«Многое уже разрушено (мое посѣщеніе относится къ 11 іюля 1905 г.), но общее расположеніе еще сохранилось и я, пользуясь обстоятельными поясненіями почтеннаго шейха-токсабы Ванча, снялъ планъ всей крѣпости»'' (тарҷума: ''«Бисёр чиз аллакай хароб шудааст (боздиди ман ба 11 июли соли 1905 рост меояд), вале тартиби умумӣ то ҳол нигоҳ дошта шудааст ва ман, бо истифода аз тавзеҳоти муфассали шайх-тӯксабои эҳтиромноки Ванҷ, нақшаи тамоми қалъаро кашидам»'').<ref name="ref66" /> Нақшаи қалъа, ки Мушкетов кашидааст, 27 ҳуҷраву қисми қалъаро бо рақам нишон медиҳад, ки шарҳи онҳо чунин аст:<ref name="ref66" /> Ур - обдорхона Дарвозахона – ҳуҷраи нигаҳбонону дарбонон Ҳуҷраи навкарҳо Бадарравхона – ҳоҷатхона Долон – ҳавлии аспҳо Ахтахона – оғилхона, ва болои он анборхонаи алаф Пештоқ – гузаргоҳи пӯшида Фаррошхона – ҳуҷраи сайисон Пештоқи дуюм (баландии 3 қулоч) Гулгунхона – ҳуҷраи пазириши меҳмонон Ҳуҷраи худи шоҳ Қӯрғон – сарбозхона (харобшуда) Ғуломгардиш – долони мамониаткунандаи дидани занони дар боғ гардандагӣ Ошхона – ошхона Роҳрав – долон Ғуломгард – гузаргоҳ ба қисми занона Хазина – ҳуҷраи хазинадорӣ Ҳаммом – ҳаммом Пештоқи занона Ҳуҷраи зани шоҳ – тобистона Ҳуҷраи зани шоҳ – зимистона Тӯпхона – манора Рӯйи ҳавлӣ – ҳавлии пӯшида Ҳарам (харобшуда) Анборхона (болои ҳуҷраи 16) Манора – ҳоло ҳуҷраи меҳмонон – меҳмонхона Оғози роҳи зеризаминӣ ба сӯи дарё Дар масофаи як версти болотари Рохар, дар канори роҳ, Мушкетов ду гӯри қадимиро низ ба қайд гирифтааст: ''«Въ верстѣ выше Рохара по долинѣ, около дороги, двѣ древнихъ гробницы съ фигурными стѣнами, имѣющими какое-то отношеніе къ крѣпости; интересно, что на могильномъ шестѣ, помимо обычныхъ куска матеріи и конскаго хвоста (на боковой перекладинѣ), сверху помѣщены изображенія сложенной руки (ладони) и голубя»'' (тарҷума: ''«Дар як версти болотар аз Рохар, дар паҳлӯи роҳ, ду гӯри қадимӣ бо деворҳои нақшдор ҳастанд, ки бо қалъа алоқаи муайяне доранд; ҷолиб ин аст, ки бар болои чӯби қабр, ба ғайр аз пораи матоъ ва думи асп (дар чӯби паҳлӯӣ)-и маъмулӣ, тасвири дасти гирдкардашуда (кафи даст) ва кабутар низ гузошта шудааст»'').<ref name="ref66" /> Ба ғайр аз ин, Мушкетов дар поварақи худ ёдовар шудааст, ки ягона роҳи воридшавӣ ба водӣ аз тарафи Панҷ низ бо қалъаи хурди дигаре мустаҳкам карда шуда буд: ''«Этотъ единственный выходъ кромѣ того очень искусно былъ загражденъ небольшой крѣпостцей, остатки которой еще видны на изолированномъ холмѣ въ устьѣ Ванча»'' (тарҷума: ''«Ин ягона баромадгоҳ аст, илова бар ин, хеле моҳирона бо қалъачаи хурде масдуд шуда буд, ки бақоёи он то ҳанӯз дар теппаи ҷудоуфтодаи резишгоҳи Ванҷ ҳувайдоанд»'').<ref name="ref67">Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). — Петроградъ, 1916. — Тавзеҳот, №4.</ref> Тибқи мушоҳидаи ӯ, қалъа бевосита дар масири корвонрав ба сӯи ағбаи Гишхун қарор дошт, ки тавассути он роҳи корвонӣ ба водии Язғулом ва аз он ҷо ба самти баландкӯҳҳои Помир мерасид.<ref name="ref68">[https://poxod.ru/guidebook/darvaz/p_darvaz_dolinarekivagdm_a.html Долина реки Ванч] // Свободный туризм (poxod.ru). Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пеш аз он ки Мушкетов худ соли 1905 аз қалъа боздид кунад, тавсифи мухтасартаре аз он – тахминан 13 сол пештар – аллакай ба қалами А. А. Семёнов тааллуқ дошт, ки соли 1898 шахсан аз қалъа дидан кардааст: ''«Въ низовьи р. Ванджа лежитъ самый значительный кишлакъ долины, Кал'аи-Ванджъ, или Кал'аи-Рохарвъ (крѣпость Ванджа, крѣпость Рохарвъ). Укрѣпленіе въ немъ до сихъ поръ на обрывистомъ берегу довольно хорошо сохранилось. Стѣны крѣпости–мѣстами глинобитныя, мѣстами сложены изъ кирпичей и камней. По бокамъ лицевой стороны крѣпости–двѣ полуразрушенныхъ зубчатыхъ башни.»'' Тарҷума: ''«Дар поёноби рӯди Ванҷ бузургтарин рустои водӣ ҷойгир аст – Қалъаи Ванҷ, ё Қалъаи Рохарв (қалъаи Ванҷ, қалъаи Рохарв). Истеҳкоми он то ба имрӯз дар соҳили баланди дарё нисбатан хуб нигоҳ дошта шудааст. Деворҳои қалъа ҷо-ҷо аз гил, ҷо-ҷо аз хишти пухтаву санг сохта шудаанд. Аз ду тарафи рӯи қалъа ду манораи нимвайрони дандонадор қарор доранд»''.<ref name="ref69">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 8.</ref> Муҳимтар аз ҳама, Семёнов санаи тахминии бунёди қалъа ва номи бинокори онро сабт кардааст – маълумоте, ки то кунун дар ягон манбаи дигари дастраси мақола наомадааст: ''«Крѣпость, по преданію, была построена лѣтъ двѣсти тому назадъ дарвазскимъ ханомъ, Азиз-Ханомъ, и, вѣроятно, не разъ служила хорошую службу ея защитникамъ во времена независимаго Дарваза. Теперь въ ней живетъ амлякдаръ (начальникъ округа) долины Вандж.»'' Тарҷума: ''«Қалъа, тибқи ривоят, тахминан дусад сол пеш аз ҷониби хони дарвозӣ – Азиз-Хон – бино ёфтааст ва эҳтимол, борҳо ба муҳофизони худ дар давраи истиқлолияти Дарвоз хидмати шоиста кардааст. Ҳоло дар он амлокдор (сарвари ноҳия, яъне шоҳ)-и водии Ванҷ зиндагӣ мекунад»''.<ref name="ref70">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 8–9.</ref> Азбаски китоб соли 1903 нашр шуда ва мушоҳидаи муаллиф соли 1898 сурат гирифтааст, ин ривоят санаи бунёди қалъаро тахминан ба солҳои 1698-1700 рабт медиҳад. Ин ривояти Семёнов дар бораи Азизхон, ки то ҳол дар баъзе сарчашмаҳо такрор мешавад, аз нигоҳи муосир асоси устувори таърихӣ надорад: дар рӯйхати мукаммали шоҳони Дарвоз, ки намояндаи расмии идораи Русия дар Туркистон Г. А. Арандаренко дар мақолаи худ ''«Дарваз и Каратегин»'' (1883) овардааст, ягон шоҳе бо номи Азизхон сабт нашудааст.<ref name="ref2072">Арандаренко Г. А. Дарваз и Каратегин // Военный сборник. — 1883. — № 11–12.</ref> Тибқи ин рӯйхат, силсилаи шоҳони Дарвоз аз Шоғариб (то соли 1637) оғоз гардида, тавассути Шоқирғиз (1637–1668), Маҳмудшо (1668–1729), Танаи Фӯзашо (1729–1734), Муҳаммадхоншо (1734–1762), Мизробшои аввал (1762–1778), Шоидарвози I (1787–1788), Мансурхон (1788–1797), Шотурк (1797–1803), Мизробшои сонӣ (1803–1806), Султони Кучак (1806–1815), Шоиброимхон (1815–1828), Султон Маҳмудшо (1829–1838), Шоаҳмад (1839–1842), Исмоилшо (1842–1859), Иброҳимшо (1861–1863) ва Шоидарвози II (1863–1868) то Сироҷуддиншо (1868–1878) идома ёфтааст.<ref name="ref2072" /> Бар асоси таҳқиқоти муосир, эҳтимоли бештар меравад, ки Қалъаи Ванҷ на дар аҳди хони номаълуми ривоятӣ, балки дар аҳди Шайбонихониён бунёд гардидааст. Шоқирғиз, ки аз соли 1637 то 1668 ҳукмронӣ кардааст, фарзанди Абдуллоҳхони II-и Шайбонӣ буда, баъди забти Бадахшон дар соли 1584, волии Дарвоз гардида, Қалъаи Хумбро пойтахти худ қарор дода буд;<ref name="ref2072" /> тибқи ин назария, эҳтимол дорад, ки Қалъаи Ванҷ низ ҳамчун истеҳкоми мудофиавӣ маҳз дар ҳамин давра сохта шуда бошад. Дар давраи баъдина, вақте ки минтақа таҳти назорати Аморати Бухоро қарор гирифт, Қалъаи Ванҷ нақши муҳими низомии худро идома дод. Тибқи китоби сайёҳи бритониёӣ Ангус Гамильтон ''«Афғонистон»'' (1908), дар охири асри XIX ва аввали асри XX дар қалъа 300 навкари артиши миллии амири Бухоро ҷойгир карда шуда буданд: ''«В крепости Ванч было раньше расположено 300 человек из национальной армия эмира бухарского; из такого же отряда состоял гарнизон Каляи-Вамар, а в Каляи-Хум стоял целый бухарский полк.»'' Тарҷума: ''«Дар қалъаи Ванҷ пештар 300 нафар аз артиши миллии амири бухороӣ ҷойгир буда, гарнизони Қалъаи Вамар низ аз чунин дастаи мисли ҳамин иборат буд, дар Қалъаи Хум бошад, як полки бутуни бухороӣ истода буд»''.<ref name="ref2082">Гамильтон А. Афганистан / пер. С. П. Голубинова. — СПб., 1908.</ref> Семёнов инчунин ду навиштаи девории қалъаро айнан нусхабардорӣ кардааст: як байти форсӣ дар бораи гардиши бераҳмонаи рӯзгор, ва як ёдгории русии сайёҳони соли 1896 – ''«Прибылъ разъѣздъ 25 числа августа за старшаго общивкй Яковъ. Черновъ. и джигить Николай Каплун и перевочикъ Ашурбай. 1896 года»'' (тарҷума: ''«Гурӯҳи саворагон 25 августи соли 1896 омаданд: сардор Яков Чернов, ҷигит Николай Каплун ва тарҷумон Ашурбой»'').<ref name="ref70" /> Гумон меравад, ки дар тамоми ҳавзаҳои Бадахшон сукунати одамон ба як давраи таърихӣ мансуб будааст. Ёдгориҳои манзилӣ ва меъмориву мудофеавии асримиёнагии ғарби Бадахшон, ки дар деҳаи Баравни ҷамоати деҳоти Водхуд воқеанд ва аз ҷиҳати амнияти ҳарбӣ бисёр муносибу побарҷоянд, бо камоли таассуф, то кунун таҳқиқи шоиста нашудаанд. Нақшу нигораҳои рӯйи харсангҳои водии Язғулом, ки дар деҳаҳои Жамаг, Андарбоғ ва Мотравн ба даст омадаанд, агарчи ҳанӯз комилан омӯхта нашудаанд, гувоҳи муътамаде аз ҳузури мардум ва сукунати онон аз замонҳои бостонӣ дар ин минтақа ҳастанд. Дар байни ин сангнигораҳо, ки ба навъи умумии петроглифҳои Помиру Бадахшон шабоҳат доранд, тасвири нахчир (бузи кӯҳӣ бо шохҳои калон), саҳнаҳои шикор бо камон, рамзҳои офтобӣ ва изи дасту пойи инсон бештар вомехӯранд; дар мифологияи мардумони эронитабор бузи кӯҳӣ рамзи покиву ҳосилхезӣ ва иртибот бо олами боло дониста мешавад.<ref name="ref62" /> Дар қаламрави Ванҷ, ба монанди дигар минтақаҳои кӯҳистони Тоҷикистон, сағонаҳо ва дахмаҳои сангии куҳан низ аз насл ба насл боқӣ мондаанд, ки далели ошкори таърихи чандҳазорсолаи ин сарзамин мебошанд. Чунин иншооти дафнӣ, ки дар ҷойҳои махсуси сангӣ, дар баландиҳо ё ғорҳо бунёд меёфтанд, эҳтимолан боқимондаи анъанаҳои дафнии пешазисломӣ мебошанд; тибқи баъзе оинҳои қадими маҳаллӣ (аз ҷумла эътиқодоти наздик ба дини зардуштӣ), ҷасади фавтида набояд бо унсурҳои муқаддаси табиат – хок, об ё оташ – тамос мегирифт.<ref name="ref62" /> Ҳарчанд имрӯз тамоми аҳолии ноҳия мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд ва расму оини дафни исломиро ба таври қатъӣ риоя мекунанд, мавҷудияти ин сағонаву дахмаҳо аз як давраи гузариши тӯлонии фарҳангӣ ва қабатҳои гуногуни динию эътиқодӣ дар минтақа хабар медиҳад. Ёдгориҳои бостонии Помири Ғарбӣ, аз ҷумла мавзеъҳои қаламрави Ванҷ, дар силсилаи бунёдии ''«Харитаи бостоншиносии Тоҷикистон»'' – муҷаллади марбут ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, ки бостоншинос М. А. Бубнова таълиф намудааст ва ёдгориҳои давраи сангро то садаи XX фаро мегирад, – ба қайд гирифта шудаанд.<ref name="ref71">Бубнова М. А. Горно-Бадахшанская автономная область. Западный Памир (памятники каменного века — XX в.). — Душанбе, 2008. — (Археологическая карта Таджикистана).</ref> Илова бар ёдгориҳои меъморӣ ва дафнӣ, мероси беназири саноатии Ванҷ – боқимондаҳои кӯраҳои қадимии оҳангудозӣ (домнитсаҳо) – низ бахши муҳими осори таърихии ноҳия ба шумор мераванд. Тибқи маълумоти иқтисоддон И. Е. Ходоров, ки соли 1929 таҳлилҳои М. С. Андреевро дар бораи ин ҳунар тасдиқ ва иқтибос овардааст, дар боварҳои мардумии ванҷиён металли ҳосили ин кӯраҳо на танҳо арзиши истеҳсолӣ, балки хосияти шифобахш низ дошт: маҳсули онро ''«барои табобати ҳар гуна бемориҳо пешбинӣ карда, ба ҷойи дардманд мегузоштанд»''.<ref name="ref53" /> Ин боварҳо нишон медиҳанд, ки осори саноатии Ванҷ бо мероси ғайримоддӣ ва эътиқодоти мардумӣ пайванди зич доштааст, ва имрӯз боқимондаҳои ин кӯраҳо, харобаҳои коргоҳҳо ва партовҳои маъданӣ (шлакҳо) дар дараҳои Ванҷ метавонанд ҳамчун мавзеи нодири ''«бостоншиносии саноатӣ»'' мавриди пажӯҳиши минбаъда қарор гиранд. Сарчашмаи аввалини сабти илмии ин ҳунар – 23 сол пеш аз рисолаи Андреев (1926) – низ ба Семёнов тааллуқ дорад: ''«Богатыя залежи желѣзной руды въ верховьяхъ р. Ванджа даютъ горцамъ Ванджской долины неисчерпаемый матеріалъ для различнаго рода желѣзныхъ издѣлій, которыя удовлетворяютъ самымъ разнообразнымъ требованіямъ домашняго обихода горныхъ таджиковъ и потому расходятся изъ этой огромной кузницы, какова долина Ванджа, по всему Дарвазу, Каратегину и Язгуляну, проникая даже въ отдаленные и трудно достижимые уголки Рошана, Шугнана и Вахана.»'' Тарҷума: ''«Захираҳои фаровони маъдани оҳан дар болооби рӯди Ванҷ ба кӯҳистониёни водии Ванҷ маводи беохири намудҳои гуногуни маснуъоти оҳанӣ медиҳанд, ки эҳтиёҷоти гуногуни рӯзгори тоҷикони кӯҳӣ қонеъ мегардонанд ва аз ин кӯрахонаи азим, яъне водии Ванҷ, ба тамоми Дарвозу Қаротегину Язғулом паҳн мешаванд, ҳатто ба гӯшаҳои дурдасту дастнораси Рӯшону Шуғнону Вахон низ ворид мегарданд»''.<ref name="ref72">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 62.</ref> Семёнов инчунин номи мушаххаси деҳаеро сабт кардааст, ки дар он раванди коркарди оҳанро шахсан мушоҳида намудааст: ''«Самый способъ добыванія желѣза намъ пришлось наблюдать во кишлакѣ Сытаргъ, на Ванджѣ»'' (тарҷума: ''«Худи усули истихроҷи оҳанро мо тавонистем дар рустои Старғ, дар Ванҷ, мушоҳида кунем»'').<ref name="ref72" /> Ӯ ҳамчунин тавсифи мубодилаи тиҷоратии маснуоти оҳании Ванҷро бо минтақаҳои ҳамсоя овардааст: ''«Эти издѣлія находять большой сбыть на рынкахъ Кал'аи-Хума и въ сосѣднихъ долинахъ: Язгуляна и Оби-Хингоу, причемъ продажа на деньги совершается очень рѣдко; обыкновенно вещи мѣняются на тѣ, которыя необходимы таджикамъ Ванджа»'' (тарҷума: ''«Ин маснуъот дар бозорҳои Қалъаи Хум ва водиҳои ҳамсоя – Язғулому Оби Хингов – фурӯши хубе меёбанд, вале фурӯш ба пул хеле кам сурат мегирад; одатан молҳо ба он чизҳое иваз мешаванд, ки барои тоҷикони Ванҷ зарур аст»'').<ref name="ref73">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 64.</ref> === Раванди истихроҷ ва гудохтани оҳан тибқи мушоҳидаи Андреев (1926) === Тобистони соли 1925 экспедитсияи Ҷамъияти омӯзиши Тоҷикистон ва халқиятҳои эронӣ, ки М. С. Андреев роҳбарии онро ба уҳда дошт, аз водии Ванҷ гузашт ва ба дархости масъули Шӯъбаи ҷуғрофӣ ва иқтисодии Ҷамъият, И. И. Бездека, Андреев маълумоти муфассалеро дар бораи усули маҳаллии истихроҷи оҳан ҷамъоварӣ намуд, ки соли 1926 дар шакли рисолаи алоҳида ба нашр расид.<ref name="ref52" /> Азбаски экспедитсия дар мавсими тобистон гузашт, вақте ки кӯраҳо аз кор монда буданд, худи раванди гудозишро Андреев на бо мушоҳидаи мустақим, балки аз забони худи тоҷикони маҳаллӣ сабт кардааст.<ref name="ref52" /> Тибқи гузориши ӯ, дар кӯҳҳои Ванҷ се кони асосии маъдани оҳан вуҷуд дошт: конҳои Техарв (сердаромадтарин ва пуристифодатарин, дар наздикии деҳаи Техарв, ки ба он бо роҳи зеризаминӣ – штолня – дастрасӣ ҳосил мешуд), Пойи Мазор (дар болооби дарёи Ванҷ) ва кони назди деҳаи Потов (маъдани он бо сифати пасттар).<ref name="ref52" /> Дар кони Техарв конканҳо бо чароғи равғанӣ (''«чроғ»'', ки чор ададашро якбора меафрӯхтанд) ва табарҳои махсус (''«тавар»'') кор мекарданд; як конкан дар як рӯз аз 20 то 40 пуд маъдан меканд, ду нафар ҳамзамон кофтуков мекарданд ва се-чор нафари дигар маъданро ба берун мебароварданд. Гурӯҳҳои конканӣ одатан аз 5 то 20 нафар иборат буданд ва баъд аз ҷамъоварии миқдори кофӣ (аз 20 то 50 бор – вобаста ба захираи ангишти дар дастрас), маъданро ба пушт бор карда, бо ёрии асои махсуси кӯҳнавардӣ (''«шкорчӯб»'', ки нӯги оҳанин дорад) аз пасти пур хатарнок фуруд меомаданд.<ref name="ref52" /> Мавсими асосии конканӣ тирамоҳ буд, вақте ки корҳои саҳроӣ ба анҷом расида буданд; онҳое ки натавонистанд тирамоҳ маъдан ҷамъ кунанд, инро дар баҳор анҷом медоданд.<ref name="ref52" /> Истихроҷи оҳан аз болооби водии Ванҷ то деҳаи Бунай (болотар аз қалъаи пешинаи Рохарв) идома дошт; поёнтар аз Бунай ин ҳунар маъмул набуд, зеро ҳам масофа то кон дуртар буд ва ҳам сӯзишворӣ кам буд – дар он ҷо танҳо буттаи ''«пӯш»''-ро ба ҷои ангишт истифода мебурданд.<ref name="ref52" /> Қариб ҳар як хонаводаи Ванҷи Боло дар як сол як маротиба кӯраи худро пур мекард; агар ангишту маблағ кофӣ намебуд, якчанд хонавода (то 10 нафар ва баъзан бештар) муттаҳид мешуданд. Дар ду деҳа – Техарв (6 хона) ва Бунай (18 хона) – кӯраҳои умумиҷамоатӣ вуҷуд дошт, ки тамоми сокинон якҷоя аз онҳо истифода мебурданд.<ref name="ref52" /> Кӯраи ванҷӣ (''«чиндон»''), ки Андреев дар ду деҳа мушоҳида кардааст, аз навъи хеле ибтидоӣ буд: утоқи назди он ''«бунг» (бом)'' ба шакли заминкан, тахминан 3,5-4 метр дарозӣ ва бараш, канда мешуд ва танҳо як арш аз сатҳи замин болотар мебаромад. Дар дохили он чуқурии мураббаъ бо номи ''«пога»'' (пойгоҳ, айнан ҳамон истилоҳе, ки барои сатҳи фарши хонаи тоҷикони кӯҳӣ ба кор меравад) канда мешуд, ки то як метр аз сатҳи атроф пасттар буд; аз он тоқчаи шишамонанди калон – ба монанди меҳроби масҷид – ба сӯи берун мекушод.<ref name="ref52" /> Даричаи вурудӣ ''«дарик» (дарак, дари хурд)'', ки ҳангоми пуркунии кӯра бо девори тунуки сангин (тахминан 20 см ғафсӣ) баста мешуд, аввал бо ҳезуми арчагӣ (беҳтарин сӯзишворӣ) ё буттаи хордори ''«ангет»'' пур карда мешуд.<ref name="ref52" /> Фурма ''«булул»'', ки ба воситаи он ба дохили кӯра ҳаво медамиданд, аз гили носӯзи маҳаллӣ бо номи ''«рехч»'' сохта мешуд, ки танҳо дар наздикии деҳаи Бунай истихроҷ мегардид ва барои он ҳатто аз деҳаҳои дурдасти Ванҷи Боло меомаданд.<ref name="ref52" /> Раванди гудозиш чунин буд: аввал ҳезум месӯхтанд, сипас ба воситаи фурма ва дамҳои чармини бузӣ ба он медамиданд; вақте ки ҳезум ба ангишт мубаддал мешуд, аввал ангишт, сипас маъдани майдакардашуда илова мекарданд ва дамидан бе қатъшавӣ, рӯзу шаб, то анҷоми пурраи гудозиш идома меёфт.<ref name="ref52" /> Сатҳи оҳани гудохташуда дар қаъри кӯра бо роҳи фурӯ бурдани чӯбак ба даруни фурма муайян карда мешуд: агар чӯбак ба оҳан бирасад, дарҳол забона мезад. Шумораи фурмаҳои истифодашуда, вобаста ба миқдори маъдану ангишт, одатан аз 10 то 30 адад буд.<ref name="ref52" /> Барои гудохтани як пур кӯра, ки одатан аз 2 то 5 шабонарӯз тӯл мекашид (баъзан то 8-10 шабонарӯз дар назди хонаводаҳои сарватманд), кӯра дар як шабонарӯз тахминан 15 пуд ангишт ва ба ҳамин андоза маъдан фурӯ мебурд.<ref name="ref52" /> Дар ин раванд низоми маҳаллии ''«ҳашар»'' – ёрии мутақобилаи меҳнатӣ бидуни музди пул, шабеҳи мубодилаи шир ё кӯмаки барзагов ҳангоми шудгор – ба кор бурда мешуд: ҳангоме ки як аъзои гурӯҳ кӯраашро пур мекард, дигар аъзоён ба кумак меомаданд ва дар навбати худ низ ҳамин гуна кумак мегирифтанд.<ref name="ref52" /> Ҳайати муқаррарии коргарони як кӯра 12 нафарро ташкил медод; душвортарин кор дамидан бо ду даме дар навбат буд. Соҳиби кӯра дар давоми кор чор бор дар шабонарӯз хӯрок медод: субҳидам ''«умоч»'' (шӯрбои орд бо чакка), нисфирӯзӣ ''«нону ош»'' (шӯрбои нахӯд бо нон), пеш аз ғуруб ''«амруту чормағз»'' (нок ва чормағзи хушк) ва ҳангоми ғуруб ''«ширҷӯш»'' (шири ҷӯшонидашуда бо нон).<ref name="ref52" /> Ду писарбачаи наврас бо номи ''«ғовгар»'' (яке рӯзона, дигаре шабона) назорати сатҳи пуркунии кӯраро ба уҳда доштанд ва бо садои ''«ғовта бгӣ»'' навбати дамидани навбатиро эълон мекарданд.<ref name="ref52" /> Пас аз хомӯшшавии кӯра, ба он 3-4 рӯз имконияти сард кардан дода мешуд; оҳани гудохташуда дар шакли як пораи бузург дар қаъри кӯра мунҷамид мешуд, ки атрофи онро сағораи (''«сав»'') бо болғаҳои вазнин ''«пулк» (путк)'' мекӯбиданд ва канор мезаданд. Сифати оҳан якхела набуд: канораҳояш нарм буда, барои наъл, бел ва нӯги плуг истифода мешуд, дохилаш бошад, сахттар буда, бо номи ''«қрч»'' маъруф буд ва барои корд, табар ва дос ба кор мерафт.<ref name="ref52" /> Пас аз гудозиш, соҳиби кӯра оҳангареро даъват мекард, ки якчанд рӯз дар хонаи ӯ кор карда, оҳани хомро ба маснуот табдил медод; дар ивази хӯроки хонагӣ, ангишт ва дастёрони дамкунӣ, оҳангар аз ҳар даҳ маснуоти сохташуда якто (яъне 1/10-и маҳсулот)-ро ҳамчун музди худ мегирифт.<ref name="ref52" /> Аз оҳани коркардшуда дар Ванҷ маснуоти зерин истеҳсол мешуд: ''«новк»'' (новак, нӯги сипор), ''«табар»'' (табар), ''«каноҷ»'' (зоғнӯл), ''«кланд»'' (каланд), ''«теша»'', ''«дос»'', ''«корча»'' (кордча, корд), ''«дравш»'' (дарафш), ''«севун»'' (сӯҳон), ''«наъл»'', ''«ожбр»'' (ошбур, кордҳои махсуси ошпазӣ) ва ''«қайчин»'' (миқроз, қайчии пашмтарошӣ).<ref name="ref52" /> Тиҷорати ин маснуот бо минтақаҳои ҳамсоя пурра ба таври мубодилавӣ сурат мегирифт: харидорон худашон ба Ванҷ меомаданд, на баръакс. Вахиёчиён аз ағбаҳои бузург гузашта, матоъҳои пашмини дастбоф (чакман, чодар, товарза) ва намак (тамоми намаки Ванҷ аз Вахиё меомад) меоварданд; дарвозиён карбос, салла ва намак (ки худашон аз Нижголои Вахиёи Поён мехариданд) меоварданд; язғуломиён ҷӯроби пашмӣ, тасмаи зинпӯши пашмӣ, зардолуи хушк ва чоруқи маҳаллӣ пешниҳод мекарданд; шуғнониён халатҳои пашмӣ, ҷӯроб ва пӯст (барои дӯхтани пойафзол) меоварданд; аз тарафи Афғонистон бошад, асосан матои карбос ворид мешуд.<ref name="ref52" /> Дар мавриди решаи маънавии ин ҳунар, Андреев қайд кардааст, ки пуштивони оҳангарон, мисли дигар оҳангарони мусулмони Осиё, пайғамбар Довуд дониста мешавад; пеш аз афрӯхтани кӯра барои ӯ дуо мекарданд ва ваъда медоданд, ки қисме аз маҳсулоти оянда ба номи ӯ бахшида шавад.<ref name="ref52" /> Ривояти пайдоиши ин ҳунар – бо номи ''«Рисола»'' – назди устои калон нигоҳ дошта мешуд ва пеш аз оғози кор хонда мешуд; тибқи ин ривоят, шогирди ҷавони пайғамбар Довуд бо номи ''«Усто-Хурдак»'' боре беадолатӣ карда, оҳанро аввал барои марди сарватманд, на камбағал, кор карда буд ва ба ҷазои ин даст ва бозуяш сӯхт; пас аз тавба, пайғамбар Довуд ба ӯ истифодаи анбурро омӯзонд, зеро то он замон кордсозон оҳани тафтаро бевосита бо даст мегирифтанд.<ref name="ref52" /> === Кофарсилохи Ғҷовас === Дар қаламрави ноҳия, дар мавзеи Ғҷовас, маҳалли бостонии Кофарсилох ҷой дорад, ки аҳамияти таърихиву бостоншиносии он то ҳол ба таври илмӣ омӯхта нашудааст.<ref name="ref2162">"КОФАРСИЛОХИ ҒҶОВАС" (маводи таърихӣ-фарҳангӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи ривояти сокинони маҳаллӣ, чунин маконҳо, ки бо номи умумии ''«Кофарсилох»'' маъруфанд, дар чандин мавзеи дигари Ванҷ низ ба назар мерасанд, вале бар асари селу тармарезиҳои даврӣ қисми зиёди онҳо пӯшида ва ноаён гардидаанд.<ref name="ref2162" /> Худи истилоҳи ''«Кофарсилох»'' шаҳодат медиҳад, ки маҳаллан ин макон бо давраи пеш аз ислом – эҳтимолан бо пайравони динҳои қадимаи маҳаллӣ – алоқаманд дониста мешавад. Ин мавзеъ то ҳол мавриди ҳафриёти бостоншиносӣ қарор нагирифтааст ва бад-ин сабаб моҳияти дақиқи таърихии он ҳанӯз номаълум аст.<ref name="ref2162" /> === Сағонаи Рави Тор === Дигар мавзеи таърихии қаламрави Ванҷ Сағонаи Рави Тор аст, ки дар он харобаҳои деворҳои деҳаи аз байн рафтае боқӣ мондаанд.<ref name="ref2172">"САҒУНАИ РАВИ ТОР" (маводи таърихӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи иттилоъи сокинони маҳаллӣ, харобаҳои Рави Тор то солҳои наздик вуҷуд доштанд, вале маълумоти дақиқ дар бораи он ки аҳолии ин деҳа кай дар он ҷо зиндагӣ мекарданд ва кай онро тарк намуданд, то кунун ба таври мустанад муайян нашудааст.<ref name="ref2172" /> Мавҷудияти харобаҳои сангину гилини хонаву девор дар ин мавзеъ гувоҳи он аст, ки дар гузашта дар ин минтақа фарҳанги нисбатан мақбули меъморӣ вуҷуд дошта, сокинон бо истифода аз масолеҳи маҳаллӣ – санг ва гил – иншооти устувор бунёд мекарданд. Маводи шифоҳие, ки тавассути сокинони пиронсоли маҳал аз насл ба насл нақл мешавад, то ҳол ягона сарчашмаи маълумот дар бораи ин мавзеи таърихӣ боқӣ мемонад.<ref name="ref2172" /> == Мардум == Аксарияти аҳолии ноҳия тоҷиконанд; инчунин теъдоди ангуштшумори русҳо ва намояндагони халқҳои дигар низ зиндагӣ мекунанд. Аҳолии ноҳия аз рӯи диёнат мусулмони суннии ҳанафимазҳабанд.<ref name="ref1" /> Мардумшиноси рус Л. Ф. Моногарова дар пажӯҳиши бунёдии худ доир ба таркиби қавмии ВМКБ, дар бораи гузаштаи қавмии ванҷиён чунин навиштааст: ''«В прошлом из припамирских народностей наиболее тесно соприкасались с горными таджиками ванчцы (правильнее ванджи), коренное население долины р. Ванч (Вандж), входившей в Бухарский эмират. Духовенство эмирата проводило насильственное обращение в суннизм всех, исповедовавших другую религию. Под влиянием суннитской идеологии у ванчцев изменились общественные и семейные взаимоотношения, моральные нормы, бытовой уклад в целом. Постепенное экономическое и культурное сближение ванчцев с таджиками привело к утрате ванчцами своего родного языка, замене его таджикским (ванчским или ванджским говором таджикского языка), а в конечном итоге к слиянию ванчцев с таджиками. Население остальных районов республики считает ванчцев таджиками. «Судя по некоторым признакам, „ванджский язык“, входя в северную подгруппу памирских языков, наиболее тесно примыкал к язгулемскому языку» [32, 131].»'' Тарҷума: ''«Дар гузашта, аз миёни халқиятҳои помирӣ, ванҷиён (дурусттараш — ванҷӣ), аҳолии бумии водии дарёи Ванҷ (Вандж), ки ҷузъи аморати Бухоро буд, бештар аз ҳама бо тоҷикони кӯҳистонӣ дар тамос буданд. Рӯҳониёни аморат нисбат ба ҳамаи пайравони дигар эътиқодҳо табдили ҷабрии мазҳаби суннӣ мегузарониданд. Таҳти таъсири мазҳаби суннӣ дар байни ванҷиён муносибатҳои ҷамъиятиву оилавӣ, меъёрҳои ахлоқӣ ва тарзи зиндагӣ дар маҷмуъ тағйир ёфтанд. Наздикшавии тадриҷии иқтисодиву фарҳангии ванҷиён бо тоҷикон боиси аз даст рафтани забони модарии ванҷиён гардид: он бо забони тоҷикӣ (гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ) иваз шуд ва дар ниҳоят ба омезиши ванҷиён бо тоҷикон анҷомид. Аҳолии дигар ноҳияҳои ҷумҳурӣ ванҷиёнро тоҷик мешуморанд. «Бино бар баъзе аломатҳо, „забони ванҷӣ“, ки ба зершохаи шимолии забонҳои помирӣ дохил мешуд, аз ҳама наздиктар ба забони язғуломӣ буд» [32, 131].»''.<ref name="ref74">Моногарова Л. Ф. Этнический состав и этнические процессы в Горно-Бадахшанской автономной области Таджикской ССР // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 185–186.</ref> Дар бораи мазорҳои муқаддаси эҳтиромшавандаи Ванҷ дар охири асри XIX, капитан Кузнецов чунин сабт кардааст: ''«Населеніе Дарвоза не отличается особой набожностью и имѣетъ весьма малое число молитвенныхъ домовъ–мечетей, по за то въ Дарвозѣ есть нѣсколько могилъ святыхъ, весьма почитаемыхъ жителями. Наибольшимъ почитаніемъ отличаются могилы: Хазретъ-и-Бурхъ на р. оби-Мазаръ, Пой-Мазаръ-Хазретъ-Садыръ-Сеибъ въ верховьяхъ р. Ванчъ и Ходжа-и-Миратбашъ-Султанъ-Сеидъ на сѣверномъ склонѣ Дарвозскихъ горъ, противъ кишлака Кальпъ.»'' Тарҷума: ''«Аҳолии Дарвоз бо диндории хосае фарқ намекунад ва шумораи хонаҳои ибодат — масҷидҳо — дар он хеле кам аст, вале дар ивазаш, дар Дарвоз якчанд мазори авлиё ҳаст, ки сокинон онҳоро сахт эҳтиром мекунанд. Бештарин эҳтиромро мазорҳои зерин доранд: Ҳазрати Бурх дар канори дарёи оби-Мазор, дар Пойи Мазор - ҳазрати Садр-соҳиб дар болооби дарёи Ванҷ ва Хоҷаи Муродбошӣ Султонсаъид дар нишеби шимолии кӯҳҳои Дарвоз, рӯ ба рӯи рустои Калп»''.<ref name="ref75">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 65.</ref> Бар асоси омори саршумории саросарии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] аз соли 1939, аҳолии Ванҷ 9218 нафар буд: 9031 нафарашон ванҷиёни бумӣ, 134 нафар – рус, 6 нафар – тотор, 5 нафар – узбак ва 1 нафар – қазоқ.<ref name="ref76">Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сёл союзных республик СССР: Ванчский район (рус.) // Демоскоп Weekly. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Бино ба омори соли 1979 аҳолии Ванҷ 15 855 нафар ва тибқи омори 1992 – 22 700 нафарро ташкил медод. Тибқи маълумоти расмӣ, соли 2009 дар ноҳия 30 700 нафар зиндагӣ мекард ва тамоми аҳолии он деҳотист.<ref name="ref3" /> Тибқи омори соли 2024 аҳолии Ванҷ ба 35 400 нафар расид. Бар асоси муқоисаи ин ду омор метавон чунин натиҷагирӣ кард, ки тайи 85 сол суръати миёнаи афзоиши солонаи аҳолии Ванҷ тақрибан 1,6 % будааст. Мардуми водии Язғулом ҳиссаи назарраси аҳолии ноҳияро ташкил медиҳанд. Азбаски беш аз 90 дарсади масоҳати умумии ноҳия (4430,5 км²)-ро лозурҳо, қуллаҳои баландкӯҳ ва нишебиҳои санглохи корношоям фаро мегиранд, зичии расмии аҳолӣ (тақрибан 7,7-8 нафар дар як километри мураббаъ) манзараи воқеии ҷойгиршавии аҳолиро пурра инъикос намекунад – амалан тамоми сокинон дар як рахи танги қад-қади дарёҳои Ванҷобу Язғулом мутамарказ шудаанд.<ref name="ref3" /> Ин номутаносибии шадид миёни рушди табиии аҳолӣ ва маҳдудияти мутлақи заминҳои корам (соли 2012 ҳамагӣ 1381 гектар, баъдан бо азхудкунии заминҳои нав ба 2601 гектар расида)<ref name="ref3" /> яке аз сабабҳои асосии муҳоҷирати меҳнатии ноҳия маҳсуб мешавад (ниг. бахши ''«Муҳоҷирати меҳнатӣ»''). {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 3. Динамикаи шумораи аҳолӣ (ҳазор нафар), 1939-2013''' |- |'''сол''' |'''1939''' |'''1979''' |'''1992''' |'''1995''' |'''2000''' |'''2002''' |'''2003''' |'''2004''' |'''2005''' |'''2006''' |'''2007''' |'''2008''' |'''2009''' |'''2011''' |'''2012''' |'''2013''' |- |шумора |9,2 |15,9 |22,7 |28,4<ref name="ref47" /> |28,5<ref name="ref47" /> |28,3<ref name="ref47" /> |29,9<ref name="ref47" /> |30,1<ref name="ref47" /> |28,8<ref name="ref47" /> |30,3<ref name="ref47" /> |33,4<ref name="ref47" /> |29,7<ref name="ref47" /> |30,7<ref name="ref3" /> |30,8 |31,1 |31,3 |} {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 4. Динамикаи шумораи аҳолӣ (ҳазор нафар), 2014-2024''' |- |'''сол''' |'''2014''' |'''2015''' |'''2016''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |'''2024''' |- |шумора |31,7 |31,9 |32,4 |32,9 |33,6<ref name="ref77">Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан (рус.).</ref> |34,1<ref name="ref77" /> |34,4<ref name="ref78">Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2020 года (рус.) // Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> |34,1 |34,4 |35,1 |35,4 |} Барои солҳои 1995-2008 омори мазкур (арзиши ''«умумӣ»'', яъне аҳолии доимии сабтшуда) бар асоси таҳлили муфассали демографии Р. Масов ва Ҳ. Пирумшоев дар ''«Файзи истиқлол дар "Боми ҷаҳон"»'' (Душанбе, 2011, саҳ. 362-363) илова карда шуд. Барои солҳои 1992 ва 2009 бошад, бо мақсади нигоҳ доштани пайдарпаии рақамҳои аллакай сабтшуда аз сомонаи расмии badakhshon.tj, арзиши аслии қаблӣ боқӣ монд. Дар тавсифи хислатҳои зоҳирию ботинии сокинони Ванҷ, аъзои экспедитсияи илмии Академияи илмҳои СССР ба Помир (солҳои 1928-1933) чунин навиштаанд: ''«Тоҷикони муқими Ванҷ як қавми ободнишини дорои фарҳанги куҳан астанд. Онҳо бо пешонии баланд, риши сиёҳи анбӯҳ ва нигоҳи амиқи андешаманд мутамоизанд. Ин наҷобати зоҳирӣ бо сиришти ахлоқи ботинии тоҷикон созгор аст. Онон як ишораи хеле зебо доранд: ҳангоми сипосгузорӣ кардан, дасти худро болои сар мебардоранд.»<ref name="ref2062">Крыленко Н. В., Щербаков Д. И., Марков К. К. Пять лет по Памиру (Итоги памирских экспедиций 1928, 1929, 1931, 1932, 1933 гг.). — Москва—Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1935. — С. 20–21.</ref> Зикри чунин хислатҳо аз ҷониби муҳаққиқони хориҷӣ гувоҳи он аст, ки мардуми ин диёр, бо вуҷуди зиндагӣ дар минтақаи душворгузари кӯҳистон, тавонистаанд фарҳанги волои маънавии худро, аз ҷумла анъанаи меҳмоннавозии гарму дастархони пурнозу неъмат, парвариш дода нигоҳ доранд.'' === Фарҳанги моддӣ: либоси анъанавӣ === Дар шароити сарди кӯҳистони Ванҷу Бадахшон, дар гузашта истифодаи матоъҳои пашмину чармӣ бартарӣ дошт ва мероси бофандагии маҳаллӣ ба истеҳсоли матоъҳои худӣ бо рангҳои табиии гиёҳии кӯҳӣ асос меёфт.<ref name="ref79">Таҳқиқоти этнолингвистии лексикаи гӯйиши тоҷикони водии Ғорон // Диссертатсия. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Либоси занонаи суннатӣ асосан аз курта, эзор, пойафзол, сарбанд ва ороишоти гуногун иборат буд; таърихан ду намуди курта маъмул буд – куртаи якқади камартангу доманвасеъ, ки пиразанон мепӯшиданд, ва куртаҳои камзулчадор бо гиребони буғак (уфуқӣ буридашуда бо зеҳгулу гулдӯзӣ), ки духтарону арӯсон ба бар мекарданд.<ref name="ref80">[[Либоси миллии тоҷикон]] // Википедиа. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Дар минтақаи Бадахшон, аз ҷумла Ванҷу Язғулом, унсурҳои хоси либоси кӯҳистонӣ – тоқии мудаввар бо нақшҳои гулдӯзии дақику пӯпак ва ҷӯробҳои ғафси пашмин бо нақшҳои ҳандасии бисёрранг (нақши офтоб, шохи қӯчқор, чалипо ва ғайра) – то имрӯз аҳамияти худро гум накардаанд.<ref name="ref80" /> === Фарҳанги моддӣ: манзил ва хоҷагии деҳот (тибқи маълумоти асри XIX) === Тавсифи қадимтарини хусусиятҳои хоси манзилу хоҷагии Ванҷ ба А. А. Семёнов (1898) тааллуқ дорад. Ӯ анборчаҳои хоси болои сутунро ба қайд гирифтааст: ''«На Ванджѣ и мѣстами по Пянджу встрѣчаются подъ хижинъ еще небольшіе, съ плоскими крышами, амбарчики (амбаръ) для хлѣба и разнаго скарба... они воткнуты надъ землею на четырехъ (подъ углами) камняхъ или столбахъ»'' (тарҷума: ''«Дар Ванҷ ва ҷо-ҷо дар Панҷ, наздики хонаҳо анборчаҳои хурди боми ҳамвор (амбор) барои нону дигар молу ашё вомехӯранд... онҳо болои замин, бар чор санг ё сутуни чоркунҷа гузошта шудаанд»'').<ref name="ref81">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 34.</ref> Дар бораи нақшу нигори деворҳои хонаҳои Ванҷ низ маълумот овардааст: ''«По Сурхобу и Хингобу, Ванджу и Пянджу на стѣнахъ многихъ хижинъ попадаются и орнаменты въ видѣ пятенъ, различныхъ безпорядочныхъ линій или же въ видѣ дѣтски намалеванныхъ фантастическихъ деревьевъ»'' (тарҷума: ''«Дар канори Сурхобу Хингов, Ванҷу Панҷ дар деворҳои бисёр хонаҳо нақшу нигор ба шакли доғ, хатҳои бетартиби гуногун ё дарахтони хаёлии кӯдакона кашидашуда вомехӯранд»'').<ref name="ref82">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 36.</ref> Хонаи тобистонаи хоси Ванҷ (''«чолёб»'') низ дар ин асар қайд шудааст: ''«По Ванджу и отчасти на Пянджу, кромѣ описанныхъ зимнихъ помѣщеній, встрѣчаются еще спеціальныя лѣтнія жилища (чолѣбъ), чего нѣтъ нигдѣ въ прочихъ мѣстахъ»'' (тарҷума: ''«Дар Ванҷ ва қисман дар Панҷ, ба ғайр аз хонаҳои зимистонаи тавсифшуда, боз хонаҳои махсуси тобистона (чолёб) вомехӯранд, ки дар ҷойҳои дигар вуҷуд надоранд»'').<ref name="ref83">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 44.</ref> Ниҳоят, Семёнов камбизоатии заминҳои Ванҷ ва такягоҳи мардум ба дарахти туг (мевадиҳандаи табиъӣ)-ро тавсиф кардааст: ''«Мѣстами, какъ, напримѣръ, на Вахіо, на Ванджѣ и въ Дарвазъ по Пянджу, гдѣ природа бѣдна и преобладаетъ каменистая почва... существованіе населенія находится въ тѣсной зависимости отъ тута»'' (тарҷума: ''«Дар баъзе ҷойҳо, масалан дар Ваҳё, дар Ванҷ ва дар Дарвози канори Панҷ, ки табиат камбизоату хоки санглох бартарӣ дорад... мавҷудияти аҳолӣ ба тут вобастагии зич дорад»'').<ref name="ref84">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 56.</ref> Дар ҳамин китоб, ду намунаи фолклори мардуми Ванҷ низ бори аввал сабт гардидаанд: масали ''«Инсон ва Мор»'' ва ҳикояи ''«Писари вазир»'', ки ҳарду аз забони як шахси мушаххас – Соҳибназар аз деҳаи Техарви болооби Ванҷ – навишта шудаанд: ''«Записано со словъ Сохиб-Назара, изъ кишлака Техарвъ, въ верховьяхъ р. Ванджа въ Дарвазѣ»'' (тарҷума: ''«Аз забони Соҳибназар, аз рустои Техарв, аз болооби рӯди Ванҷ дар Дарвоз, сабт шудааст»'').<ref name="ref85">Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. — М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. — С. 99–100.</ref> === Расму оинҳои мотамӣ === Маросимҳои марбут ба давраҳои муҳими зиндагии инсон, аз ҷумла маросими мотаму дафн, дар Ванҷу Язғулом хусусиятҳои бениҳоят куҳан ва омехта аз эътиқодоти пешазисломию исломӣ (синкретӣ) то ба имрӯз нигоҳ доштаанд; ин расмҳо аз ҷониби мардумшиносони барҷаста, аз ҷумла М. С. Андреев, И. Л. Моногарова ва А. З. Розенфелд, мавриди таҳқиқ қарор гирифтаанд.<ref name="ref86">Расму оин ва анъанаҳо дар рӯзгори мардуми тоҷик мавқеи муҳим доранд // АМИТ «Ховар», сентябри 2017. Санҷида шуд 24 июли 2026.</ref> Дар ҷаҳонбинии мардуми кӯҳистон марг на анҷоми мутлақ, балки гузариш ба дунёи дигар ва оғози сафари нави рӯҳ дониста мешавад. Аз ҷумла, агар марҳум ҷавон бошад, барои гусели ӯ тобути махсусе бо матоъҳои равшану рангоранг (на сиёҳ) омода мекунанд, ки бо номи ''«гаҳвораи ноз»'' маъруф аст – ташбеҳи мустақими марг бо таваллуди дубора дар олами дигар, ки Розенфелд онро расми хеле куҳан ва боқимонда аз тасаввуроти бостонии мардуми ориёӣ арзёбӣ кардааст.<ref name="ref86" /> === Маросими никоҳ ва қалин === Дар байни мардуми Ванҷ, мисли аксари халқиятҳои Осиёи Марказӣ, анъанаи пардохти қалин барои арӯс маъмул буд. Тибқи маводи мардумшинос А. А. Семёнов, ки ба солҳои аввали асри XX тааллуқ дорад, ҳаҷми қалин вобаста ба вазъи иҷтимоиву иқтисодии оила фарқ мекард: марди сарватманд барои писараш ҳамчун қалин барои зан 3 асп, 6 гов, 3 гӯсфанд, 3 милтиқ, 2 шамшер, 3 ҷомаи пахтагин, матои дастбофи ''«карбос»'' барои 12 даст либос ва як батман гандум медод, дар ҳоле ки марди камбағал бояд 2 гов, як гӯсфанд, як милтиқ, 2 шамшер, салла, як пироҳани мардона, як ҷуфти мӯза ва 2 пуд гандум пешниҳод мекард.<ref name="ref2122">Кисляков Н. А. Калым и приданое у таджиков // Сборник статей по истории и филологии народов Средней Азии, посвящённый 80-летию со дня рождения А. А. Семенова. — Сталинабад, 1953.</ref> Таносуби қалини сарватманду камбағал тахминан баробари 3:1 буда, ин нишонаи тафовути назарраси иҷтимоӣ дар ҷомеаи анъанавии Ванҷ мебошад; ҳамзамон, мавҷудияти аслиҳа (милтиқ, шамшер) дар таркиби қалин гувоҳи он аст, ки ин ашё дар зиндагии рӯзгори мардуми Ванҷ барои амнияти оила ва ҳифзи молу мулк аҳамияти калон дошт.<ref name="ref2122" /> Дар баробари ин, одати пардохти қалин ҳамчун кафолати иҷтимоӣ низ хидмат мекард: дар сурати вайрон шудани ақди никоҳ, ин маблағ метавонист барои таъмини зиндагии минбаъдаи зан истифода шавад. === Анъанаҳои ҷамъиятӣ: таъзим ва ёлогӯӣ === Дар одатҳои имрӯзаи мардуми Ванҷ, амали таъзими домоду арӯс дар рӯзи тӯй маъмул гардидааст; бо вуҷуди ин, тибқи мушоҳидаи мардумшиносони маҳаллӣ, ин анъана иқтибосӣ буда, бо фарҳанги аслии минтақа комилан созгор нест.<ref name="ref2132">"Дар одатои мардми Ванҷ дар рӯзи тӯй" (маводи мардумшиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Аз рӯи ривояти пиронсолони маҳал, ҳанӯз 10-20 сол пеш дар тӯйҳои Ванҷ таъзим кардан хеле кам ба назар мерасид ва он тадриҷан ҳамчун ҷузъи «одатҳои ванҷӣ» пазируфта шудааст; тибқи тафаккури суннатии мардуми маҳаллӣ, ки амиқан таҳти таъсири ақидаҳои исломӣ қарор дорад, таъзим танҳо дар пеши Худованд ва ҳангоми намоз ҷоиз шумурда мешавад, дар ҳоле ки таъзим дар назди инсони дигар номуносиб дониста мешавад.<ref name="ref2132" /> Яке аз одатҳои фаромӯшшудаи мардуми Ванҷ маросими ''«ёлогӯӣ»'' буд, ки ҳангоми ба анҷом расидани корҳои дастаҷамъонаи умумӣ – мисли ҳашар, даравидани ғалла ё бардоштани девор – баргузор мегардид.<ref name="ref2142">"ОДАТИ ЁЛОГӮӢ" (маводи мардумшиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Калимаи ''«ёло»'' шакли кӯтоҳшудаи ибораи ''«ё Аллоҳ»'' буда, дар поёни кори дастаҷамъона ҳамчун дуо ва изҳори шукргузорӣ барои анҷоми муваффақиятомези кор ба забон меомад.<ref name="ref2142" /> Ин анъана, ки имрӯз аз истеъмол баромадааст, нишони ваҳдати рӯҳонӣ ва ҳамкории иҷтимоии мардуми Ванҷ буда, нақши муҳими тамоюлҳои динӣ ва фарҳанги коллективиро дар зиндагии рӯзгори онон инъикос мекунад. === Айлоқравӣ ва расму оинҳои кишоварзӣ === Иқтисодиёти суннатии мардуми Ванҷ ба ду унсури ба ҳам вобаста – кишоварзӣ дар водиҳои танги поёнӣ ва чорводорӣ дар чарогоҳҳои баландкӯҳӣ – такя мекунад. Ҳар сол дар аввали тобистон, вақте ки заминҳои поёнӣ барои кишти ғалла, картошка ва сабзавот истифода мешаванд, раванди муҳоҷирати мавсимии подаи чорво ба чарогоҳҳои тобистонаи баландкӯҳ, ки бо номи ''«айлоқ»'' маъруф аст, оғоз мегардад.<ref name="ref86" /> Хусусияти ҷолиби ин кӯчиш дар он аст, ки қариб тамоми аҳли деҳа, бахусус занону кӯдакон, дар як рӯзи муайяншуда дастаҷамъӣ ба айлоқ мераванд, дар ҳоле ки қисме аз мардон дар деҳа мемонанд, то корҳои саҳроӣ ва обёрии заминро анҷом диҳанд. Дар айлоқҳо занон тамоми тобистон машғули ҷӯшидани шир, тайёр кардани маска, равғани зард, дӯғу мосту тарфу ва қурут мешаванд.<ref name="ref86" /> == Забон == Мардуми Ванҷ бо гӯиши ванҷии забони тоҷикӣ сухан мегӯянд. Дар водии Язғулом бошад, яке аз забонҳои помирӣ – забони язғуломӣ роиҷ аст. Лаҳҷаи ванҷии забони тоҷикӣ дар водии Ванҷ аз нимаи дуюми асри XIX густариш ёфта, забони бумии помириро, ки бо номи ванҷӣ маъруф буд, дар поёни ҳамин аср аз байн бурд. Забони ванҷӣ наздиктарин хеши забони язғуломӣ буда, ба гурӯҳи ''«шимолии»'' забонҳои помирӣ дар қатори язғуломӣ ва (эҳтимолан) саргуломӣ дохил мешуд. Мутахассисон аз байн рафтани онро ба охири асри XIX нисбат медиҳанд; мардумшиносон дар ибтидои асри XX аз ин забон танҳо чанд даҳ вожаро сабт карда тавонистаанд.<ref name="ref87">Памирские языки (рус.) // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990.</ref><ref name="ref88">[https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2701306 Памирские языки] (рус.) // Большая российская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Лаҳҷаҳои ванҷии забони тоҷикӣ мавзӯи таҳқиқи бунёдии эроншиноси рус А. З. Розенфелд гардидаанд, ки соли 1964 дар [[Ленинград]] монографияи махсуси ''«Ванджские говоры таджикского языка»''-ро дар ҳаҷми 151 саҳифа ба табъ расонидааст.<ref name="ref89">Розенфельд А. З. Ванджские говоры таджикского языка / ЛГУ им. А. А. Жданова. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — 151 с.</ref> Дар гуфтугӯи мардуми Ванҷ ҷӯйборҳои лозурӣ, ки деҳаҳо дар канораи онҳо бино ёфтаанд, ''«даргов»'' номида мешаванд; ба ақидаи Ҳ. Пирумшоев, ин вожа гунаи тағйирёфтаи ибораи ''«даргоҳи об»'' аст.<ref name="ref2" /> Аммо дуруст он аст, ки аслаш дарагоб/дараоб (обе ки аз дара меояд) аст, зеро дар форсии миёна "дара" "дараг" навишта ва талаффуз мешудааст. Тибқи фарзияи дигари забоншиносӣ, метавон решаи вожаи ''«дарғов»''-ро бо калимаи осетинии ''«dærg»'' (''«дароз»'') пайванд дод, яъне маънои аслии он ''«оби дароз»'' бошад.<ref name="ref90">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §50–52.</ref> Тибқи таснифи Розенфелд, гӯишҳои ванҷӣ ҷузъи таркибии гӯишҳои дарвозӣ буда, якҷоя бо онҳо ба гурӯҳи васеътари гӯишҳои ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ дохил мешаванд.<ref name="ref91">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §59.</ref> Хусусияти муҳимтарини гӯишҳои дарвозиву-ванҷӣ – ҷобаҷогузории зарраи ''«ме-»''-и замони ҳозира-оянда аз аввали феъл ба охири он (миёни асос ва флексия) мебошад, ки дар ҳамаи гӯишҳои ин гурӯҳ, ба ғайр аз гӯиши болои Ванҷ, мушоҳида мешавад.<ref name="ref92">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §60, §61.</ref> Аз миёни гӯишҳои дарвозӣ, ба гӯиши ванҷӣ аз ҳама наздиктар гӯиши ягидӣ (алалхусус ба зерлаҳҷаи водхудии поёни Ванҷ) ва гӯиши миёнаи дарвозиву-ваҳиёӣ (ба лаҳҷаи миёнаи Ванҷ) мебошанд.<ref name="ref93">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §62.</ref> Гуфтанист, ки таснифи забоншиносии соли 1906-и Снесарев аз таснифи дақиқтари баъдинаи Розенфелд каме фарқ мекард: ба гуфтаи ӯ, сокинони водии Язғулом ва болооби Ванҷ ба яке аз лаҳҷаҳои забони шуғнонӣ сухан мегуфтанд — тасниферо, ки пажӯҳиши забоншиносии баъдина, бо ҷудо кардани забони ванҷӣ ба унвони узви алоҳидаи гурӯҳи шимолии забонҳои помирӣ (ниг. боло), дақиқтар намуд.<ref name="ref2192" /> === Лаҳҷаҳои дохилии гӯиши ванҷӣ === Розенфелд дар дохили гӯиши ванҷӣ се лаҳҷаи асосиро фарқ мекунад: лаҳҷаи поёни Ванҷ, лаҳҷаи миёнаи Ванҷ (ки онро боз лаҳҷаи ваҳиёиву-ванҷӣ низ меноманд) ва лаҳҷаи болои Ванҷ.<ref name="ref94">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §54.</ref> Лаҳҷаи поёни Ванҷ дар деҳаҳои соҳили рости дарёи Ванҷ (аз резишгоҳ ба боло) – Вискроғ, Бичхарвак, Рохарв (маркази ноҳия), Бовид ва Одешт – ва дар соҳили чап – Дашти Роғ, Лангар, Гишхун ва Ғумаяк, инчунин дар деҳаҳои ҷамоати Водхуд роиҷ аст; аксарияти сокинони поёни Ванҷ ва Водхуд муҳоҷиронанд, ки бештарашон аз Дарвоз ва қисман аз болои Ванҷ ба ин ҷо кӯчидаанд.<ref name="ref15" /> Дар дохили ин лаҳҷа ду зерлаҳҷа – водхудӣ ва гишхунӣ – фарқ карда мешаванд; барои зерлаҳҷаи водхудӣ лабиалишавии қавии садоноки ''«о»'', мавҷудияти зарфи ''«fru/fre»'' ба маънои ''«поён»'' ва истифодаи шакли дуюми замони ҳозира-ояндаи феъл дар шахсҳои якум ва саввуми танҳо бо флексияи ''«-a»'' (масалан, ''«gama»'', ''«ravama»'' ба ҷои шакли маъмули дарвозиву-ванҷии ''«game»'', ''«rave»'') хос аст.<ref name="ref95">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §56, саҳ. 12.</ref> Лаҳҷаи миёнаи Ванҷ (ваҳиёиву-ванҷӣ) аз деҳаи Бунай то деҳаҳои Доршир (дар соҳили рост) ва Гуҷовас (дар соҳили чап), то деҳаи болотарини водӣ – Поймазор – паҳн аст. Сокинони ин минтақаро ''«ваҳиёчиён»'' меноманд, зеро аксарашон муҳоҷироне мебошанд, ки аз водии Ваҳиёи Боло ба ин ҷо кӯчидаанд. Барои ин лаҳҷа мавҷудияти ҳамсадоҳои болофаринголии ''«ҳ»'' ва ''«айн»'', истифодаи пасванди ''«-ak»'' дар шахси саввуми танҳои замони гузашта (''«umadastak»'' – ''«ӯ омад»''), калимаи ''«oča»'' ба маънои ''«модар»'' (ба ҷои ''«muma»''-и роиҷ дар дигар лаҳҷаҳои ванҷӣ) ва номи ''«ruzan»'' барои равзанаи дуд хос аст; ин лаҳҷа аз рӯи аломатҳои зикршуда ба лаҳҷаи ваҳиёиву-дарвозӣ наздик мешавад.<ref name="ref96">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §57, саҳ. 12.</ref> Лаҳҷаи болои Ванҷ аз деҳаи Доршир то сарчашмаҳои дарёи Ванҷ – дар деҳаҳои Сетарғ, Мурғутга, Ван-Вани Боло ва Поён (соҳили рост) ва Гуҷовас, Гумаст, Рованд, Гармчашма, Сунгад (соҳили чап) – паҳн аст. Сокинони ин минтақа худро ''«ванҷиҳо»'' ё ''«ванҷиёни туптӣ»'' (яъне бумӣ) меноманд ва маҳз дар ҳамин лаҳҷа лексикаи бештар архаистӣ, аз ҷумла боқимондаҳои алоҳидаи забони куҳани ванҷӣ, то имрӯз нигоҳ дошта шудааст.<ref name="ref97">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §58, саҳ. 12–13.</ref> Хусусияти муҳимтарини лаҳҷаи болои Ванҷ дар он аст, ки зарраи ''«ме-»'' дар аввали шакли феълӣ боқӣ мемонад ва ба охири он нагузашта; маҳз бо ҳамин аломат, ин лаҳҷа аз ҳамаи дигар гӯишҳои дарвозиву-ванҷӣ фарқ мекунад.<ref name="ref92" /> Аз лиҳози овоӣ (фонетикӣ), гӯишҳои ванҷӣ бо паҳншавии васеи фонемаи ''«ə»'' (ки ба садонокҳои кӯтоҳи забони адабӣ рост меояд) ва мулоимшавии садоноки ''«ӯ»'' тавсиф мешаванд.<ref name="ref98">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §1–3, саҳ. 5–6.</ref> Далели дигари куҳансолии ин гӯишҳо паҳншавии васеи фонемаи ''«ж»'' аст, ки дар забони адабии тоҷикӣ танҳо дар се-чор калима боқӣ мондааст, ҳол он ки дар гӯишҳои ванҷӣ гурӯҳи назарраси калимаҳо бо ин ҳамсадо сабт шудаанд (масалан, ''«жеғ»'' – якрав, ''«жовидан»'' – ҷавидан).<ref name="ref99">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §15, саҳ. 6–7.</ref> Афтодани ҳамсадои ''«д»'' дар миёни калима, ки хоси гӯишҳои дарвозиву-ванҷист, ба сохти флексияи феълӣ низ таъсир расонидааст: дар замони гузашта шахси саввуми танҳо флексияи ''«-и»''-ро мегирад (масалан, ''«babori»'' – ''«борид»''), шахси саввуми ҷамъ бошад – флексияи ''«-ин»''.<ref name="ref100">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §11.</ref> Дар морфология, ҷамъбандии исм тавассути пасвандҳои ''«-о»'' (умумӣ), ''«-ун»'' (барои исмҳои ҷондор) ва ''«-гала»'' (барои гурӯҳи одамон) сурат мегирад.<ref name="ref16" /> Лексикаи гӯишҳои ванҷӣ, нисбат ба гӯишҳои дарвозӣ низ, дараҷаи баландтари архаизмро нишон медиҳад: дар он калимаҳое нигоҳ дошта шудаанд, ки дар забонҳои адабии тоҷикӣ ва форсӣ дигар истифода намешаванд, вале дар ашъори Фирдавсӣ ё дар фарҳангҳои қадимӣ сабт гардидаанд (масалан, ''«кӯп»'' ба маънои ''«санг»'', ''«харсанг»'').<ref name="ref101">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — §48.</ref> Илова бар қабати калони калимаҳои помирӣ, дар гӯишҳои ванҷӣ гурӯҳи калимаҳое низ ба назар мерасанд, ки бо забони яғнобӣ ва ҳатто бо забони бостонии осетинӣ (аз шохаи шимолии забонҳои эронӣ) муштараканд.<ref name="ref90" /> Дар ''«Феҳристи калимаҳои куҳани ванҷӣ»'', ки ҳамчун замима ба монография пайваст шудааст, Розенфелд бар пояи таҳлили лексикӣ ва фонетикӣ ба хулосае мерасад, ки забони куҳани ванҷӣ ба гурӯҳи шуғнонию рӯшонии забонҳои помирӣ тааллуқ доштааст.<ref name="ref102">Розенфелд А. З. Ванджские говоры таджикского языка. — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. — Замимаи «Феҳристи калимаҳои куҳани ванҷӣ».</ref> Бархе донишмандони рус, монанди И. И. Зарубин, А. З. Розенфелд ва дигарон, назарияеро дар бораи вуҷуди куҳанзабони ванҷӣ (русӣ: старованджский язык) ироя кардаанд, ки тибқи он ин забон тақрибан дусад сол пеш аз байн рафта, гӯиши кунунии ванҷӣ ҷойгузинаш шудааст. И. И. Зарубин дар ин маврид мегӯяд: "Забони куҳнаи ванҷӣ дар водии Ванҷ (шохоби рости Панҷ) ва саргуломӣ дар болооби дарёи Саргулом, дар шарқи вилояти Файзободи Афғонистон ривоҷ дошт. Тақрибан дусад сол пеш лаҳҷаҳои тоҷикӣ ҷои онҳоро гирифтанд". Забоншинос Т. Н. Пахалина дар баррасии муқоисавии забонҳои помирӣ, забони ванҷиро дар силсилаи забонҳои помирӣ чунин ҷой додааст: ''«Ванджский язык, известный в настоящее время по небольшому количеству слов, зафиксированных в 1924 г. И. И. Зарубиным [6], а позднее — А. З. Розенфельд [28; 29] (в прошлом был распространен в долине Ванджа — правого притока Пянджа).»'' Тарҷума: ''«Забони ванҷӣ, ки имрӯз танҳо бо шумораи ками вожаҳо маълум аст ва соли 1924 аз ҷониби И. И. Зарубин ва баъдтар аз ҷониби А. З. Розенфелд сабт шудааст (дар гузашта дар водии Ванҷ — шохоби рости Панҷ — роиҷ буд).»''.<ref name="ref103">Пахалина Т. Н. Сравнительный обзор памирских языков // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 222.</ref> Шаҳодати дигаре дар бораи фарҷоми ин забон дар мақолаи Т. Г. Абаева дар бораи пажӯҳишҳои А. В. Станишевский омадааст: ''«Укором в адрес лингвистов звучало сообщение о том, что в долине Ванча недавно умерли последние старики, владевшие ванчским языком.»'' Тарҷума: ''«Хабаре барои забоншиносон ҳамчун сарзаниш садо дод ва он ҳам дар бораи он, ки дар водии Ванҷ, ба наздикӣ пиронсолони охироне, ки забони куҳнаванҷиро медонистанд, аз дунё гузаштанд.»''.<ref name="ref104">Абаева Т. Г. Исследования А. В. Станишевского (Азиза Ниалло) о Памире // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 290.</ref> Дар байни намунаҳои камшумори боқимондаи забони куҳани ванҷӣ, ки дар хотираи шифоҳии пиронсолони маҳал нигоҳ дошта шудаанд, ибораи ''«Агни капол, пасни двол, чангола вол»'' сабт гардидааст.<ref name="ref2152">"ҶМЛАЕ АЙ ЗАБУНИ КУНАИ ВАНҶӢ" (маводи забоншиносии шифоҳӣ, аз Анҷумани Ванҷ).</ref> Тибқи тахмини муҳаққиқони маҳаллӣ, ин ибора метавонад ба маънои тахминии ''«оташ дар пешонӣ, пас дар девор, бо чанголҳо бархез»'' тарҷума шавад; мавҷудияти вожаи ''«агни»'' (оташ), ки дар забони санскрит низ бо ҳамин маъно ба кор меравад, аз бостонии решаҳои ин забон гувоҳӣ медиҳад.<ref name="ref2152" /> Ин намуна, ҳарчанд аз нигоҳи забоншиносии илмӣ то ҳол таҳлили муфассал нашудааст, аҳамияти он дар нигоҳдории бехатари охирин осори шифоҳии забони куҳани ванҷӣ, ки гӯяндагони охирини он – тавре ки дар боло зикр гардид – аллакай даҳсолаҳо пеш аз дунё гузаштаанд, нуҳуфта аст. Забони язғуломӣ, ки дар шаш деҳаи ҷамоати Язғулом ба кор меравад, забони бехат аст ва шумораи гӯяндагонаш тақрибан 3 ҳазор нафарро ташкил медиҳад; аксари язғуломиён дузабонаанд ва забони тоҷикиро низ медонанд.<ref name="ref105">Язгулямский язык (рус.) // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1990.</ref><ref name="ref106">[https://old.bigenc.ru/linguistics/text/4924529 Язгулямский язык] (рус.) // Большая российская энциклопедия. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Таҳқиқи бунёдии ин забон ба қалами эроншиноси маъруф Д. И. Эделман тааллуқ дорад, ки соли 1966 дар [[Маскав]] монографияи ''«Забони язғуломӣ»''-ро ба табъ расонидааст.<ref name="ref107">Эдельман Д. И. Язгулямский язык. — М.: Наука, 1966.</ref> Пас аз муҳоҷирати соли 1954 бахше аз язғуломизабонон дар ноҳияи Куйбишеви водии Вахш низ сокин шуданд ва забони язғуломӣ то кунун дар он ҷо низ ба кор меравад.<ref name="ref60" /> Дар ''«Атласи забонҳои дар хатар қарордоштаи ҷаҳон»''-и ЮНЕСКО (таҳти таҳрири Кристофер Мозли, соли 2010), забони язғуломӣ ба зумраи забонҳои осебпазир (Vulnerable) дохил гардидааст.<ref name="ref108">Moseley Chr. (ed.) Atlas of the World\\\'s Languages in Danger. — 3rd ed. — Paris: UNESCO Publishing, 2010.</ref> Тибқи ҳамин Атлас, аз 15 забони дар хатар қарордоштаи Осиёи Марказӣ, 11-тояш дар Тоҷикистон, бештараш дар ҳудуди ВМКБ, роиҷ аст.<ref name="ref109">[https://old.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20170629/unesco-publishes-atlas-of-the-worlds-languages-in-danger UNESCO publishes atlas of the world\\\'s languages in danger] (англ.) // Тоҷикистон Ньюз Азия-Плюс, 29 июни 2017. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши ҷомеашиносии забонии Д. Пол, Э. Аббесс, К. Мюллер, К. Тиссен ва Г. Тиссен нишон медиҳад, ки муносибати сокинони водии Язғулом ба ҳарду забон – язғуломӣ ва тоҷикӣ – мусбат аст: забони модарӣ дар зиндагии рӯзмарра пурқувват боқӣ монда, ҳеҷ нишонае аз ҷойивазкунии он бо забони тоҷикӣ мушоҳида намешавад, ҳарчанд забони тоҷикиро низ дар баъзе ҳавзаҳо муфид медонанд.<ref name="ref110">Paul D., Abbess E., Müller K., Tiessen C., Tiessen G. Language Access and Tajik Language Proficiency among the Yazghulami of Tajikistan. — SIL International, 2010.</ref> Дар пойгоҳи байналмилалии таснифи забонҳо ''«Глоттолог»'' забони куҳани ванҷӣ бо рамзи ''«oldw1238»'' ва забони язғуломӣ бо рамзи ''«yazg1240»'' сабт шудаанд.<ref name="ref111">Glottolog 5.0, коди «oldw1238» (забони куҳани ванҷӣ) ва «yazg1240» (забони язғуломӣ).</ref> == Бахшбандӣ == Бар асоси Қонуни тақсимоти маъмурию ҳудудии кишвар, ноҳияи Ванҷ аз 1 шаҳрак (Ванҷ) ва 6 ҷамоат иборат аст:<ref name="ref112">Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — 332 с.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 5. Ҷамоатҳои ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ҷамоат''' |'''Аҳолӣ (нафар)''' |'''Деҳаҳо''' |- |ба номи Маҳмадулло Абдуллоев |10 983 |Бичхарв, Бодалд, Ускроғ, Роғ, Дашти Роғ, Панҷшанбеобод, Убари Даргов, Рохарв, Гушхун, Ғумаяк, Бовуд, Одешт, Ҷангали Зуго |- |Водхуд |2178 |Пшихарв, Даштак, Лугад, Бунига, Узбай, Лахш, Баравн, Баравни Таг, Баравни Тор, Ваҳдат, Вравз |- |Ҷовидон |4201 |Бунай, Рав, Жовуд, Потов, Арнавад, Убго |- |Рованд |5573 |Ширговад, Ғиҷоваст, Мудеҳарв, Вишхарвак, Старғ, Ғӯмас, Мурғутга, Рованд, Гармчашма, Ван-Ван, Сунгад, Поймазор |- |Техарв |3401 |Гич, Садвадг, Сед, Шаврӯ, Техарв, Чихох, Удоб, Равгада |- |Язғулом |6065 |Мотравн, Вишхарв, Будун, Шавуд, Андарбоғ, Жамаг |} Дар санадҳои расмии солҳои охир ҷамоати марказии ноҳия бо номи ''«деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев»'' зикр мегардад.<ref name="ref4" /> Барои муқоиса, тибқи гузориши капитан Кузнецов, дар соли 1892 бекигарии Дарвоз (ки Ванҷ ҷузъи он буд) ба 11 амлокдорӣ тақсим мешуд: ''«Въ административномъ отношеніи Дарвозское бекство дѣлится на 11 амилякдарствъ: Чиль-Даринское, Тавиль-Даринское, Сагри-Даштское, Кала-и-Хумбское, Шикайское, Куфское, Хагонское, Май-Майское, Джумарчское, Ванчское, Вахія-болё и два особыхъ отдѣла–Язгулемскій и Тангъ-Шивскій.»'' Тарҷума: ''«Аз ҷиҳати маъмурӣ, бекигарии Дарвоз ба 11 амлокдорӣ тақсим мешавад: Чилдарин, Тавилдарин, Сағридашт, Қалъаи Хумб, Шикай, Куф, Ҳагон (Деҳхагон), Моймай, Ҷумарҷ, Ванҷ, Вахиёи Боло ва ду шӯъбаи алоҳида — Язғулом ва Тангшив»''.<ref name="ref113">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 68.</ref> Аз ин тақсимот бармеояд, ки Ванҷ дар соли 1892 аллакай ҳамчун амлокдории алоҳида, ва Язғулом ҳамчун шӯъбаи ниммустақилу ба таври алоҳида идорашаванда фарқ карда мешуданд — падидае, ки то андозае бо бахшбандии имрӯзаи ноҳия, ки дар он Язғулом ҷамоати алоҳида аст, монандӣ дорад. Тақрибан ҳаштод сол пас аз гузориши Кузнецов, забоншинос Д. И. Эделман, бар пояи маводи саҳроии худ ва пажӯҳиши А. З. Розенфелд, рӯйхати муфассали рустоҳои Ванҷро чунин овардааст: ''«Население Ванджа ныне говорит по-таджикски, хотя сравнительно недавно здесь еще бытовал ванджский язык, принадлежавший к памирской группе языков. Названия кишлаков по течению Пянджа: Даштак, Узбай, Лахш, Варавз, Лангарак, Бараун, Водхуд; по Ванджу: Бич-харвак, Рог, Лангар, Гишхун, Рохарв (официально Ванч), Гумаяк, Одешт, Бунай, Потоу, Жовид, Чихох, Сед, Техарв, Гуджовас, Ширговат, Доршир, Гумаст, Сетарг, Рованд, Мургытга, Сунгад, Ван-Ван, Поймазор.»'' Тарҷума: ''«Аҳолии Ванҷ имрӯз бо забони тоҷикӣ гуфтугӯ мекунад, ҳарчанд то ба ҳамин наздикӣ, дар ин ҷо, ҳанӯз, забони куҳнванҷӣ роиҷ буд, ки ба гурӯҳи забонҳои помирӣ тааллуқ дошт. Номҳои рустоҳо дар масири Панҷ: Даштак, Взбай, Лахш, Вароваз, Лангарак, Баравн, Водхуд; дар масири Ванҷ: Бичхарвак, Роғ, Лангар, Гишхун, Рохарв (расман Ванҷ), Ғумаяк, Одешт, Бунай, Потов, Жовид, Чхох, Сед, Техарв, Ғҷовас, Шрговад, Дуршер, Ғӯмас, Старғ, Рованд, Мурғтга, Смгад, Ван-Ван, Поймазор.»''.<ref name="ref114">Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — С. 50.</ref> == Хоҷагидорӣ == Соҳаҳои асосии хоҷагидории ноҳия ғаллакорӣ, чорводорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорист; дар замони шӯравӣ тамокукорӣ низ соҳаи асосӣ буд. Соли 1939 дар тамоми ВМКБ 123 колхоз мавҷуд буд, аз ҷумла дар Ванҷ 30 колхоз таъсис дода буданд. Водии Водхуд аз қадим бо ҳосилхезии замин ва фаровонии тути худ ном баровардааст: захираи ғалла ва меваи хушки ин мавзеъ (тут, зардолу, себ) на танҳо сокинони маҳаллӣ, балки деҳоти камзамини ҳамсояро низ аз танқисӣ мераҳонд ва ибораи мардумии ''«тути Водхуд пухт, имсол ҳам ҷон ба саломат бурдем»'' аз ҳамин воқеият бармеояд.<ref name="ref2" /> Дар ноҳия 53 хоҷагии деҳқонӣ мавҷуд аст. Майдони умумии заминҳои хоҷагӣ 14 417 гектар аст, аз ҷумла заминҳои корам – 1381 гектар (2012), чарогоҳҳо – 1219 гектар, боғҳо – 734 гектар. Тибқи омори соли 2012 дар ноҳияи Ванҷ 2478 тонна ғалла, 1924 тонна гӯшт, 1 млн дона тухм, 3742 тонна шир, 157 тонна чормағз, 6353 тонна сабзавот ва 11 295 тонна картошка ба даст омад. Бар асоси омори соли 2011, шумораи чорво дар хоҷагиҳо чунин буд: гов – 15 234 сар, гӯсфанду буз – 32 498 сар. Дар давоми даҳсолаи охир сохтори хоҷагидории ноҳия ба таври куллӣ дигаргун шуд: ба ҷои 53 хоҷагии деҳқонии соли 2012, имрӯз 14 ассотсиатсияи хоҷагиҳои деҳқонӣ 120 хоҷагии инфиродиро бо фарогирии 3217 саҳмдор муттаҳид месозад.<ref name="ref115">Ванҷ. Рушди соҳаи кишоварзӣ дар ноҳия // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Майдони умумии заминҳои корам ба 2601 гектар расидааст, ки аз он бештар аз 1080 гектарро боғҳои мевадиҳанда ташкил медиҳанд; танҳо дар бист соли охир 282 гектар замини нав аз худ карда шудааст.<ref name="ref116">[https://khovar.tj/2025/11/dar-no-iyai-van-so-ai-bo-parvar-rushd-meyobad/ Дар ноҳияи Ванҷ соҳаи боғпарварӣ рушд меёбад] // АМИТ «Ховар», 18 ноябри 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи таҳлилҳои муқоисавӣ, дар зарфи се даҳсолаи охир истеҳсоли ғалладонагиҳо тақрибан 6 баробар, картошка 8 баробар, сабзавот 16 баробар ва мева 42 баробар афзудааст.<ref name="ref117">Ванҷ. Ҷашни истиқлол мондагор хоҳад буд // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Танҳо то охири моҳи октябри соли 2025 аз боғоти ноҳия 2205 тонна меваи тару тозаву хушк ба бозорҳои хориҷӣ ва шаҳрҳои калони ҷумҳурӣ содирот гардид,<ref name="ref116" /> ва моҳи августи соли 2023 кишоварзони ноҳия дар ярмаркаи Боғи ''«Куруши Кабир»''-и Душанбе зиёда аз 13 тонна маҳсулоти тару тоза ба сокинони пойтахт пешниҳод карданд.<ref name="ref118">Намоиш-фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ аз ҷониби кишоварзони ноҳияи Ванҷ // АМИТ «Ховар», августи 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Аз соли 2009, вақте ки дар ноҳия аввалин ду гармхонаи намунавӣ ба кор дароварда шуданд,<ref name="ref119">Дар Ванҷ гармхонаҳо ба кор даромаданд // АМИТ «Ховар», августи 2009. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> технологияи гармхонагӣ дар қисматҳои поёнии ноҳия паҳн шудааст. Дар давраи охир, дар ҳамкорӣ бо мутахассисони минтақаи илмӣ-таҷрибавии ''«Ҷангали Зуго»''-и Институти биологии Помир, соҳибкор Ҳайдар Фаёзов аз деҳаи Гишхун дар ноҳия парвариши озмоишии лимӯ ва дигар меваҳои ситрусиро оғоз кард – навъе, ки то ҳол дар ВМКБ танҳо хоси баъзе минтақаҳои ноҳияи Дарвоз буд.<ref name="ref120">Ванҷ. Авлавият ба рушди лимӯпарварӣ // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Таърихи иқтисодиёт: аз мубодилаи молӣ то бозор (асри XIX) === Дар асри XIX иқтисодиёти Ванҷ, монанди тамоми Дарвоз, хусусияти патриархалӣ ва асосан мубодилавӣ (натуралӣ) дошт. Тибқи маълумоти И. Юхновский, ки соли 1894 дар рӯзномаи ''«Туркестанские Ведомости»'' ба нашр расидааст, дар водии Ванҷ пул, ченаку вазн қариб номаълум буда, тиҷорат асосан ба таври мубодилавӣ сурат мегирифт; танҳо мансабдорони бухороӣ чой менӯшиданд, аҳолии таҳҷоӣ бошад, ин нӯшокиро танҳо дар ҷашнҳои оилавӣ истифода мебурд.<ref name="ref2112" /> Ҳангоми муайян кардани арзиши маҳсулот, воҳиди ченаки ''«карбос»'' (порчаи дастбофти маҳаллӣ) барои матоъ ва ''«тӯппӣ»'' барои маҳсулоти донагӣ ба кор мерафт.<ref name="ref2112" /> Тибқи нархномаи ҳамон давра, як ишак (тахминан 4 пуд) ғалла аз 4 то 6 танга, як гӯсфанди калон 6-7 танга ва як гӯсфанди хурд 4 танга арзиш дошт; тангаи нуқрагини бухороӣ вазни 3,36 грамм дошт.<ref name="ref2112" /> Аз Ванҷ асосан оҳани дар конҳои болооби дарёи Ванҷ истихроҷшуда ва қисман ғалладона ба минтақаҳои ҳамсояи Дарвоз, тавассути Қалъаи Хумб, содир мегардид.<ref name="ref2112" /> Дар бекигариҳои шимолу шарқии Бухоро — Қаратегину Дарвоз, ки Ванҷ ба ҳайати онҳо дохил буд — тибқи арзёбии Юхновский (1894), тақрибан сад ҳазор нафар сокин зиндагӣ мекард, ки эҳтиёҷоташон хеле маҳдуд буд.<ref name="ref2112" /> Гарчанде ғаллакорию чорводорӣ шуғли асосии аҳолӣ буд, ҳаҷми истеҳсоли онҳо барои қонеъ кардани ҳатто эҳтиёҷоти хурдтарин кофӣ набуд; нони Дарвоз бештар аз бекигарии Кӯлобу дигар минтақаҳо ворид карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Аз ин рӯ, аҳолӣ маҷбур мешуд, ки ба муҳоҷирати мавсимии меҳнатӣ ба Фарғона ва ҳатто [[Тошканд]] рӯй орад, зеро зироаткорӣ, ба сабаби норасоии замини корам, ҳатто барои эҳтиёҷоти нисбатан мӯътадил кофӣ набуд.<ref name="ref2112" /> Танҳо шумораи ками сокинон аз нони холиси гандум истифода мебурданд; орди гандумро бо орди лӯбиё меомехтанд ва дар водиҳои Ванҷ, Язғулому Панҷ ҳатто орд аз мурчи хушкидаи тут, пиёзи кӯҳӣ ва дигар решаҳои кӯҳӣ тайёр мекарданд.<ref name="ref2112" /> Чорводорӣ низ наметавонист рушд кунад, зеро кӯҳҳои Дарвоз нисфи сол ва бештар зери барф мемонданд ва аҳолӣ фақат барои миқдори ками чорво (ки дар он гӯсфанд бартарӣ дошт) захираи алаф ҷамъ карда метавонист; гӯшти шикор — шикорварзӣ яке аз шуғлҳои асосии дарвозиён буд — дар баробари гӯсфанд яке аз молҳои асосии мубодилавӣ маҳсуб мешуд.<ref name="ref2112" /> Қалъаҳои Ғарму Қалъаи Хумб, ки маркази маъмурии беки Қаратегину Дарвоз буданд, ягона бозорҳои мубодилаи маҳсулоти маҳаллӣ ба шумор мерафтанд.<ref name="ref2112" /> Аз Кӯлоб тоҷирон бо ду-се асп матои бязӣ ва дигар матоъҳои дағал барои ҷома меоварданд ва барои ҳар 12 арш бязӣ як пӯсти рӯбоҳ мегирифтанд.<ref name="ref2112" /> Маркази умумии тиҷоратии тамоми Қаратегину Дарвоз шаҳри Кӯлоб буд; агар қаратегиниён боз ба бозорҳои [[Ӯротеппа|Ӯротеппаву]] Қӯқанд мерафтанд, дарвозиён танҳо ба Кӯлоб рӯй меоварданд.<ref name="ref2112" /> Аз Кӯлоб инчунин ранги «бузгунч» — маҳсулоте, ки аз варами баргҳои дарахтони писта, ки нишебиҳои кӯҳҳои Кӯлобро мепӯшониданд, ба даст меомад — ворид карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Юхновский тарзи бинокории маҳаллиро низ тасвир кардааст: пойдевори баланди сангин бо гил, деворҳои хишти хоми калону бетартибшакл ва боми чӯбине, ки бо ках ва шохча пӯшонида, аз рӯй бо гил андова карда мешуд; сохтмон одатан аз аввали баҳор то нимаи тирамоҳ (аз апрел то сентябр) идома меёфт, дар ҳоле ки санг ва гил ҳамеша дар дастрас буданд ва чӯб — аз дарахтони тут, бед ва сафедор — аз боғоти маҳаллӣ, арча бошад аз кӯҳҳо оварда мешуд.<ref name="ref2112" /> Тибқи нархномаи ҳамон давра, як бревна ба дарозии 2,5 арш ду танга, се даста хошок (ҳар кадом 2,5 арш) ду танга, як даста ках як танга ва як батмон (8 пуд) оҳак ду танга арзиш дошт; барои тайёр кардани ҳазор хишти хом дар як рӯз чор нафар коргар лозим буд ва музди рӯзонаи коргарони оддӣ тахминан як танга буд.<ref name="ref2112" /> Оҳани маҳаллӣ аз конҳои болооби дарёи Ванҷ истихроҷ мешуд; як пораи оҳан ба дарозии 2,5 арш ва диаметри ¾ арш арзиши 300 тангаро дошт.<ref name="ref2112" /> Дар шаҳраки Рохар танҳо як оҳангар ва ду наҷҷор фаъолият доштанд; музди рӯзонаи чунин устод бо шогирду асбобҳояш тахминан панҷ танга буд, ва абзорҳои маъруфи ин ҳунармандон арра, теша, чакуш, ранда ва табар буданд.<ref name="ref2112" /> Дар бораи нархи маводи хӯрока, равғани гов барои ҳар панҷ фунт як танга, мурғ даҳ тин, тухм 64 дона барои як танга ва алафи себарга аз 25 то 30 даста барои як танга арзиш дошт; намак, ки аз Кӯлоб ворид мешуд, гарон буд — барои як тӯппии намак чор тӯппии ғалла медоданд; биринҷ аз Қалъаи Хумб харидорӣ мешуд ва нархаш вобаста ба мавҷудияш аз чор то панҷ танга барои панҷ фунт таҳаввул мекард.<ref name="ref2112" /> Дар мавсими зимистон таъмини ем ва озуқа мушкил мегардид, аз ин рӯ захираи зимистона аз тирамоҳ омода карда мешуд.<ref name="ref2112" /> Тавре Юхновский таъкид мекунад, миқдори дақиқи содироти солонаи оҳанро муайян кардан ғайриимкон буд, зеро мақомоти маҳаллӣ дар бораи рақами он тасаввуроти дақиқ надоштанд.<ref name="ref2112" /> Чою дигар молҳои ҳиндӣ тавассути Шуғнону Рӯшон умуман ворид намешуданд; миқдори ками онҳо аз Бадахшон тавассути Куф ва Қалъаи Хумб, ва асосан тавассути Кӯлоб, ба даст меомад.<ref name="ref2112" /> === Кишоварзии анъанавӣ: ангури Ванҷӣ === Яке аз навъҳои қадимаи ангури маҳаллӣ, ки то имрӯз парвариш карда мешавад, навъи ''«Ванҷӣ»'' аст. Тибқи Энсиклопедияи миллии тоҷик, ин навъи ангури миёнапаз баргҳои калони гирда, хӯшаҳои калони махрутшакли 350-400 грамма ва ғужбҳои калони байзашакли сафеди зардчаро доро буда, дар таркиби меваи пухтааш 20-21,5 фоиз қанд ҷамъ мешавад.<ref name="ref2182">Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 3. — Душанбе, 2014.</ref> Ангури Ванҷӣ нимаи моҳи май гул карда, мевааш нимаи августи ҳамон сол мепазад ва давраи нашъунамои он 135-145 рӯзро дар бар мегирад; ин навъ барои хӯрдан ва хушконидан мувофиқ буда, то 24 фоиз мавизи баландсифат медиҳад ва то моҳи январ нигоҳ дошта мешавад.<ref name="ref2182" /> Мутаассифона, токи ин навъи ангур ба сармо ва бемории гарда тобовар нест, ки ин омил боиси маҳдудияти парвариши он дар минтақаҳои хунуктар мегардад.<ref name="ref2182" /> === Ҳунармандии анъанавӣ === Дар соҳаи ҳунармандӣ, мардуми Ванҷ таърихан ба истеҳсоли пойафзол (чоруқ, нимпоймонак) аз пӯсти дағалона коркардшуда ва либос аз матои ''«карбос»''-и худбоф машғул буданд, ки занон онро аз пашми дағал мебофтанд.<ref name="ref2112" /> Матоъ ва баъзе маҳсулоти дигар – аз ҷумла пӯсти рӯбоҳу гурба – ҳамчунин аз водиҳои ҳамсояи Шуғнону Рӯшон, тавассути пиёдагардон ва бо миқдори ками пинҳонӣ, ворид карда мешуданд, ки ин далели мавҷудияти шабакаи мубодилаи тиҷоратӣ дар байни аҳолии гуногуни Бадахшон аст.<ref name="ref2112" /> Мӯзаро (пойафзоли пошнадор) сокинони Ванҷ на дар маҳал, балки дар бозори Қалъаи Хумб мехариданд.<ref name="ref2112" /> Сабаби маҳдуд будани ин навъи воридот дар он буд, ки ҳокимияти Шуғнону Рӯшон содироти маҳсулоти маҳаллиро ба ҳама ҷо, ба ҷуз [[Кобул]], манъ карда буд.<ref name="ref2112" /> === Чорводорӣ ва занбӯриасалпарварӣ === Дар муқоиса бо давраи пеш аз истиқлол, дар ноҳия саршумори чорвои калону майда дар маҷмуъ 2 баробар, истеҳсоли гӯшт 4 баробар ва истеҳсоли тухм 31 баробар афзудааст.<ref name="ref117" /> Тибқи омори соли 2023, саршумори чорвои калони шохдор ба 17 135 сар (нисбат ба 15 234 сар дар соли 2011) ва моли майда (гӯсфанду буз) ба 41 000 сар (нисбат ба 32 498 сар) расидааст; ҳамчунин дар хоҷагиҳои ноҳия 41 350 сари парранда ва 1082 оилаи занбӯри асал ба қайд гирифта шудааст.<ref name="ref117" /><ref name="ref115" /> Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди занбӯриасалпарвариро яке аз воситаҳои пасткунандаи камбизоатӣ ва таъминкунандаи шуғли деҳот муайян кардааст. Сарватҳои зеризаминии ноҳия: пахтасанги кӯҳӣ (асбест), молибден, мармар ва ғайра; инчунин конҳои никел, оҳансанг ва оҳак мавҷуданд. === Муҳоҷирати меҳнатӣ === Мисли аксари минтақаҳои кӯҳии Тоҷикистон, иқтисодиёти хонаводаҳои Ванҷ ба таври назаррас аз муҳоҷирати меҳнатӣ ва ҳаволапулиҳо вобаста аст. Тибқи арзёбии [[Бонки Ҷаҳонӣ]] аз моҳи ноябри соли 2025, ҳаволапулиҳои муҳоҷирони меҳнатӣ беш аз 30 фоизи маҷмуи маҳсулоти дохилии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд ва, гарчанде вобастагӣ ба ин маблағҳо сатҳи камбизоатиро коҳиш додааст, нобаробарии даромад (нишондиҳандаи Гини) аз 32 то 38 дар байни солҳои 2021 ва 2023 афзудааст; ВМКБ дар қатори минтақаҳое зикр шудааст, ки бо маҳдудиятҳои шадиди ҷуғрофиву иқлимӣ рӯбарӯянд.<ref name="ref121">[https://www.worldbank.org/en/country/tajikistan/publication/poverty-and-equity-assessment Tajikistan Poverty and Equity Assessment] (англ.) // Бонки Ҷаҳонӣ, 22 сентябри 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пажӯҳиши умумимиллии соҳаи тандурустӣ доир ба муҳоҷирони меҳнатии Тоҷикистон нишон додааст, ки дар байни панҷ минтақаи кишвар (Душанбе, ВМКБ, Хатлон, Суғд ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ), ҳиссаи муҳоҷирони меҳнатӣ дар аҳолии ВМКБ (49,59 фоиз аз намунаи пажӯҳишӣ) назар ба дигар минтақаҳо (камтар аз 32 фоиз) хеле баландтар будааст.<ref name="ref122">[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11679146/ Inclusion of Labor Migrants as a Potential Key Population for HIV: A Nationwide Study from Tajikistan] (англ.) // PMC/NCBI. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар маҷмуи умумимиллӣ, беш аз як миллион шаҳрванди Тоҷикистон ҳарсола барои кор ба Русия мераванд; ҳаволапулиҳо дар соли 2013 қариб нисфи маҷмуи маҳсулоти дохилии кишварро ташкил медоданд, ки то соли 2018 ба тақрибан 30 фоиз (2,2 миллиард доллари ИМА) коҳиш ёфт.<ref name="ref123">[https://www.migrationpolicy.org/article/dependent-remittances-tajikistan-prospects-dim-economic-growth Dependent on Remittances, Tajikistan\\\'s Long-Term Prospects for Economic Growth and Poverty Reduction Remain Dim] (англ.) // Migration Policy Institute. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Саноат === Дар ноҳия корхонаҳои хурди саноатӣ – сехи чӯҷабарорӣ, заводи хишти ''«Лугад»'', ҶДММ ''«Хрустал»'' – фаъолият доранд. Дар Ванҷ бозорҳои марказӣ ва марзӣ низ амал мекунанд. 25 июни соли 2025 дар ноҳия корхонаи истеҳсоли калсит, коркарди мармар ва сангҳои ороишии ҶСК ''«Мармар Стоун»'' ба кор шурӯъ кард, ки иқтидори солонаи он 40 ҳазор тонна маҳсулот буда, 40 сокини маҳаллиро бо ҷои кори доимӣ таъмин намудааст. Корхона чор хатти истеҳсолӣ дорад ва дар он беш аз 20 навъи санги табиӣ коркард мешавад; иқтидори истеҳсоли тахтасангҳои ороишӣ (мозаика) 10 ҳазор м³ ва коркарди санги мармар 160 ҳазор м³ дар як солро ташкил медиҳад.<ref name="ref124">[https://asiaplustj.info/tj/node/350189 Сафари Эмомалӣ Раҳмон ба ВМКБ аз Ванҷ оғоз шуд. Президент дар ин ноҳия кадом иншоотро ба истифода дод?] // Asia-Plus, 25 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref125">Ифтитоҳи корхонаҳои истеҳсоли калсит, коркарди мармар ва сангҳои ороишии ҶСК «Мармар Стоун» дар ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар ҳамон рӯз Парки саноатии ноҳия мавриди истифода қарор гирифт, ки дар масоҳати 788 м² ҷойгир буда, 6 корхонаи хурди истеҳсолиро фаро мегирад: истеҳсоли макарон, бандубасти маҳсулоти лӯбиёгӣ, коркарди равғани чормағз, коркард ва бандубасти меваи хушк, истеҳсоли собун ва дару тирезаҳои пластикӣ. Фаъолияти парк дар маҷмуъ 36 сокини маҳаллиро бо кор таъмин мекунад.<ref name="ref124" /><ref name="ref126">Ифтитоҳи Парки саноатии ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар доираи ҳамин парк, инчунин корхонаи коркарди равғани ангат (Hippophae rhamnoides) – растании шифобахши худрӯй, ки дар қад-қади дарёҳои ноҳия фаровон мерӯяд – ба кор шурӯъ кардааст; иқтидори он то 500 килограмм равғани холис дар як сол буда, аз ин ашё то 12 навъи маҳсулоти фармасевтию косметологӣ омода карда мешавад.<ref name="ref127">Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Ванҷ // Кумитаи рушди сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ, июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Пеш аз таъсиси ин корхона, дар деҳаи Ғуҷоваст соҳибкорзан Васила Ғафурова коргоҳи хурди коркарди ангатро таъсис дода буд, ки маводи он берун аз ноҳия низ харидор пайдо кардааст.<ref name="ref124" /> Барои дастгирии соҳибкории хурду миёна дар солҳои 2018-2019 ба соҳибкорони ноҳия зиёда аз 6,5 миллион сомонӣ қарзи имтиёзнок дода шудааст.<ref name="ref128">Сафарҳои дохилӣ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Энергетика === Дар Ванҷ чандин неругоҳи хурди барқи обӣ (НБО) фаъолият мекунад. Аз ҷумла, НБО-и ''«Техарв»'' дар дарёи Ванҷ бо иқтидори 400 кВт таҷдид гардида, ба шабакаи ягонаи барқи кишвар пайваст карда шудааст; НБО-и ''«Андарбак»'' дар водии Язғулом ба шабакаи ширкати ''«Помир Энерҷӣ»'' пайваст аст.<ref name="ref129">[http://www.cawater-info.net/best-practices/ru/base/marker/21 Реконструкция МГЭС Техарв на реке Ванч мощностью 400 кВт в Ванчском районе Горно-Бадахшанской автономной области] (рус.) // CAWater-Info. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Таҳлилҳои соли 2021 нишон дода буданд, ки шабакаҳои барқии ноҳия ҳамагӣ 2,6 мегаватт барқ истеҳсол мекунанд, дар ҳоле ки барои фаъолияти пуриқтидори корхонаҳои нави саноати кӯҳӣ (ба мисли ''«Мармар Стоун»'') беш аз 5,6 мегаватт лозим буд.<ref name="ref130">Имсол дар Ванҷ дар 15 гектар боғи нав бунёд карда шуд // АМИТ «Ховар», июли 2021. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Моҳи июни соли 2025 хатти интиқоли барқи дузанҷираи 35 ва 110-киловолтаи Хоруғ-Рӯшон бо дарозии 67,5 км ва зеристгоҳи ''«Ҷангал»'' ба маблағи умумии 114 миллион сомонӣ ба истифода дода шуд, ки интиқоли муназзами неруи барқро ба ноҳияҳои Рӯшон, Ванҷ ва Дарвоз ба маротиб беҳтар мегардонад; ҳамзамон сохтмони хатти 42-километраи интиқоли барқи 110-киловолта аз маркази ноҳияи Рӯшон то зеристгоҳи ''«Вознавд»'' оғоз ёфт, ки ба истифода додани он дар нимсолаи аввали соли 2026 пешбинӣ шудааст.<ref name="ref131">[https://khovar.tj/2025/06/suhanronii-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-ro-baron-va-faoloni-viloyati-muhtori-k-istoni-badahshon/ Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо роҳбарон ва фаъолони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон] // АМИТ «Ховар», июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> === Нақлиёт === Нақлиёти ноҳия асосан автомобилист; як фурудгоҳи хурд ҳам дар шаҳраки Ванҷ (Рохарв) вуҷуд дорад. Қаламрави ғарбии ноҳия дар масири шоҳроҳи байналмилалии Душанбе-Кӯлоб-Дарвоз-Хоруғ-Мурғоб-Қулма қарор дорад; лоиҳаи таъмиру таҷдиди қитъаи ин шоҳроҳ аз Қалъаихумб то Ванҷ ва сарҳади ноҳияи Рӯшон арзиши умумии 2,5 миллиард сомониро ташкил медиҳад, ки то имрӯз корҳо ба маблағи 900 миллион сомонӣ анҷом ёфтаанд.<ref name="ref132">Суханронӣ дар мулоқот бо роҳбарону фаъолон ва сокинони ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> 25 июни соли 2025 роҳи мошингарди маркази ноҳия то нуқтаи пайвастшавӣ ба ин шоҳроҳ, иборат аз ду хатти ҳаракат бо дарозии умумии 16 км, пас аз таҷдид ба истифода дода шуд; дар дарозои роҳ истгоҳҳои нақлиётӣ ва гузаргоҳҳо барои пиёдагардон бунёд гардидаанд.<ref name="ref124" /><ref name="ref133">Ифтитоҳи роҳи маркази ноҳияи Ванҷ то нуқтаи пайвастшавӣ ба шоҳроҳи Душанбе-Кулма // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> 23 июни соли 2025 ширкати ҳавопаймоии ''«Тоҷик Эйр»'' пас аз ёздаҳ соли танаффус (парвози охирин соли 2014 сурат гирифта буд) хатсайри ҳавоии Душанбе-Ванҷ-Душанберо аз нав кушод: парвози нахустин бо 15 мусофир анҷом ёфт. Парвоз дар ин масир 50 дақиқа тӯл кашида, тибқи ҷадвал ҳафтае як маротиба, рӯзҳои ҷумъа, бо ҳавопаймои Ан-28 иҷро мешавад ва нархи чипта дар як самт 750 сомонӣ муайян гардидааст.<ref name="ref134">[https://asiaplustj.info/tj/node/350087 Оғози парвози ҳавопаймоӣ миёни Душанбе ва Ванҷ. Аввалин парвоз кай ва нархи чипта чанд аст?] // Asia-Plus, июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref135">[https://asiaplustj.info/tj/node/350121 Пас аз 11 сол. Аввалин парвози ҳавопаймо дар масири Душанбе-Ванҷ-Душанбе анҷом ёфт] // Asia-Plus, 23 июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар доираи татбиқи ''«Барномаи давлатии кабудизоркунии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040»'' (қабулшуда 28 июни соли 2024), 24 феврали соли 2026 дар шафати роҳҳои мошингарди ноҳияи Ванҷ беш аз 2000 бех ниҳоли дарахтони ҳамешасабзу ороишӣ ва сояафкану мевадиҳанда шинонида шуд.<ref name="ref136">[https://khovar.tj/2026/02/daraht-binshon-dar-shafati-ro-oi-moshingardi-van-besh-az-2000-beh-ni-ol-shinonida-shud/ ДАРАХТ БИНШОН! Дар шафати роҳҳои мошингарди Ванҷ беш аз 2000 бех ниҳол шинонида шуд] // АМИТ «Ховар», 24 феврали 2026. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Фарҳангу маориф == Пеш аз инқилоб аҳолии маҳаллии Ванҷ дар масҷидҳо ва хонаҳои муллоён хатту савод меомӯхтанд ва на ҳама ақшори мардум фурсат ва имкони саводомӯзӣ доштанд. Аз ин рӯ нисбати саводнокӣ дар миёни онҳо хеле паст буд ва ба сахтӣ метавонист ба 3-10 % бирасад. Саводомӯзии саросарии аҳолиро ҳукумати шӯравӣ ба роҳ монд. Соли 1926 нахустин мактаб дар минтақа фаъолияти худро оғоз намуд: дар он танҳо 1 муаллим – Одил Боқиев (аз деҳаи Чихох) кор мекард ва 25 талаба дар он ҷо дарс меомӯхтанд. Соли 1930 шумораи муаллимон ба 7 нафар расид. Дар авохири даҳаи 30-юми асри XX тақрибан дар ҳамаи маҳалҳои сераҳолии деҳшӯроҳои Ванҷ мактабҳои ибтидоӣ таъсис ёфтанд, ки бештари бачагону наврасон дар онҳо таҳсил мекарданд. Тобистони соли 1941 (дар арафаи [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]]) дастгоҳи кинонамоишдиҳӣ дар Ванҷ сохта, ба марҳалаи истифода расид. Соли 1941 дар вилоят 41 китобхона вуҷуд дошт, аз ҷумла китобхонаи ноҳиявӣ дар маркази Ванҷ ва 12 чойхонаи сурх. Дар аввали моҳи апрели соли 1930 дар яке аз деҳаҳои баландкӯҳи водии Ванҷ – Рованд нахустин маҷлиси ҷавонон баргузор шуд. Дар соли таҳсилии 2011-2012 дар ноҳияи Ванҷ 50 мактаб, аз ҷумла 23 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 4 мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, 13 мактаби ибтидоӣ, мактаб-интернат ва муассисаи томактабӣ вуҷуд дошт. Дар ҳамин сол дар мактабҳои ноҳия 7437 талаба таҳсил мекард, ки ба онҳо 928 муаллими соҳибмаълумоти олӣ дарс медоданд. 25 июни соли 2025 дар деҳаҳои Мотравн, Будун, Вишхарв, Жамаг, Бунай, Техарв ва Ғиҷовасти ноҳия 7 кӯдакистони нав ифтитоҳ гардид: чор кӯдакистон аз ҳисоби буҷети маҳаллии вилоят ва се кӯдакистони дигар аз ҳисоби сокинони деҳаҳо тариқи ҳашар сохта шудаанд. Ин муассисаҳо аз 20 синфхона иборат буда, барои 380 тарбиятгиранда пешбинӣ шудаанд ва дар онҳо 34 нафар бо кори доимӣ таъмин гардидаанд.<ref name="ref124" /><ref name="ref137">[https://khovar.tj/2025/06/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-no-iyai-van-ba-tavri-ma-oz-7-muassisai-talimii-tomaktabiro-iftito-namudand/ Ифтитоҳи 7 кӯдакистон дар ноҳияи Ванҷ] // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Дар Ванҷ 45 муассисаи фарҳангӣ, аз ҷумла 1 театр, 13 клуб, 2 автоклуб, 5 хонаи фарҳанг, 25 китобхона бо фонди 114 960 нусха китоб фаъолият мекунад. Рӯзномаи ноҳиявӣ бо номи ''«Ватан»'' нашр мешавад: тибқи маълумоти Энсиклопедияи миллии тоҷик, ин нашрия соли 1937 ҳамчун органи Кумитаи Ҳизби коммунистӣ ва кумитаи иҷроияи Шӯрои депутатҳои халқи ноҳия бо номи ''«Ҳақиқати Ванҷ»'' ба нашр расида, нахустин сардабираш Пирумшо Роҳатов буд; аз соли 1963 он бо номи ''«Ватан»'' моҳе як бор нашр мешавад ва адади нашраш дар соли 2014 ба 1200 нусха расидааст.<ref name="ref2182" /> Рӯзнома дар тӯли даҳсолаҳо нақши муҳимро дар инъикоси ҳаёти фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии Ванҷ бозидааст. Ванҷ ҳамчунин дорои мероси ғании эҷодиёти шифоҳии мардумӣ – афсонаҳо, қиссаҳо, зарбулмасалҳо ва чистонҳо – мебошад, ки аз насл ба насл интиқол ёфта, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои ахлоқии сокинони минтақаро инъикос мекунанд; намунаҳои қадимтарини сабтшудаи чунин фолклор ба маҷмуаи Семёнов (1903) тааллуқ доранд (ниг. боло, бахши ''«Осори таърихӣ»''). Бо вуҷуди ин, қисми зиёди ин мероси шифоҳӣ то ҳол ба таври пурра ҷамъоварӣ ва илман таҳқиқ нашудааст. == Тиб == Аввалин иттилои тиббии сабтшуда дар бораи Ванҷ ба гузориши капитан Кузнецов (соли 1892) рост меояд, ки паҳншавии бемории зоб (гулбандварамӣ)-ро дар байни дигар бемориҳои маъмули Дарвоз махсус қайд кардааст: ''«Изъ другихъ болѣзней особенно развитыхъ въ Дарвозѣ, слѣдуетъ отмѣтить зобъ, главнымъ образомъ по рѣкѣ Ванчъ.»'' Тарҷума: ''«Аз дигар бемориҳое, ки дар Дарвоз хеле паҳн шудаанд, бояд зобро қайд кард, ки асосан дар канори дарёи Ванҷ вомехӯрад»''.<ref name="ref138">Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). — Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. — С. 51.</ref> Соли 1939 дар Ванҷ маркази тиббӣ ва бемористоне барои 10 кат сохта шуда буд. Ин иттифоқ дар канори душвориҳои азиме ба вуҷуд омад: то оғози асри XX дар водӣ тибби илмӣ вуҷуд надошт ва сокинон танҳо ба гиёҳдармонӣ ва дуохонӣ такя мекарданд, ки боиси сатҳи баланди фавти модарону кӯдакон мегардид.<ref name="ref49" /> Тибқи як таҳқиқи диссертатсионӣ, гузариш ба тибби муосир бо муқовимати шадид ҳамроҳ буд: соли 1929 табиби рус Спажев, ки барои расонидани кумаки аввалияи тиббӣ ба Ванҷ фиристода шуда буд, аз ҷониби дастаҳои босмачӣ ба қатл расонида шуд – ҳодисае, ки соли 1931 бо қатли табиб Олхов дар ноҳияи ҳамҷавори Қалъаихумб такрор ёфт.<ref name="ref139">Диссертатсия // Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ.</ref> Муҳоҷирати маҷбурии соли 1954-и сокинони водии Язғулом ба водии гарми Вахш низ оқибатҳои вазнини беҳдоштӣ – бемории оммавӣ ва фавти зиёди кӯдакон – ба бор овард, ки яке аз сабабҳои бозгашти тадриҷии як қисми муҳоҷирон ба зодгоҳашон гардид.<ref name="ref49" /> Ҳоло дар ноҳия як беморхонаи марказӣ (дар шаҳраки Рохарв, дорои 6 шуъбаи бистарикунонӣ), як беморхонаи минтақавӣ дар водии Язғулом, 22 бунгоҳи тиббӣ, маркази назорати беҳдоштӣ (санитарию эпидемиологӣ) ва 4 дорухона фаъолият доранд. Тибқи маълумоти соли 2023, ба ин шабака 57 310 нафар бемор муроҷиат кардааст – ба ҳисоби миёна беш аз 1,6 маротиба барои ҳар сокини ноҳия дар як сол.<ref name="ref140">Ванҷ. Роҳандозии тадбирҳо дар самти тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ // Ҷумҳурият. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар сохтори марказии шабака 47 духтури дорои маълумоти олӣ ва 193 корманди миёнаи тиббӣ кор мекунанд; рақами 369 нафар пизишки дорои маълумоти олӣ, ки дар маъхазҳои умумӣ оид ба ноҳия зикр мешавад, эҳтимол тамоми мутахассисони тиббии ҳудуди ноҳияро – аз ҷумла дорухонаҳо, СЭС ва муассисаҳои хусусиро – дар бар мегирад.<ref name="ref140" /> Дар водии дурдасти Язғулом, ки пеш аз истиқлол мардум маҷбур буданд беморони вазнинро тавассути чорвои борбар ба масофаҳои дур интиқол диҳанд, имрӯз як дармонгоҳи минтақавӣ, ду маркази саломатӣ, се бунгоҳи тиббӣ дар деҳаҳои дурдаст ва як таваллудхонаи махсусгардонидашуда фаъолият доранд.<ref name="ref140" /> Дар деҳаи Гармчашмаи ҷамоати Рованд, наздики лозури Ванҷях, як маркази саломатии муосир бо ҳамкории Вазорати тандурустӣ ва Хадамоти ҳифзи сиҳатии [[Бунёди Оғохон]] (Aga Khan Health Services) сохта шудааст.<ref name="ref141">Ифтитоҳи маркази саломатӣ дар ноҳияи Ванҷ // АМИТ «Ховар», сентябри 2015. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар доираи барномаи миллии рушди инфрасохтори тиббӣ, соли 2025 сохтмони бинои нави Беморхонаи марказӣ барои 120 кат бо арзиши 114 миллион сомонӣ оғоз гардид.<ref name="ref142">Суханронӣ дар мулоқот бо роҳбарону фаъолони ноҳияи Ванҷ // Президенти Тоҷикистон, 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Барои ҳалли норасоии кадрҳо, тайи давраи соҳибистиқлолӣ 142 нафар хатмкунандаи ноҳияи Ванҷ дар муассисаҳои олии тиббии ҷумҳурӣ (пеш аз ҳама Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино) таҳсил кардаанд, ки аз ин шумора 40 нафар тавассути квотаи президентӣ буда, соли 2025 боз 22 нафари дигар ба ҳамин квота фаро гирифта шуданд.<ref name="ref142" /> Барномаи ''«Корвони саломатӣ»''-и Вазорати тандурустӣ низ борҳо ба Ванҷ ташриф оварда, ба табибони маҳаллӣ таҷрибаандӯзӣ фароҳам овардааст.<ref name="ref143">«Корвони саломатӣ». Сокинони ноҳияҳои Дарвоз ва Ванҷ бо хизматрасонии ройгони тиббӣ фаро гирифта шуданд // АМИТ «Ховар», майи 2022. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Бо сабаби баландкӯҳ будани минтақа, Ванҷ таърихан ба минтақаҳои паҳншавии бемории ҷоғвар (норасоии йод) мансуб буд; тибқи маълумоти таҳлилӣ, дар натиҷаи стратегияи миллии йодизатсияи намак сатҳи паҳншавии ин беморӣ дар давраи солҳои 2019-2023 то 72 фоиз коҳиш ёфтааст.<ref name="ref144">Авҷи Зуҳал, № 2, 2025.</ref> Бо назардошти сатҳи баланди муҳоҷирати меҳнатии сокинони ноҳия, маркази маҳаллии мубориза бар зидди ВНМО (ВИЧ) корҳои фаҳмондадиҳиро дар байни ҷавонон пайваста мегузаронад.<ref name="ref140" /> Дар давраи пандемияи [[COVID-19]] Беморхонаи марказии Ванҷ шуъбаи бемориҳои сироятиро ба реҷаи фавқулодда гузаронид, ва моҳи июни соли 2020 тибқи барномаи дастгирии [[Иттиҳоди Аврупо]] ба ин муассиса таҷҳизоти муҳофизати инфиродӣ (PPE) расонида шуд.<ref name="ref145">EU timeframe for PPE distribution // Хадамоти амали берунии Иттиҳоди Аврупо (EEAS), июни 2020. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Беморхонаи марказӣ соли 2014 пурра ба низоми гармкунии барқӣ (аз ҳисоби неругоҳҳои хурди барқи обӣ) гузашт, ҳарчанд барои ҳолатҳои фавқулодда ҳарсола захираи эҳтиётии сӯзишворӣ нигоҳ дошта мешавад.<ref name="ref146">Беморхонаи Ванҷ ба низоми гармкунии барқӣ гузашт // АМИТ «Ховар», январи 2014. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Тибқи санҷиши Агентии амнияти кимиёвӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроии Академияи миллии илмҳо (июли 2024), Беморхонаи марказии Ванҷ талаботи қонунгузории бехатарии радиатсиониро пурра риоя намуда, дараҷаи хатари фаъолияти он ''«паст»'' арзёбӣ шудааст.<ref name="ref147">[https://cbrn.tj/ Феҳристи Агентии амнияти кимиёвӣ, биологӣ, радиатсионӣ ва ядроӣ (cbrn.tj)]. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Варзиш == Ванҷ аз даврони қадим бо гуштигирони номвари худ шуҳратёр буд. Номи паҳлавонони ванҷӣ – Амонат, Сулаймон, Дилдор, Хушдил, Худоӣ, Ҳиммат, Ш. Дилов, Алифбек ва дигарон то кунун ба некӣ ёд мешавад ва қиссаҳои майдондориашон ҳанӯз вирди забони хосу ом аст. Соли 2024 гӯштини миллии тоҷикӣ ([[гӯштингирӣ]]) дар Вазорати адлияи Швейтсария ба қайд гирифта шуда, мақоми расман байналмилалӣ касб кард; шумораи мусобиқаҳои ин намуди варзиш дар саросари ҷумҳурӣ аз 485 адад дар соли 2020 то тақрибан 4000 адад дар соли 2022 афзудааст.<ref name="ref148">[https://mfa.tj/tg/brussels/view/12033/gushtini-tojiki-maqomi-bainalmilali-girift Гӯштини тоҷикӣ мақоми байналмилалӣ гирифт] // Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Паҳлавони ванҷӣ [[Шакармамад Мирмамадов]], ки дар якчанд намуди варзиш (ҷудо, кураш, гӯштингирӣ) рақобат мекунад, яке аз муваффақтарин варзишгарони вазни сангини Тоҷикистон дар даҳсолаи охир аст: соҳиби медали биринҷии Бозиҳои XVIII осиёии соли 2018 дар Ҷакарта (ҷудо, +100 кг),<ref name="ref149">Бозиҳои XVIII осиёӣ: Шакармамад ҳам соҳиби медали биринҷӣ гардид // Радиои Озодӣ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> медали тиллои Чемпионати 13-уми Осиё оид ба кураш дар Теҳрон (июни 2024)<ref name="ref150">Шакармамад Мирмамадов қаҳрамони Осиё оид ба кураш // Варзиш ТВ. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> ва медали тиллои Нахустин Чемпионати ҷаҳон оид ба гӯштингирӣ дар Душанбе (28-31 августи 2024, бо иштироки беш аз 200 варзишгар аз 63 давлат) гардид.<ref name="ref151">Варзишгари тоҷик Шакармамад Мирмамадов дар нахустин Чемпионати ҷаҳон оид ба гӯштингирӣ медали тилло ба даст овард // АМИТ «Ховар», августи 2024. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар мусобиқаҳои Наврӯзии байналмилалӣ дар Хоруғ (марти 2025) ва Рашт (апрели 2026) низ ғолиб омада, ҳарду бор соҳиби автомобил гардид.<ref name="ref1" /><ref name="ref152">[https://khovar.tj/2026/04/mu-ammadin-shodmon-far-od-va-shakarmamad-so-ibi-sho-oiza-oi-musobi-ai-g-shtini-millii-no-iyai-rasht-shudand/ Муҳаммадин, Шодмон, Фарҳод ва Шакармамад соҳиби шоҳҷоизаҳои мусобиқаи гӯштини миллии ноҳияи Рашт гардиданд] // АМИТ «Ховар», 15 апрели 2026. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> 25 марти соли 2020 дар ҷамоати деҳоти Язғулом бахшида ба Наврӯз мусобиқаи ҷумҳуриявии гӯштини миллӣ баргузор гардид, ки дар он беш аз 300 нафар паҳлавон на танҳо аз Ванҷ, балки аз Душанбе, [[Бохтар]], Кӯлобу Хоруғ ва ноҳияҳои Дарвозу Рӯшон иштирок карданд.<ref name="ref1" /> Дар ноҳия беш аз 40 иншооти варзишӣ мавҷуд аст. 25 июни соли 2025 дар деҳаи Убари Даргов толори варзишӣ бо масоҳати умумии 615 м², иборат аз толори асосӣ, толори тенниси рӯи миз ва ҳуҷраҳои ёрирасон, ба истифода дода шуд.<ref name="ref124" /><ref name="ref153">Ифтитоҳи толори варзишӣ дар деҳаи Убари Даргови ноҳияи Ванҷ // Сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 25 июни 2025.</ref> Ҳамчунин, 15 ноябри соли 2025, дар арафаи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар деҳаи Андарбоғи ҷамоати Язғулом толори варзишии замонавӣ, ки бо маблағи 480 ҳазор сомонӣ бунёд ёфтааст, ба истифода дода шуд.<ref name="ref14" /> Пеш аз ин, 11 сентябри соли 2018 бо ташаббуси Вазорати корҳои дохилӣ дар ҳамин ҷамоати Язғулом низ як толори варзишӣ ба истифода дода шуда буд.<ref name="ref15" /> Ба ғайр аз гӯштин, дар солҳои охир [[волейбол]] низ дар ноҳия рушд кардааст: дар мусобиқаи маҳаллӣ 7 дастаи волейболи ҷавонон иштирок доранд, ва дастаи ноҳияи Ванҷ дар Мусобиқаи кушоди ҷумҳуриявии волейбол дар ноҳияи Восеъ дар қатори дастаҳои пуриқтидоре чун ''«Регар ТадАЗ»'' ва дастаи шаҳри Душанбе иштирок карда, рақобати арзанда нишон додааст.<ref name="ref154">[https://khovar.tj/2025/06/regar-tadaz-dar-musobi-a-oid-ba-volejbol-dar-no-iyai-vose-sazovori-sho-oiza-gardid/ «Регар ТадАЗ» дар мусобиқа оид ба волейбол дар ноҳияи Восеъ сазовори Шоҳҷоиза гардид] // АМИТ «Ховар», июни 2025. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Дар Бозиҳои осиёии соли 2018, ки [[самбо]] бори аввал ба барномаи он дохил шуда буд, Тоҷикистонро дар қатори дигарон ду варзишгари ҷавон – Ҷомии Ҳасанӣ ва Сомон Сангов – намояндагӣ карданд.<ref name="ref149" /> == Шахсиятҳои маъруф == [[Мулло Муҳаммадёри Ванҷӣ]] (машҳур ба Мулло Ёр) – шоири маъруфи мардумии тоҷик, зодаи деҳаи Ғумаяки водии Ванҷ; мероси ӯ то имрӯз дар байни мардуми кӯҳистони тоҷик маҳбубият дорад.<ref name="ref2" /> === Илмҳои гуманитарӣ ва ҷомеашиносӣ === Раҳим Масов (16 ноябри 1939, деҳаи Мудеҳарви ноҳияи Ванҷ – 21 июни 2018, Душанбе) – таърихшиноси барҷастаи тоҷик, доктори илмҳои таърих, академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон; солҳои 1988–2015 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш.<ref name="ref155">[https://khovar.tj/rus/2022/11/akademik-rahim-masov-zhizn-posvyashhennaya-otstaivaniyu-natsionalnyh-interesov-tadzhikistana-segodnya-velikomu-uchenomu-ispolnilos-by-83-goda/ Академик Рахим Масов: жизнь, посвящённая отстаиванию национальных интересов Таджикистана] (рус.) // НИАТ «Ховар», 16 ноябри 2022. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref><ref name="ref156">[https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20180621/segodnya-v-dushanbe-skonchalsya-akademik-rahim-masov Сегодня в Душанбе скончался академик Рахим Масов] (рус.) // Азия-Плюс, 21 июни 2018. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Ҳайдаршо Пирумшоев (таваллуд 30 декабри 1944, ноҳияи Ванҷ) – таърихшинос, доктори илмҳои таърих, профессор; муаллифи асарҳои ''«Ванҷ»'' (М., 2004), ''«Ванҷи ману ганҷи ман»'' (Душанбе, 2013) ва таҳқиқоти сершумор оид ба таърихи Бадахшону Помир.<ref name="ref157">[https://asiaplustj.info/tj/node/356410 Субҳ ба хайр, Тоҷикистон! Як рӯз дар таърих, зодрӯзи шахсиятҳо... 30 декабри соли 2025] // Asia-Plus. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> [[Комил Бекзода]] (Беков Комилҷон; таваллуд 9 январи 1945, деҳаи Узбайи ноҳияи Ванҷ) – файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа.<ref name="ref158">[https://www.ozodi.org/a/600091.html Комил Бекзода Наврузро ҷашни орзуҳо медонад - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хатмкардаи шуъбаи забони арабии факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1967), беш аз ҳафт сол дар Миср ва Яман ба ҳайси тарҷумон кору фаъолият намуд.<ref name="ref159">[https://kmt.tj/komil-bekzoda-fajlasufe-bo-andeshai-milly/ Комил Бекзода – файласуфе бо андешаи миллӣ - Китобхонаи миллии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260726015340/https://kmt.tj/komil-bekzoda-fajlasufe-bo-andeshai-milly/ |date=2026-07-26 }}. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Соли 1988 рисолаи номзадӣ дар мавзӯи «Муҳаммади Шаҳристонӣ – муаррихи дин ва фалсафа» ва соли 2019 рисолаи доктории худро таҳти унвони «Нақши шуубия дар таърихи худшиносии халқи тоҷик» ҳимоя намуд.<ref name="ref159" /> Авсамад (Абдусамад) Ҳайдаров (таваллуд 1 октябри 1961, деҳаи Бунайи ноҳияи Ванҷ) – забоншинос ва педагог, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент.<ref name="ref160">[[Авсамад Ҳайдаров|Авсамад Ҳайдаров — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хатмкардаи факултети шарқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1986), солҳои 1986–1988 дар ҳайати қувваҳои мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кард.<ref name="ref160" /> Соли 2012 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи ислоҳоти маорифи Аҳмади Дониш дифоъ намуд ва соли 2019 китоби ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғоти шеваи ҷанубу шарқии забони тоҷикӣ»''-ро таълиф кард, ки дар он, аз ҷумла, этимологияи вожаи «Ванҷ» таҳлил шудааст.<ref name="ref10" /><ref name="ref160" /> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 6. Намояндагони барҷастаи илмҳои гуманитарӣ ва ҷомеашиносӣ аз ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ному насаб''' |'''Соҳаи фаъолият''' |'''Асарҳо ва дастовардҳои калидӣ''' |'''Унвони илмӣ / Мақом''' |- |Раҳим Масов |Таърихнигорӣ |Таҳқиқи тақсимоти ҳудудии миллӣ дар Осиёи Миёна |Академик, директори Институти таърих (1988–2015) |- |Ҳайдаршо Пирумшоев |Таърихнигорӣ |''«Ванҷ»'' (2004), ''«Ванҷи ману ганҷи ман»'' (2013) |Доктори илмҳои таърих, профессор |- |Авсамад Ҳайдаров |Педагогика, забоншиносӣ |Таҳқиқи афкори Аҳмади Дониш, ''«Фарҳанги тафсирии мухтасари луғот...»'' |Номзади илмҳои педагогӣ, дотсент |} === Илмҳои табиатшиносӣ === Кабут Вазиров (15 ноябри 1938 – 13 июли 2019) – муҳандис-геолог, номзади илмҳои геология ва минералогия (1975), профессор, узви вобастаи Академияи илмҳои муҳандисии Тоҷикистон (2003).<ref name="ref161">[[Кабут Вазиров|Кабут Вазиров — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Зодаи ноҳияи Ванҷ, хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1961), муаллифи зиёда аз 400 мақолаи илмию методӣ, 4 китоби дарсӣ ва 3 монография оид ба сарватҳои зеризаминии Тоҷикистон.<ref name="ref161" /> Пас аз даргузашти ӯ хонаводааш 638 нусха китоб аз китобхонаи шахсиаш ба Китобхонаи миллии Тоҷикистон тақдим намуданд.<ref name="ref162">[http://old.kmt.tj/beshtar-az-600-kitobi-kabut-vazirov-ba-kitobhonai-milli-takdim-shud Бештар аз 600 китоби Кабут Вазиров ба Китобхонаи миллӣ тақдим шуд]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Саид Савлатов (таваллуд 17 майи 1940, деҳаи Чихохи ноҳияи Ванҷ) – биолог, дотсент, номзади илмҳои биологӣ (1972).<ref name="ref163">[[Саид Савлатов|Саид Савлатов — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Таҳқиқоти ӯ ба масъалаҳои растанипарварӣ, ҳашаротшиносӣ ва меросгузории аломатҳо дар наслҳои гибридии пахта бахшида шудаанд; солҳои 1984–1989 мудири кафедраи зоологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд ва бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1984) сарфароз гардидааст.<ref name="ref163" /> === Адабиёт ва рӯзноманигорӣ === Дар марҳилаи адабиёти шӯравӣ ва пасошӯравӣ, Басир Расо (13 июли 1931 – 11 июли 2010), зодаи деҳаи Водхуд, ба яке аз чеҳраҳои шинохтаи адабиёти танзу ҳаҷви тоҷик табдил ёфт; дар кӯдакӣ тарбиятгирандаи хонаи бачагон буд ва дар ансамбли этнографии бачагонаи Помир иштирок мекард, ва фаъолияти меҳнатии худро солҳои 1948–1949 ба ҳайси пионервожатӣ оғоз намуд.<ref name="ref19" /><ref name="ref164">[https://navisandagan.tj/tj/%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BE-%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%80/ РАСО БАСИР - ИТТИФОҚИ НАВИСАНДАГОНИ ТОҶИКИСТОН]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref165">[[Басир Расо|Басир Расо — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Пас аз хатми факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1956), фаъолияти рӯзноманигории худро дар рӯзномаи «Маориф ва маданият» ва маҷаллаи «Хорпуштак» оғоз намуд ва аз соли 1964 то охири умраш – беш аз чиҳил сол – сармуҳаррири маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» боқӣ монд.<ref name="ref166">[https://www.ozodi.org/a/2097189.html Даргузашти сардабири "Хорпуштак" - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref164" /> Маҷмӯаҳои ашъори ӯ, аз қабили ''«Дар боргоҳи нур»'', ''«Нидои дӯст»'' ва ''«Баҳори орзӯ»'', ба жанри ғазал ва шеъри лирикӣ низ тааллуқ доранд; ӯ дорои унвони «Ходими шоистаи маданияти Тоҷикистон» буд.<ref name="ref165" /> Дар соҳаи журналистикаи муосир ва таҳлилӣ, рӯзноманигори собиқадор Аслам Додихудоев (1946–2023) нақши босазо дошт ва дар инкишофи матбуоти даврӣ ва мактаби журналистикаи таҳлилии кишвар саҳм гузоштааст.<ref name="ref167">[[:ru:Додихудоев|Додихудоев - Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Тибқи феҳристи категорияи «Зодагони ноҳияи Ванҷ»-и Википедияи тоҷикӣ, дигар аҳли қалам ва рӯзноманигорони зодаи ин ноҳия – аз ҷумла Хилватшоҳи Маҳмуд, Бурҳон Раҳмон, Наврӯз Гулзода ва Насрин Идибеков – низ дар ғанигардонии фазои адабӣ ва иттилоотии кишвар саҳм доранд.<ref name="ref168">[[:Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ванҷ|Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Ванҷ — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> === Санъати тасвирӣ ва мусиқӣ === Анваршо Сайфиддинов, Арбоби ҳунар ва Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон, аз соли 1984 узви Иттифоқи рассомони собиқ ИҶШС буда, дар доираҳои ҳунарӣ ба унвони ғайрирасмии «Шоҳи рангҳо» маъруф аст.<ref name="ref169">[https://farah-info.com/habari-ruz/nigohi-purasrori-anvarsho-sajfiddinov-ba-gety/ Нигоҳи пурасрори Анваршо Сайфиддинов ба гетӣ - Асосӣ - Фараҳ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Осори ӯ – аз наққошӣ то санъати монументалӣ – рамзҳои фарҳанги бостонии тоҷиконро бо услубҳои муосир омезиш медиҳад; намунаҳои эҷодиёташ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон ва коллексияҳои Русия, Аврупо ва Осиё маҳфузанд, ва ӯ ҳамчун омӯзгор дар Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов фаъолият дорад.<ref name="ref169" /> Дар соҳаи санъати амалӣ, устод Маҳмадкарим Рақибов, омӯзгори Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон, дар эҳёи ҳунарҳои мардумӣ ва нақшҳои миллӣ фаъолият мебарад.<ref name="ref170">[https://ddstdt.tj/10524-2/ МУСАВВИР - Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дар соҳаи санъати овозхонӣ, Нуқраи Суннатниё низ ҳамчун яке аз хонандагони шинохтаи зодаи ноҳия ном бурда мешавад.<ref name="ref168" /> === Идораи давлатӣ ва сиёсат === Қодири Қосим (таваллуд 9 апрели 1961, ноҳияи Ванҷ) – ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ, раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон.<ref name="ref171">Председатель Федерации независимых профсоюзов Таджикистана Кодири Косим выдвинут кандидатом в депутаты Маджлиси намояндагон (рус.) // НИАТ «Ховар», январи 2020. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳмадулло Абдуллоев роҳбарии ноҳияи Ванҷро зиёда аз 20 сол (тахминан солҳои 1980-ум) ба ҳайси котиби якум бар ӯҳда дошт; таҳти роҳбарии ӯ соли 1984 нахустин корхонаи истеҳсоли санги мармар дар Бадахшон ба кор даромад ва боғдории минтақа (аз ҷумла парвариши чормағз дар мавзеи «Ҷангали Зуго» ва навъҳои гуногуни тут) рушд ёфт.<ref name="ref172">[[Деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев|Деҳоти Маҳмадулло Абдуллоев — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Ба ифтихори ин хидматҳо, ҷамоати марказии ноҳия (собиқ ҷамоати Ванҷ) расман ба номи Маҳмадулло Абдуллоев номгузорӣ шудааст.<ref name="ref173">[[:ru:Махмадулло_Абдуллоев_(джамоат)|Махмадулло Абдуллоев (джамоат) - Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 ба ҷомеаи зиёии Ванҷ низ талафоти вазнин овард: тибқи феҳристи қурбониён ва бедарак гумшудагони даврони ҷанг, ашхосе чун Қурбонназар Халифаев (соли таваллуд 1967, муаллим), Қурбон Абдуллоев (соли таваллуд 1938) ва Муҳаммадӣ Назарихудоев (соли таваллуд 1955, мудири шуъбаи комиҷроияи ноҳияи Ҷилликӯл) дар байни бедарак гумшудагону кушташудагони ин давра ёд мешаванд.<ref name="ref174">[https://www.ozodi.org/a/31911429.html Рӯйхат. Номи гуруҳе аз қурбониён ва гумшудаҳои ҷанги дохилии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 8. Намояндагони идоракунии давлатӣ ва ниҳодҳои ҷамъиятӣ аз ноҳияи Ванҷ''' |- |'''Ному насаб''' |'''Давраи фаъолият''' |'''Вазифа ва саҳми асосӣ''' |- |Маҳмадулло Абдуллоев |Солҳои 1980-ум |Роҳбари ноҳия (>20 сол), бунёди корхонаи мармар (1984), рушди боғдории саноатӣ |- |Қодири Қосим |Давраи муосир |Ходими давлатӣ, раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақил |} === Варзиш === Устоди варзиши Иттиҳоди Шӯравӣ [[Мурувватшо Бачабеков]] (1 майи 1944 – 9 сентябри 2023, деҳаи Баравни ҷамоати Водхуд) – бунёдгузори мактаби муосири гӯштини Ванҷ; солҳои 1972–1994 устоди кафедраи тарбияи ҷисмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) буд.<ref name="ref175">[https://www.bomdod.com/2023/09/12/ustodi-pahlavononi-vanj-muruvvatsho-bachabekov-az-dunyo-raft/ Устоди паҳлавонони Ванҷ Мурувватшо Бачабеков аз дунё рафт] // Бомдод, 12 сентябри 2023. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Маҳмадшариф Сулаймонов (зодаи деҳаи Рованд) – устоди дигари варзиши Иттиҳоди Шӯравӣ дар гӯштини миллӣ, ки зиёда аз панҷоҳ сол дар майдони паҳлавонӣ фаъолият дорад.<ref name="ref176">Суфраи паҳлавонӣ // Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> Носир Хусравов (1958 – 9 январи 2024), хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон, мураббии варзидаи гӯштини миллӣ ва самбо буд; ҳамчун мудири мактаби варзишии ноҳияи Ванҷ ва сармураббии дастаи мунтахаби самбои ВМКБ даҳҳо варзишгари сатҳи байналмилалиро тарбия кардааст.<ref name="ref177">[https://www.ozodi.org/a/32767418.html Падари ҷаҳонпаҳлавон Хушқадам Хусравов даргузашт - Радиои Озодӣ]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Хушқадам Хусравов (таваллуд 1 январи 1993, деҳаи Рохарв), писар ва шогирди Носир Хусравов, дар вазни 62 кг оид ба самбо рақобат мекунад.<ref name="ref178">[[:en:Khushqadam_Khusravov|Khushqadam Khusravov - Wikipedia]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Соли 2013 ӯ қаҳрамони ҷаҳон байни ҷавонон гардид, соли 2014 дар Тошканд қаҳрамони Осиё шуд ва соли 2018 дар Бухарести Руминия унвони қаҳрамони ҷаҳон оид ба самборо ба даст овард.<ref name="ref179">[https://khovar.tj/2015/03/medali-tilloi-hush-1179-adam-husravov-dar-1206-omi-1207-a-1203-onii-sambo/ Медали тиллои Хушқадам Хусравов дар Ҷоми ҷаҳонии самбо | АМИТ "Ховар"]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref><ref name="ref180">[[Хушқадам Хусравов|Хушқадам Хусравов — Википедия]]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дастоварди олимпии таърихиро Сомон Маҳмадбеков (таваллуд 24 марти 1999, Иркутск, Русия) ба даст овард; вай дар хонаводаи тоҷикони муҳоҷир, зодагони ноҳияи Ванҷ (Моёншоҳ Маҳмадбеков ва Ҷамила Парвонаева), ба дунё омадааст. Дар Бозиҳои олимпии Париж (2024) ӯ барандаи медали биринҷӣ дар намуди ҷудо гардид.<ref name="ref181">[https://www.bomdod.com/2024/07/31/nahustin-medali-tojikiston-dar-bozihoi-olimpii-poris-ofarinat-supersomon/ НАХУСТИН МЕДАЛИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОЗИҲОИ ОЛИМПИИ ПОРИС. ОФАРИНАТ, СУПЕРСОМОН! - Пойгоҳи хабарии "Бомдод"]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Дар деҳаи Вишхарвак муаллими мактаб Рамазон Синонов барои наҷоти як наврас бо хирси ваҳшӣ дастбагиребон шуда, онро мағлуб кард – ҳодисае, ки дар матбуоти маҳаллӣ ҳамчун намунаи паҳлавонии ғайривaрзишии сокинони Ванҷ инъикос ёфт.<ref name="ref182">[https://www.bomdod.com/2021/10/21/muallimi-pahlavoni-vanji-hirsro-haluk-andohtu-ba-zamin-afkand/ МУАЛЛИМИ ПАҲЛАВОНИ ВАНҶӢ ХИРСРО ҲАЛУК АНДОХТУ БА ЗАМИН АФКАНД]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> {| class="wikitable" !'''Ҷадвали 7. Натиҷаҳои барҷастаи варзишгарони мактаби Ванҷ дар сатҳи байналмилалӣ''' |- |'''Варзишгар''' |'''Намуди варзиш''' |'''Унвон ва мусобиқа''' |'''Дастовард''' |- |Сомон Маҳмадбеков |Ҷудо |Бозиҳои олимпӣ (2024, Париж, Фаронса) |Медали биринҷӣ |- |Хушқадам Хусравов |Самбо |Чемпионати ҷаҳон (2018, Бухарест, Руминия) |Медали тилло |- |Хушқадам Хусравов |Самбо |Чемпионати Осиё (2014, Тошканд, Ӯзбекистон) |Медали тилло |- |Шакармамад Мирмамадов |Гӯштингирӣ |Чемпионати ҷаҳон (2024, Душанбе, Тоҷикистон) |Медали тилло |- |Шакармамад Мирмамадов |Ҷудо |Бозиҳои осиёӣ (2018, Ҷакарта, Индонезия) |Медали биринҷӣ |- |Шакармамад Мирмамадов |Кураш |Чемпионати Осиё (2024, Теҳрон, Эрон) |Медали тилло |} === Соҳибкории иҷтимоӣ ва диаспора === Баҳор Мирзоев, зодаи деҳаи Бунайи ҷамоати Ҷовидон, дар доираи солҳои 2019–2021 аз пасандозҳои шахсии худ 140 ҳазор сомонӣ барои сохтани пули пиёдагузари замонавӣ болои дарёчаи кӯҳии Даргов (тақрибан 35 метр дарозӣ) сарф намуд, ки барои чор нафар сокинони маҳаллии баргашта аз муҳоҷират ҷойи кори муваққатӣ фароҳам овард.<ref name="ref183">[https://migration.tj/%D1%81%D0%BE%D2%B3%D0%B8%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D1%80%D3%A3-%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D2%B7%D3%A3-%D0%BF%D1%83%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%91%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%80-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%BE/ Соҳибкорӣ Ванҷӣ пули пиёдагузар месозад - Хадамоти муҳоҷирати Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Марҳум Эҳсоншо Мунавваров ва Моёншо Маҳмадбеков ҳамчун тоҷирони шинохта дар Федератсияи Русия, ҳамчун мададрасон ва пуштибони иҷтимоии диаспораи тоҷикони ноҳияи Ванҷ дар хориҷ аз кишвар эътироф шудаанд.<ref name="ref184">[https://pressa.tj/so%D2%B3ibkori-muvaffa%D2%9Bi-van%D2%B7%D3%A3-dar-rusiya-darguzasht/ Соҳибкори муваффақи ванҷӣ дар Русия даргузашт - Pressa.tj]. Санҷида шуд 26 июли 2026.</ref> Тибқи феҳристи категорияи «Зодагони ноҳияи Ванҷ»-и Википедияи тоҷикӣ, дар қатори шахсиятҳои маъруфи соҳаҳои гуногун инчунин метавон аз Мадатбек Тоҷибеков, Меҳровар Ғайратов, Муриват Бекназаров, Саломи Нуриёни Баравнӣ, Саттор Қувватов, Сафина Иронова, Толиббек Бухориев, Тоҳир Гулов, Шумқор Одинабеков, Ғайратшо Роҳатов ва Қобиламоҳ Баротова ном бурд, ки ҳар кадоме дар рушди бахшҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар саҳм доранд.<ref name="ref168" /> == Ҳукумат == Сарвари ноҳияи Ванҷ Раиси ноҳия аст, ки аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин мегардад.<ref name="ref3" /> Ниҳоди намояндагии ноҳия – Маҷлиси вакилони халқ мебошад, ки аз тарафи мардуми ноҳия ба муддати 5 сол интихоб мешавад.<ref name="ref3" /> Раисони ноҳия дар тӯли фаъолияти маъмурии он борҳо иваз шудаанд; барои мисол, 17 ноябри соли 2021 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷабори Қосим аз мансаби раиси ноҳияи Ванҷ озод карда шуда, ба ҷои ӯ Мардзода Одинашо Миршаб ба ҳайси иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳия таъин гардид.<ref name="ref185">[https://sputnik.tj/20211117/barkanori-jabbori-qosim-nazarshozoda-vanj-roshtqala-1043601608.html Раисони Ванҷу Роштқалъа барканор шуданд: раҳбарони нав киянд?] // Sputnik Тоҷикистон, 17 ноябри 2021. Санҷида шуд 23 июли 2026.</ref> == Эзоҳ == {{Reflist|30em}} == Манобеъ == # Андреев М. С. Выработка железа в долине Ванча (верховья Аму-Дарьи). – Ташкент, 1926. # Арандаренко Г. А. Дарваз и Каратегин // Военный сборник. – 1883. – № 11–12. # Бубнова М. А. Горно-Бадахшанская автономная область. Западный Памир (памятники каменного века – XX в.). – Душанбе, 2008. – (Археологическая карта Таджикистана). # Бурхан-уд-Дин-хан Кушкеки. Путеводитель по Каттагану и Бадахшану. – Ташкент, 1926. # Гамильтон А. Афганистан / пер. С. П. Голубинова. – СПб., 1908. # Гулшанӣ. Таърихи ҳумоюн. – Душанбе, 2006. # Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине XIX в. Ч. 1-2. – Душанбе, 1962-1963. # Кисляков Н. А. Калым и приданое у таджиков // Сборник статей по истории и филологии народов Средней Азии, посвящённый 80-летию со дня рождения А. А. Семенова. – Сталинабад, 1953. # Крыленко Н. В., Щербаков Д. И., Марков К. К. Пять лет по Памиру (Итоги памирских экспедиций 1928, 1929, 1931, 1932, 1933 гг.). – Москва–Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1935. # Камалиддинов Ш. С. Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX – начала XIII вв. – Ташкент, 1996. # Кузнецов А. Дарвоз (Рекогносцировка Ген. Шт. Капитана Кузнецова въ 1892 г.). – Новый Маргелан: Типография Ферганского областного правления, 1893. # Лашкарбеков Б. Б. Старованджский язык (vanǰivor) // Основы иранского языкознания: Среднеиранские и новоиранские языки / под ред. В. А. Ефимова. – М.: Восточная литература, 2008. – С. 61-109. # Масов Р. М. К истории Ванчской долины // Мероси ниёгон. – Душанбе, 1999. – № 4. – С. 20-30. # Мушкетов Д. И. Рохаръ (Кала-и-Ванчъ). – Петроградъ: Типографія М. М. Стасюлевича, 1916. – (Отдѣльный оттискъ изъ тома LII (1916 г.) Извѣстій Императорскаго Русскаго Географическаго Общества № 876). # Пирумшоев Ҳ. Ванҷ. – М., 2004. # Пирумшоев Ҳ., Зафаров А. Ванҷи ману ганҷи ман (очерки таърихӣ). – Душанбе, 2013. # Постников А. В. Схватка на «Крыше Мира»: политики, разведчики и географы в борьбе за Памир в XIX веке. – М.: Памятники исторической мысли, 2001. – ISBN 5-88451-100-0. # Розенфельд А. З. Ванджские говоры таджикского языка / ЛГУ им. А. А. Жданова. – Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1964. – 151 с. # Семёнов А. А. Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза. – М.: Товарищество скоропечатни А. А. Левенсона, 1903. # Снесарев А. Е. Восточная Бухара (военно-географический очерк) // Сборник географических, топографических и статистических материалов по Азии. Вып. LXXIX. – СПб.: Военная типография, 1906. # Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. – Душанбе: СИЭМТ, 2013. # Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 3. – Душанбе, 2014. # Эдельман Д. И. Язгулямский язык. – М.: Наука, 1966. # Эдельман Д. И. Географические названия Памира // Страны и народы Востока. Вып. XVI: Памир / под ред. Д. А. Ольдерогге. – М.: Наука (ГРВЛ), 1975. – С. 41-62. # Языки мира: Иранские языки. III. Восточноиранские языки. – М.: Индрик, 2000. # Юхновский И. Нѣсколько словъ объ условіяхъ жизни въ горахъ Дарваза и въ долинѣ рѣки Ванча // Туркестанские Ведомости. – 1894. – № 65. – С. 64–65. # Moseley Chr. (ed.) Atlas of the World's Languages in Danger. – 3rd ed. – Paris: UNESCO Publishing, 2010. # Paul D., Abbess E., Müller K., Tiessen C., Tiessen G. Language Access and Tajik Language Proficiency among the Yazghulami of Tajikistan. – SIL International, 2010. == Пайвандҳо == * [https://www.vanjiman.com/ Сомонаи vanjiman.com] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220521114511/http://www.vanjiman.com/ |date=2022-05-21 }} * [https://vanj.info/ Торнамои Ванҷ (vanj.info)] * [http://badakhshon.tj/?page_id=11224 Саҳифаи ноҳияи Ванҷ дар сомонаи расмии ВМКБ] * [[c:Category:Vanj_District|Парвандаҳо дар Викианбор (Vanj District)]] {{тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} {{Тақсимоти маъмурии ВМКБ}} {{Ноҳияи_Ванҷ}} [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Ванҷ]] hu9c8vurtcw8i8e8t56qf1thm2ir8nh 0 10200 1483745 1483067 2026-08-18T19:32:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483745 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2005}} {{Оғози сол|2005}} == Рӯйдодҳо == === [[Феврал]]=== * '''[[27 феврал]]''' – интихоботи вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Интихобот барои 63 курсии Маҷлиси намояндагон баргузор шуда, даври дуюми интихобот [[13 март|13 марти]] соли 2005 баргузор гардид. Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо ([[САҲА]]) тавассути Дафтари институтҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсон (СДИҲИ) ҷараёни интихоботро мушоҳида намуд. Мувофиқи арзёбии ниҳоии СДИҲИ, дар раванди интихобот як қатор камбудиҳо ва номутобиқатӣ бо ӯҳдадориҳои САҲА оид ба интихоботи демократӣ ба қайд гирифта шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/eoms/parliamentary_2005 |title=Parliamentary Elections, 27 February and 13 March 2005 |author=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2005 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/41878 |title=Tajikistan, Parliamentary Elections, First Round, 27 February 2005: Preliminary Statement |author=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2005-02-28 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/39204 |title=Tajikistan, Parliamentary Elections, 27 February 2005: Needs Assessment Mission Report |author=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2005-01-04 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Март]]=== * '''[[22 март]]''' – татбиқи '''Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт», солҳои 2005–2015''', оғоз гардид. Даҳсолаи мазкур тибқи қатъномаи A/RES/58/217 эълон шуда, оғози расмии он ба [[22 март|22 марти]] [[соли 2005]] — [[Рӯзи ҷаҳонии об]] рост омад. Ин даҳсола бо ташаббуси [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] эълон шуда, барои ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба масъалаҳои захираҳои об, дастрасӣ ба оби ошомиданӣ, санитария ва идоракунии устувори захираҳои об равона гардид.<ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/509594 |title=International Decade for Action, “Water for Life”, 2005–2015 |author=United Nations General Assembly |website=United Nations Digital Library |publisher=United Nations |date=2004-02-09 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/603225 |title=Water for Life Decade, 2005–2015 |author=United Nations Department of Public Information |website=United Nations Digital Library |publisher=United Nations |date=2005 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/pga/69/300315_statement-hl-water-for-life/ |title=Statement at the High-Level Interactive Dialogue on International Decade for Action, “Water for Life”, 2005–2015 |author=United Nations General Assembly |website=United Nations |publisher=United Nations |date=2015-03-30 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Апрел]]=== * '''[[21 апрел]]''' – сохтмони [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1]] расман оғоз гардид. Сохтмони ин иншооти бузурги энергетикӣ дар доираи ҳамкории Тоҷикистону Федератсияи Русия амалӣ гардида, яке аз лоиҳаҳои муҳими стратегии соҳаи энергетикаи кишвар ба ҳисоб мерафт. Баъдан [[НБО Сангтӯда-1]] ба яке аз манбаъҳои асосии истеҳсоли неруи барқ дар Тоҷикистон табдил ёфт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/07/amit-hovar-muarrifi-inshoot-oi-azimi-to-ikiston-az-r-zi-ba-istifoda-suporidani-nerugo-i-bar-i-obii-sangt-da-1-raso-10-sol-sipar-gardid/ |title=АМИТ «Ховар» — муаррифии иншоотҳои азими Тоҷикистон. Аз рӯзи ба истифода супоридани Неругоҳи барқи обии «Сангтӯда—1» расо 10 сол сипарӣ гардид |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2019-07 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-va-rushdi-so-ai-energetika/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ва рушди соҳаи энергетика |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2016-05 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/Search/DocumentView?DocumentId=26620 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 феврали соли 2005, №64 «Дар бораи таъсиси Ҷамъияти саҳомии кушодаи “Нерӯгоҳи обии барқии Сангтӯда-1”» |website=ADLIA — Маркази миллии қонунгузорӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005-02-11 |language=tg |access-date=2026-08-08}}</ref> === [[Июл]]=== * '''[[13 июл]]''' — марҳилаи асосии интиқоли масъулияти ҳифзи сарҳади давлатии Тоҷикистону Афғонистон аз сохторҳои сарҳадии Русия ба сохторҳои миллии Тоҷикистон анҷом ёфт. Дар маросиме, ки дар дидбонгоҳи сарҳадии Панҷ баргузор гардид, назорати қитъаи ғарбии сарҳад ба ҷониби Тоҷикистон супорида шуд. Ин раванд оғози марҳилаи нави таҳкими иқтидори миллии ҳифзи сарҳади давлатӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/a/1143438.html |title=Newsline — July 14, 2005: Ceremony marks final handover of border security from Russian to Tajik control |author=Radio Free Europe/Radio Liberty |website=RFE/RL |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2005-07-14 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Август]]=== * '''[[22 август]]''' — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои таъсис ва фаъолияти муассисаи давлатии «[[Телевизиони Сафина]]» дар шаҳри Душанбе ба танзим дароварда шуданд. Баъд аз таъсиси муассиса, 3 сентябри соли 2005 пахши барномаҳои телевизиони «Сафина» оғоз гардид. Шабакаи мазкур ба яке аз телевизионҳои умумимиллии Тоҷикистон табдил ёфта, асосан ба пахши барномаҳои фарҳангӣ, маърифатӣ ва фароғатӣ машғул гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/safina-15-sola-shud-peshvoi-millat-o-ozi-faoliyati-shabakai-navi-televizioniro-mar-ilai-navii-rushdi-far-ang-unvon-karda-budand/ |title=«Сафина» 15-сола шуд. Пешвои миллат оғози фаъолияти шабакаи нави телевизиониро марҳилаи нави рушди фарҳанг унвон карда буданд |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2020-09-02 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/11/21-noyabr-r-zi-umumi-a-onii-televizion-imr-z-barnoma-oi-shabaka-oi-televizioni-to-ikistonro-million-o-nafar-dar-mamlakat-va-berun-az-on-tamosho-mekunand/ |title=21 ноябр — Рӯзи умумиҷаҳонии телевизион |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2018-11-21 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Сентябр]]=== * '''[[ 3 сентябр]]''' — пахши барномаҳои «[[Телевизиони Сафина]]» дар шаҳри [[Душанбе]] оғоз гардид. Шабакаи мазкур ба яке аз телевизионҳои умумимиллии Тоҷикистон табдил ёфта, асосан ба пахши барномаҳои фарҳангӣ, маърифатӣ ва фароғатӣ машғул гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/safina-15-sola-shud-peshvoi-millat-o-ozi-faoliyati-shabakai-navi-televizioniro-mar-ilai-navii-rushdi-far-ang-unvon-karda-budand/ |title=«Сафина» 15-сола шуд. Пешвои миллат оғози фаъолияти шабакаи нави телевизиониро марҳилаи нави рушди фарҳанг унвон карда буданд |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2020-09-02 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/11/21-noyabr-r-zi-umumi-a-onii-televizion-imr-z-barnoma-oi-shabaka-oi-televizioni-to-ikistonro-million-o-nafar-dar-mamlakat-va-berun-az-on-tamosho-mekunand/ |title=21 ноябр — Рӯзи умумиҷаҳонии телевизион |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2018-11-21 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Октябр]]=== * '''[[20 октябр]]''' — [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] таъсис ёфт. Таъсиси ҳизби мазкур ба ташаккули минбаъдаи низоми бисёрҳизбӣ ва намояндагии неруҳои сиёсие, ки масъалаҳои рушди иқтисодӣ ва ислоҳоти иқтисодиро муҳим арзёбӣ мекарданд, мусоидат намуд. [[АМИТ «Ховар»]] таъсиси Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистонро ба моҳи октябри соли 2005 мансуб медонад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/dar-dushanbe-an-umani-vii-izbi-islo-oti-i-tisodii-to-ikiston-barguzor-gardid/ |title=Дар Душанбе Анҷумани VII Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон баргузор гардид |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2019-12 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2023/06/amshed-obidzoda-va-dati-to-ikon-samarai-za-matu-talosh-oi-sul-ofarii-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ast/ |title=Ҷамшед Обидзода: «Ваҳдати тоҷикон самараи заҳмату талошҳои сулҳофарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст» |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2023-06-17 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> == [[Ноябр]]и соли [[2005]] == * [[1 ноябр]] — дар шаҳри [[Хоруғ]] маросими кушодашавӣ ва ба истифода додани агрегатҳои навбатии Неругоҳи барқи обии «Помир–1» баргузор гардид. Ба истифода додани иқтидорҳои нави неругоҳ дар беҳтар намудани таъминоти барқи шаҳри Хоруғ ва [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/domestic_trips/10714 |title=Ба истифода додани агрегатҳои навбатии НБО-и «Помир-1» |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005-11-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2006/01/emomal-ra-mon-va-soli-far-angi-olamgir/ |title=Эмомалӣ Раҳмон ва соли фарҳанги оламгир |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2006-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> * [[2 ноябр]] — дар доираи сафари кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] маросими кушодашавӣ ва ба истифода додани қитъаи '''роҳи автомобилгарди Шкев–Зиғар''' баргузор гардид. Ҳамзамон, корҳои сохтмонии '''роҳи Кӯлоб–Қалъаи Хумб''' идома доштанд. Рушди ин роҳҳо барои беҳтар намудани робитаҳои нақлиётӣ бо Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва рушди долонҳои минтақавии нақлиётӣ аҳамияти стратегӣ дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/domestic_trips/10714 |title=Ба истифода додани агрегатҳои навбатии НБО-и «Помир-1» |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005-11-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2006/01/emomal-ra-mon-va-soli-far-angi-olamgir/ |title=Эмомалӣ Раҳмон ва соли фарҳанги оламгир |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2006-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> * '''[[15 ноябр]]''' — [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] таъсис ёфт. Таъсиси ҳизби мазкур яке аз рӯйдодҳои муҳими рушди низоми бисёрҳизбии Тоҷикистон ба шумор мерафт. Ҳизби нав масъалаҳои рушди кишоварзӣ, манфиатҳои деҳқонон ва такмили сиёсати аграриро ба самти асосии фаъолияти худ табдил дод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2023/06/amshed-obidzoda-va-dati-to-ikon-samarai-za-matu-talosh-oi-sul-ofarii-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ast/ |title=Ҷамшед Обидзода: «Ваҳдати тоҷикон самараи заҳмату талошҳои сулҳофарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст» |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2023-06-17 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> == Соли [[2005]] == * '''[[Соли 2005]]''' — робитаҳои мунтазами нақлиётӣ дар самтҳои минтақаҳои ҷанубӣ ва [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] тадриҷан беҳтар гардиданд. Дар ин давра сохтмон ва навсозии қитъаҳои муҳими роҳи байналмилалии Кӯлоб–Қалъаи Хумб–Қулма–Қароқурум, [[Роҳи автомобилгарди Шкев -Зиғар]] ва дигар масирҳои нақлиётӣ идома ёфт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/yekonomika/ |title=Иқтисодӣ |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/19625 |title=Сафарҳои дохилӣ — рушди инфрасохтор ва энергетика |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> * '''[[Соли 2005]]''' — сохтмони роҳи автомобилгарди '''Душанбе–Ҷиргатол–Саритош''', то сарҳади [[Ҷумҳурии Қирғизистон]], идома ёфт. Ин лоиҳа дар рушди долонҳои минтақавии нақлиётӣ ва баланд бардоштани иқтидори транзитии Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ дошт. * '''[[Соли 2005]]''' — дар соҳаи саноат ва энергетика навсозии иқтидорҳои истеҳсолӣ ва татбиқи як қатор лоиҳаҳои сармоягузорӣ идома ёфт. Аз ҷумла, сохтмони [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1]] ва дигар иншооти энергетикӣ ба самти афзалиятноки сиёсати иқтисодии давлат табдил ёфт.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/198 |title=Суханронӣ оид ба муносибатҳои Тоҷикистону Федератсияи Русия |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2005}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2005]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 84iwkrsgy8ma2qvj5hnf2at84luxomn 0 16551 1483725 1478928 2026-08-18T18:54:12Z Zosya95 54344 1483725 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Тед Кеннадӣ | номи аслӣ = {{lang-en|Ted Kennedy}} | тасвир = Ted Kennedy, official photo portrait crop.jpg | тавсифи тасвир = Портрети расмӣ, солҳои 1990 | jr/sr = United States Senator | state = [[Massachusetts]] | аввалдавр = 7 ноябри 1962 | охирдавр = 25 августи 2009 | пешгузашта = [[Benjamin A. Smith II]] | ҷонишин = [[Paul G. Kirk]] | office1 = Chair of the [[United States Senate Committee on Health, Education, Labor and Pensions|Senate Health Committee]] | аввалдавр2 = January 3, 2007 | охирдавр2 = August 25, 2009<br />On leave: June 9 – August 25, 2009* | predecessor2 = [[Mike Enzi]] | successor2 = [[Chris Dodd]] (acting) | term_start3 = June 6, 2001 | term_end3 = January 3, 2003 | predecessor3 = [[Jim Jeffords]] | successor3 = [[Judd Gregg]] | term_start4 = January 3, 2001 | term_end4 = January 20, 2001 | predecessor4 = Jim Jeffords | successor4 = Jim Jeffords | term_start5 = January 3, 1987 | term_end5 = January 3, 1995 | predecessor5 = [[Orrin Hatch]] | successor5 = [[Nancy Kassebaum]] | order6 = Chair of the [[United States Senate Committee on the Judiciary|Senate Judiciary Committee]] | term_start6 = January 3, 1979 | term_end6 = January 3, 1981 | predecessor6 = [[James Eastland]] | successor6 = [[Strom Thurmond]] | order7 = [[Party leaders of the United States Senate|Senate Majority Whip]] | leader7 = [[Mike Mansfield]] | term_start7 = January 3, 1969 | term_end7 = January 3, 1971 | predecessor7 = [[Russell B. Long]] | successor7 = [[Robert Byrd]] | ном ҳангоми таваллуд = {{lang-en|Edward Moore Kennedy}} | таваллуд = {{birth date|1932|2|22}} | зодгоҳ = [[Бостон]], Массачусетс, ИМА | death_date = {{death date and age|2009|8|25|1932|2|22}} | death_place = {{nowrap|[[Hyannis Port, Massachusetts]],}} U.S. | мадфан = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | ҳизб = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | ҳамсар = {{Рӯйхат | * {{Хонадорӣ|[[Joan Bennett Kennedy|Joan Bennett]]|1958|1982|end=divorced}} * {{Хонадорӣ|[[Victoria Reggie Kennedy|Victoria Reggie]]|1992}}}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * [[Кара Кеннедӣ]] * [[Edward M. Kennedy Jr.|Edward Jr.]] * [[Patrick J. Kennedy|Patrick II]]}} | падар = [[Joseph P. Kennedy Sr.]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд]] | хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] | таҳсилот = {{Рӯйхат | * [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) * [[University of Virginia]] ([[Bachelor of Laws|LLB]])}} | соядаст = Ted Kennedy Signature 2.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Kennedy092303.ogg|title=Ted Kennedy's voice|type=speech|description=Kennedy speaking about [[Iraq War|Iraq]] and the economic growth plan to assist all Americans<br/>Recorded 2003}} | website = {{Official website|tedkennedy.org}} | branch = [[United States Army]] | serviceyears = 1951–1953 | rank = [[Private first class|Private First Class]] | unit = [[Supreme Headquarters Allied Powers Europe]] | footnotes = {{asterisk}} Dodd served as acting chair during Kennedy's medical leave. }} '''Эдвард Мор Кеннедӣ''' ({{lang-en|Edward Moore Kennedy}} — [[сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс|Массачусетс]] аз [[Соли 1962|1962]] то 2009. Узви [[ҳизби демократии ИМА]]. Бародари хурдии президенти ИМА [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]]. == Маълумот == Академияи Милтон, Донишгоҳи Ҳарвар (BA, 1956), Мактаби Байналхалқии ҳуқуқ дар Ҳог ([[Ҳоланд|Нидерланд]]) (1958), донишгоҳи иёлати Вирҷиниа (LLB, 1959). == Хидмати ҳарбӣ == * 1951—1953. Солҳои 1952—1953 дар [[Фаронса]] хидмат кардааст. == Сиёсат == Соли 1958 году руководил избирательной компанией Ҷжон Ф. Кеннедӣ в Сенат [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] от Ҳизби Демократи, участник президенти избирательной компании Ҷжон Кеннедӣ в 1960 г., помощник окружного прокурора в шт. [[Массачусетс]] (графство [[Саффолк]] в 1961—1962 гг.). В 1969—1971 гг. помощник лидера демократической партии в Сенате ИМА. == Мақоми сиёсӣ == Пешвои боли либералии ҳизби демократӣ. Мутахассиси шинохта дар соҳаи тиб (инчунин дар соҳаи ҳифзи занон ва кӯдакон, пажӯҳиши саратон ва ғайраҳо), мушкили гурезаҳо, контроли силоҳи ҳастаӣ, тарафдори манъи фурӯши озодонаи силоҳ ва ғайраҳо<br> Маҳз сенатор Э. М. Кеннедӣ барномаи «Ташаббуси ҳифзи стратегӣ» (ТҲС) раисиҷумҳур Рейганро «Ҷангҳои ситораҳо» ном гузошта буд. == Муаллиф ва ё таъсиргузори қабули қавонин == * қонун дар бораи хуқуқ ба иттилоот * қонун дар бораи интихобот * Тагӣири [[Қонуни асосии давлат|конститутсия]] дар бораи интихоботи 18-солаҳо * қонун дар бораи хубтар ҳифзкунии кӯдакон * ва дигар Ба ақидаи сенатори консервативӣ — шаҳрванд Орина Хэтча: «Бародарони ӯ одамони бузург буданд, аммн онҳо на тавонистанд ӯро аз ношаи қонунрасон азгардонанд». (Time. — 1991. — April 29. — p. 28.) == Ҷоизаҳо == Дар [[соли 1967]] дар байни 10 одамони ҷавони ИМА номида шудааст. (US Jr CofC) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Демократҳои ИМА]] [[Гурӯҳ:Сенаторони ИМА]] [[Гурӯҳ:Хатмкардаҳи Ҳарвард]] [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] r5o1nt0yhn3pmo2qbxmutylj9ld5qwr 0 17737 1483853 1393121 2026-08-19T02:09:15Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483853 wikitext text/x-wiki [[Акс:Elixir M2U51264DS8HC3G-5T 20060320.jpg|thumb|Хотираи оперативӣ]] '''Хотираи оперативӣ''' яке аз қисмҳои хотираи [[компутар]] мебошад, ки дар он муваққатан [[иттилоот]] ва амрҳо нигоҳ дошта мешаванд. Ҳангоми хомуш кардани [[компутар]] ҳамаи иттилоот ва амрҳо дар ин гуна хотира нест мешавад. Хотираи флешдор барои протсессор барои кор бо барномаҳо ва бозиҳо истифода мешавад, ки суръати кори компютерро беҳтар мекунад ва инчунин маълумотҳои нусхабардориро сарфа мекунад. == Адабиёт == * Скотт Мюллер. Глава 6. Оперативная память // Модернизация и ремонт ПК = Upgrading and Repairing PCs. — 17-е изд. — М.: Вильямс, 2007. — С. 499—572. — ISBN 0-7897-3404-4. * Под. ред. чл.-корр. АН УССР Б. Н. Малиновского. Глава 2.3 БИС ЗУ для построения внутренней памяти // Справочник по персональным ЭВМ. — К.: Тэхника, 1990. — С. 384. — ISBN 5-335-00168-2. == Пайвандҳо == * ДМИТРИЙ БЕСЕДИН, [http://www.ixbt.com/mainboard/ram-faq-2006.shtml Современная оперативная память (RAM FAQ 1.01)], ixbt, 12 МАЯ 2006 * [https://www.ixbt.com/mainboard/memfaq1.html FAQ по чипам памяти], [https://www.ixbt.com/mainboard/memfaq2.html FAQ по модулям памяти], [https://www.ixbt.com/mainboard/memfaq3.html FAQ по подсистеме памяти] 1998, ixbt * [https://www.intuit.ru/studies/courses/104/104/lecture/3051 Введение в цифровую схемотехнику, МИФИ, 2006. Лекция 12: Оперативная память] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181015114607/https://www.intuit.ru/studies/courses/104/104/lecture/3051 |date=2018-10-15 }} {{Compu-stub}} == Боз нигаред == * [[Хотираи берунии компютер]] * [[Хотираи дастраси аҳёнӣ]] {{Қисмҳоикомпютер}} r1m6282geb59dg0tni9s6fpwkofa241 0 20635 1483693 1376996 2026-08-18T12:59:55Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Кинофестивали байналмилалӣ */ илова 1483693 wikitext text/x-wiki Синамои тоҷик фаъолияти худро [[11 сентябр]]и соли [[1929]] оғоз намудааст. Синамои (Кинои) тоҷик дар тӯли мавҷудияташ симои мардуми тоҷикро дар вазъиятҳои гуногуни таърихӣ ва иҷтимоӣ инъикос карда, ҳамчун намунаи фарҳанги миллӣ дар ташаккулу таҳкими тафаккури миллат бо паймудани марҳилаҳои гуногун саҳми арзанда гузоштаасту имрӯз низ ҳамин рисолатро бар дӯш дорад. Синамои тоҷик тӯли ин солҳо ҳамчун яке аз падидаҳои фарҳанги миллӣ вазифаи муқаддаси худро то андозае иҷро карда, ҳамчун оинаи миллат мардуми моро ба ҷаҳониён муаррифӣ намуд. ==Саҳифаҳо аз таърихи Синамои тоҷик== === [[11 сентябр]]и соли [[1929]] === {{аввали иқтибос}}Санҷиш хуб гузашту акнун мардум, тибқи анъанаҳои нави Ҳокимияти Шӯравӣ, омадани аввалин қатораи мусофиркаши Тирмиз-Душанберо, ки пойтахти тоҷиконро бо шабакаи роҳи оҳани умумииттифоқ мепайваст, нигарон буданд. Дар вокзали тозабунёди [[Душанбе]] миёни ҳозирин, ки аксарият намояндагони ҳукумат буданду бояд маҷлиси тантанавӣ доир менамуданд, се ҷавони аврупоӣ, ки дар сар кулоҳи базеби чармин доштанд, ба кадом як кори барои аксарияти ҳозирин номаълум машғул буданд. Онҳо рӯйи саҳнаи вокзал чобукона гоҳ ин сӯву гоҳ он сӯ ҳаракат карда, сепояи калонеро дар ҷое муқаррар менамуданд, рӯи он кадом дастгоҳеро ниҳода, гӯшаки онро тоб медоданд. Баъд ҳамин корро боз дар гӯшаи дигар анҷом медоданд. Баногоҳ таваҷҷуҳи ҳамаро поезди аз гардиш намудоршуда ба худ кашид, ки ҳуштак кашида меомад. Ҳаяҷону хурсандӣ ва тааҷҷубу ҳайрат ҳадду канор надошт, чунки ба ин куҳан диёри дурдасте, ки ҳатто роҳи ҳамвораш хеле кам буд, бори аввал “аспи оҳанин” ё, ба истилоҳи дигари мардуми содалавҳ, “шайтон-ароба” меомад.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Аз ҳозирини сари роҳи оҳан касе ба амали ҳайратовари се ҷавон дигар эътиборе намедод. Он сегона низ ба ваҷд омада гӯшаки қуттиашонро гӯё беист тоб медоданду тоб медоданд. Паровоз фашшосзанон дуду буғ бароварда дар назди майдончаи вокзал қарор гирифт... Баъди чанд рӯз мардум ба Душанбе омадани поезд ва чеҳраҳои худу шиносонашонро дар пардаи кино дида, фаҳмиданд, ки ин се ҷавони аврупоӣ чикора будаанд. Ҳаваскорони кино Н. Гизулин, В. Кузин, А. Шевич, ки бо аппарати фартути киногирии «Кинамо», омадани поезди аввалро ба навор мебардоштанд, минбаъд дар таърихи Тоҷикистон ҳамчун асосгузорони кинои тоҷик сабт шуданд. Василий Василевич Кузин дар ёддоштҳояш менависад, ки {{аввали иқтибос}}«15 октябри соли 1929 – рӯзи кушодашавии Анҷумани сеюми фавқулоддаи Шӯроҳои Ҷумҳурии Мухтори Тоҷикистон, ки дар рафти он оид ба таъсиси Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати СССР декларатсия қабул шуд, ба вакилон киножурнали нахустини “Тоҷикистони Cоветӣ” намоиш дода шуд. Он иборат аз ду сужет буд: “Рӯзи байналмилалии ҷавонон” ва “Омадани қатораи нахустин ба Душанбе”. «Пас аз хотимаи қисми кории анҷуман дар саҳна пардаи сафед кашиданд. Миёни тақрибан 800 нафар ҳозирин, ки дар курсиҳо нишаставу дар роҳравҳо истода буданд, толорро хомӯшӣ фаро гирифт. Садои ба кор даромадани дастгоҳи намоиши филм баланд шуду ҳозирин рӯи парда воқеаҳои ба қарибӣ дар пойтахт рухдодаро диданд. Чархи филм дароз набуд – ҳамагӣ 300 метр. Вале ҳамон бегоҳ кадрҳоро даҳҳо бор гаштаву баргашта тамошо мекарданд ва ҳар дафъа бо садоҳои хушҳолона ва кафкӯбиҳои пурмавҷ истиқбол мегирифтанд».{{охири иқтибос|сарчашма=}} Тасодуфи рамзнок аст, ки кинои ҷаҳонӣ ва кинои тоҷик таърихи худро аз омадани поезд шурӯъ намудаанд. Поезд дар таърихи фарҳанги баъдиинқилобии тоҷикон рамзи ба кишвари қафомондаи эшон босуръат омадани тамаддуни пешқадами башарро дошт. ==Ибтидо== [[Акс:Rus Stamp-Yarmatov.gif|thumb|Rus Stamp-[[Комил Ёрматов]]]] [[Акс:София Туйбоева.png|thumb|София Туйбоева]] [[18 май]]и соли [[1930]] трести истеҳсоли филми “Тоҷиккино” ё, ба истилоҳи дигар, киностудияи миллӣ таъсис ёфт. Трест ҳанӯз таҷҳизот ва технологияи зарурӣ надошт. Ташаббускорони он ихтироъкорӣ мекарданд, дастгоҳҳои кӯҳнаи суратгириро ба дастгоҳҳои кино табдил медоданд. Филмсозон гоҳ пиёда, гоҳ бо хару шутуру асп ва гоҳе, агар омад кунад, бо мошинҳои тасодуфӣ ба мавзеъҳои филмбардорӣ мерафтанд ва филмҳо сохта, таърихи сарнавишти нави мардуми моро дар навор сабт мекарданд. Худи ҳамон солҳо баробари таҳияи шумораи зиёди филмҳои мустанади тарғиботӣ ҳар замон филмҳои бадеӣ низ эҷод мешуданд. Вале филмҳои он давра сиёҳу сафед ва беовоз буданд. Оре, он вақт технологияи филмбардорӣ хеле соддаву заиф буд. Дар радифи филмҳои аввалини бадеии беовози ҳамондавра метавон филмҳои «Ҳуқуқи бошараф» ё «Дур аз сарҳад» (соли 1932), «Вақте ки амирон мемиранд» (соли 1932), «Худои зинда»-ро (соли 1935) номбар кард. Оғози таърихи кинои тоҷик бо фаъолияти [[Комил Ёрматов]] сахт алоқаманд аст. Ёрматов нахустин кинорежиссёри миллист. «Ҳуқуқи бошараф» (соли 1932) аввалин филми таҳиякардаи Ёрматов дар «Тоҷиккино» мебошад.[[«Муҳоҷир» (филм)|Филми «Муҳоҷир»]] (соли 1934, коргардон [[Комил Ёрматов]]), барҷастатарин филми бадеии беовози [[тоҷик]] маҳсуб мешавад. Дар филми «Муҳоҷир» нақши асосиро, ки Комил ном дорад, худи [[Комил Ёрматов]] ва завҷаи қаҳрамон - нақши асосии занонаро - аввалин ҳунарпешаи кинои тоҷик [[София Тӯйбоева]] бозӣ кардаанд. Аз ин хотир таъсиси воқеии кинои касбии тоҷикро бояд аз он давра ва аз он омил ба ҳисоб гирифт, ки маҳз кинематографистони миллӣ – [[Комил Ёрматов]] (таҳиягар, филмноманавис, актер), [[София Тӯйбоева]] (актриса) [[Фирӯз Баҳор]] (таҳиягари филмҳои мустанад ва бастакор), Р. Қурбонов, Р. Пирмуҳаммадов, Д. Саидов (актерон), Қ.Олимӣ (асосгузори дубляжи тоҷик), М.Раҳимӣ (филмноманавис) ва дигарон рӯйи саҳнаи кино омаданд ва бо масъулияти том рӯзгори миллаташонро дар пардаи кино муаррифӣ карданд. Зимнан ин ҳаргиз чунин маъно надорад, ки саҳми бебаҳои кинематографистони рус ва халқҳои дигар дар таъсиси кинои тоҷик инкор шавад. Ин афрод дар тавлиди кинематографияи миллӣ саҳми бузург гузоштаанд. Аммо табиист, ки бунёдгари фарҳанги миллӣ ғолибан намояндагони худи ҳамон миллат шуда метавонистанд. Маҳз ҳамин масъала боис шуд, ки баъди киностудия ва Тоҷикистонро тарк кардани коргардон К. Ёрматов (соли 1940) истеҳсоли филмҳои ҳунарӣ дар Тоҷикистон муваққатан қатъ гардид. Тобистони соли 1941 ҷанг бо Германияи фашистӣ шурӯъ шуд. Бештари киностудияҳои шӯравиро аз Маскав ба Осиёи Марказӣ кӯчониданд. Маҳз дар ҳамон солҳо ҳамкории студияи «Союздетфилм» (ҳозира киностудияи ба номи Максим Горкий) ва «[[Тоҷикфилм]]» оғоз шуд. Маҳз дар ҳамин давра кадрҳои маҳаллӣ аз ҳамкасбони ботаҷрибаи «Союздетфилм» сабақ меомӯхтанд ва малакаи худро дар филмбардорӣ сайқал медоданд. Дар натиҷаи ин ҳамкорӣ ва таҷрибаомӯзиҳо филмҳои ҷолиби ҳунарии «Писари Тоҷикистон» (соли 1942) ва «Киноконсерти тоҷикӣ» (соли истеҳсолаш номаълум) ба вуҷуд омаданд. Дар ҳар ду филм бидуни ҳадафҳои ташвиқотӣ кӯшиши тараннуми хислатҳои ҳамидаи миллӣ мушоҳида мешавад.<ref>Энциклопедия кино Таджикистана.Краткая история кино Таджикистана - Душанбе, 2012, с.6-38 с.</ref> == Эҳё ва рушд== Аз нимаи дуюми солҳои 50, марҳалаи дигари рушди кинои тоҷик оғоз меёбад. Дар марҳилаи солҳои 50 – 70 таҳиягар [[Кимёгаров Бенсион Ариевич|Борис Кимёгаров]] яке аз пешсафони кинематографияи тоҷик шинохта шуд. Ӯ дилбохтаи тоҷикон ва фарҳанги онон буд. Хушбахтона, дар кинои тоҷик маҳз ба ҳамин шахсият таърих ва саодати эҷодӣ имконияти бештаре додааст, ки ба мавзӯҳои муҳими ҳуввияти мардуми тоҷик камар бандад. Дар хотираи таърихии халқ эҳё кардани симои Рӯдакии бузург - филми «Қисмати шоир» (барандаи ҷоизаи аввал дар Кинофестивали байналмилалии Қоҳира, соли 1959), тавоноии маънавии шеър ва ҳикмати Абулқосим Фирдавсӣ - филмҳои «Коваи Оҳангар» (соли 1961), «Достони Рустам» (соли 1970), «Рустам ва Суҳроб» (соли 1971), «Достони Сиёвуш» (соли 1976); ба экран овардани классикаи муосири тоҷик - «Дохунда» (соли 1956), «Ҳасани аробакаш» (соли 1965), «Одам пӯсташро иваз мекунад» (солҳои 1977 -1978) аз ҷумлаи комёбиҳои беназири кинои тоҷик дар офаридани филмҳои бадеӣ ба шумор мераванд. Сохтани филмҳои «Тоҷикистон» (соли 1945) бо ҳамкории Л. Степанова (соҳиби медали биринҷӣ ва Грамотаи Фахрии Кинофестивали байналмилалии Венетсия, соли 1946), «Дар кӯҳҳои Помир» (соли 1946), «Водии миллионерҳо» (соли 1974), «Қувваи бузург» (соли 1948), «Дар Помир» (соли 1952), «Водии Вахш» (соли 1954), «Сарзамини ҷавонӣ» (соли 1950), «Тоҷикистони Советӣ» (нахустин филми ранга, соли 1951; Мукофоти давлатии СССР, соли 1952), «Иди халқи тоҷик» (соли 1955), «Одамони кишвари офтобрӯя» (соли 1957), «Ассалом, Тоҷикистон» (соли 1960), «Чаҳор суруд дар васфи Тоҷикистон» (соли 1964), «Садриддин Айнӣ» (соли 1949), «Сарояндаи Ватан» (соли 1968), «Садриддин Айнӣ» (соли 1978), ки воқеан кинои тоҷикро соҳиби аввалин ҷоизаҳои байналмилалӣ гардонда буданд (хусусан филмҳо дар бораи нависандаи бузург Садриддин Айнӣ, ки ба шарофати онҳо ӯ барои наслҳои оянда зинда мондааст) ба соҳаи дигари фаъолияти кинои тоҷик – ба офаридани филмҳои мустанад бунёд гузошт ва он тадриҷан инкишоф ёфт. Бо ин ҳама Кимёгаров асолати ахлоқи ҳамидаи тоҷикон – меросбарони бойтарин фарҳанги маънавии мардуми эронинажодро баланд бардошт ва моро ба фарогирии навоварона, оммавӣ ва умумихалқии арзишҳо ва сарчашмаҳои маънавии гузаштаамон раҳнамун сохт.<ref name="ReferenceA">Энциклопедия кино Таджикистана. Краткая история кино Таджикистана - Душанбе, 2012, с.6-38</ref> [[Кимёгаров Бенсион Ариевич|Борис Кимёгаров]] нахустин коргардоне буд, ки бо чунин қадрдонӣ ва эҳтиром ба мероси бойи халқҳои эронӣ рӯй овард ва аввалин шуда ин меросро дар марҳилаи нави таърихӣ ба шакли ҳунари нав – кино дубора ба арзишҳои тамаддуни ҷаҳонӣ табдил дод. Дар паҳлӯи Кимёгаров таҳиягарони шинохта ба мисли [[Давлат Худоназаров]], [[Валерий Аҳадов]], [[Тоҳир Собиров]], [[Марат Орифов]], [[Анвар Тӯраев]], [[Марворид Қосимова]], [[Абдусалом Раҳимов]], [[Сӯҳбат Ҳомидов]], [[Муқаддас Маҳмудов]], [[Майрам Юсуфова]], [[Марворид Қосимова]] ва чанде дигарон фаъолият намуда, филмҳои хотирмон таҳия кардаанд. Хусусан филмҳои * Р. Перельштейн - [[Ман бо духтаре вохурдам (филм)|«Ман бо духтаре вохурдам»]] (ба заб. русӣ «Я встретил девушку»1957), * [[Тоҳир Собиров]] — “Писар бояд зан гирад” (соли 1959), “Марги судхӯр” (соли 1966), силсилаи “Афсонаҳои Шаҳрзод” (солҳои 1966, 1984, 1987), “Зане аз роҳи дур” (соли 1978), “Вохӯрӣ дар дараи “марг” (соли 1980); * [[Абдусалом Раҳимов]] — “Зумрад” (соли 1962), “Ситора дар тирашаб” (соли 1972); * [[Анвар Тӯраев]] — “Духтари сеюм” (соли 1970), “Ишқи нахустини Насриддин” (соли 1977), “Дарди ишқ” (соли 1989); * [[Марворид Қосимова]] — “Тобистони соли 43” (соли 1968), “Ҷӯра Саркор” (соли 1970), «Имрӯз ва ҳама рӯз” (соли 1979); * [[Сӯҳбат Ҳомидов]] — “Ривояти зиндони Павиак” (соли 1970); * [[Марат Орифов]] — “Муҳосира” (соли 1977), “Қалби ман дар кӯҳсор” (соли 1966); * [[Муқаддас Маҳмудов]] — “Қиссаҳои кӯтоҳ дар бораи бачаҳое, ки...” (соли 1962), “Рояли сафед” (соли 1969); * [[Давлат Худоназаров]] — “Субҳи нахустини ҷавонӣ” (соли 1979), “Марди роҳ” (соли 1982); * [[Валерий Аҳадов]] — “Дарвеши ланг” (соли 1986), “Асрори оила” (соли 1983); * [[Елизавета Кимёгарова]] — “Қиссаҳои Муки кӯчак” (соли 1983) ба саҳифаи таърихи кинои тоҷик ҳамчун филмҳои беҳтарини давраи шӯравӣ ворид шудаанд. Дар ин радиф гуфтан лозим аст, ки Евгений Мотиле, ки дар ҷаҳон бо филми “Офтоби дурахшони биёбон” машҳур аст, фаъолияти касбии худро дар “Тоҷикфилм” шурӯъ кардааст. Филме, ки ӯ таҳти унвони “Бачаҳои Помир” (соли 1963) ба навор гирифтааст, бо худ давраи нави гуяндагиро ҳам дар самти “забони филм” ва ҳам дар маҷмӯъ эстетикаи кинои тоҷик оғоз намуд.<ref name="ReferenceA"/> ==Солҳои 80 ва аввали 90 == Охири солҳои 80 ва аввали 90-уми асри бист дар кинои тоҷик табаддулоти миқдориву сифатӣ ба вуҷуд омад. Ҳам дар филми мустанад ва ҳам дар филмҳои ҳунарӣ ҷустуҷӯйи сабку усул ва мавзӯъҳои ҷолибу воқеӣ мушоҳида мешавад, дар ҳоле, ки кулли кинои ондавраи шӯравиро рӯҳияи ташвиқот пахш карда буд. Ин рӯҳияи нави воқеъбинию воқеънигориро насли нави коргардонон - [[Майрам Юсуфова]], Пӯлод Аҳмадов, Сафар Ҳақдодов, [[Гулбаҳор Мирзоева]], Толиб Ҳомидов, [[Сайф Раҳимзоди Афардӣ]], [[Бахтиёр Худойназаров]], Ҷамшед Усмонов, Сафарбеки Солеҳ ва амсоли инҳо дар филмҳояшон татбиқ карданд. Аз филмҳои баландпояи он давр метавон филмҳои “Айёми алафҳои зард” (соли 1991), “Мусофир” (соли 1989), “Братан” (ё “Бародар”, соли 1991), “Ситораҳои сари танур” (соли 1991), филмҳои кӯтоҳметараи ҳунарии “Панҷара” (соли 1989), “Чоҳ” (соли 1991), “Хоби бедорӣ” (соли 1990)-ро ном гирифт, ки дар онҳо назари амиқ ба зиндагӣ ва олами ботинии қаҳрамонҳо дида мешавад. Яке аз хусусиятҳои умдаи ин филмҳо дар истифода ва кашфи забони ҷадиди кинематографӣ ва эстетикаи нав таҷассум ёфтааст.<ref>Энциклопедия кино Таджикистана.Краткая история кино Таджикистана - Душанбе, 2012, с.6-38</ref> == Солҳои Истиқлолият== Баъди пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ ва истиқлоли комил ба даст овардани Тоҷикистон (соли 1991) кинематографияи миллӣ ба бӯҳрони сахти иқтисодӣ ва молиявӣ дучор шуд. Бар замми ин, дар кишвари тоҷикон ҷанги шаҳрвандӣ шурӯъ гардид. Қисми зиёди кормандони кино маҷбур шуданд, ки барои татбиқи лоиҳаҳои эҷодии хеш ватанро тарк карда, дар кишварҳои хориҷӣ сармоя ва сарпараст биҷӯянд.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/26424049.html|title= Анвар Тӯраев тарки Тоҷикистон кард|author=|website=www.ozodi.org |date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-08}}</ref> Аз ҳамин сабаб, яке аз хусусиятҳои асосии давраи аввали истиқлол дар кинематографияи тоҷик ин аст, ки кинои миллӣ ба ду тариқа арзи вуҷуд кард – яке дар дохил ва дигар дар хориҷи кишвар. Филмҳои баландмақоми кинематографистони тоҷик дар хориҷи кишвар “Қош ба қош” (соли 1993) ва “Падари маҳтобӣ”-и Бахтиёр Худойназаров (соли 1999), “Парвози занбӯр” (соли 1998, дар ҳамкории Мин Бионг Хан) ва “Фариштаи китфи рост”-и Ҷамшед Усмонов (соли 2002) маҳсуб мешаванд. Дар дохили кишвар бо сабаби бӯҳрони молиявию технологӣ бештар филмҳои рақамиву видеоӣ ба навор гирифта шуд. Ташаббускори ин бахши нави кинематография каналҳои телевизионии кишвар гардиданд. Аз ҳамин боис филмҳои бисёрсериягии телевизионӣ шуҳрати бештар пайдо намуданд. Аммо филмҳои рақамие, ки дар чорчӯбаи эстетикаи кинои ҳунарӣ таҳия шуданд, низ ба вуҷуд омаданд. Дар байни шумораи зиёди ин қабил филмҳо, ки бештар эстетикаи Болливудро пайгирӣ кардаанд, филмҳои тозабунёд ба мисли “Ва ман равам ба сӯи сарнавишт” (коргардон М.Орифов, аввалин филми касбии видеоии тоҷик, соли таҳияаш 1998), “Муҷассамаи ишқ” (У.Мирзоширинов, соли 2003), “Овора” (Г. Муҳаббатова, Д. Раҳматов, соли 2006), “Тақвими интизорӣ” (С. Солеҳ, соли 2005), филмҳои кӯтоҳметраи “Хушбахтӣ” (соли 2006), “Синамои муҳаррик” (соли 2007) - ро метавон ёдовар шуд, ки ба тарзи нави истеҳсолӣ (тибқи кинематографияи продюсерӣ) ва эстетикаи ҷолиб баррасӣ шуданд. Маҳз дар ҳамин давра дар харитаи кинематографияи миллӣ студияҳои мухталиф аз қабили “Синамо”, “Киносервис”, студияҳои телевизионӣ ба вуҷуд омаданд. == Кинофестивали байналмилалӣ == Дар пойтахти Тоҷикистон ҳар ду сол кинофестивали байналмилалии “Дидор” баргузор мегардад. Кинематографистони тоҷик дар кинофестивалҳои байналмилалии кишварҳои мухталиф иштирок карда, соҳиби ҷоизаҳо мегарданд. Кинои тоҷик ҳамчун яке аз падидаҳои фарҳанги миллӣ вазифаи муқаддаси худро дар назди мардуми хеш ба андозае иҷро кардааст. Вай ҳамчун оинаи миллат аз ғаму шодии мардум бохабар буд ва миллатро ба худи ӯ ва ба мардуми ҷаҳон муаррифӣ кардааст. Ҳамин ҳадафҳо имрӯз ҳам пеши назари ояндабини кино қарор доранд. Аз соли 2012 директори киностудия "[[Тоҷикфилм]]" коргардони варзида [[Носир Саидов]] аст.<ref>{{Cite web|url=http://www.avesta.tj/sociaty/12271-tadzhikfilm-vozglavil-izvestnyy-rezhisser-nosir-saidov.html|title=«Таджикфильм» возглавил известный режиссер Носир Саидов|author=|website=www.avesta.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416230032/http://www.avesta.tj/sociaty/12271-tadzhikfilm-vozglavil-izvestnyy-rezhisser-nosir-saidov.html|archivedate=2015-04-16}}</ref> Филми [[Муаллим (филм)|"Муаллим"]] ([[соли 2014]]) дар таҳияи [[коргардон]] [[Носир Саидов]] ба зумраи дастовардҳои киностудияи "[[Тоҷикфилм]]" дохил мешавад. Яке аз дастовардҳои замони соҳибистиқлолӣ- ин филми «Қиёми рӯз»-и Носир Саидов мебошад. Филми ҳирфаии “Қиёми рӯз” аз ҷониби [[Носир Саидов]] дар кинопленкаи 35 мм ба навор гирифта шуд (соли 2009) ва дар замони истиқлол бо касбияти воло ва дар сатҳи байналмилалӣ ба навор гирифта шудааст. Ин филм дар 17 кишвари дунё ба намоиш гузошта шуда, барандаи 12 ҷоизаи байналмилалӣ шудааст. Аз ҷумла, филми «Қиёми рӯз» дар кинофестивали ҷаҳонӣ дар шаҳри Кералаи Ҳиндустон, ҷашнвораи кинои «Кеш» дар Ҷумҳурии Исломии Эрон ва дар ҷашнвораҳои байналмилалӣ дар Россия, Япония, Ҳиндустон, Италия ва Голландия ширкат карда, ҷоизаҳо ба даст овардааст. Дар ҷашнвораи кинои «Кеш» дар Ҷумҳурии Исломии Эрон «Қиёми рӯз» дар миёни 266 филм ҷоизаи «Самандари тилоӣ» -ро соҳиб шуд. Ин ҷоиза ба ин филм барои беҳтарин кори коргардонӣ дода шудааст. Филми дигари Носир Саидов «Оинаи беҷило» соли 2013 ба навор бардошта шуд, ки он низ дорои касбияти баланд аст. Филми «Муаллим»-и ин коргардон соли 2014 бо ҷалби ҳунармандон аз хориҷи кишвар ба саҳна омад. Баъди чандин солҳо тамошобини тоҷик шоҳиди ба саҳна баргаштани ҳунарманди маъруф Марат Орипов шуд. Аз нигоҳи мавзӯъ кинои тоҷик хусусияти ахлоқиву тарбиявӣ дошта, бинандагонро ба дарки хубиву бадӣ ва фарқи аслии сиёҳу сафед раҳнамун месозад. Ҷанбаи дигаре, ки хусусияти баланди таъсиррасонӣ дорад, ин санъати зебои филмофарии коргардонҳо мебошад. Бояд гуфт, ки яке аз филмҳои машҳури тоҷик -«Коса»-и Суғдсинамо дар Фестивали IX филмҳои афғонӣ чанде қабл дар шаҳри Стокголми Шветсия дар байни филмҳои хориҷӣ сазовори ҷоизаи «Беҳтарин филми кӯтоҳмуддат» гардид. Дар ҷашнвораи мазкур аз Тоҷикистон ду филм- «Коса» ва «Духтари Сайҳун», ки бо коргардонии Муҳиддини Музаффар таҳия гардидаанд, дар радифи 30 филми дигар аз Эрон, Афғонистон ва дигар кишварҳои дунё иштирок карданд. Бояд зикр намуд, ки мавзӯи филмҳои фестивал- мушкилоти кӯдакону наврасон, муҳоҷират ва ҷангу сулҳ, масоили гуногуни иҷтимоӣ ва фарҳангӣ буд. Филми «Коса» доир ба масъалаҳои мубрами рӯз, аз ҷумла масъулияти падару модар дар тарбияи фарзанд ба навор гирифта шудааст. Филми мазкур соли гузашта дар кинофестивалҳо дар шаҳри Қазони Федератсияи Россия ва Лондони Британияи Кабир низ иштирок карда, санъати кинои тоҷикро муаррифӣ карда буд. [[22 октябр]] [[соли 2018]] — Дар ҷамъбасти Кинофестивали 8-уми байналмилалии «Дидор», ки ҳар ду сол кинофестивали байналмилалии “Дидор” дар шаҳри [[Душанбе]] баргузор мегардад, Шоҳҷоиза ба филми «Боғи анорӣ»-и коргардони Озарбойҷон Илгар Наҷаф дода шуд; ҷоизаи беҳтарин филми кӯтоҳметраж ба филми «Киноман»-и коргардони қирғиз Аскар Нурахонулу расид. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/10/22/ |title=22/10/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == Рӯзи кинои тоҷик == Дар даврони истиқлоли ҷумҳурӣ ҳамасола дар Тоҷикистон [[16 октябр]] ҳамчун рӯзи кинои тоҷик таҷлил мегардад.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2017/10/16-oktyabr-r-zi-kinoi-to-ik-sanate-ki-tavassuti-on-nerui-a-lonivu-ze-nii-omearo-metavon-baland-bardosht/ |title=16 октябр-Рӯзи кинои тоҷик. Санъате, ки тавассути он неруи ақлониву зеҳнии ҷомеаро метавон баланд бардошт |accessdate=2017-10-16 |archivedate=2021-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727001327/https://khovar.tj/2017/10/16-oktyabr-r-zi-kinoi-to-ik-sanate-ki-tavassuti-on-nerui-a-lonivu-ze-nii-omearo-metavon-baland-bardosht/ }}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [https://www.youtube.com/watch?v=0Sv0wzS1QA4 Нахустин суруди тоҷикӣ дар кино.Соли 1939] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Тоҷикистон}} {{Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Синамои Тоҷикистон| ]] [[Гурӯҳ:Баррасии мақолаҳо дар бораи синамои миллӣ]] jhndideri0pl4rhn6ocma180ci5k954 1483694 1483693 2026-08-18T13:03:48Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Кинофестивали байналмилалӣ */ илова 1483694 wikitext text/x-wiki Синамои тоҷик фаъолияти худро [[11 сентябр]]и соли [[1929]] оғоз намудааст. Синамои (Кинои) тоҷик дар тӯли мавҷудияташ симои мардуми тоҷикро дар вазъиятҳои гуногуни таърихӣ ва иҷтимоӣ инъикос карда, ҳамчун намунаи фарҳанги миллӣ дар ташаккулу таҳкими тафаккури миллат бо паймудани марҳилаҳои гуногун саҳми арзанда гузоштаасту имрӯз низ ҳамин рисолатро бар дӯш дорад. Синамои тоҷик тӯли ин солҳо ҳамчун яке аз падидаҳои фарҳанги миллӣ вазифаи муқаддаси худро то андозае иҷро карда, ҳамчун оинаи миллат мардуми моро ба ҷаҳониён муаррифӣ намуд. ==Саҳифаҳо аз таърихи Синамои тоҷик== === [[11 сентябр]]и соли [[1929]] === {{аввали иқтибос}}Санҷиш хуб гузашту акнун мардум, тибқи анъанаҳои нави Ҳокимияти Шӯравӣ, омадани аввалин қатораи мусофиркаши Тирмиз-Душанберо, ки пойтахти тоҷиконро бо шабакаи роҳи оҳани умумииттифоқ мепайваст, нигарон буданд. Дар вокзали тозабунёди [[Душанбе]] миёни ҳозирин, ки аксарият намояндагони ҳукумат буданду бояд маҷлиси тантанавӣ доир менамуданд, се ҷавони аврупоӣ, ки дар сар кулоҳи базеби чармин доштанд, ба кадом як кори барои аксарияти ҳозирин номаълум машғул буданд. Онҳо рӯйи саҳнаи вокзал чобукона гоҳ ин сӯву гоҳ он сӯ ҳаракат карда, сепояи калонеро дар ҷое муқаррар менамуданд, рӯи он кадом дастгоҳеро ниҳода, гӯшаки онро тоб медоданд. Баъд ҳамин корро боз дар гӯшаи дигар анҷом медоданд. Баногоҳ таваҷҷуҳи ҳамаро поезди аз гардиш намудоршуда ба худ кашид, ки ҳуштак кашида меомад. Ҳаяҷону хурсандӣ ва тааҷҷубу ҳайрат ҳадду канор надошт, чунки ба ин куҳан диёри дурдасте, ки ҳатто роҳи ҳамвораш хеле кам буд, бори аввал “аспи оҳанин” ё, ба истилоҳи дигари мардуми содалавҳ, “шайтон-ароба” меомад.{{охири иқтибос|сарчашма=}} Аз ҳозирини сари роҳи оҳан касе ба амали ҳайратовари се ҷавон дигар эътиборе намедод. Он сегона низ ба ваҷд омада гӯшаки қуттиашонро гӯё беист тоб медоданду тоб медоданд. Паровоз фашшосзанон дуду буғ бароварда дар назди майдончаи вокзал қарор гирифт... Баъди чанд рӯз мардум ба Душанбе омадани поезд ва чеҳраҳои худу шиносонашонро дар пардаи кино дида, фаҳмиданд, ки ин се ҷавони аврупоӣ чикора будаанд. Ҳаваскорони кино Н. Гизулин, В. Кузин, А. Шевич, ки бо аппарати фартути киногирии «Кинамо», омадани поезди аввалро ба навор мебардоштанд, минбаъд дар таърихи Тоҷикистон ҳамчун асосгузорони кинои тоҷик сабт шуданд. Василий Василевич Кузин дар ёддоштҳояш менависад, ки {{аввали иқтибос}}«15 октябри соли 1929 – рӯзи кушодашавии Анҷумани сеюми фавқулоддаи Шӯроҳои Ҷумҳурии Мухтори Тоҷикистон, ки дар рафти он оид ба таъсиси Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати СССР декларатсия қабул шуд, ба вакилон киножурнали нахустини “Тоҷикистони Cоветӣ” намоиш дода шуд. Он иборат аз ду сужет буд: “Рӯзи байналмилалии ҷавонон” ва “Омадани қатораи нахустин ба Душанбе”. «Пас аз хотимаи қисми кории анҷуман дар саҳна пардаи сафед кашиданд. Миёни тақрибан 800 нафар ҳозирин, ки дар курсиҳо нишаставу дар роҳравҳо истода буданд, толорро хомӯшӣ фаро гирифт. Садои ба кор даромадани дастгоҳи намоиши филм баланд шуду ҳозирин рӯи парда воқеаҳои ба қарибӣ дар пойтахт рухдодаро диданд. Чархи филм дароз набуд – ҳамагӣ 300 метр. Вале ҳамон бегоҳ кадрҳоро даҳҳо бор гаштаву баргашта тамошо мекарданд ва ҳар дафъа бо садоҳои хушҳолона ва кафкӯбиҳои пурмавҷ истиқбол мегирифтанд».{{охири иқтибос|сарчашма=}} Тасодуфи рамзнок аст, ки кинои ҷаҳонӣ ва кинои тоҷик таърихи худро аз омадани поезд шурӯъ намудаанд. Поезд дар таърихи фарҳанги баъдиинқилобии тоҷикон рамзи ба кишвари қафомондаи эшон босуръат омадани тамаддуни пешқадами башарро дошт. ==Ибтидо== [[Акс:Rus Stamp-Yarmatov.gif|thumb|Rus Stamp-[[Комил Ёрматов]]]] [[Акс:София Туйбоева.png|thumb|София Туйбоева]] [[18 май]]и соли [[1930]] трести истеҳсоли филми “Тоҷиккино” ё, ба истилоҳи дигар, киностудияи миллӣ таъсис ёфт. Трест ҳанӯз таҷҳизот ва технологияи зарурӣ надошт. Ташаббускорони он ихтироъкорӣ мекарданд, дастгоҳҳои кӯҳнаи суратгириро ба дастгоҳҳои кино табдил медоданд. Филмсозон гоҳ пиёда, гоҳ бо хару шутуру асп ва гоҳе, агар омад кунад, бо мошинҳои тасодуфӣ ба мавзеъҳои филмбардорӣ мерафтанд ва филмҳо сохта, таърихи сарнавишти нави мардуми моро дар навор сабт мекарданд. Худи ҳамон солҳо баробари таҳияи шумораи зиёди филмҳои мустанади тарғиботӣ ҳар замон филмҳои бадеӣ низ эҷод мешуданд. Вале филмҳои он давра сиёҳу сафед ва беовоз буданд. Оре, он вақт технологияи филмбардорӣ хеле соддаву заиф буд. Дар радифи филмҳои аввалини бадеии беовози ҳамондавра метавон филмҳои «Ҳуқуқи бошараф» ё «Дур аз сарҳад» (соли 1932), «Вақте ки амирон мемиранд» (соли 1932), «Худои зинда»-ро (соли 1935) номбар кард. Оғози таърихи кинои тоҷик бо фаъолияти [[Комил Ёрматов]] сахт алоқаманд аст. Ёрматов нахустин кинорежиссёри миллист. «Ҳуқуқи бошараф» (соли 1932) аввалин филми таҳиякардаи Ёрматов дар «Тоҷиккино» мебошад.[[«Муҳоҷир» (филм)|Филми «Муҳоҷир»]] (соли 1934, коргардон [[Комил Ёрматов]]), барҷастатарин филми бадеии беовози [[тоҷик]] маҳсуб мешавад. Дар филми «Муҳоҷир» нақши асосиро, ки Комил ном дорад, худи [[Комил Ёрматов]] ва завҷаи қаҳрамон - нақши асосии занонаро - аввалин ҳунарпешаи кинои тоҷик [[София Тӯйбоева]] бозӣ кардаанд. Аз ин хотир таъсиси воқеии кинои касбии тоҷикро бояд аз он давра ва аз он омил ба ҳисоб гирифт, ки маҳз кинематографистони миллӣ – [[Комил Ёрматов]] (таҳиягар, филмноманавис, актер), [[София Тӯйбоева]] (актриса) [[Фирӯз Баҳор]] (таҳиягари филмҳои мустанад ва бастакор), Р. Қурбонов, Р. Пирмуҳаммадов, Д. Саидов (актерон), Қ.Олимӣ (асосгузори дубляжи тоҷик), М.Раҳимӣ (филмноманавис) ва дигарон рӯйи саҳнаи кино омаданд ва бо масъулияти том рӯзгори миллаташонро дар пардаи кино муаррифӣ карданд. Зимнан ин ҳаргиз чунин маъно надорад, ки саҳми бебаҳои кинематографистони рус ва халқҳои дигар дар таъсиси кинои тоҷик инкор шавад. Ин афрод дар тавлиди кинематографияи миллӣ саҳми бузург гузоштаанд. Аммо табиист, ки бунёдгари фарҳанги миллӣ ғолибан намояндагони худи ҳамон миллат шуда метавонистанд. Маҳз ҳамин масъала боис шуд, ки баъди киностудия ва Тоҷикистонро тарк кардани коргардон К. Ёрматов (соли 1940) истеҳсоли филмҳои ҳунарӣ дар Тоҷикистон муваққатан қатъ гардид. Тобистони соли 1941 ҷанг бо Германияи фашистӣ шурӯъ шуд. Бештари киностудияҳои шӯравиро аз Маскав ба Осиёи Марказӣ кӯчониданд. Маҳз дар ҳамон солҳо ҳамкории студияи «Союздетфилм» (ҳозира киностудияи ба номи Максим Горкий) ва «[[Тоҷикфилм]]» оғоз шуд. Маҳз дар ҳамин давра кадрҳои маҳаллӣ аз ҳамкасбони ботаҷрибаи «Союздетфилм» сабақ меомӯхтанд ва малакаи худро дар филмбардорӣ сайқал медоданд. Дар натиҷаи ин ҳамкорӣ ва таҷрибаомӯзиҳо филмҳои ҷолиби ҳунарии «Писари Тоҷикистон» (соли 1942) ва «Киноконсерти тоҷикӣ» (соли истеҳсолаш номаълум) ба вуҷуд омаданд. Дар ҳар ду филм бидуни ҳадафҳои ташвиқотӣ кӯшиши тараннуми хислатҳои ҳамидаи миллӣ мушоҳида мешавад.<ref>Энциклопедия кино Таджикистана.Краткая история кино Таджикистана - Душанбе, 2012, с.6-38 с.</ref> == Эҳё ва рушд== Аз нимаи дуюми солҳои 50, марҳалаи дигари рушди кинои тоҷик оғоз меёбад. Дар марҳилаи солҳои 50 – 70 таҳиягар [[Кимёгаров Бенсион Ариевич|Борис Кимёгаров]] яке аз пешсафони кинематографияи тоҷик шинохта шуд. Ӯ дилбохтаи тоҷикон ва фарҳанги онон буд. Хушбахтона, дар кинои тоҷик маҳз ба ҳамин шахсият таърих ва саодати эҷодӣ имконияти бештаре додааст, ки ба мавзӯҳои муҳими ҳуввияти мардуми тоҷик камар бандад. Дар хотираи таърихии халқ эҳё кардани симои Рӯдакии бузург - филми «Қисмати шоир» (барандаи ҷоизаи аввал дар Кинофестивали байналмилалии Қоҳира, соли 1959), тавоноии маънавии шеър ва ҳикмати Абулқосим Фирдавсӣ - филмҳои «Коваи Оҳангар» (соли 1961), «Достони Рустам» (соли 1970), «Рустам ва Суҳроб» (соли 1971), «Достони Сиёвуш» (соли 1976); ба экран овардани классикаи муосири тоҷик - «Дохунда» (соли 1956), «Ҳасани аробакаш» (соли 1965), «Одам пӯсташро иваз мекунад» (солҳои 1977 -1978) аз ҷумлаи комёбиҳои беназири кинои тоҷик дар офаридани филмҳои бадеӣ ба шумор мераванд. Сохтани филмҳои «Тоҷикистон» (соли 1945) бо ҳамкории Л. Степанова (соҳиби медали биринҷӣ ва Грамотаи Фахрии Кинофестивали байналмилалии Венетсия, соли 1946), «Дар кӯҳҳои Помир» (соли 1946), «Водии миллионерҳо» (соли 1974), «Қувваи бузург» (соли 1948), «Дар Помир» (соли 1952), «Водии Вахш» (соли 1954), «Сарзамини ҷавонӣ» (соли 1950), «Тоҷикистони Советӣ» (нахустин филми ранга, соли 1951; Мукофоти давлатии СССР, соли 1952), «Иди халқи тоҷик» (соли 1955), «Одамони кишвари офтобрӯя» (соли 1957), «Ассалом, Тоҷикистон» (соли 1960), «Чаҳор суруд дар васфи Тоҷикистон» (соли 1964), «Садриддин Айнӣ» (соли 1949), «Сарояндаи Ватан» (соли 1968), «Садриддин Айнӣ» (соли 1978), ки воқеан кинои тоҷикро соҳиби аввалин ҷоизаҳои байналмилалӣ гардонда буданд (хусусан филмҳо дар бораи нависандаи бузург Садриддин Айнӣ, ки ба шарофати онҳо ӯ барои наслҳои оянда зинда мондааст) ба соҳаи дигари фаъолияти кинои тоҷик – ба офаридани филмҳои мустанад бунёд гузошт ва он тадриҷан инкишоф ёфт. Бо ин ҳама Кимёгаров асолати ахлоқи ҳамидаи тоҷикон – меросбарони бойтарин фарҳанги маънавии мардуми эронинажодро баланд бардошт ва моро ба фарогирии навоварона, оммавӣ ва умумихалқии арзишҳо ва сарчашмаҳои маънавии гузаштаамон раҳнамун сохт.<ref name="ReferenceA">Энциклопедия кино Таджикистана. Краткая история кино Таджикистана - Душанбе, 2012, с.6-38</ref> [[Кимёгаров Бенсион Ариевич|Борис Кимёгаров]] нахустин коргардоне буд, ки бо чунин қадрдонӣ ва эҳтиром ба мероси бойи халқҳои эронӣ рӯй овард ва аввалин шуда ин меросро дар марҳилаи нави таърихӣ ба шакли ҳунари нав – кино дубора ба арзишҳои тамаддуни ҷаҳонӣ табдил дод. Дар паҳлӯи Кимёгаров таҳиягарони шинохта ба мисли [[Давлат Худоназаров]], [[Валерий Аҳадов]], [[Тоҳир Собиров]], [[Марат Орифов]], [[Анвар Тӯраев]], [[Марворид Қосимова]], [[Абдусалом Раҳимов]], [[Сӯҳбат Ҳомидов]], [[Муқаддас Маҳмудов]], [[Майрам Юсуфова]], [[Марворид Қосимова]] ва чанде дигарон фаъолият намуда, филмҳои хотирмон таҳия кардаанд. Хусусан филмҳои * Р. Перельштейн - [[Ман бо духтаре вохурдам (филм)|«Ман бо духтаре вохурдам»]] (ба заб. русӣ «Я встретил девушку»1957), * [[Тоҳир Собиров]] — “Писар бояд зан гирад” (соли 1959), “Марги судхӯр” (соли 1966), силсилаи “Афсонаҳои Шаҳрзод” (солҳои 1966, 1984, 1987), “Зане аз роҳи дур” (соли 1978), “Вохӯрӣ дар дараи “марг” (соли 1980); * [[Абдусалом Раҳимов]] — “Зумрад” (соли 1962), “Ситора дар тирашаб” (соли 1972); * [[Анвар Тӯраев]] — “Духтари сеюм” (соли 1970), “Ишқи нахустини Насриддин” (соли 1977), “Дарди ишқ” (соли 1989); * [[Марворид Қосимова]] — “Тобистони соли 43” (соли 1968), “Ҷӯра Саркор” (соли 1970), «Имрӯз ва ҳама рӯз” (соли 1979); * [[Сӯҳбат Ҳомидов]] — “Ривояти зиндони Павиак” (соли 1970); * [[Марат Орифов]] — “Муҳосира” (соли 1977), “Қалби ман дар кӯҳсор” (соли 1966); * [[Муқаддас Маҳмудов]] — “Қиссаҳои кӯтоҳ дар бораи бачаҳое, ки...” (соли 1962), “Рояли сафед” (соли 1969); * [[Давлат Худоназаров]] — “Субҳи нахустини ҷавонӣ” (соли 1979), “Марди роҳ” (соли 1982); * [[Валерий Аҳадов]] — “Дарвеши ланг” (соли 1986), “Асрори оила” (соли 1983); * [[Елизавета Кимёгарова]] — “Қиссаҳои Муки кӯчак” (соли 1983) ба саҳифаи таърихи кинои тоҷик ҳамчун филмҳои беҳтарини давраи шӯравӣ ворид шудаанд. Дар ин радиф гуфтан лозим аст, ки Евгений Мотиле, ки дар ҷаҳон бо филми “Офтоби дурахшони биёбон” машҳур аст, фаъолияти касбии худро дар “Тоҷикфилм” шурӯъ кардааст. Филме, ки ӯ таҳти унвони “Бачаҳои Помир” (соли 1963) ба навор гирифтааст, бо худ давраи нави гуяндагиро ҳам дар самти “забони филм” ва ҳам дар маҷмӯъ эстетикаи кинои тоҷик оғоз намуд.<ref name="ReferenceA"/> ==Солҳои 80 ва аввали 90 == Охири солҳои 80 ва аввали 90-уми асри бист дар кинои тоҷик табаддулоти миқдориву сифатӣ ба вуҷуд омад. Ҳам дар филми мустанад ва ҳам дар филмҳои ҳунарӣ ҷустуҷӯйи сабку усул ва мавзӯъҳои ҷолибу воқеӣ мушоҳида мешавад, дар ҳоле, ки кулли кинои ондавраи шӯравиро рӯҳияи ташвиқот пахш карда буд. Ин рӯҳияи нави воқеъбинию воқеънигориро насли нави коргардонон - [[Майрам Юсуфова]], Пӯлод Аҳмадов, Сафар Ҳақдодов, [[Гулбаҳор Мирзоева]], Толиб Ҳомидов, [[Сайф Раҳимзоди Афардӣ]], [[Бахтиёр Худойназаров]], Ҷамшед Усмонов, Сафарбеки Солеҳ ва амсоли инҳо дар филмҳояшон татбиқ карданд. Аз филмҳои баландпояи он давр метавон филмҳои “Айёми алафҳои зард” (соли 1991), “Мусофир” (соли 1989), “Братан” (ё “Бародар”, соли 1991), “Ситораҳои сари танур” (соли 1991), филмҳои кӯтоҳметараи ҳунарии “Панҷара” (соли 1989), “Чоҳ” (соли 1991), “Хоби бедорӣ” (соли 1990)-ро ном гирифт, ки дар онҳо назари амиқ ба зиндагӣ ва олами ботинии қаҳрамонҳо дида мешавад. Яке аз хусусиятҳои умдаи ин филмҳо дар истифода ва кашфи забони ҷадиди кинематографӣ ва эстетикаи нав таҷассум ёфтааст.<ref>Энциклопедия кино Таджикистана.Краткая история кино Таджикистана - Душанбе, 2012, с.6-38</ref> == Солҳои Истиқлолият== Баъди пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ ва истиқлоли комил ба даст овардани Тоҷикистон (соли 1991) кинематографияи миллӣ ба бӯҳрони сахти иқтисодӣ ва молиявӣ дучор шуд. Бар замми ин, дар кишвари тоҷикон ҷанги шаҳрвандӣ шурӯъ гардид. Қисми зиёди кормандони кино маҷбур шуданд, ки барои татбиқи лоиҳаҳои эҷодии хеш ватанро тарк карда, дар кишварҳои хориҷӣ сармоя ва сарпараст биҷӯянд.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/26424049.html|title= Анвар Тӯраев тарки Тоҷикистон кард|author=|website=www.ozodi.org |date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-08}}</ref> Аз ҳамин сабаб, яке аз хусусиятҳои асосии давраи аввали истиқлол дар кинематографияи тоҷик ин аст, ки кинои миллӣ ба ду тариқа арзи вуҷуд кард – яке дар дохил ва дигар дар хориҷи кишвар. Филмҳои баландмақоми кинематографистони тоҷик дар хориҷи кишвар “Қош ба қош” (соли 1993) ва “Падари маҳтобӣ”-и Бахтиёр Худойназаров (соли 1999), “Парвози занбӯр” (соли 1998, дар ҳамкории Мин Бионг Хан) ва “Фариштаи китфи рост”-и Ҷамшед Усмонов (соли 2002) маҳсуб мешаванд. Дар дохили кишвар бо сабаби бӯҳрони молиявию технологӣ бештар филмҳои рақамиву видеоӣ ба навор гирифта шуд. Ташаббускори ин бахши нави кинематография каналҳои телевизионии кишвар гардиданд. Аз ҳамин боис филмҳои бисёрсериягии телевизионӣ шуҳрати бештар пайдо намуданд. Аммо филмҳои рақамие, ки дар чорчӯбаи эстетикаи кинои ҳунарӣ таҳия шуданд, низ ба вуҷуд омаданд. Дар байни шумораи зиёди ин қабил филмҳо, ки бештар эстетикаи Болливудро пайгирӣ кардаанд, филмҳои тозабунёд ба мисли “Ва ман равам ба сӯи сарнавишт” (коргардон М.Орифов, аввалин филми касбии видеоии тоҷик, соли таҳияаш 1998), “Муҷассамаи ишқ” (У.Мирзоширинов, соли 2003), “Овора” (Г. Муҳаббатова, Д. Раҳматов, соли 2006), “Тақвими интизорӣ” (С. Солеҳ, соли 2005), филмҳои кӯтоҳметраи “Хушбахтӣ” (соли 2006), “Синамои муҳаррик” (соли 2007) - ро метавон ёдовар шуд, ки ба тарзи нави истеҳсолӣ (тибқи кинематографияи продюсерӣ) ва эстетикаи ҷолиб баррасӣ шуданд. Маҳз дар ҳамин давра дар харитаи кинематографияи миллӣ студияҳои мухталиф аз қабили “Синамо”, “Киносервис”, студияҳои телевизионӣ ба вуҷуд омаданд. == Кинофестивали байналмилалӣ == Дар пойтахти Тоҷикистон ҳар ду сол кинофестивали байналмилалии “Дидор” баргузор мегардад. Кинематографистони тоҷик дар кинофестивалҳои байналмилалии кишварҳои мухталиф иштирок карда, соҳиби ҷоизаҳо мегарданд. Кинои тоҷик ҳамчун яке аз падидаҳои фарҳанги миллӣ вазифаи муқаддаси худро дар назди мардуми хеш ба андозае иҷро кардааст. Вай ҳамчун оинаи миллат аз ғаму шодии мардум бохабар буд ва миллатро ба худи ӯ ва ба мардуми ҷаҳон муаррифӣ кардааст. Ҳамин ҳадафҳо имрӯз ҳам пеши назари ояндабини кино қарор доранд. Аз соли 2012 директори киностудия "[[Тоҷикфилм]]" коргардони варзида [[Носир Саидов]] аст.<ref>{{Cite web|url=http://www.avesta.tj/sociaty/12271-tadzhikfilm-vozglavil-izvestnyy-rezhisser-nosir-saidov.html|title=«Таджикфильм» возглавил известный режиссер Носир Саидов|author=|website=www.avesta.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416230032/http://www.avesta.tj/sociaty/12271-tadzhikfilm-vozglavil-izvestnyy-rezhisser-nosir-saidov.html|archivedate=2015-04-16}}</ref> Филми [[Муаллим (филм)|"Муаллим"]] ([[соли 2014]]) дар таҳияи [[коргардон]] [[Носир Саидов]] ба зумраи дастовардҳои киностудияи "[[Тоҷикфилм]]" дохил мешавад. Яке аз дастовардҳои замони соҳибистиқлолӣ- ин филми «Қиёми рӯз»-и Носир Саидов мебошад. Филми ҳирфаии “Қиёми рӯз” аз ҷониби [[Носир Саидов]] дар кинопленкаи 35 мм ба навор гирифта шуд (соли 2009) ва дар замони истиқлол бо касбияти воло ва дар сатҳи байналмилалӣ ба навор гирифта шудааст. Ин филм дар 17 кишвари дунё ба намоиш гузошта шуда, барандаи 12 ҷоизаи байналмилалӣ шудааст. Аз ҷумла, филми «Қиёми рӯз» дар кинофестивали ҷаҳонӣ дар шаҳри Кералаи Ҳиндустон, ҷашнвораи кинои «Кеш» дар Ҷумҳурии Исломии Эрон ва дар ҷашнвораҳои байналмилалӣ дар Россия, Япония, Ҳиндустон, Италия ва Голландия ширкат карда, ҷоизаҳо ба даст овардааст. Дар ҷашнвораи кинои «Кеш» дар Ҷумҳурии Исломии Эрон «Қиёми рӯз» дар миёни 266 филм ҷоизаи «Самандари тилоӣ» -ро соҳиб шуд. Ин ҷоиза ба ин филм барои беҳтарин кори коргардонӣ дода шудааст. Филми дигари Носир Саидов «Оинаи беҷило» соли 2013 ба навор бардошта шуд, ки он низ дорои касбияти баланд аст. Филми «Муаллим»-и ин коргардон соли 2014 бо ҷалби ҳунармандон аз хориҷи кишвар ба саҳна омад. Баъди чандин солҳо тамошобини тоҷик шоҳиди ба саҳна баргаштани ҳунарманди маъруф Марат Орипов шуд. Аз нигоҳи мавзӯъ кинои тоҷик хусусияти ахлоқиву тарбиявӣ дошта, бинандагонро ба дарки хубиву бадӣ ва фарқи аслии сиёҳу сафед раҳнамун месозад. Ҷанбаи дигаре, ки хусусияти баланди таъсиррасонӣ дорад, ин санъати зебои филмофарии коргардонҳо мебошад. Бояд гуфт, ки яке аз филмҳои машҳури тоҷик -«Коса»-и Суғдсинамо дар Фестивали IX филмҳои афғонӣ чанде қабл дар шаҳри Стокголми Шветсия дар байни филмҳои хориҷӣ сазовори ҷоизаи «Беҳтарин филми кӯтоҳмуддат» гардид. Дар ҷашнвораи мазкур аз Тоҷикистон ду филм- «Коса» ва «Духтари Сайҳун», ки бо коргардонии Муҳиддини Музаффар таҳия гардидаанд, дар радифи 30 филми дигар аз Эрон, Афғонистон ва дигар кишварҳои дунё иштирок карданд. Бояд зикр намуд, ки мавзӯи филмҳои фестивал- мушкилоти кӯдакону наврасон, муҳоҷират ва ҷангу сулҳ, масоили гуногуни иҷтимоӣ ва фарҳангӣ буд. Филми «Коса» доир ба масъалаҳои мубрами рӯз, аз ҷумла масъулияти падару модар дар тарбияи фарзанд ба навор гирифта шудааст. Филми мазкур соли гузашта дар кинофестивалҳо дар шаҳри Қазони Федератсияи Россия ва Лондони Британияи Кабир низ иштирок карда, санъати кинои тоҷикро муаррифӣ карда буд. [[16 октябр]] [[соли 2018]] — Дар ҷамъбасти Кинофестивали 8-уми байналмилалии «Дидор», ки ҳар ду сол кинофестивали байналмилалии “Дидор” дар шаҳри [[Душанбе]] баргузор мегардад, Шоҳҷоиза ба филми «Боғи анорӣ»-и коргардони Озарбойҷон Илгар Наҷаф дода шуд; ҷоизаи беҳтарин филми кӯтоҳметраж ба филми «Киноман»-и коргардони қирғиз Аскар Нурахонулу расид. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/10/22/ |title=22/10/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == Рӯзи кинои тоҷик == Дар даврони истиқлоли ҷумҳурӣ ҳамасола дар Тоҷикистон [[16 октябр]] ҳамчун рӯзи кинои тоҷик таҷлил мегардад.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2017/10/16-oktyabr-r-zi-kinoi-to-ik-sanate-ki-tavassuti-on-nerui-a-lonivu-ze-nii-omearo-metavon-baland-bardosht/ |title=16 октябр-Рӯзи кинои тоҷик. Санъате, ки тавассути он неруи ақлониву зеҳнии ҷомеаро метавон баланд бардошт |accessdate=2017-10-16 |archivedate=2021-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727001327/https://khovar.tj/2017/10/16-oktyabr-r-zi-kinoi-to-ik-sanate-ki-tavassuti-on-nerui-a-lonivu-ze-nii-omearo-metavon-baland-bardosht/ }}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [https://www.youtube.com/watch?v=0Sv0wzS1QA4 Нахустин суруди тоҷикӣ дар кино.Соли 1939] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Тоҷикистон}} {{Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Синамои Тоҷикистон| ]] [[Гурӯҳ:Баррасии мақолаҳо дар бораи синамои миллӣ]] njct5oc53ae3hvutyzjsczi8j1vz18u 0 21828 1483897 1308769 2026-08-19T04:15:15Z Ahaga284 141422 /* Эзоҳ */ 1483897 wikitext text/x-wiki {{ятим}} [[Акс:'07 Massage at Novell 620.jpg|thumbnail|Массаж]] '''Массаж''' (аз {{lang-fr|Massage}}) дасткори лойяҳои ва амиқи азлонӣ ва бофтаи ҳамбанд бо истифода аз роҳҳои мухталиф, ба манзури афзоиши амалкард, кумак дар раванди дармон, коҳиши фаъолияти рефлекси [[мушак]]ҳо, манъи аз мотори нейрон таҳрикпазирӣ ва тарвиҷи оромиш ва рафоҳ аст.<ref>Аз Википедиаи Инглисӣ http://en.wikipedia.org/wiki/Massage</ref><ref>{{Cite web|url=https://rubpage.com/tantra-healing/|title=What Are the Health Benefits of Massage?|date=2022-06-08|lang=en-US|accessdate=2022-08-03}}</ref> Таърихи табобати массажӣ аз соли 3000 пеш аз милод (ё пештар) дар Ҳиндустон оғоз меёбад, ки дар он ҷо он як системаи муқаддаси табобати табиӣ ҳисобида мешуд. Массаж аз ҷониби ҳиндуҳо дар тибби "саломатии ҳаёт" истифода мешуд, як таҷрибае буд, ки барои шифо додани ҷароҳатҳо, сабук кардани дард ва пешгирӣ ва табобати бемориҳо ба наслҳо мегузаранд. [[Акс:Massage-hand-4.jpg|thumbnail|Массажи даст]] [[Акс:Massage-foot.jpg|thumbnail|Массажи пой]] == Нигаред низ == * [[Тандурустӣ]] {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} * [https://massagenguyetlau.com/ Массаж дар ноҳияи 10] [[Гурӯҳ:Массаж]] gjt0hivtiqssrtejlr8ymfvtqsytbek 1483929 1483897 2026-08-19T10:10:48Z Egilus 36326 Ботили нусхаи [[Special:Diff/1483897|1483897]] аз тарафи [[Special:Contributions/Ahaga284|Ahaga284]] ([[User talk:Ahaga284|Баҳс]]) 1483929 wikitext text/x-wiki {{ятим}} [[Акс:'07 Massage at Novell 620.jpg|thumbnail|Массаж]] '''Массаж''' (аз {{lang-fr|Massage}}) дасткори лойяҳои ва амиқи азлонӣ ва бофтаи ҳамбанд бо истифода аз роҳҳои мухталиф, ба манзури афзоиши амалкард, кумак дар раванди дармон, коҳиши фаъолияти рефлекси [[мушак]]ҳо, манъи аз мотори нейрон таҳрикпазирӣ ва тарвиҷи оромиш ва рафоҳ аст.<ref>Аз Википедиаи Инглисӣ http://en.wikipedia.org/wiki/Massage</ref><ref>{{Cite web|url=https://rubpage.com/tantra-healing/|title=What Are the Health Benefits of Massage?|date=2022-06-08|lang=en-US|accessdate=2022-08-03}}</ref> Таърихи табобати массажӣ аз соли 3000 пеш аз милод (ё пештар) дар Ҳиндустон оғоз меёбад, ки дар он ҷо он як системаи муқаддаси табобати табиӣ ҳисобида мешуд. Массаж аз ҷониби ҳиндуҳо дар тибби "саломатии ҳаёт" истифода мешуд, як таҷрибае буд, ки барои шифо додани ҷароҳатҳо, сабук кардани дард ва пешгирӣ ва табобати бемориҳо ба наслҳо мегузаранд. [[Акс:Massage-hand-4.jpg|thumbnail|Массажи даст]] [[Акс:Massage-foot.jpg|thumbnail|Массажи пой]] == Нигаред низ == * [[Тандурустӣ]] {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Массаж]] 63z8gyx4gvzg224v07ambm4fo72fw4t 0 22642 1483688 1381419 2026-08-18T12:33:00Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Таърих */ илова 1483688 wikitext text/x-wiki '''Кӯли ҷавонон''' - кӯли сунъӣ дар шаҳри [[Душанбе]] дар соҳили [[дарёи Варзоб]] (Душанбе) == Тавсиф == Кӯл дар назди «Боғи ҷавонон», соҳили рости дарёи Варзоб, шаҳри [[Душанбе]] воқеъ аст. Масоҳати майдони [[кӯл]] 18,7 га. Дарозиаш – 700 м. бараш – 300 м мебошад. Чуқурии кӯл — то 4 м. Дар фасли зимистон оби обанбор хушк карда мешавад. Дар қисмати ҷанубии он стансияи киштиронӣ сохта шудааст. == Таърих == Кӯли сунъӣ дар соҳили рости дарёи Варзоб (Душанбе) бо ташаббуси ҷавонон солҳои 1937 – 1939 бунёд шудааст. Дар байни сокинони шаҳр бо номи аввалааш «Кӯли комсомол» маълум аст.<ref>{{Cite web |url=http://www.mvds.narod.ru/city.html |title=История города |accessdate=2007-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016164704/http://www.mvds.narod.ru/city.html |archivedate=2007-10-16 }}</ref><ref>[http://www.ceroi.net/reports/dushanbe/Rus/arc.htm Состояние окружающей среды в Душанбе 2001. Архитектура]</ref>. Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» баъди навсозӣ [[28 август|28 августи]] [[соли 2018]] ба истифода дода шуд<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/08/iftito-i-bo-i-far-angiyu-faro-atii-k-li-avonon-dar-sha-ri-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» дар шаҳри Душанбе |date=28 августи 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == Кӯли ҷавонон дар аксҳо == <gallery> Молодёжное озеро в Душанбе 03.jpg Молодёжное озеро в Душанбе 14.jpg Молодёжное озеро в Душанбе 02.jpg Молодёжное озеро в Душанбе 15.jpg Молодёжное озеро. Бульвар.jpg Молодёжное озеро в Душанбе 11.jpg Молодёжное озеро в Душанбе 10.jpg Молодёжное озеро.jpg </gallery> == Пайвандҳо == <references /> * [http://wikimapia.org/1146756/ru/Комсомольское-озеро Wikimapia — Комсомольское озеро] [[Гурӯҳ:Кӯлу обанборҳои сунъӣ]] [[Гурӯҳ:Душанбе]] pg8kgidgzo85wi59szhom44qsqlt5oy 0 38669 1483689 1377589 2026-08-18T12:33:43Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии вироиши мақола 1483689 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2018}} {{Оғози сол|2018}} == Рӯйдодҳо == * соли 2018 — '''«Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» дар Тоҷикистон.'''<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/tajikistan/power/20180122/prezident-ramzi-soli-rushdi-saiyo-va-unaroi-mardum-ro-tasdi-kard |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2019-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181022025556/http://news.tj/tj/news/tajikistan/power/20180122/prezident-ramzi-soli-rushdi-saiyo-va-unaroi-mardum-ro-tasdi-kard |archivedate=2018-10-22 }}</ref> * 16 ноябри — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар вазъияти тантанавӣ агрегати якуми [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун»]]-ро ба кор дароварданд. * соли 2018 — Даҳсолаи байналмилалии '''«Об-барои Рушди Устувор»''' барои солҳои 2018—2028 шурӯъ гардид. == [[Феврал]] == * [[14 феврал]] — Дар [[ноҳияи Фирдавсӣ|ноҳияи Фирдавси]]и шаҳри [[Душанбе]] Корхонаи муштараки [[«AKIA AVESTO»]], ки бори аввал дар Тоҷикистон бандубасти [[автобус|автобусҳои]] тамғаи «AKIA»-ро ба роҳ мондааст, ба фаъолият шурӯъ намуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/02/iste-sol-va-bandubasti-avtobus-oi-tam-ai-akia-dar-um-urii-to-ikiston/ |title=Истеҳсол ва бандубасти автобусҳои тамғаи «AKIA» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=14 феврали 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[16 феврал]] — Бошгоҳи «Истиқлол»-и Душанбе бори чорум барандаи [[Ҷоми Федератсияи футболи Тоҷикистон]] шуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/02/isti-lol-bori-chorum-barandai-omi-federatsiyai-futboli-to-ikiston-shud/ |title=«Истиқлол» бори чорум барандаи Ҷоми Федератсияи футболи Тоҷикистон шуд |date=16 феврали 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Март]] == * [[22 март]] — Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028» дар шаҳри [[Ню-Йорк]] расман оғоз гардид. <ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/pga/72/event-latest/launch-of-the-international-decade-of-water-for-sustainable-development-2018-2028/ |title=Launch of the International Decade of Water for Sustainable Development 2018–2028 |date=22 марти 2018 |publisher=United Nations |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/03/ishtirok-dar-i-losiyai-72-yumi-ma-mai-umumii-sozmoni-milali-mutta-id-ba-munosibati-o-ozi-da-solai-bajnalmilalii-amal-ob-baroi-rushdi-ustuvor-sol-oi-2018-2028/ |title=Иштирок дар иҷлосияи 72-юми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ба муносибати оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028» |date=22 марти 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/849767 |title=International Decade for Action, "Water for Sustainable Development", 2018–2028 |publisher=United Nations Digital Library |language=en }}</ref> * [[24 март]] — Мақолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] таҳти унвони «Об барои рушди устувор» (Water for Sustainable Development) дар маҷаллаи «UN Chronicle» ба табъ расид. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/03/nashri-ma-olai-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-ma-allai-nigorishi-smm-ta-ti-unvoni-ob-baroi-rushdi-ustuvor-water-for-sustainable-development/ |title=Нашри мақолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Маҷаллаи «Нигориши СММ» таҳти унвони «Об барои рушди устувор» |date=24 марти 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Апрел]] == * [[6 апрел]] — Натиҷаҳои тадқиқоти Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» дар Душанбе муаррифӣ гардиданд; тибқи он рӯзномаи «Ҷумҳурият» бо 34 дарсад серхонандатарин нашрияи чопии Тоҷикистон будааст. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ |title=«ҶУМҲУРИЯТ» — НАШРИЯИ СЕРХОНАНДАТАРИНИ ТОҶИКИСТОН |date=6 апрели 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Май]] == * [[16 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Президенти Ҷумҳурии Беларус [[Александр Лукашенко]] дар шаҳри [[Ҳисор]] марҳилаи аввали корхонаи муштараки Тоҷикистону Беларус — ҶСК «Агротехсервис»-ро ба истифода доданд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/05/ba-istifoda-dodani-mar-ilai-vprpvavvali-korhonai-mushtaraki-traktorsozii-to-ikisonu-belarus-dar-sha-ri-isor/ |title=Ба истифода додани марҳилаи аввали корхонаи муштараки тракторсозии Тоҷикистону Беларус дар шаҳри Ҳисор |date=16 майи 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[28 август]] — Дар шаҳри [[Душанбе]] Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» баъди навсозӣ ба истифода дода шуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/08/iftito-i-bo-i-far-angiyu-faro-atii-k-li-avonon-dar-sha-ri-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» дар шаҳри Душанбе |date=28 августи 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2018}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2018]] 2ydb2sv142llv2qctsf20c11sfztzzn 1483696 1483689 2026-08-18T13:09:05Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии вироиши мақола 1483696 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2018}} {{Оғози сол|2018}} == Рӯйдодҳо == * соли 2018 — '''«Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» дар Тоҷикистон.'''<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/tajikistan/power/20180122/prezident-ramzi-soli-rushdi-saiyo-va-unaroi-mardum-ro-tasdi-kard |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2019-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181022025556/http://news.tj/tj/news/tajikistan/power/20180122/prezident-ramzi-soli-rushdi-saiyo-va-unaroi-mardum-ro-tasdi-kard |archivedate=2018-10-22 }}</ref> * 16 ноябри — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар вазъияти тантанавӣ агрегати якуми [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун|Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун»]]-ро ба кор дароварданд. * соли 2018 — Даҳсолаи байналмилалии '''«Об-барои Рушди Устувор»''' барои солҳои 2018—2028 шурӯъ гардид. == [[Феврал]] == * [[14 феврал]] — Дар [[ноҳияи Фирдавсӣ|ноҳияи Фирдавси]]и шаҳри [[Душанбе]] Корхонаи муштараки [[«AKIA AVESTO»]], ки бори аввал дар Тоҷикистон бандубасти [[автобус|автобусҳои]] тамғаи «AKIA»-ро ба роҳ мондааст, ба фаъолият шурӯъ намуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/02/iste-sol-va-bandubasti-avtobus-oi-tam-ai-akia-dar-um-urii-to-ikiston/ |title=Истеҳсол ва бандубасти автобусҳои тамғаи «AKIA» дар Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=14 феврали 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[16 феврал]] — Бошгоҳи «Истиқлол»-и Душанбе бори чорум барандаи [[Ҷоми Федератсияи футболи Тоҷикистон]] шуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/02/isti-lol-bori-chorum-barandai-omi-federatsiyai-futboli-to-ikiston-shud/ |title=«Истиқлол» бори чорум барандаи Ҷоми Федератсияи футболи Тоҷикистон шуд |date=16 феврали 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Март]] == * [[22 март]] — Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028» дар шаҳри [[Ню-Йорк]] расман оғоз гардид. <ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/pga/72/event-latest/launch-of-the-international-decade-of-water-for-sustainable-development-2018-2028/ |title=Launch of the International Decade of Water for Sustainable Development 2018–2028 |date=22 марти 2018 |publisher=United Nations |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/03/ishtirok-dar-i-losiyai-72-yumi-ma-mai-umumii-sozmoni-milali-mutta-id-ba-munosibati-o-ozi-da-solai-bajnalmilalii-amal-ob-baroi-rushdi-ustuvor-sol-oi-2018-2028/ |title=Иштирок дар иҷлосияи 72-юми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ба муносибати оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028» |date=22 марти 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/849767 |title=International Decade for Action, "Water for Sustainable Development", 2018–2028 |publisher=United Nations Digital Library |language=en }}</ref> * [[24 март]] — Мақолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] таҳти унвони «Об барои рушди устувор» (Water for Sustainable Development) дар маҷаллаи «UN Chronicle» ба табъ расид. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/03/nashri-ma-olai-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-ma-allai-nigorishi-smm-ta-ti-unvoni-ob-baroi-rushdi-ustuvor-water-for-sustainable-development/ |title=Нашри мақолаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Маҷаллаи «Нигориши СММ» таҳти унвони «Об барои рушди устувор» |date=24 марти 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Апрел]] == * [[6 апрел]] — Натиҷаҳои тадқиқоти Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» дар Душанбе муаррифӣ гардиданд; тибқи он рӯзномаи «Ҷумҳурият» бо 34 дарсад серхонандатарин нашрияи чопии Тоҷикистон будааст. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ |title=«ҶУМҲУРИЯТ» — НАШРИЯИ СЕРХОНАНДАТАРИНИ ТОҶИКИСТОН |date=6 апрели 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Май]] == * [[16 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Президенти Ҷумҳурии Беларус [[Александр Лукашенко]] дар шаҳри [[Ҳисор]] марҳилаи аввали корхонаи муштараки Тоҷикистону Беларус — ҶСК «Агротехсервис»-ро ба истифода доданд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/05/ba-istifoda-dodani-mar-ilai-vprpvavvali-korhonai-mushtaraki-traktorsozii-to-ikisonu-belarus-dar-sha-ri-isor/ |title=Ба истифода додани марҳилаи аввали корхонаи муштараки тракторсозии Тоҷикистону Беларус дар шаҳри Ҳисор |date=16 майи 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[28 август]] — Дар шаҳри [[Душанбе]] [[Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон»]] баъди навсозӣ ба истифода дода шуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/08/iftito-i-bo-i-far-angiyu-faro-atii-k-li-avonon-dar-sha-ri-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» дар шаҳри Душанбе |date=28 августи 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[5 сентябр]] — Дар маҳаллаи 82-юми шаҳри [[Душанбе]] аввалин эстакада дар Тоҷикистон ба истифода дода шуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/09/05/ |title=05/09/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[14 сентябр]] — Дар шаҳри [[Хоруғ]] бинои [[Донишгоҳи Осиёи Марказӣ]] ба истифода дода шуд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/09/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-marosimi-iftitohi-donishgo-i-osiyoi-markaz/ |title=Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар маросими ифтитоҳи Донишгоҳи Осиёи Марказӣ |date=14 сентябри 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[20 сентябр]] — Дар [[ноҳияи Шоҳмансур|ноҳияи Шоҳмансури]] шаҳри [[Душанбе]] Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ» ифтитоҳ гардид. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/09/20/ |title=20/09/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[27 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Шавкат Мирзиёев]] дар шаҳри [[Турсунзода]] марҳилаи аввали корхонаи муштараки Тоҷикистону Ӯзбекистон — [[ҶДММ «ТАЛКО-КРАНТАС»]]-ро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. <ref>{{Cite web |url=https://www.mid.tj/tg/main/view/3563/bozdidi-saroni-davlathoi-tojikistonu-uzbekiston-az-kvd-shirkati-alyuminiii-tojik-va-iftitohi-korkhonai-mushtaraki-talko-krantas |title=Боздиди сарони давлатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон аз КВД «Ширкати Алюминийи Тоҷик» ва ифтитоҳи корхонаи муштараки «ТАЛКО-КРАНТАС» |date=27 сентябри 2018 |publisher=Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg }}</ref> * [[27 сентябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва [[Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] [[Шавкат Мирзиёев]] дар [[ноҳияи Шоҳмансур|ноҳияи Шоҳмансури]] шаҳри [[Душанбе]] Боғи «Низомиддин Алишер Навоӣ»-ро ба истифода доданд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/09/iftito-i-bo-i-nizomiddin-alisher-navo-dar-sha-ri-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи Боғи «Низомиддин Алишер Навоӣ» дар шаҳри Душанбе |date=27 сентябри 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Октябр]] == * [[22 октябр]] — Дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]] корхонаи нави истеҳсоли асфалт ва регу шағал мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/10/22/ |title=22/10/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[22 октябр]] — Дар ҷамъбасти Кинофестивали 8-уми байналмилалии «Дидор» Шоҳҷоиза ба филми «Боғи анорӣ»-и коргардони Озарбойҷон Илгар Наҷаф дода шуд; ҷоизаи беҳтарин филми кӯтоҳметраж ба филми «Киноман»-и коргардони қирғиз Аскар Нурахонулу расид. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/10/22/ |title=22/10/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> * [[25 октябр]] — дар хабарҳои расонаӣ оид ба нашри феҳристи «500 мусулмони маъруфи ҷаҳон» номи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] низ зикр гардид.<ref>{{Cite web |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20181025/abib-nurmuammedov-dar-rihati-500-nafar-musalmononi-marufi-dunyo |title=Ҳабиб Нурмуҳаммедов дар рӯйхати 500 нафар мусалмонони маъруфи дунё |website=Asia-Plus |date=25 октябри 2018 |publisher=Asia-Plus |language=tg |access-date=18 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jumhuriyat.tj/print:page,1,7083-peshvoi-millat-dini-mubini-islom-dar-takimi-nizomi-omea-metavonad-nashi-sudmand-guzorad.html |title=Пешвои миллат: «Дини мубини ислом дар таҳкими низоми ҷомеа метавонад нақши судманд гузорад» |website=Ҷумҳурият |publisher=Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=18 августи 2026 }}</ref> == [[Ноябр]] == * [[16 ноябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маросими тантанавӣ агрегати якуми [[Неругоҳи барқи обии Роғун]]-ро ба кор даровард. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/11/marosimi-ba-kor-darovardani-agregati-yakumi-nerugo-i-bar-i-obii-ro-un/ |title=Маросими ба кор даровардани агрегати якуми Неругоҳи барқи обии «Роғун» |date=16 ноябри 2018 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> == [[Соли 2018]] == * [[соли 2018]] — «Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» дар Тоҷикистон. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/farmoni-prezidenti-um-urii-to-ikiston-18/ |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» эълон намудани соли 2018 |date=29 декабри 2017 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tvt.tj/farmoni-prezidenti-chumkhurii-tochikiston-dar-borai-soli-rushdi-sayyokhi-va-khunarkhoi-mardumi-elon |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» эълон намудани соли 2018 |date=29 декабри 2017 |publisher=Телевизиони Тоҷикистон |language=tg }}</ref> * [[соли 2018]] — Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028» оғоз гардид. <ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/pga/72/event-latest/launch-of-the-international-decade-of-water-for-sustainable-development-2018-2028/ |title=Launch of the International Decade of Water for Sustainable Development 2018–2028 |date=22 March 2018 |publisher=United Nations |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/849767 |title=International Decade for Action, "Water for Sustainable Development", 2018–2028 |publisher=United Nations Digital Library |language=en }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2018}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} [[Гурӯҳ:Соли 2018]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 68dkocti7ebx5qkyjvd2q5lq7v7lshh 0 38671 1483930 1377184 2026-08-19T10:48:17Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии ҷироиша мақола 1483930 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2019}} {{Оғози сол|2019}} == Рӯйдодҳо == * [[2 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Фармони №1170 '''солҳои 2019–2021-ро «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ»''' эълон намуд. Ҳадафи фармон вусъат додани рушди деҳот, сайёҳӣ ва дастгирии ҳунарҳои мардумӣ буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/farmoni-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-borai-sol-oi-rushdi-de-ot-sajyo-va-unar-oi-mardum-elon-namudani-sol-oi-2019-2021/ |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» эълон намудани солҳои 2019-2021 |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kumitaizabon.tj/tg/content/farmoni-prezidenti-chumkhurii-tochikiston |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» |website=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Январ]] == * [[23 январ]] — маҷмӯаи суханрониҳои [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] таҳти унвони '''«О современном мире и основных аспектах внешней политики Республики Таджикистан» ба забони русӣ''' дар Душанбе ба нашр расид.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/society/20190123/nashri-kitobi-emomal-ramon-doir-ba-aoni-muosir-va-siyosati-hori |title=Нашри китоби Эмомалӣ Раҳмон доир ба ҷаҳони муосир ва сиёсати хориҷӣ |website=Asia-Plus |publisher=Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс» |date=23 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/ |title=Январи соли 2019 — бойгонии АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати ҷашни [[Сада]] табрикот ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/tabrikoti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ba-munosibati-ashni-sada/ |title=Табрикоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати ҷашни Сада |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/ |title=«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст!..» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=27 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[27 январ]] — дар шаҳри [[Душанбе]], дар Боғи фарҳангию фароғатии Фирдавсӣ, ҷашни [[Сада]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/ |title=«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст!..» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=27 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[30 январ]] — тибқи Индекси дарки [[коррупсия]] барои [[соли 2018]], [[Тоҷикистон]] зинаи [[152]]-юмро ишғол намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.transparency.org/en/cpi/2018/index/geo |title=2018 Corruption Perceptions Index — Results |website=Transparency International |publisher=Transparency International |date=30 январи 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.transparency.org/en/publications/corruption-perceptions-index-2018 |title=Corruption Perceptions Index 2018 |website=Transparency International |publisher=Transparency International |date=30 январи 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Феврал]] == * [[16 феврал]] — тибқи маълумоти нашршудаи АМИТ «Ховар», [[Тоҷикистон]] аз рӯи афзоиши маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дар байни кишварҳои [[ИДМ]] пешсаф буд; афзоиши [[ММД]] 7,3 дарсадро ташкил дод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-az-r-i-afzoishi-mmd-dar-bajni-kishvar-oi-idm-peshsaf-ast/ |title=Тоҷикистон аз рӯи афзоиши ММД дар байни кишварҳои ИДМ пешсаф аст |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=16 феврали 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[19 феврал]] — қоидаҳои нави бақайдгирӣ ва фурӯши [[симкорт|симкортҳо]] ҷорӣ гардиданд; [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] [[Тоҷикистон]] на бештар аз [[2]] [[симкорт]] гирифта метавонистанд ва барои бақайдгирӣ шиносномаи намунаи нав талаб карда мешуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20190219/oidaoi-navi-furshi-simkort-bo-shinosnomai-nav-va-zeri-nazorati-kameraoi-video |title=Қоидаҳои нави фурӯши симкорт: бо шиносномаи нав ва зери назорати камераҳои видео |website=Asia-Plus |publisher=Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс» |date=19 феврали 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Март]] == * [[2 март]] — [[Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] марҳалаи асосии бақайдгирии [[довталаб|довталабонро]] барои ИМД-2019 оғоз намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/markazi-millii-test-mar-illai-asosii-ba-ajdgirii-dovtalabon-o-o-z-shud/ |title=Маркази миллии тестӣ: Марҳилаи асосии бақайдгирии довталабон оғоз шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[7 март]] — Кӯҳҳои [[Помир|Помири]] Тоҷикистон ба рӯйхати '''«100 самти беҳтарини сайёҳии ҷаҳон»''' барои соли 2019 шомил гардида, дар минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором ҷойи сеюмро гирифтанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/boz-yak-hushhabar-k-oi-pomiri-to-ikiston-ba-r-jhati-100-samti-be-tarini-sajyo-ii-a-on-shomil-gardidand/ |title=БОЗ ЯК ХУШХАБАР: Кӯҳҳои Помири Тоҷикистон ба рӯйхати 100 самти беҳтарини сайёҳии ҷаҳон шомил гардиданд! |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=7 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[8 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи Модар табрикот ироа намуд ва саҳми занонро дар рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва ҳунарҳои мардумӣ таъкид кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/prezidenti-to-ikiston-emomal-ra-mon-sa-mi-zanonu-bonuvoni-so-ibkor-dar-e-yo-namudanu-tara-dodani-unar-oi-mardum-baso-arzishmandu-nazarras-meboshad/ |title=Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон: «Саҳми занону бонувони соҳибкор дар эҳё намудану тараққӣ додани ҳунарҳои мардумӣ басо арзишманду назаррас мебошад» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=8 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[20 март]] — дар шаҳри [[Норак]] татбиқи лоиҳаи «Барқарорсозии [[Нерӯгоҳи барқи обии Норак]]» оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/o-ozi-tatbi-i-loi-ai-bar-arorsozii-nerugo-i-bar-i-obii-norak34522/ |title=Оғози татбиқи лоиҳаи «Барқарорсозии Неругоҳи барқи обии Норак» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=20 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/results/2019/04/29/rehabilitation-of-the-nurek-hydropower-plant |title=Rehabilitation of the Nurek Hydropower Plant |website=World Bank |publisher=World Bank |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Апрел]] == * [[2 апрел]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] '''«Роҳи танобӣ»''' аз [[Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ]] то [[Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар Хуҷанд|Маҷмааи шоҳ Исмоили Сомонӣ]] аз болои [[дарёи Сир]] мавриди истифода қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/04/prezidenti-to-ikiston-emomal-rah-mon-ro-i-tanob-dar-sha-ri-hugsds-andro-iftito-namudand/ |title=Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон «Роҳи танобӣ»-ро дар шаҳри Хуҷанд ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2 апрели 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/emomal-ra-mon-va-sol-oi-rushdi-de-ot-sajyo-va-unar-oi-mardum-solnomai-peshvoi-millat-2019/ |title=Эмомалӣ Раҳмон ва Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ (Солномаи Пешвои миллат — 2019) |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[8 апрел]] — дар мусобиқаи Гран-при [[Анталия]] оид ба [[дзюдо]] паҳлавони тоҷик [[Комроншоҳи Устопириён]] медали биринҷӣ ба даст овард; натиҷаи расмии мусобиқа нишон медиҳад, ки ӯ дар вазни то 90 кг ҷойи сеюмро гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://www.ijf.org/athlete/10855/results?results_rank_group=all |title=Komronshokh USTOPIRIYON — Results |website=International Judo Federation |publisher=International Judo Federation |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/29866391.html |title=Комроншоҳ дар Гран-прии ҷудо дар Анталия медал гирифт |website=Радиои Озодӣ |publisher=RFE/RL |date=7 апрели 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Май]] == * [[16 май]]–[[17 май]] — дар шаҳри [[Душанбе]] Конфронси сатҳи баланд оид ба «Ҳамкории байналмилалӣ ва минтақавӣ дар мубориза бо терроризм ва манбаъҳои маблағгузории он, аз ҷумла гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷиноятҳои муташаккил» баргузор гардид. Дар натиҷа '''«Эъломияи Душанбе»''' қабул шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/05/17/ |title=Аз рӯи натиҷаҳои конфронси сатҳи баланди мубориза бо терроризм ва манбаъҳои маблағгузории он Эъломияи Душанбе қабул гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=17 майи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/counterterrorism/ |title=United Nations Office of Counter-Terrorism |website=United Nations |publisher=United Nations |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == Июн == * [[15 июн]] — дар шаҳри [[Душанбе]] таҳти раёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳамоиши панҷуми Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё (МҲТБО) баргузор гардид. Дар он сарони давлатҳо ва ҳукуматҳо ва намояндагони кишварҳои иштирокчӣ ширкат намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/06/elomiyai-pan-umin-sammiti-mashvarati-amkor-va-tadbir-oi-bovar-dar-osiyo-nazari-umum-ba-minta-ai-amntar-va-shukufotari-m-tbo/ |title=Эъломияи панҷумин саммити Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=15 июни 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.s-cica.org/ |title=Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia |website=CICA |publisher=CICA Secretariat |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[15 июн]] — Президенти Ҷумҳурии Мардумии Чин [[Си Ҷинпин]] бо сафари давлатӣ ба [[Тоҷикистон]] омад ва миёни Тоҷикистону Чин як қатор санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/%27news/7022 |title=Баёнияи муштараки Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 июни 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/ |title=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |website=Ministry of Foreign Affairs of China |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Август]] == * [[6 август]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар [[ноҳияи Балҷувон]] роҳи мошингарди Кангурт — Балҷувон — Ховалингро мавриди истифода қарор дод.<ref>{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20190806/Rohi-moshingard-Kangurt-Baljuvon-Khovaling-kushoda-shud-1029584175.html |title=Роҳи мошингарди Кангурт — Балҷувон — Ховалинг кушода шуд |website=Sputnik Тоҷикистон |publisher=Sputnik Тоҷикистон |date=6 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-faolonu-sokinoni-no-iyai-bal-uvon/ |title=Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо фаъолону сокинони ноҳияи Балҷувон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=6 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[23 август]] — дар шаҳри [[Гулистон (шаҳр)]] оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Қайроққум» расман оғоз гардид. Дар доираи лоиҳа таҷдиди шаш агрегати нерӯгоҳ пешбинӣ шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/o-ozi-kor-oi-ta-didu-bar-arorsozii-nerugo-i-bar-i-obii-ajro-um/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Қайроққум» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=23 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/projects/42358-014/main |title=Tajikistan: Rehabilitation of Kairakkum Hydropower Plant |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[27 август]] — дар [[ноҳияи Исмоили Сомонӣ|ноҳияи Исмоили Сомонии]] шаҳри [[Душанбе]] Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма» ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-korhonai-iste-soli-ob-oi-tashnagishikan-va-ma-suloti-mashrubotii-siyoma-ro-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма»-ро дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=27 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/27/ |title=27/08/2019 — АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[31 август]] — Ансамбли фолклории «Бадахшон» дар Фестивали XII байналмилалии мусиқии «Таронаҳои Шарқ» дар шаҳри [[Самарқанд]] миёни 28 [[ансамбл]] ва гурӯҳи эҷодӣ сазовори ҷойи сеюм гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/ansambli-badahshon-dar-festivali-tarona-oi-shar-sazovori-oji-seyum-gardid/ |title=Ансамбли «Бадахшон» дар Фестивали «Таронаҳои Шарқ» сазовори ҷойи сеюм гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=31 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[9 сентябр]] — агрегати дуюми [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ба кор дароварда шуд. Маросими ба кор даровардани агрегат бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/09/marosimi-ba-kor-darovardani-agregati-duyumi-nerugo-i-bar-i-obii-ro-un/ |title=Маросими ба кор даровардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии «Роғун» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=9 сентябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/09/amomadi-tantanav-ba-iftihori-28-solagii-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-va-o-ozi-kori-agregati-duyumi-ner-go-i-bar-i-obii-ro-un/ |title=Ҷамъомади тантанавӣ ба ифтихори 28-солагии Истиқлолияти давлатӣ ва оғози кори агрегати дуюми НБО «Роғун» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=9 сентябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/09/10/world-bank-group-supports-energy-and-economic-development-in-tajikistan |title=World Bank Group Supports Energy and Economic Development in Tajikistan |website=World Bank |publisher=World Bank |date=10 сентябри 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[11 сентябр]] — дар шаҳри [[Кӯлоб]] бо гузоштани санги асос сохтмони қитъаи «Кӯлоб — Шамсиддин Шоҳин» оғози расмӣ бахшида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/09/o-ozi-navsozii-ro-i-k-lob-shamsiddin-sho-in-bo-ishtiroki-prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon/ |title=Оғози навсозии роҳи «Кӯлоб — Шамсиддин Шоҳин» бо иштироки Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=11 сентябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/projects/44421-024/main |title=Tajikistan: Dushanbe-Uzbekistan Border Road Improvement Project |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Октябр]] == * [[16 октябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи авф»'''-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод намуд. Лоиҳа ба муносибати 25-солагии қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/10/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-loi-ai-onuni-um-urii-to-ikiston-dar-borai-avf-ro-ba-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-peshni-od-namudand/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи авф»-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=16 октябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/ |title=Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=ADLIA |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[24 октябр]] — [[Бонки Ҷаҳонӣ]] дар гузориши «Doing Business 2020» хабар дод, ки [[Тоҷикистон]] бо ҷойи 106-ум аз 190 иқтисод дар қатори даҳ иқтисоди аз ҳама беҳтаршудаи ҷаҳон қарор гирифтааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/10/24/doing-business-2020-records-important-results-in-tajikistans-emergent-reform-program-to-improve-the-business-climate |title=Doing Business 2020 Records Important Results in Tajikistan’s Emergent Reform Program to Improve the Business Climate |website=World Bank |publisher=World Bank |date=24 October 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://documents.worldbank.org/curated/en/703921575350150410/pdf/Doing-Business-2020-Comparing-Business-Regulation-in-190-Economies-Economy-Profile-of-Tajikistan.pdf |title=Doing Business 2020 — Economy Profile: Tajikistan |website=World Bank |publisher=World Bank |date=2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Ноябр]] == * [[6 ноябр]] — дар Тоҷикистон 25-солагии қабули [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таҷлил гардид. Дар шаҳри Душанбе маҷлиси тантанавӣ баргузор шуда, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар он суханронӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/11/konstitutsiya-sho-sutun-va-murrifi-davlatu-millat-sanadi-ta-dirsoz-va-tajinkunandai-ro-i-peshrafti-on-ast999/ |title=Конститутсия — шоҳсутун ва муаррифи давлату миллат, санади тақдирсоз ва таъйинкунандаи роҳи пешрафти он аст |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=4 ноябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Декабр]] == * [[4 декабр]] — бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоботи даъвати нави [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ барои [[1 март|1 марти]] [[соли 2020]] таъин гардид; интихоботи аъзои [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[27 март|27 марти]] [[соли 2020]] пешбинӣ шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/intihobot-2020-dar-ravandi-barguzorii-intihoboti-parlumon-dar-to-ikiston-46-avzai-intihobot-tashkil-karda-meshavand/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Дар раванди баргузории интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон 46 ҳавзаи интихоботӣ ташкил карда мешаванд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=7 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-baroi-ar-yak-izbi-siyos-to-40-da-i-a-va-ti-efiri-rojgon-peshbin-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020: Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ барои ҳар як ҳизби сиёсӣ то 40 дақиқа вақти эфири ройгон пешбинӣ намуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=16 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҷаласаи якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Паёми навбатии худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилию хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/iroai-payomi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston/ |title=Ироаи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/emomal-ra-mon-sharti-mu-imi-ba-dast-ovardani-muvaffa-iyat-dar-muboriza-bo-terrorizm-va-ekstremizm-faoliyati-amo-angshudavu-bosamari-ma-omoti-ifzi-u-u-ast/ |title=Эмомалӣ Раҳмон: «Шарти муҳими ба даст овардани муваффақият дар мубориза бо терроризм ва экстремизм фаъолияти ҳамоҳангшудаву босамари мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аст» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 декабр]] — зимни ироаи Паём [[соли 2020]] бо мавзӯи «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» эълон гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/26/ |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 декабр]] — [[Шоири халқии Тоҷикистон]] [[Муҳаммад Ғоиб]] барандаи Ҷоизаи адабии Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ ба номи Чингиз Айтматов гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/26/ |title=Дастовардҳои соли 2019. Муҳаммад Ғоиб барандаи Ҷоизаи адабии Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ ба номи Чингиз Айтматов гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2019}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|3}} [[Гурӯҳ:Соли 2019]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] hduijuz1iuryl1w8vlin5w6d32why8b 10 75802 1483723 1463683 2026-08-18T18:53:21Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Шаблон:Marriage]] to [[Шаблон:Хонадорӣ]] 1463683 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- To do: Alternate format/s such as "Mildred Harris (1918–20; div.)" rather than "Mildred Harris (m. 1918; div. 1920)". Producing e.g. {{marriage|1234|1256}} = "(m. 1234–56)" or just "(1234–56)"...? --><span itemscope itemtype="https://en.wikipedia.org/wiki/{{BASEPAGENAME}}"><!-- -->{{#if:{{{show|}}} |{{{show|}}} <!-- (?) - I think this is to accommodate alternate formats from to do list above -->| {{#if:{{{1|}}} |{{trim|{{{1}}}}}}}&#32;<!-- (Display first parameter (usually a name)) -->{{#switch:{{{()|}}}<!-- (Add options on font size - default to small size (95%) -->|small|smaller=<span style="font-size:90%;"><!-- (Smaller size if |()=small[er]) keep for backwards compatibility -->|norm|normal=<!-- (no change to font size if normal) -->|mini|tiny=<span style="font-size:80%;"><!-- (Even smaller size if mini/tiny) -->|=<span style="font-size:95%;">}}<!-- (Default to smaller size) -->(<!-- (Start parenthesis carrying marriage data) -->{{abbr|х.|хонадор}}&nbsp;<!-- (Insert "m."/"married") [make optional if context already supplied?] -->{{#ifeq:{{{2|}}}|{{get year|{{{2|}}}}} |{{{2|}}}<!-- (If {{{2}}} is a year, display as is... -->| {{abbr|1={{get year|{{{2|}}}}} |2={{{2|{{#time:F j, Y}}}}}}}<!-- ...otherwise extract and display year -->}}<!-- and present remainder in tooltip) -->{{#if:{{{3|}}} <!-- (If {{{3}}} supplied... -->| {{#ifeq:{{{3|}}}| |<!-- ...then if {{{3}}} isn't nothing, -->| {{#ifeq:{{{end|{{{reason|}}}}}}| |– |&#59;&#32;}}<!-- add {{{end}}} (if supplied)) -->{{#switch:{{{end|{{{reason|}}}}}} | div | div. | divorced = {{abbr|div.|divorced}}&nbsp; | w | w. | wid | wid. | widowed = {{abbr|wid.|widowed}}&nbsp; | = <!--(reason marriage ended not supplied)--> | #default = {{{end|{{{reason|}}}}}}&nbsp; }} }}<!-- -->{{#ifeq:{{{end|{{{reason|}}}}}}| <!----------Adding third parameter (end date) if {{{end}}} not supplied:---------> | {{#ifexpr:(floor({{#time:Y|{{{3|}}}}}/100))-(floor({{#time:Y|{{{2|}}}}}/100))=0 | {{#ifeq:{{{3|}}}|{{get year|{{{3|}}}}} | {{padleft: {{#expr:{{#time:Y|{{{3|}}}}}-(floor({{#time:Y|{{{2|}}}}}/100))*100}} |2 |0 }} | {{abbr|1={{padleft: {{#expr: {{#time:Y|{{{3|}}}}}-(floor({{#time:Y|{{{2|}}}}}/100))*100 }} |2 |0 }} |2={{{3|}}} }} }} | {{#ifeq:{{{3|}}}|{{get year|{{{3|}}}}} |{{{3|}}} | {{abbr|1={{get year|{{{3|}}}}} |2={{{3|}}} }} }} }} <!----------Adding third parameter (end date) if {{{end}}} supplied:---------> | {{#ifeq:{{{3|}}}|{{get year|{{{3|}}}}} |{{{3|}}} | {{abbr|1={{get year|{{{3|}}}}} |2={{{3|}}} }} }} }} | }}<!-- -->)<!-- (Close parenthesis carrying marriage data) -->{{#switch:{{{()|}}} |small|smaller=</span>}} <!-- (End smaller size (if |()=small[er])) -->}}<!-- --></span><!-- --></includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 3nypy07rgkkx1dgvfdbusoj7cgwy6o2 1483728 1483723 2026-08-18T18:57:49Z Zosya95 54344 1483728 wikitext text/x-wiki <includeonly> <span itemscope itemtype="https://en.wikipedia.org/wiki/{{BASEPAGENAME}}"><!-- -->{{#if:{{{show|}}} |{{{show|}}} <!-- (?) - I think this is to accommodate alternate formats from to do list above -->| {{#if:{{{1|}}} |{{trim|{{{1}}}}}}}&#32;<!-- (Display first parameter (usually a name)) -->{{#switch:{{{()|}}}<!-- (Add options on font size - default to small size (95%) -->|small|smaller=<span style="font-size:90%;"><!-- (Smaller size if |()=small[er]) keep for backwards compatibility -->|norm|normal=<!-- (no change to font size if normal) -->|mini|tiny=<span style="font-size:80%;"><!-- (Even smaller size if mini/tiny) -->|=<span style="font-size:95%;">}}<!-- (Default to smaller size) -->(<!-- (Start parenthesis carrying marriage data) -->{{abbr|х.|хонадор}}&nbsp;<!-- (Insert "m."/"married") [make optional if context already supplied?] -->{{#ifeq:{{{2|}}}|{{get year|{{{2|}}}}} |{{{2|}}}<!-- (If {{{2}}} is a year, display as is... -->| {{abbr|1={{get year|{{{2|}}}}} |2={{{2|{{#time:F j, Y}}}}}}}<!-- ...otherwise extract and display year -->}}<!-- and present remainder in tooltip) -->{{#if:{{{3|}}} <!-- (If {{{3}}} supplied... -->| {{#ifeq:{{{3|}}}| |<!-- ...then if {{{3}}} isn't nothing, -->| {{#ifeq:{{{end|{{{reason|}}}}}}| |– |&#59;&#32;}}<!-- add {{{end}}} (if supplied)) -->{{#switch:{{{end|{{{reason|}}}}}} | div | div. | divorced = {{abbr|div.|divorced}}&nbsp; | w | w. | wid | wid. | widowed = {{abbr|wid.|widowed}}&nbsp; | = <!--(reason marriage ended not supplied)--> | #default = {{{end|{{{reason|}}}}}}&nbsp; }} }}<!-- -->{{#ifeq:{{{end|{{{reason|}}}}}}| <!----------Adding third parameter (end date) if {{{end}}} not supplied:---------> | {{#ifexpr:(floor({{#time:Y|{{{3|}}}}}/100))-(floor({{#time:Y|{{{2|}}}}}/100))=0 | {{#ifeq:{{{3|}}}|{{get year|{{{3|}}}}} | {{padleft: {{#expr:{{#time:Y|{{{3|}}}}}-(floor({{#time:Y|{{{2|}}}}}/100))*100}} |2 |0 }} | {{abbr|1={{padleft: {{#expr: {{#time:Y|{{{3|}}}}}-(floor({{#time:Y|{{{2|}}}}}/100))*100 }} |2 |0 }} |2={{{3|}}} }} }} | {{#ifeq:{{{3|}}}|{{get year|{{{3|}}}}} |{{{3|}}} | {{abbr|1={{get year|{{{3|}}}}} |2={{{3|}}} }} }} }} <!----------Adding third parameter (end date) if {{{end}}} supplied:---------> | {{#ifeq:{{{3|}}}|{{get year|{{{3|}}}}} |{{{3|}}} | {{abbr|1={{get year|{{{3|}}}}} |2={{{3|}}} }} }} }} | }}<!-- -->)<!-- (Close parenthesis carrying marriage data) -->{{#switch:{{{()|}}} |small|smaller=</span>}} <!-- (End smaller size (if |()=small[er])) -->}}<!-- --></span><!-- --></includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> i0fjprjgzm7xj9qvxfnqv4rvyrgs7sd 10 78646 1483756 792767 2026-08-18T19:50:48Z Zosya95 54344 1483756 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories go at the bottom of this page and interwikis go in Wikidata. --> {{Uses infobox person}} {{tl|Infobox model}} may be used to summarize information about a person who is a model. == Usage == The infobox may be added by pasting the template as shown below into an article. For an example, see [[Cindy Crawford]]. {{Generic template demo | name | image | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | birth_date | birth_place | death_date | death_place | death_cause | residence | nationality | other_names | ethnicity | citizenship | alma_mater | occupation | years_active | known_for | spouse | partner | children | parents | relatives | height | weight | hair_color | eye_color | measurements | dress_size | collar | suit | shoe_size | agency | module | website }} <pre style="overflow:auto;"> {{Infobox model | name = | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. --> | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|birth YYYY|birth MM|birth DD}} --> | death_place = | death_cause = | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = | citizenship = | alma_mater = | occupation = | years_active = | known_for = | spouse = <!-- {{Хонадорӣ|name|start|end}} --> | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | weight = <!-- "X kg", "X lb" or "X st Y lb" plus optional reference (conversions are automatic) --> | hair_color = | eye_color = | measurements = | dress_size = | collar = | suit = | shoe_size = | agency = | module = | website = <!-- {{URL|website}} --> }} </pre> {{clear}} == Parameters == {| class="wikitable" | width="110px" | ''name'' | model's name; usually the article's page name (i.e. the model's common name) |- | ''image'' | an image of the model, in the form: "Example.jpg" |- | ''image_size''&amp;nbsp;* | in the form "''N''px", resizes the image to a width of ''N'' pixels; default is frameless |- | ''alt''&amp;nbsp;* | [[WP:ALT|alt text]] for the image |- | ''caption''&amp;nbsp;* | caption for the image |- | ''native_name'' | The person's name in their own language, if different. |- | ''native_name_lang'' | [[ISO 639-1]] code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{tl|lang}} in {{para|native_name}} instead. |- | ''birth_name'' | model's name at birth <!--or christening?--> |- | ''birth_date'' | model's date of birth; use {{tl|birth date and age}} or {{tl|birth date}} where possible. For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. Treat such cases as if only the year is known, so use {{tl|birth year and age}} or a similar option. |- | ''birth_place'' | model's place of birth, if different |- | ''death_date'' | model's date of death; use {{tl|death date and age}} where possible |- | ''death_place'' | model's place of death |- | ''death_cause'' | |- | ''residence'' | used to denote from which country the person belongs/birthplace |- | ''nationality'' | used to denote from which country the person belongs/birthplace |- | ''other_names'' | aliases or nicknames for the model |- | ''ethnicity'' | model's ethnicity |- | ''citizenship'' | used to denote country of legal citizenship, if different from nationality. rarely needed. see usage notes for nationality above. should only be used if citizenship cannot be inferred from the birthplace. [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Avoid flag icons in infoboxes|do not use a flag template]] |- | ''alma_mater'' | [[alma mater]]. model's place of education |- | ''occupation'' | model's occupation(s) |- | ''years_active'' | years that the model was active in his/her career |- | ''known_for'' | |- | ''spouse'' | if applicable, name(s) of the model's spouse(s); use {{tl|marriage}} where possible |- | ''partner'' | if applicable, name(s) of the model's unmarried [[life partner]]s (of any gender or sexual preference); use the format Name (1950–present) for current partner and Name (1970–1999) for former partner(s). |- | ''children'' | |- | ''parents'' | |- | ''relatives'' | notable persons related to the model |- | ''height'' | model's height; use {{tl|convert}} or {{tl|convinfobox}} where possible |- | ''weight'' | model's weight; use {{tl|convinfobox}} where possible |- | ''hair_color'' or ''hair_colour'' | model's hair color |- | ''eye_color'' or ''eye_colour'' | model's eye color |- | ''measurements'' | female model's [[Bust/waist/hip measurements]] <!--if applicable, i.e., for female models--> |- | ''dress_size'' | female model's dress size <!--if applicable. If possible, provide both scales--> |- | ''collar'' | male model's collar size |- | ''suit'' | male model's suit size |- | ''shoe_size'' | model's shoe size |- | ''agency'' | agency/agencies for which the model currently works |- | ''module'' | |- | ''website'' | model's website; use {{tl|URL}} where possible |- | colspan="2" style="font-size:90%;" | * Only used if the {{{image}}} parameter is used. |} ===Synonyms=== {{Infobox model | name = Jane Doe | eye_color = brown | hair_color = black }} {{Infobox model | name = Jane Doe | eye_colour = green | hair_colour = red }} Variant spellings are permitted for two parameters, and they affect how the information is presented - "color" or "colour". The examples below display as at right: <nowiki>{{Infobox model</nowiki> <nowiki>| name = Jane Doe</nowiki> <nowiki>| hair_color = black</nowiki> <nowiki>| eye_color = brown</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> <nowiki>{{Infobox model</nowiki> <nowiki>| name = Jane Doe</nowiki> <nowiki>| hair_colour = red</nowiki> <nowiki>| eye_colour = green</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> Note that if both spellings are present, {{para|eye_color}} and {{para|hair_color}} are ignored. == Microformat == {{UF-hcard-person}} == See also == * {{tl|Infobox person}} * {{tl|Infobox pageant titleholder}} * {{tl|Infobox fashion designer}} <includeonly> {{Basepage subpage| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Гурӯҳ:Fashion templates]] [[Гурӯҳ:People and person infobox templates|Model]] [[Гурӯҳ:Infobox templates with module parameter|Model]] }} </includeonly> laosbi88quwgqiq4y109vh7gn7gfepi 1483761 1483756 2026-08-18T19:54:26Z Zosya95 54344 1483761 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories go at the bottom of this page and interwikis go in Wikidata. --> {{Uses infobox person}} {{tl|Infobox model}} may be used to summarize information about a person who is a model. == Usage == The infobox may be added by pasting the template as shown below into an article. For an example, see [[Cindy Crawford]]. {{Generic template demo | name | image | image_size | alt | caption | native_name | native_name_lang | birth_name | birth_date | birth_place | death_date | death_place | death_cause | residence | nationality | other_names | ethnicity | citizenship | alma_mater | occupation | years_active | known_for | spouse | partner | children | parents | relatives | height | weight | hair_color | eye_color | measurements | dress_size | collar | suit | shoe_size | agency | module | website }} <pre style="overflow:auto;"> {{Infobox model | name = | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. --> | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|birth YYYY|birth MM|birth DD}} --> | death_place = | death_cause = | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = | citizenship = | alma_mater = | occupation = | years_active = | known_for = | spouse = <!-- {{Хонадорӣ|name|start|end}} --> | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | weight = <!-- "X kg", "X lb" or "X st Y lb" plus optional reference (conversions are automatic) --> | hair_color = | eye_color = | measurements = | dress_size = | collar = | suit = | shoe_size = | agency = | module = | website = <!-- {{URL|website}} --> }} </pre> {{clear}} == Parameters == {| class="wikitable" | width="110px" | ''name'' | model's name; usually the article's page name (i.e. the model's common name) |- | ''image'' | an image of the model, in the form: "Example.jpg" |- | ''image_size''&amp;nbsp;* | in the form "''N''px", resizes the image to a width of ''N'' pixels; default is frameless |- | ''alt''&amp;nbsp;* | [[WP:ALT|alt text]] for the image |- | ''caption''&amp;nbsp;* | caption for the image |- | ''native_name'' | The person's name in their own language, if different. |- | ''native_name_lang'' | [[ISO 639-1]] code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{tl|lang}} in {{para|native_name}} instead. |- | ''birth_name'' | model's name at birth <!--or christening?--> |- | ''birth_date'' | model's date of birth; use {{tl|birth date and age}} or {{tl|birth date}} where possible. For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. Treat such cases as if only the year is known, so use {{tl|birth year and age}} or a similar option. |- | ''birth_place'' | model's place of birth, if different |- | ''death_date'' | model's date of death; use {{tl|death date and age}} where possible |- | ''death_place'' | model's place of death |- | ''death_cause'' | |- | ''residence'' | used to denote from which country the person belongs/birthplace |- | ''nationality'' | used to denote from which country the person belongs/birthplace |- | ''other_names'' | aliases or nicknames for the model |- | ''ethnicity'' | model's ethnicity |- | ''citizenship'' | used to denote country of legal citizenship, if different from nationality. rarely needed. see usage notes for nationality above. should only be used if citizenship cannot be inferred from the birthplace. [[Wikipedia:Manual of Style (icons)#Avoid flag icons in infoboxes|do not use a flag template]] |- | ''alma_mater'' | [[alma mater]]. model's place of education |- | ''occupation'' | model's occupation(s) |- | ''years_active'' | years that the model was active in his/her career |- | ''known_for'' | |- | ''spouse'' | if applicable, name(s) of the model's spouse(s); use {{tl|Хонадорӣ}} where possible |- | ''partner'' | if applicable, name(s) of the model's unmarried [[life partner]]s (of any gender or sexual preference); use the format Name (1950–present) for current partner and Name (1970–1999) for former partner(s). |- | ''children'' | |- | ''parents'' | |- | ''relatives'' | notable persons related to the model |- | ''height'' | model's height; use {{tl|convert}} or {{tl|convinfobox}} where possible |- | ''weight'' | model's weight; use {{tl|convinfobox}} where possible |- | ''hair_color'' or ''hair_colour'' | model's hair color |- | ''eye_color'' or ''eye_colour'' | model's eye color |- | ''measurements'' | female model's [[Bust/waist/hip measurements]] <!--if applicable, i.e., for female models--> |- | ''dress_size'' | female model's dress size <!--if applicable. If possible, provide both scales--> |- | ''collar'' | male model's collar size |- | ''suit'' | male model's suit size |- | ''shoe_size'' | model's shoe size |- | ''agency'' | agency/agencies for which the model currently works |- | ''module'' | |- | ''website'' | model's website; use {{tl|URL}} where possible |- | colspan="2" style="font-size:90%;" | * Only used if the {{{image}}} parameter is used. |} ===Synonyms=== {{Infobox model | name = Jane Doe | eye_color = brown | hair_color = black }} {{Infobox model | name = Jane Doe | eye_colour = green | hair_colour = red }} Variant spellings are permitted for two parameters, and they affect how the information is presented - "color" or "colour". The examples below display as at right: <nowiki>{{Infobox model</nowiki> <nowiki>| name = Jane Doe</nowiki> <nowiki>| hair_color = black</nowiki> <nowiki>| eye_color = brown</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> <nowiki>{{Infobox model</nowiki> <nowiki>| name = Jane Doe</nowiki> <nowiki>| hair_colour = red</nowiki> <nowiki>| eye_colour = green</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> Note that if both spellings are present, {{para|eye_color}} and {{para|hair_color}} are ignored. == Microformat == {{UF-hcard-person}} == See also == * {{tl|Infobox person}} * {{tl|Infobox pageant titleholder}} * {{tl|Infobox fashion designer}} <includeonly> {{Basepage subpage| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Гурӯҳ:Fashion templates]] [[Гурӯҳ:People and person infobox templates|Model]] [[Гурӯҳ:Infobox templates with module parameter|Model]] }} </includeonly> l4gdr8swt2j7l7d08iunq5edp7mgh5d 10 86263 1483762 705682 2026-08-18T19:54:59Z Zosya95 54344 1483762 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} '''Infobox professional wrestler''' may be used to summarize the main statistics and information about a [[professional wrestling|professional wrestler]]. == Usage == This infobox may be added by pasting the template as shown below into an article, and filling in the various parameters. <pre> {{Infobox professional wrestler | name = | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth date|YYYY|MM|DD}} if deceased. For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death date|YYYY|MM|DD}} if birth date unknown --> | death_place = | resides = | spouse = <!-- {{Хонадорӣ|NAME|DATE}} or {{Хонадорӣ|NAME|DATE|ENDDATE}} --> | children = | family = | alma_mater = | names = | height = <!-- X ft Y in or X cm; the template will automatically convert (otherwise {{Convert|FEET|ft|INCHES|in|cm|abbron}} or {{Convert|CENTIMETERS|cm|ftin|abbr=on}} can be used) --> | weight = <!-- X st Y lb, X lb OR X kg; the template will automatically convert (otherwise {{Convert|POUNDS|lb|stlb kg|abbr=on}} or {{Convert|KILOGRAMS|kg|lb stlb|abbr=on}} can be used) --> | billed = | trainer = | debut = | retired = | website = <!-- {{URL|google.com}} --> }} </pre> == Parameters == {| class="wikitable" ! style="text-align: left" | Parameter ! style="text-align: left" | Explanation |- | '''name''' | The article name, without qualifiers, i.e. John Doe, not John Doe (wrestler). |- | '''image''' | *.jpg image. The image will be scaled to a width of 220px. |- | '''image_size''' | Image width (defaults to 220px if empty). |- | '''alt''' | Alternative text for image. See [[WP:ALT]] for more details. |- | '''caption''' | Image caption. Try to include date of photo and the photographer. |- | '''birth_name''' | Birth name, if different from '''name'''. |- | '''birth_date''' | Date of birth. If living, use {{tl|Birth date and age}}, otherwise use {{tl|Birth date}}. For living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]]. Treat such cases as if only the year is known, so use {{tl|birth year and age}} or a similar option. |- | '''birth_place''' | Place of birth. |- | '''death_date''' | Date of death. If date of birth is known, use {{tl|Death date and age}}, otherwise use {{tl|Death date}}. |- | '''death_place''' | Place of death. |- | '''resides''' | Location of residence, if different from '''birth_place'''. Leave empty if deceased. |- | '''spouse''' | Name(s) of spouse(s) and years of marriage. Use {{tl|Хонадорӣ}}. Separate multiple entries using line breaks (<nowiki><br /></nowiki>). |- | '''children''' | Number of children (e.g. 3), or list names if notable, in which case, separate entries using line breaks (<nowiki><br /></nowiki>). |- | '''family''' | Family relations, if notable. See [[list of family relations in professional wrestling]]. |- | '''alma_mater''' | Universities/colleges from which the wrestler graduated. Leave empty if none. |- | '''names''' | Known [[ring name]]s. Use '''bold''' print on active names. Separate multiple entries using line breaks (<nowiki><br /></nowiki>). |- | '''height''' | [[Kayfabe]] height at which the wrestler is billed. Use {{tl|Convert}}. |- | '''weight''' | Kayfabe weight at which the wrestler is billed. Use {{tl|Convert}}. |- | '''billed''' | Location billed by the promoter. Separate multiple entries using line breaks (<nowiki><br /></nowiki>). |- | '''trainer''' | Name(s) of the individuals/schools that trained the wrestler. Separate multiple entries using line breaks (<nowiki><br /></nowiki>). |- | '''debut''' | Date or year of professional debut. |- | '''retired''' | Date or year of ''permanent'' retirement. |- | '''website''' | '''Official''' website. Note this is not to be used for profile pages on wrestling websites, [[social media]] pages or fansites. Use {{tl|URL}}. |} == Example == {{Infobox professional wrestler | name = Triple H | image = Triple H at WM30.jpg | image_size = | alt = | caption = Triple H at [[WrestleMania XXX]] in 2014 | birth_name = Paul Michael Levesque | birth_date = {{Birth date and age|1969|07|27}} | birth_place = [[Nashua, New Hampshire]], U.S. | death_date = | death_place = | resides = [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | spouse = {{Хонадорӣ|[[Stephanie McMahon]]|October 25, 2003}} | children = 3 | family = [[McMahon family]] | alma_mater = | names = Hunter Hearst Helmsley<br>Terra Ryzing<br>'''Triple H''' | height = {{Convert|6|ft|4|in|cm|abbr=on}} | weight = {{Convert|255|lb|kg|abbr=on}} | billed = Greenwich, Connecticut | trainer = [[Killer Kowalski]] | debut = March 24, 1992 | retired = | website = }} <pre style="overflow: auto"> {{Infobox professional wrestler | name = Triple H | image = Triple H at WM30.jpg | image_size = | alt = | caption = Triple H at [[WrestleMania XXX]] in 2014 | birth_name = Paul Michael Levesque | birth_date = {{Birth date and age|1969|07|27}} | birth_place = [[Nashua, New Hampshire]], U.S. | death_date = | death_place = | resides = [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | spouse = {{Хонадорӣ|[[Stephanie McMahon]]|October 25, 2003}} | children = 3 | family = [[McMahon family]] | names = Hunter Hearst Helmsley<br>Terra Ryzing<br>'''Triple H''' | height = {{Convert|6|ft|4|in|abbr=on}} | weight = {{Convert|255|lb|kg|abbr=on}} | billed = Greenwich, Connecticut | trainer = [[Killer Kowalski]] | debut = March 24, 1992 | retired = | website = }} </pre> == Microformat == {{UF-hcard-person}} ==See also== * {{tl|infobox amateur wrestler}} <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Professional wrestling infobox templates]] [[Category:Sportsperson infobox templates|Professional wrestler]] [[Category:Biographical templates usable as a module|Professional wrestler]] }}</includeonly> cxnwxsohs1xrlhzh5td65xy5xf9nc3i 0 95551 1483926 1341765 2026-08-19T05:46:42Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1483926 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Авлод (мазмунҳо)}} {{маъноҳои дигар|Қавм (мазмунҳо)}} '''Авлод''' ({{lang-ar|اولاد}} — ҷамъи валад, маънояш фарзандон) — [[ҷамъият|ҷамъияти]] хешони ҳамхун мебошад, ки дар ҷомеъаи суннатии [[тоҷикон]] ҳамчун ниҳоди иҷтимоӣ, [[қудрат]] ва мавқеи хосса дорад. Авлод дар асоси муттаҳид шудани [[оила|оилаҳои]] ба ҳам хешу ҳамхун ба вуҷуд меояд. Он метавонад даҳҳо [[оила|оилаҳоро]] дар бар гирад ва фаъолияту рафтори аъзои онро назорату идора намояд. Авлодро сардори он идора мекунад, ки аз тарафи пирони машаваратдеҳ интихоб мегардад. Сардор ба таври ғайрирасмӣ муовину мушовир ва дастёрҳо дорад. Авлодҳо дорои номи умумӣ мебошанд, ки нишонаи фарқкунандаи онҳо ба шумор меравад. Масалан, авлоди эшонҳо, авлоди сайидҳо, авлоди хоҷаҳо ва ғайра. Баъзе авлодҳо ба номи сардор ё бунёдгузори он ёдоварӣ ва номбар мешаванд. Чунончи, ''авлоди Пирназар'', ''авлоди Каримовҳо'' ва ғайра. Авлод ҳамчун [[Институти иҷтимоӣ|институти иҷтимоии]] ҷомеъаи [[шаҳрвандӣ]] дорои сохтору системаи худтаъминкунӣ, идеологӣ ва ҳуқуқию механизмҳои идоракунӣ мебошад. Он дар давраҳои мушкили [[ҷомеъа|ҷомеъаи]] [[тоҷикон]], дар [[идора]] кардани [[ҷомеъа]] ва дар рушди ҳаёти маънавию сиёсӣ саҳми муайян гузоштааст. Иттиҳоди авлодҳо [[қабила]]ро ба вуҷуд меорад. Иштирок дар расму ойинҳо ва ҷамъомадҳои авлодӣ барои аъзои [[калонсол|калонсоли]] он ҳатмӣ ва як навъ қарзи иҷтимоӣ мебошанд. Эҳтироми калонсолон, дасти кўмак дароз кардан, саҳмгузорӣ дар [[тўй|тўйу]] [[маърака]]ҳо ва ғайра аз уҳдадориҳои [[мард|мардҳои]] ин ё он авлод ба шумор мераванд. Албатта дар баробари [[мард|мардон]] [[зан|занҳо]] низ дар ваҳдату дастгирӣ ва таблиғи ҳувияти авлодӣ саҳм доранд, аммо онҳо дар дараҷаи дувум меистанд.<ref>Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М). /Д. Раҳимов. — Душанбе, 2015. —668 с.{{ref-tg}} ISBN 978-99947-33-79-8</ref> == Нигаред низ == * [[Қавм (мазмунҳо)]] * [[Оила]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.kmt.tj/content/%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D3%A3 Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160505044841/http://www.kmt.tj/content/%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D3%A3 |date=2016-05-05 }} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои сотсиология]] [[Гурӯҳ:Луғати таърихӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] c2l06vm2rzhfkw6f5d4ofq0rxnl54yf 1483927 1483926 2026-08-19T05:47:41Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигаред низ */ 1483927 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Авлод (мазмунҳо)}} {{маъноҳои дигар|Қавм (мазмунҳо)}} '''Авлод''' ({{lang-ar|اولاد}} — ҷамъи валад, маънояш фарзандон) — [[ҷамъият|ҷамъияти]] хешони ҳамхун мебошад, ки дар ҷомеъаи суннатии [[тоҷикон]] ҳамчун ниҳоди иҷтимоӣ, [[қудрат]] ва мавқеи хосса дорад. Авлод дар асоси муттаҳид шудани [[оила|оилаҳои]] ба ҳам хешу ҳамхун ба вуҷуд меояд. Он метавонад даҳҳо [[оила|оилаҳоро]] дар бар гирад ва фаъолияту рафтори аъзои онро назорату идора намояд. Авлодро сардори он идора мекунад, ки аз тарафи пирони машаваратдеҳ интихоб мегардад. Сардор ба таври ғайрирасмӣ муовину мушовир ва дастёрҳо дорад. Авлодҳо дорои номи умумӣ мебошанд, ки нишонаи фарқкунандаи онҳо ба шумор меравад. Масалан, авлоди эшонҳо, авлоди сайидҳо, авлоди хоҷаҳо ва ғайра. Баъзе авлодҳо ба номи сардор ё бунёдгузори он ёдоварӣ ва номбар мешаванд. Чунончи, ''авлоди Пирназар'', ''авлоди Каримовҳо'' ва ғайра. Авлод ҳамчун [[Институти иҷтимоӣ|институти иҷтимоии]] ҷомеъаи [[шаҳрвандӣ]] дорои сохтору системаи худтаъминкунӣ, идеологӣ ва ҳуқуқию механизмҳои идоракунӣ мебошад. Он дар давраҳои мушкили [[ҷомеъа|ҷомеъаи]] [[тоҷикон]], дар [[идора]] кардани [[ҷомеъа]] ва дар рушди ҳаёти маънавию сиёсӣ саҳми муайян гузоштааст. Иттиҳоди авлодҳо [[қабила]]ро ба вуҷуд меорад. Иштирок дар расму ойинҳо ва ҷамъомадҳои авлодӣ барои аъзои [[калонсол|калонсоли]] он ҳатмӣ ва як навъ қарзи иҷтимоӣ мебошанд. Эҳтироми калонсолон, дасти кўмак дароз кардан, саҳмгузорӣ дар [[тўй|тўйу]] [[маърака]]ҳо ва ғайра аз уҳдадориҳои [[мард|мардҳои]] ин ё он авлод ба шумор мераванд. Албатта дар баробари [[мард|мардон]] [[зан|занҳо]] низ дар ваҳдату дастгирӣ ва таблиғи ҳувияти авлодӣ саҳм доранд, аммо онҳо дар дараҷаи дувум меистанд.<ref>Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М). /Д. Раҳимов. — Душанбе, 2015. —668 с.{{ref-tg}} ISBN 978-99947-33-79-8</ref> == Нигаред низ == * [[Оила]] * [[Қавм (этнос)]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.kmt.tj/content/%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D3%A3 Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160505044841/http://www.kmt.tj/content/%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8-%D0%BC%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D3%A3 |date=2016-05-05 }} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои сотсиология]] [[Гурӯҳ:Луғати таърихӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] rd5ts2svp40ctdomtla2n9ft3t3qnom 10 117070 1483747 1479555 2026-08-18T19:34:47Z Zosya95 54344 /* Намунаи истифода */ 1483747 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{Санҷиши параметрҳои ношинохта танзим шудааст}} {{Lua|CategoryForProfession|partly=1}} {{Uses Wikidata|p18|p19|p20|p22|p25|p27|p106|p109|p166|p569||p570|p856|p1477}} {{TOC right}} Ин [[Википедия:Шаблонҳои қуттӣ|шаблони қуттӣ]] барои '''ҳар гуна ашхос''' пешбинӣ шудааст. Аҳамият диҳед, ки шаблонҳои '''дақиқтар ва махсус''' барои гурӯҳҳои алоҳидаи ашхос мавҷуданд: Узр, ман он қисматро барои ихчамтар шудани саҳифаи ҳуҷҷатгузорӣ кӯтоҳ карда будам. Суръати кории Википедияи тоҷикӣ баъзан аз шаблонҳои вазнин паст мешавад, вале комилан дуруст мегӯед — барои роҳати корбарон рӯйхати пӯраи шаблонҳои махсус бояд дар саҳифаи док мавҷуд бошад. Дар зер ин қисматро пӯра ба забони тоҷикӣ ва мувофиқи номи шаблонҳои фаъоли Википедияи тоҷикӣ тарҷума ва мутобиқ кардам: --- Ин [[Википедия:Шаблонҳои қуттӣ|шаблони қуттӣ]] (карточка) барои '''ҳар гуна шахсиятҳо''' пешбинӣ шудааст. Аҳамият диҳед, ки шаблонҳои '''дақиқтар ва махсус''' барои гурӯҳҳои алоҳидаи ашхос мавҷуданд: * {{tl|Арбоби низомӣ}} ** {{tl|Самурай}} * {{tl|Ходими давлатӣ}} ** {{tl|Депутати Кнессет}} ** {{tl|Императори Чин}} ** {{tl|Шахсияти седавлатӣ}} ** {{tl|Фаръон}} * {{tl|Сиёсатмадор}} * {{tl|Ходими дин}} ** {{tl|Рӯҳонӣ}} *** {{tl|Иерарх}} **** {{tl|Усқуфи протестантӣ}} ***** {{tl|Усқуфи аъзами Кентербери}} **** {{tl|Пастор}} ** {{tl|Муқаддас}} ** {{tl|Шахсияти Теврот}} ** {{tl|Шахс/Ислом}} ** {{tl|Илоҳиётшинос}} * {{tl|Синамогар}} — барои ҳамаи шахсиятҳои марбут ба синамо: коргардонҳо, актёрон, сенариянависон ва ғ. * {{tl|Ходими театр}} — барои ҳамаи шахсиятҳои марбут ба театр: коргардонҳо, актёрон, рассомон ва ғ. ** {{tl|Актёри кабуки}} * {{tl|Сэйю}} — барои актёрони дубляжи ҷопонӣ. * {{tl|Мусиқидон}} * {{tl|Рассом}} * {{tl|Қуттии аккос}} * {{tl|Меъмор}} * {{tl|Ходими сирк}} * {{tl|Тарроҳ}} * {{tl|Муаллифи комиксҳо}} * {{tl|Адиб}} * {{tl|Олим}} ** {{tl|Файласуф}} ** {{tl|Пизишк}} ** {{tl|Систематик}} — барои систематикони табиати зинда. Беҳтар аст бо шаблони {{tl|Олим}} якҷоя истифода шавад. ** {{tl|Ректор}} * {{tl|Фазонавард}} * {{tl|Варзишгар}} ** {{tl|Бадминтонбоз}} ** {{tl|Баскетболбоз}} ** {{tl|Бейсболбоз}} ** {{tl|Билярдбоз}} *** {{tl|Снукербоз}} ** {{tl|Размикор}} — қуттии умумӣ барои ҳамаи намудҳои разм. *** {{tl|Размикори услуби омехта}} *** {{tl|Муштзан}} *** {{tl|Ҷудукор}} **** {{tl|Ҷудукори паралимпӣ}} *** {{tl|Каратэбоз}} *** {{tl|Устоди ҳунарҳои размӣ}} *** {{tl|Рестлер}} **** {{tl|Гурӯҳи рестлерҳо}} *** {{tl|Сумобоз}} ** {{tl|Велосипедрон}} ** {{tl|Волейболбоз}} ** {{tl|Гандболбоз}} ** {{tl|Гимнаст}} ** {{tl|Шатранҷбози го}} ** {{tl|Голфбоз}} ** {{tl|Гонщик}} *** {{tl|Мотопогарон}} *** {{tl|Вайронкунандаи WRC}} *** {{tl|Собиқ пилоти CART омор}} *** {{tl|Погарони NASCAR}} *** {{tl|Пилоти амалкунандаи IndyCar}} *** {{tl|Пилоти Ле-Ман}} *** {{tl|Пилоти Формула-1}} *** {{tl|Погарони спидвей}} ** {{tl|Дартсбоз}} ** {{tl|Киберварзишгар}} ** {{tl|Конкитоз}} ** {{tl|Крикетбоз}} ** {{tl|Сабукварз}} ** {{tl|Лижарон}} *** {{tl|Биатлонбоз}} *** {{tl|Кӯҳлижарон}} *** {{tl|Двоеборец}} *** {{tl|Ҷаҳишгари трамплин}} *** {{tl|Сноубордбоз}} *** {{tl|Фристайлбоз}} ** {{tl|Покербоз}} ** {{tl|Регбибоз}} ** {{tl|Рэндзист}} ** {{tl|Ча marcasбоз}} *** {{tl|Бобслейбоз}} *** {{tl|Скелетонбоз}} ** {{tl|Тирандоз}} ** {{tl|Теннисбоз}} *** {{tl|Теннисисти ТМ}} — барои бозингарони [[тенниси рӯи миз]]. ** {{tl|Фигурист}} ** {{tl|Футболбоз}} *** {{tl|Бозингари NFL}} — барои бозингарони футболи америкоӣ. ** {{tl|Хоккеист}} — барои бозингарони хоккейи рӯи ях. *** {{tl|Бозингари хоккей бо тӯб}} ** {{tl|Шатранҷбоз}} ** {{tl|Яхтсмен}} * Мураббиёни варзиш: ** {{tl|Мураббии вазнбардорӣ}} ** {{tl|Мураббии конкитозии бадеӣ}} ** {{tl|Мураббии хоккей}} * {{tl|Ҷинояткор}} ** {{tl|Қотил}} * {{tl|Блогер}} ** {{tl|Ютубер}} * {{tl|Соҳибкор}} * {{tl|Қороқчии баҳрӣ}} * {{tl|Ходими ҷамъиятӣ}} * {{tl|Фотомодел}} * {{tl|Қуттии рӯзноманигор}} Барои қаҳрамонҳои хаёлӣ бояд шаблони {{tl|Персонаж}} ва шаблонҳои марбут ба онро истифода бурд. Барои ҷустуҷӯи муфассали шаблони мувофиқ, ба [[Гурӯҳ:Шаблон-қуттиҳо:Ашхос]] нигаред. Шаблон ба таври худкор мақоларо ба [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] илова мекунад. Гурӯҳҳои касбҳо аз рӯи алифбо ва кишварҳо дар асоси маълумоти [[Викидода]] (Wikidata) ба таври худкор илова мешаванд. Дар сурате, ки агар шахсиятро ба гурӯҳ илова кардан лозим набошад, параметри `|бидуни гурӯҳ =` мавҷуд аст, ки дар он номи гурӯҳҳои истисношавандаро тавассути нуқта-вергул (;) номбар кардан лозим аст. == Барои нусхабардорӣ == <pre> {{Шахс | ном = | номи аслӣ = {{lang-XX|}} | ном ҳангоми таваллуд = | номи пӯра = | тасвир = | бар = | зернависи тасвир = | таърихи таваллуд = рр.мм.сссс | зодгоҳ = {{Зодгоҳ|}} | таърихи даргузашт = рр.мм.сссс | маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиДаргузашт|}} | шаҳрвандӣ = | табаият = | пеша = | падар = | модар = | ҳамсар = | фарзанд = | ҷоизаҳо = | имзо = | вебгоҳ = }} </pre> == Намунаи истифода == {{Markup | <nowiki> {{Шахс | ном = Розмерӣ Кеннедӣ | тасвир = Rosemary Kennedy in 1931.jpeg | зернависи тасвир = Розмерӣ дар соли 1931 | ном ҳангоми таваллуд = Роуз Марӣ Кеннедӣ<br><small>{{lang-en|Rose Marie Kennedy}}</small> | таърихи таваллуд = 13.09.1918 | зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], ИМА | таърихи даргузашт = 07.01.2005 | маҳалли даргузашт = Форт Аткинсон, Висконсин, ИМА | падар = [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф П. Кеннедӣ]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ]] }} </nowiki> | {{Шахс | ном = Розмерӣ Кеннедӣ | тасвир = Rosemary Kennedy in 1931.jpeg | зернависи тасвир = Розмерӣ дар соли 1931 | ном ҳангоми таваллуд = Роуз Марӣ Кеннедӣ<br><small>{{lang-en|Rose Marie Kennedy}}</small> | таърихи таваллуд = 13.09.1918 | зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], ИМА | таърихи даргузашт = 07.01.2005 | маҳалли даргузашт = Форт Аткинсон, Висконсин, ИМА | падар = [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф П. Кеннедӣ]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ]] | nocat = 1 }} }} {{clear}} == Тавсияҳои махсус == === Зодгоҳ ва маҳалли даргузашт === Мазмуни ин майдонҳо набояд танҳо бо номи шаҳр маҳдуд шавад, балки метавонад муфассал бошад, аммо '''флагҳоро (парчамҳо)-ро барои нишон додани зодгоҳ ва маҳалли марг истифода набаред'''. === Ҷоизаҳо ва премияҳо === Ҷоизаҳо ва унвонҳои фахриро тавсия дода мешавад, ки дар шакли нишонҳо (айконҳо) дар ячейкаҳои ҷадвали ноаён дар {{nobr|3—4 сутун}} ҷойгир кунед. == Параметрҳои шаблон == Параметрҳое, ки хосияти Викидода доранд, тавсия дода мешавад, ки дар худи Викидода пур карда шаванд. Барои нест кардани нишони худкор аз Викидода дар майдони мақола аломати «-» (минус)-ро гузоред. {| class="wikitable" |- ! Параметр !! Тавсиф !! Хосияти<br>Викидода |- | ном || номи шахс || |- | номи аслӣ || ном ба забони аслӣ бо шаблони силсилаи lang-en || |- | тасвир || тасвири шахс, танҳо номи файл || [[d:Property:P18|P18]] |- | бар || бари тасвир || |- | зернависи тасвир || тавсифи тасвир || |- | ном ҳангоми таваллуд || ном ҳангоми таваллуд, агар тағйир ёфта бошад || [[d:Property:P1477|P1477]] |- | номи пӯра || номи пӯраи шахс || |- | таърихи таваллуд || дар формати <code>дд.мм.гггг</code> || [[d:Property:P569|P569]] |- | зодгоҳ || тавсия мешавад шаблони {{tl|Зодгоҳ}} истифода шавад || [[d:Property:P19|P19]] |- | таърихи даргузашт || дар формати <code>дд.мм.гггг</code> || [[d:Property:P570|P570]] |- | маҳалли даргузашт || тавсия мешавад шаблони {{tl|МаҳаллиМарг}} истифода шавад || [[d:Property:P20|P20]] |- | шаҳрвандӣ || || [[d:Property:P27|P27]] |- | табаият || табаият барои шахсони даврони монархӣ || |- | пеша || соҳаи фаъолият ё касб || [[d:Property:P106|P106]] |- | падар || || [[d:Property:P22|P22]] |- | модар || || [[d:Property:P25|P25]] |- | ҳамсар || завҷа ё завҷ || [[d:Property:P26|P26]] |- | фарзанд || фарзандон || [[d:Property:P40|P40]] |- | ҷоизаҳо || орденҳо, медалҳо ва унвонҳо || [[d:Property:P166|P166]] |- | имзо || соядасти шахс || [[d:Property:P109|P109]] |- | вебгоҳ || сомонаи расмӣ || [[d:Property:P856|P856]] |} == TemplateData == {| class="standard collapsible collapsed" !templatedata |- | <templatedata> { "description": "Ин шаблон-қуттӣ барои ҳама гуна Шахсҳо пешбинӣ шудааст.", "params": { "ном": { "label": "ном", "description": "номи Шахс", "type": "line", "example": "Садриддин Айнӣ" }, "номи аслӣ": { "label": "номи аслӣ", "description": "ном ба забони аслӣ бо шаблони силсилаи lang", "example": "{{lang-en|Terry Pratchett}}", "type": "string" }, "номии пӯра": { "label": "номи пӯра", "description": "номи пӯраи Шахс", "type": "string" }, "тасвир": { "label": "тасвир", "description": "номи файли тасвир аз Викианбор (P18)", "type": "wiki-file-name" }, "бар": { "label": "бар", "description": "бари тасвир (масалан 220px)", "type": "string" }, "зернависи тасвир": { "label": "зернависи тасвир", "description": "тавсифи акс", "type": "string" }, "ном ҳангоми таваллуд": { "label": "ном ҳангоми таваллуд", "type": "string", "description": "ном ҳангоми таваллуд, агар тағйир ёфта бошад (P1477)" }, "таърихи таваллуд": { "label": "таърихи таваллуд", "description": "дд.мм.гггг (P569)", "type": "date", "example": "15.04.1978" }, "зодгоҳ": { "label": "зодгоҳ", "description": "маҳалли таваллуд (P19)", "type": "string" }, "таърихи даргузашт": { "label": "таърихи даргузашт", "description": "дд.мм.гггг (P570)", "type": "date" }, "маҳалли даргузашт": { "label": "маҳалли даргузашт", "description": "маҳалли вафот (P20)", "type": "string" }, "шаҳрвандӣ": { "label": "шаҳрвандӣ", "type": "string", "description": "шаҳрвандӣ (P27)" }, "табаият": { "label": "табаият", "description": "табаият барои давлатҳои монархӣ", "type": "string" }, "пеша": { "label": "пеша", "type": "string", "description": "касб ё соҳаи фаъолият (P106)" }, "падар": { "label": "падар", "type": "string" }, "модар": { "label": "модар", "type": "string" }, "ҳамсар": { "label": "ҳамсар", "type": "string", "description": "завҷ ё завҷа (P26)" }, "фарзанд": { "label": "фарзанд", "type": "string" }, "ҷоизаҳо": { "label": "ҷоизаҳо", "description": "орденҳо, медалҳо ва унвонҳо (P166)", "type": "string" }, "имзо": { "label": "имзо", "description": "соядасти шахс (P109)", "type": "wiki-file-name" }, "вебгоҳ": { "label": "вебгоҳ", "description": "сомонаи расмӣ (P856)", "type": "url" }, "дигар": { "label": "дигар", "description": "маълумоти иловагӣ", "type": "string" }, "викианбор": { "label": "викианбор", "description": "намоиши категория дар Викианбор (P373)", "type": "line" }, "nocat": { "label": "nocat", "type": "boolean", "description": "агар «1» бошад, мақоларо ба категорияҳо илова намекунад" }, "from": { "description": "барои пайваст кардани унсури дигари Викидода", "type": "line" } }, "format": "block" } </templatedata> |} == Нигаред низ == * {{tl|Зодгоҳ}}, {{tl|МаҳаллиДаргузашт}} * [[:Гурӯҳ:Шаблон-қуттиҳо:Ашхос]] <includeonly> [[Гурӯҳ:Шаблон-қуттиҳо:Ашхос]] </includeonly> p9uvo3bjjk6qi7pu9oxdlfjs15nfu7q 0 124489 1483920 1482105 2026-08-19T05:09:46Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1483920 wikitext text/x-wiki '''Ҷомеъаи шаҳрвандӣ''' — 1. Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад. 2.Ҷомеъаи шаҳрвандӣ [[ҷамъият|ҷомеъаест]], ки дар он шаклҳои гуногуни [[моликият]] ва намудҳои фаъолияти иқтисодӣ, ҳама замина барои ташвиқи қоидаҳои ғоявӣ (шаҳрвандон метавонанд оэодона афкори худро изҳор иамоянд, барои паҳн кардани [[ақида|ақидаҳои]] худ иттиҳодияҳои гуногун, аз ҷумла, иттиҳодияҳои сиёсӣ барпо намоянд), инчунин ягонагии муайяни манфиати фардӣ ва ҷамъиятӣ (дастаҷамъӣ) вучуд дорад. Чй тавре ки [[ҷамъият]] ба ҳар як узви худ ғамхорӣ зоҳир мекунад, инчунин [[фард]] ҳам манфиатҳои [[ҷамъият]]ро эҳтиром менамояд. == [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] == Дар [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[мафҳум|мафҳуми]] «''ҷомеъаи шаҳрвандӣ»'' бевосита ифода наёфта бошад ҳам, дар он баъзе нишонаҳои ба ҷомеъаи номбурда хос инъикос ёфтаанд (масалан, дар дебоча дар хусуси бунёди [[ҷамъият]]и адолатпарвар, дар моддаи 8 дар он хусус сухан меравад, дар [[Тоҷикистон]] ҳаёти ҷамъиятӣ дар асоси равияҳои гуногуни сиёси ва мафкуравӣ инкишоф меёбад, дар моддаи 12 дар он хусус сухан меравад, ки асоси иқтисодии Тоҷикистонро шаклҳои гуногуни [[моликият]] ташкил медиҳад). Хулоса, ҷомеъаи шаҳрвандиро ҳамчун — таъмини сатҳи муайяни ҳолати иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ташкилй, равонӣ, ахлоқӣ, байнифардӣ ва иттилоотии ҷомеъа фаҳмидан мумкин аст.<ref>Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 563</ref> == Нигаред низ == * [[Ҷамъият]] * [[Низоми сиёсӣ]] * [[Демократия]] * [[Тамомиятхоҳӣ]] * [[Иқтидоргароӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Гражданское общество}} {{ТарҷумаКунед|en|Civil society}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]] [[Гурӯҳ:Ҷомеаи шаҳрвандӣ]] [[Гурӯҳ:Фалсафаи иҷтимоӣ]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] nulkxxbgdbn3jo6apgbisibqvphx2pe 10 143611 1483767 1330807 2026-08-18T20:14:33Z Zosya95 54344 1483767 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ | ном = Ҳунарпешагони ИМА | сарлавҳа = Ҳунарпешагони ИМА | сабки_сарлавҳа = background:#B11226; color:white; | синфи_бадан = hlist | гурӯҳ1 = | феҳрист1 = * [[Леонардо ДиКаприо]] * [[Морган Фриман]] * [[Энтонӣ Ҳопкинс]] * [[Зак Эфрон]] * [[Жан-Клод Ван Дамм]] * [[Силвестер Сталлоне]] * [[Стивен Сигал]] * [[Уилл Смит]] * [[Арнолд Швартсенеггер]] * [[Тобӣ Магуайр]] * [[Том Круз]] * [[Долф Лундгрен]] * [[Ҷет Ли]] * [[Брюс Ли]] * [[Ҷеки Чан]] * [[Орландо Блум]] * [[Патрик Стюарт]] * [[Хю Ҷекман]] * [[Крис Эванс]] * [[Бред Пит]] * [[Ҷоннӣ Депп]] * [[Николас Кейҷ]] * [[Бен Аффлек]] * [[Киану Ривз]] * [[Дэвид Духовни]] * [[Мерилин Монро]] * [[Елизабет Тайлор]] * [[Мэрил Стрип]] * [[Ким Бейсингер ]] * [[Сандра Баллок]] * [[Ума Турман]] * [[Милла Йовович]] }} i0erhob4kumzjf3xkxs8jlgtwds3li5 0 165501 1483715 1439461 2026-08-18T15:16:33Z Yoonoos.tj 27005 1483715 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Марта Корредера |ҷинс = з |номи пурра = Марта Корредера Руэда <br> ({{lang-es|''Marta Corredera Rueda''}})<ref name="FIFA 2015">{{cite news |url=http://www.fifadata.com/document/FWWC/2015/pdf/FWWC_2015_SquadLists.pdf |title=List of Players – 2015 FIFA Women's World Cup |work=[[ФИФА|Fédération Internationale de Football Association]] |accessdate=18 June 2015 |archivedate=2025-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250306125454/https://www.fifadata.com/document/FWWC/2015/pdf/FWWC_2015_SquadLists.pdf }}</ref> |лақаб = |тасвир = Arsenal Ladies Vs Notts County (20028519516) (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 08.08.1991<ref name="FIFA 2015"/> |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Тарраса}}, [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |қад = 164 |вазн = 60 |мавқеъ = [[Ҳимоятгар (футбол)|муҳофизи хати рост]], [[Нимҳимоятгар (футбол)|миёнмайдон]] |бошгоҳи кунунӣ = ''маснад анҷом ёфт'' |шумора = |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2002–2006|{{Парчами Испания|20px}} «Сабадел»| }} |бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2006–2010|{{Парчами Испания|20px}} «[[Эспанёл (бошгоҳи футболи занона)|Эспанёл]]»|67 (10) |2010–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Барселона (бошгоҳи футболи занона)|Барселона]]»|146 (41) |2015–2016|{{Парчами Англия|20px}} «[[Арсенал (бошгоҳи футболи занона)|Арсенал]]»|19 (0) |2016–2018|{{Парчами Испания|20px}} «[[Атлетико Мадрид(бошгоҳи футболи занона)|Атлетико Мадрид]]»|50 (10) |2018–2020|{{Парчами Испания|20px}} «[[Леванте (бошгоҳи футболи занона)|Леванте]]»|38 (2) |2020–2023|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футболи занона)|Реал Мадрид]]»|36 (2) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2011—2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё|85 (5) |2014–2023|Тими Каталония|3 (1) }} |азнавсозии маълумот дар бораи бошгоҳ = |азнавсозии маълумот дар бораи мунтахаб = |викианбор = Marta Corredera }} '''Марта Корредера Руэда''' ({{lang-es|''Marta Corredera Rueda''}}; [[8 август]]и [[1991]], [[Тарраса]], [[Испониё]]) — собиқ футболбозбонуи аҳли [[Испониё]]. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Дастовардҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 8 август]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1991]] [[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футболи занона]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футболи занона]] [[Гурӯҳ:Футболбоззанони Испания]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Сабадел»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Эспанёл»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Барселона»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Арсенал»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Атлетико Мадрид»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Леванте»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФЗ «Реал Мадрид»]] tcsjklrdjuf93fihd2fcardzjv0nd7d 0 209933 1483718 1483115 2026-08-18T17:20:54Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483718 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2005}} {{Оғози сол|2005}} == Рӯйдодҳо == === [[Феврал]]=== * '''[[27 феврал]]''' – интихоботи вакилони [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] баргузор гардид. Интихобот барои 63 курсии Маҷлиси намояндагон баргузор шуда, даври дуюми интихобот [[13 март|13 марти]] соли 2005 баргузор гардид. Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо ([[САҲА]]) тавассути Дафтари институтҳои демократӣ ва ҳуқуқи инсон (СДИҲИ) ҷараёни интихоботро мушоҳида намуд. Мувофиқи арзёбии ниҳоии СДИҲИ, дар раванди интихобот як қатор камбудиҳо ва номутобиқатӣ бо ӯҳдадориҳои САҲА оид ба интихоботи демократӣ ба қайд гирифта шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/eoms/parliamentary_2005 |title=Parliamentary Elections, 27 February and 13 March 2005 |author=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2005 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/41878 |title=Tajikistan, Parliamentary Elections, First Round, 27 February 2005: Preliminary Statement |author=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2005-02-28 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://odihr.osce.org/odihr/elections/tajikistan/39204 |title=Tajikistan, Parliamentary Elections, 27 February 2005: Needs Assessment Mission Report |author=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |website=OSCE/ODIHR |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=2005-01-04 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Март]]=== * '''[[22 март]]''' – татбиқи '''Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт», солҳои 2005–2015''', оғоз гардид. Даҳсолаи мазкур тибқи қатъномаи A/RES/58/217 эълон шуда, оғози расмии он ба [[22 март|22 марти]] [[соли 2005]] — [[Рӯзи ҷаҳонии об]] рост омад. Ин даҳсола бо ташаббуси [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] эълон шуда, барои ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба масъалаҳои захираҳои об, дастрасӣ ба оби ошомиданӣ, санитария ва идоракунии устувори захираҳои об равона гардид.<ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/509594 |title=International Decade for Action, “Water for Life”, 2005–2015 |author=United Nations General Assembly |website=United Nations Digital Library |publisher=United Nations |date=2004-02-09 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/603225 |title=Water for Life Decade, 2005–2015 |author=United Nations Department of Public Information |website=United Nations Digital Library |publisher=United Nations |date=2005 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/pga/69/300315_statement-hl-water-for-life/ |title=Statement at the High-Level Interactive Dialogue on International Decade for Action, “Water for Life”, 2005–2015 |author=United Nations General Assembly |website=United Nations |publisher=United Nations |date=2015-03-30 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Апрел]]=== * '''[[21 апрел]]''' – сохтмони [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1]] расман оғоз гардид. Сохтмони ин иншооти бузурги энергетикӣ дар доираи ҳамкории Тоҷикистону Федератсияи Русия амалӣ гардида, яке аз лоиҳаҳои муҳими стратегии соҳаи энергетикаи кишвар ба ҳисоб мерафт. Баъдан [[НБО Сангтӯда-1]] ба яке аз манбаъҳои асосии истеҳсоли неруи барқ дар Тоҷикистон табдил ёфт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/07/amit-hovar-muarrifi-inshoot-oi-azimi-to-ikiston-az-r-zi-ba-istifoda-suporidani-nerugo-i-bar-i-obii-sangt-da-1-raso-10-sol-sipar-gardid/ |title=АМИТ «Ховар» — муаррифии иншоотҳои азими Тоҷикистон. Аз рӯзи ба истифода супоридани Неругоҳи барқи обии «Сангтӯда—1» расо 10 сол сипарӣ гардид |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2019-07 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2016/05/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-va-rushdi-so-ai-energetika/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ва рушди соҳаи энергетика |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2016-05 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/Search/DocumentView?DocumentId=26620 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 феврали соли 2005, №64 «Дар бораи таъсиси Ҷамъияти саҳомии кушодаи “Нерӯгоҳи обии барқии Сангтӯда-1”» |website=ADLIA — Маркази миллии қонунгузорӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005-02-11 |language=tg |access-date=2026-08-08}}</ref> === [[Июл]]=== * '''[[13 июл]]''' — марҳилаи асосии интиқоли масъулияти ҳифзи сарҳади давлатии Тоҷикистону Афғонистон аз сохторҳои сарҳадии Русия ба сохторҳои миллии Тоҷикистон анҷом ёфт. Дар маросиме, ки дар дидбонгоҳи сарҳадии Панҷ баргузор гардид, назорати қитъаи ғарбии сарҳад ба ҷониби Тоҷикистон супорида шуд. Ин раванд оғози марҳилаи нави таҳкими иқтидори миллии ҳифзи сарҳади давлатӣ гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/a/1143438.html |title=Newsline — July 14, 2005: Ceremony marks final handover of border security from Russian to Tajik control |author=Radio Free Europe/Radio Liberty |website=RFE/RL |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2005-07-14 |language=en |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Август]]=== * '''[[22 август]]''' — бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои таъсис ва фаъолияти муассисаи давлатии «[[Телевизиони Сафина]]» дар шаҳри Душанбе ба танзим дароварда шуданд. Баъд аз таъсиси муассиса, 3 сентябри соли 2005 пахши барномаҳои телевизиони «Сафина» оғоз гардид. Шабакаи мазкур ба яке аз телевизионҳои умумимиллии Тоҷикистон табдил ёфта, асосан ба пахши барномаҳои фарҳангӣ, маърифатӣ ва фароғатӣ машғул гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/safina-15-sola-shud-peshvoi-millat-o-ozi-faoliyati-shabakai-navi-televizioniro-mar-ilai-navii-rushdi-far-ang-unvon-karda-budand/ |title=«Сафина» 15-сола шуд. Пешвои миллат оғози фаъолияти шабакаи нави телевизиониро марҳилаи нави рушди фарҳанг унвон карда буданд |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2020-09-02 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/11/21-noyabr-r-zi-umumi-a-onii-televizion-imr-z-barnoma-oi-shabaka-oi-televizioni-to-ikistonro-million-o-nafar-dar-mamlakat-va-berun-az-on-tamosho-mekunand/ |title=21 ноябр — Рӯзи умумиҷаҳонии телевизион |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2018-11-21 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Сентябр]]=== * '''[[ 3 сентябр]]''' — пахши барномаҳои «[[Телевизиони Сафина]]» дар шаҳри [[Душанбе]] оғоз гардид. Шабакаи мазкур ба яке аз телевизионҳои умумимиллии Тоҷикистон табдил ёфта, асосан ба пахши барномаҳои фарҳангӣ, маърифатӣ ва фароғатӣ машғул гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/09/safina-15-sola-shud-peshvoi-millat-o-ozi-faoliyati-shabakai-navi-televizioniro-mar-ilai-navii-rushdi-far-ang-unvon-karda-budand/ |title=«Сафина» 15-сола шуд. Пешвои миллат оғози фаъолияти шабакаи нави телевизиониро марҳилаи нави рушди фарҳанг унвон карда буданд |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2020-09-02 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/11/21-noyabr-r-zi-umumi-a-onii-televizion-imr-z-barnoma-oi-shabaka-oi-televizioni-to-ikistonro-million-o-nafar-dar-mamlakat-va-berun-az-on-tamosho-mekunand/ |title=21 ноябр — Рӯзи умумиҷаҳонии телевизион |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2018-11-21 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> === [[Октябр]]=== * '''[[20 октябр]]''' — [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] таъсис ёфт. Таъсиси ҳизби мазкур ба ташаккули минбаъдаи низоми бисёрҳизбӣ ва намояндагии неруҳои сиёсие, ки масъалаҳои рушди иқтисодӣ ва ислоҳоти иқтисодиро муҳим арзёбӣ мекарданд, мусоидат намуд. [[АМИТ «Ховар»]] таъсиси Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистонро ба моҳи октябри соли 2005 мансуб медонад.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/dar-dushanbe-an-umani-vii-izbi-islo-oti-i-tisodii-to-ikiston-barguzor-gardid/ |title=Дар Душанбе Анҷумани VII Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон баргузор гардид |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2019-12 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2023/06/amshed-obidzoda-va-dati-to-ikon-samarai-za-matu-talosh-oi-sul-ofarii-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ast/ |title=Ҷамшед Обидзода: «Ваҳдати тоҷикон самараи заҳмату талошҳои сулҳофарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст» |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2023-06-17 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> == [[Ноябр]]== * [[1 ноябр]] — дар шаҳри [[Хоруғ]] маросими кушодашавӣ ва ба истифода додани агрегатҳои навбатии Неругоҳи барқи обии «Помир–1» баргузор гардид. Ба истифода додани иқтидорҳои нави неругоҳ дар беҳтар намудани таъминоти барқи шаҳри Хоруғ ва [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] аҳамияти муҳим дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/domestic_trips/10714 |title=Ба истифода додани агрегатҳои навбатии НБО-и «Помир-1» |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005-11-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2006/01/emomal-ra-mon-va-soli-far-angi-olamgir/ |title=Эмомалӣ Раҳмон ва соли фарҳанги оламгир |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2006-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> * [[2 ноябр]] — дар доираи сафари кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] маросими кушодашавӣ ва ба истифода додани қитъаи '''роҳи автомобилгарди Шкев–Зиғар''' баргузор гардид. Ҳамзамон, корҳои сохтмонии '''роҳи Кӯлоб–Қалъаи Хумб''' идома доштанд. Рушди ин роҳҳо барои беҳтар намудани робитаҳои нақлиётӣ бо Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва рушди долонҳои минтақавии нақлиётӣ аҳамияти стратегӣ дошт.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/domestic_trips/10714 |title=Ба истифода додани агрегатҳои навбатии НБО-и «Помир-1» |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005-11-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2006/01/emomal-ra-mon-va-soli-far-angi-olamgir/ |title=Эмомалӣ Раҳмон ва соли фарҳанги оламгир |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2006-01 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> * '''[[15 ноябр]]''' — [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] таъсис ёфт. Таъсиси ҳизби мазкур яке аз рӯйдодҳои муҳими рушди низоми бисёрҳизбии Тоҷикистон ба шумор мерафт. Ҳизби нав масъалаҳои рушди кишоварзӣ, манфиатҳои деҳқонон ва такмили сиёсати аграриро ба самти асосии фаъолияти худ табдил дод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2023/06/amshed-obidzoda-va-dati-to-ikon-samarai-za-matu-talosh-oi-sul-ofarii-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ast/ |title=Ҷамшед Обидзода: «Ваҳдати тоҷикон самараи заҳмату талошҳои сулҳофарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст» |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |date=2023-06-17 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> == Соли [[2005]] == * '''[[Соли 2005]]''' — робитаҳои мунтазами нақлиётӣ дар самтҳои минтақаҳои ҷанубӣ ва [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] тадриҷан беҳтар гардиданд. Дар ин давра сохтмон ва навсозии қитъаҳои муҳими '''роҳҳои байналмилалии Кӯлоб–Қалъаи Хумб–Қулма–Қароқурум, Шкев–Зиғар''' ва дигар масирҳои нақлиётӣ идома ёфт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/yekonomika/ |title=Иқтисодӣ |author=АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=Хадамоти иттилоотии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/19625 |title=Сафарҳои дохилӣ — рушди инфрасохтор ва энергетика |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> * '''[[Соли 2005]]''' — сохтмони роҳи автомобилгарди '''Душанбе–Ҷиргатол–Саритош''', то сарҳади [[Ҷумҳурии Қирғизистон]], идома ёфт. Ин лоиҳа дар рушди долонҳои минтақавии нақлиётӣ ва баланд бардоштани иқтидори транзитии Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ дошт. * '''[[Соли 2005]]''' — дар соҳаи саноат ва энергетика навсозии иқтидорҳои истеҳсолӣ ва татбиқи як қатор лоиҳаҳои сармоягузорӣ идома ёфт. Аз ҷумла, сохтмони [[НБО «Сангтӯда–1»]] ва дигар иншооти энергетикӣ ба самти афзалиятноки сиёсати иқтисодии давлат табдил ёфт.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/node/198 |title=Суханронӣ оид ба муносибатҳои Тоҷикистону Федератсияи Русия |author=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2005 |language=tg |access-date=2026-08-08 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2005}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2005]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2005]] a6y79591qjh9ieftkgoeffcfx8dda7q 0 212409 1483691 1459613 2026-08-18T12:45:54Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1483691 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи коллеҷ |ном = Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ |ихтисора = АУК |аслӣ = |пештара = |нишон = |тасвир = |имзо = |шиор = |асосгузорӣ = [[2018]] |пӯшидашавӣ = |азнавташкилшавӣ = |соли азнавташкилшавӣ = |навъ = таҳсилоти умумии ғайридавлатӣ |ректор = |директор = |донишҷӯён = |омӯзгорон = |макон = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |нишонӣ = 734024, шаҳри [[Душанбе]] |сайт = |логотип = |ҷоизаҳо = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = }} '''Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ»''' — дар [[Ноҳияи Шоҳмансур|ноҳияи Шоҳмансури]] шаҳри [[Душанбе]] ба кор оғоз кард. == Ифтитоҳи муассисаи таълимӣ == Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси [[шаҳри Душанбе]] [[Рустами Эмомалӣ]] [[20 сениябр|20 сениябри]] [[соли 2018]] дар [[ноҳияи Шоҳмансур|ноҳияи Шоҳмансури]] шаҳри [[Душанбе]] Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ»—ро дар вазъияти тантанавӣ ифтитоҳ карданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/09/20/ |title=20/09/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон барои сохтмони ин муассисаи байналмилалии [[Тоҷикистон]]у [[Бритониё]] 28 апрели соли 2017 санги асос гузошта, ҳамон вақт сохтмончиёнро ба иҷрои босифати корҳо ҳидоят карда буданд. Масоҳати умумии қитъаи замини муассисаи таълимии мазкур 6847 метри мураббаъ ва масоҳати умумии сохтмонии он 2345 метри мураббаъро ташкил медиҳад. Муассиса аз ду бинои 3-ошёна бо таҳхонаю болохона ва як бинои 2- ошёна иборат мебошад. Дар мактаби мазкур 500 ҷой барои таълиму тарбияи томактабӣ ва таҳсилоти умумӣ фароҳам оварда шудааст. Дар ин ҷо ошхона бо 150 ҷойи нишаст, нуқтаи тиббӣ, китобхона ва синфхонаҳо барои таълиму тарбияи томактабӣ ва синфҳои болоӣ мавҷуд аст. Дар муассиса синфхонаҳо барои омӯзиши фанни таълими меҳнат, аз ҷумла, азхудкунии пухту паз, синфхонаи муҳандисӣ барои омӯзиши технологияи муосир, ҳавзи оббозӣ, синфхонаи махсус барои омӯзиши рақсҳои гимнастика ва балет, толори варзишӣ, ҳуҷраи ивази сару либос ва толори маҷлис барои 90 ҷойи нишаст ҷойгир мебошанд.<ref>{{cite web|url=https://prezident.tj/event/domestic_trips/16844|title= Ифтитоҳи Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ”|author= |date= 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2026-03-23}}</ref>. == Таълим == Таълим дар ин муассиса тибқи барномаҳои таълимии зинаҳои таҳсилоти томактабӣ ва [[таҳсилоти умумӣ]] дар асоси стандартҳои давлатии таҳсилоти [[Бритониёи Кабир]] ва мутобиқ ба стандартҳои давлатии таҳсилоти Ҷумҳурии Тоҷикистон сурат гирифта, забони таълим забони [[англисӣ]] мебошад. Таълиму тарбияи томактабӣ дар маркази инкишофи кӯдакон ва таҳсилоти умумӣ бошад, дар се зина: ибтидоӣ, умумии асосӣ ва миёнаи умумӣ амалӣ мегардад. Пас аз хатми ин муассиса ба хатмкунандагон ҳуҷҷатҳои таҳсилоти намунаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Британияи Кабир дода шуда, онҳо метавонанд таҳсили худро дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбӣ ва илмии кишварҳои Аврупо, Амрико, Япония ва ғайра идома диҳанд. Омӯзгорону устодон дар ин муассиса аздоираи беҳтарин муаллимони соҳибкасбу соҳибтаҷрибаи[[Бритониёи Кабир]] ва Ҷумҳурии Тоҷикистон даъват гардида, машғулиятҳову дарсҳо ба хонандагон бо истифода аз усулҳои муосири таълим ба роҳ монда мешаванд.Ба ғайр аз ин, муассисон ба нақша гирифтаанд, ки то соли 2020 баъди аз ҷониби мақомоти дахлдори давлатӣ ҷудо гардидани қитъаи замин барои хонандагони аз 18 то 23- сола коллеҷ бунёд намоянд.<ref>{{cite web|url=https://prezident.tj/event/domestic_trips/16844|title= Ифтитоҳи Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ”|author= |date= 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2026-03-23}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Душанбе]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2018 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Шоҳмансур]] [[Гурӯҳ:Душанбе]] mov11vczonhcy3cjarzekdjj34lnqld 1483692 1483691 2026-08-18T12:46:58Z Шухрат Саъдиев 5132 1483692 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи коллеҷ |ном = Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ |ихтисора = АУК |аслӣ = |пештара = |нишон = |тасвир = |имзо = |шиор = |асосгузорӣ = [[2018]] |пӯшидашавӣ = |азнавташкилшавӣ = |соли азнавташкилшавӣ = |навъ = таҳсилоти умумии ғайридавлатӣ |ректор = |директор = |донишҷӯён = |омӯзгорон = |макон = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |нишонӣ = 734024, шаҳри [[Душанбе]] |сайт = |логотип = |ҷоизаҳо = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = }} '''Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ»''' — дар [[Ноҳияи Шоҳмансур|ноҳияи Шоҳмансури]] шаҳри [[Душанбе]] ба кор оғоз кард. == Ифтитоҳи муассисаи таълимӣ == Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси [[шаҳри Душанбе]] [[Рустами Эмомалӣ]] [[20 сентябр|20 сентябри]] [[соли 2018]] дар [[ноҳияи Шоҳмансур|ноҳияи Шоҳмансури]] шаҳри [[Душанбе]] Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии «Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ»—ро дар вазъияти тантанавӣ ифтитоҳ карданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2018/09/20/ |title=20/09/2018 — АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg }}</ref> Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон барои сохтмони ин муассисаи байналмилалии [[Тоҷикистон]]у [[Бритониё]] 28 апрели соли 2017 санги асос гузошта, ҳамон вақт сохтмончиёнро ба иҷрои босифати корҳо ҳидоят карда буданд. Масоҳати умумии қитъаи замини муассисаи таълимии мазкур 6847 метри мураббаъ ва масоҳати умумии сохтмонии он 2345 метри мураббаъро ташкил медиҳад. Муассиса аз ду бинои 3-ошёна бо таҳхонаю болохона ва як бинои 2- ошёна иборат мебошад. Дар мактаби мазкур 500 ҷой барои таълиму тарбияи томактабӣ ва таҳсилоти умумӣ фароҳам оварда шудааст. Дар ин ҷо ошхона бо 150 ҷойи нишаст, нуқтаи тиббӣ, китобхона ва синфхонаҳо барои таълиму тарбияи томактабӣ ва синфҳои болоӣ мавҷуд аст. Дар муассиса синфхонаҳо барои омӯзиши фанни таълими меҳнат, аз ҷумла, азхудкунии пухту паз, синфхонаи муҳандисӣ барои омӯзиши технологияи муосир, ҳавзи оббозӣ, синфхонаи махсус барои омӯзиши рақсҳои гимнастика ва балет, толори варзишӣ, ҳуҷраи ивази сару либос ва толори маҷлис барои 90 ҷойи нишаст ҷойгир мебошанд.<ref>{{cite web|url=https://prezident.tj/event/domestic_trips/16844|title= Ифтитоҳи Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ”|author= |date= 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2026-03-23}}</ref>. == Таълим == Таълим дар ин муассиса тибқи барномаҳои таълимии зинаҳои таҳсилоти томактабӣ ва [[таҳсилоти умумӣ]] дар асоси стандартҳои давлатии таҳсилоти [[Бритониёи Кабир]] ва мутобиқ ба стандартҳои давлатии таҳсилоти Ҷумҳурии Тоҷикистон сурат гирифта, забони таълим забони [[англисӣ]] мебошад. Таълиму тарбияи томактабӣ дар маркази инкишофи кӯдакон ва таҳсилоти умумӣ бошад, дар се зина: ибтидоӣ, умумии асосӣ ва миёнаи умумӣ амалӣ мегардад. Пас аз хатми ин муассиса ба хатмкунандагон ҳуҷҷатҳои таҳсилоти намунаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Британияи Кабир дода шуда, онҳо метавонанд таҳсили худро дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбӣ ва илмии кишварҳои Аврупо, Амрико, Япония ва ғайра идома диҳанд. Омӯзгорону устодон дар ин муассиса аздоираи беҳтарин муаллимони соҳибкасбу соҳибтаҷрибаи[[Бритониёи Кабир]] ва Ҷумҳурии Тоҷикистон даъват гардида, машғулиятҳову дарсҳо ба хонандагон бо истифода аз усулҳои муосири таълим ба роҳ монда мешаванд.Ба ғайр аз ин, муассисон ба нақша гирифтаанд, ки то соли 2020 баъди аз ҷониби мақомоти дахлдори давлатӣ ҷудо гардидани қитъаи замин барои хонандагони аз 18 то 23- сола коллеҷ бунёд намоянд.<ref>{{cite web|url=https://prezident.tj/event/domestic_trips/16844|title= Ифтитоҳи Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ”|author= |date= 2018|publisher=prezident.tj|accessdate=2026-03-23}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Муассисаҳои таълимии Душанбе]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2018 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ноҳияи Шоҳмансур]] [[Гурӯҳ:Душанбе]] 5z8hmw8wvyn1o8w822rlau22udcydc4 0 215724 1483708 1478927 2026-08-18T13:44:28Z Zosya95 54344 /* Зиндагинома */ 1483708 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = Ҷон Ф. Кеннедӣ |номи аслӣ = {{lang-en|John F. Kennedy}} |тасвир = John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg |тавсифи тасвир = Портрети Ҷон Кеннедӣ дар [[офиси байзавӣ]], соли 1963 |alt = President Kennedy smiling and sitting in the Oval Office |тартиб = 35 |парчам = Seal Of The President Of The Unites States Of America.svg |вазифа = [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти ИМА]] |парчам2 = Flag of the President of the United States.svg |аввалдавр = 20 январи 1961 |охирдавр = 22 ноябри 1963 |ноиби президент = [[Линдон Ҷонсон]] |пешгузашта = [[Дуайт Эйзенҳоуэр]] |ҷонишин = [[Линдон Ҷонсон]] |парчам_2 = Seal_of_the_United_States_Senate.svg |вазифа_2 = [[Сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] |парчам2_2 = Flag of Massachusetts.svg |аввалдавр_2 = 3 январи 1953 |охирдавр_2 = 22 декабри 1960 |пешгузашта_2 = [[Ҳенрӣ Кабот Лоҷ]] |ҷонишин_2 = Бенҷамин Смит |парчам_3 = Seal of the United States House of Representatives.svg |вазифа_3 = Узви [[Маҷлиси Намояндагони ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] аз 11-умин [[Ҳавзаи интихобии Конгресс|ҳавзаи интихобии Конгресс]] |парчам2_3 = Flag of Massachusetts.svg |аввалдавр_3 = 3 январи 1947 |охирдавр_3 = 3 январи 1953 |пешгузашта_3 = [[Ҷеймс Майкл Кӯрлӣ]] |ҷонишин_3 = [[Тип О'Нил]] |таваллуд = [[29 май]]и [[Соли 1917|1917]] |зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] |даргузашт = [[22 ноябр]]и [[Соли 1963|1963]] (46 сола) |сабаби даргузашт = [[Assassination of John F. Kennedy|Assassination by gunshot]] |маҳалли даргузашт = [[Даллас]], [[Техас]], ИМА |оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] |ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] |ҳамсар = {{marriage|[[Ҷаклин Кеннедӣ Онассис|Ҷаклин Бувие]]|September 12, 1953|}} |фарзандон = {{Рӯйхат | * 4-то * [[Керолайн Кеннедӣ]] * [[Ҷон Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] * [[Патрик Бувие Кеннедӣ]] }} |падар = [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] |модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]] |хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] |дин = [[Калисои католикӣ|католисизм]] |таҳсилот = [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) |occupation = {{hlist|Politician|journalist}} |соядаст = John F Kennedy Signature 2.svg |allegiance = United States |навъи артиш = [[Нерӯи баҳрии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Нерӯи баҳрии ИМА]] |service_years = 1941–1945 |rank = [[Lieutenant (navy)|Lieutenant]] |unit = [[Motor Torpedo Boat Squadron Two|Motor Torpedo Squadron 2]] | commands = {{plainlist| ** [[Patrol Torpedo Boat 109]] ** [[Patrol Torpedo Boat 59]] }} |набардҳо = {{Рӯйхат | * [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] ** [[Solomon Islands campaign]] }} | ҷоизаҳо = {{Ҷоизаҳо | | {{Navy and Marine Corps Medal}} | {{Дили бунафш}} | {{American Defense Service Medal}} | {{American Campaign Medal}} | {{Asiatic–Pacific Campaign Medal}} (with 3 [[service star]]s) | [[World War II Victory Medal]]<ref name="JFKlibrary.org misc">{{cite web |url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/John+F.+Kennedy+Miscellaneous+Information.htm |title=John F. Kennedy Miscellaneous Information |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=February 22, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831043852/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/John%2BF.%2BKennedy%2BMiscellaneous%2BInformation.htm |archive-date=August 31, 2009 |accessdate=2026-04-08 |archivedate=2009-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831043852/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/John%2BF.%2BKennedy%2BMiscellaneous%2BInformation.htm }}</ref> }} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=JFK Establishment of the Peace Corps.ogg|title=John F. Kennedy's voice|type=speech|description=Kennedy speaking on the establishment of the [[Peace Corps]]<br />Recorded March 1, 1961}} }} '''Ҷон Фитзҷералд "Ҷак" Кеннедӣ''' ({{lang-en|John Fitzgerald "Jack" Kennedy}}), ки ҳамчунин бо номи {{lang-en|'''JFK'''}} (Ҷей-Эф-Кей) маъруф аст, 35-умин [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] буд. Ӯ ин вазифаро аз соли 1961 то кушта шуданаш дар соли 1963 дошт. Ӯ ҷавонтарин президент дар таърихи ИМА буд, ки дар синни 43-солагӣ<ref name="JFKlibrary.org misc"/> интихоб гардида буду аввалин президенти [[Калисои католикӣ|католикӣ]] буд. Кеннедӣ дар авҷи [[Ҷанги Сард]] фаъолият карда, қисми зиёди сиёсати хориҷии ӯ ба муносибатҳо бо [[Иттиҳоди Шуравӣ|Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва [[Куба]] равона шуда буд. Ӯ узви [[Ҳизби демократии ИМА|ҳизби демократии ИМА]] буд ва пеш аз президент шуданаш, штати [[Массачусетс]]ро дар ҳар ду палатаи [[Конгресси ИМА]] намояндагӣ мекард. == Зиндагинома == Ҷон Фитзҷералд Кеннедӣ ({{lang-en|John Fitzgerald Kennedy}}) 29 майи соли 1917 дар наздикии шаҳри [[Бустун|Бостон]], дар маҳалли [[Бруклайн]] ба дунё омадааст. Падари ӯ [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] соҳибкору сиёсатмадор буд ва модараш, [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ | Роуз Фитзҷералд]], шахси хайрхоҳ ва иҷтимоӣ буд.{{sfn|Dallek|2003|p=20}}<ref>{{cite web |title=A History of 83 Beals Street, Brookline, Massachusetts: Birthplace of John Fitzgerald Kennedy |url=https://www.nps.gov/articles/000/a-history-of-83-beals-street-birthplace-of-john-fitzgerald-kennedy.htm |website=[[National Park Service]] |access-date=January 29, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129231206/https://www.nps.gov/articles/000/a-history-of-83-beals-street-birthplace-of-john-fitzgerald-kennedy.htm |url-status=live }}</ref> Бобои падарии ӯ [[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ]] роҳбари маҳалла дар Ист-Бостон ва вакили қонунгузории иёлати Массачусетс буд.<ref>{{cite web |title=Patrick Joseph Kennedy Personal Papers |url=https://www.jfklibrary.org/asset-viewer/archives/pjkpp |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=January 29, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129231207/https://www.jfklibrary.org/asset-viewer/archives/pjkpp |url-status=live }}</ref> Бобои модарии ӯ ва ҳамномаш John F. Fitzgerald узви Конгресси ИМА ва ду маротиба шаҳрдори Бостон буд. Ҳар чор бобою бибии ӯ фарзандони муҳоҷирони ирландӣ буданд.<ref name="JFKlibrary.org misc"/> Кеннеди як бародари калонӣ бо номи Joseph P. Kennedy Jr. ва инчунин ҳафт хоҳару бародари хурдтар: [[Розмерӣ Кеннедӣ]], [[Катлин Кавендиш, маркизаи Ҳартингтон|Катлин Кеннедӣ]], Eunice Kennedy Shriver, Patricia Kennedy, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]], Jean Kennedy Smith ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]]. {{зиндагинома-нопурра}} {{Президентҳои ИМА}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] i8ippxvf1c2b0s3mygmo0onrden37er 1483726 1483708 2026-08-18T18:54:42Z Zosya95 54344 1483726 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = Ҷон Ф. Кеннедӣ |номи аслӣ = {{lang-en|John F. Kennedy}} |тасвир = John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg |тавсифи тасвир = Портрети Ҷон Кеннедӣ дар [[офиси байзавӣ]], соли 1963 |alt = President Kennedy smiling and sitting in the Oval Office |тартиб = 35 |парчам = Seal Of The President Of The Unites States Of America.svg |вазифа = [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти ИМА]] |парчам2 = Flag of the President of the United States.svg |аввалдавр = 20 январи 1961 |охирдавр = 22 ноябри 1963 |ноиби президент = [[Линдон Ҷонсон]] |пешгузашта = [[Дуайт Эйзенҳоуэр]] |ҷонишин = [[Линдон Ҷонсон]] |парчам_2 = Seal_of_the_United_States_Senate.svg |вазифа_2 = [[Сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] |парчам2_2 = Flag of Massachusetts.svg |аввалдавр_2 = 3 январи 1953 |охирдавр_2 = 22 декабри 1960 |пешгузашта_2 = [[Ҳенрӣ Кабот Лоҷ]] |ҷонишин_2 = Бенҷамин Смит |парчам_3 = Seal of the United States House of Representatives.svg |вазифа_3 = Узви [[Маҷлиси Намояндагони ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] аз 11-умин [[Ҳавзаи интихобии Конгресс|ҳавзаи интихобии Конгресс]] |парчам2_3 = Flag of Massachusetts.svg |аввалдавр_3 = 3 январи 1947 |охирдавр_3 = 3 январи 1953 |пешгузашта_3 = [[Ҷеймс Майкл Кӯрлӣ]] |ҷонишин_3 = [[Тип О'Нил]] |таваллуд = [[29 май]]и [[Соли 1917|1917]] |зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] |даргузашт = [[22 ноябр]]и [[Соли 1963|1963]] (46 сола) |сабаби даргузашт = [[Assassination of John F. Kennedy|Assassination by gunshot]] |маҳалли даргузашт = [[Даллас]], [[Техас]], ИМА |оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] |ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] |ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Ҷаклин Кеннедӣ Онассис|Ҷаклин Бувие]]|September 12, 1953|}} |фарзандон = {{Рӯйхат | * 4-то * [[Керолайн Кеннедӣ]] * [[Ҷон Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] * [[Патрик Бувие Кеннедӣ]] }} |падар = [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] |модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]] |хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] |дин = [[Калисои католикӣ|католисизм]] |таҳсилот = [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) |occupation = {{hlist|Politician|journalist}} |соядаст = John F Kennedy Signature 2.svg |allegiance = United States |навъи артиш = [[Нерӯи баҳрии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Нерӯи баҳрии ИМА]] |service_years = 1941–1945 |rank = [[Lieutenant (navy)|Lieutenant]] |unit = [[Motor Torpedo Boat Squadron Two|Motor Torpedo Squadron 2]] | commands = {{plainlist| ** [[Patrol Torpedo Boat 109]] ** [[Patrol Torpedo Boat 59]] }} |набардҳо = {{Рӯйхат | * [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] ** [[Solomon Islands campaign]] }} | ҷоизаҳо = {{Ҷоизаҳо | | {{Navy and Marine Corps Medal}} | {{Дили бунафш}} | {{American Defense Service Medal}} | {{American Campaign Medal}} | {{Asiatic–Pacific Campaign Medal}} (with 3 [[service star]]s) | [[World War II Victory Medal]]<ref name="JFKlibrary.org misc">{{cite web |url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/John+F.+Kennedy+Miscellaneous+Information.htm |title=John F. Kennedy Miscellaneous Information |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=February 22, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831043852/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/John%2BF.%2BKennedy%2BMiscellaneous%2BInformation.htm |archive-date=August 31, 2009 |accessdate=2026-04-08 |archivedate=2009-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831043852/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/John%2BF.%2BKennedy%2BMiscellaneous%2BInformation.htm }}</ref> }} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=JFK Establishment of the Peace Corps.ogg|title=John F. Kennedy's voice|type=speech|description=Kennedy speaking on the establishment of the [[Peace Corps]]<br />Recorded March 1, 1961}} }} '''Ҷон Фитзҷералд "Ҷак" Кеннедӣ''' ({{lang-en|John Fitzgerald "Jack" Kennedy}}), ки ҳамчунин бо номи {{lang-en|'''JFK'''}} (Ҷей-Эф-Кей) маъруф аст, 35-умин [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] буд. Ӯ ин вазифаро аз соли 1961 то кушта шуданаш дар соли 1963 дошт. Ӯ ҷавонтарин президент дар таърихи ИМА буд, ки дар синни 43-солагӣ<ref name="JFKlibrary.org misc"/> интихоб гардида буду аввалин президенти [[Калисои католикӣ|католикӣ]] буд. Кеннедӣ дар авҷи [[Ҷанги Сард]] фаъолият карда, қисми зиёди сиёсати хориҷии ӯ ба муносибатҳо бо [[Иттиҳоди Шуравӣ|Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва [[Куба]] равона шуда буд. Ӯ узви [[Ҳизби демократии ИМА|ҳизби демократии ИМА]] буд ва пеш аз президент шуданаш, штати [[Массачусетс]]ро дар ҳар ду палатаи [[Конгресси ИМА]] намояндагӣ мекард. == Зиндагинома == Ҷон Фитзҷералд Кеннедӣ ({{lang-en|John Fitzgerald Kennedy}}) 29 майи соли 1917 дар наздикии шаҳри [[Бустун|Бостон]], дар маҳалли [[Бруклайн]] ба дунё омадааст. Падари ӯ [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] соҳибкору сиёсатмадор буд ва модараш, [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ | Роуз Фитзҷералд]], шахси хайрхоҳ ва иҷтимоӣ буд.{{sfn|Dallek|2003|p=20}}<ref>{{cite web |title=A History of 83 Beals Street, Brookline, Massachusetts: Birthplace of John Fitzgerald Kennedy |url=https://www.nps.gov/articles/000/a-history-of-83-beals-street-birthplace-of-john-fitzgerald-kennedy.htm |website=[[National Park Service]] |access-date=January 29, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129231206/https://www.nps.gov/articles/000/a-history-of-83-beals-street-birthplace-of-john-fitzgerald-kennedy.htm |url-status=live }}</ref> Бобои падарии ӯ [[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ]] роҳбари маҳалла дар Ист-Бостон ва вакили қонунгузории иёлати Массачусетс буд.<ref>{{cite web |title=Patrick Joseph Kennedy Personal Papers |url=https://www.jfklibrary.org/asset-viewer/archives/pjkpp |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=January 29, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129231207/https://www.jfklibrary.org/asset-viewer/archives/pjkpp |url-status=live }}</ref> Бобои модарии ӯ ва ҳамномаш John F. Fitzgerald узви Конгресси ИМА ва ду маротиба шаҳрдори Бостон буд. Ҳар чор бобою бибии ӯ фарзандони муҳоҷирони ирландӣ буданд.<ref name="JFKlibrary.org misc"/> Кеннеди як бародари калонӣ бо номи Joseph P. Kennedy Jr. ва инчунин ҳафт хоҳару бародари хурдтар: [[Розмерӣ Кеннедӣ]], [[Катлин Кавендиш, маркизаи Ҳартингтон|Катлин Кеннедӣ]], Eunice Kennedy Shriver, Patricia Kennedy, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]], Jean Kennedy Smith ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]]. {{зиндагинома-нопурра}} {{Президентҳои ИМА}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] p0u5slj4ly02o82y5tuxv74i26zxpjr 1483742 1483726 2026-08-18T19:30:43Z Zosya95 54344 1483742 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = Ҷон Ф. Кеннедӣ |номи аслӣ = {{lang-en|John F. Kennedy}} |тасвир = John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg |тавсифи тасвир = Портрети Ҷон Кеннедӣ дар [[офиси байзавӣ]], соли 1963 |alt = President Kennedy smiling and sitting in the Oval Office |тартиб = 35 |парчам = Seal Of The President Of The Unites States Of America.svg |вазифа = [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти ИМА]] |парчам2 = Flag of the President of the United States.svg |аввалдавр = 20 январи 1961 |охирдавр = 22 ноябри 1963 |ноиби президент = [[Линдон Ҷонсон]] |пешгузашта = [[Дуайт Эйзенҳоуэр]] |ҷонишин = [[Линдон Ҷонсон]] |парчам_2 = Seal_of_the_United_States_Senate.svg |вазифа_2 = [[Сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] |парчам2_2 = Flag of Massachusetts.svg |аввалдавр_2 = 3 январи 1953 |охирдавр_2 = 22 декабри 1960 |пешгузашта_2 = [[Ҳенрӣ Кабот Лоҷ]] |ҷонишин_2 = Бенҷамин Смит |парчам_3 = Seal of the United States House of Representatives.svg |вазифа_3 = Узви [[Маҷлиси Намояндагони ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] аз 11-умин [[Ҳавзаи интихобии Конгресс|ҳавзаи интихобии Конгресс]] |парчам2_3 = Flag of Massachusetts.svg |аввалдавр_3 = 3 январи 1947 |охирдавр_3 = 3 январи 1953 |пешгузашта_3 = [[Ҷеймс Майкл Кӯрлӣ]] |ҷонишин_3 = [[Тип О'Нил]] |таваллуд = [[29 май]]и [[Соли 1917|1917]] |зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] |даргузашт = [[22 ноябр]]и [[Соли 1963|1963]] (46 сола) |сабаби даргузашт = [[Assassination of John F. Kennedy|Assassination by gunshot]] |маҳалли даргузашт = [[Даллас]], [[Техас]], ИМА |оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] |ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] |ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Ҷаклин Кеннедӣ Онассис|Ҷаклин Бувие]]|September 12, 1953|}} |фарзандон = {{Рӯйхат | * 4-то * [[Керолайн Кеннедӣ]] * [[Ҷон Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] * [[Патрик Бувие Кеннедӣ]] }} |падар = [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)| Ҷозеф П. Кеннедӣ]] |модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]] |хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] |дин = [[Калисои католикӣ|католисизм]] |таҳсилот = [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) |occupation = {{hlist|Politician|journalist}} |соядаст = John F Kennedy Signature 2.svg |allegiance = United States |навъи артиш = [[Нерӯи баҳрии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Нерӯи баҳрии ИМА]] |service_years = 1941–1945 |rank = [[Lieutenant (navy)|Lieutenant]] |unit = [[Motor Torpedo Boat Squadron Two|Motor Torpedo Squadron 2]] | commands = {{plainlist| ** [[Patrol Torpedo Boat 109]] ** [[Patrol Torpedo Boat 59]] }} |набардҳо = {{Рӯйхат | * [[Ҷанги дуюми ҷаҳон]] ** [[Solomon Islands campaign]] }} | ҷоизаҳо = {{Ҷоизаҳо | | {{Navy and Marine Corps Medal}} | {{Дили бунафш}} | {{American Defense Service Medal}} | {{American Campaign Medal}} | {{Asiatic–Pacific Campaign Medal}} (with 3 [[service star]]s) | [[World War II Victory Medal]]<ref name="JFKlibrary.org misc">{{cite web |url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/John+F.+Kennedy+Miscellaneous+Information.htm |title=John F. Kennedy Miscellaneous Information |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=February 22, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831043852/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/John%2BF.%2BKennedy%2BMiscellaneous%2BInformation.htm |archive-date=August 31, 2009 |accessdate=2026-04-08 |archivedate=2009-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831043852/http://www.jfklibrary.org/Historical%2BResources/Archives/Reference%2BDesk/John%2BF.%2BKennedy%2BMiscellaneous%2BInformation.htm }}</ref> }} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=JFK Establishment of the Peace Corps.ogg|title=John F. Kennedy's voice|type=speech|description=Kennedy speaking on the establishment of the [[Peace Corps]]<br />Recorded March 1, 1961}} }} '''Ҷон Фитзҷералд "Ҷак" Кеннедӣ''' ({{lang-en|John Fitzgerald "Jack" Kennedy}}), ки ҳамчунин бо номи {{lang-en|'''JFK'''}} (Ҷей-Эф-Кей) маъруф аст, 35-умин [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] буд. Ӯ ин вазифаро аз соли 1961 то кушта шуданаш дар соли 1963 дошт. Ӯ ҷавонтарин президент дар таърихи ИМА буд, ки дар синни 43-солагӣ<ref name="JFKlibrary.org misc"/> интихоб гардида буду аввалин президенти [[Калисои католикӣ|католикӣ]] буд. Кеннедӣ дар авҷи [[Ҷанги Сард]] фаъолият карда, қисми зиёди сиёсати хориҷии ӯ ба муносибатҳо бо [[Иттиҳоди Шуравӣ|Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва [[Куба]] равона шуда буд. Ӯ узви [[Ҳизби демократии ИМА|ҳизби демократии ИМА]] буд ва пеш аз президент шуданаш, штати [[Массачусетс]]ро дар ҳар ду палатаи [[Конгресси ИМА]] намояндагӣ мекард. == Зиндагинома == Ҷон Фитзҷералд Кеннедӣ ({{lang-en|John Fitzgerald Kennedy}}) 29 майи соли 1917 дар наздикии шаҳри [[Бустун|Бостон]], дар маҳалли [[Бруклайн]] ба дунё омадааст. Падари ӯ [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] соҳибкору сиёсатмадор буд ва модараш, [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ | Роуз Фитзҷералд]], шахси хайрхоҳ ва иҷтимоӣ буд.{{sfn|Dallek|2003|p=20}}<ref>{{cite web |title=A History of 83 Beals Street, Brookline, Massachusetts: Birthplace of John Fitzgerald Kennedy |url=https://www.nps.gov/articles/000/a-history-of-83-beals-street-birthplace-of-john-fitzgerald-kennedy.htm |website=[[National Park Service]] |access-date=January 29, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129231206/https://www.nps.gov/articles/000/a-history-of-83-beals-street-birthplace-of-john-fitzgerald-kennedy.htm |url-status=live }}</ref> Бобои падарии ӯ [[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ]] роҳбари маҳалла дар Ист-Бостон ва вакили қонунгузории иёлати Массачусетс буд.<ref>{{cite web |title=Patrick Joseph Kennedy Personal Papers |url=https://www.jfklibrary.org/asset-viewer/archives/pjkpp |publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum |access-date=January 29, 2024 |archive-date=January 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129231207/https://www.jfklibrary.org/asset-viewer/archives/pjkpp |url-status=live }}</ref> Бобои модарии ӯ ва ҳамномаш John F. Fitzgerald узви Конгресси ИМА ва ду маротиба шаҳрдори Бостон буд. Ҳар чор бобою бибии ӯ фарзандони муҳоҷирони ирландӣ буданд.<ref name="JFKlibrary.org misc"/> Кеннеди як бародари калонӣ бо номи Joseph P. Kennedy Jr. ва инчунин ҳафт хоҳару бародари хурдтар: [[Розмерӣ Кеннедӣ]], [[Катлин Кавендиш, маркизаи Ҳартингтон|Катлин Кеннедӣ]], Eunice Kennedy Shriver, Patricia Kennedy, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]], Jean Kennedy Smith ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]]. {{зиндагинома-нопурра}} {{Президентҳои ИМА}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] eyki63lhs7an1o8c2g6fm75c0p9e2bk 0 217599 1483722 1260813 2026-08-18T18:52:58Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483722 wikitext text/x-wiki {{ВМ }} '''Симала''' ({{Lang-it|Simala}}) - коммуна дар [[Итолиё|Италия]], ки дар вилояти Сардиния дар [[Ористано|музофоти Ористано]] ҷойгир аст. Аҳолиаш 314 нафар (2018), зичии аҳолӣ 23,47 нафар / км² мебошад. Масоҳати он 13.38 км² -ро фаро мегирад. Рамзи почта - 9090. Рамзи телефон - 0783. == Демография == Динамикаи аҳолӣ: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:455 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:750 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 601 bar:1871 from:0 till: 597 bar:1881 from:0 till: 582 bar:1901 from:0 till: 582 bar:1911 from:0 till: 571 bar:1921 from:0 till: 611 bar:1931 from:0 till: 617 bar:1936 from:0 till: 630 bar:1951 from:0 till: 728 bar:1961 from:0 till: 698 bar:1971 from:0 till: 571 bar:1981 from:0 till: 522 bar:1991 from:0 till: 467 bar:2001 from:0 till: 399 PlotData= bar:1861 at: 601 fontsize:S text: 601 shift:(-8,5) bar:1871 at: 597 fontsize:S text: 597 shift:(-10,5) bar:1881 at: 582 fontsize:S text: 582 shift:(-10,5) bar:1901 at: 582 fontsize:S text: 582 shift:(-10,5) bar:1911 at: 571 fontsize:S text: 571 shift:(-10,5) bar:1921 at: 611 fontsize:S text: 611 shift:(-10,5) bar:1931 at: 617 fontsize:S text: 617 shift:(-10,5) bar:1936 at: 630 fontsize:S text: 630 shift:(-10,5) bar:1951 at: 728 fontsize:S text: 728 shift:(-10,5) bar:1961 at: 698 fontsize:S text: 698 shift:(-10,5) bar:1971 at: 571 fontsize:S text: 571 shift:(-10,5) bar:1981 at: 522 fontsize:S text: 522 shift:(-10,5) bar:1991 at: 467 fontsize:S text: 467 shift:(-10,5) bar:2001 at: 399 fontsize:S text: 399 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:По данным ISTAT </timeline> == Маъмурияти коммуна == * Телефон: 0783 97208 * Почтаи электронӣ: sindaco@comune.simala.or.it * Вебсайти расмӣ: http://www.comune.simala.or.it/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210116150000/https://www.comune.simala.or.it/ |date=2021-01-16 }} == Пайвандҳо == * [http://www.comune.simala.or.it/ Сайти расмии шаҳрак {{ref-it}} <span class="ref-info" title="на итальянском языке">)</span>] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210116150000/https://www.comune.simala.or.it/ |date=2021-01-16 }} * [http://www.istat.it/ Институти миллии омор {{ref-it}} <span class="ref-info" title="на итальянском языке">)</span>] * http://www.istat.it/english/ {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Ҳамчунин нигаред == {{Итолиё-ҷуғ-нопурра}}{{Музофоти Ористано}} 8xobredlafvw3e477x3lhh62odpx132 0 221556 1483713 1259382 2026-08-18T14:30:04Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483713 wikitext text/x-wiki {{ВМ|{{PAGENAME}}|Шаҳр}} [[File:Artvin0.jpg|thumb|Манзараи шаҳри Ортвин]] '''Ортвин''' ( {{Lang-tr|Artvin}} <span lang="tr" style="font-style:italic;">Артвин</span>, {{Lang-hy|Արդվին}}, {{Lang-ka|ართვინი}}) — [[шаҳр]] ва ноҳия дар шимолу шарқи [[Туркия]] аст, ки дар соҳили дарёи Чорох, дар наздикии марз бо [[Гурҷистон|Гурҷистон ҷойгир аст]]. Ортвин маркази маъмурии [[вилояти Ортвин]]и Туркия аст. Аҳоли 23,157 нафар аст ([[Соли 2000|2000]], барӯйхатгирӣ). == Таърих == Шаҳри Ортвин, ба монанди аксари Закавказия, дар нимаи аввали садаи XVII аз ҷониби [[имперотурии Усмонӣ]] забт шуда буд. Тибқи натиҷаҳои ҷанги Русияву Туркия дар солҳои 1877-1878, Ортвин ба [[Империяи Русия]] гузашт ва ба вилояти Батуми дохил шуд. Дар соли 1897 Ортвин 7,091 нафар аҳолӣ дошт. Пеш аз куштори арманиҳо, аҳолӣ асосан армяниҳо буданд; дар инҷо 11 калисои арманӣ фаъолият мекарданд. Дар [[соли 1914]] бо оғози Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ [[Туркия]] қисми вилоятҳои Батуми ва Карсро ишғол кард, ва сипас дар зери ниқоби ҷанг, ба нобудсозии оммаи арманиҳоро дар Ортвин, Ардаҳон, Ардануч ва дигар минтақаҳои забтнамуда шурӯъ намуд. Ҳудуди қаламрав зери назорати туркҳо то оғози январи [[соли 1915]] буд, то вақте ки онро артиши Русия баргардонд <ref>{{Книга|автор=[[Масловский, Евгений Васильевич|Масловский Е.В.]]|заглавие=Мировая война на Кавказском фронте 1914-1917 г. Стратегический очерк.|ссылка=http://coollib.com/b/322750|ответственный=|издание=|место=|издательство=М. :Вече, 2015.|год=2015|страницы=116|страниц=544|isbn=ISBN 978-5-4444-1754-6}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191212110027/https://coollib.com/b/322750 |date=2019-12-12 }}</ref>. Пас аз он ки шартномаи сулҳи Брест-Литовск, ки моҳи марти соли 1918 аз ҷониби болшевикон бо Олмон ва иттифоқчиёни он, аз ҷумла Туркия баста шуд, шаҳрро қӯшунҳои туркӣ ишғол карданд - вай боз ба Туркия пайваст, аммо дар асл танҳо чанд моҳ. Аз охири соли 1918 то марти 1921, шаҳр таҳти назорати Ҷумҳурии Демократии Гурҷистон буд. Дар моҳи марти соли 1921, дар натиҷаи ҷанги Давлати шӯравӣ-Гурҷистонӣ (яъне нақшаи «Шӯрависозии Гурҷистон») ва ишғоли минбаъдаи як қисми қаламрави Ҷумҳурии Демократии Гурҷистон аз ҷониби нирӯҳои Туркия таҳти сарварии Казим Карабекир, Ортвин боз таҳти назорати туркҳо қарор гирифт. Созишномаҳои Москва ва Карс, ки дар соли 1921 Арманистон, Озарбойҷон ва Гурҷистон ва РСФСР бо Туркия баста буданд, интиқоли ин қаламравро ба Туркия таъмин карданд. == Пайвандҳо == * [http://ardvin.do.am/ Ардвин ва Ардвинцы] * [http://www.artvin.gov.tr Вебсайти расмӣ] * {{ВТ-ЭСБЕ|Артвин}} * [https://web.archive.org/web/20090525035603/http://artvin.narod.ru/index.htm Александр (Алексянос) Петрович Сукоян.] * [https://web.archive.org/web/20090525035603/http://artvin.narod.ru/index.htm Artvin ва Artvinians] * [http://www.artvin.bel.tr/ Муниципалитети Артвин] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140427183326/http://www.artvin.bel.tr/ |date=2014-04-27 }} == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Authority control}} {{Шаҳрҳои Туркия}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия]] [[Гурӯҳ:Вилояти Ортвин]] qoayp1yotcjr8nc6ur0zwery8eplpzo 0 274561 1483916 1439200 2026-08-19T05:04:45Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483916 wikitext text/x-wiki {{Ҳамномҳо|Қобилҷон (Ҳамном)| Қобилҷон}} {{Ҳамнасабҳо |Хушвахтзода (Ҳамнасаб)|Хушвахтзода}} {{Олим |ном = Қобилҷон Хушвахтзода |номи аслӣ = Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт |номи ҳангоми таваллуд = Барфиев Қобилҷон Хушвахтович |тасвир = Қобилҷон Хушвахтзода.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 5.6.1982 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Данғара}}, [[вилояти Кӯлоб]] |таърихи даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт = |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ|АМИТ|0}} |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|ДДМТ]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Қобилҷон Хушвахтзода''' (''Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт'', то соли 2019 '''Барфиев Қобилҷон Хушвахтович'''; зод. [[5 июн]]и [[1982]], [[ноҳияи Данғара]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, аудитор, доктори илмҳои иқтисодӣ (2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.tnu.tj/DisserPhD/6D-KOA-004/BekovFSh/kh_sh_dis.pdf|title=Хулосаи шӯрои диссертатсионии 6D.КОА-004 дар назди ДМТ|author=|website=tnu.tj|date=2019-12-28|publisher=|accessdate=2020-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128123443/https://www.tnu.tj/DisserPhD/6D-KOA-004/BekovFSh/kh_sh_dis.pdf|archivedate=2020-01-28}}</ref>, профессор<ref>{{Cite web|url=https://www.tnu.tj/DisserPhD/6D-KOA-004/BekovFSh/qar_sh_dis.pdf|title=Қарори ҷаласаи шӯрои диссертатсионӣ дар 6D.КОА-004 назди ДМТ|author=|website=tnu.tj|date=2019-12-28|publisher=|accessdate=2020-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128120203/https://www.tnu.tj/DisserPhD/6D-KOA-004/BekovFSh/qar_sh_dis.pdf|archivedate=2020-01-28}}</ref>, узви вобастаи АМИТ (2024)<ref>{{Cite web|url=https://pressa.tj/%D2%9Bobil%D2%B7on-hushvahtzoda-uzvi-vobastai-akademiya-shud/|title=Қобилҷон Хушвахтзода узви вобастаи Академия шуд|website=|date=2024-05-15|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»|lang=|accessdate=2025-06-04}}</ref> ва академики [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://amit.tj/tj/shakhodatnoma-va-nishoni-sarisinagii-nav-ba-azoi-amit|title=ШАҲОДАТНОМА ВА НИШОНИ САРИСИНАГИИ НАВ БА АЪЗОИ АМИТ|website=amit.tj|date=2025-06-04|publisher=АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН|accessdate=2025-06-04|archivedate=2025-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604183802/https://amit.tj/tj/shakhodatnoma-va-nishoni-sarisinagii-nav-ba-azoi-amit/}}</ref>. Президенти [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] (аз 2024).[[арбоби давлатӣ]]. Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII, вакили Маҷлиси вакилони ҳалқи шаҳри Душанбе даъвати ҳафтум, солҳои 2025-2030.<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/hushvahtzoda-kobiljon/|title=Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт|author=|website=www.majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-14}}</ref>. == Зиндагинома == Қобилҷон Хушвахтзода 5 июни соли 1982 дар ноҳияи Данғара дар оилаи омӯзгор ба дунё омадааст. Таҳсилоти ибтидоиро солҳои 1989—1999 дар мактаби таҳсилоти умумии № 2-и ноҳияи Данғара гирифтааст. Соли 2004 факултети баҳисобгирию иқтисодии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси «Баҳисобгирии бахгалтерӣ, таҳлил ва аудит» хатм намудааст. === Хонавода === Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад<ref>{{Cite web|url=https://amit.tj/index.php/tj/rokhbariyati-akademiyai-millii-ilmkhoi-tochikiston-0|title=Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон|website=amit.tj|accessdate=2025-06-04|archivedate=2025-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250603063538/https://amit.tj/index.php/tj/rokhbariyati-akademiyai-millii-ilmkhoi-tochikiston-0}}</ref>. == Фаъолияти корӣ == Қобилҷон Хушвахтзода ассистенти кафедраи «Таҳлили иқтисодӣ ва аудит»-и факултети баҳисобгирию иқтисодии ДМТ (2004—2011), муовини декан оид ба илм ва тарбияи ДМТ (2005—2009), муовини декан оид ба таълим дар шуъбаи рӯзонаи ДМТ (2009—2013), иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи таҳлили иқтисодӣ ва аудити ДМТ (2011—2012), мудири кафедраи таҳлили иқтисодӣ ва аудити [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2013—2017), мудири кафедраи баҳисобгирии бухгалтерии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2018—2019)<ref>{{Cite web|url=https://www.tnu.tj/index.php/tj/bahisobgiriyu-iktisodi/10-to-ik/256-kafedrai-ba-isobgirii-bukhgalter|title=Кафедраи баҳисобгирии бухгалтерӣ|author=|website=www.tnu.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128115449/https://www.tnu.tj/index.php/tj/bahisobgiriyu-iktisodi/10-to-ik/256-kafedrai-ba-isobgirii-bukhgalter|archivedate=2020-01-28}}</ref>, директори Донишкадаи такмили ихтисоси омӯзгорони МТОК назди ДМТ (2019), декани факултети молиявию иқтисодии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2019—2020)<ref>{{Cite web|url=http://fmi.tj/index.php?lang=tj|title=Декани факултети молиявию иқтисодии ДМТ|author=|website=fmi.tj|date=|publisher=Факултети Молиявию иқтисодии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|accessdate=2020-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200204042005/http://fmi.tj/index.php?lang=tj|archivedate=2020-02-04}}</ref> ва ректори [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (2020—2024)<ref>{{Cite web|url=http://president.tj/node/22339|title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи ректори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таъйин намудани Хушвахтзода Қ.Х.|author=|website=president.tj|date=|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.prezident.tj/node/32300|title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи ректори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон озод намудани Хушвахтзода Қ. Х.|website=www.prezident.tj|date=2022-01-06|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-16}}</ref> буд. Қобилҷон Хушвахтзода аз 16 январи соли 2024 Президенти [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] таъйин шудааст<ref>{{Cite web|url=http://www.prezident.tj/node/32288|title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон таъин намудани Хушвахтзода Қ. Х.|website=www.prezident.tj|date=2024-01-16|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-16}}</ref>. == Фаъолияти илмӣ == Қобилҷон Хушвахтзода моҳи апрели соли 2010 рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Рақобатпазирии хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ) дар иқтисодиёти серсохт (дар асоси маводи Ҷумҳурии Тоҷикистон)»<ref>{{Cite web|url=https://www.dissercat.com/content/konkurentosposobnost-dekhkanskikh-fermerskikh-khozyaistv-v-usloviyakh-mnogoukladnoi-ekonomik|title=Конкурентоспособность дехканских (фермерских) хозяйств в условиях многоукладной экономики: на материалах Республики Таджикистан|author=Барфиев, Кобилджон Хушвахтович|date=2010|publisher=disserCat}}</ref> ва 25 январи соли 2019 рисолаи докториро дар мавзӯъи «Конкурентоспособность сельскохозяйственного производства и её учётно-аналитические основы: теория, методология, организация (на материалах Республики Таджикистан)»<ref>{{Cite web|url=https://vak.kg/avtoref/barfiev-kobildzhon-hushvahtovich/|title=НАК ПКР {{!}} Барфиев Кобилджон Хушвахтович|author=Жолочубеков Нурсултан|lang=ru|accessdate=2024-02-07|archivedate=2024-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207050427/https://vak.kg/avtoref/barfiev-kobildzhon-hushvahtovich/}}</ref> дар пояи Донишгоҳи миллии Қирғизистон ба номи Ж. Баласагина ва Донишгоҳи славянии Русияву Қирғизистони шаҳри Бишкеки Ҷумҳурии Қирғизистон аз рӯи ихтисоси «Баҳисобгирии бухгалтерӣ, омор» дифоъ кардааст. == Фаъолияти сиёсиву ҷамъиятӣ == Қобилҷон Хушвахтзода аз 11 апрели соли 2025 Вакили [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати VII, вакили Маҷлиси вакилони ҳалқи шаҳри Душанбе даъвати ҳафтум, солҳои 2025-2030. Аз 11 апрели соли 2025 - Раиси Кумитаи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҳамоҳангсозии фаъолияти Маҷлиси миллӣ бо Маҷлиси намояндагон, ҳокимияти иҷроия, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва робитаҳои байнипарламентӣ мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/hushvahtzoda-kobiljon/|title=Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт|author=|website=www.majmilli.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-07-14}}</ref>. Ӯ ҳамзамон узви Раёсати Бонки миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. == Таълифот == Қобилҷон Хушвахтзода муаллифи беш аз аз 270 маводи илмӣ ва 50 дастури таълимию китобҳои дарсӣ мебошад<ref>{{Cite web|url=https://www.anrt.tj/tj/rajosati-ai-t/ro-bariyati-akademiyai-ilm-o/prezidenti-ai-t|title=Президенти АМИТ|website=www.anrt.tj|accessdate=2024-02-07|archivedate=2024-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207045750/https://www.anrt.tj/tj/rajosati-ai-t/ro-bariyati-akademiyai-ilm-o/prezidenti-ai-t}}</ref>. == Мукофоту ҷоизаҳо == * [[ордени Шараф]] {{Ордени Шараф}} дараҷаи II (2023), * медали ҷашнии “30 – солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон” (2024) * Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ (2012), * диплом ва ҷоизаи АИ ҶТ (2012), * нишони "[[Аълочии маорифи Тоҷикистон]]" (2012), * нишони “Аълочии фарҳангӣ Тоҷикистон” (2021), * нишони “Аълочии Телевизион ва радиои Тоҷикистон” (2023), * нишони “Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), * Ифтихорномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Президентҳои Академияи илмҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Президентҳои АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Академикҳои АИ Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Фарҳангистони улуми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Вакилони Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VII]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Шараф]] [[Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон]] 8sl061b3htm345s7s2sfvjdq89jirni 0 276585 1483883 1473090 2026-08-19T03:24:59Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483883 wikitext text/x-wiki {{Провинция Канады|русское название=Новая Шотландия|ВВП=36352|её высота=532|прежние имена=|ПМ={{iw|Стивен Макнейл|Стивен Макнейл|en|Stephen McNeil}}<ref>{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/premier-stephen-mcneil-welcomes-16-member-cabinet-1.2158475|title=Premier Stephen McNeil welcomes 16-member cabinet|lang=en|accessdate=2020-01-16|publisher=CBC News}}</ref>|ЛГ={{iw|Артур Джозеф ЛеБлан|Артур Джозеф ЛеБлан|en|Arthur LeBlanc}}<ref>{{cite web|url=https://pm.gc.ca/en/news/news-releases/2017/06/14/prime-minister-announces-new-lieutenant-governor-and-new-territorial|title=Prime Minister announces new Lieutenant Governor and new Territorial Commissioner|lang=en|accessdate=2020-01-16|publisher=Justin Trudeau, Prime Minister of Canada}}</ref>|конфедерация=с [[1 июля]] [[1867 год]]а|номер по дате=1|год ВВП=2010|место по ВВП=7|площадь суши=53338|ВВП на душу населения={{#expr: 36352 * 1000000 / 947452 round 0}}|ВВП источник=<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/econ15-eng.htm|title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory |publisher=[[Statistics Canada]]|lang=en|accessdate=2012-09-29|date=2011-11-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BT3Jw27s?url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/econ15-eng.htm|archivedate=2012-10-16|deadlink=no}}</ref>|часовой пояс=-4|почтовый индекс=NS|ISO=CA-NS|сайт=http://www.gov.ns.ca/|профиль=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/Page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=12&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Nova%20Scotia&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=PR&GeoCode=12|наивысшая точка=[[Кейп-Бретон (горы)|Кейп-Бретон]]<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/phys03-eng.htm|title=Principal heights by range or region|publisher=[[Statistics Canada]]|accessdate=2012-09-29|date=2005-02-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BT3JQlv4?url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/phys03-eng.htm|archivedate=2012-10-16|deadlink=no|lang=en}}</ref>|место по площади=12|тип=Провинция|население=945824|оригинальное название=Nova Scotia|РодПадеж=Новой Шотландии|герб=Coat_of_arms_of_Nova_Scotia.svg|флаг=Flag of Nova Scotia.svg|девиз=Munit Haec et Altera Vincit <br> «Один защищает, другой завоёвывает»|столица=Галифакс (Новая Шотландия){{!}}Галифакс|крупнейший город=Галифакс (Новая Шотландия){{!}}Галифакс|население Канада=36048521|площадь источник=<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/phys01-eng.htm|title=Land and freshwater area, by province and territory|publisher=[[Statistics Canada]]|accessdate=2012-09-29|date=2005-02-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BT3ItfJe?url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/phys01-eng.htm |archivedate=2012-10-16|deadlink=no|lang=en}}</ref>|ЧЗЗ=2|место по плотности=5|население источник=<ref name="Statistics Canada CANSIM 051-0005">{{cite web |title=Population estimates, quarterly |url=http://www5.statcan.gc.ca/cansim/a26?lang=eng&retrLang=eng&id=0510005&paSer=&pattern=&stByVal=1&p1=1&p2=31&tabMode=dataTable&csid= |publisher=[[Statistics Canada]] |lang=en |accessdate=2020-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160619182727/http://www5.statcan.gc.ca/cansim/a26?lang=eng&retrLang=eng&id=0510005&paSer=&pattern=&stByVal=1&p1=1&p2=31&tabMode=dataTable&csid= |archivedate=2016-06-19 }}</ref>|год=01.01.2016|место по населению=7|официальный язык=[[английский]]([[де-факто]]<ref>{{cite web |url=https://slmc.uottawa.ca/?q=english_french_legal |title=The Legal Context of Canada's Official Languages |publisher=[[Университет Оттавы|University of Ottawa]] |accessdate=2019-03-07 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221032458/https://slmc.uottawa.ca/?q=english_french_legal |archivedate=2016-12-21 |deadlink=yes }}</ref>)|площадь=55284|коллаж=[[Файл:View from the Bluff Trail at a northern part of the Cranberry Lake 2009.jpg|100px]][[Файл:NewGlasgow EastRiverBridge.jpg|100px]][[Файл:Halifax Citadel 4.jpg|100px]]<br>[[Файл:North Sydney Nova Scotia Panorama.jpg|300px]]}}{{ВМ | Номи тоҷикӣ = Шотландияи Нав | Кишвар = Канада }} '''Шотла́ндияи Нав ё Нова Скотия''' (навиштаи лотинии '''Nova Scotia''' <small>истифода мешавад, АФБ:</small> [ˌnoʊvə ˈskoʊʃə]; аз {{lang-en|New Scotland}} — «Шотландияи Нав», {{Lang-fr|Nouvelle-Écosse}}, гэльск. <span lang="gd" style="font-style:italic;">Alba Nuadh</span>) — музофот дар ҷанубу шарқи [[Канада]], яке аз се Музофотҳои наздисоҳилӣ. Пойтахт ва шаҳри калонтарин — Галифакс. То соли [[Соли 1713|1713]] Акадия ном дошт. == Ҷуғрофиё == [[Акс:Bras_d'Or_Lake_map.png|чап|мини]] Музофоти Шотландияи Нав қисми нимҷазираи Шотландияи Нав ва ҷазираи Кейп-Бретонро дар бар мегирад. Ҳамчунон музофоти шомили ҷазираи хурди Сейбл мебошад. Бо материк (муз. Ню-Брансуик) пайваст аст. Хати соҳилии музофот 10 427 км аст. Аз ҷануб ва шарқ бо обҳои Уқёнуси Атлантикӣ шӯста мешавад, дар шимол халиҷи Лаврентияи муқаддас ва дар ғарб – халиҷи Фандӣ ҷойгиранд. Масоҳат – 55 284 км². Шотландияи Нав аз рӯи масоҳат аз [[Дания]] калонтар ва аз [[Шотландия]] хурдтар мебошад. == Таърих == == Тақсимоти маъмурӣ == Дар айни замон, дар музофот се навъи мунисипалитет мавҷуд аст: 3 мунисипалитети минтақавӣ, 31 шаҳр, 21 мунисипалияти деҳот (9 графгарӣ ва 12 ҳавза) ва 22 деҳа <ref name="report">{{Cite web|url=http://www.gov.ns.ca/snsmr/muns/info/pdf/NS_Report_2008.pdf|title=Nova Scotia 2008 Report|description=Ежегодный отчёт провинции Новая Шотландия|publisher={{нп5|Правительство Новой Шотландии|Government of Nova Scotia|en|Government of Nova Scotia}}|lang=en|deadlink=yes|accessdate=2009-12-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/65JLW4SbF?url=http://www.gov.ns.ca/snsmr/muns/info/pdf/NS_Report_2008.pdf|archivedate=2012-02-09}}</ref>. Илова бар ин, дар ин музофот 13 ҷомеаи амрикоиҳои бумӣ мавҷуданд, ки дар 42 посгоҳҳо зиндагӣ мекунанд <ref>{{Cite web|url=http://www.gov.ns.ca/abor/Download.aspx?serverfn=/abor/files/drm/699106d6-add3-4fcd-a3c0-84c9b041df89.pdf&downloadfn=Aboriginal%20Key%20Facts%20Nova%20Scotia%20sept%2017.pdf&contenttype=|title=Nova Scotia Aboriginal Key Facts|publisher=Nova Scotia Office of Aboriginal Affairs|lang=en|deadlink=404|accessdate=2009-12-19}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Санади Ҳукумати мунисипалӣ (ILA) дар вилоят амал мекунад ({{lang-en|Municipal Goverment Act}} <span lang="en" style="font-style:italic;">Санади идоракунии мунисипалӣ</span>), ки аз 1 апрели соли 1999 мавриди амал қарор гирифт <ref name="mga1">{{Cite web|url=http://www.gov.ns.ca/snsmr/muns/manuals/pdf/mga/ntrogide.pdf|title=Municipal Government Act - Introductory Guide|description=Введение|publisher={{нп5|Правительство Новой Шотландии|Government of Nova Scotia|en|Government of Nova Scotia}}|lang=en|deadlink=yes|accessdate=2009-12-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/65JLWixYt?url=http://www.gov.ns.ca/snsmr/muns/manuals/pdf/mga/ntrogide.pdf|archivedate=2012-02-09}}</ref>. СҲМ санадҳои мунисипалӣ ва шаҳрӣ, Санади Муниципалитет, Санади марзҳо ва намояндагӣ, Санади ҷамъоварии андоз ва Санади банақшагирӣ ҷойгузин кард. Ба наздикӣ, деҳаҳо низ таҳти ин амал қарор хоҳанд гирифт. Ҳудудҳои ташаккулёбӣ ба тақсимоти анъанавии шаҳрҳо асос ёфта, барои эҳтиёҷоти судҳо ва хидматҳои мухталиф истифода мешаванд. == Иқтисод == == Нишон ва парчам == == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == Халиҷи Фандӣ ( {{lang-en|Bay of Fundy}} ) яке аз ҷойҳои машҳуртарини сайёҳии табиӣ дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Баҳр бо баландтарин ҷараёнҳои ҷаҳон машҳур аст. Дар соҳили шарқии Канада дар байни Ню Брунсвик ва Шотландияи Нав ҷойгир аст. [[Акс:Nova_Scotia_-_by_Dylan_Kereluk.jpg|мини|Манзараи Шотландияи Нав]] [[Акс:Kejimkujik_NP_Nova_Scotia_2.jpg|мини|Дар Боғи миллии Кеҷимкуҷик]] == Сохтори сиёсӣ == Дар Шотландияи Нав намуди парлумонии ҳукумат таҳия шудааст. Ин муқаррарот дар Санади конститутсионии соли 1867 дарҷ ёфтааст. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳои берунӣ == * [http://www.blupete.com/History.htm Таърихи BluPete аз Нова Скотия] {{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> * [http://www.gov.ns.ca/ Ҳукумати Нова Скотия] {{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> * [http://novascotia.com Туризми расмии ҳукумати Нова Скотия] * [http://www.novatrails.com Нова Шотияи сайёҳӣ ва иттилоот] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200206171740/http://www.novatrails.com/ |date=2020-02-06 }} {{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> * [http://explorens.com Маълумоти туризмро дар Нова Шотия кашед] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210126184949/https://explorens.com/ |date=2021-01-26 }} {{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> * [http://www.novascotialife.com Нова Скотия ба ҳаёт биёяд] {{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> * [http://www.courts.ns.ca Судҳои Нова Скотияи] {{ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> [[Гурӯҳ:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Гурӯҳ:Шотландияи Нав]] 4p672f37krt3a4t1n53wlntpr2niwmn 0 280776 1483914 1344115 2026-08-19T05:00:47Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1483914 wikitext text/x-wiki '''Шахс''' ({{lang-en|Person}}) — мавҷудест, масалан [[инсон]], ки қобилиятҳо ё вежагиҳои хоссе дорад, ки шахсияти [[инсон|инсонро]] ташкил медиҳад ва таърифи дақиқи он баҳсҳои зиёд аст. Шакли ҷамъи роиҷ барои шахс, «[[мардум]]» аст, ки бештар барои ишора ба кулли як [[миллат]] ё [[қавм]]ият истифода мешавад, бинобарин ҳолати ҷамъи «ашхос» бештар дар заминаҳое, ки ниёз ба диққати бештар доранд ҳамчун навиштаҳои фалсафӣ ё ҳуқуқӣ истифода мешавад. Ҳуввияти шахсӣ, ҳувияти ададӣ мунҳасир ба фард ашхоси дар тӯли [[замон]] аст. Беҳтар аст бигӯем, шароити лозим ва кофӣ, ки як шахс таҳти он дар як [[замон]] ва шахси дигар дар замони дигарро метавон як шахсеро дар назар гирифт, ҳувияти шахсӣ мегӯянд, ки дар тӯли замон тадовум ёфтааст.<ref>https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%AE%D8%B5</ref> == Нигаред низ == * [[Институти иҷтимоӣ]] * [[Ҷамъият]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Одамон]] [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] 4171si5l7r1jbpsg5aa7a1d28ribgsg 1483921 1483914 2026-08-19T05:10:21Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1483921 wikitext text/x-wiki '''Шахс''' ({{lang-en|Person}}) — мавҷудест, масалан [[инсон]], ки қобилиятҳо ё вежагиҳои хоссе дорад, ки шахсияти [[инсон|инсонро]] ташкил медиҳад ва таърифи дақиқи он баҳсҳои зиёд аст. Шакли ҷамъи роиҷ барои шахс, «[[мардум]]» аст, ки бештар барои ишора ба кулли як [[миллат]] ё [[қавм]]ият истифода мешавад, бинобарин ҳолати ҷамъи «ашхос» бештар дар заминаҳое, ки ниёз ба диққати бештар доранд ҳамчун навиштаҳои фалсафӣ ё ҳуқуқӣ истифода мешавад. Ҳуввияти шахсӣ, ҳувияти ададӣ мунҳасир ба фард ашхоси дар тӯли [[замон]] аст. Беҳтар аст бигӯем, шароити лозим ва кофӣ, ки як шахс таҳти он дар як [[замон]] ва шахси дигар дар замони дигарро метавон як шахсеро дар назар гирифт, ҳувияти шахсӣ мегӯянд, ки дар тӯли замон тадовум ёфтааст.<ref>https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%AE%D8%B5</ref> == Нигаред низ == * [[Институти иҷтимоӣ]] * [[Ҷамъият]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Одамон]] [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] b4tuujrzis6hwizmbo02kvnwmpbqa2w 0 284633 1483899 1391656 2026-08-19T04:24:14Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Таркиби номи пурра */ илва 1483899 wikitext text/x-wiki '''Номи шахсӣ,''' '''номи инсон''' ё '''номи пурра''' ё '''ном ва номи хонаводагӣ''' (дар Эрон) — [[ном]]е аст, ки барои ҳувияти бахшӣ ба як инсон дода мешавад, ки дар фарҳангҳои гуногун, сохтори гуногун дорад. Он албатта аз [[номи шахсӣ]] ва [[номи хонаводагӣ]] (насаб) иборат аст. == Таркиби номи пурра == {{main|Формулаи номӣ}} Дар [[забони тоҷикӣ]] чун дар [[забони русӣ]] аз номи шахсӣ, [[номи аслӣ]] ва [[насаб]] иборат аст. Аз ҷумла он метавонад аз [[унвон]], (ҳ.ч. диниро) [[Унвони илмӣ|дараҷаи илмӣ]], [[мақом]] ва рақами тартибӣ иборат бошад. Дар баъзе аз [[халқ|халқҳо]] [[насаб]] истифода намешавад. Номҳои миёнаро низ дар ҳама халқҳо вохӯрдан мумкин аст. === Номи шахсӣ === {{асос|Номи шахсӣ}}'''Номи шахсӣ''' — воҳиди ҷамъиятзабоншиносӣ, зернамуди [[исми хос]], фарқкунанда (идентификатори) асосии забонии [[инсон]]. === Номи қавмӣ === {{main|Номи қавмӣ|Насаб}}'''Номи қавмӣ —''' қисми номи пурра, ки маълумотро дар бораи пайдоиши [[инсон]] дар бар мегирад. Ҳоло танҳо як номи қавмӣ — насаб, истифода мешавад. Дар гузашта дигар шаклҳои навишти иттило дар бораи гузаштагони [[шахс]] дар номи инсон истифода мешуданд. === Номҳои дуюм === {{асос|Номи падарӣ|Номи миёна}} === Тахаллус ва лақабҳо === {{асос|Тахаллус|Лақаб}} == Номҳои нисбӣ == Баъзе намудҳои сохторҳои «номи инсон» номҳои нисбӣ мебошанд, ки аксаран дар забонҳои арабӣ истифода мешаванд, гарчанде ки забонҳои форсӣ дар гузашта ин сохторро зиёд истифода мекарданд. === Сохтор === Он аз номи падар ё номи писари калонӣ (ё номи ҳар касе, ки шиноси наздик сат) ҳамроҳ бо баёнияи нисбат сохта мешавад, гарчи метавонад печидатар бошад ва масалан аз номи шахсии писар ва номи шахсии падар ва номи бобо бо ишорати нисбат (ибн, бин) иборат бошад. Мисол [[Алӣ ибни Абутолиб]]. ==== Порсӣ ==== Дар форсӣ дар гузашта ин сохтор маъмул буд ва баъзеи он чунин аст: * «Пур (ба маънои писар) + номи падар» (барои ифодаи номи нисбии писар ё мард) ба монанди: [[Ибни Сино|Пур Сино]] ==== Арабӣ ==== Дар забони арабӣ, баъзе аз онҳо чунин аст (Ибн ё Бин ба маънои писар ва Бинт ба маънои духтар, Аби ба маънои падар ва Умм ба маънои модар аст): * «Номи шахсӣ + ибни (ё бин) + номи нисбии падар ё модар» (барои писар ё мард) ба монанди: [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ ибни Абӯтолиб]]. * «Номи шахсӣ + ибни (ё Бен) + номи шахсии падар ё модар» (барои писар ё мард) ба монанди: [[Саҷҷод|Алӣ бин Ҳусейн]] * «Номи шахсӣ + бинти + номи нисбии падар» (барои духтар ё зан) * «Номи шахсӣ + бинти + номи шахсии падар» (барои духтар ё зан) * «Абу + номи шахсии писари калонӣ ё духтари калонӣ» (барои марде, ки фарзанддор аст) ба монанди: [[Абутолиб ибни Абдулмуталлиб|Абу Толиб]] * «Умм + номи шахсии писари калонӣ ё духтари калонӣ» (барои зане, ки фарзанддор аст) [[Гурӯҳ:Номҳои одамон]] [[Гурӯҳ:Номҳо]] [[Гурӯҳ:Номҳои мардонаи форсӣ]] oaai2ix0z5llnfbbp8v5d7m26kmv971 1483928 1483899 2026-08-19T05:52:20Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1483928 wikitext text/x-wiki '''Номи шахсӣ,''' '''номи инсон''' ё '''номи пурра''' ё '''ном ва номи хонаводагӣ''' (дар Эрон) — [[ном]]е аст, ки барои ҳувияти бахшӣ ба як инсон дода мешавад, ки дар фарҳангҳои гуногун, сохтори гуногун дорад. Он албатта аз [[номи шахсӣ]] ва [[номи хонаводагӣ]] (насаб) иборат аст. == Таркиби номи пурра == {{main|Формулаи номӣ}} Дар [[забони тоҷикӣ]] чун дар [[забони русӣ]] аз номи шахсӣ, [[номи аслӣ]] ва [[насаб]] иборат аст. Аз ҷумла он метавонад аз [[унвон]], (ҳ.ч. диниро) [[Унвони илмӣ|дараҷаи илмӣ]], [[мақом]] ва рақами тартибӣ иборат бошад. Дар баъзе аз [[халқ|халқҳо]] [[насаб]] истифода намешавад. Номҳои миёнаро низ дар ҳама халқҳо вохӯрдан мумкин аст. === Номи шахсӣ === {{асос|Номи шахсӣ}}'''Номи шахсӣ''' — воҳиди ҷамъиятзабоншиносӣ, зернамуди [[исми хос]], фарқкунанда (идентификатори) асосии забонии [[инсон]]. === Номи қавмӣ === {{main|Номи қавмӣ|Насаб}}'''Номи қавмӣ —''' қисми номи пурра, ки маълумотро дар бораи пайдоиши [[инсон]] дар бар мегирад. Ҳоло танҳо як номи қавмӣ — насаб, истифода мешавад. Дар гузашта дигар шаклҳои навишти иттило дар бораи гузаштагони [[шахс]] дар номи инсон истифода мешуданд. === Номҳои дуюм === {{асос|Номи падарӣ|Номи миёна}} === Тахаллус ва лақабҳо === {{асос|Тахаллус|Лақаб}} == Номҳои нисбӣ == Баъзе намудҳои сохторҳои «номи инсон» номҳои нисбӣ мебошанд, ки аксаран дар забонҳои арабӣ истифода мешаванд, гарчанде ки забонҳои форсӣ дар гузашта ин сохторро зиёд истифода мекарданд. === Сохтор === Он аз номи падар ё номи писари калонӣ (ё номи ҳар касе, ки шиноси наздик сат) ҳамроҳ бо баёнияи нисбат сохта мешавад, гарчи метавонад печидатар бошад ва масалан аз номи шахсии писар ва номи шахсии падар ва номи бобо бо ишорати нисбат (ибн, бин) иборат бошад. Мисол [[Алӣ ибни Абутолиб]]. ==== Порсӣ ==== Дар форсӣ дар гузашта ин сохтор маъмул буд ва баъзеи он чунин аст: * «Пур (ба маънои писар) + номи падар» (барои ифодаи номи нисбии писар ё мард) ба монанди: [[Ибни Сино|Пур Сино]] ==== Арабӣ ==== Дар забони арабӣ, баъзе аз онҳо чунин аст (Ибн ё Бин ба маънои писар ва Бинт ба маънои духтар, Аби ба маънои падар ва Умм ба маънои модар аст): * «Номи шахсӣ + ибни (ё бин) + номи нисбии падар ё модар» (барои писар ё мард) ба монанди: [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ ибни Абӯтолиб]]. * «Номи шахсӣ + ибни (ё Бен) + номи шахсии падар ё модар» (барои писар ё мард) ба монанди: [[Саҷҷод|Алӣ бин Ҳусейн]] * «Номи шахсӣ + бинти + номи нисбии падар» (барои духтар ё зан) * «Номи шахсӣ + бинти + номи шахсии падар» (барои духтар ё зан) * «Абу + номи шахсии писари калонӣ ё духтари калонӣ» (барои марде, ки фарзанддор аст) ба монанди: [[Абутолиб ибни Абдулмуталлиб|Абу Толиб]] * «Умм + номи шахсии писари калонӣ ё духтари калонӣ» (барои зане, ки фарзанддор аст) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Полное имя}} {{ТарҷумаКунед|en|Personal name}} [[Гурӯҳ:Номҳои одамон]] [[Гурӯҳ:Номҳо]] [[Гурӯҳ:Номҳои мардонаи форсӣ]] 7usawzsmaj3p4ujad8iic80kk8ht5o9 0 285176 1483714 1472812 2026-08-18T14:46:52Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483714 wikitext text/x-wiki {{ВМ|{{PAGENAME}}|Шаҳр}} '''Оқдом''' ({{Lang-az|Ağdam}}) — шаҳрест дар [[Озарбойҷон]], маркази маъмурии [[ноҳияи Оқдом]]. Аз [[23 июл]]и [[соли 1993]] то [[20 ноябр]]и [[соли 2020]] шаҳр таҳти назорати Ҷумҳурии эътирофнашудаи [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Қарабоғи Кӯҳӣ]] буд. Мувофиқи тақсимоти маъмурию ҳудудии [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]], шаҳри '''Акна''' ( {{Lang-hy|Ակնա}} ) ном дошт ва маҳаллаи шаҳри Аскеран баррасӣ мегардид <ref name="Карабах: Агдам переименован в Акна">{{Cite web|url=http://armtoday.info/default.asp?Lang=_Ru&NewsID=33878|title=Карабах: Агдам переименован в Акна|deadlink=yes|accessdate=2010-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106002725/http://armtoday.info/default.asp?Lang=_Ru&NewsID=33878|archivedate=2019-01-06}}</ref>. 20 ноябри соли 2020, пас аз натиҷаҳои ҷанги Озарбойҷон бо Қарабоғи Кӯҳӣ, [[Ҷумҳурии Арманистон]] шаҳри Оғдом ва [[ноҳияи Оғдом]]ро ба [[Ҷумҳурии Озарбойҷон]] баргардонд <ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/64384|title=Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации|website=Президент России|lang=ru|accessdate=2020-11-20}}</ref>. == Топонимия == Ин ном, ба гуфтаи Карл Ган, аз ({{Lang-az|"ağ"}}) - "сафед"-и [[забони озарбойҷонӣ]] ва ({{Lang-az|"dam"}}) - "хона" баромадааст.<ref>{{Книга|автор=Ган К. Ф.|заглавие=Опыт объяснения кавказских географических названий|ссылка=|издание=|издательство=Типография канцелярии Наместника его Императорского Величества на Кавказе.|год=1909|том=|страницы=3}}</ref>. Дар охири соли 2010, аз ҷониби роҳбарияти [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ]] қаламрави Оқдом ба Аскарон ҳамчун маҳаллаи бо номи Акна дохил карда шуда буд <ref name="Карабах: Агдам переименован в Акна"/>. == Ҷуғрофия == Оқдом 26 км дуртар аз [[Степанакерт]] (Ханкенди <ref>Название согласно [[Административно-территориальное деление Азербайджана|административно-территориальному делению]] [[Азербайджан]]а</ref> ) ва 365 км аз [[Боку]] дар пойгоҳи шарқии қаторкӯҳи Қарабоғ, дар канори ҳамвории Қарабоғ ҷойгир аст. == Таърих == [[Акс:Agdam_Mosque2018-12.jpg|рост|мини|250x250пкс| Масҷиди Оқдом дар соли 2018. Масҷид солҳои 1868-1870 сохта шудааст.]] Оқдом дар миёнаҳои асри XVIII таъсис ёфта, соли 1828 мақоми шаҳрро гирифтаст <ref name="Агдам">[http://bse.sci-lib.com/article107063.html Агдам]</ref>. Дар солҳои 1954-1956 дар канораҳои шарқии шаҳр ҳафриётҳои як маҳалли [[асри биринҷӣ]] кофта шуда ба анҷом расонда шуданд. Гирдиҳамойиҳое, ки барои ҷудо шудан аз Ҷумҳурии Озарбойҷон дар [[Степанакерт]]и [[Вилояти Мухтори Қарабоғи Кӯҳӣ]] гузаштаанд ба муқовимати этникии ҷомеаи Озарбойҷон оварда расониданд, пеш аз ҳама дар шаҳри Оқдоми Озарбойҷон, ки дар наздикии марз бо [[Вилояти Мухтори Қарабоғи Кӯҳӣ]]<nowiki/>воқеъ буд <ref name="Хронология конфликта">{{Cite web|url=http://old.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/getashen/chapter1.htm|title=Хронология конфликта|publisher=old.memo.ru|deadlink=yes|accessdate=2018-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510115740/http://old.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/getashen/chapter1.htm|archivedate=2019-05-10}}</ref>. Издиҳоми зиёди озарбойҷониҳои Оқдом барои "барқарор кардани тартибот" ба Степанакерт [[22 феврал]]и соли 1988 равон буданд, дар наздикии маҳаллаи Аскерани Арманистон дар қаламрави [[Вилояти Мухтори Қарабоғи Кӯҳӣ]] задухӯрд бо истифодаи силоҳи оташфишон ба вуқӯъ пайваст, дар масири издиҳоми хашмгини озарбойҷониҳо кӯшишҳои низомии полис барпо карда шуданд <ref name="Хронология конфликта"/>. Дар натиҷаи задухӯрд бо аҳолии маҳаллӣ, 50 нафар маҷрӯҳ ва ду озарбойҷонӣ кушта шуданд ( яке аз онҳо дар дасти як полиси озарбойҷонӣ буд) <ref>{{Cite web|url=http://www.press.karabakh.info/%D0%92_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5_%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0_%D0%A1%D0%A1%D0%A0|title=В Прокуратуре Союза ССР — Karabakh War Press Archive|publisher=www.press.karabakh.info|lang=ru|accessdate=2018-11-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sumgait.info/press/zhurnal-avrora/avrora-october-1988.htm|title="Туча в горах". Журнал "Аврора", № 10, 1988|publisher=sumgait.info|accessdate=2018-11-05}}</ref>. === Ҷанги Қарабоғ === [[Акс:Agdam-nagorno-karabakh-3.jpg|чап|мини|250x250пкс| Харобаҳои шаҳри Оқдом дар соли 2008]] Дар давраи ҷанги Қарабоғ, Оқдом ба майдони набардҳои шадид табдил ёфт. Аввали моҳи июни [[соли 1993]] нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон бо мақсади забти шаҳр ба Оқдом ҳамла карданд <ref name="books.google.ru">[https://books.google.ru/books?id=eDTuxhmqzSkC&printsec=frontcover&dq=Seven+Years+of+Conflict+in+Nagorno-Karabakh&cd=1#v=onepage&q=&f=false Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh.Human Rights Watch, 1994 ISBN 1-56432-142-8, 9781564321428]</ref>. То 5 июл шаҳрро амалан арманиҳои Қарабоғ иҳота карданд ва онро ба тирандозии шадиди артиллерия ва «Град» дучор карданд. [[23 июл]] Оқдом ба таҳти назорати нерӯҳои арманиҳои Қарабоғи Кӯҳӣ даромад <ref>{{Cite web|url=http://www.vesti.az/news.php?id=83999|title=18 лет назад армяне оккупировали Агдам|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Тибқи гузориши Human Rights Watch, пас аз забтшавӣ, шаҳр бо амри ҳукумати арманиҳои Қарабоғи Кӯҳӣ ғорат ва сӯзонда шуд <ref>[https://books.google.ru/books?id=eDTuxhmqzSkC&printsec=frontcover&dq=Seven+Years+of+Conflict+in+Nagorno-Karabakh&cd=1#v=onepage&q=&f=false Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh.Human Rights Watch, 1994 ISBN 1-56432-142-8, 9781564321428 — стр. 19]</ref>, дар ҳоле ки ягона масҷиди озарбойҷониҳоро низомиёни арманиҳои Қарабоғи Кӯҳӣ эмин доштанд <ref>Uhlig M.A. ''The Karabakh war'' / World Policy Journal, Vol. 10, No. 4 (Winter, 1993/1994), pp. 47-52 Published by: Duke University Press ''When I visited the occupied zone of Azerbaijan in late September, the road to Agdam was still deserted, and was littered with the charred hulks of heavy battle tanks and armored personnel carriers from both sides. Antitank mines laid by the retreating Azeri troops dotted the highway, and had been marked with stakes by Karabakh forces, obliging a visitor to trace a careful slalom for several kilometers upon entering the city. In Agdam itself, only shattered walls and scorched facades remain of the city’s looted commercial district, the sole survivor being a sky-blue mosque, which was apparently spared by the advancing Karabakh troops. The city’s only visible inhabitants were the members of a Karabakh tank crew, standing guard over rows of captured Azeri tanks, oblivious to the rattle of machine- guns in the distance. Outnumbered and initially outgunned by the Azeri army, Karabakh forces overcame fierce resistance and geographic disadvantages in their early attempts to break the siege against their mountain enclave. But as Karabakh forces have won victory after victory, an influx of captured Azeri arms and ammunition has given powerful momentum to their advance, shattering the organization and morale of the Azeri military, and permitting rapid conquest of Azeri territory'' </ref>. [[Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид]] [[29 июл]]и [[соли 1993]] қатъномаи 853-ро дар бораи забти ноҳияи Оқдом маҳкум карда, талаб кард, ки "ҳаргуна амалиёти низомӣ фавран қатъ карда шаванд, хуруҷи фаврӣ, пурра ва бечунучарои нерӯҳои низомии дар муноқиша иштирокнамуда аз минтақаи забтнамудаи Оқдом ва ҳамаи дигар минтақаҳои ба қарибӣ ишғолшудаи Озарбойҷон бароварда шаванд" <ref>{{Cite web|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res853.htm|title=Резолюция 853 (1993) Совета Безопасности ООН|date=1993-07-29|publisher=un.org; archive.org|deadlink=yes|accessdate=2015-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020222102650/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res853.htm|archivedate=2002-02-22}}</ref>... Тибқи иттилои созмони ҳуқуқи башарӣ "Human Rights Watch", як дипломати ғарбӣ, ки дар гурӯҳи Минск кор мекард, ба онҳо гуфтааст, ки тахрибу харобкорӣ ва ғорати Оқдом натиҷаи амали сарбозони беинтизом нест, балки нақшаи муташаккилонаи мақомоти Қарабоғ аст.<ref>Azerbaijan: Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. New York: Human Rights Watch. Human Rights Watch, 1995. стр 27</ref> === Давраи баъд аз ҷанг === [[Акс:Building_in_Agdam_Nagorno-Karabakh.JPG|рост|мини|250x250пкс| Бинои харобшудаи Осорхонаи нон дар Оқдом]] Том де Ваал дар китоби худ «Боғи сиёҳ» менависад: «Пас аз он ки арманиҳо Оқдомро дар соли 1993 забт карданд, онҳо тадриҷан кӯча ба кӯча, хона ба хона шаҳрро то хишти охирон шикастанд. Хонаҳои фарсударо хоросанг ва куманик зер кардааст ” <ref>{{Cite web |url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4640000/4640279.stm |title=Линия фронта: 19 мая 2001 года |accessdate=2021-01-16 |archiveurl=https://archive.today/20120715170551/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4640000/4640279.stm |archivedate=2012-07-15 }}</ref>. Тавре Роберт Парсонс қайд мекунад, шаҳре, ки замоне 28 000 аҳолӣ дошт ва бо боғҳои худ шуҳрат дошт, ҳоло комилан холист.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/775655.stm Robert Parsons «Tug-of-war for Nagorno-Karabakh»]</ref> Ба гуфтаи шоҳидони воқеӣ, ба истиснои масҷиди калон дар маркази шаҳр, тамоми шаҳр хароб шудааст (масҷид солҳои 1868-1870 аз ҷониби меъмор Кербалаи Сефӣ-хони Қарабоғӣ сохта шудааст <ref>Салимова А. Т. [http://www.bakililar.az/ca/history/khristark.html Влияние христианства на архитектуру Азербайджана] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20020921030551/http://www.bakililar.az/ca/history/khristark.html |date=2002-09-21 }}</ref> ). [[2 ноябр]]и [[соли 2010]] қарори ҳукумати [[Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ|Ҷумҳурии эътирофнашудаи Қарабоғи Кӯҳӣ]] эълон шуд, ки ба Оқдом номи '''Акна ''' дода, ба шаҳри Аскеран дохил карда шавад <ref name="Карабах: Агдам переименован в Акна"/>. Ба гуфтаи мудири асосии шуъбаи иттилоотии дафтари Президенти Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ Давид Бабаян, қарори тағйири номро маъмурияти ноҳия як сол қабл қабул карда буд <ref>{{Cite web |url=http://www.panarmenian.net/rus/world/news/56202/%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83_%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8C_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%87%D1%82%D0%BE_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8C |title=Баку не имеет никакого морального права указывать Степанакерту, что делать |accessdate=2021-01-16 |archivedate=2022-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220520151127/https://www.panarmenian.net/rus/world/news/56202/%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83_%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8C_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%87%D1%82%D0%BE_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8C }}</ref>. Соли 2008 маҷаллаи "Lonely Planet" Оқдомро "Хиросимаи Кавказӣ" номгузорӣ кард <ref>{{Cite book|title=Lonely Planet Georgia, Armenia & Azerbaijan (Travel Guide)|date=2008|publisher=Lonely Planet Publications|page=301|access-date=14 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dark-tourism.com/index.php/nagorno-karabakh/15-countries/individual-chapters/565-agdam|title=Dark Tourism's Agdam|website=www.dark-tourism.com|accessdate=14 November 2014|archivedate=2015-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222145828/http://www.dark-tourism.com/index.php/nagorno-karabakh/15-countries/individual-chapters/565-agdam}}</ref>. Дар соли 2010, дар нашри интернетии «Ал-Ҷазира», Оқдом "шаҳраки шабаҳ" номида шуд<ref>[http://www.aljazeera.com/focus/2010/02/20102412115655290.html Nagorno-Karabakh tensions fester]</ref>. Соли 2011 дар музокироти сарони Русия, Арманистон ва Озарбойҷон масъалаи интиқоли Оқдом ба ҷониби Озарбойҷон дубора бардошта шуд <ref>{{Cite web|url=http://www.vesti.az/news.php?id=77941|title=25 июня будет выдвинут вопрос о возвращении Азербайджану Агдама и Физули|deadlink=yes|accessdate=2011-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525140134/http://vesti.az/news.php?id=77941|archivedate=2011-05-25}}</ref>. === Муноқишаи мусаллаҳона дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар соли 2020 === [[Акс:Ilham_Aliyev_and_First_Lady_Mehriban_Aliyeva_visited_liberated_from_occupation_Aghdam_city.jpg|мини|273x273пкс| Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев парчами Озарбойҷонро дар болои шаҳри Оқдом афрохта истодааст. 23 ноябри соли 2020]] Ҳангоми низои мусаллаҳонаи нав дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар тирамоҳи соли 2020, Қувваҳои Мусаллаҳи Озарбойҷон қаламравҳои назаррас дар Қарабоғи Кӯҳиро таҳти назорати худ гирифтанд, аз ҷумла шаҳри аз ҷиҳати стратегӣ муҳим Шушаро <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/features-54900906|title=Почему Азербайджан выиграл войну в Карабахе? Отвечают военные эксперты|website=BBC News Русская служба|date=2020-11-11|lang=ru|accessdate=2020-11-11}}</ref>. Ин амалиётҳои ҷангӣ нимашаби 10 ноябри соли 2020, пас аз чанд соати имзои [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|Изҳороти оташбас]] аз ҷониби сарони Озарбойҷон, Арманистон ва Русия [[Созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ аз 10 ноябри соли 2020|дар Қарабоғи Кӯҳӣ,]] ба поён расиданд. Тибқи яке аз нуқтаҳои изҳорот, Арманистон то 20 ноябри соли 2020 [[ноҳияи Оқдом]]ро ба [[Озарбойҷон]] бармегардонад <ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/64384|title=Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации|website=Президент России|lang=ru|accessdate=2020-11-11}}</ref>. Сарвазири Арманистон [[Никол Пашинян]] дар паёмаш дар Фейсбук гуфтааст, ки вай тасмим гирифтааст, ин санади "дарднокро" дар натиҷаи "таҳлили амиқи вазъи ҳарбӣ ва арзёбии одамоне, беҳтарин мутахассис дар назорати вазъ қарор доранд" имзо кардааст.<ref>{{Cite news|accessdate=2020-11-11|work=BBC News Русская служба|title=Конец войны в Карабахе. Стороны договорились о вводе в регион российских миротворцев|url=https://www.bbc.com/russian/news-54869066}}</ref> Пас аз имзои ин созишнома дар пойтахти Арманистон Ереван, тазоҳурот алайҳи сарвазир оғоз ёфт. 20 ноябр нерӯҳои мусаллаҳи Озарбойҷон вориди қаламрави [[ноҳияи Оқдом]] шуданд ва президенти Озарбойҷон дар бораи ба ихтиёри артиши Озарбойҷон гузаштани қаламрави ноҳияи Оқдом мустақиман эълон кард <ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%86%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%81-%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%B2-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4-%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BC/2049388|title=Подразделения ВС Азербайджана вступили в город Агдам|author=|website=|date=|publisher=|lang=ru}}</ref>. Рӯзи 23 ноябр Президенти Озарбойҷон [[Илҳом Алиев]] ҳангоми сафари муштарак бо бонуи аввал [[Меҳрубон Алиева]] ба Оқдом, парчами Озарбойҷонро дар ин шаҳр афрохт <ref>[https://www.trend.az/azerbaijan/politics/3339091.html Президент Азербайджана Ильхам Алиев поднял флаг Азербайджана в Агдаме]</ref>. == Аҳолӣ == Мувофиқи "Тақвими қафқозӣ" -и соли 1912 дар Оқдом, ки ба ноҳияи Шушаи вилояти Элисаветпол дохил мешуд, 629 нафар, асосан [[Озарбойҷонҳо|озарбойҷониҳо]], ки ҳамчун "тоторҳо" нишон дода шудаанд, зиндагӣ мекарданд <ref>{{Cite web|url=http://irakly.org/plugins/editors/xinha/plugins/ImageManager/demo_images/5Population/120.jpg|title=Кавказский календарь. Тифлис 1912|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017104142/http://irakly.org/plugins/editors/xinha/plugins/ImageManager/demo_images/5Population/120.jpg|archivedate=2015-10-17}}</ref>. Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии аҳолии ИҶШС (1989), дар Оқдом 28 031 нафар зиндагӣ мекарданд<ref>{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.|publisher=www.demoscope.ru|accessdate=2017-12-05}}</ref>. То [[соли 2010]] шумораи аҳолӣ тақрибан 360 нафарро ташкил мекард (арманиҳо) <ref name="Карабах: Агдам переименован в Акна"/>. == Иқтисод == Пеш аз ҷанги Қарабоғ солҳои 1991-1994 дар Оқдом як корхонаи равғану панир, шароббарорӣ ( Ассотсиатсияи истеҳсолӣ оид ба коркарди ангур - заводи коняки Оқдом), як истгоҳи роҳи оҳан, як комбинати консервабарорӣ, корхонаҳои истеҳсоли таҷҳизот ва лавозимот, воситаи роҳи автомобилгард, техникумҳо: механиконии кишоварзӣ ва соҳаи кишоварзӣ, тиббӣ ва мактабҳои мусиқӣ ватеатри драмавӣ маҷуд буданд<ref name="Агдам"/>. == Фарҳанг == Осорхонаи нон дар Оқдом ҷойгир буд, ки дар он вебсайти Вазорати фарҳанг ва сайёҳии Озарбойҷон экспонатҳои марбут ба даврони антиқа ва асрҳои миёна мавҷуд буданд. Дар байни экспонатҳо намунаҳои донаҳои боқимонда, намудҳои ғалладонагиҳои нодир, китобҳои марбут ба кишоварзӣ, дастхатҳои арзишманд, асбобҳои қадимӣ (омоч, суфраи маъмулӣ каланд, осиёби дастӣ) ва ғайра буданд <ref>{{Cite web|url=http://www.mct.gov.az/content.php?lang=az&page=33&rg=12&nid=75|title=Информация о городе на сайте министерства культуры и туризма Азербайджана|lang=az|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Мусиқӣ ва расонаҳо === Мусиқии [[муғам]], ки барои минтақаи Қарабоғ анъанавӣ аст, як қисми муҳими мероси мусиқии Оқдом мебошад; дар шаҳр як мактаби муғами Оқдом мавҷуд буд, ки дар он ансамбли ''"Булбулони Қарабоғ"'' баромад мекард <ref>{{Cite web|url=http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/may/medeniyyet2008_may_579.htm|title="Qarabağ bülbülləri" nin yaradıcısı kimdir|author=Shirinov, Elnur|date=2008-05-20|accessdate=14 November 2014|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129143521/http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/may/medeniyyet2008_may_579.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://karabakhinfo.com/4499?lang=ru|title=Золотой голос Карабаха – Гадир Рустамов|author=А.Тагиева|website=karabakhinfo.com|date=2013-11-28|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=14 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222131809/http://karabakhinfo.com/4499?lang=ru|archivedate=2015-12-22}}</ref>. == Варзиш == Бо вуҷуди ба тасарруф гирифтор гаштан, шаҳр як бошгоҳи касбии футболи ФК "Қарабоғ"''(Qarabağ FK) '' дорад, ки дар Лигаи олии Озарбойҷон, дивизиони олии футболи Озарбойҷон иштирок мекунад. Стадиони «Имарат», ягона стадион дар Оқдом, низ ҳангоми бомбаборон кардан аз ҷониби нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон ҳангоми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хароб карда шуд. == Пайвандҳо == * Артемий Лебедев. KavKazEtnoexp. Соли 2010. - Оқдом: [http://www.tema.ru/travel/kavkazetnoexp-9/#agdam акс], [https://www.youtube.com/watch?v=5ctaQXgWoy0 видео] * [http://www.ridus.ru/news/65901/ Оқдом: шаҳраки шабаҳҳо.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220520151142/https://www.ridus.ru/news/65901 |date=2022-05-20 }} [http://www.ridus.ru/news/65901/ Гузориши аксӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220520151142/https://www.ridus.ru/news/65901 |date=2022-05-20 }} == Инҷоро ҳам бингаред == {{Умуми}} {{Озорбойҷон-ҷуғ-нопурра}} == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} {{ПБ}} {{Шаҳрҳои Озарбойҷон}} [[Гурӯҳ:Оқдом]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Озарбойҷон]] [[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Оқдом]] la0qqi0xjwdggjn2vwmw5qr7d6cq2nm 0 289925 1483734 1463955 2026-08-18T19:23:17Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Мэрилин Монро]] to [[Мерилин Монро]] 1463955 wikitext text/x-wiki {{Синамогар }} '''Мэрилин Монро'''<ref>{{БРЭ|МОНРО}} {{проверено|27|11|2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cmgww.com/stars/monroe/about/facts.html|title=Marilyn Monroe: Fast Facts|publisher=cmgww.com|lang=en|deadlink=yes|accessdate=2012-09-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BTGMPgcm?url=http://www.cmgww.com/stars/monroe/about/facts.html|archivedate=2012-10-17}}</ref> ({{lang-en|Marilyn Monroe}}), '''Норма Ҷин Мортенсон ('''{{lang-en|Norma Jeane Mortenson}}), ҳангоми ғусли таъмид '''Норма Ҷин Бейкер''' ({{lang-en|Norma Jeane Baker}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[ҳунарпеша]], [[намоди ҷаззобият]]и солҳои 50-ум, [[овозхон]] ва [[Модел (шахс)|модели]] [[ИМА|амрикоӣ]] мебошад. Он ба яке аз тасвирҳои барҷастаи [[Синамои ИМА|синамои амрикоӣ]] ва тамоми фарҳанги ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. {{Sfn|Chapman|2001|страницы=468}} Бист филм бо иштироки ӯ аз касса беш аз 200 миллион доллар даромад овард<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/local/obituaries/archives/la-me-marilyn-monroe-19620806-story.html|title=Marilyn Monroe Dies; Pills Blamed|work=[[Los Angeles Times]]|publisher=Tribune Publishing|date=1962-08-06|accessdate=2015-09-23|language=en}}</ref>. Дар доираи [[системаи студия]]вӣ Монро бо студиёфилми [[20th Century Fox]] шартнома баст, ва яке аз ҳунарпешазанони серталабтарини солҳои 1950-ум буда, яке аз ҳунарпешаҳои каме бо маоши зиёди [[Ҳолливуд]] буд{{Sfn|Vogel|2014|страницы=11}}. Вай бо нақшҳояш дар филмҳои «[[Ниагара (филм, 1953)|Ниагара]]» (1953), «[[Ҷанобон малламӯйҳоро бартарӣ медиҳанд]]», («Джентльмены предпочитают блондинок», 1953) ва «[[Хориши рӯзи ҳафтум (1955)|Хориши рӯзи ҳафтум]]» («Зуд седьмого дня») шуҳрат пайдо кардааст. Муносибати мунаққидон ба осори Монро баҳсбарангез буд. Актриса ба тамошобин ошиқ шуда, образҳои малламуйҳои аблаҳона, вале ҷаззобро мебозад. Монро барои нақши асосӣ дар филми «[[Дар ҷаз танҳо духтарон ҳастанд]]» («В джазе только девушки»)(1959), Монро бо номинатсияи «[[Ҷоизаи Глобуси тиллоӣ барои беҳтарин бозигари нақш — мусиқӣ ё мазҳака|Беҳтарин нақши зан — мазҳака ё мусиқӣ]]»-и «[[Глобуси тиллоӣ]]»<ref name="IMDb">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0053291/awards|title=B джазе только девушки. Awards|publisher=[[IMDb]]|lang=en|accessdate=2015-08-31}}</ref> сарфароз шуда буд. == Зиндагинома == === 1926—1944: Кӯдакӣ ва аввалин издивоҷ === [[Акс:Marilyn Monroe Birth Certificate original.jpg|мини|Шаҳодатномаи таваллуди Норма Ҷин Мартенсон]] [[Акс:Marilyn monroe as an infant brightened.jpg|мини|Мэрилин Монро дар кӯдакӣ]] [[Акс:Monroe and James Dougherty.jpg|мини|Мэрилин Монро бо шавҳари аввалини худ Ҷеймс Догертӣ дар соли 1943 ё 1944]] Мэрилин Монро (ҳанг. тав. Норма Ҷин Мортенсон) тахминан соати 9:30 субҳи 1 июни 1926 дар [[Лос Анҷелес|Лос-Анҷелес]] таваллуд шудааст ва фарзанди сеюми муҳаррири филми RKO Pictures Глэдис Перл Бейкер (дар духтарӣ Монро, 27 майи 1902 — 11 марти 1984). Вақте ки Глэдис понздаҳсола буд, вай бо Ҷон Нютон Бейкер, ки нуҳ сол аз ӯ калонтар буд, издивоҷ кард ва ду фарзанд дошт: Роберт (1917—1933) ва Вернисе (соли таваллудаш 1919—?). Дар соли 1921, Глэдис барои талоқ ариза дод ва Бейкер кӯдаконро дар [[Кентуккӣ]] ба наздаш бурд (Мэрилин дар бораи мавҷудияти хоҳари калонӣ танҳо дар синни дувоздаҳсолагӣ фаҳмид). Дар соли 1924, Глэдис Мартин Эдвард Мортенсенро ба занӣ гирифт, аммо ҳатто пеш аз он ки ӯ аз Норма Ҷейн ҳомиладор шуд, онҳо аз ҳам ҷудо шуданд (танҳо билохира соли 1928 ҷудо шуд). Шахсияти падари духтар номаълум боқӣ монд — дар шаҳодатномаи таваллуд Мортенсен ҳамчун [[падар]] сабт шудааст (гарчанде ки насаби ӯ дар он ҷо бо номи Мортенсон навишта шудааст) ва вақте ки Глэдис духтарашро таъмид дод, вайро бо номи Бейкер сабт кард. {{Умуми}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{хурд}} {{Ҳунарпешагони ИМА}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои ИМА]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] [[Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи «Глобуси тиллоӣ»]] ldq37jjpgdblnwdp497voxb7wsogm7b 0 299394 1483711 1460364 2026-08-18T14:24:01Z Makenzis 22662 1483711 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #E6E6FA |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Атлетик Билбао |мавсими ҷорӣ = 2024/25 |логотип = |номи пурра = Athletic Club de Bilbao |лақаб = «сурху-сафедҳо», «шерҳо», «баскҳо» |таъсис = 18.07.1898 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сан Мамес (варзишгоҳ)|Нуево Сан-Мамес]]», [[Билбао]] |ғунҷоиш = 53 289 |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Ҷон Уриарте]] |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Испания}} [[Эрнесто Валверде]] |капитан = {{Парчами Испания}} [[Оскар Де Маркос]] |рейтинг = ҷойи 75-ум дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2025|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2025-06-01}}</ref> |буҷет = |сарпараст = kutxabank |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = 2025/26 |мавқеъ = ҷойи '''12-ум''' |сайт = https://www.athletic-club.eus/ |pattern_la1 = _bilbao2526h |pattern_b1 = _bilbao2526h |pattern_ra1 = _bilbao2526h |pattern_sh1 = _bilbao2526h |pattern_so1 = _bilbao2526hl |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _bilbao2526a |pattern_b2 = _bilbao2526a |pattern_ra2 = _bilbao2526a |pattern_sh2 = _bilbao2526a |pattern_so2 = _bilbao2526al |leftarm2 = 0000F0 |body2 = 0000F0 |rightarm2 = 0000F0 |shorts2 = 0000F0 |socks2 = 0000F0 }} '''«Атле́тик» Билба́о''' ({{lang-eu|Bilboko Athletic Kluba}}, {{lang-es|Athletic Club de Bilbao}}) — яке аз бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Билбао]] қарор дорад. «Атлетик» Билбао яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2022-03-26|publisher=|lang=en|accessdate=2022-03-26}}</ref>. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (8):''' 1929/30; 1930/31; 1933/34; 1935/36; 1942/43; 1955/56; 1982/83; 1983/84 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (7):''' 1931/32; 1932/33; 1940/41; 1946/47; 1951/52; 1969/70; 1997/98 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1929; 1939/40; 1945/46; 1954/55; 1958/59; 1959/60; 1976/77; 1977/78; 1984/85; 1985/86 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (25):''' 1902; 1903; 1904; 1910; 1911; 1914; 1915; 1916; 1921; 1923; 1930; 1931; 1932; 1933; 1943; 1944; 1944/45; 1949/50; 1955; 1956; 1958; 1969; 1972/73; 1983/84; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (16):''' 1905; 1906; 1913; 1920; 1942; 1948/49; 1952/53; 1965/66; 1966/67; 1976/77; 1984/85; 2008/09; 2011/12; 2014/15; 2019/20; 2020/21 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (3):''' 1984; 2015; 2021 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1983; 2009; 2021/22 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1950 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1945 === Байналмилалӣ === * '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА / Лигаи Урупо УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1977, 2012 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1967 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1956 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1983 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] 090i4aq0oxgcrdn1dpyvsy4cgjsbf24 1483712 1483711 2026-08-18T14:24:52Z Makenzis 22662 1483712 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #E6E6FA |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Атлетик Билбао |мавсими ҷорӣ = 2026/27 |логотип = |номи пурра = Athletic Club de Bilbao |лақаб = «сурху-сафедҳо», «шерҳо», «баскҳо» |таъсис = 18.07.1898 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сан Мамес (варзишгоҳ)|Нуево Сан-Мамес]]», [[Билбао]] |ғунҷоиш = 53 289 |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Ҷон Уриарте]] |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Испания}} [[Эрнесто Валверде]] |капитан = {{Парчами Испания}} [[Оскар Де Маркос]] |рейтинг = ҷойи 75-ум дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2025|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2025-06-01}}</ref> |буҷет = |сарпараст = kutxabank |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = 2025/26 |мавқеъ = ҷойи '''12-ум''' |сайт = https://www.athletic-club.eus/ |pattern_la1 = _bilbao2526h |pattern_b1 = _bilbao2526h |pattern_ra1 = _bilbao2526h |pattern_sh1 = _bilbao2526h |pattern_so1 = _bilbao2526hl |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _bilbao2526a |pattern_b2 = _bilbao2526a |pattern_ra2 = _bilbao2526a |pattern_sh2 = _bilbao2526a |pattern_so2 = _bilbao2526al |leftarm2 = 0000F0 |body2 = 0000F0 |rightarm2 = 0000F0 |shorts2 = 0000F0 |socks2 = 0000F0 }} '''«Атле́тик» Билба́о''' ({{lang-eu|Bilboko Athletic Kluba}}, {{lang-es|Athletic Club de Bilbao}}) — яке аз бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Билбао]] қарор дорад. «Атлетик» Билбао яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2022-03-26|publisher=|lang=en|accessdate=2022-03-26}}</ref>. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (8):''' 1929/30; 1930/31; 1933/34; 1935/36; 1942/43; 1955/56; 1982/83; 1983/84 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (7):''' 1931/32; 1932/33; 1940/41; 1946/47; 1951/52; 1969/70; 1997/98 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1929; 1939/40; 1945/46; 1954/55; 1958/59; 1959/60; 1976/77; 1977/78; 1984/85; 1985/86 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (25):''' 1902; 1903; 1904; 1910; 1911; 1914; 1915; 1916; 1921; 1923; 1930; 1931; 1932; 1933; 1943; 1944; 1944/45; 1949/50; 1955; 1956; 1958; 1969; 1972/73; 1983/84; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (16):''' 1905; 1906; 1913; 1920; 1942; 1948/49; 1952/53; 1965/66; 1966/67; 1976/77; 1984/85; 2008/09; 2011/12; 2014/15; 2019/20; 2020/21 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (3):''' 1984; 2015; 2021 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1983; 2009; 2021/22 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1950 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1945 === Байналмилалӣ === * '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА / Лигаи Урупо УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1977, 2012 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1967 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1956 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1983 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] hhnabzb01y67uzxaeo59wjrw2k2dmiw 1483716 1483712 2026-08-18T15:25:31Z Yoonoos.tj 27005 1483716 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #E6E6FA |матн = #000000 |ном = {{Парчами Испания}} Атлетик Билбао |мавсими ҷорӣ = 2026/27 |логотип = |номи пурра = Athletic Club de Bilbao |лақаб = «сурху-сафедҳо», «шерҳо», «баскҳо» |таъсис = 18.07.1898 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Сан Мамес (варзишгоҳ)|Нуево Сан-Мамес]]», [[Билбао]] |ғунҷоиш = 53 289 |молик = |президент = {{Парчами Испания}} [[Ҷон Уриарте]] |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Олмон}} [[Эдин Терзич]] |капитан = {{Парчами Гана}} [[Иняки Уилямс]] |рейтинг = ҷойи 63-юм дар [[Ҷадвали зарибҳои УЕФА|раддабандии УЕФА]]<ref>{{cite web|url= https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2026|title=Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо|website=uefa.com|accessdate=2026-08-18}}</ref> |буҷет = |сарпараст = kutxabank |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = 2025/26 |мавқеъ = ҷойи '''12-ум''' |сайт = https://www.athletic-club.eus/ |pattern_la1 = _bilbao2627h |pattern_b1 = _bilbao2627h |pattern_ra1 = _bilbao2627h |pattern_sh1 = _bilbao2627h |pattern_so1 = _bilbao2627hl |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _bilbao2627a |pattern_b2 = _bilbao2627a |pattern_ra2 = _bilbao2627a |pattern_sh2 = _bilbao2627a |pattern_so2 = _bilbao2627al |leftarm2 = 000000 |body2 = 000000 |rightarm2 = 000000 |shorts2 = FF0000 |socks2 = FF0000 }} '''«Атле́тик» Билба́о''' ({{lang-eu|Bilboko Athletic Kluba}}, {{lang-es|Athletic Club de Bilbao}}) — яке аз бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Билбао]] қарор дорад. «Атлетик» Билбао яке аз се дастаест, ки дар қатори тимҳои «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» ҳеч гоҳ дивизиони олии Испониёро тарк накардааст<ref>{{Cite web|url= https://www.worldfootball.net/alltime_table/esp-primera-division/|title= Spain » Primera División » All-time league table|author=|website=worldfootball.net|date=2022-03-26|publisher=|lang=en|accessdate=2022-03-26}}</ref>. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Liga.png|15px]] '''[[Чемпионати футболи Испониё|Чемпионати Испониё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (8):''' 1929/30; 1930/31; 1933/34; 1935/36; 1942/43; 1955/56; 1982/83; 1983/84 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (7):''' 1931/32; 1932/33; 1940/41; 1946/47; 1951/52; 1969/70; 1997/98 ** [[Акс:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Мақоми сеюм (10):''' 1929; 1939/40; 1945/46; 1954/55; 1958/59; 1959/60; 1976/77; 1977/78; 1984/85; 1985/86 * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (25):''' 1902; 1903; 1904; 1910; 1911; 1914; 1915; 1916; 1921; 1923; 1930; 1931; 1932; 1933; 1943; 1944; 1944/45; 1949/50; 1955; 1956; 1958; 1969; 1972/73; 1983/84; 2023/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (16):''' 1905; 1906; 1913; 1920; 1942; 1948/49; 1952/53; 1965/66; 1966/67; 1976/77; 1984/85; 2008/09; 2011/12; 2014/15; 2019/20; 2020/21 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (3):''' 1984; 2015; 2021 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (3):''' 1983; 2009; 2021/22 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1950 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1945 === Байналмилалӣ === * '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА / Лигаи Урупо УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1977, 2012 * '''[[Ҷоми ҷаҳонии хурд]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1967 * '''[[Ҷоми Лотин]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1956 * '''Ҷоми иберӣ''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1983 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] nv9z70deoy7sjor2uadc1jchimcy9ry 0 301425 1483819 1448468 2026-08-19T00:42:24Z EmausBot 3642 Ислоҳи масири дукарата ба [[Қайроққум]] 1483819 wikitext text/x-wiki #равона [[Қайроққум]] r5mekd7mxe8t379svbvdqqezwm35gxe 14 302017 1483934 1319996 2026-08-19T10:56:35Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1483934 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Соли 2016| ]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] odur2v1ya02myouhwbdrw5zzz8qdvrf 14 302018 1483931 1319997 2026-08-19T10:49:10Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1483931 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Соли 2017| ]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] sbi491ozuciejx9me8af9an57cfc8vl 0 302019 1483932 1377176 2026-08-19T10:52:27Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии мақола 1483932 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2019}} {{Оғози сол|2019}} == Рӯйдодҳо == * [[2 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо Фармони №1170 '''солҳои 2019–2021-ро «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ»''' эълон намуд. Ҳадафи фармон вусъат додани рушди деҳот, сайёҳӣ ва дастгирии ҳунарҳои мардумӣ буд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/farmoni-prezidenti-um-urii-to-ikiston-dar-borai-sol-oi-rushdi-de-ot-sajyo-va-unar-oi-mardum-elon-namudani-sol-oi-2019-2021/ |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» эълон намудани солҳои 2019-2021 |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kumitaizabon.tj/tg/content/farmoni-prezidenti-chumkhurii-tochikiston |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» |website=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Январ]] == * [[23 январ]] — маҷмӯаи суханрониҳои [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] таҳти унвони '''«О современном мире и основных аспектах внешней политики Республики Таджикистан» ба забони русӣ''' дар Душанбе ба нашр расид.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/society/20190123/nashri-kitobi-emomal-ramon-doir-ba-aoni-muosir-va-siyosati-hori |title=Нашри китоби Эмомалӣ Раҳмон доир ба ҷаҳони муосир ва сиёсати хориҷӣ |website=Asia-Plus |publisher=Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс» |date=23 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/ |title=Январи соли 2019 — бойгонии АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати ҷашни [[Сада]] табрикот ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/tabrikoti-prezidenti-um-urii-to-ikiston-peshvoi-millat-mu-taram-emomal-ra-mon-ba-munosibati-ashni-sada/ |title=Табрикоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати ҷашни Сада |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/ |title=«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст!..» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=27 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[27 январ]] — дар шаҳри [[Душанбе]], дар Боғи фарҳангию фароғатии Фирдавсӣ, ҷашни [[Сада]] баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/01/sada-muzhda-az-omodag-va-pesha-namudani-kor-oi-navi-kishovarzist/ |title=«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст!..» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=27 январи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[30 январ]] — тибқи Индекси дарки [[коррупсия]] барои [[соли 2018]], [[Тоҷикистон]] зинаи [[152]]-юмро ишғол намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.transparency.org/en/cpi/2018/index/geo |title=2018 Corruption Perceptions Index — Results |website=Transparency International |publisher=Transparency International |date=30 январи 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.transparency.org/en/publications/corruption-perceptions-index-2018 |title=Corruption Perceptions Index 2018 |website=Transparency International |publisher=Transparency International |date=30 январи 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Феврал]] == * [[16 феврал]] — тибқи маълумоти нашршудаи АМИТ «Ховар», [[Тоҷикистон]] аз рӯи афзоиши маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дар байни кишварҳои [[ИДМ]] пешсаф буд; афзоиши [[ММД]] 7,3 дарсадро ташкил дод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/02/to-ikiston-az-r-i-afzoishi-mmd-dar-bajni-kishvar-oi-idm-peshsaf-ast/ |title=Тоҷикистон аз рӯи афзоиши ММД дар байни кишварҳои ИДМ пешсаф аст |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=16 феврали 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[19 феврал]] — қоидаҳои нави бақайдгирӣ ва фурӯши [[симкорт|симкортҳо]] ҷорӣ гардиданд; [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] [[Тоҷикистон]] на бештар аз [[2]] [[симкорт]] гирифта метавонистанд ва барои бақайдгирӣ шиносномаи намунаи нав талаб карда мешуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20190219/oidaoi-navi-furshi-simkort-bo-shinosnomai-nav-va-zeri-nazorati-kameraoi-video |title=Қоидаҳои нави фурӯши симкорт: бо шиносномаи нав ва зери назорати камераҳои видео |website=Asia-Plus |publisher=Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс» |date=19 феврали 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Март]] == * [[2 март]] — [[Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] марҳалаи асосии бақайдгирии [[довталаб|довталабонро]] барои ИМД-2019 оғоз намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/markazi-millii-test-mar-illai-asosii-ba-ajdgirii-dovtalabon-o-o-z-shud/ |title=Маркази миллии тестӣ: Марҳилаи асосии бақайдгирии довталабон оғоз шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[7 март]] — Кӯҳҳои [[Помир|Помири]] Тоҷикистон ба рӯйхати '''«100 самти беҳтарини сайёҳии ҷаҳон»''' барои соли 2019 шомил гардида, дар минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором ҷойи сеюмро гирифтанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/boz-yak-hushhabar-k-oi-pomiri-to-ikiston-ba-r-jhati-100-samti-be-tarini-sajyo-ii-a-on-shomil-gardidand/ |title=БОЗ ЯК ХУШХАБАР: Кӯҳҳои Помири Тоҷикистон ба рӯйхати 100 самти беҳтарини сайёҳии ҷаҳон шомил гардиданд! |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=7 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[8 март]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи Модар табрикот ироа намуд ва саҳми занонро дар рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва ҳунарҳои мардумӣ таъкид кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/prezidenti-to-ikiston-emomal-ra-mon-sa-mi-zanonu-bonuvoni-so-ibkor-dar-e-yo-namudanu-tara-dodani-unar-oi-mardum-baso-arzishmandu-nazarras-meboshad/ |title=Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон: «Саҳми занону бонувони соҳибкор дар эҳё намудану тараққӣ додани ҳунарҳои мардумӣ басо арзишманду назаррас мебошад» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=8 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[20 март]] — дар шаҳри [[Норак]] татбиқи лоиҳаи «Барқарорсозии [[Нерӯгоҳи барқи обии Норак]]» оғоз гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/03/o-ozi-tatbi-i-loi-ai-bar-arorsozii-nerugo-i-bar-i-obii-norak34522/ |title=Оғози татбиқи лоиҳаи «Барқарорсозии Неругоҳи барқи обии Норак» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=20 марти 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/results/2019/04/29/rehabilitation-of-the-nurek-hydropower-plant |title=Rehabilitation of the Nurek Hydropower Plant |website=World Bank |publisher=World Bank |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Апрел]] == * [[2 апрел]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] '''«Роҳи танобӣ»''' аз [[Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ]] то [[Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар Хуҷанд|Маҷмааи шоҳ Исмоили Сомонӣ]] аз болои [[дарёи Сир]] мавриди истифода қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/04/prezidenti-to-ikiston-emomal-rah-mon-ro-i-tanob-dar-sha-ri-hugsds-andro-iftito-namudand/ |title=Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон «Роҳи танобӣ»-ро дар шаҳри Хуҷанд ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2 апрели 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/01/emomal-ra-mon-va-sol-oi-rushdi-de-ot-sajyo-va-unar-oi-mardum-solnomai-peshvoi-millat-2019/ |title=Эмомалӣ Раҳмон ва Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ (Солномаи Пешвои миллат — 2019) |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[8 апрел]] — дар мусобиқаи Гран-при [[Анталия]] оид ба [[дзюдо]] паҳлавони тоҷик [[Комроншоҳи Устопириён]] медали биринҷӣ ба даст овард; натиҷаи расмии мусобиқа нишон медиҳад, ки ӯ дар вазни то 90 кг ҷойи сеюмро гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://www.ijf.org/athlete/10855/results?results_rank_group=all |title=Komronshokh USTOPIRIYON — Results |website=International Judo Federation |publisher=International Judo Federation |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ozodi.org/a/29866391.html |title=Комроншоҳ дар Гран-прии ҷудо дар Анталия медал гирифт |website=Радиои Озодӣ |publisher=RFE/RL |date=7 апрели 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Май]] == * [[16 май]]–[[17 май]] — дар шаҳри [[Душанбе]] Конфронси сатҳи баланд оид ба «Ҳамкории байналмилалӣ ва минтақавӣ дар мубориза бо терроризм ва манбаъҳои маблағгузории он, аз ҷумла гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва ҷиноятҳои муташаккил» баргузор гардид. Дар натиҷа '''«Эъломияи Душанбе»''' қабул шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/05/17/ |title=Аз рӯи натиҷаҳои конфронси сатҳи баланди мубориза бо терроризм ва манбаъҳои маблағгузории он Эъломияи Душанбе қабул гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=17 майи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.un.org/counterterrorism/ |title=United Nations Office of Counter-Terrorism |website=United Nations |publisher=United Nations |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == Июн == * [[15 июн]] — дар шаҳри [[Душанбе]] таҳти раёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳамоиши панҷуми Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё (МҲТБО) баргузор гардид. Дар он сарони давлатҳо ва ҳукуматҳо ва намояндагони кишварҳои иштирокчӣ ширкат намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/06/elomiyai-pan-umin-sammiti-mashvarati-amkor-va-tadbir-oi-bovar-dar-osiyo-nazari-umum-ba-minta-ai-amntar-va-shukufotari-m-tbo/ |title=Эъломияи панҷумин саммити Машварати ҳамкорӣ ва тадбирҳои боварӣ дар Осиё |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=15 июни 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.s-cica.org/ |title=Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia |website=CICA |publisher=CICA Secretariat |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[15 июн]] — Президенти Ҷумҳурии Мардумии Чин [[Си Ҷинпин]] бо сафари давлатӣ ба [[Тоҷикистон]] омад ва миёни Тоҷикистону Чин як қатор санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/%27news/7022 |title=Баёнияи муштараки Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=15 июни 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/ |title=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |website=Ministry of Foreign Affairs of China |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Август]] == * [[6 август]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар [[ноҳияи Балҷувон]] роҳи мошингарди Кангурт — Балҷувон — Ховалингро мавриди истифода қарор дод.<ref>{{Cite web |url=https://sputnik.tj/20190806/Rohi-moshingard-Kangurt-Baljuvon-Khovaling-kushoda-shud-1029584175.html |title=Роҳи мошингарди Кангурт — Балҷувон — Ховалинг кушода шуд |website=Sputnik Тоҷикистон |publisher=Sputnik Тоҷикистон |date=6 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/suhanronii-peshvoi-millat-emomal-ra-mon-dar-mulo-ot-bo-faolonu-sokinoni-no-iyai-bal-uvon/ |title=Суханронии Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо фаъолону сокинони ноҳияи Балҷувон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=6 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[23 август]] — дар шаҳри [[Гулистон (шаҳр)]] оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Қайроққум» расман оғоз гардид. Дар доираи лоиҳа таҷдиди шаш агрегати нерӯгоҳ пешбинӣ шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/o-ozi-kor-oi-ta-didu-bar-arorsozii-nerugo-i-bar-i-obii-ajro-um/ |title=Оғози корҳои таҷдиду барқарорсозии Неругоҳи барқи обии «Қайроққум» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=23 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/projects/42358-014/main |title=Tajikistan: Rehabilitation of Kairakkum Hydropower Plant |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[27 август]] — дар [[ноҳияи Исмоили Сомонӣ|ноҳияи Исмоили Сомонии]] шаҳри [[Душанбе]] Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма» ба истифода дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-korhonai-iste-soli-ob-oi-tashnagishikan-va-ma-suloti-mashrubotii-siyoma-ro-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон Корхонаи истеҳсоли обҳои ташнагишикан ва маҳсулоти машруботии «Сиёма»-ро дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=27 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/27/ |title=27/08/2019 — АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[31 август]] — Ансамбли фолклории «Бадахшон» дар Фестивали XII байналмилалии мусиқии «Таронаҳои Шарқ» дар шаҳри [[Самарқанд]] миёни 28 [[ансамбл]] ва гурӯҳи эҷодӣ сазовори ҷойи сеюм гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/08/ansambli-badahshon-dar-festivali-tarona-oi-shar-sazovori-oji-seyum-gardid/ |title=Ансамбли «Бадахшон» дар Фестивали «Таронаҳои Шарқ» сазовори ҷойи сеюм гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=31 августи 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Сентябр]] == * [[9 сентябр]] — агрегати дуюми [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] ба кор дароварда шуд. Маросими ба кор даровардани агрегат бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/09/marosimi-ba-kor-darovardani-agregati-duyumi-nerugo-i-bar-i-obii-ro-un/ |title=Маросими ба кор даровардани агрегати дуюми Неругоҳи барқи обии «Роғун» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=9 сентябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/09/amomadi-tantanav-ba-iftihori-28-solagii-isti-loliyati-davlatii-um-urii-to-ikiston-va-o-ozi-kori-agregati-duyumi-ner-go-i-bar-i-obii-ro-un/ |title=Ҷамъомади тантанавӣ ба ифтихори 28-солагии Истиқлолияти давлатӣ ва оғози кори агрегати дуюми НБО «Роғун» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=9 сентябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/09/10/world-bank-group-supports-energy-and-economic-development-in-tajikistan |title=World Bank Group Supports Energy and Economic Development in Tajikistan |website=World Bank |publisher=World Bank |date=10 сентябри 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[11 сентябр]] — дар шаҳри [[Кӯлоб]] бо гузоштани санги асос сохтмони қитъаи «Кӯлоб — Шамсиддин Шоҳин» оғози расмӣ бахшида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/09/o-ozi-navsozii-ro-i-k-lob-shamsiddin-sho-in-bo-ishtiroki-prezidenti-mamlakat-emomal-ra-mon/ |title=Оғози навсозии роҳи «Кӯлоб — Шамсиддин Шоҳин» бо иштироки Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=11 сентябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/projects/44421-024/main |title=Tajikistan: Dushanbe-Uzbekistan Border Road Improvement Project |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Октябр]] == * [[16 октябр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи авф»'''-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод намуд. Лоиҳа ба муносибати 25-солагии қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/10/peshvoi-millat-emomal-ra-mon-loi-ai-onuni-um-urii-to-ikiston-dar-borai-avf-ro-ba-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-peshni-od-namudand/ |title=Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи авф»-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=16 октябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/ |title=Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=ADLIA |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[24 октябр]] — [[Бонки Ҷаҳонӣ]] дар гузориши «Doing Business 2020» хабар дод, ки [[Тоҷикистон]] бо ҷойи 106-ум аз 190 иқтисод дар қатори даҳ иқтисоди аз ҳама беҳтаршудаи ҷаҳон қарор гирифтааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2019/10/24/doing-business-2020-records-important-results-in-tajikistans-emergent-reform-program-to-improve-the-business-climate |title=Doing Business 2020 Records Important Results in Tajikistan’s Emergent Reform Program to Improve the Business Climate |website=World Bank |publisher=World Bank |date=24 October 2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://documents.worldbank.org/curated/en/703921575350150410/pdf/Doing-Business-2020-Comparing-Business-Regulation-in-190-Economies-Economy-Profile-of-Tajikistan.pdf |title=Doing Business 2020 — Economy Profile: Tajikistan |website=World Bank |publisher=World Bank |date=2019 |language=en |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Ноябр]] == * [[6 ноябр]] — дар Тоҷикистон 25-солагии қабули [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] таҷлил гардид. Дар шаҳри Душанбе маҷлиси тантанавӣ баргузор шуда, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар он суханронӣ намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/11/konstitutsiya-sho-sutun-va-murrifi-davlatu-millat-sanadi-ta-dirsoz-va-tajinkunandai-ro-i-peshrafti-on-ast999/ |title=Конститутсия — шоҳсутун ва муаррифи давлату миллат, санади тақдирсоз ва таъйинкунандаи роҳи пешрафти он аст |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=4 ноябри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == [[Декабр]] == * [[4 декабр]] — бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоботи даъвати нави [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ барои [[1 март|1 марти]] [[соли 2020]] таъин гардид; интихоботи аъзои [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[27 март|27 марти]] [[соли 2020]] пешбинӣ шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/intihobot-2020-dar-ravandi-barguzorii-intihoboti-parlumon-dar-to-ikiston-46-avzai-intihobot-tashkil-karda-meshavand/ |title=ИНТИХОБОТ-2020. Дар раванди баргузории интихоботи парлумонӣ дар Тоҷикистон 46 ҳавзаи интихоботӣ ташкил карда мешаванд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=7 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/intihobot-2020-komissiyai-markazii-intihobot-va-rajpurs-baroi-ar-yak-izbi-siyos-to-40-da-i-a-va-ti-efiri-rojgon-peshbin-namud/ |title=ИНТИХОБОТ-2020: Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ барои ҳар як ҳизби сиёсӣ то 40 дақиқа вақти эфири ройгон пешбинӣ намуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=16 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар ҷаласаи якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Паёми навбатии худро дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилию хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа намуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/iroai-payomi-prezidenti-um-urii-to-ikiston-ba-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston/ |title=Ироаи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/emomal-ra-mon-sharti-mu-imi-ba-dast-ovardani-muvaffa-iyat-dar-muboriza-bo-terrorizm-va-ekstremizm-faoliyati-amo-angshudavu-bosamari-ma-omoti-ifzi-u-u-ast/ |title=Эмомалӣ Раҳмон: «Шарти муҳими ба даст овардани муваффақият дар мубориза бо терроризм ва экстремизм фаъолияти ҳамоҳангшудаву босамари мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аст» |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 декабр]] — зимни ироаи Паём [[соли 2020]] бо мавзӯи «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» эълон гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/26/ |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> * [[26 декабр]] — [[Шоири халқии Тоҷикистон]] [[Муҳаммад Ғоиб]] барандаи Ҷоизаи адабии Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ ба номи Чингиз Айтматов гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2019/12/26/ |title=Дастовардҳои соли 2019. Муҳаммад Ғоиб барандаи Ҷоизаи адабии Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ ба номи Чингиз Айтматов гардид |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=26 декабри 2019 |language=tg |access-date=19 августи 2026 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2019}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|3}} [[Гурӯҳ:Соли 2019| ]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2019]] 1x12xfg5q35in87eqrarefjzqt5ruzg 14 302026 1483933 1319904 2026-08-19T10:53:13Z Шухрат Саъдиев 5132 1483933 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Соли 2019| ]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] blrxm48ojxtqc6098xtac68zl8aqboa 0 314287 1483787 1481687 2026-08-18T22:14:54Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483787 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Фаридун Миракзода |номи аслӣ = Миракзода Фаридун Юсуфӣ |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 23.01.1994 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ}}, [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{flag|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[таърих]] |ҷойҳои кор = {{заъф|Донишгоҳи байналмилалии забонҳо}} |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои таърих}} |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = [[Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода]] (2016) |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Фаридун Миракзода''' (''Миракзода Фаридун Юсуфӣ''; 23.01.1994, [[Ноҳияи Кӯҳистони Масчо|ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ]], [[Тоҷикистон]]) — [[Таърихнигор|таърихшинос]], [[номзади илмҳои таърих]] (2020)<ref>{{Cite web|url=https://payom.ddzt.tj/ru/kotibi-masuli-majalla/|title=Ответственный секретарь журнала – ВЕСТНИК УНИВЕРСИТЕТА ЯЗЫКОВ (ISSN 2226-9355)|lang=ru-RU|accessdate=2024-02-01|archivedate=2024-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240201034214/https://payom.ddzt.tj/ru/kotibi-masuli-majalla/}}</ref>, дотсент (2021). == Зиндагинома == Миракзода Фаридун 23.01.1994 дар деҳаи [[Пастиғав]]<nowiki/>и н. Кӯҳистони Мастчоҳ таваллуд шудааст. Соли 2011 ба мактаби миёнаи № 2-и д. Пастиғави н. Кӯҳистони Мастчоҳро хатм карда, ҳамон сол ба шуъбаи рӯзонаи факултети фарҳангшиносии [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва саъанти Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]] дохил гардид ва онро соли 2016 аз рӯйи ихтисоси саёҳат ва меҳмондорӣ бо дипломи аъло хатм намудааст. Фаъолияти меҳнатиашро аз моҳи сентябри соли 2016 шуруъ кардаст. Мавсуф солҳои 2016—2020 мудири осорхона ва аз моҳи марти соли 2020 сардори раёсати илм ва инноватсияи [[Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон|Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода]] фаъолият дорад. Ҳамзамон, аз сентябри 2016 ба ҳайси ассистент, аз декабри 2017 муаллими калон ва апрели соли 2021 дотсенти кафедраи таърих ва робитаҳои байнифарҳангии донишгоҳи мазкур мебошад. Соли 2020 рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Туризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон: таърих ва дурнаоми рушд (солҳои 1991—2016)» дифоъ намудаст<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/index.php/ru/novosti/ob-yavleniya-o-zashchite-dissertatsij/2099-zashchita-mirakzoda-faridun-yusufi|title=Защита Миракзода Фаридун Юсуфи|website=vak.tj|accessdate=2024-02-01|archivedate=2024-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240201034211/https://vak.tj/index.php/ru/novosti/ob-yavleniya-o-zashchite-dissertatsij/2099-zashchita-mirakzoda-faridun-yusufi}}</ref>. == Осор == Миракзода Фаридун Юсуфи муаллифи 2 монографияи илмӣ, беш аз 40 мақолаи илмиву оммавӣ ва мураттиби 8 маҷмуаи илмӣ, ҳамзамон, котиби масъули маҷаллаи илмӣ-назариявии «Паёми Донишгоҳи забонҳо» мебошад. * Вазъият ва дурнамои рушди сайёҳӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Монография. — Д.:, 2018. — 170 с. * Ташаккул ва таҳаввули сайёҳӣ дар даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон (солҳои 1991—2021). Монография. — Д.:, 2022. — 236 с. == Ҷоизаҳо == Барои фаъолияти самараноки илмӣ-таҳқиқотӣ ва таълимӣ Миракзода Фаридун бо Ифтихорномаи Донишгоҳ (2018), Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва нишони «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» (2023) сарфароз гардонида шудааст. == Адабиёт == Энсиклопедияи Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотми Улуғзода. — Душанбе, 2021. — С. 201—202. (416 с.); == Эзоҳ == i1wacfvurypgujgzw6xuhqnyfarwnh0 0 317336 1483720 1449627 2026-08-18T17:52:57Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483720 wikitext text/x-wiki {{Олим |тасвир = Саидҷалол Ҳусайнӣ.jpg |таърихи таваллуд = 5.8.1983 }} '''Саидҷалол Ҳусайнӣ''' (''Ҳусайнов Саидҷалол Саймаҳмудович''; зод. [[5 август]]и [[1983]], [[ноҳияи Фархор]]) — {{муаррих}} ва донишноманависи тоҷик, номзади илмҳои таърих (2023)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/old/index.php/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/4977-imoyai-usajnov-said-alol-saidma-mudovich|title=Ҳимояи Ҳусайнов Саидҷалол Саидмаҳмудович|website=vak.tj|accessdate=2024-05-28|archivedate=2024-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240528145519/https://vak.tj/old/index.php/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/4977-imoyai-usajnov-said-alol-saidma-mudovich}}</ref>. Сармуҳаррири [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии Тоҷик]] (аз соли [[2025]])<ref name=":0">{{Cite web|accessdate=2025-12-02|author=Камолиддин Ҳаннонов|lang=|title=Нурмуҳаммад Амиршоҳиро ба нафақа гусел карданд|url=https://pressa.tj/nurmu%D2%B3ammad-amirsho%D2%B3iro-ba-nafa%D2%9Ba-gusel-kardand/|website=Pressa.tj|date=2025-12-01|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»}}</ref>. == Зиндагинома == Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон (2005). Коромӯзи кафедраи таърихи наву навтарин (2005—2006), аспирант (2006—2010), ассистенти кафедраи таърихи дунёи қадим, асрҳои миёна ва бостоншиносии ДМТ (2012—2013), муҳаррири пешбари редаксияи таърих, фалсафа, дин ва ҳуқуқ (2013—2016), мудири редаксияи таърихи СИЭМТ (2016—2025), сармуҳаррири СИЭМТ (аз 2025)<ref name=":0" />. Дар таҳия, таҳрир ва тадвини мақолаҳои марбут ба таърих дар ҷилдҳои 2‒11 «[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]» саҳм дорад. == Ҷоизаҳо == * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]]; * [[Медали «Хидмати шоиста»|Медали Хидмати шоиста]] (2025).<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/1AEwMpnnCo/|title=Ҳусайнӣ Саидҷалол Саймаҳмуд - мудири редаксияи таърихи Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии тоҷик бо медали Хизмати шоиста сарфароз шуданд.|date=2025-09-02|publisher=Энсиклопедияи миллии тоҷик}}</ref> == Осор == * «Таърихи Фаришта» сарчашмаи омӯзиши таърихи Дакан<ref>{{Cite web|url=https://kmt.tj/tarihi-farishta-sarchashmai-omuzishi-tarihi-dakan/|title=«Таърихи Фаришта» – сарчашмаи омӯзиши таърихи Дакан|author=Гулистон Лундишоева|website=|date=2025-11-19|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2025-12-04|archivedate=2025-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251212123229/https://kmt.tj/tarihi-farishta-sarchashmai-omuzishi-tarihi-dakan/}}</ref>. — {{Д.}} СИЭМТ, 2025. — 304 с. — ISBN 978-99985-0233-8. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] [[Гурӯҳ:Дорандагони медали «Хидмати шоиста»]] aowh6f6muj6haxyu9dmb2hgflkbb11r 0 320709 1483777 1414713 2026-08-18T21:33:35Z CommonsDelinker 163 Removing [[:c:File:Ahmad_Shah_Masoud.jpg|Ahmad_Shah_Masoud.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ahmad Shah Masoud.jpg|]]. 1483777 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}}'''Муҷоҳидини Афғонистон''' ( {{Lang-ar|مجاهد}} ''ҳомиёни имон,'' ''мубориза барои дин'' ё барои ''Ватан)''&nbsp;— узви гурӯҳҳои мусаллаҳи ғайримунтазира, ки бо [[Идеология|ақидаҳои]] [[Ислом|исломӣ]] ангеза доранд, дар солҳои 1979-1992 дар [[ҷанги шаҳрвандӣ]] дар [[Ҷумҳурии Демократии Афғонистон|ҶДА]] дар [[Афғонистон]] ба як қувваи ягонаи шӯришӣ муттаҳид шуда, бар зидди ҳукумати [[Ҷумҳурии Демократии Афғонистон]] ва Артиши Шӯравӣ меҷангиданд. '''Муҷоҳидин''' соли 1979 бо мақсади муборизаи мусаллаҳона алайҳи ҳузури низомии шӯравӣ ва ҳукуматҳои [[Ҷумҳурии Демократии Афғонистон|ҶДА]] — [[Бабрак Кормал|Бабрак Кармал]] ва [[Муҳаммад Наҷибулло|Наҷибулло]] аз ҳисоби мардуми маҳаллӣ ҷалб шуда буданд . Пас аз анҷоми ҷанг дар миёнаҳои солҳои 90-ум қисме аз муҷоҳидини афғон ба сафи " [[Толибон]] ", бархе дигар — қувваҳои мусаллаҳи « [[Эътилофи Шимол|Иттифоқи Шимолй]] » гаравиданд. Истилоҳи " Муҷоҳидин "&nbsp;— аз арабӣ («муҷоҳид», ҷамъи «муҷоҳиддин»), аслан ба маънои «муборизи [[имон]]» , дар айни замон номгузории иштирокчии [[Ҷиҳод]] ё исёнгар (шӯришӣ) мебошад. Артиши Шӯравӣ ва мақомоти Афғонистон онҳоро '''душман''' ( {{Lang-prs|دشمان}} — ''dušman'' душман'','' [[пашту]] دښمان — ''duxman, dušman,'' ''душман'' — «душман» ), ё танҳо '''исёнгарон (шӯришӣ)''' <ref>{{Cite web|url=http://www.telenir.net/istorija/tragedija_i_doblest_afgana/p6.php|title=Глава IV Как воюют моджахеды / Трагедия и доблесть Афгана|accessdate=20 серпня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924114100/http://www.telenir.net/istorija/tragedija_i_doblest_afgana/p6.php|archivedate=24 вересня 2015}}</ref> ва афғонҳои сарбозони шӯравиро - шуравӣ ( {{Lang-prs|شوروی}} — ''шуравӣ, шуравиҳо''&nbsp;— «Советӣ») меномиданд. Сарбозони шӯравӣ дар ҳаёти ҳаррӯза барои ифодаи онҳо аксар вақт истилоҳи «арвоҳҳо»-ро истифода мебурданд.— аз «душманҳо» гирифта шудааст. Муҷоҳидин ҳамон либоси суннатии афғонро ба бар мекарданд, ки сарулибоси мардуми маҳаллӣ буд ва ҳеҷ чиз аз он фарқ намекард (куртаҳо, куртаҳои сиёҳ, салла ё пакол дар сарпӯшӣ ). == Таърих == == Ақида ва стратегияи душманҳои афғон (муҷоҳидин) == * Головною лінією і основою політичної платформи в пропаганді ідеології душманів була декларація основного принципу: "Обов'язок кожного афганця&nbsp;— захищати від невірних свою Батьківщину&nbsp;— Афганістан і свою віру&nbsp;— священний [[Ислом|іслам]] ". * Об'єднання під прапором священного ісламу всіх правовірних мусульман: «… В ім'я Аллаха, обов'язком кожного благовірного мусульманина є священна війна&nbsp;— Джихад, для цього йому слід йти і вбивати невірних, тільки тоді його душа зможе увійти у браму раю»<ref>{{Cite web|url=http://religiocivilis.ru/islam/islamm/412-modjahedy-.html|title=МОДЖАХЕДЫ — Культура веры. Путеводитель сомневающихся|accessdate=20 серпня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304070707/http://religiocivilis.ru/islam/islamm/412-modjahedy-.html|archivedate=4 березня 2016}}</ref>. * Духовні і політичні лідери душманів приділяли особливе значення веденню [[Пропаганда|політичної пропаганди]] та агітації в рядах збройних загонів і серед місцевого населення. Політичними партіями моджахедів і зарубіжними спонсорами на ці цілі витрачалися значні кошти. * У пропагандистській боротьбі за підтримку місцевого населення душманами була здобута беззастережна перемога. * Моджахеди в рамках рішення найближчих бойових завдань діяли в складі різних за масштабом груп: невеликих мобільних загонів, значних за чисельністю угруповань і великих формувань. * Іноді різні за чисельністю, боєздатностю, оснащеностю і ступеню організації збройні формування, крім головної мети&nbsp;— вигнання «шураві» і повалення чинної влади, переслідували свої приватні та фінансові інтереси. * Часто внутрішні протиріччя між політичними партіями, їх лідерами і ватажками (польовими командирами), пов'язані з розділом сфер впливу і перевагою в розподілі зарубіжної спонсорської допомоги, приводили до збройних зіткнень між самими душманами. * Однак, незважаючи на різні протиріччя, пов'язані спільною метою моджахеди були здатні оперативно мобілізувати значні сили і засоби, організовуючи єдину взаємодію формувань для ведення масштабних бойових дій на широкому фронті, як єдине воєнізоване об'єднання. * Щороку чисельність членів збройних формувань душманів, починаючи з кінця 1979 року&nbsp;— моменту введення ОКСВА, росла в геометричній прогресії. До моменту виведення ОКСВА в 1989 році вона перевищувала 250 тисяч чоловік. * На всьому протязі війни 1979—1989 років в урядових колах, в рядах командування армії, МГБ, МВС ДРА, серед місцевого населення моджахеди мали широко розгалужену і добре організовану розвідувальну мережу. * Метою ведення збройної боротьби моджахедів з ОКРВА, державною владою і збройними силами ДРА було виведення радянських військ і повалення прорадянського урядового режиму в Афганістані. [[Акс:Afghan_Muja_crossing_from_Saohol_Sar_pass_in_Durand_border_region_of_Pakistan,_August_1985.png|рост|мини|300x300пкс| Муҷоҳидин (душманон) сарҳади Афғонистону Покистонро убур мекунанд, 1985.]] == Тактика муборизаи мусаллаҳона == Тактикаи муборизаи мусаллаҳона— партизанӣ. Дастурҳои асосии идоракунии амалиёти ҷангии муҷоҳидин инҳо буданд: * роҳ надодан аз задухурдҳои бевосита бо куввахои бартаридоштаи қушунҳои доимоамалкунанда; * ҷангро ба ҷанги мавкеъӣ табдил надодан, * муддати тӯлонӣ даст кашидан аз муттаҳид намудан ва нигоҳ доштани минтақаҳои ишғолшуда; * ҳамлаҳои ногаҳонӣ Муқовимати мусаллаҳона шартан ба се марҳила тақсим мешуд: * Муқовиматро бо шакли ғайрифаъолонаи амалиёти ҷангӣ ташкил намудан, нуқтаву ноҳияҳои алоҳидаро зери итоати хеш доштан, дар байни аҳолӣ корҳои густурдаи тарғиботию таблиғотӣ бурдан, ва онҳоро ба тарафи худ ҷалб кардан. * Баланд бардоштани фаъолияти амалиёти ҳарбӣ аз ҳисоби диверсияҳо ва амалиётҳои террористӣ, гузарондани ҳамлаҳо ба гарнизонҳо ва постгоҳҳои кушунҳои давлатӣ, ҳуҷум ба колоннаҳо. Мақсади асосӣ — мусодираи аслиҳаву лавозимоти низомӣ ва воситаҳои гуногуни моддию техникй. * Комилан ва дар ҳар гӯшаи кишвар нест кардани душманон. == Аслиҳа == [[Акс:Jamiat_e-Islami_in_Shultan_Valley_1987_with_Dashaka.jpg|мини|334x334пкс| Муҷоҳидони афғон, бо пулемёти (DShK), автомати (AKMS) ва гранатапартои дастии (RPG-7) мусаллаҳ, соли 1987]] Аксари аслиҳаи муҷоҳидинро [[Чин]] ва [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] истеҳсол кардаанд. * милтиқи BUR ( Ли-Метфорд ва Ли-Энфилд (Lee-Metford. Mk.I, II, Lee-Enfield Mk I, I *) — милтиқҳои даҳ-тираи калибри 303 дюйм (7,71x56 мм), ки солҳои 1890—1905 [[Ингилистон|дар Англия]] истеҳсол карда шудаанд; * автомати Калашников калибрӣ 7.62&nbsp;мм истеҳсоли [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Хитой]], [[Миср]], [[ИҶШС]]; * милтиқҳои автоматии М-16А1, ки дар ИМА истеҳсол шудааст; * автоматҳое, ки [[Олмон|дар Олмон]], [[Исроил]], [[Ингилистон|Англия]], [[Суэд|Шветсия]] истеҳсол карда шудаанд; * пулемётхои калон ДШК, калибри 12,7мм ки &nbsp;дар [[Хитой]] истеҳсол карда шудаанд; * гранатомётҳои зиддитанкии дастӣ RPG-2, RPG-7, ки аз ҷониби ИҶШС, Хитой, "Folsknet" истеҳсол шудааст — [[Швейсария|Швейтсария]], «Лянтсе-2» - [[Олмон]], " М72 LAW " — [[ИМА]], «Сарпак»&nbsp;- [[Фаронса]], "Пикет"&nbsp;— [[Исроил]]; * Тупҳои бебозгашт калибри 75 мм ва 82 мм ки дар Хитой, Покистон ва ИМА истеҳсол карда шудаанд; * [[Миномёт|миномётҳо]] — калибрӣ 60 ва 82 мм; * Дастгоҳи тупҳои идоршавндаи PURS ки дар Хитой, истеҳсол карда шудаанд; Тачхизоти мудофиаи хавоӣ : * Дастгоҳҳои зиддиҳавоии куҳӣ ЗДУ, ЗУ-23-2, ЗУ-23-4, ки дар Хитой, СССР, Чехословакия истеҳсол карда шудаанд; * Дастгоҳҳои зиддиҳавоии калибри хурди Эрликон ; * Системаҳои сайёри зиддиҳавоӣ MANPADS " Arrow-2 "&nbsp;— ИҶШС, Хитой, Миср, «Жавелин», « Блофпайп »&nbsp;— Англия, « Стингер », « Риди » - ИМА; Намудҳои гуногуни минаҳо, аз ҷумла зидди танк (PTM) ва зидди пиёдагард (PM) ва минаҳо ; * Минаҳои [[Итолиё|Италия]] (ТС-1, ТС-2,5, ТС-1,6, ТС-50, Ш-55); * амрикоӣ&nbsp;— М-19, М 18А-1, DSME-S, «Клеймор»; * шведӣ&nbsp;— М-102, англисии МАК-7, инчунин аз Чехословакия ва ИҶШС. [[Акс:Разведрота_на_рейде.jpg|мини|300x300пкс| Муҷоҳиддин, ки аз ҷониби Артиши Шӯравӣ дар Афгонистон асир гирифта шудааст.]] == Ҳампаймонони муҷоҳидин == * ИМА ва [[Идораи иттилооти марказӣ|Идораи иттилооти марказӣ (CIA]]) намояндагӣ мекунад. * Британияи Кабирро МИ-6 намояндагӣ мекунад. * [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ|ИМА]], инчунин баъзе ташкилотҳо ва шахсони алоҳида аз дигар кишварҳои арабӣ. * [[Покистон]] як навъ воситаи кӯмаки Амрико буд; дастгирии худи вай асосан дар бобати дар ҳудудҳои он ҷудо кардани қароргоҳҳо барои асирони ҳарбии шӯравӣ, инчунин иштироки инструкторони покистонӣ дар таълими муҷоҳидин ифода меёфт. * [[Эрон]] (ба қисмати [[шиъа]]<nowiki/>и муҷоҳидини афғон, ки дар ғарби кишвар дар сарҳади Эрон ҷойгир аст, инчунин ба ҷузъу томҳои муҷоҳидини афғон, ки аз шиъаҳои [[Ҳазораҳо|ҳазора]] ва исмоилиёни [[ҳазора]], ки дар марказ зиндагӣ мекунанд ва дар қисми Афғонистон, дар вилоятҳои [[Вилояти Бомиён|Бомиён]] ва [[Вилояти Дойкундӣ|Дойкундӣ]], дар [[вилояти Бағлон]] дар шимоли кишвар) кумак мерасонд.. * [[ҶХХ]] мучоҳидинро бо аслиҳа таъмин карда, онҳоро ба воситаи Покистон таъмин мекард. * Миср — бо аслиҳа таъмин кардан ва ёрии молиявй расондан. == Сарчашмаҳои таъминот ва маблағгузорӣ == [[Акс:Reagan_sitting_with_people_from_the_Afghanistan-Pakistan_region_in_February_1983.jpg|мини|280x280пкс| [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти ИМА]] [[Роналд Рейган]] бо ҳайати муҷоҳидини афғон дар Кохи Сафед соли 1983 мулоқот мекунад]] Баъди ба Афғонистон ворид шудани қушунҳои шуравӣ, [[Идораи иттилооти марказӣ|Идораи иттилооти марказӣ (CIA]]) якчанд қароргоҳҳои таълимӣ ва таъминоти муҷоҳидинро дар Покистон ташкил дод. Дар оянда манбаъҳои асосии маблағгузории муҷоҳидин инҳо буданд: * тиҷорати маводи мухадир (ба шарофати душманоне, ки баъдтар [[Эътилофи Шимол|Иттиҳоди Шимолиро]] ташкил карданд, Афғонистон бузургтарин тавлидкунандаи [[афюн]] ва [[Ҳеруин|ҳероин]] дар ҷаҳон шуд ва ба минтақаи тиҷорати маводи мухаддир — [[Ҳилоли тилоӣ|Аҳмари тиллоӣ]] ном доданд. ); * истихроҷи тилло ва фурӯши реги тилло; * сарпарастии ИМА, [[ИМА]], [[Покистон]], [[Чин]], кишварҳои арабӣ, созмонҳои исломӣ. == Машҳуртарин раҳбарони ҳизбу ҳаракатҳо == * Муҷоҳидин якхела набуданд, дастаҳои низомӣ аз шумораи зиёди ҷузъу томҳои хурд иборат буданд, ки кумандонони онҳо на танҳо бо Артиши Шуравӣ, балки байни худ ҳам меҷангиданд. Сабаб — таркиби гуногуни миллӣ ( [[паштунҳо]], [[тоҷикон]],ӯ[[Ӯзбекҳо|збекҳо]], [[Ҳазораҳо|ҳазорҳо]], чораймоқҳо, нуристониён ва ғайра) ва мазҳабӣ ( [[Суннӣ|сунниҳо]], [[Шиъа|шиъаҳҳо]], [[Исмоилия|исмоилияҳо]] ), бо дастгирии сарчашмаҳои гуногуни сарпарастӣ. * Эътилофи бузургтарини онҳо — «Ваҳдати исломии муҷоҳидини афғон» ё «Ҳафтгонаи Пешовар» моҳи майи соли 1985 таъсис ёфт, ки ба он шаш гурӯҳи [[Паштун|паштунҳо]] ва як гурҳи [[Тоҷик|тоҷикҳо]] шомил буданд (раҳбари ҳизби [[тоҷик]]<nowiki/>ҳо [[Бурҳонуддин Раббонӣ|Бурҳониддин Раббонӣ]] ба ҳайъати ҳизби «Ҷомеъ-и-исломӣ» ба ҳайси ҳизби суннӣ ) баъд аз баровардани Артиши Шуравӣ президенти Афғонистон расид. Дар ин ҷо ташкилоти ҳарбию сиёсии муҷохҳидини [[шиъа]] низ вуҷуд дошт — «Шиъаи Ҳашт», ки дар Эрон воқеъ буд. == «Ҳафтгонаи Пешовар» - «Иттиҳоди Ҳафт» == '''«Иттиҳоди Ҳафт»,''' ё '''«Ҳафтгонаи Пешовар»''' — иттиҳоди ҳарбию сиёсии роҳбарони муҷоҳидини Афғонистон аст. [[Соли 1982]] таъсис ёфта, қароргоҳаш дар [[Пешовар|Пешовар,]] Покистон ҷойгир аст. Онро пешвоёни аҳзоби бунёдии исломии мухталиф, умдатан паштуни аксарияти самти суннӣ дар ислом намояндагӣ мекарданд. Ба ин паймон чаҳор ҳизби бунёдгаро шомил буданд, ки ҳадафи аслии худро таъсиси давлати исломӣ дар Афғонистон эълон карданд. Ҷомеаи афғон, ки шумораи зиёди гурӯҳҳои мухталифи иҷтимоиро ташкил медиҳад, ки аз ҳамдигар бо аломатҳои этникӣ, динӣ ва дигар хусусиятҳо фарқ мекунанд, мустақилона ё дар наздикии гурӯҳҳои дигари этникӣ зиндагӣ мекунанд, бо сифату аломатҳои хеле гуногунранг тавсиф карда шудааст. Аз ин рӯ, нерӯҳои шӯришиёни афғон аз ҷиҳати этникӣ, ҷуғрофӣ ва мазҳабӣ тақсим карда мешуданд. Кӯшишҳои сершумори гурӯҳҳои мухталифи муқовимат барои муттаҳид шудан ба як нерӯи муташаккил натавонистанд бартараф созанд. Бинобар ин тақсимоти онҳоро ба ду гурӯҳи асосӣ: бунёдгароёни исломӣ ва миллатгароёни муътадил ҷудо кардаанд: * '''«Ҳизби исломии Афғонистон»'''. Сарвари он [[Гулбиддин Ҳикматёр]] буд. Ӯ аз ҷониби CIA -и ИМА маъқул буд ва то 40% тамоми ёрии ШМА ба мухолфинро мегирифт . * '''«Ҷамъияти исломии Афғонистон»''' (ҶИА) таҳти роҳбарии [[Бурҳонуддин Раббонӣ|Бурҳониддини Раббонӣ]] . * '''«Иттиҳоди исломии озодии Афғонистон»''' . Раҳбари ин ҳизб [[Абдурраб Расули Сайёф]] буд. Он асосан ба [[Арабистони Саудӣ]] тамаркуз карда, бештари кӯмаки худро аз он мегирифт. * '''«Хизби исломии Афғонистон»''' бо сарварии Юнус Холес. Он бо "Ҳизби исломии Афғонистон"-и [[Гулбиддин Ҳикматёр]] як ном дорад. Роҳбари ҳизб Юнус Холес — дар байни ҳамаи рохбарони «Иттиҳоди Ҳафт» ягонаест, ки бевосита дар амалиёти ҷанг иштирок мекард. Се ҳизби дигари '''«Иттиҳоди Ҳафт»'''-ро суннатпараст номиданд. Онҳо тарафдори ба шаклҳои тоинқилобии хокимият баргаштани Афғонистон буданд. Онҳо: * '''«Ҷабҳаи миллии исломии Афғонистон»'''. Саид Аҳмад Гейлонӣ сарвараш буд, Абдурраҳим Вардак фармондеҳи воҳидҳои мусаллаҳ буд. Вай дар байни гурезаҳои афғон дар хоки Покистон ба нуфузи калонтарин бархурдор буд. Он дунявӣ ва ғарбгаротарин ҷунбиши муҷоҳидин маҳсуб мешуд. * '''«Ҷабҳаи миллии наҷоти Афғонистон»'''. Ҳизбе, ки ба он [[Сибғатуллоҳ Муҷадидӣ]] рохбарй мекард, хурд буд. Вай давлатдории мутлақро ҷонибдрӣ намуда, тарафдори ба Афғонистон баргаштани шоҳи собиқ [[Муҳаммади Зоҳиршоҳ]] буд. * '''«Харакати инқилоби исломии Афғонистон»''' (Дира). Роҳбари ин гурӯҳ — Муҳаммад Набӣ Муҳаммад, ходими динӣ буд . Дар байни ҳизбҳои анъанавӣ он ба бунёдгароён наздиктар буд. == Ҳаштгонаи шиъа - '''«'''Иттиҳоди Ҳаштгона'''»''' == Ба "Ҳаштгонаи шиъа", ки маъмулан '''"Иттиҳоди ҳаштгона"''' номида мешавад, ҳашт ҳизбро дар бар мегирифт, ки ба мазҳаби [[шиъа]]<nowiki/>и ҷомеаи Афғонистон нигаронида шудаанд. Ҳамаи онҳо аз кумакҳои молӣ ва дигар кумакҳои [[Эрон|Ҷумҳурии Исломии Эрон]] ва раҳбарони рӯҳонии он баҳра мебурданд. [[Шиъа|Тоҷикони шиъа]], Чораймоқҳо дар вилоятҳои ҳаммарз бо Эрон — [[Вилояти Ҳирот|Ҳирот]], [[Вилояти Фароҳ|Фароҳ]], қисман [[Вилояти Ҳелманд|Ҳилманд]], инчунин [[Ҳазораҳо|шиъаҳои ҳазора]] ва исмоилиёни ҳазора, ки дар қисмати марказии Афғонистон дар вилоятҳои — [[Вилояти Бомиён|Бомиён]], [[Вилояти Дойкундӣ|Дайкундӣй]], Ғур, [[Вилояти Урӯзгон|Урӯзгон]], [[Вилояти Ғазнӣ|Ғазнй]], [[Бағлон]], [[Вилояти Балх|Балху]] [[Вилояти Самангон|Самангон]] зиндагӣ мекунанд.. [[Шиъа|Шиъаҳо]] ва [[Исмоилия|исмоилияҳо]], ки аксарияти аҳолии Афғонистон набуда, дар тӯли тамоми таърихи мавҷудияти давлати Афғонистон аз ҷониби аксарият — паштунхо ва точикон, табъизи мазҳабӣ ва миллиро аз сар гузаронидаанд. «Иттиҳоди Ҳаштгона» —&nbsp;ҳашт ҳизби шиъаи муҷоҳидини афғон ҳастанд. Таъсиси «Иттиҳоди Ҳаштгона» на танҳо аз нигоҳи истиқлолияти молиявии қисмати шиъаи ҷомеа аз таъсири Покистони суннимазҳаб, яъне [[паштунҳо]], ки бо кӯмаки молии CIA амалиёти «Тсиклон» ки як қисмро идора мекарданд ба мақсад мувофиқ буд. Он кушиши мустакилона иштирок кардан дар тақсимоти сиёсии хокимият дар мамлакат буд. . == Машҳуртарин фармондеҳони саҳроии муҷоҳидин == Фармондеҳони саҳроӣ— фармондеҳони дастаҳои гуногуни мусаллаҳи мухолифин, ки бевосита дар Афғонистон ҷойгир буданд. Муқовимати мусаллаҳона алайҳи мақомоти кунунии расмии [[ҶДА]], нерӯҳои ҳукуматӣ ва ҳузури нерӯҳои мусаллаҳи хориҷӣ сурат гирифт. Онҳо дар сурати зарурати тактикӣ бо намояндагони хукумати ҶДА алока баста, аз рӯи масъалахои гуногун созишномаҳои муваккатй бастанд. Ҳодисаҳои ба тарафи ҳокимияти халқӣ гузаштани фармондеҳони сахроӣ ва тобеъони онҳо маълум аст. Оммаи асосӣ дар зери шиорҳои мухолифини [[ҶДА]] муборизаи беамон мебурд. Ҳамчунин фармондеҳони мустақил аз ҳизбҳои дигари сиёсӣ низ, бо ҳикимяти расмӣ мубориза мебурданд. Маъруфтарин ва бонуфузтарин инҳо буданд: * [[Аҳмадшоҳи Масъуд|Аҳмадшоҳи Масъуд,]] раҳбари " ИТА ", воҳидҳои ӯ дар [[дараи Панҷшер]] ва дараи Чарикор, дар наздикии шоҳроҳи стратегии [[Тирмиз|Хайратон]] фаъолият мекарданд.&nbsp;— [[Кобул]], дар мавзеи ағбаи Саланг. * [[Исмоилхон]] (Турон Исмоил)&nbsp;— тамоми ғарб, кисман шимолу ғарбй ва ҷануби ғарбии кишварро таҳти назорат мегирифт. * [[Юнус Холис]], [[Ҷалолуддин Ҳаққонӣ]] "ИПА"&nbsp;— шарқ, ҷанубу шарқи кишвар. * [[Сайид Мансур]] "ИПА", Устод Фарид "ИПА", [[Абдурраб Расули Сайёф|Абдул Сайёф]], Абдулхак, Сайид Муҳаммад Ҳасан (Сайди Ҷаргон) "СИС", Сайид Алии Биҳиштӣ "СИС"&nbsp;— маркази кишвар. * [[Мулло Маланг]], Мулло Нақиб, Мулло Насим "Хол", Муҳаммад Осиф Муҳсинӣ (Асеф Қандаҳорӣ) "СИС"&nbsp;— ҷануби кишвар. * [[Муҳаммад Башир]] (IPA), [[Абдул Басир]] "ИЗА", Қозӣ Кабири Марзбон "ИЗА", Саид Мансур, Абдулваҳоб, Муҳаммад Вадуд, Суфӣ Паён "IPA", Ориёнпур "ИЗА", Ҳиродманд "IPA", "Доктор Исмоил" " IPA ", Забиуллоҳ" IPA "- шимолу шарқи кишвар. * дигарон: Никмамад «ДИРА», Абдураҳмон «Дира», Гуломмаҳмад «ИСОА», Ғаффор «ДИРА», Маҳмуд «ИПХ», Акбаралӣ «ИПА», Фотеҳ «ИПА» ва дигарон. ==<center> Фармондеҳони муҷоҳиддин </center>== {{center|<gallery> Abdul-Ali-Mazari-By-Cheshmehregi-For-Wikipedia.png|[[Абдул Алӣ Мазарӣ]] Burhanuddin Rabbani - VOA - 11302001.jpg|[[Бурҳонуддин Раббонӣ]] Gulbuddin Hekmatyar, BBC Persian - Sep 28, 2019.jpg|[[Гулбиддин Ҳикматёр]] Mojaddedi in September 2014.jpg|[[Сибғатуллоҳ Муҷадидӣ]] </gallery>}} Ин фармондеҳон, ки бевосита ба мукобили ҳукумати [[ҶДА]] муборизаи мусаллаҳона мебурданд, чи дар сафхои исьёнгарон ва чи дар байни аҳолии мамлакат нуфузи калон пайдо карданд ва дар байни рохбарони хориҷии мухолифин ҳам обрую эътибори калон пайдо карданд. Мардум аз кишварҳои дигари ҷаҳон, бахусус [[Арабистони Саудӣ]] аз [[Алҷазоир]], [[Урдун]], [[Миср]], [[Банглодеш|Бангладеш]] ва [[Филиппин]] ва гурӯҳҳои хурд аз [[Марокаш]], [[Фаронса]] ва Англия низ ба сафи муҷоҳидин пайвастаанд. Чеҳраҳои маъруф ба мисли Усома бин Лодин (Арабистони Саудӣ) ва Тариқ ал-Фадл ( [[Яман]] ) дар ҷанги Афғонистон дар канори муҷоҳидин ширкат доштанд. == Қароргоҳҳои бузурги муҷоҳидини афғон == Дар марз бо [[Покистон|Покистону]] [[Эрон]] чанд пойгоҳ ва қароргоҳҳои бузурги пуштибонӣ аз муҷоҳидин вуҷуд дошт, ки дар ҷараёни амалиёти низомии солҳои 1979-1989 дар Афғонистон онҳоро нерӯҳои шӯравӣ борҳо ишғол карда буданд. Маъруфтарини онҳо инҳоянд: * Ҷавора — [[Вилояти Пактиё]] (ҷанубу шарқ, сарҳад бо Покистон) * Тора Бора — Вилояти [[Вилояти Нангарҳор|Нангарҳор]] (шарқ, сарҳад бо Покистон) * Кокар-Шаршарӣ&nbsp;— [[Вилояти Ҳирот]] (ғарб, марз бо Эрон) == Нигаред инчунин == * Талафот дар Ҷанги Афғонистон (1979-1989) == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * Маҷаллаи "Армия", 1999, № 6 * Онҳо кистанд, душманон? // «Проблемахои ҷахон ва сотсиализм», №&nbsp;5 (333), 1986. 93-96 * [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_4081000/4081247.stm Хабарнигори шӯравӣ, ки ба Душманҳо ташриф меорад] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211112142210/http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_4081000/4081247.stm|date=12 листопада 2021}} * http://www.vrazvedka.ru/main/learning/last-confl/afgan-02.shtml {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180720051020/http://www.vrazvedka.ru/main/learning/last-confl/afgan-02.shtml|date=20 липня 2018}} * https://centrasia.org/newsA.php?st=1031891400 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210820234356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1031891400|date=20 серпня 2021}} * http://www.e-reading.org.ua/bookreader.php/13683/Gareev_-_Moya_poslednyaya_voiina_%28Afganistan_bez_sovetskih_voiisk%29.html * [http://www.bvahan.com/ArmenianWay/AW/igor_muradian/Problems_of_security_in_the_USA/5.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304132229/http://www.bvahan.com/ArmenianWay/AW/igor_muradian/Problems_of_security_in_the_USA/5.html |date=4 березня 2016 }} http://www.bvahan.com/ArmenianWay/AW/igor_muradian/Problems_of_security_in_the_USA/5.html%5BAarchived+March+4+2016+at+the+Wayback+Machine.] [http://www.bvahan.com/ArmenianWay/AW/igor_muradian/Problems_of_security_in_the_USA/5.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304132229/http://www.bvahan.com/ArmenianWay/AW/igor_muradian/Problems_of_security_in_the_USA/5.html |date=4 березня 2016 }} %5D] * http://www.afgan.ru/43/text/zapisi3.html {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210820234350/http://www.afgan.ru/43/text/zapisi3.html|date=20 серпня 2021}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон дар асри XXI]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] 7hsu4g8113v8zwcwajw635s8olflarl 0 324013 1483719 1428644 2026-08-18T17:48:57Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483719 wikitext text/x-wiki {{Донишманд |таърихи таваллуд = 1.12.197 }} '''Саидмуқим Ибодзода''' (''Ибодов Саидмуқим Тиллоевич''; зод. [[1 декабр]]и [[1971]], деҳаи Ситора, [[ноҳияи Ҳисор]]) — [[Колбадшиносӣ|колбадшинос]], доктори илмҳои тиб (2010), профессор (2011). == Зиндагинома == Саидмуқим Ибодзода 1 декабри соли 1971 дар деҳаи Ситораи ноҳияи Ҳисор дар оилаи коргар ба дунё омадааст<ref name=":0">{{Cite web|url=https://tajmedun.tj/tj/akhbor/?ELEMENT_ID=17300|title=Олими равшанфикр, омӯзгори соҳибмактаб ва инсони наҷибу нексиришт|website=tajmedun.tj|date=2021-12-01|accessdate=2025-03-28}}</ref>. Пас аз хатми мактаби миёнаи № 43-и ноҳияи Ҳисор соли 1989 ба факултаи муолиҷавии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон дохил шуда, соли 1996 донишгоҳи мазкурро аз рӯи ихтисоси кори табобатӣ хатм кардааст. Солҳои 1996—2001 дар зинаҳои ординатура ва аспирантура низ таҳсил кардааст. === Хонавода === Оиладор, соҳиби 6 фарзанд мебошад. == Корнома == Саидмуқим Ибодзода дар давраи донишҷӯӣ тариқи ҳамкор ба сифати лаборант дар кафедраи анатомияи одами Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино фаъолият намудааст. Солҳои 1996—2005 ба ҳайси ассистенти кафедраи анатомияи одам ва аз соли 2005 ба вазифаи ассистенти кафедраи анатомияи патологӣ, соли 2007 ба вазифаи мудири кафедраи анатомияи патологӣ, солҳои 2011—2016 ба ҳайси мудири кафедраи анатомияи одам ва забони лотинии ба номи Я. А. Раҳимов солҳои 2016—2018 ба ҳайси муовини ректор оид ба илм ва нашрия, солҳои 2018—2024 ба сифати муовини ректор оид ба корҳои таълимию методӣ дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон адои вазифа намудааст. Саидмуқим Ибодзода аз моҳи майи соли 2024 иҷрокунандаи вазифаи ноиби президенти АМИТ — раиси Шуъбаи илмҳои тиббӣ ва фарматсевтии АМИТ таъйин шудааст<ref>{{Cite web|url=https://amit.tj/ru/node/415?term_node_tid_depth%5B0%5D%5Btarget_id%5D=2&page=22|title=Тағйироти кадрӣ дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон|website=amit.tj|publisher=2024-05-15|accessdate=2025-03-28}}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Саидмуқим Ибодзод муовини раиси Шӯрои дисертатсионии анатомия ва физиология, узви Раёсат, раиси Шӯрои таълимӣ ва аъзои Комиссисяи байникафедравии проблемавии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино, инчунин, аъзои Шӯрои таҳририяи маҷаллаи илмӣ-амалии «Паёми Сино» ва «Авҷи Зуҳал» мебошад<ref name=":0" />. == Пажӯҳишҳо == Дар бораи ҷарроҳии стенозҳои пилородуоденалӣ бо дарназардошти ҳеликобактериоз, ихтилоли морфофунксионалӣ ва патофизиологии бемориҳои ҷигар ва тавсифи морфологии рӯдаи дувоздаҳангушта дар давраи баъдитавал-лудӣ, сохтор ва морфогенези ғадудҳои лимфавии рӯдаи дувоздаҳангушта пажӯҳиш анҷом додааст. Муаллифи беш аз 170 таълифот, аз ҷумла 15 китоби дарсӣ, 7 дастури таълимӣ, 20 кори таълимӣ-методӣ, 1 монография, 3 патент, 4 пешниҳоди беҳсозӣ мебошад<ref>{{Cite web|url=https://amit.tj/index.php/tj/noiboni-prezidenti-amit|title=Ноибони президенти АМИТ|website=amit.tj|accessdate=2025-03-28|archivedate=2025-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250401205650/https://www.amit.tj/index.php/tj/noiboni-prezidenti-amit}}</ref>. Таҳти роҳбарии Саидмуқим Ибодов 2 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ кардаанд. == Унвону ҷоизаҳо == * Медали «Хидматҳо дар нигоҳдории тандурустӣ» (2017); * Аълочии тандурустии Тоҷикистон (2017); * Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (2018); * Ордени Шараф дараҷаи II (2022). == Осор == * Структурные особенности железистого и лимфоидного аппарата двенадцатиперстной кишки человека в эксперименте у крыс в условиях высокогорья и холода. Новосибирск. 2010; * Ташхиси морфологии протсеси патологӣ. Д., 2013; * Хусусиятҳои синнусолии узвҳо ва системаи организми одам. Д., 2015 (китоби дарсӣ); * Анатомияи одам. Х., 2018 (ҳаммуаллиф); * Анатомияи патологӣ. Д., 2018 (ҳаммуаллиф). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ибодов Саидмуқим Тиллоевич|7|муаллиф=А. Раҷабзод}} e8jydrtydr88oq3pl1i41hbn78poder 14 325436 1483768 1435965 2026-08-18T20:20:45Z Zosya95 54344 1483768 wikitext text/x-wiki {{main|Антропологияи дин}} [[Гурӯҳ:Инсоншиносӣ]] [[Гурӯҳ:Диншиносӣ]] qof8sz9jepc0dm6u9mh75jnq85swijx 0 327054 1483780 1454140 2026-08-18T21:55:31Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483780 wikitext text/x-wiki {{Шахс |ном = Файзулло Мирзо |номи аслӣ = |ном ҳангоми таваллуд = |тасвир = Файзулло Мирзо.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 11.08.1942 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Сари Хосор|ноҳияи Балҷувон}}, ҶШС Тоҷикистон |табаият = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таърихи даргузашт = 11.11.2024 |маҳалли даргузашт = Душанбе |модар = |ҳамсар = |фарзандон = |пеша = ҳисобдор, [[кишоварз]], занбӯрпарвар, {{нависанда}} |ҷоизаҳо = |соядаст = |сайт = |викианбор = }} '''Файзулло Мирзо''' (зод. [[11 август]]и [[1942]], [[ноҳияи Сари Хосор]] — [[11 ноябр]]и [[2024]], [[Душанбе]]) — ҳисобдор, [[кишоварз]], занбӯрпарвар<ref name=":1" /> ва нависандаи тоҷик. Доктори фахрии [[Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://jumhuriyat.tj/7003-zanbriasalparvar-nashri-kitobi-soav-taozoi-zamon-ast.html|title=“ЗАНБӮРИАСАЛПАРВАРӢ”. НАШРИ КИТОБИ СОҲАВӢ ТАҚОЗОИ ЗАМОН АСТ|author=Ташрифулло Саъдуллоев|website=|date=2025-11-05|publisher=[[Ҷумҳурият]]|lang=tg|accessdate=2025-11-10}}</ref>. == Зиндагинома == Файзулло Мирзо 11 августи соли 1942 дар хонадони марди деҳқон дар деҳоти ноҳияи Сарихосор ба дунё омадааст. Таҳсилоти ибтидоии худро дар мактабҳои деҳоти ноҳияи Сарихосор ва сипас дар ноҳияи Москва фаро гирифтааст. Пас аз хатми мактаб, ду сол дар [[Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб]] ба ҳайси муаллим фаъолият кардааст. Сипас, таҳсилро дар факултаи иқтисодиёти ягонаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] идома дода, онро бо муваффақият хатм намудааст<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kmt.tj/kitobi-nav-fajzullo-mirzo-zanburiasalparvary/|title=Китоби нав. Файзулло Мирзо: «Занбӯриасалпарварӣ»|website=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|date=2025-08-19|lang=|accessdate=2025-10-30|archivedate=2025-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250918092119/https://kmt.tj/kitobi-nav-fajzullo-mirzo-zanburiasalparvary/}}</ref>. Баъд аз анҷоми таҳсил, ба [[Ноҳияи Ҳамадонӣ|ноҳияи Москва]] баргашта, ба фаъолияти меҳнатӣ шуруъ намудааст. === Хонавода === Файзулло Мирзо падари ҳашт фарзанди соҳиби маълумоти олӣ мебошад. == Корнома == Фаъолияти касбии худро дар совхози ба номи Саидқул Турдиеви ноҳияи Ҳамадонӣ ба ҳайси [[сармуҳосиб|сармуҳосиби]] хоҷагӣ оғоз намуда, дар ташаккули низоми муҳосибӣ ва рушди хоҷагии халқ саҳми арзанда гузоштааст. Ӯ бо расидан ба синни бознишастагӣ низ фаъолияти худро идома додааст ва корҳои ободониро роҳандозӣ намудааст. Ӯ на танҳо мутахассиси шинохтаи соҳаи муҳосибӣ, балки ҳамзамон муҳандисе мебошад, ки тарҳҳои техникиро ба таври мустақил таҳия мекунад. === Кишоварзӣ === Ӯ баландтарин қуллаҳои кӯҳистон об интиқол дода, дар заминҳои душворгузар боғҳои сабз бунёд намудааст. Боғпарварӣ ва ободкориҳои деҳот яке аз фаъолиятҳои ӯ буда, ӯ дарахтони камёб ва ороишиву мевадиҳандаро ба зодгоҳи худ овардааст. Бо истифода аз пайвандсозӣ ва омезиши илми кишоварзии анъанавӣ бо дастовардҳои муосир, ӯ ба сифати баланди маҳсулот ноил гардидааст. === Занбӯрпарварӣ === [[Занбӯрпарварӣ|Занбӯрпарвариро]] низ ҳамчун соҳаи муҳими иқтисодии кӯҳистон ва манбаи даромади устувор, мавриди таваҷҷуҳ қарор дода, бо дарки амиқи арзиши [[гиёҳҳои шифобахш]]<nowiki/>и кӯҳӣ ва нақши занбӯрпарварӣ дар экосистемаи табииро ба назар гирифта, таҷрибаи андӯхтаи худро дар шакли як дастури мукаммали илмӣ ба риштаи таҳрир даровардааст<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://khovar.tj/dar-dushanbe-kitobi-zanb-riasalparvar-i-fajzullo-mirzo-r-namo-karda-shud/|title=Дар Душанбе китоби «Занбӯриасалпарварӣ»-и Файзулло Мирзо рӯнамоӣ карда шуд|date=2025-10-29|publisher=АМИТ "Ховар"|lang=|accessdate=2025-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dushanbetv.tj/news/3084-rnamoii-kitobi-fajzullo-mirzo-zeri-unvoni-zanbriasalparvar.html|title=Рӯнамоии китоби Файзулло Мирзо зери унвони "Занбӯриасалпарварӣ"|author=Раҳими Карим|website=|date=2025-10-29|publisher=[[ТВ Душанбе]]|lang=|accessdate=2026-02-13}}</ref>. == Ҷоизаву медалҳо == Ду маротиба дар шаҳри Маскав бо медали «Барои дастовардҳо дар хоҷагии халқи ИҶШС» қадр шудааст. == Осор == * Файзулло Мирзо. Занбӯриасалпарварӣ. — Душанбе, 2024. — 496 с. — ISBN 987-99975-2-339-7<ref>{{Cite web|url=https://acadlib.org/ru/2025/12/01/%d1%84%d0%b0%d0%b9%d0%b7%d1%83%d0%bb%d0%bb%d0%be-%d0%bc%d0%b8%d1%80%d0%b7%d0%be-%d0%b7%d0%b0%d0%bd%d0%b1%d3%af%d1%80%d0%b8%d0%b0%d1%81%d0%b0%d0%bb%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%b2%d0%b0%d1%80%d3%a3-%d0%b4/|title=Файзулло Мирзо. Занбӯриасалпарварӣ. – Душанбе: «Ирфон», 2024. – 496 с.|website=БИБЛИОТЕКА НАН ТАДЖИКИСТАНА|date=2025-12-01|lang=ru|accessdate=2026-02-13}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} dhk3ju37f44s83efbx9g4eczchpud8u 0 327418 1483721 1447777 2026-08-18T17:57:12Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483721 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Сайидхоҷа Ализода''' ([[1 июл]]и [[1955]]<ref>{{Cite web|url=https://kmt.tj/ta-vimi-moh-ijuni-soli-2025/|title=Тақвими моҳ. Июни соли 2025|website=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|date=2025-06-11|lang=|accessdate=2025-12-18|archivedate=2025-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251222231111/https://kmt.tj/ta-vimi-moh-ijuni-soli-2025/}}</ref>, деҳаи Сағирдашт, [[ноҳияи Дарвоз]] — 1[[7 декабр]]и [[2025]], [[Душанбе]]) — [[шарқшинос]], матншинос ва муҳаққиқи адабиёти тоҷик, номзади илмҳои филология. [[Корманди шоистаи Тоҷикистон]] (2025). Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон. == Зиндагинома == Сайидхоҷа Ализода 1 июли соли 1955 дар деҳаи Сағирдашти ноҳияи Дарвоз дар оилаи муаллим ба дунё омадааст. Таҳсилоти миёнаро дар зодгоҳаш гирифта, соли 1975 факултаи таърих ва филологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанберо хатм намудааст. == Фаъолият == Фаъолияти илмии ӯ аз соли 1980 дар Институти шарқшиносии Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон оғоз шудааст. Ӯ дар шуъбаи дастнависҳои шарқӣ таҳти роҳбарии олими шинохта [[Амрияздон Алимардонов|Амрияздони Алимардон]] мактаби матншиносиро омӯхтааст. Солҳои 1983—1986 дар Ҷумҳурии Афғонистон ҳамчун мутарҷими забони дарӣ фаъолият намуда, ҳамзамон бо Академияи улуми Афғонистон ва Аршиви миллии он кишвар робитаҳои илмӣ барқарор кардааст. Дар давоми фаъолият дар мансабҳои зерин кор кардааст: * Мудири Маркази матншиносӣ, таҳия ва нашри осори хаттии Институти забон ва адабиёт (2015—2016). * Мудири шуъбаи нусхашиносӣ, тавсиф ва таҳияи феҳристҳо дар Маркази мероси хаттии АМИТ. * Ходими пешбари илмии Маркази шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ. Соли 2009 дар мавзуи «Фахрии Ҳиравӣ ва мақоми ӯ дар таърихи адабиёти тоҷикӣ-форсӣ» рисолаи номзадиро дифоъ намудааст. == Осор ва таълифот == Сайидхоҷа Ализода муаллифи беш аз 70 мақолаи илмӣ ва зиёда аз 500 мақолаи донишномаӣ дар «[[Энсиклопедияи миллии тоҷик|Энсиклопедияи]] [[Энсиклопедияи миллии тоҷик|миллии тоҷик]]» ва «Энсиклопедияи Бадахшон» мебошад. '''Китобҳои алоҳида:''' * «Девони ғазалиёт»-и Фахрии Ҳиравӣ (2020) * «Сайре дар авроқи баёз ва радоиф-ул-ашъор» (2021) * «Девони ғазалиёт»-и Иззатшоҳи Дарвозӣ (2021) '''Мақолаҳои муҳим:''' * «Тазкираи „Равзат-ус-салотин“-и Фахрӣ ва хусусиятҳои он» (1982) * «Аҳаммияти „Латоифнома“ барои омӯхтани адабиёти асрҳои XV—XVI» (1983) * «Бонувони суханвар дар тазкираи „Ҷавоҳир-ул-аҷоиб“-и Фахрии Ҳиравӣ» (2007) * «Ғояи шоҳи одилу раиятпарвар дар „Ҳафт кишвар“-и Фахрии Ҳиравӣ» (2008) == Ҷоизаҳо == * Медали «Хизмати шоиста» * Унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон» * Нишони «Аълочии илм ва маориф» == Даргузашт == Сайидхоҷа Ализода 17 декабри соли 2025 дар синни 70-солагӣ даргузашт. 4sbq7v0ll2vfmnd963h4hy22yge2h0d 0 327645 1483917 1450770 2026-08-19T05:05:39Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Таърихи мафҳум */ 1483917 wikitext text/x-wiki '''Институти иҷтимоӣ''' — [[истилоҳ|истилоҳест]], ки ба таври васеъ барои тавсифи амалияҳои мунтазам такроршавандаи иҷтимоӣ дар тӯли муддати тӯлонӣ истифода мешавад, ки аз ҷониби меъёрҳои иҷтимоӣ тасдиқ ва дастгирӣ карда мешаванд ва дар сохтори [[ҷомеъа]] маънои муҳим доранд. Мафҳуми муассисаи иҷтимоӣ аксар вақт дар баробари мафҳумҳои нақши иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоӣ истифода мешавад. Аммо, мафҳуми "институти иҷтимоӣ", ки инчунин намунаҳои муқарраршудаи рафторро ифода мекунад, дар муқоиса бо [[мафҳум|мафҳуми]] [[нақш]], як мафҳуми сатҳи болотар аст, ки нақшҳои зиёдеро дар бар мегирад. Баъзе [[олим|олимон]] хати байни муассисаи иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоиро танҳо аз ҷиҳати миқдорӣ мекашанд, зеро гурӯҳҳои иҷтимоӣ инчунин бо намунаҳои муайяни рафтори гурӯҳӣ тавсиф мешаванд. Аммо, як гурӯҳ. — ин, пеш аз ҳама, маҷмӯи афроде мебошад, ки бо ҳамдигар ҳамкорӣ мекунанд ва муассиса — системаи муносибатҳои иҷтимоӣ ва маҷмӯи меъёрҳои иҷтимоӣ, ки дар амал татбиқ мешаванд.<ref>Аберкромби Н. Социологический словарь: Пер. с англ. / Н. Аберкромби, С. Хилл, Б.&nbsp;С.&nbsp;Тернер; под ред. С.&nbsp;А.&nbsp;Ерофеева.&nbsp;— 2-е изд., перераб. и доп.&nbsp;— М.: ЗАО "Издательство «Экономика», 2004.&nbsp;— 620 с.</ref>. == Таъриф == То ҳол сотсиологҳо дар бораи он, ки институти иҷтимоӣ чист, ба як хулоса омада натавонистанд, аз ин рӯ, дар ин ҷо якчанд вариантҳои таърифи мафҳуми ''"Институти иҷтимоӣ"'' оварда шудаанд: '''Институти иҷтимоӣ''' — маҷмӯи қоидаҳое, ки бо як контексти мушаххаси иҷтимоӣ алоқаманданд ва барои амалӣ кардани вазифаҳои муҳими иҷтимоӣ мусоидат мекунанд <ref>Штомпка П. Социология. Анализ современного общества: Пер. с польск. СМ. Червонной.&nbsp;— М.: Логос, 2005.&nbsp;— 664 с. + 32 с. цв. вкл.</ref>. '''Институти иҷтимоӣ''' — системаи муташаккили муносибатҳо ва меъёрҳои иҷтимоӣ, ки арзишҳои иҷтимоӣ ва тартиботи муҳими иҷтимоиро, ки ниёзҳои асосии ҷомеаро қонеъ мекунанд, муттаҳид мекунад. Дар ин ҳолат, [[арзишҳои иҷтимоӣ]] — [[ақида|ақидаҳо]] ва ҳадафҳои умумӣ, [[тартиботи иҷтимоӣ]] — намунаҳои стандартишудаи рафтор дар равандҳои гурӯҳӣ, системаи [[робитаҳои иҷтимоӣ]] — ба ҳам пайвастани нақшҳо ва мақомҳо, ки ба шарофати он ин рафтор дар доираи маҳдудиятҳои муайян амалӣ ва нигоҳ дошта мешавад.<ref>Фролов С.&nbsp;С.&nbsp;Основы социологии: Учебное пособие.&nbsp;— М.: Юрист, 1997.</ref>. Ба гуфтаи сотсиологи лаҳистонӣ Ян Щепанский, тамоми маҷмӯи маъноҳои мафҳуми ''"Институти иҷтимоӣ"-ро'' метавон ба чор маънои асосӣ тақсим кард: # гурӯҳи муайяни одамоне, ки бояд корҳои муҳимеро барои ҳаёти умумӣ иҷро кунанд, яъне гурӯҳи одамоне, ки вазифаҳои иҷтимоиро иҷро мекунанд; # шаклҳои муайяни ташкилии маҷмӯи вазифаҳое, ки баъзе аъзоёни гурӯҳ аз номи тамоми гурӯҳ иҷро мекунанд; # маҷмӯи муассисаҳо ва воситаҳои моддӣ, ки ба шахсони ваколатдор имкон медиҳанд вазифаҳои иҷтимоии ғайришахсиро, ки ба қонеъ кардани ниёзҳо ва танзими рафтор нигаронида шудаанд, иҷро кунанд; # баъзе нақшҳои иҷтимоӣ, ки барои гурӯҳ муҳиманд. # == Таърихи мафҳум == Дар оғози рушди [[сотсиология]], воқеияти иҷтимоӣ ҳамчун воқеияти институтсионалӣ, яъне воқеияти муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд. Мувофиқан, аввалин дурнамо дар таърихи сотсиология дар бораи дарк, тавсиф ва шарҳи воқеият институтсионализм номида мешуд. Дар асл, [[сотсиология]] ҳамчун [[илм]] дар бораи макросохторҳои [[ҷомеъа]] — муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд.<ref>С. Макеев. Социальные институты: классические трактовки и современные подходы к изучению // Социология: теория, методы, маркетинг. 2003. №&nbsp;4.</ref>. Институтҳои иҷтимоӣ аз ҷиҳати ҷорӣ кардани самтҳои ҳатмии амал (стандартҳо ва намунаҳои рафтор) бар [[афрод]] қудрати қариб номаҳдуд доранд. Аммо, қудрат танҳо вақте амалӣ мешавад, ки шахс бо самтҳои амал дар [[низоъ]] қарор гирад ва [[муассиса]] маҷбур шавад, ки нисбати [[шахс]] таҳримҳо ҷорӣ кунад. == Нигаред низ == * [[Институти иҷтимоӣ]] * [[Ҷамъият]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Социальный институт}} {{ТарҷумаКунед|en|Institution}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ|*]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] cxrgm75vkb2g6rva9ieedzodx1nwfyj 1483918 1483917 2026-08-19T05:07:58Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Таърихи мафҳум */ илова 1483918 wikitext text/x-wiki '''Институти иҷтимоӣ''' — [[истилоҳ|истилоҳест]], ки ба таври васеъ барои тавсифи амалияҳои мунтазам такроршавандаи иҷтимоӣ дар тӯли муддати тӯлонӣ истифода мешавад, ки аз ҷониби меъёрҳои иҷтимоӣ тасдиқ ва дастгирӣ карда мешаванд ва дар сохтори [[ҷомеъа]] маънои муҳим доранд. Мафҳуми муассисаи иҷтимоӣ аксар вақт дар баробари мафҳумҳои нақши иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоӣ истифода мешавад. Аммо, мафҳуми "институти иҷтимоӣ", ки инчунин намунаҳои муқарраршудаи рафторро ифода мекунад, дар муқоиса бо [[мафҳум|мафҳуми]] [[нақш]], як мафҳуми сатҳи болотар аст, ки нақшҳои зиёдеро дар бар мегирад. Баъзе [[олим|олимон]] хати байни муассисаи иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоиро танҳо аз ҷиҳати миқдорӣ мекашанд, зеро гурӯҳҳои иҷтимоӣ инчунин бо намунаҳои муайяни рафтори гурӯҳӣ тавсиф мешаванд. Аммо, як гурӯҳ. — ин, пеш аз ҳама, маҷмӯи афроде мебошад, ки бо ҳамдигар ҳамкорӣ мекунанд ва муассиса — системаи муносибатҳои иҷтимоӣ ва маҷмӯи меъёрҳои иҷтимоӣ, ки дар амал татбиқ мешаванд.<ref>Аберкромби Н. Социологический словарь: Пер. с англ. / Н. Аберкромби, С. Хилл, Б.&nbsp;С.&nbsp;Тернер; под ред. С.&nbsp;А.&nbsp;Ерофеева.&nbsp;— 2-е изд., перераб. и доп.&nbsp;— М.: ЗАО "Издательство «Экономика», 2004.&nbsp;— 620 с.</ref>. == Таъриф == То ҳол сотсиологҳо дар бораи он, ки институти иҷтимоӣ чист, ба як хулоса омада натавонистанд, аз ин рӯ, дар ин ҷо якчанд вариантҳои таърифи мафҳуми ''"Институти иҷтимоӣ"'' оварда шудаанд: '''Институти иҷтимоӣ''' — маҷмӯи қоидаҳое, ки бо як контексти мушаххаси иҷтимоӣ алоқаманданд ва барои амалӣ кардани вазифаҳои муҳими иҷтимоӣ мусоидат мекунанд <ref>Штомпка П. Социология. Анализ современного общества: Пер. с польск. СМ. Червонной.&nbsp;— М.: Логос, 2005.&nbsp;— 664 с. + 32 с. цв. вкл.</ref>. '''Институти иҷтимоӣ''' — системаи муташаккили муносибатҳо ва меъёрҳои иҷтимоӣ, ки арзишҳои иҷтимоӣ ва тартиботи муҳими иҷтимоиро, ки ниёзҳои асосии ҷомеаро қонеъ мекунанд, муттаҳид мекунад. Дар ин ҳолат, [[арзишҳои иҷтимоӣ]] — [[ақида|ақидаҳо]] ва ҳадафҳои умумӣ, [[тартиботи иҷтимоӣ]] — намунаҳои стандартишудаи рафтор дар равандҳои гурӯҳӣ, системаи [[робитаҳои иҷтимоӣ]] — ба ҳам пайвастани нақшҳо ва мақомҳо, ки ба шарофати он ин рафтор дар доираи маҳдудиятҳои муайян амалӣ ва нигоҳ дошта мешавад.<ref>Фролов С.&nbsp;С.&nbsp;Основы социологии: Учебное пособие.&nbsp;— М.: Юрист, 1997.</ref>. Ба гуфтаи сотсиологи лаҳистонӣ Ян Щепанский, тамоми маҷмӯи маъноҳои мафҳуми ''"Институти иҷтимоӣ"-ро'' метавон ба чор маънои асосӣ тақсим кард: # гурӯҳи муайяни одамоне, ки бояд корҳои муҳимеро барои ҳаёти умумӣ иҷро кунанд, яъне гурӯҳи одамоне, ки вазифаҳои иҷтимоиро иҷро мекунанд; # шаклҳои муайяни ташкилии маҷмӯи вазифаҳое, ки баъзе аъзоёни гурӯҳ аз номи тамоми гурӯҳ иҷро мекунанд; # маҷмӯи муассисаҳо ва воситаҳои моддӣ, ки ба шахсони ваколатдор имкон медиҳанд вазифаҳои иҷтимоии ғайришахсиро, ки ба қонеъ кардани ниёзҳо ва танзими рафтор нигаронида шудаанд, иҷро кунанд; # баъзе нақшҳои иҷтимоӣ, ки барои гурӯҳ муҳиманд. # == Таърихи мафҳум == Дар оғози рушди [[сотсиология]], воқеияти иҷтимоӣ ҳамчун воқеияти институтсионалӣ, яъне воқеияти муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд. Мувофиқан, аввалин дурнамо дар таърихи сотсиология дар бораи дарк, тавсиф ва шарҳи воқеият институтсионализм номида мешуд. Дар асл, [[сотсиология]] ҳамчун [[илм]] дар бораи макросохторҳои [[ҷомеъа]] — муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд.<ref>С. Макеев. Социальные институты: классические трактовки и современные подходы к изучению // Социология: теория, методы, маркетинг. 2003. №&nbsp;4.</ref>. Институтҳои иҷтимоӣ аз ҷиҳати ҷорӣ кардани самтҳои ҳатмии амал (стандартҳо ва намунаҳои рафтор) бар [[афрод]] қудрати қариб номаҳдуд доранд. Аммо, қудрат танҳо вақте амалӣ мешавад, ки шахс бо самтҳои амал дар [[низоъ]] қарор гирад ва [[муассиса]] маҷбур шавад, ки нисбати [[шахс]] таҳримҳо ҷорӣ кунад. == Нигаред низ == * [[Институти иҷтимоӣ]] * [[Ҷамъият]] == Нигаред низ == * [[Шахс]]  * [[ҷомеъа]]  * [[қабила]]  * [[халқ]]  * [[миллат]]  == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Социальный институт}} {{ТарҷумаКунед|en|Institution}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ|*]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 5m7r9zlzm9zwkw4se45p2b047sd61k5 1483919 1483918 2026-08-19T05:09:04Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигаред низ */ 1483919 wikitext text/x-wiki '''Институти иҷтимоӣ''' — [[истилоҳ|истилоҳест]], ки ба таври васеъ барои тавсифи амалияҳои мунтазам такроршавандаи иҷтимоӣ дар тӯли муддати тӯлонӣ истифода мешавад, ки аз ҷониби меъёрҳои иҷтимоӣ тасдиқ ва дастгирӣ карда мешаванд ва дар сохтори [[ҷомеъа]] маънои муҳим доранд. Мафҳуми муассисаи иҷтимоӣ аксар вақт дар баробари мафҳумҳои нақши иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоӣ истифода мешавад. Аммо, мафҳуми "институти иҷтимоӣ", ки инчунин намунаҳои муқарраршудаи рафторро ифода мекунад, дар муқоиса бо [[мафҳум|мафҳуми]] [[нақш]], як мафҳуми сатҳи болотар аст, ки нақшҳои зиёдеро дар бар мегирад. Баъзе [[олим|олимон]] хати байни муассисаи иҷтимоӣ ва гурӯҳи иҷтимоиро танҳо аз ҷиҳати миқдорӣ мекашанд, зеро гурӯҳҳои иҷтимоӣ инчунин бо намунаҳои муайяни рафтори гурӯҳӣ тавсиф мешаванд. Аммо, як гурӯҳ. — ин, пеш аз ҳама, маҷмӯи афроде мебошад, ки бо ҳамдигар ҳамкорӣ мекунанд ва муассиса — системаи муносибатҳои иҷтимоӣ ва маҷмӯи меъёрҳои иҷтимоӣ, ки дар амал татбиқ мешаванд.<ref>Аберкромби Н. Социологический словарь: Пер. с англ. / Н. Аберкромби, С. Хилл, Б.&nbsp;С.&nbsp;Тернер; под ред. С.&nbsp;А.&nbsp;Ерофеева.&nbsp;— 2-е изд., перераб. и доп.&nbsp;— М.: ЗАО "Издательство «Экономика», 2004.&nbsp;— 620 с.</ref>. == Таъриф == То ҳол сотсиологҳо дар бораи он, ки институти иҷтимоӣ чист, ба як хулоса омада натавонистанд, аз ин рӯ, дар ин ҷо якчанд вариантҳои таърифи мафҳуми ''"Институти иҷтимоӣ"'' оварда шудаанд: '''Институти иҷтимоӣ''' — маҷмӯи қоидаҳое, ки бо як контексти мушаххаси иҷтимоӣ алоқаманданд ва барои амалӣ кардани вазифаҳои муҳими иҷтимоӣ мусоидат мекунанд <ref>Штомпка П. Социология. Анализ современного общества: Пер. с польск. СМ. Червонной.&nbsp;— М.: Логос, 2005.&nbsp;— 664 с. + 32 с. цв. вкл.</ref>. '''Институти иҷтимоӣ''' — системаи муташаккили муносибатҳо ва меъёрҳои иҷтимоӣ, ки арзишҳои иҷтимоӣ ва тартиботи муҳими иҷтимоиро, ки ниёзҳои асосии ҷомеаро қонеъ мекунанд, муттаҳид мекунад. Дар ин ҳолат, [[арзишҳои иҷтимоӣ]] — [[ақида|ақидаҳо]] ва ҳадафҳои умумӣ, [[тартиботи иҷтимоӣ]] — намунаҳои стандартишудаи рафтор дар равандҳои гурӯҳӣ, системаи [[робитаҳои иҷтимоӣ]] — ба ҳам пайвастани нақшҳо ва мақомҳо, ки ба шарофати он ин рафтор дар доираи маҳдудиятҳои муайян амалӣ ва нигоҳ дошта мешавад.<ref>Фролов С.&nbsp;С.&nbsp;Основы социологии: Учебное пособие.&nbsp;— М.: Юрист, 1997.</ref>. Ба гуфтаи сотсиологи лаҳистонӣ Ян Щепанский, тамоми маҷмӯи маъноҳои мафҳуми ''"Институти иҷтимоӣ"-ро'' метавон ба чор маънои асосӣ тақсим кард: # гурӯҳи муайяни одамоне, ки бояд корҳои муҳимеро барои ҳаёти умумӣ иҷро кунанд, яъне гурӯҳи одамоне, ки вазифаҳои иҷтимоиро иҷро мекунанд; # шаклҳои муайяни ташкилии маҷмӯи вазифаҳое, ки баъзе аъзоёни гурӯҳ аз номи тамоми гурӯҳ иҷро мекунанд; # маҷмӯи муассисаҳо ва воситаҳои моддӣ, ки ба шахсони ваколатдор имкон медиҳанд вазифаҳои иҷтимоии ғайришахсиро, ки ба қонеъ кардани ниёзҳо ва танзими рафтор нигаронида шудаанд, иҷро кунанд; # баъзе нақшҳои иҷтимоӣ, ки барои гурӯҳ муҳиманд. # == Таърихи мафҳум == Дар оғози рушди [[сотсиология]], воқеияти иҷтимоӣ ҳамчун воқеияти институтсионалӣ, яъне воқеияти муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд. Мувофиқан, аввалин дурнамо дар таърихи сотсиология дар бораи дарк, тавсиф ва шарҳи воқеият институтсионализм номида мешуд. Дар асл, [[сотсиология]] ҳамчун [[илм]] дар бораи макросохторҳои [[ҷомеъа]] — муассисаҳои иҷтимоӣ баррасӣ мешуд.<ref>С. Макеев. Социальные институты: классические трактовки и современные подходы к изучению // Социология: теория, методы, маркетинг. 2003. №&nbsp;4.</ref>. Институтҳои иҷтимоӣ аз ҷиҳати ҷорӣ кардани самтҳои ҳатмии амал (стандартҳо ва намунаҳои рафтор) бар [[афрод]] қудрати қариб номаҳдуд доранд. Аммо, қудрат танҳо вақте амалӣ мешавад, ки шахс бо самтҳои амал дар [[низоъ]] қарор гирад ва [[муассиса]] маҷбур шавад, ки нисбати [[шахс]] таҳримҳо ҷорӣ кунад. == Нигаред низ == * [[Институти иҷтимоӣ]] * [[Ҷамъият]] == Нигаред низ == * [[Шахс]]  * [[ҷомеъа]]  * [[қабила]]  * [[халқ]]  * [[миллат]]  * [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Социальный институт}} {{ТарҷумаКунед|en|Institution}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ|*]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] b6jj6vc32gfn8yn6dzd6o0p5rldefhg 0 327958 1483709 1476971 2026-08-18T13:48:53Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483709 wikitext text/x-wiki   '''Озодии ҷамъомадҳо''' — [[Ҳуқуқ|ҳуқуқест]], ки бар асоси [[Қонун|қонунҳои]] [[Давлат|давлатӣ]] барои баргузор кардани маҷлисҳо, [[Митинг|гирдиҳамоиҳо]], эътирозҳо, амалҳо, пикетҳо, намоишҳо ва ҷамъомадҳо дар дохили [[бино]] мебошад; ин [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи насли аввали инсон]] ( [[Ҳуқуқҳои инсон|шаҳрвандӣ]] ва [[Озодии сиёсӣ|сиёсӣ]] ) мебошад. [[Озодӣ (дар хуқуқ)|Озодии]] ҷамъомадҳо дар [https://ru.wikisource.org/wiki/Всеобщая%20декларация%20прав%20человека#Статья_20 моддаи 20-] [[Эъломияи ҷаҳонии ҳуқуқи башар|и Эъломияи умумии ҳуқуқи башар]], [https://ru.wikisource.org/wiki/Международный%20пакт%20о%20гражданских%20и%20политических%20правах#Статья_21 моддаи 21] -и Паймони байналмилалӣ оид ба ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ ва моддаи 11- и Конвенсияи Аврупо оид ба ҳифзи ҳуқуқи башар ва озодиҳои асосӣ муқаррар шудааст. Умуман, танҳо озодии ҷамъомадҳои осоишта ҳифз карда мешавад. == Принсипҳои асосӣ == Дар соли 2007, таҳти сарпарастии Дафтари институтҳои демократӣ ва ҳуқуқи башари САҲА, Дастурҳо оид ба озодии ҷамъомадҳои осоишта таҳия карда шуданд. Дар ҳуҷҷат имконнопазирии эҷоди як қонуни намунавии ягона дар бораи озодии ҷамъомадҳо, ки метавонад аз ҷониби ҳамаи давлатҳои иштирокчӣ қабул карда шавад, қайд карда шуд. Бо вуҷуди ин, он меъёрҳои ҳадди ақалро, ки мақомоти давлатҳои иштирокчӣ ҳангоми танзими [[ҳуқуқ]] ба озодии ҷамъомад бояд риоя кунанд, таҳия кардааст. Муқаррароти асосии ин [[ҳуҷҷат]] дар зер оварда шудаанд . Танҳо ҷамъомадҳои оммавии осоишта таҳти ҳимояи давлат қарор доранд. Ҷамъомад дар сурате осоишта ҳисобида мешавад, ки ташкилкунандагони он ниятҳои осоиштаро амалӣ кунанд. Истилоҳи "осоишта" инчунин рафтореро дар бар мегирад, ки метавонад онҳоеро, ки бо ақидаҳои иштирокчиён розӣ нестанд, асабонӣ кунад, инчунин [[Рафтор|рафторер]]<nowiki/>о дар бар мегирад, ки метавонад ба монеъ шудан ба амалҳои шахсони сеюм нигаронида шавад. ; Принсипи 1. Фарзия ба манфиати баргузории ҷаласаҳо Азбаски ҳуқуқ ба озодии ҷамъомадҳои осоишта як ҳуқуқи асосӣ аст, татбиқи он бояд то ҳадди имкон бидуни танзими беруна анҷом дода шавад. Онҳое, ки мехоҳанд дар ҷамъомад иштирок кунанд, набояд барои ин иҷозат гиранд. [[Қонунгузорӣ]] бояд фарзияи озодии ҷамъомадро ба таври возеҳ муайян кунад. Дар ҳар ҷое, ки имконпазир аст, муқаррароти ҳуқуқӣ бояд ба манфиати баргузории ҷамъомад тафсир карда шаванд ва ҳеҷ монеае барои он вуҷуд надошта бошад. ; Принсипи 2. Вазифаи давлат барои ҳифзи ҷамъомадҳои осоишта Ҳама гуна маҳдудиятҳо бояд бар асоси муқаррароти қонунӣ бошанд ва худи қонун бояд ба қонунҳои байналмилалии [[ҳуқуқи инсон]] мутобиқат кунад ва муқаррароти он бояд ба таври возеҳ муайян карда шаванд ва ба тафсир роҳ дода нашаванд. Ҳар як [[Фард (инсон)|фард]] бояд ба таври возеҳ муайян кунад, ки оё [[рафтор]]<nowiki/>и ӯ қонунро вайрон мекунад ё не. ; Принсипи 3. Қонунӣ будан [[Давлат]] уҳдадор аст, ки маҷмӯи пурраи механизмҳо ва тартиботро барои татбиқи амалии самараноки озодии [[Гирдиҳамоӣ|гирдиҳамои]]<nowiki/>ҳо бидуни танзими аз ҳад зиёди бюрократӣ таъмин намояд. ; Принсипи 4. Мутаносибӣ Ҳама гуна маҳдудиятҳо дар озодии ҷамъомадҳо бояд мутаносиб бошанд. Ҳангоми амалӣ кардани ҳадафҳои қонунӣ, [[мақомот]] бояд ба чораҳое афзалият диҳанд, ки камтарин дахолатро ба ҷамъомад дар бар мегиранд. Маҳдудиятҳои пешбининамудаи қонун набояд ба таври худкор, балки танҳо дар асоси ҳар як ҳолат алоҳида татбиқ карда шаванд. Қатъи маҷбурии ҷамъомадҳо (ҷаласа) бояд ҳамчун чораи охирин ҳисобида шавад, вақте ки ноил шудан ба ҳадафҳои қонунӣ бо роҳҳои дигар ғайриимкон аст. ; Принсипи 5. Амалияи хуби [[маъмурият (мақомот)]] Қонунгузорӣ бояд ба таври возеҳ муайян кунад, ки кадом мақомот барои танзими озодии ҷамъомадҳо салоҳият дорад. Ба [[мардум]] бояд дастрасии озод ба маълумоти пурра ва боэътимод дар бораи фаъолияти ин мақомот таъмин карда шавад ва тартиби қабули қарорҳои он бояд шаффоф бошад. ; Принсипи 6. Бе[[табъиз]] Ҳангоми танзими озодии ҷамъомадҳо, [[мақомот]] вазифадоранд, ки ба ҳар шахс ё гурӯҳи [[афрод]] имконияти баробар барои истифодаи ин ҳуқуқ фароҳам оваранд. Ҳеҷ гуна маҳдудиятҳо дар асоси [[нажод]], [[Ҷинсият|ҷинс]], [[Миллат|миллат,]] дин, [[ақида]]<nowiki/>ҳои сиёсӣ, узвият дар ягон [[гурӯҳи иҷтимоӣ]] ва ғайра иҷозат дода намешаванд. == Дар Русия == === Конститутсия ===   === Амалиёти ғайриқонунӣ === Дар гузориши соли 2012-и созмони ихтиёрии ОВД-Инфо дар бораи боздоштҳои сиёсӣ дар [[Маскав]] ва минтақаҳои атроф 5169 боздошти дорои ангезаҳои сиёсӣ дар давоми 228 чорабинӣ сабт шудааст. Ҳамаи чорабиниҳо оромона буданд, ба истиснои Раҳпаймоии миллионҳо дар 6 майи соли 2012, ки бо [[Зиддият|задухӯрд]]<nowiki/>ҳо бо пулис анҷом ёфт. Дар маҷмӯъ 1079 нафар дар давоми 20 чорабинии иҷозатдодашуда ва 4090 нафар дар давоми 208 чорабинии иҷозатдодашуда ё ғайрииҷозатдодашуда боздошт шуданд. Дар асоси маълумоти ҷамъовардашуда, поймолкунии асосии зерини ҳуқуқҳои [[боздошт]]<nowiki/>шудагон муайян карда шуд: * [[боздошт]] бе огоҳии пешакӣ ба шахси [[дастгиршуда]] дар бораи вайрон кардани қонун сурат мегирад; * кормандони полис худро муаррифӣ намекунанд ва ба боздоштшуда сабаби боздоштро намегӯянд; * полис ҳангоми боздошт ва дар шӯъбаҳои полис беасос зӯроварӣ истифода мебарад; * Ҳолатҳои боздошти [[рӯзноманигор]]<nowiki/>он ҳангоми инъикоси эътирозҳо зуд-зуд рух медиҳанд; * Кормандони пулис нисбати боздоштшудагон қонуншиканиҳои зиёдеро содир мекунанд, аз ҷумла қонуншиканиҳое, ки ба ҳуқуқ ба ҳимояи ҳуқуқӣ ва ёрии тиббии саривақтӣ алоқаманданд <ref>{{Книга|автор=|заглавие=Руководящие принципы по свободе мирных собраний|ссылка=http://www.osce.org/ru/odihr/24524|ответственный=БДИПЧ ОБСЕ|место=Варшава|издательство=|год=2007|isbn=83-60190-39-9}}</ref> . 14 декабри соли 2013 Кумитаи Думаи давлатии Русия оид ба [[Васоити ахбори омма|ВАО]] лоиҳаи қонунеро дар бораи масдуд кардани [[Вебгоҳ|вебсайт]]<nowiki/>ҳое, ки даъватҳо барои гирдиҳамоиҳои беиҷозатро бидуни мурофиаи судӣ дар бар мегиранд, тасдиқ кард. == Нақши технологияҳои муосир == Коршиносон бар он ақидаанд, ки рушди [[Ҳуши маснуъӣ|Ҳуши маснуъӣ (зеҳни сунъӣ)]] ва технологияҳои шинохти чеҳра таҳдиди эҳтимолӣ ба озодии ҷамъомадҳо эҷод мекунад. Ҳукумат метавонад шинохти чеҳраро барои муайян кардани иштирокчиёни гирдиҳамоии осоишта истифода барад ва сипас онҳоро ҳадаф қарор диҳад ва бо ин васила [[озодии баён]] ва ҷамъомадҳоро саркӯб кунад {{Sfn|Смит, Браун|2021|loc=Глава 12|страницы=219}} . == Инчунин нигаред == * [[Озодии сиёсӣ]] == Эзоҳ == <references responsive="1"></references> {{Викилуғат|свобода}} == Адабиёт == * ''Матвеев В. Ф.'' [http://www.allpravo.ru/library/doc117p/instrum2988/ Ҳуқуқи ҷамъомадҳои оммавӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230321133954/http://allpravo.ru/library/doc117p/instrum2988/ |date=2023-03-21 }} - Санкт-Петербург, 1909 * [https://web.archive.org/web/20120224180533/http://jurix.ru/engine/download.php?id=32 Озодии ҷамъомадҳои осоишта] . Муаллиф: С. Ю. Нугаева ва дигарон. М.: Нави адлия, 2010. ISBN 978-5-91028-059-9 *  (пайванди дастнорас) * [http://www.osce.org/ru/odihr/82987 Дастури мониторинги озодии ҷамъомадҳои осоишта] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250208194044/https://www.osce.org/ru/odihr/82987 |date=2025-02-08 }} САҲА/ДИДҲБ, 2011 ISBN 978-92-9234-815-1 * ''Федотов М. А.'' Моддаи 11. Озодии ҷамъомадҳо ва иттиҳодияҳо // [http://www.echr.ru/documents/manuals/Norma01/Norma_01.pdf Шарҳ дар бораи Конвенсия оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон ва озодиҳои асосӣ ва амалияи татбиқи он] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101008155135/http://www.echr.ru/documents/manuals/Norma01/Norma_01.pdf |date=2010-10-08 }} / В. А. Туманов, Л. М. Энтин - М.: Норма, 2002 - саҳ. 186-199 ISBN 5-89123-658-3 * [https://web.archive.org/web/20070821193953/http://www.ombudsman.gov.ru/doc/spdoc/0107.doc Дар бораи риояи ҳуқуқи конститутсионӣ ба ҷамъомадҳои осоишта дар қаламрави Федератсияи Россия] - гузориши махсуси Комиссари ҳуқуқи инсон дар Федератсияи Россия, 2007 * [http://www.mhg.ru/files/007/sobr2.doc Дар бораи поймол кардани ҳуқуқи инсон барои баргузории ҷамъомадҳои осоишта дар минтақаҳои Русия] - Гурӯҳи Ҳелсинкии Маскав, Маркази дастгирии ташаббусҳои шаҳрвандӣ * ''Карастелев В., Козлов А.'' Гузориш дар бораи риояи ҳуқуқ ба озодии ҷамъомадҳо дар соли 2011 ( [http://www.mhg.ru/files/012/ReportFArus.doc порчаҳо] ) 2012 * ''Звягина Н.'' [http://m.forbes.ru/article.php?id=80016 Таърихи мухтасари озодии ҷамъомадҳо дар Федератсияи Русия,] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304213115/http://m.forbes.ru/article.php?id=80016 |date=2016-03-04 }} Forbes 2012 * == Пайвандҳо == * [https://web.archive.org/web/20100422125423/http://strategy-31.ru/ Стратегия-31], Сайт Всероссийского Протестного Движения за свободу собраний * [http://base.garant.ru/12135831/ Закон РФ № 54-ФЗ «О собраниях, митингах, демонстрациях, шествиях и пикетированиях»] ** Мнения Венецианской комиссии [http://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2012)007-e о российском законе (2012)] и [http://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2013)003-e о поправках 2012 года к нему (2013)] (англ.) ** {{Cite web|url=http://www.president-sovet.ru/structure/group_3/materials/Заключение%20экспертов%20для%20ВВП.pdf|title=Экспертное заключение на закон «О внесении изменений в Кодекс РФ об административных нарушениях и ФЗ „О собраниях, митингах, демонстрациях, шествиях и пикетированиях“»|author=|authorlink=|coauthors=|website=|quote=|description=|date=2012-06-07|format=PDF|publisher=[[Совет по правам человека при Президенте РФ]]|lang=|accessdate=2012-12-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CmGcmtM7?url=http://www.president-sovet.ru/structure/group_3/materials/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%92%D0%92%D0%9F.pdf|archivedate=2012-12-09}} * [https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=1967170&SecMode=1&DocId=1802268&Usage=2 Мнения и замечания комиссара по правам человека в отношении права на свободу собраний], Совет Европы, 2011 * Хаммарберг Т. [https://web.archive.org/web/20111121170347/http://commissioner.cws.coe.int/tiki-view_blog_post.php?postId=98 Свобода демонстраций — это право человека — даже когда их лозунги содержат критику] 2010 * Решения ЕСПЧ и КПЧ ООН с прецедентным значением: ** [https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Mass_protests_RUS.pdf Руководство по прецедентной практике ЕСПЧ по применению Конвенции о защите прав человека и основных свобод. Массовые протесты] 2020 ** [http://mhg-main.org/sites/default/files/files/11eszz.pdf Избранные решения Европейского суда по правам человека. Статья 11 Европейской конвенции о защите прав человека и основных свобод] М.: Московская Хельсинкская группа, 2012. ISBN 978-5-98440-070-1 ** [http://jurix.ru/engine/download.php?id=75 Свобода мирных собраний в практике Европейского Суда и Комиссии по правам человека: сборник решений и постановлений]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка). Ред. С. С. Дикман. М.: Новая юстиция, 2011. ISBN 978-5-91028-070-4 ** [http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-170857 Lashmankin and Others v. Russia] ЕСПЧ (англ.) ** [http://www1.umn.edu/humanrts/undocs/html/vws412.htm Kivenmaa v. Finkland] Соображения КПЧ ООН по жалобе № 412/1990 от 09.06.1994. (англ.) * Постановления органов конституционного контроля о свободе собраний: ** [http://supreme.justia.com/us/395/444/case.html Решение ВС США в деле ''Brandenburg v. Ohio'' от 09.06.1969] (англ.) ** [http://www.consultant.ru/online/base/?req=doc;base=LAW;n=62888 Определение КС РФ № 705-О-О от 01.06.2010] ** [http://sutyajnik.ru/documents/2906.html Определение КС РФ № 484-О-П от 02.04.2009.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260124140503/http://sutyajnik.ru/documents/2906.html |date=2026-01-24 }} ** [http://www.rg.ru/2012/06/01/sud-dok.html Постановление КС РФ № 12-П от 18.05.2012.] ** [http://www.ksrf.ru/ru/News/Pages/ViewItem.aspx?ParamId=3074 Постановление КС РФ по запросу депутатов Госдумы и жалобе Эдуарда Лимонова о проверке конституционности поправок в закон о митингах] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211112154328/http://www.ksrf.ru/ru/News/Pages/ViewItem.aspx?ParamId=3074 |date=2021-11-12 }}, 2013 ** [http://www.satv.tiesa.gov.lv/wp-content/uploads/2006/03/2006-03-0106_Spriedums_RU.pdf Решение КС Латвии по делу № 2006-03-0106 от 23.11.2006] * Специальный докладчик ООН по свободе собраний и ассоциаций: [http://freeassembly.net/ специальный сайт] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260121035449/https://freeassembly.net/ |date=2026-01-21 }} и [http://www.ohchr.org/EN/Issues/AssemblyAssociation/Pages/SRFreedomAssemblyAssociationIndex.aspx раздел на портале УВКПЧ] (англ.) * [http://article20.org/ Информационное агентство «Article20»] {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Свобода собраний}} {{ТарҷумаКунед|en|Freedom of assembly}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандӣ]] [[Гурӯҳ:Озодии ҷамъомадҳо]] [[Гурӯҳ:Либерализм]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои сиёсӣ]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 4qcya76bdypzq4wwgu5crjflingmx2q 0 327973 1483705 1451300 2026-08-18T13:40:16Z Makenzis 22662 1483705 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #005BAC |матн = #FFFFFF |ном = {{Парчами Испания}} Эспанёл |мавсими ҷорӣ = 2025/26 |логотип = |номи пурра = Бошгоҳи шоҳонаи варзишии «Эспанёл» <br>({{lang-es|Real Club Deportivo Español}}) |лақаб = «тӯтиҳо» ({{lang2|ca|es|Periquitos}}) <br> «сафеду обиҳо» ({{lang-ca|Blanquiblaus}}, {{lang-es|Blanquiazules}}) |таъсис = 28.10.1900 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Корнейя-Эл Прат (варзишгоҳ)|Корнейя-Эл Прат]]», [[Баш-Ёбрегат]] |ғунҷоиш = 40 500 |молик = {{Парчами Чин}} Rastar Managerial Group |президент = {{Парчами Чин}} [[Чен Яншен]] |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Испания}} [[Маноло Гонсалес]] |капитан = {{Парчами Испания}} [[Хави Пуадо]] |рейтинг = |буҷет = |сарпараст = DANI |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = 2025/26 |мавқеъ = ҷойи '''11-ум''' |сайт = https://www.rcdespanyol.com/ |pattern_la1 = _espanyol2526h |pattern_b1 = _espanyol2526h |pattern_ra1 = _espanyol2526h |pattern_sh1 = _espanyol2526h |pattern_so1 = |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 0000FF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _espanyol2526a |pattern_b2 = _espanyol2526a |pattern_ra2 = _espanyol2526a |pattern_sh2 = _espanyol2526a |pattern_so2 = |leftarm2 = F2F7F0 |body2 = F2F7F0 |rightarm2 = F2F7F0 |shorts2 = 003457 |socks2 = F2F7F0 |pattern_la3 = _espanyol2526t |pattern_b3 = _espanyol2526t |pattern_ra3 = _espanyol2526t |pattern_sh3 = _espanyol2526t |pattern_so3 = |leftarm3 = 0B4374 |body3 = 0B4374 |rightarm3 = 0B4374 |shorts3 = 0B4374 |socks3 = 0B4374 }} '''«Эспанёл»''' ({{lang-ca|Reial Club Deportiu Espanyol}}, {{lang-es|Real Club Deportivo Español}}, {{IPA-ca|rəˈjal ˈklub dəpuɾˈtiw əspəˈɲɔl də βəɾsəˈlonə|lang}}) — бошгоҳи футболи ҳирфаии [[Испания|испониёӣ]], аз шаҳри [[Барселона]], ки дар [[Ла Лига]] баромад мекунад. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (4):''' 1928/29; 1940; 1999/2000; 2005/06 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (5):''' 1911; 1915; 1941; 1947; 1957 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 2000; 2006 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1940 === Байналмилалӣ === * '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1987/88; 2006/07 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.rcdespanyol.com Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Эспанёл»] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] krb5ie522rq8p0wo88fxrx0cs033vex 1483706 1483705 2026-08-18T13:40:37Z Makenzis 22662 1483706 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #005BAC |матн = #FFFFFF |ном = {{Парчами Испания}} Эспанёл |мавсими ҷорӣ = 2026/27 |логотип = |номи пурра = Бошгоҳи шоҳонаи варзишии «Эспанёл» <br>({{lang-es|Real Club Deportivo Español}}) |лақаб = «тӯтиҳо» ({{lang2|ca|es|Periquitos}}) <br> «сафеду обиҳо» ({{lang-ca|Blanquiblaus}}, {{lang-es|Blanquiazules}}) |таъсис = 28.10.1900 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Корнейя-Эл Прат (варзишгоҳ)|Корнейя-Эл Прат]]», [[Баш-Ёбрегат]] |ғунҷоиш = 40 500 |молик = {{Парчами Чин}} Rastar Managerial Group |президент = {{Парчами Чин}} [[Чен Яншен]] |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Испания}} [[Маноло Гонсалес]] |капитан = {{Парчами Испания}} [[Хави Пуадо]] |рейтинг = |буҷет = |сарпараст = DANI |мусобиқа = [[Ла Лига]] |мавсим = 2025/26 |мавқеъ = ҷойи '''11-ум''' |сайт = https://www.rcdespanyol.com/ |pattern_la1 = _espanyol2526h |pattern_b1 = _espanyol2526h |pattern_ra1 = _espanyol2526h |pattern_sh1 = _espanyol2526h |pattern_so1 = |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 0000FF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _espanyol2526a |pattern_b2 = _espanyol2526a |pattern_ra2 = _espanyol2526a |pattern_sh2 = _espanyol2526a |pattern_so2 = |leftarm2 = F2F7F0 |body2 = F2F7F0 |rightarm2 = F2F7F0 |shorts2 = 003457 |socks2 = F2F7F0 |pattern_la3 = _espanyol2526t |pattern_b3 = _espanyol2526t |pattern_ra3 = _espanyol2526t |pattern_sh3 = _espanyol2526t |pattern_so3 = |leftarm3 = 0B4374 |body3 = 0B4374 |rightarm3 = 0B4374 |shorts3 = 0B4374 |socks3 = 0B4374 }} '''«Эспанёл»''' ({{lang-ca|Reial Club Deportiu Espanyol}}, {{lang-es|Real Club Deportivo Español}}, {{IPA-ca|rəˈjal ˈklub dəpuɾˈtiw əspəˈɲɔl də βəɾsəˈlonə|lang}}) — бошгоҳи футболи ҳирфаии [[Испания|испониёӣ]], аз шаҳри [[Барселона]], ки дар [[Ла Лига]] баромад мекунад. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:RFEF - Copa del Rey.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Испониё|Ҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (4):''' 1928/29; 1940; 1999/2000; 2005/06 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (5):''' 1911; 1915; 1941; 1947; 1957 * [[Акс:RFEF - Supercopa de España.svg|15px]] '''[[Суперҷоми футболи Испониё|Суперҷоми Испониё]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 2000; 2006 * [[Акс:Copa Eva Duarte.png|15px]] '''[[Ҷоми Эва Дуарте]]:''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1940 === Байналмилалӣ === * '''[[Лигаи Урупо УЕФА|Ҷоми УЕФА]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист (2):''' 1987/88; 2006/07 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.rcdespanyol.com Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Эспанёл»] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] 86bz027qb6rsp0754r515yc57vibeex 0 329587 1483863 1479509 2026-08-19T02:20:19Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483863 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |замина = solo_singer |ном = Хуршед Иброҳимзода |номи аслӣ = Хуршед Набӣ Иброҳимзода |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = Иброҳимзода Хуршед Набӣ |номи пурра = Хуршед Набӣ Иброҳимзода |таърихи таваллуд = [[19 декабр]]и [[1982]] (43 сола) |зодгоҳ = шаҳри [[Конибодом]], [[Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |солҳои фаъолият = 2002 — то ҳол |кишвар = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]], [[мақомсаро]], [[омӯзгор]] |навъи садо = |асбоб = [[рубоб]], [[танбӯр]] |сабк = мусиқии суннатӣ, [[Шашмақом]] |номи мустаъор = Хуршед Иброҳимов |гурӯҳ = ансамбли давлатии Шашмақом ба номи Ф. Шаҳобов |ҳамкорӣ = |ношир = |ҷоизаҳо = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2007)<br>Ҷоизаи байналмилалии Грэмми (2008)<br>Медали «[[Хизмати шоиста]]» (2011)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2023) |викианбор = |викитека = |вебгоҳ = }} '''Хуршед Иброҳимзода''' (''Иброҳимзода Хуршед Набӣ''; зод. [[19 декабр]]и соли [[1982]], шаҳри [[Конибодом]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони мусиқии суннатӣ, шашмақомсаро, омӯзгори мусиқӣ, дотсент. [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2023). == Зиндагинома == Хуршед Набӣ Иброҳимзода 19-уми декабри соли 1982 дар ҷамоати Пӯлотони шаҳри [[Конибодом]] таваллуд шудааст. Соли 1989 ба мактаби миёнаи №25 дохил шуда, соли 2001 хатм намудааст.<ref name="bio">Матни аслӣ (Тарҷумаи ҳол) ва барномаи фаъолияти ҳунарии Хуршед Иброҳимзода.</ref> === Таҳсилот === Аз соли 1994 то 1999 дар мактаби мусиқии шаҳри Конибодом таҳсил намуда, аз устодон Толибҷон Абдуллоев ва Яҳёҷон Юсупов ихтисоси рубобро омӯхтааст.<ref name="bio"/> Солҳои 2002-2007 дар факултаи санъати [[Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б. Ғафуров]] таҳсил намуда, аз устодон Б. Ниёзов, Ҷ. Муродов, А. Ботиров, С. Убайдуллоев, М. Баҳоваддинов ва дигарон нозукиҳои мусиқии суннатиро омӯхтааст.<ref name="bio"/> === Академияи мақом === Хуршед Иброҳимзода ҳамзамон аз соли 2003 то 2007 дар [[Академияи мақоми Тоҷикистон]] ҳамчун аспирант таҳсил намудааст. Дар ин даргоҳи ҳунар аз бисёр устодону олимони бузурги тоҷик, аз ҷумла [[Абдувалӣ Абдурашидов]] (дарси танбӯр, арӯз ва мусиқӣ), Саттор Фозилов (доиранавозӣ) ва [[Абдуқодир Маниёзов]], [[Бадриддин Мақсудов]], [[Ҷӯра Ҳошимӣ]], [[Урватуллои Тоир|Урватулло Тоиров]], [[Боймурод Шарифзода]] (арӯз, каломи суханварӣ) дарс гирифтааст. Дар Академияи мақом, таҳти сарварии Ҳунарманди халқии ҶТ Абдувалӣ Абдурашидов, Хуршед Иброҳимзода кулли силсилаҳои овозии «Наср»-и мусиқии Шашмақомро иҷро намуда, асосҳои амалию назарии мақомҳоро андӯхтааст.<ref name="bio"/><ref name="academy">Академияи мақоми Тоҷикистон // tg.wikipedia.org. URL: https://tg.wikipedia.org/wiki/Академияи_мақоми_Тоҷикистон</ref> == Фаъолияти ҳунарӣ == === Фаъолияти омӯзгорӣ ва корӣ === Соли 1997 дар шаҳри Конибодом ба ансамбли наврасони шашмақомсароёни ба номи [[Боймуҳаммад Ниёзов]] шомил шуда, аз устоди аввалинаш дар ҷодаи шашмақомсароӣ Шӯҳратҷон Эргашев бисёр сурудҳоро андӯхтааст.<ref name="bio"/> Аз соли 2002 то 2003 дар ансамбли давлатии шашмақомсароёни «Нури Хуҷанд» ба кор қабул шуда, аз Ҳунарманди Иттиҳоди шӯравӣ устод [[Ҷӯрабек Муродов]] нозукиҳои мусиқии ниёгонро андӯхтааст.<ref name="bio" /> Аз соли 2011 то имрӯз дар ансамбли давлатии Шашмақоми ба номи Ф. Шаҳобови [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба ҳайси артисти дараҷаи олӣ кору фаъолият дорад.<ref name="bio" /> Аз соли 2009 дар [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов]] ҳамчун омӯзгори калон ва аз соли 2014 то 2022 ҳамчун мудири кафедраи сарояндагии анъанавӣ фаъолият кардааст.<ref name="bio"/> Ҳоло дар кафедраи сарояндагии анъанавии консерватория ҳамчун [[дотсент]] якчанд шогирдонро аз тахассуси сарояндагии анъанавӣ ва ансамбли сарояндагон дарс медиҳад.<ref name="bio"/> === Эҷодиёт ва иҷрои Шашмақом === Дар Академияи мақом, таҳти сарварии Ҳунарманди халқии ҶТ Абдувалӣ Абдурашидов, Хуршед Иброҳимзода кулли силсилаҳои овозии «Наср»-и мусиқии Шашмақомро иҷро намуда, асосҳои амалию назарии мақомҳоро андӯхтааст.<ref name="bio"/> Ӯ сурудҳои классикӣ ва Шашмақом ба монанди Ушшоқи Содирхон, Чапандози Наво, Насруллоӣ, Ушшоқи Самарқанд, Фурӯғи Ушшоқи Содирхон, Савти Панҷгоҳи Содирхон, Фурӯғи Савти Муҳайяр, Бебокча, Наврӯзи Сабо, Насри Ҳиҷоз, Насри Чоргоҳ, Ироқи Бухоро, Чапандози Гулёр, Чапандози Қаландарӣ ва ғайраро иҷро намуда, дар фонди тиллоии радио сабт кардааст.<ref name="bio"/> Баъди омӯхтан ва иҷро намудани кулли бахши овозии Насри Шашмақом, шаш силсилаҳои нави «Савт»-ро коркард кардааст ва қисме аз ин силсилаҳоро дар фонди тиллоии радио сабт намудааст.<ref name="bio"/> === Номгӯи силсилаҳои таълифшуда === * Силсилаи «Савти Ушшоқ»<ref name="bio"/> * Силсилаи «Савти Ҳусайнӣ»<ref name="bio"/> * Силсилаи «Савти Ҳиҷоз»<ref name="bio"/> * Силсилаи «Савти Чоргоҳи Муҳайяр»<ref name="bio"/> * Силсилаи «Амали Рост»<ref name="bio"/> * Силсилаи «Амали Ироқ»<ref name="bio"/> == Ҷоизаҳо ва унвонҳо == * 2007: [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. * 2008: Барандаи ҷоизаи байналмилалии Грэмми. * 2011: [[Медали «Хидмати шоиста»|Медали «Хизмати шоиста»]]. * 2023: «[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]]». == Иштирок дар чорабиниҳои байналмилалӣ ва сафарҳои ҳунарӣ == === Фестивалҳо ва симпозиумҳо === * Соли 2001: Фестивал- озмуни ҷумҳуриявии андалеб «Эҷодиёти халқ», лаурияти озмун.<ref name="bio"/> * Соли 2003: Симпозиуми байналмилалии мақом дар шаҳри [[Исфара]].<ref name="bio"/> * Соли 2009: Фестивал-озмуни «Олами мақом» дар ш. [[Боку]]и ҷумҳурии [[Озарбойҷон]], лаурияти озмун.<ref name="bio"/> * Моҳи августи 2011: Озмуни байналмилалии «Таронаҳои Шарқ» дар ш. [[Самарқанд]], лаурият.<ref name="bio"/> * 06.09.2018: Иштирок дар нахустин форуми байналмилалии мақом дар шаҳри [[Шаҳрисабз]]и Ҷумҳурии [[Ӯзбекистон]].<ref name="bio"/><ref name="academy-hgu">Дастовардҳои Академияи мақоми Тоҷикистон // old.hgu.tj. URL: http://old.hgu.tj/ahbor/mufassal/tj/440</ref> * Моҳи июли соли 2024: Дуюмин форуми байналмилаии мақом дар шаҳри Зомин, вилояти Ҷиззахи Ҷумҳурии Ӯзбекистон, сазовори ҷои аввал.<ref name="bio"/> === Консертҳо ва рӯзҳои фарҳангӣ === * 6–11 октябри соли 2018 — дар доираи Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (Маскав ва Санкт-Петербург) иштирок намуд;<ref name="bio"/><ref name="pressa">Давлатманд Холов ва Таҳмина Ниёзова ба Маскав рафтанд // pressa.tj. URL: https://pressa.tj/davlatmand-holov-va-tahmina-niyozova-ba-maskav-raftand/</ref> * 22 октябри соли 2018 — дар барномаи консертии бахшида ба сафари кории [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба вилояти Суғд бо суруди «Нури Истиқлол» баромад кард;<ref name="bio"/> * 17 декабри соли 2018 — дар маҳфили 55-солагии фаъолияти [[Зебо Аминзода]] ширкат варзид;<ref name="bio"/> * 18 январи соли 2019 — сафари корӣ ба [[Тошканд]] ва гузаронидани дарси маҳорат дар Консерваторияи Ӯзбекистон;<ref name="bio"/> * 15–22 майи соли 2019 — иштирок дар Рӯзҳои фарҳанги Тоҷикистон дар [[Чин]] (Пекин, Сиян);<ref name="bio"/> * 19 майи соли 2021 — консерти яккаи «Баҳори ишқ» дар Филармонияи давлатии Тоҷикистон;<ref name="bio"/> * Апрел ва майи соли 2023 — консертҳои якка дар шаҳрҳои [[Панҷакент]], [[Самарқанд]] ва [[Тошканд]].<ref name="bio"/> === Сафарҳои ҳунарӣ === * Соли 2004: Қирғизистон, Ӯзбекистон, Фаронса, Эрон, Лондон.<ref name="bio"/> * Соли 2005: Испания (Мадрид).<ref name="bio"/> * Соли 2006: ИМА (Техас, Вашингтон, Нъю-Йорк).<ref name="bio"/> * Соли 2009: Озарбойҷон (ш. Боку).<ref name="bio"/> * Соли 2011: Чин, Алҷазоир, Ӯзбекистон, Олмон.<ref name="bio"/> * Соли 2013: Ҳиндустон.<ref name="bio"/> * Соли 2014: Москав.<ref name="bio"/> * Соли 2015: Озарбойҷон (ш. Боку).<ref name="bio"/> * Соли 2016: Туркманистон (рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон).<ref name="bio"/><ref name="khovar">Ҳунармандони тоҷик ба Туркманистон мераванд // khovar.tj. URL: https://khovar.tj/2017/06/unarmandoni-to-ik-tavassuti-hatsajri-ozmoishii-ashhobod-dushanbe-ash-obod-ba-turkmaniston-meravand/</ref> * Соли 2017: Ӯзбекистон (рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон), Кореяи ҷанубӣ (Сеул).<ref name="bio"/><ref name="sputnik">Кадом сарояндаҳои тоҷик дар Узбакистон ҳунарнамоӣ мекунанд? // sputnik.tj. URL: https://sputnik.tj/20171004/kadom-saroyandahoi-tojik-dar-uzbakiston-hunarnamoi-mekunand-1023502483.html</ref> * Соли 2018: Ӯзбекистон, Руссия (Москав, Санкт-Петербург).<ref name="bio"/> * Соли 2019: Ӯзбекистон, Чин.<ref name="bio"/> * Соли 2021: Фаронса (Париж).<ref name="bio"/> * Соли 2024: Лондон, Қувайт, Эрон.<ref name="bio"/> == Эзоҳ == {{reflist}} == Сарчашмаҳо == * [https://konibodom.tj/news/108 Навои тоҷикон дар Шашмақом аст] // konibodom.tj * [https://amit.tj/ru/node/788?page=73 Маҳфили илмю адабӣ ва фарҳангии Шоири халқии Тоҷикистон Аскар Ҳаким]{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // amit.tj [[Гурӯҳ:Сарояндагони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Зодагони Конибодом]] [[Гурӯҳ:Мақомсароёни Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Консерваторияи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] s6hkfxmmdojtiaha4x7ncl3v4nhwpej 0 330259 1483727 1465861 2026-08-18T18:55:58Z Zosya95 54344 1483727 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Ҷаклин Кеннедӣ Онассис | номи аслӣ = {{lang-en|Jacqueline Lee Bouvier Kennedy Onassis}} | тасвир = Jackie Kennedy Color Portrait (3x4 cropped).jpg | тавсифи тасвир = Ҷаклин Кеннедӣ дар соли 1961 | вазифа = [[First Lady of the United States]] | президент = [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] | аввалдавр = 20 январи 1961 | охирдавр = 22 ноябри 1963 | пешгузашта = [[Mamie Eisenhower]] | ҷонишин = [[Lady Bird Johnson]] | term_label = In role | birth_name = Jacqueline Lee Bouvier | birth_date = {{Birth date|1929|07|28}} | birth_place = {{nowrap|[[Southampton (village), New York|Southampton, New York]], U.S.}} | death_date = {{Death date and age|1994|05|19|1929|07|28}} | death_place = New York City, U.S. | resting_place = [[Arlington National Cemetery]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{Рӯйхат | * {{Хонадорӣ|[[Ҷон Ф. Кеннедӣ]]|1953|1963||end=[[Assassination of John F. Kennedy|died]]}} * {{Хонадорӣ|[[Аристотел Онассис]]|1968|1975|end=died}} }} | partner = [[Maurice Tempelsman]] (1980–1994) | фарзандон = 4, including [[Caroline Kennedy|Caroline]], [[John F. Kennedy Jr.|John Jr.]], and [[Patrick Bouvier Kennedy|Patrick]] | касб = {{Рӯйхат | * Socialite * book editor * Рӯзноманигор }} | таҳсилот = {{Рӯйхат| * [[Vassar College]] * [[George Washington University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) }} | падар = [[John Vernou Bouvier III]] | модар = [[Janet Lee Bouvier]] | соядаст = Jacqueline Kennedy Signature.svg | хонадон = [[Хонаводаи Бувие]] }} '''Ҷаклин Лӣ''' "'''Ҷакӣ'''" '''Кеннедӣ Онассис''' (née Бувие) аз соли 1961 то 1963 хонуми аввали Иёлоти Муттаҳида буд, ҳамчун ҳамсари [[Ҷон Кенеддӣ|Ҷон Ф. Кеннедӣ]], [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти 35-уми ИМА]]. == Аввали ҳаёт (1929–1951) == === Оила ва бачагӣ === [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1994]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1929]] 9g9dfbtctppqopbxj255pkt5mqid3x2 0 330287 1483744 1481102 2026-08-18T19:32:15Z Zosya95 54344 1483744 wikitext text/x-wiki '''Хонаводаи Кеннедӣ''' як оилаи сиёсии амрикоӣ аст, ки муддати тӯлонӣ дар сиёсат, хидмати давлатӣ, фароғат ва тиҷорати Амрико машҳур буд. Дар соли 1884, 35 сол пас аз омадани хонадон аз [[вилояти Вексфорд]], [[Ҷумҳурии Ирланд|Ирландия]], Патрик Ҷозеф "П.Ҷ." Кеннедӣ аввалин Кеннедие шуд, ки ба мақоми давлатӣ интихоб шуд ва то соли 1895 дар қонунгузории иёлати Массачусетс кор кард. Ҳадди ақал як узви оилаи Кеннедӣ аз соли 1947, вақте ки набераи П.Ҷ. Кеннедӣ [[Ҷон Кенеддӣ|Ҷон Ф. Кеннедӣ]] аз [[Массачусетс]] узви Конгресс шуд, то соли 2011, вақте ки Патрик Ҷ. Кеннедӣ II (ҷияни Ҷон) ҳамчун узви [[Маҷлиси Намояндагони ИМА]] аз [[Род-Айленд]] ба нафақа баромад, ҳар сол дар мақоми интихобии федералӣ кор мекард.<ref name="bg021310">{{Cite news|url=http://www.boston.com/news/local/rhode_island/articles/2010/02/13/pondering_a_congress_without_kennedys/|title=Pondering a Congress without Kennedys|author=Levenson|first=Michael|date=February 13, 2010|work=[[The Boston Globe]]}}</ref> [[Гурӯҳ:Вилояти Уексфорд]] ==Аъзоёни хонавода== <div style="margin-left: auto; margin-right: auto; overflow:auto; width: 90%;"> {{familytree/start|style=font-size:80%;line-height:100%;}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | PJK |y| MAH | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |||||PJK=[[Акс:PJ Kennedy.jpg|60px]]<br>[[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ]]<br>(1858—1929)|MAH=[[Мерӣ Августа Хики]]<br>(1857—1923)}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | JPK |y| RFK | | | | | | | | | | | | | | | | | | |JPK=[[Акс:Joseph P. Kennedy, Sr. 1938.jpg|60px]]<br>[[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ) |Ҷозеф Патрик Кеннедӣ]]<br>(1888—1969)|RFK=[[Акс:Rose Kennedy 1967.JPG|60px]]<br>[[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Элизабет Фитзҷералд]]<br>(1890—1995)}} {{familytree| | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | |}} {{familytree| | | | | JPK | | JFK |7| ROK | | KAK |7| EMK |F| PAK |F| RFK |F| JAK |F| EDK | | | | |JPK=[[Акс:Ensign Joseph P. Kennedy Jr., USN, circa 1942.jpg|60px]]<br>[[Кеннеди, Джозеф Патрик (младший)|Джозеф П. Кеннеди-младший]]<br>(1915—1944)|JFK=[[Акс:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|60px]]<br>[[Ҷон Ф. Кеннедӣ]]<br>(1917—1963)|ROK=[[Акс:Rosemary Kennedy in 1931.jpeg|60px]]<br>[[Розмерӣ Кеннедӣ]]<br>(1918—2005)|KAK=[[Акс:Lady Hartington.jpg|60px]]<br>[[Кавендиш, Кэтлин|Кэтлин Кавендиш, маркиза Хартингтон]]<br>(1920—1948)|EMK=[[Акс:Eunice-Kennedy.jpg|60px]]<br>[[Шрайвер, Юнис Кеннеди|Юнис Кеннеди Шрайвер]]<br>(1921—2009)|PAK=[[Файл:Patricia Kennedy Lawford - circa 1948.jpg|60px]]<br>[[Патриция Кеннеди]]<br>(1924—2006)|RFK=[[Акс:Robert F Kennedy crop.jpg|60px]]<br>[[Роберт Ф. Кеннедӣ]]<br>{{s|(1925—1968)}}|JAK=[[Акс:Jean Kennedy c1953.jpg|60px]]<br>[[Ҷин Кеннедӣ]]<br>(1928—2020)|EDK=[[Акс:Ted Kennedy, official photo portrait.jpg|60px]]<br>[[Эдвард Кеннедӣ]]<br>{{s|(1932—2009)}}}} {{familytree| | | | | | | | | | | |:| | | | | | | |:| |:| |:| |F|~|J| | | |:| | | |:| | | | | | | |}} {{familytree| | | | | | | | JLB |y|J| | | | WJC |~|J| |:| |:| |:|F|~|~|~|~|J| | | |:| | | | | | | |JLB=[[Акс:JBK In Ft Worth (11-22-63).jpg|60px]]<br>[[Ҷаклин Кеннедӣ Онассис|Ҷаклин Лӣ Бувие]]<br>(1929—1994)|WJC=[[:en:William Cavendish, Marquess of Hartington|Уильям Кавендиш, маркиз Хартингтон]]<br>(1917—1944)}} {{familytree| | | | |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | | |:| |:| |:|:| | | | | JBK |y|A|~| VAR |JBK=[[File:On his arrival in Israel, Senator Edward Kennedy declared to the press that he supports supplying Israel with US made Phantom fighters (FL45949879).jpg|60px]]<br>[[:en:Joan Bennett Kennedy|Вирджиния Джоан Беннетт]]<br>(1936—2025)<br> ''1st m./div.''|VAR=[[File:Victoria Reggie Kennedy 2025 (cropped).jpg|60px]]<br>[[:en:Victoria Reggie Kennedy|Виктория Энн Рэгги]]<br> (b. 1954)<br> ''2nd m.''}} {{familytree| | | | ARK | | CBK | | JKJ | | PBK | | | |:| |:| |:|:| | |,|-|-|-|v|^|-|-|.| | | | | |ARK=[[Арабелла Кеннеди]]<br>(1956—1956)|CBK=[[Файл:Caroline Kennedy US State Dept photo.jpg|60px]]<br>[[Кэролайн Кеннеди]]<br>(р. 1957)|JKJ=[[Файл:JFKJr2 (cropped1).jpg|60px]]<br>[[Кеннеди, Джон Фицджеральд младший|Джон Ф. Кеннеди-младший]]<br>(1960—1999)|PBK=[[:en:Patrick Bouvier Kennedy|Патрик Бувье Кеннеди]]<br>(1963—1963)}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |:| |:| |:|:| | KAK | | EMK | | PJK | | | | |KAK=[[:en:Kara Kennedy|Кара Энн Кеннеди]]<br>(1960—2011)|EMK=[[File:Edward M. Kennedy Jr. (aka Ted Kennedy Jr.), 2015 (cropped1) (cropped).jpg|60px]]<br>[[:en:Edward M. Kennedy Jr.|Эдвард Мур Кеннеди-младший]]<br>(р. 1961)|PJK=[[File:Patrick J. Kennedy 2016 (cropped).jpg|60px]]<br>[[:en:Patrick J. Kennedy|Патрик Дж. Кеннеди]]<br>(р. 1967)}} {{familytree| | | | | | | | | SAS |y|~|~|~|~|~|~|~|~|~|J| |:| |:|:| | | | | | | | | | | | | | | | |SAS=[[File:Sargent Shriver 1961.jpg|60px]]<br>[[Сарджент Шрайвер]]<br>(1915—2011)}} {{familytree| |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | |F|~|~|J| |:|L|~|~|~|~|y| SES | | | | | | | | |SES=[[File:Stephen E. Smith 1963.jpg|60px]]<br>[[:en:Stephen Edward Smith|Стивен Эдвард Смит]]<br>(1926—1990)}} {{familytree| RSS | | MOS | | TPS | | MKS | | APS | |:| |F|~|~|J| | | | | |!| | | | | | | | | | | |RSS=[[File:bobbyshriverheadshot.jpg|60px]]<br>[[:en:Bobby Shriver|Роберт Сарджент Шрайвер]] III<br>(р. 1954)|MOS=[[File:Maria Shriver by Gage Skidmore.jpg|60px]]<br>[[Мария Шрайвер]]<br>(р. 1955)|TPS=[[File:Timothy Shriver by Slawek.jpg|60px]]<br>[[:en:Timothy Shriver|Тимоти Перри Шрайвер]]<br>(р. 1959)|MKS=[[File:Mark Shriver.jpg|60px]]<br>[[:en:Mark Kennedy Shriver|Марк Кеннеди Шрайвер]]<br>(р. 1964)|APS=[[:en:Anthony Shriver|Энтони Пол Кеннеди Шрайвер]]<br>(р. 1965)}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |:| |:| | |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | | | |}} {{familytree| | | | | | | | | | PEL |y|~|~|~|~|~|~|~|J| |:| | SEJ | | WKS | | AMS | | KMS | | | | |PEL=[[file:Peter Lawford in The Picture of Dorian Gray trailer cropped.jpg|60px]]<br>[[Питер Лоуфорд]]<br>(1923—1984)|SEJ=[[Стивен Эдвард Смит-младший]]<br>(р. 1957)|WKS=[[File:WKSmith.jpg|60px]]<br>[[:en:William Kennedy Smith|Уильям Кеннеди Смит]]<br>(р. 1960)|AMS=[[Аманда Мэри Смит]]<br>(р. 1967)|KMS=[[Ким Мария Смит]]<br>(р. 1972)}} {{familytree| | | | | | |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | |:| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{familytree| | | | | | CKL | | SML | | VFL | | REL | | |L|y| ETS | | | | | | | | | | | | | | | | |CKL=[[File:Christopherlawford.JPG|60px]]<br>[[Кристофер Лоуфорд]]<br>(1955—2018)|SML=[[Сидни Малея Лоуфорд]]<br>(р. 1956)|VFL=[[Виктория Фрэнсис Лоуфорд]]<br>(р. 1958)|REL=[[Робин Элизабет Лоуфорд]]<br>(р. 1961)|ETS=[[файл:Ethel Kennedy Smile 1968 (cropped).jpg|60px]]<br>[[Кеннеди, Этель|Этель Скейкель]]<br>(1928—2024)}} {{familytree| |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| |}} {{familytree| KHK | | JPK | | RFK | | DAK | | MCK | | MLK | | MKK | | CGK | | MMK | | DHK | | REK |KHK=[[file:Kathleen Kennedy Townsend (13740728305).jpg|60px]]<br>[[:en:Kathleen Kennedy Townsend|Кэтлин Кеннеди Таунсенд]]<br>(р. 1951)|JPK=[[File:Joe Kennedy II.jpg|60px]]<br>[[Кеннеди, Джозеф II|Джозеф П. Кеннеди II]]<br>(р. 1952)|RFK=[[File:Robert F. Kennedy Jr., official portrait (2025) (cropped 3-4).jpg|60px]]<br>[[Кеннеди, Роберт Фрэнсис (младший)|Роберт Ф. Кеннеди-младший]]<br>(р. 1954)|DAK=[[:en:David A. Kennedy|Дэвид Энтони Кеннеди]]<br>(1955—1984)|MCK=[[:en:Courtney Kennedy Hill|Кортни Кеннеди Хилл]]<br>(р. 1956)|MLK=[[:en:Michael LeMoyne Kennedy|Майкл Лемойн Кеннеди]]<br>(1958—1997)|MKK=[[Файл:Kerry Kennedy (by Eric Silva).jpg|60px]]<br>[[Кеннеди, Кэрри|Керри Кеннеди]]<br>(р. 1959)|CGK=[[File:Chris Kennedy Chi Hack Night 15 (cropped).png|60px]]<br>[[:en:Christopher G. Kennedy|Кристофер Джордж Кеннеди]]<br>(р. 1963)|MMK=[[:en:Max Kennedy|Мэттью Максвелл Тэйлор Кеннеди]]<br>(р. 1965)|DHK=[[:en:Douglas Harriman Kennedy|Дуглас Харриман Кеннеди]]<br>(р. 1967)|REK=[[Файл:Rory Kennedy 2011.jpg|60px]]<br>[[Рори Кеннеди]]<br>(р. 1968)}} {{familytree/end}} </div> ==Адабиёт== {{reflist}} 88c9ljme9ntzryzpy5uo1wpdv392tbn 0 330291 1483746 1478926 2026-08-18T19:33:42Z Zosya95 54344 1483746 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Розмерӣ Кеннедӣ | тасвир = Rosemary Kennedy in 1931.jpeg | тавсифи тасвир = Розмерӣ дар соли 1931 | ном ҳангоми таваллуд = Роуз Марӣ Кеннедӣ<br><small>{{lang-en|Rose Marie Kennedy}}</small> | таваллуд = [[13 сентябр]]и [[Соли 1918|1918]] | зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], ИМА | даргузашт = [[7 январ]]и [[Соли 2005|2005]] (86 сола) | маҳалли даргузашт = Форт Аткинсон, Висконсин, ИМА | оромгоҳ = Гӯристони Ҳолиҳуд<br/>[[Бруклайн, Массачусетс]] | таҳсилот = Convent of the Sacred Heart | падар = [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф П. Кеннедӣ]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ | Роуз Фитзҷералд]] | хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] }} '''Роуз Марӣ "Розмерӣ" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Rose Marie "Rosemary" Kennedy}}) духтари калонии [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф П. Кеннедӣ]] ва [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]], хоҳари [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президент]] [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва сенаторҳо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]] буд. Гуфта мешавад, ки дар кӯдакӣ Розмерӣ каме сусттар рушд мекард. Дар солҳои ҷавонӣ, гӯё вай «торафт асабонӣ ва рафтораш душвортар» мешуд.<ref>{{Cite news|author=Shriver|first=Eunice Kennedy|date=2009-08-12|title=Eunice Kennedy Shriver: My sister Rosemary|url=https://www.theguardian.com/world/2009/aug/13/rosemary-kennedy-eunice-kennedy-shriver|accessdate=2025-01-20|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref> Аз ҳамин сабаб, падараш соли 1941, вақте ки ӯ 23-сола буд, иҷозат дод, ки барои ӯ ҷарроҳии [[лоботомияро]] анҷом диҳанд. Аммо ин ҷарроҳӣ номуваффақ мешавад ва Розмерӣ тамоми умр маъюбу нотавон шуда, қобилияти хуб гап заданро аз даст медиҳад. Пас аз ин, Розмерӣ боқимондаи умрашро дар Сейнт Колетта, муассисае дар Ҷефферсон, [[Висконсин]] зери нигоҳубин мегузаронад. Падару модараш даҳсолаҳо дар куҷо ва дар чӣ ҳолат буданашро аз дигарон, ҳатто аз хоҳарону бародаронаш ҳам, пинҳон нигоҳ медоранд. == Солҳои ҷавонӣ == Роуз Марӣ Кеннедӣ 13 сентябри соли 1918 дар хонаи волидонаш дар [[Бруклайн, Массачусетс]] ба дунё омадааст. Ӯ фарзанди сеюм ва духтари аввалини Ҷозеф Патрик Кеннедӣ ва Роуз Фитзҷералд буд. Ба ӯ номи модараш дода шуд<ref>{{harvnb|Leamer|1994| loc= [https://archive.org/details/kennedywomensaga00leam_0/page/137 p. 137] }}</ref> ва ӯро одатан Розмерӣ ва ё Розӣ низ меномиданд. Ҳангоми таваллудшавияш душворие пеш меояд. Аз сабаби эпидемияи бемории зукоми испанӣ духтур сари вақт омада наметавонад ва ҳамшира ба модараш маслиҳат медиҳад, ки то омадани пизишк зоиданро сар накунад. Ин ҳолат ба [[Ҳипоксия (тиб)|норасоии оксиген]] ба кӯдак оварда мерасонад.<ref name=nyt.gordon>{{cite news|last=Gordon|first=Meryl|title='Rosemary: The Hidden Kennedy Daughter', by Kate Clifford Larson |url=https://www.nytimes.com/2015/10/11/books/review/rosemary-the-hidden-kennedy-daughter-by-kate-clifford-larson.html|access-date=13 October 2015|newspaper=The New York Times|date=6 октябри 2015}}</ref> Вақте ки Розмерӣ калонтар мешавад, падару модараш мебинанд, ки рушдаш нисбат ба дигар кӯдакони ҳамсолаш сусттар аст. Масалан, дар синни ду солагӣ ӯ дар нишастан, чорпо шудан ва роҳ рафтан душворӣ мекашидааст.<ref>{{cite AV media|people=Washington College|title=Rosemary, The Hidden Kennedy Daughter|date=2016-04-11|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y1lYAPquScU|access-date=2017-09-04|via=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207020133/https://www.youtube.com/watch?v=Y1lYAPquScU|archive-date=2016-12-07|dead-url=unfit}}Инчунин {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207020133/https://www.youtube.com/watch?v=Y1lYAPquScU|date=7 декабри 2016}}</ref> {{quote|Ман ҳамеша завқи ҷиддӣ доштам ва мефаҳмам, ки зиндагӣ ба мо танҳо барои лаззат бурдан дода намешавад. Муддати тӯлонӣ ман усули маъруфи равоншиносии доктор [[Мария Монтессорӣ|Мария Монтессори]]ро меомӯхтам ва соли гузашта дараҷаи омӯзгорӣ гирифтам.}} == Лоботомия == Аз рӯи гуфтаи хоҳари Розмерӣ, [[Юнис Кеннедӣ Шрайвер|Юнис]], замоне ки Розмерӣ дар соли 1940 аз Британияи Кабир ба ИМА баргашт, == Пас аз ҷарроҳӣ == == Солҳои охир ва вафот == Пас аз марги [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|падараш]] дар соли 1969, [[Хонаводаи Кеннедӣ|хонаводаи Кеннедӣ]] кам-кам Розмериро боз ба оила наздиккуниро сар мекунанд.<ref name="independent.co.uk" /> Вайро баъзан барои дидори хешу табор ба Флорида ва Вашингтон, D.C. ва инчунин ба хонаи бачагияш дар [[Кейп Код|Кейп Код, Массачусетс]] мебурданд.<ref name="people.com"/> То ин вақт, Розмерӣ дубора роҳ рафтанро омӯхта бошад ҳам, ӯ лангида роҳ мерафт. Ӯ дигар ҳеч гоҳ тавонист буррову равшан гап занад ва дасташ низ гирифтори [[фалаҷи Эрб|фалаҷи Эрбро]] буд.<ref name=independent /> Розмерӣ Кеннедӣ 7 январи соли 2005, дар синни 86-солагӣ даргузашт.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1480698/Sister-of-President-John-F-Kennedy-dies.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/1480698/Sister-of-President-John-F-Kennedy-dies.html |archive-date=January 12, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Sister of President John F Kennedy dies|date=8 January 2005|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=24 January 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="auto2">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/rosemary-kennedy-6155200.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324053310/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/rosemary-kennedy-6155200.html|url-status=dead|archive-date=March 24, 2013|title=Obituaries: Rosemary Kennedy|last=Cornwell|first=Rupert|date=10 January 2005|work=[[The Independent]]|access-date=24 January 2013}}</ref> Ӯ дар беморхонаи Форт Аткинсон Мемориал дар Форт Аткинсон, Висконсин<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A58134-2005Jan8.html|title=Rosemary Kennedy, 86; President's Disabled Sister (washingtonpost.com)|last=Weil|first=Martin|date=8 January 2005|newspaper=[[The Washington Post]]|page=B06|access-date=24 January 2013}}</ref> дар ҳузури хоҳаронаш Ҷин, [[Юнис Кеннедӣ Шрайвер|Юнис]] ва Патриша ва бародараш [[Эдвард Кеннедӣ|Тед]] вафот кард.<ref name="auto2"/> Ӯро дар гӯристони Ҳолиҳуд дар [[Бруклайн, Массачусетс]] дар канори падару модараш ба хок супориданд.<ref>{{cite news|url=http://archive.boston.com/news/education/higher/articles/2011/09/22/friends_family_bid_farewell_to_kara_kennedy_in_washington_brookline/|title=Friends, family bid farewell to Kennedy in D.C., Brookline|first1=Alex|last1=Katz|first2=Travis|last2=Andersen|date=September 22, 2011|via=The Boston Globe|newspaper=Boston.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://stmuscholars.org/rosemary-kennedy-a-life-stolen-by-mental-illness-and-her-family|title=Rosemary Kennedy: A Life Stolen By Mental Illness And Her Family|last=Yadira Chavez|date=6 December 2018|work=St. Mary's University History Media Project|access-date=6 March 2019}}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2005]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1918]] [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] 0m6pkmp3256y0o365tr9j4p2oa63seh 0 330297 1483737 1481107 2026-08-18T19:28:24Z Zosya95 54344 1483737 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = П.Ҷ. Кеннедӣ | номи аслӣ = {{lang-en|P.J. Kennedy}} | state_senate1 = Massachusetts | вазифа = [[Сенатори штат]]и Массачусетс аз 4-ум округи Саффолк | аввалдавр = 3 январи 1889 | охирдавр = 3 январи 1895 | парчам = Seal of the Senate of Massachusetts.svg | парчам2 = Flag of Massachusetts.svg | state_house2 = Massachusetts | вазифа_2 = [[Massachusetts House of Representatives' 2nd Suffolk district|2nd Suffolk]] | парчам_2 = Seal of the House of Representatives of Massachusetts.svg | парчам2_2 = Flag of Massachusetts.svg | аввалдавр_2 = 3 январи 1884 | охирдавр_2 = 3 январи 1889 | таваллуд = [[14 январ]]и [[Соли 1858|1858]] | зодгоҳ = [[Бостон]], Массачусетс, ИМА | даргузашт = [[18 май]]и [[Соли 1929|1929]] (71 сола) | маҳалли даргузашт = [[Бостон]], Массачусетс, ИМА | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Мерӣ Августа Ҳикӣ]]|1887|1923|end=died}} | хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] | фарзандон = {{Рӯйхат | * 4-то * [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] }} | дин = [[Калисои католикӣ|католизм]] | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Сиёсатмадор}} | модар = Бриҷет Мӯрфӣ | падар = [[Патрик Кеннедӣ]] }} '''Патрик Ҷозеф Кеннедӣ''' ({{lang-en|Patrick Joseph Kennedy}}) — соҳибкор ва сиёсатмадори амрикоӣ. Ӯ ва ҳамсараш Мерӣ чор фарзанд доштанд. Яке аз онҳо [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] буд, ки баъдтар раиси Комиссияи коғазҳои қиматноки ИМА ва сафири ИМА дар Британияи Кабир шуд. Аз тарафи писараш Ҷозеф, набераҳояш шахсони номдор мешаванд: [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] — президенти ИМА, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] — додситони кулл ва сенатор ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]] — сенатори ИМА. Баъди аз даст додани падару бародараш ба бемории [[Бемории вабо|вабо]], Патрик маҷбур мешавад, ки аз синни 14-солагӣ ба кор кардан сар кунад. Бо мурури замон, ӯ соҳибкори муваффақ гардида, соҳиби се майхона ва як ширкати воридоти вискӣ мешавад. Баъдан, ӯ дар соҳаҳои ангишт ва бонкдорӣ ҳам сармоягузориҳои калон мекунад. Кеннедӣ шахси муҳим дар [[ҳизби демократии ИМА]] дар шаҳри [[Бостон]] буд. Гарчанде ки ӯ дар Маҷлиси намояндагони Массачусетс ва инчунин дар сенати ин штат кор кардааст, бештар дӯст медошт, ки паси парда ҳамчун роҳбари ҳизбӣ фаъолият кунад. == Солҳои хурдӣ == [[Акс:Pj_kennedy.jpg|чап|мини|Патрик Кеннедии ҷавон наздики солҳои 1870-ум]] == Мерос == Соли 1914, писари П.Ҷ. Кеннедӣ, Ҷозеф, ба [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]], духтари калонии шаҳрдори Бостон Ҷон Ф. Фитзҷералд (1863–1950), хонадор мешавад. [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] раиси Комиссияи коғазҳои қиматнок ва биржаи ИМА<ref name="Time" /> ва сафири ИМА дар [[Британияи Кабир]] шуд. == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1929]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1858]] 615cgrdo15wbg5pr2wgjpwsg31z7pag 0 330312 1483738 1478922 2026-08-18T19:29:30Z Zosya95 54344 1483738 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ) | тасвир = Joseph P. Kennedy, Sr. 1938 (cropped).jpg | тавсифи тасвир = Кеннедӣ дар соли 1938 | office = 44th [[United States Ambassador to the United Kingdom]] | president = [[Franklin D. Roosevelt]] | аввалдавр = 8 марти 1938 | term_end = October 22, 1940 | predecessor = [[Robert Worth Bingham]] | successor = [[John Gilbert Winant]] | office1 = 1st Chair of the [[United States Maritime Commission]] | president1 = Franklin D. Roosevelt | term_start1 = April 14, 1937 | term_end1 = February 19, 1938 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Emory S. Land]] | office2 = 1st Chair of the [[United States Securities and Exchange Commission]] | president2 = Franklin D. Roosevelt | term_start2 = June 30, 1934 | term_end2 = September 23, 1935 | predecessor2 = ''Position established'' | successor2 = [[James M. Landis]] | birth_name = Joseph Patrick Kennedy | саннаи таваллуд = {{birth date|1888|9|6}} | зодгоҳ = [[Бостон]], Massachusetts, U.S. | death_date = {{death date and age|1969|11|18|1888|9|6}} | death_place = [[Hyannis Port, Massachusetts]], U.S. | resting_place = [[Holyhood Cemetery]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]]|1914}} | фарзандон = {{hlist|[[Joseph P. Kennedy Jr.|Joseph Jr.]]|[[John F. Kennedy|John]]|[[Rosemary Kennedy|Rose]]|[[Kathleen Cavendish, Marchioness of Hartington|Kathleen]]|[[Eunice Kennedy Shriver|Eunice]]|[[Patricia Kennedy Lawford|Patricia]]|[[Robert F. Kennedy|Robert]]|[[Jean Kennedy Smith|Jean]]|[[Ted Kennedy|Edward]]}} | падар = [[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ|П.Ҷ. Кеннедӣ]] | модар = [[Мерӣ Августа Ҳикӣ Кеннедӣ|Мерӣ Августа Ҳикӣ]] | relatives = [[Kennedy family]] | таҳсилот = [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) | соядаст = Joseph P Kennedy Signature.svg | occupation = {{hlist|Businessman|investor|philanthropist|politician}} }} '''Ҷозеф Патрик "Ҷо" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Joseph Patrick "Joe" Kennedy}}) – соҳибкор, сармоягузор, хайрхоҳ ва сиёсатмадори амрикоӣ. Ӯ бо корҳои сиёсияш ва инчунин бо нуфузи фарзандонаш маъруф буд. Ӯ сарвари [[хонадони Кеннедӣ]] ба ҳисоб мерафт. Ҷозеф бо Роуз Фитзҷералд хонадор шуда, онҳо соҳиби нӯҳ фарзанд мешаванд. Дар солҳои охири зиндагияш ӯ дар пешбурди фаъолияти сиёсии писаронаш нақш дошт. Се писараш ба мақомҳои муҳими сиёсӣ расиданд: [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] аввал ҳамчун [[сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] ва баъдан, чун президенти 35-уми ИМА итихоб шудааст, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ҳамчун додситони кулли ИМА ва сенатор аз штати Ню-Йорк фаъолият намудааст, ва Тед Кеннедӣ сенатори ИМА аз штати Массачусетс буд. Кеннеди инчунин падари Юнис Кеннеди Шрайвер, муассиси Special Olympics, ва Ҷин Кеннеди Смит, сафири ИМА дар Ирландия буд. [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1969]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1888]] 5jqaenfp4c8cwri4stmd80nyoxgm64s 1483739 1483738 2026-08-18T19:29:58Z Zosya95 54344 1483739 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Ҷозеф Патрик Кеннедӣ | тасвир = Joseph P. Kennedy, Sr. 1938 (cropped).jpg | тавсифи тасвир = Кеннедӣ дар соли 1938 | office = 44th [[United States Ambassador to the United Kingdom]] | president = [[Franklin D. Roosevelt]] | аввалдавр = 8 марти 1938 | term_end = October 22, 1940 | predecessor = [[Robert Worth Bingham]] | successor = [[John Gilbert Winant]] | office1 = 1st Chair of the [[United States Maritime Commission]] | president1 = Franklin D. Roosevelt | term_start1 = April 14, 1937 | term_end1 = February 19, 1938 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Emory S. Land]] | office2 = 1st Chair of the [[United States Securities and Exchange Commission]] | president2 = Franklin D. Roosevelt | term_start2 = June 30, 1934 | term_end2 = September 23, 1935 | predecessor2 = ''Position established'' | successor2 = [[James M. Landis]] | birth_name = Joseph Patrick Kennedy | саннаи таваллуд = {{birth date|1888|9|6}} | зодгоҳ = [[Бостон]], Massachusetts, U.S. | death_date = {{death date and age|1969|11|18|1888|9|6}} | death_place = [[Hyannis Port, Massachusetts]], U.S. | resting_place = [[Holyhood Cemetery]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]]|1914}} | фарзандон = {{hlist|[[Joseph P. Kennedy Jr.|Joseph Jr.]]|[[John F. Kennedy|John]]|[[Rosemary Kennedy|Rose]]|[[Kathleen Cavendish, Marchioness of Hartington|Kathleen]]|[[Eunice Kennedy Shriver|Eunice]]|[[Patricia Kennedy Lawford|Patricia]]|[[Robert F. Kennedy|Robert]]|[[Jean Kennedy Smith|Jean]]|[[Ted Kennedy|Edward]]}} | падар = [[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ|П.Ҷ. Кеннедӣ]] | модар = [[Мерӣ Августа Ҳикӣ Кеннедӣ|Мерӣ Августа Ҳикӣ]] | relatives = [[Kennedy family]] | таҳсилот = [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) | соядаст = Joseph P Kennedy Signature.svg | occupation = {{hlist|Businessman|investor|philanthropist|politician}} }} '''Ҷозеф Патрик "Ҷо" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Joseph Patrick "Joe" Kennedy}}) – соҳибкор, сармоягузор, хайрхоҳ ва сиёсатмадори амрикоӣ. Ӯ бо корҳои сиёсияш ва инчунин бо нуфузи фарзандонаш маъруф буд. Ӯ сарвари [[хонадони Кеннедӣ]] ба ҳисоб мерафт. Ҷозеф бо Роуз Фитзҷералд хонадор шуда, онҳо соҳиби нӯҳ фарзанд мешаванд. Дар солҳои охири зиндагияш ӯ дар пешбурди фаъолияти сиёсии писаронаш нақш дошт. Се писараш ба мақомҳои муҳими сиёсӣ расиданд: [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] аввал ҳамчун [[сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] ва баъдан, чун президенти 35-уми ИМА итихоб шудааст, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ҳамчун додситони кулли ИМА ва сенатор аз штати Ню-Йорк фаъолият намудааст, ва Тед Кеннедӣ сенатори ИМА аз штати Массачусетс буд. Кеннеди инчунин падари Юнис Кеннеди Шрайвер, муассиси Special Olympics, ва Ҷин Кеннеди Смит, сафири ИМА дар Ирландия буд. [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1969]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1888]] hh2bfz9r1cb92ro6rp8uupwby7yfoqg 1483740 1483739 2026-08-18T19:30:04Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] to [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)]] 1483739 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Ҷозеф Патрик Кеннедӣ | тасвир = Joseph P. Kennedy, Sr. 1938 (cropped).jpg | тавсифи тасвир = Кеннедӣ дар соли 1938 | office = 44th [[United States Ambassador to the United Kingdom]] | president = [[Franklin D. Roosevelt]] | аввалдавр = 8 марти 1938 | term_end = October 22, 1940 | predecessor = [[Robert Worth Bingham]] | successor = [[John Gilbert Winant]] | office1 = 1st Chair of the [[United States Maritime Commission]] | president1 = Franklin D. Roosevelt | term_start1 = April 14, 1937 | term_end1 = February 19, 1938 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Emory S. Land]] | office2 = 1st Chair of the [[United States Securities and Exchange Commission]] | president2 = Franklin D. Roosevelt | term_start2 = June 30, 1934 | term_end2 = September 23, 1935 | predecessor2 = ''Position established'' | successor2 = [[James M. Landis]] | birth_name = Joseph Patrick Kennedy | саннаи таваллуд = {{birth date|1888|9|6}} | зодгоҳ = [[Бостон]], Massachusetts, U.S. | death_date = {{death date and age|1969|11|18|1888|9|6}} | death_place = [[Hyannis Port, Massachusetts]], U.S. | resting_place = [[Holyhood Cemetery]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фитзҷералд]]|1914}} | фарзандон = {{hlist|[[Joseph P. Kennedy Jr.|Joseph Jr.]]|[[John F. Kennedy|John]]|[[Rosemary Kennedy|Rose]]|[[Kathleen Cavendish, Marchioness of Hartington|Kathleen]]|[[Eunice Kennedy Shriver|Eunice]]|[[Patricia Kennedy Lawford|Patricia]]|[[Robert F. Kennedy|Robert]]|[[Jean Kennedy Smith|Jean]]|[[Ted Kennedy|Edward]]}} | падар = [[Патрик Ҷозеф Кеннедӣ|П.Ҷ. Кеннедӣ]] | модар = [[Мерӣ Августа Ҳикӣ Кеннедӣ|Мерӣ Августа Ҳикӣ]] | relatives = [[Kennedy family]] | таҳсилот = [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) | соядаст = Joseph P Kennedy Signature.svg | occupation = {{hlist|Businessman|investor|philanthropist|politician}} }} '''Ҷозеф Патрик "Ҷо" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Joseph Patrick "Joe" Kennedy}}) – соҳибкор, сармоягузор, хайрхоҳ ва сиёсатмадори амрикоӣ. Ӯ бо корҳои сиёсияш ва инчунин бо нуфузи фарзандонаш маъруф буд. Ӯ сарвари [[хонадони Кеннедӣ]] ба ҳисоб мерафт. Ҷозеф бо Роуз Фитзҷералд хонадор шуда, онҳо соҳиби нӯҳ фарзанд мешаванд. Дар солҳои охири зиндагияш ӯ дар пешбурди фаъолияти сиёсии писаронаш нақш дошт. Се писараш ба мақомҳои муҳими сиёсӣ расиданд: [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] аввал ҳамчун [[сенатори ИМА]] аз штати [[Массачусетс]] ва баъдан, чун президенти 35-уми ИМА итихоб шудааст, [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ҳамчун додситони кулли ИМА ва сенатор аз штати Ню-Йорк фаъолият намудааст, ва Тед Кеннедӣ сенатори ИМА аз штати Массачусетс буд. Кеннеди инчунин падари Юнис Кеннеди Шрайвер, муассиси Special Olympics, ва Ҷин Кеннеди Смит, сафири ИМА дар Ирландия буд. [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1969]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1888]] hh2bfz9r1cb92ro6rp8uupwby7yfoqg 0 330313 1483751 1480362 2026-08-18T19:45:12Z Zosya95 54344 1483751 wikitext text/x-wiki {{викифонидан}} {{Шахс | ном = Rose Kennedy | title = Countess of the Holy Roman Church | image = Rose Kennedy 1967.JPG | caption = Kennedy in 1967 | birth_name = Rose Elizabeth Fitzgerald | birth_date = {{таваллуд|1890|7|22}} | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_date = {{death date and age|1995|1|22|1890|7|22}} | death_place = [[Hyannis Port, Massachusetts]], U.S. | burial_place = [[Holyhood Cemetery]]<br />[[Brookline, Massachusetts]], U.S. | known_for = [[Kennedy family]] matriarch | parents = [[John F. Fitzgerald|John Francis Fitzgerald]]<br />Mary Josephine Hannon | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф Патрик Кеннедӣ]]|1914|1969|reason=died}} | issue-type = Children | issue = {{flatlist| * [[Joseph P. Kennedy Jr.|Joseph Jr.]] * [[John F. Kennedy|John]] * [[Rosemary Kennedy|Rosemary]] * [[Kathleen Cavendish, Marchioness of Hartington|Kathleen]] * [[Eunice Kennedy Shriver|Eunice]] * [[Patricia Kennedy Lawford|Patricia]] * [[Robert F. Kennedy|Robert]] * [[Jean Kennedy Smith|Jean]] * [[Ted Kennedy|Edward]] }} | имзо = Rose Kennedy Signature.svg }} == Солҳои ҷавонӣ == Роуз Элизабет Фитзҷералд 22 июли соли 1890 дар 4 Гарден Корт<ref>{{Cite web|url=http://bwht.org/northend2.html|title=North End Walk: N5: Rose Fitzgerald Kennedy Birthplace: 4 Garden Court|date=February 22, 2001|publisher=[[Boston Women's Heritage Trail]]|accessdate=June 20, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010222142850/http://bwht.org/northend2.html|archivedate=February 22, 2001}}</ref> дар маҳаллаи Норт Энди [[Бустун|Бостон]], Массачусетс ба дунё омадааст.<ref name="Rose Fitzgerald Kennedy">{{Cite web|url=https://www.jfklibrary.org/learn/about-jfk/the-kennedy-family/rose-fitzgerald-kennedy|title=Rose Fitzgerald Kennedy|website=John F. Kennedy Presidential Library & Museum|date=November 3, 2021}}</ref> Ӯ калонтарин фарзанд аз шаш бача буд. Падараш Ҷон Франсис "Ханӣ Фитз" Фитзҷералд дар он замон узви Шӯрои Умумии Бостон буд ва Мерӣ Ҷозефин "Ҷозӣ" Ҳаннон таваллуд шудаанд. {{хурд}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1890]] mqd7w1im50f9jnt5fznm9dun7t1hnm7 0 330314 1483749 1483242 2026-08-18T19:37:54Z Zosya95 54344 1483749 wikitext text/x-wiki {{Викифонидан}} {{Ходими давлатӣ | номи аслӣ = {{lang-en|Robert F. Kennedy}} | тасвир = Robert F. Kennedy.jpg | тавсифи тасвир = Kennedy in 1964 | парчам = Seal of the United States Department of Justice.svg | вазифа = [[Додситони кулли Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Додситони кулли ИМА]] | парчам2 = Flag of the United States (Pantone).svg | тартиб = 64 | президент = {{Рӯйхат | * [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] * [[Линдон Б. Ҷонсон]] }} | аввалдавр = 3 январи 1965 | охирдавр = 6 июни 1968 | пешгузашта = [[William P. Rogers]] | ҷонишин = [[Nicholas Katzenbach]] | deputy1 = {{Рӯйхат | * [[Byron White]] * Nicholas Katzenbach }} | парчам_2 = Flag of New York.svg | вазифа_2 = [[Сенатори ИМА]] аз штати [[Ню Йорк|Ню Йорк]] | парчам2_2 = Seal_of_the_United_States_Senate.svg | аввалдавр_2 = 3 январи 1965 | охирдавр_2 = 6 июни 1968 | пешгузашта_2 = [[Kenneth Keating]] | ҷонишин_2 = [[Charles Goodell]] | ном ҳангоми таваллуд = Роберт Франсис Кеннедӣ<br><small>{{lang-en|Robert Francis Kennedy}}</small> | birth_date = {{birth date|1925|11|20}} | зодгоҳ = [[Brookline, Massachusetts]], U.S. | death_date = {{death date and age|1968|6|6|1925|11|20}} | маҳалли даргузашт = [[Лос Анҷелес]], Калифорния, ИМА | death_cause = [[Assassination of Robert F. Kennedy|Assassination by gunshot]] | оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{marriage|[[Этел Кеннедӣ|Этел Скакел]]|June 17, 1950}} |фарзандон = {{Рӯйхат | * 11-то * [[Катлин Кеннедӣ Таунзенд]] * [[Ҷозеф П. Кеннедӣ II]] * [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] * [[Майкл Л. Кеннедӣ]] }} | фарзандон = [[Kerry Kennedy|Kerry]], [[Christopher G. Kennedy|Chris]], [[Max Kennedy|Max]], [[Douglas Harriman Kennedy|Douglas]], and [[Rory Kennedy|Rory]] | падар = [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф Патрик Кеннедӣ]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Кеннедӣ]] | хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] | таҳсилот = {{plainlist| * [[Harvard University]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) * [[University of Virginia School of Law|University of Virginia]] ([[Bachelor of Laws|LLB]]) }} | соядаст = Robert Kennedy Signature.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Day of Affirmation Address - Robert F. Kennedy.ogg|title=Robert F. Kennedy's voice|type=speech|description=[[Day of Affirmation Address|Kennedy's address]] to students at Day of Affirmation ceremonies at the [[University of Cape Town]], [[Cape Town, South Africa]]<br />Recorded 1966}} | allegiance = United States | branch = [[United States Naval Reserve]] | serviceyears = 1944–1946 | rank = [[Seaman apprentice]] | unit = {{USS|Joseph P. Kennedy Jr.}} | battles = [[World War II]] }} '''Роберт Франсис "Боббӣ" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Robert Francis "Bobby" Kennedy}}), ки бо ҳарфҳои аввали худ '''RFK''' низ маъруф аст, сиёсатмадор ва ҳуқуқшиноси амрикоӣ буд. Кеннедӣ, узви [[Ҳизби демократии ИМА|Ҳизби Демократ]], аз соли 1961 то 1964 ҳамчун 64-умин додситони кулли Иёлоти Муттаҳида ва аз соли 1965 то кушта шуданаш дар соли 1968 ҳамчун сенатори ИМА аз штати Ню Йорк кор кардааст. Мисли бародаронаш [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]], ӯ рамзи либерализми муосири Амрико ҳисобида мешавад.<ref>{{Cite book|last=Tye|first=Larry|year=2017|title=Bobby Kennedy: The Making of a Liberal Icon|url=https://archive.org/details/bobbykennedymaki0000tyel|location=New York|publisher=Random House|isbn=978-0-8129-8350-0|oclc=935987185}}</ref> [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1968]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1925]] fz2w61pz75cu13d3rehlggznovii9bw 1483759 1483749 2026-08-18T19:52:46Z Zosya95 54344 1483759 wikitext text/x-wiki {{Викифонидан}} {{Ходими давлатӣ | номи аслӣ = {{lang-en|Robert F. Kennedy}} | тасвир = Robert F. Kennedy.jpg | тавсифи тасвир = Kennedy in 1964 | парчам = Seal of the United States Department of Justice.svg | вазифа = [[Додситони кулли Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Додситони кулли ИМА]] | парчам2 = Flag of the United States (Pantone).svg | тартиб = 64 | президент = {{Рӯйхат | * [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] * [[Линдон Б. Ҷонсон]] }} | аввалдавр = 3 январи 1965 | охирдавр = 6 июни 1968 | пешгузашта = [[William P. Rogers]] | ҷонишин = [[Nicholas Katzenbach]] | deputy1 = {{Рӯйхат | * [[Byron White]] * Nicholas Katzenbach }} | парчам_2 = Flag of New York.svg | вазифа_2 = [[Сенатори ИМА]] аз штати [[Ню Йорк|Ню Йорк]] | парчам2_2 = Seal_of_the_United_States_Senate.svg | аввалдавр_2 = 3 январи 1965 | охирдавр_2 = 6 июни 1968 | пешгузашта_2 = [[Kenneth Keating]] | ҷонишин_2 = [[Charles Goodell]] | ном ҳангоми таваллуд = Роберт Франсис Кеннедӣ<br><small>{{lang-en|Robert Francis Kennedy}}</small> | birth_date = {{birth date|1925|11|20}} | зодгоҳ = [[Brookline, Massachusetts]], U.S. | death_date = {{death date and age|1968|6|6|1925|11|20}} | маҳалли даргузашт = [[Лос Анҷелес]], Калифорния, ИМА | death_cause = [[Assassination of Robert F. Kennedy|Assassination by gunshot]] | оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Этел Кеннедӣ|Этел Скакел]]|June 17, 1950}} |фарзандон = {{Рӯйхат | * 11-то * [[Катлин Кеннедӣ Таунзенд]] * [[Ҷозеф П. Кеннедӣ II]] * [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] * [[Майкл Л. Кеннедӣ]] }} | фарзандон = [[Kerry Kennedy|Kerry]], [[Christopher G. Kennedy|Chris]], [[Max Kennedy|Max]], [[Douglas Harriman Kennedy|Douglas]], and [[Rory Kennedy|Rory]] | падар = [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)|Ҷозеф Патрик Кеннедӣ]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Кеннедӣ]] | хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] | таҳсилот = {{plainlist| * [[Harvard University]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) * [[University of Virginia School of Law|University of Virginia]] ([[Bachelor of Laws|LLB]]) }} | соядаст = Robert Kennedy Signature.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Day of Affirmation Address - Robert F. Kennedy.ogg|title=Robert F. Kennedy's voice|type=speech|description=[[Day of Affirmation Address|Kennedy's address]] to students at Day of Affirmation ceremonies at the [[University of Cape Town]], [[Cape Town, South Africa]]<br />Recorded 1966}} | allegiance = United States | branch = [[United States Naval Reserve]] | serviceyears = 1944–1946 | rank = [[Seaman apprentice]] | unit = {{USS|Joseph P. Kennedy Jr.}} | battles = [[World War II]] }} '''Роберт Франсис "Боббӣ" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Robert Francis "Bobby" Kennedy}}), ки бо ҳарфҳои аввали худ '''RFK''' низ маъруф аст, сиёсатмадор ва ҳуқуқшиноси амрикоӣ буд. Кеннедӣ, узви [[Ҳизби демократии ИМА|Ҳизби Демократ]], аз соли 1961 то 1964 ҳамчун 64-умин додситони кулли Иёлоти Муттаҳида ва аз соли 1965 то кушта шуданаш дар соли 1968 ҳамчун сенатори ИМА аз штати Ню Йорк кор кардааст. Мисли бародаронаш [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]], ӯ рамзи либерализми муосири Амрико ҳисобида мешавад.<ref>{{Cite book|last=Tye|first=Larry|year=2017|title=Bobby Kennedy: The Making of a Liberal Icon|url=https://archive.org/details/bobbykennedymaki0000tyel|location=New York|publisher=Random House|isbn=978-0-8129-8350-0|oclc=935987185}}</ref> [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1968]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1925]] 8xkrk5mj9ktqmkaeezlaljjlnvxafu8 0 330334 1483760 1481112 2026-08-18T19:53:16Z Zosya95 54344 1483760 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ | ном = Маркизаи Ҳартингтон | тасвир = Lady_Hartington.jpg | тавсифи тасвир = Kennedy in 1944, when she was a member of the [[American Red Cross]] stationed in England | ном ҳангоми таваллуд = {{lang-en|Kathleen Agnes Kennedy}} | таваллуд = [[20 феврал]]и [[Соли 1920|1920]] | зодгоҳ = [[Бруклайн, Массачусетс]], ИМА | даргузашт = [[13 май]]и [[Соли 1948|1948]] (28 сола) | маҳалли даргузашт = [[Saint-Bauzile, Ardèche]], [[French Fourth Republic|France]] | сабаби даргузашт = Садамаи ҳавопаймо | дафн = [[St Peter's Church, Edensor]], Derbyshire, England | таҳсилот = [[Riverdale Country School]]<br>Noroton Convent of the Sacred Heart<br>Holy Child Convent | alma_mater = [[Queen's College, London]]<br>[[Finch College|Finch School]]<br>Florida Commercial College | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[William Cavendish, Marquess of Hartington]]|6 May 1944|9 September 1944|end=died}} | падар = [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ | Роуз Фитзҷералд]] | дин = [[Калисои католикӣ|католисизм]] | хонадон = [[Хонадони Кеннедӣ]]<br />[[Cavendish family]] (by Хонадорӣ) }} '''Катлин Агнес Кавендиш, маркизаи Ҳартингтон''' (née Кеннеди ; 20 феврали 1920 – 13 майи 1948), ки бо номи "'''Кик'''" '''Кеннедӣ''' низ маъруф аст,<ref>{{Cite news|author=Heil|first=Emily|title=New Kick Kennedy bio recounts her father's affairs with Hollywood actresses|url=https://www.washingtonpost.com/news/reliable-source/wp/2016/07/11/new-kick-kennedy-bio-recounts-her-fathers-affairs-with-hollywood-actresses/|accessdate=13 September 2016|work=[[The Washington Post]]|date=11 July 2016}}</ref> як чеҳраи маъруфи амрикоӣ буд. Вай духтари дуюми [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] ва [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Фицджералд]], хоҳари [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|президенти ИМА]] [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва сенаторҳо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]] ва ҳамсари маркизи Ҳартингтон, вориси герсоги даҳуми Девоншир буд. Вақте ки падараш сафири ИМА дар Британияи Кабир буд, Катлин дар Лондон дӯстони зиёде пайдо кард ва " нахустнамояндаи соли 1938" буд. <ref>{{Cite book|last=Siracusa|first=Joseph M.|title=Encyclopedia of the Kennedys: The People and Events That Shaped America|publisher=Bloomsbury Publishing USA|year=2012|isbn=978-1-59884-539-6|pages=423|language=en}}</ref> Ҳангоми кор бо [[Ҷунбиши байнулмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар|Салиби Сурх]], вай бо Лорд Ҳартингтон, ки моҳи майи соли 1944 бо ӯ издивоҷ кард, муносибати ошиқона оғоз кард. Ӯ танҳо чор моҳ пас ҳангоми хидмати фаъол дар [[Белгия]] кушта шуд. Катлин дар соли 1948 дар садамаи ҳавопаймо ҳангоми парвоз бо дилдодаи нави худ, 8-ум граф Фитзвиллиям, ба ҷануби [[Фаронса]] парвоз карда, вафот кард. ==Эзоҳ== {{Эзоҳ}} ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1948]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1920]] [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] b6hpkwlzocz6zr7qdoknuunylbwnnpm 0 330341 1483685 1483575 2026-08-18T12:19:50Z Zosya95 54344 1483685 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{marriage|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * [[Ҷорҷиэнн Скекел]] * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] ва аслашон [[Ҳоланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷ Ҷр. ва Ҷеймс III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонаводаи Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] 87dc06zditabvq2sj8abunp9htg6ld0 1483700 1483685 2026-08-18T13:14:24Z Zosya95 54344 1483700 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{marriage|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скекел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] ва аслашон [[Ҳоланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонаводаи Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] 8ovwcpn7lmakr4abj33wr1y2m4z33ud 1483704 1483700 2026-08-18T13:33:21Z Zosya95 54344 1483704 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{marriage|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скекел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] ва аслашон [[Ҳоланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] p3zhx0uxglu28qdy3exo0i31yxrprez 1483729 1483704 2026-08-18T18:58:01Z Zosya95 54344 1483729 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скекел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] ва аслашон [[Ҳоланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] b84marrgujgtoh03qei7fyyhumhhehp 1483730 1483729 2026-08-18T18:59:33Z Zosya95 54344 /* Солҳои ҷавонӣ */ 1483730 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скекел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буду аслашон аз [[Ҳолланд]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] lysz1wppip97czjt55w3gm97zzn2ekj 1483731 1483730 2026-08-18T19:00:01Z Zosya95 54344 /* Солҳои ҷавонӣ */ 1483731 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скекел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду аслашон аз [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] nsoldv44c0pxojnvuf4qe4bf9gj1wrz 1483752 1483731 2026-08-18T19:47:52Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Ҷорҷ Скекел]] to [[Ҷорҷ Скейкел]] 1483731 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скекел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду аслашон аз [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] nsoldv44c0pxojnvuf4qe4bf9gj1wrz 1483754 1483752 2026-08-18T19:49:11Z Zosya95 54344 1483754 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скейкел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скейкел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скейкел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скейкел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скейкел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду аслашон аз [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скейкел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скейкел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скейкел (хурдӣ) дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скейкел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] 42pue48aqyzo6lft4oe8r6c2twe9acs 1483773 1483754 2026-08-18T20:37:08Z Zosya95 54344 1483773 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скейкел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скейкел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скейкел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скейкел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скейкел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду решаашон [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скейкел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скейкел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скейкел (хурдӣ) дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скейкел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто барои партофтани он ба дарёҳо пул диҳанд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] gttvodxptctfs4ihxftzkqs7s339wwj 1483774 1483773 2026-08-18T20:38:26Z Zosya95 54344 /* Корнома */ 1483774 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скейкел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скейкел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скейкел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скейкел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скейкел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду решаашон [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скейкел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скейкел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скейкел (хурдӣ) дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скейкел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто пул дода, онро ба дарёҳо партоянд. Скакел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скакел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скакел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] j6xy0sn1m83csd1a9gfqk8m1g72o1k5 1483775 1483774 2026-08-18T20:39:15Z Zosya95 54344 /* Корнома */ 1483775 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скейкел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скейкел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скейкел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скейкел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скейкел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду решаашон [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скейкел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скейкел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скейкел (хурдӣ) дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скейкел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто пул дода, онро ба дарёҳо партоянд. Скейкел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скейкел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скейкел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скакел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скакел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скакел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] 00j01u7ranx5zqonv5jqm3pbz0l2et9 1483776 1483775 2026-08-18T20:39:36Z Zosya95 54344 /* Ҳаёти шахсӣ */ 1483776 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скейкел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = {{таваллуд|16|06|1892}} | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | таърихи даргузашт = {{Санаи даргузашт ва син|1955|10|3|1892|7|16}} | маҳалли даргузашт = наздики Юнион Ситӣ, [[Оклаҳома]], ИМА | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Савдогар}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | завҷа = {{Хонадорӣ|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * Ҷорҷиэнн Скейкел * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скейкел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скейкел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скейкел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Протестантизм|протестант]] буданду решаашон [[Ҳолланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=3 ноябри 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скейкел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скейкел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скейкел (хурдӣ) дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скейкел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард.<ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ҳангоми кор дар роҳи оҳан ӯ пай бурд, ки нархи пасмондаҳои ангишт, ки барои истеҳсоли кокс истифода мешуданд, бисёр тағйир меёфт. Ширкатҳои ангиштканӣ аксар вақт маҷбур мешуданд ин маводро нигоҳ доранд ё ҳатто пул дода, онро ба дарёҳо партоянд. Скейкел фикр кард, ки ин маводро аз ширкатҳои ангишт харида, истифода бурдан мумкин аст. Моҳи майи соли 1919 ӯ бо ду шарикаш $1000 ҷамъ карда, ширкати The Great Lakes Coal & Coke Company-ро таъсис дод.<ref name=OtherKennedy>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |title=The Other Mrs. Kennedy: An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=Macmillan |year=1995 |page=23 |isbn=0-312-95600-2}}</ref> Онҳо коксро аз ширкатҳои ангишт мехариданд ва онро тоза карда, ба [[Карбон|карбони]] тоза табдил медоданд. Ин карбон барои истеҳсоли [[Алюминий|алюминий]] истифода мешуд ва то соли 1929 Скейкел миллионер шуд.<ref>{{cite book |last=Dumas |first=Timothy |title=Greentown: Murder and Mystery in Greenwich, America's Wealthiest Community |url=https://archive.org/details/greentownmurderm00duma |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |page=[https://archive.org/details/greentownmurderm00duma/page/128 128] |isbn=1-559-70441-1}}</ref> Баъдтар ин корхона хеле калон шуда, ба The Great Lakes Carbon Corporation табдил ёфт ва яке аз калонтарин ширкатҳои хусусии ИМА гардид. Пас аз он ки Скейкел соли 1955 дар садамаи ҳавопаймоӣ ҳалок шуд, писаронаш Ҷорҷи хурдӣ ва Ҷеймси III идораи ширкатро ба даст гирифтанд.<ref name=levitt>{{cite book |last=Levitt |first=Leonard |title=Conviction: Solving the Moxley Murder: A Reporter and a Detective's Twenty-Year Search for Justice |url=https://archive.org/details/convictionsolvin00levi |publisher=HarperCollins |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/convictionsolvin00levi/page/25 25–26] |isbn=0-060-54430-9}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Скейкел 25 ноябри соли 1917 ба котиби пешинаи худ Энн Браннак (1892–1955), ки пайрави масеҳияти католикӣ буд, хонадор шуд. Онҳо ҳафт фарзанд доштанд: * Ҷорҷиэнн (1918–1983) — соли 1945 бо Ҷон Доудл (1918–1957) ва соли 1958 бо Ҷорҷ Терриен (1923–1992) издивоҷ кард. * Ҷеймси III (1921–1998) — соли 1952 бо Вирҷиния Вайнман (1930–1998) издивоҷ кард. * Ҷорҷи хурдӣ (1922–1966) — соли 1951 бо Ҷоан Коррун (1928–1967) издивоҷ кард. * Раштон (1923–2003) — соли 1953 бо Энн Рейнолдз (1932–1973) ва соли 1983 бо Анна Мей Деккер (1937–2019) издивоҷ кард. Ӯ падари Майкл Скейкел буд. * Патриша (1925–2000) — соли 1949 бо Луан Кафф издивоҷ кард. Писари онҳо Киаран Кафф (тав. 1963) сиёсатмадори ирландӣ буда, аз соли 2019 то 2024 узви Парлумони Аврупо буд. * Этел (1928–2024) — соли 1950 бо [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] (1925–1968) издивоҷ кард. * Энн (1933–2023) — соли 1954 бо Ҷон Маккуӣ (1928–2011) издивоҷ кард. 3 октябри соли 1955 Ҷорҷ ва Энн Скейкел ҳангоми поён рафтани ҳавопаймои хусусие, ки дар он сафар мекарданд, дар наздикии Юнион-Ситӣ, Оклаҳома ҳалок шуданд.<ref>{{cite news |title=Robert Kennedy's Wife's Parents Die in Plane Crash |newspaper=The Daily Boston Globe |date=5 октябри 1955 |page=29}}</ref><ref>{{cite report |title=Accident Investigation Report: Great Lakes Carbon Corporation, Douglas A-26-C, N 67148 near Union City, Oklahoma, October 3, 1955 |url=https://napoleon130.tripod.com/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/joewhitney.pdf |publisher=Civil Aeronautics Board}}</ref> Онҳо дар қабристони Сейнт-Мерӣ дар Гринвич, [[Коннектикут]] ба хок супорида шудаанд.<ref>{{harv|David|1971|p=226}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] quez3369qrbl3qj4ff5fzlp6vvy3uab 0 330422 1483748 1478932 2026-08-18T19:35:59Z Zosya95 54344 1483748 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | номи аслӣ = {{lang-en|Ethel Kennedy}} | тасвир = Ethel Kennedy Smile 1968 (cropped).jpg | caption = Kennedy in 1968 | ном ҳангоми таваллуд = Этел Скекел<br><small>{{lang-en|Ethel Skakel}}</small> | таваллуд = [[11 апрел]]и [[Соли 1928|1928]] | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | даргузашт = [[10 октябр]]и [[Соли 2024|2024]] (96 сола) | маҳалли даргузашт = [[Бостон|Бостон, Массачусетс]], ИМА | оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | таҳсилот = [[Manhattanville College]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | ҳизб = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Robert F. Kennedy]]|June 17, 1950|June 6, 1968|end=[[Assassination of Robert F. Kennedy|died]]}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 11-то * [[Kathleen Kennedy Townsend|Kathleen]] * [[Joseph P. Kennedy II|Joseph II]] * [[Robert F. Kennedy Jr.|Robert Jr.]] * [[Michael LeMoyne Kennedy|Michael]] * [[Kerry Kennedy|Kerry]] * [[Christopher G. Kennedy|Chris]] * [[Max Kennedy|Max]] * [[Douglas Harriman Kennedy|Douglas]] * [[Rory Kennedy|Rory]] }} | падар = [[Ҷорҷ Скекел]] | модар = [[Энн Бреннак]] | хонадон = {{Рӯйхат | * [[Хонаводаи Скекел]] * [[Хонаводаи Кеннедӣ]] }} | ҷоизаҳо = {{Ҷоизаҳо| |[[Presidential Medal of Freedom]]|(2014)}} }} '''Этел Кеннедӣ''' ҳомии ҳуқуқи башари амрикоӣ, бевазани сенатори ИМА [[Роберт Ф. Кеннедӣ]], хоҳарзани президенти ИМА [[Ҷон Кенеддӣ|Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва духтари соҳибкор [[Ҷорҷ Скекел]] буд. == Солҳои ҷавонӣ == Этел Скекел 11 апрели соли 1928 дар [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], дар оилаи соҳибкор [[Ҷорҷ Скекел]] ва Энн Браннак таваллуд шудааст.<ref>{{Cite book|last=Batcher|first=David|url=https://books.google.com/books?id=9fetBQAAQBAJ&pg=PA72|title=Kennedy Wives: Triumph and Tragedy in America's Most Public Family|last2=Hunt|first2=Amber|date=December 2, 2014|publisher=Lyons Press|isbn=978-1-4930-1671-6|pages=72}}</ref> Вай шашумин фарзанд аз ҳафт фарзанд буд, ки хоҳари хурдияш бо номи Энн ва панҷ бародару хоҳарони калонӣ: Ҷорҷианн, Ҷеймс, Ҷорҷ Ҷр., Раштон ва Патрисия дошт.<ref>{{Cite news|title=A Dynasty Strained|url=https://www.nytimes.com/interactive/2013/11/20/nyregion/a-dynasty-strained.html?_r=0|work=[[The New York Times]]|date=November 19, 2013}}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2024]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1928]] gtlaahlvyzjjkvlkwujo2f0lexyd65q 1483750 1483748 2026-08-18T19:42:18Z Zosya95 54344 1483750 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | номи аслӣ = {{lang-en|Ethel Kennedy}} | тасвир = Ethel Kennedy Smile 1968 (cropped).jpg | caption = Kennedy in 1968 | ном ҳангоми таваллуд = Этел Скекел<br><small>{{lang-en|Ethel Skakel}}</small> | таваллуд = [[11 апрел]]и [[Соли 1928|1928]] | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | даргузашт = [[10 октябр]]и [[Соли 2024|2024]] (96 сола) | маҳалли даргузашт = [[Бостон|Бостон, Массачусетс]], ИМА | оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | таҳсилот = [[Manhattanville College]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | ҳизб = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Robert F. Kennedy]]|June 17, 1950|June 6, 1968|end=[[Assassination of Robert F. Kennedy|died]]}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 11-то * [[Kathleen Kennedy Townsend|Kathleen]] * [[Joseph P. Kennedy II|Joseph II]] * [[Robert F. Kennedy Jr.|Robert Jr.]] * [[Michael LeMoyne Kennedy|Michael]] * [[Kerry Kennedy|Kerry]] * [[Christopher G. Kennedy|Chris]] * [[Max Kennedy|Max]] * [[Douglas Harriman Kennedy|Douglas]] * [[Rory Kennedy|Rory]] }} | падар = [[Ҷорҷ Скекел]] | модар = [[Энн Бреннак]] | хонадон = {{Рӯйхат | * [[Хонаводаи Скекел]] * [[Хонаводаи Кеннедӣ]] }} | ҷоизаҳо = {{Ҷоизаҳо| |[[Presidential Medal of Freedom]]|(2014)}} }} '''Этел Кеннедӣ''' ({{lang-en|Ethel Kennedy}}), [[Номи аслӣ|номи аслияш]] Этел Скакел ({{lang-en|Ethel Skakel}}) ҳомии ҳуқуқи башари амрикоӣ, бевазани сенатори ИМА [[Роберт Ф. Кеннедӣ]], хоҳарзани президенти ИМА [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва духтари соҳибкор [[Ҷорҷ Скекел]] буд. == Солҳои ҷавонӣ == Этел Скекел 11 апрели соли 1928 дар [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], дар оилаи соҳибкор [[Ҷорҷ Скекел]] ва Энн Браннак таваллуд шудааст.<ref>{{Cite book|last=Batcher|first=David|url=https://books.google.com/books?id=9fetBQAAQBAJ&pg=PA72|title=Kennedy Wives: Triumph and Tragedy in America's Most Public Family|last2=Hunt|first2=Amber|date=December 2, 2014|publisher=Lyons Press|isbn=978-1-4930-1671-6|pages=72}}</ref> Вай шашумин фарзанд аз ҳафт фарзанд буд, ки хоҳари хурдияш бо номи Энн ва панҷ бародару хоҳарони калонӣ: Ҷорҷианн, Ҷеймс, Ҷорҷ Ҷр., Раштон ва Патрисия дошт.<ref>{{Cite news|title=A Dynasty Strained|url=https://www.nytimes.com/interactive/2013/11/20/nyregion/a-dynasty-strained.html?_r=0|work=[[The New York Times]]|date=November 19, 2013}}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2024]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1928]] 8csmqo24c6h3a6o7z3bv8mngw558e60 1483755 1483750 2026-08-18T19:50:13Z Zosya95 54344 1483755 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | номи аслӣ = {{lang-en|Ethel Kennedy}} | тасвир = Ethel Kennedy Smile 1968 (cropped).jpg | caption = Kennedy in 1968 | ном ҳангоми таваллуд = Этел Скейкел<br><small>{{lang-en|Ethel Skakel}}</small> | таваллуд = [[11 апрел]]и [[Соли 1928|1928]] | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | даргузашт = [[10 октябр]]и [[Соли 2024|2024]] (96 сола) | маҳалли даргузашт = [[Бостон|Бостон, Массачусетс]], ИМА | оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | таҳсилот = [[Manhattanville College]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) | ҳизб = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | ҳамсар = {{Хонадорӣ|[[Robert F. Kennedy]]|June 17, 1950|June 6, 1968|end=[[Assassination of Robert F. Kennedy|died]]}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 11-то * [[Kathleen Kennedy Townsend|Kathleen]] * [[Joseph P. Kennedy II|Joseph II]] * [[Robert F. Kennedy Jr.|Robert Jr.]] * [[Michael LeMoyne Kennedy|Michael]] * [[Kerry Kennedy|Kerry]] * [[Christopher G. Kennedy|Chris]] * [[Max Kennedy|Max]] * [[Douglas Harriman Kennedy|Douglas]] * [[Rory Kennedy|Rory]] }} | падар = [[Ҷорҷ Скейкел]] | модар = [[Энн Бреннак]] | хонадон = {{Рӯйхат | * [[Хонаводаи Скейкел]] * [[Хонаводаи Кеннедӣ]] }} | ҷоизаҳо = {{Ҷоизаҳо| |[[Presidential Medal of Freedom]]|(2014)}} }} '''Этел Кеннедӣ''' ({{lang-en|Ethel Kennedy}}), [[Номи аслӣ|номи аслияш]] Этел Скейкел ({{lang-en|Ethel Skakel}}) ҳомии ҳуқуқи башари амрикоӣ, бевазани сенатори ИМА [[Роберт Ф. Кеннедӣ]], хоҳарзани президенти ИМА [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва духтари соҳибкор [[Ҷорҷ Скейкел]] буд. == Солҳои ҷавонӣ == Этел Скейкел 11 апрели соли 1928 дар [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], дар оилаи соҳибкор [[Ҷорҷ Скейкел]] ва Энн Браннак таваллуд шудааст.<ref>{{Cite book|last=Batcher|first=David|url=https://books.google.com/books?id=9fetBQAAQBAJ&pg=PA72|title=Kennedy Wives: Triumph and Tragedy in America's Most Public Family|last2=Hunt|first2=Amber|date=December 2, 2014|publisher=Lyons Press|isbn=978-1-4930-1671-6|pages=72}}</ref> Вай шашумин фарзанд аз ҳафт фарзанд буд, ки хоҳари хурдияш бо номи Энн ва панҷ бародару хоҳарони калонӣ: Ҷорҷианн, Ҷеймс, Ҷорҷ Ҷр., Раштон ва Патрисия дошт.<ref>{{Cite news|title=A Dynasty Strained|url=https://www.nytimes.com/interactive/2013/11/20/nyregion/a-dynasty-strained.html?_r=0|work=[[The New York Times]]|date=November 19, 2013}}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2024]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1928]] bkbmcm0kq44u1as4yln036t26r5jt71 0 330637 1483764 1467136 2026-08-18T20:02:00Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Ҷорҷ Скекел]] 1483764 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 0 330843 1483697 1468583 2026-08-18T13:13:51Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] to [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]] 1468582 wikitext text/x-wiki Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр. agkn6u0ahq2mbovavsluebyc05sea3s 10 330934 1483783 1469143 2026-08-18T22:00:56Z Zosya95 54344 1483783 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lepidosauria |rang=Қатор|latin=Squamata|name=Пулакчадорҳо}} crabpl302batbswh4yi748vsvua7kzz 1483785 1483783 2026-08-18T22:04:37Z Zosya95 54344 1483785 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lepidosauria |rang=Қатор|latin=Squamata|name=Пулакчадорон}} 497zfp2cwte08z3h8c6pmcmywu9gz7l 10 330938 1483784 1469149 2026-08-18T22:01:10Z Zosya95 54344 1483784 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Amniota|rang=Синф|latin=Reptilia|name= Хазандаҳо}} qo4red6otdgbl1w94tb8j5q0kjwjdo5 0 331577 1483684 1474098 2026-08-18T12:09:17Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483684 wikitext text/x-wiki {{Coord|29.988|N|52.871|E|display=title}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Ёдмон}} '''Нақши Раҷаб''' - макони яке аз гаронбаҳои қадимии муҷассамаҳои Эрон аст. Он дар масофаи 13 км аз шаҳри [[Марвдашт]] ва 3 км шимолтар [[Тахти Ҷамшед|аз Персеполис]] , дар тарафи рости Роҳи Шоҳӣ ҷойгир аст. Роҳи Шоҳӣ шоҳроҳе буд, ки [[Шӯш|Шуш]], яке аз пойтахтҳои Шаҳаншоҳии Эронро, бо Сардис, пойтахти Лидия, дар охири ғарбии нимҷазираи [[Осиёи Хурд|Осиёи Хурди]] имрӯза, бисту панҷ аср пеш пайваст мекард. Дар ин макон, дар нишебии кӯҳ, як минтақаи кушодаи ғормонанд бо се утоқ дар паҳлӯҳои шимолӣ, шарқӣ ва ҷанубии он аз маросимҳои тоҷгузории подшоҳони [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] [[кандакорӣ]] шудааст. Ин макон, дар баробари [[Нақши Рустам|Нақши Рустам,]] ҳамчун [[мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] ба қайд гирифта мешавад. == Таърихи Нақши Раҷаб == Ин ёдгории таърихӣ соли 1310 ҳиҷрии қамарӣ ҳамчун ёдгории арзишманди [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] таҳти рақами 22 дар рӯихати [[ёдгориҳои миллии Эрон]] сабти ном шудааст. Ин боис шудааст, ки сайёҳони зиёде ҳар сол аз ин макон дидан кунанд ва бо [[Меъморӣ|меъмори]]<nowiki/>и ҷолиб ва ҳайратангези он ошно шаванд. Меъмории ин [[ёдгорӣ]] ба услуби [[Юнони Бостон|юнонӣ]] аст. == Номгузорӣ == Мегӯянд, ки сабаби ин номгузорӣ мавҷудияти [[қаҳва]]<nowiki/>хона дар наздикӣ буд, ки бо номи соҳибаш Раҷаб маъруф буд. == Маҷлиси аввал == [[Акс:Naqsh-e_Rajab_01.jpg|мини|[[Барелйеф]]<nowiki/>и [[Шопури I]]]] Дар [[Ёдгории меъморӣ|ёдгории меъмории]] Маҷлиси аввал, ки дар шимоли ин минтақаи хурд ва якуним метр аз сатҳи замин ҷойгир аст, [[Шопури I|Шопур I,]] шоҳаншоҳи дуюми [[Сосонӣ]], савори аспи калон аст ва дар паси шоҳаншоҳ нӯҳ нафари ашроф ҳастанд. Чунин ба назар мерасад, ки ин гурӯҳ барои гирифтани [[Тоҷ|тоҷи]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|шоҳаншоҳӣ]], ё иштирок дар маҷлиси шодмонӣ, ё барои ягон масъалаи муҳими [[шараф]] ҳозиранд. Чор сатри [[Хати паҳлавӣ|хатти паҳлавии]] [[Сосонӣ]] дар синаи аспи шоҳаншоҳ ва шаш сатри хатти юнонӣ бо ҳамон мавзӯъ дар наздикии он [[кандакорӣ]] шудаанд. Мавзӯи навиштаҷоти сангнавишта чунин аст: ""Аҳурамаздопараст, худованд Шопур, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Аҳурамаздопараст, Ардашер, подшоҳи форс ва Ин Эрон, фиристодаи худо, писари Папак Шоҳ." == Маҷлиси дуюм == [[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(3).JPG|мини|Барқарорсозии маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашер Бобакон]]]] [[Акс:Naqshe_Rajab_Darafsh_Ordibehesht_93_(1).jpg|мини|Петроглифҳо ва навиштаҷоти Кертир]] Дар утоқи дуюм дар мобайн маросими тоҷгузории [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори шоҳаншоҳии [[Сосониён]], тасвир шудааст. Ин утоқ, ки чоруним метр паҳно дорад, аз ҳашт мард, зан ва кӯдакон иборат аст ва тавре ки аз он дида мешавад, тоҷ ё ангуштарини шоҳона аз ҷониби рӯҳонии баландпоя, " Мӯъбади мӯъбадон " ё зуҳури [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] ба [[шоҳаншоҳ]] дода мешавад. Дар паси Шоҳаншоҳ ду нафар истодаанд, ки яке аз онҳо хизматгори дарбор аст, ки дар болои сари шоҳаншоҳ пашша дорад ва дигаре шаҳрванди калонсоли кишвар аст, ки дар ҳолати эҳтиром истодааст. Дар пеши шоҳаншоҳ ва шахсе, ки тоҷ медиҳад, ду кӯдак рӯ ба рӯи якдигар истодаанд, ки яке аз онҳо, ки дар пеши Шоҳаншоҳ истода, ба назар мерасад, ки тоҷдор ва писари шоҳаншоҳ аст. [[Аҳуромаздо]] ё коҳини бузург тоҷро бо як даст ба Ардашер ва асои дигарро ба Шоҳаншоҳ медиҳад ва дар паси ӯ ду хонуми дарборӣ ҳастанд, ки маросими эҳтиромро алоҳида анҷом медиҳанд. Дар беруни ин маҷлис, дар тарафи чап, мо тасвири кандакорӣшудаи инсонеро мебинем, ки дасти росташро ба нишони эҳтиром боло мебарад ва навиштаҷоти сангиро нишон медиҳад. Ин навиштаҷоти сӣ сатрӣ бо [[Забони порсии миёна|хатти паҳлавии сосонӣ]] навишта шудааст, ки тақрибан бисттои онҳо комилан солим ва боқимондаашон хароб шудаанд. Ин навиштаҷоти сангӣ ба Кертир " Мӯъбади мӯъбадон ", бузургтарин коҳини он давра, алоқаманд аст ва зоҳиран ин нақш аз они ӯст. Дар ин навиштаҷот, [[Картир]] хидматҳои динии худро ба кишвари императорӣ тавсиф кардааст. == Маҷлиси сеюм == [[Акс:Naqsh-e_Rajab_IV_(3267729382).jpg|мини|Эпитафияи Шопури I барои тоҷгузорӣ]] Утоқи сеюм маросими тоҷгузории Шопури I, писари [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]], асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], ки аз соли 241 то 272 мелодӣ дар Эрон ҳукмронӣ кардааст, мебошад. Дар ин кандакорӣ, Шопури савор бо асп тоҷи шоҳиро аз коҳини бузург ё таҷассуми [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]], ки низ аспсавор аст, мегирад. Дар рӯ ба рӯи Нақши Раҷаб як майдони калоне ҳаст, ки метавон тахмин зад, ки замоне маскан гирифта буд ва хонаҳо дошт ва кандакории обӣ, ки дар кӯҳи Нақши Раҷаб дида мешавад, ин андешаро тақвият медиҳад, ки дар он ҷо [[чашма]]<nowiki/>и [[об]] буд ва умуман он як [[осоишгоҳ]]<nowiki/>и тароватбахш буд, ки дар он ду подшоҳи Сосонӣ маросими тоҷгузории худро ёдоварӣ мекарданд. Азбаски Нақши Раҷаб дар наздикии шаҳри қадимии Истахр ҷойгир аст ва ин шаҳр зодгоҳи [[Ардашери Бобакон]] ва [[Шопури I]] ва аҷдодони онҳо буд, онҳо маросими тоҷгузории худро дар ин шаҳр баргузор карданд ва аз ин рӯ, онҳо чунин [[маросим]]<nowiki/>ҳоро бо [[кандакорӣ]] ва тасвирҳо дар [[Нақши Рустам]] ва Нақши Раҷаб ёдоварӣ кардаанд. Маросими тоҷгузории Ардашер, асосгузори Шоҳаншоҳии [[Сосониён]], дар се ҷой тасвир шудааст: яке дар Нақши Раҷаб, дуюм дар [[Нақши Рустам]] ва сеюм дар Тангоби Фирӯзобод. == Манобеъ == {{Эзоҳ}} * [http://www.iranatlas.info/parseh/pe_naqshrajab.htm Муҷассамаи Раҷаб дар вебсайти Эрон Атлас]{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Пайванди беруна == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Викианбор-гурӯҳ|Naqsh-e Rajab}} * [https://web.archive.org/web/20060525210026/http://www.farya.com/id/391 Кандакориҳои барҷастаи Сосониён] * [http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html Тавсиф ва тасвирҳо] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060219180024/http://www.livius.org/a/iran/naqs-e_rajab/reliefs.html |date=2006-02-19 }} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Сосониён]] [[Гурӯҳ:Сосониён]] [[Гурӯҳ:Меъмории Сосониён]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Сангнавиштаҳо]] n1s6riz045njxsiprakn7qxjg10tu1s 0 332211 1483717 1478652 2026-08-18T17:04:44Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483717 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном =Расулзода Рухсора |номи аслӣ = Тағоева Рухсора Расуловна |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 25.09.1995 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Данғара}}, [[вилояти Хатлон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[идораи давлатӣ]], [[сиёсат]], [[сиёсатшиносӣ]] |ҷойҳои кор = [[Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|номзад|илмҳои сиёсӣ}} |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |мукофоту ҷоизаҳо = |викитека = |викианбор = |ҷоизаҳо=Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон}} '''Расулзода Рухсора''' (''Тағоева Рухсора Расуловна (то соли 2024)''; [[25 сентябр]]и [[1995]], [[ноҳияи Данғара]], [[вилояти Хатлон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]) — [[сиёсатшинос]], [[номзади илм]]ҳои [[сиёсӣ]], аълочии маориф ва илми [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. == Зиндагинома == Расулзода Рухсора, [[25 сентябр]]и соли [[1995]], дар [[ноҳияи Данғара]]и [[вилояти Хатлон]] таваллуд шудааст. Соли 2012 МТМУ №56-и ноҳияро бо шаҳодатномаи аъло ва бо [[медали нуқра]] хатм намудааст<ref name="MedaliNuqra" />. * Соли [[2017]] [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]ро аз рӯйи ихтисоси «[[сиёсат]] ва [[идораи давлатӣ]]» бо [[диплом]]и аъло, * соли [[2020]] [[аспирантура]]и [[Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон]], * соли [[2023]] [[Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ]]ро аз рӯйи ихтисоси «[[Таҳсилоти ибтидоӣ]].[[Забон ва адабиёти тоҷик]]» хатм намудааст. === Иштирок дар олимпиадаҳо === * Соли [[2012]] ҷойи якум дар [[олимпиада]]и ҷумҳуриявии мактаббачагон аз фанни «[[забон]] ва [[адабиёт]]», * соли [[2015]] ҷойи якум дар [[олимпиада]]и донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии касбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз фанни «фалсафа». === Фаъолияти корӣ === * [[2015]]-[[2019]] - мутахассиси раёсати таъминоти ҳуқуқӣ ва идоракунии кадрии Муассисаи давлатии «Маркази миллии патенту иттилоот»-и Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон, * [[2019]]-[[2020]] - мутахассиси раёсати таъминоти ҳуқуқӣ ва қисми махсуси Муассисаи давлатии «Маркази миллии патенту иттилоот»-и Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон, * [[2020]]-[[2024]] - сардори шуъбаи умумӣ, кадрҳо ва таъминоти ҳуқуқии Муассисаи давлатии «Ташаккул ва рушди соҳибкорӣ»-и Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон<ref name="SobiqaiKori" />. === Рисолаи номзадӣ === Соли [[2024]] дар Шурои диссертатсионии 6D.КОА-001 назди [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] рисолаашро дар мавзӯи «Сиёсати забонӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва хусусиятҳои асосии он» ҳимоя намуда, дараҷаи илмии номзади илмҳои сиёсӣ дарёфт намудааст <ref name="Nomzadi" />. === Фаъолияти омӯзгорӣ === Аз соли [[2024]] омӯзгори кафедраи сиёсатшиносӣ ва робита бо ҷомеа, факултети дипломатия ва сиёсати [[Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад. Соли [[2026]] бо нишони «[[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]]» мукофонида шудааст. == Фаъолияти илмӣ == Муаллифи монография ва як қатор мақолаҳои илмӣ доир ба сиёсати забонӣ ва муносибатҳои байналмилалӣ мебошад <ref name="Isto"/>. == Монография == * {{книга |автор = Расулзода, Рухсора |заглавие = Сиёсати забонӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва хусусиятҳои асосии он |тип = монография |ссылка = https://www.researchgate.net/publication/407126193_SIESATI_ZABONI_DAR_UMURII_TOIKISTON_VA_HUSUSIATOI_ASOSII_ON |место = Душанбе |год = 2025 |страниц = 189 |язык = tg |ref = Расулзода2025 }} == Мақолаҳои илмӣ == * {{статья |автор=Тағоева Р.Р. |заглавие=Масъалаҳои назариявию методологии сиёсати забони давлатӣ |ссылка=https://www.izvestiya.ifppanrt.tj/AkhborANRT/2018/Akhbor_2018_1.pdf |язык=tg |издание=Ахбори Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи Баҳоваддинови Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бахши илмҳои сиёсатшиносӣ |год=2018 |номер=1 |страницы=92—98 |issn=0235-005X }} * {{статья |автор=Тағоева Р.Р. |заглавие=Сиёсати забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва хусусиятҳои он |ссылка=https://www.izvestiya.ifppanrt.tj/AkhborANRT/2018/Akhbor_2018_3.pdf |язык=tg |издание=Ахбори Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи Баҳоваддинови Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бахши илмҳои сиёсатшиносӣ |год=2018 |номер=3 |страницы=144—148 |issn=0235-005X }} * {{статья |автор=Муҳаммад А.Н., Тағоева Р.Р. |заглавие=Баъзе хусусиятҳои байналмилалии забони тоҷикӣ ва дурнамои инкишофи он |ссылка=https://www.izvestiya.ifppanrt.tj/AkhborANRT/2019/Akhbor_2019_3.pdf |язык=tg |издание=Ахбори Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи Баҳоваддинови Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бахши илмҳои сиёсатшиносӣ |год=2019 |номер=3 |страницы=119—125 |issn=0235-005X }} * {{статья |автор=Тағоева Р.Р. |заглавие=Масъалаҳои назариявию методологии сиёсати забони давлатӣ |ссылка=https://ec.vestnik-tnu.com/vestnik/2019/Vestnik-2019-4-1.pdf |язык=tg |издание=Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Бахши илмҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва ҷамъиятӣ |год=2019 |номер=4-1 |страницы=318—324 |issn=2413-5151 }} * {{статья |автор=Тағоева Р.Р. |заглавие=Мавқеи забони тоҷикӣ дар ташаккули ғояи миллӣ |ссылка=http://vestnik.tj/soc_doc/2019/n4/pj.pdf |язык=tg |издание=Ахбори Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон. Бахши илмҳои сиёсатшиносӣ |год=2019 |номер=4 (81) |страницы=157—164 |issn=2411-1945 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Масъалаҳои стратегияи сиёсати забонӣ |ссылка=https://m.vestnik.mts.tj/wp-content/grand-media/application/9.pdf |язык=tg |издание=Муносибатҳои байналмилалӣ ва амният |год=2024 |номер=1 (9) |страницы=161—168 |issn=2090-3567 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Тоҷикистон Рӯзномаи ҷаҳонӣ доир ба ҳифзи пиряхҳоро ташкил медиҳад |ссылка=https://m.vestnik.mts.tj/wp-content/grand-media/application/_________2_2025.06.07.2025.pdf |язык=tg |издание=Муносибатҳои байналмилалӣ ва амният |год=2025 |номер=2 (14) |страницы=97—105 |issn=2790-3567 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Таджикистан в СНГ: направления, достижения и перспективы сотрудничества |ссылка=https://www.eijournal.ru/jour/article/view/1528/692 |язык=ru |издание=Евразийская интеграция: экономика, право, политика |год=2025 |том=19 |номер=4 |страницы=193—195 |issn=2073-2929 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар чаҳорчӯби СММ: аз дипломатияи об то иқлим, маърифати ҳуқуқӣ ва зеҳни сунъӣ |ссылка=https://www.osiyoavrupo.tj/majalla-pdf/2026-1 |язык=tg |издание=Осиё ва Аврупо |год=2026 |номер=1 (25) |страницы=67—75 |issn=2790-7198 }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Ҳамгунсозии номҳои кишварҳо, шаҳрҳо ва созмонҳои байналмилалӣ ҳамчун ҷузъи татбиқи сиёсати забонӣ: мушкилоти гуногуннависӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо |ссылка=https://payom.ddzt.tj/wp-content/uploads/2026/04/vestnik_2026_1_61-1.pdf |язык=tg |издание=Паёми Донишгоҳи забонҳо (силсилаи илмҳои филологӣ, педагогӣ ва таърих) |год=2026 |номер=1 (61) |страницы=142—150 |issn=2226-9355 |archive-date=2026-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617112933/https://payom.ddzt.tj/wp-content/uploads/2026/04/vestnik_2026_1_61-1.pdf }} *{{статья |автор=Муҳаммад А.Н., Тағоева Р.Р. |заглавие=Сиёсати давлатӣ дар соҳаи забон ҳамчун омили ташаккули давлатдории навин |язык=tg |издание=Забон ва истилоҳот: маҷаллаи илмӣ-омавӣ |год=2022 |номер=2-3 |страницы=29—38 |issn=2957-6741 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Тоҷикистон рӯзномаи ҷаҳонии ҳифзи пиряхҳоро ташаккул медиҳад |ссылка=https://mfa.tj/uploads/main/2025/12/Siesati-khoriji-2-2025.pdf |язык=tg |издание=Сиёсати хориҷӣ |год=2025 |номер=2(03) |страницы=27—32 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Нақши Пешвои миллат дар ташаккул, рушд ва татбиқи сиёсати забонӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон |ссылка=https://tut.tj/wp-content/uploads/2026/06/payomi-dtt-gumanitari_1-2-2025.pdf |язык=tg |издание=Паёми Донишгоҳи технологии Тоҷикистон. Бахши илмҳои гуманитарӣ ва педагогикаи касбӣ |год=2025 |номер=1-2 (15-16) |страницы=69—76 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Татбиқи сиёсати забонӣ дар ҳамгунсозии номҳои ҷуғрофӣ ва созмонҳои байналмилалӣ |язык=tg |издание=Сиёсати хориҷӣ |год=2026 |номер=5(06) |страницы=31—40 }} *{{статья |автор=Расулзода Р. |заглавие=Ҳамкории Тоҷикистону Русия дар соҳаи илму маориф: вазъи кунунӣ ва дурнамо |ссылка=https://www.navidiilm.tj/sites/default/files/jurnal-pdf/2025/navidiilm-4.pdf |язык=tg |издание=Навиди илм |год=2025 |номер=4 |страницы=111—114 |issn=3105-9228 }} == Диплом ва ифтихорномаҳо == * Ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои гирифтани ҷойи якум дар Олимпиадаи ҷумҳуриявии мактаббачагон аз фанни забон ва адабиёти тоҷик (соли 2012); * Тавсияномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои гирифтани ҷойи якум дар Олимпиадаи ҷумҳуриявии мактаббачагон аз фанни забон ва адабиёти тоҷик барои дохил шудан ба муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2012); * Ифтихорномаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон барои сазовор гардидан ба ҷойи аввал дар олимпиадаи донишгоҳӣ. (соли 2015); * Дипломи дараҷаи I-и Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ишғол намудани ҷойи якум аз фанни фалсафа дар олимпиадаи донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли таҳсили 2014-2015. (соли 2015); * Ифтихорномаи факултети фалсафаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон барои иштироки фаъол дар конференсияи ҷумҳуриявии илмию назариявии ҳайати устодону донишҷӯйни Донишгоҳи миллии Тоҷикистон бахшида ба «700-солагии Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ», «Соли оила», Даҳсолаи байналмилалии «Об барои ҳаёт» барои солҳои 2005-2015. (соли 2015); * Дипломи Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ишғоли ҷойи якум дар озмуни ҷумҳуриявии мақолаи беҳтарин дар мавзӯи «Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон – поягузори Артиши миллӣ». (соли 2019); * Ифтихорномаи Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатӣ (соли 2021); * Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2026).<br /> == Эзоҳ == <references> <ref name="Isto">{{cite web |url=https://farzonagon.tj/tg/profile/4580-1098?tab=achievements |title=Интишороти Расулзода Рухсора |publisher=Пойгоҳи миллии кадрҳои илмӣ ва илмӣ-педагогӣ — феҳристи ягонаи олимон, муассисаҳои илмӣ ва дастовардҳои илмӣ |language=tg |access-date=2026-06-17 }}</ref> <ref name="Nomzadi">{{cite web |url= https://vak.tj/hac_new/images/pdf_files/farmoishho2025/Farmoish_57_2025.pdf |title= Фармоиши Раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи додани дараҷаи илмӣ", №57 аз 28.02.2025 }}</ref> <ref name="MedaliNuqra">{{cite web |url=https://institute-history.tj/sites/default/files/2022/Document-TJ/Safarzoda-Gazalsho/Dissertatsia-SG.pdf |title=Рушди маорифи вилояти Хатлон дар охири асри XX — ибтидои асри XXI (дар заминаи маводи минтақаи Кӯлоб) |author=Сафарзода Ғазалшоҳ Ғулом |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ ба номи Аҳмади Дониш |language=tg |type=Диссертация барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои таърих (07.00.02 – Таърихи ватанӣ) |supervisor=Убайдулло Н. К. |access-date=2026-06-17 |language=tg |year=2022 |page=113 }}</ref> <ref name="SobiqaiKori">{{cite web |url=https://farzonagon.tj/tg/profile/4580-1098 |title=Расулзода Рухсора |publisher=Пойгоҳи миллии кадрҳои илмӣ ва илмӣ-педагогӣ — феҳристи ягонаи олимон, муассисаҳои илмӣ ва дастовардҳои илмӣ |language=tg |access-date=2026-06-17 }}</ref> </references> <!-- Скрывайте категорию, используя [[:Гурӯҳ вместо [[Гурӯҳ --> 1l43mvrw7eb8filwvw5sd9q66df9bpb 0 332720 1483781 1483463 2026-08-18T21:57:54Z Zosya95 54344 1483781 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | synonyms = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони нақшдори рӯзона''' ('''''Phelsuma ornata''''') як ҷонвари рӯзгард аз оилаи гекконҳо, Gekkonidae, мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen" /> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> == Тавсиф == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] md7f5kzt4czzxv6pm83c80qtlpcipxr 1483790 1483781 2026-08-18T22:25:26Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Геккони нақшдори рӯзгард]] to [[Геккони ороёфтаи рӯзгард]] 1483781 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | synonyms = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони нақшдори рӯзона''' ('''''Phelsuma ornata''''') як ҷонвари рӯзгард аз оилаи гекконҳо, Gekkonidae, мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen" /> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> == Тавсиф == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] md7f5kzt4czzxv6pm83c80qtlpcipxr 1483794 1483790 2026-08-18T22:29:50Z Zosya95 54344 1483794 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | synonyms = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони ороёфтаи парвоз''' ({{lang-la|Phelsuma ornata}}) як ҷонвари рӯзгард аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] геккониҳо ({{lang-la|Gekkonidae}}) мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen" /> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> == Тавсиф == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] llvyv9jjpb5jlcxqbs6b0no7gntayiw 1483796 1483794 2026-08-18T22:46:02Z Zosya95 54344 1483796 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | synonyms = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони ороёфтаи рӯзгард''' ({{lang-la|Phelsuma ornata}}) як ҷонвари [[Рӯзгард|рӯзгард]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] геккониҳо ({{lang-la|Gekkonidae}}) мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen"/> == Тавсифоти зоологӣ == Ин геккон одатан 10 – 13 см дарозӣ дорад.<ref name="Nyhagen"/> Пушти гардан ва сараш [[хокистарранг|хокистарранги]] қаҳватоб буда, аз ду тараф хатҳои рах-рахи [[Сафед|сафед]] дорад. Ранги баданаш ҳархела мешавад: он метавонад [[Сабз|сабзи]] кабудчатоб, пешаш сабзу пушташ кабуд ё ба пуррагӣ кабуд бошад. Паҳлӯҳояш қаҳваранг мебошанд.<ref name="Nyhagen"/> Фукаш нақшу нигори мураккаби фирӯзаранги равшан, сафед, сурх ва кабуди тира дорад. Пушташ бо холҳои сурх пӯшида шуда, дар сараш нақши ба ҳарфи T монанд дида мешавад. Думаш [[Фирӯзаранг|фирӯзаранг]] буда, хатҳои кӯндаланги сурх дорад. Зери баданаш сафеди камранг аст. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] ei25zrugxe4f5tf8cx7eywfnuufritw 1483797 1483796 2026-08-18T22:53:38Z Zosya95 54344 1483797 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | synonyms = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони ороёфтаи рӯзгард''' ({{lang-la|Phelsuma ornata}}) як ҷонвари [[Рӯзгард|рӯзгард]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] геккониҳо ({{lang-la|Gekkonidae}}) мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen"/> == Тавсифоти зоологӣ == Ин геккон одатан 10 – 13 см дарозӣ дорад.<ref name="Nyhagen"/> Пушти гардан ва сараш [[хокистарранг|хокистарранги]] қаҳватоб буда, аз ду тараф хатҳои рах-рахи [[Сафед|сафед]] дорад. Ранги баданаш ҳархела мешавад: он метавонад [[Сабз|сабзи]] кабудчатоб, пешаш сабзу пушташ кабуд ё ба пуррагӣ кабуд бошад. Паҳлӯҳояш қаҳваранг мебошанд.<ref name="Nyhagen"/> Фукаш нақшу нигори мураккаби фирӯзаранги равшан, сафед, сурх ва кабуди тира дорад. Пушташ бо холҳои сурх пӯшида шуда, дар сараш нақши ба ҳарфи T монанд дида мешавад. Думаш [[Фирӯзаранг|фирӯзаранг]] буда, хатҳои кӯндаланги сурх дорад. Зери баданаш сафеди камранг аст. == Паҳншавӣ == Ин гекко дар Маврикий, Ҷазираи Раунд, Ил-о-Эгретт ва Куэн-де-Мир вохӯрда мешавад. Он бештар дар минтақаҳои соҳилӣ зиндагӣ мекунад. == Муҳити зист == Геккони ороёфтаи рӯзгард одатан дар ҷойҳои хушктари Маврикий, дар баландиҳои паст ва миёна зиндагӣ мекунад. Онро дар дарахтон, дигар рустаниҳои гармсерӣ ва ҳамчунин рӯи сангҳо, дар ҷойҳое ки рустаниҳои аслӣ нест шудаанд, дидан мумкин аст. Яке аз сокинони Флик-ан-Флак, дар соҳили ғарбии Маврикий, гуфтааст, ки ин гекконҳо дар боғи ӯ бисёр шудаанд. Онҳо рӯи деворҳои боғ ва хона мегарданд ва баъзеашон ҳатто ба дохили хона медароянд. Баъзан шабро пушти ҷевонҳо мегузаронанд ва саҳар аз тирезаҳои кушода берун мешаванд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] 6a3docewa4w1ufhfkj48ttieljq7u8c 1483798 1483797 2026-08-18T23:00:46Z Zosya95 54344 1483798 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | syns = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони ороёфтаи рӯзгард''' ({{lang-la|Phelsuma ornata}}) як ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] геккониҳо ({{lang-la|Gekkonidae}}) мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen"/> == Тавсифоти зоологӣ == Ин геккон одатан 10 – 13 см дарозӣ дорад.<ref name="Nyhagen"/> Пушти гардан ва сараш [[хокистарранг|хокистарранги]] қаҳватоб буда, аз ду тараф хатҳои рах-рахи [[Сафед|сафед]] дорад. Ранги баданаш ҳархела мешавад: он метавонад [[Сабз|сабзи]] кабудчатоб, пешаш сабзу пушташ кабуд ё ба пуррагӣ кабуд бошад. Паҳлӯҳояш қаҳваранг мебошанд.<ref name="Nyhagen"/> Фукаш нақшу нигори мураккаби фирӯзаранги равшан, сафед, сурх ва кабуди тира дорад. Пушташ бо холҳои сурх пӯшида шуда, дар сараш нақши ба ҳарфи T монанд дида мешавад. Думаш [[Фирӯзаранг|фирӯзаранг]] буда, хатҳои кӯндаланги сурх дорад. Зери баданаш сафеди камранг аст. == Паҳншавӣ == Ин гекко дар Маврикий, Ҷазираи Раунд, Ил-о-Эгретт ва Куэн-де-Мир вохӯрда мешавад. Он бештар дар минтақаҳои соҳилӣ зиндагӣ мекунад. == Муҳити зист == Геккони ороёфтаи рӯзгард одатан дар ҷойҳои хушктари Маврикий, дар баландиҳои паст ва миёна зиндагӣ мекунад. Онро дар дарахтон, дигар рустаниҳои гармсерӣ ва ҳамчунин рӯи сангҳо, дар ҷойҳое ки рустаниҳои аслӣ нест шудаанд, дидан мумкин аст. Яке аз сокинони Флик-ан-Флак, дар соҳили ғарбии Маврикий, гуфтааст, ки ин гекконҳо дар боғи ӯ бисёр шудаанд. Онҳо рӯи деворҳои боғ ва хона мегарданд ва баъзеашон ҳатто ба дохили хона медароянд. Баъзан шабро пушти ҷевонҳо мегузаронанд ва саҳар аз тирезаҳои кушода берун мешаванд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] en2ofyfbp94c5480eyynwthqbubk794 1483800 1483798 2026-08-18T23:05:49Z Zosya95 54344 /* Тавсифоти зоологӣ */ 1483800 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Ornate Day Gecko in Bras d'Eau NP - Phelsuma ornata.jpg | image descr = Геккони нақшдори рӯзгард дар Боғи миллии Бра д'О | iucnstatus = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|author1=Cole, N.|author2=Buckland, S.|author3=Karlsdottir, B.|author4=Mootoocurpen, R.|year=2021|title=''Phelsuma ornata''|article-number=e.T13484259A13484272|doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T13484259A13484272.en|access-date=19 April 2024}}</ref> | regnum = Ҷонварон | parent = Phelsuma | rang = Намуд | latin = Phelsuma ornata | author = J.E. Gray, 1825 | range_map = Phelsuma ornata map.svg | range_map_caption = Approximate distribution Depicted: Mauritius (Round Island, Île aux Aigrettes, and Coin de Mire), South Africa {{legend|#F07568|Range}} | syns = ''Phelsuma ornatum'' <small>[[John Edward Gray|Gray]], 1825</small><br /> ''Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small><br /> ''Phelsuma ornata vinsoni'' <small>Heselhaus, 1980</small><br /> ''Phelsuma Phelsuma vinsoni'' <small>[[Robert Mertens|Mertens]], 1963</small> }} '''Геккони ороёфтаи рӯзгард''' ({{lang-la|Phelsuma ornata}}) як ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] геккониҳо ({{lang-la|Gekkonidae}}) мебошад. Он дар ҷазираи [[Маврикий]] то баландии 300 метр аз сатҳи баҳр ва дар аксари ҷазираҳои гирду атроф зиндагӣ мекунад.<ref name="Nyhagen">{{Cite journal|author=Nyhagen|first=Dorte Friis|date=2001|title=Insular Interactions between Lizards and Flowers: Flower Visitation by an Endemic Mauritian Gecko|journal=Journal of Tropical Ecology|volume=17|issue=5|pages=755–761|doi=10.1017/S0266467401001560|issn=0266-4674}}</ref> Ин геккон одатан дар дарахтон ва буттаҳои гуногун маскан мегирад. Хӯроки он асосан ҳашарот ва гарди гулҳои [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] мебошад.<ref name="Nyhagen"/> == Тавсифоти зоологӣ == Ин геккон одатан 10 – 13 см дарозӣ дорад.<ref name="Nyhagen"/> Пушти гардан ва сараш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Қаҳваранг|қаҳватоб]] буда, аз ду тараф хатҳои рах-рахи [[Сафед|сафед]] дорад. Ранги баданаш ҳархела мешавад: он метавонад [[Сабз|сабзи]] кабудчатоб, пешаш сабзу пушташ [[Кабуд|кабуд]] ё пурра кабуд бошад. Паҳлӯҳояш қаҳваранг мебошанд.<ref name="Nyhagen"/> Фукаш нақшу нигори мураккаби фирӯзаранги равшан, сафед, сурх ва кабуди тира дорад. Пушташ бо холҳои сурх пӯшида шуда, дар сараш нақши ба ҳарфи T монанд дида мешавад. Думаш [[Фирӯзаранг|фирӯзаранг]] буда, хатҳои кӯндаланги сурх дорад. Зери баданаш сафеди камранг аст. == Паҳншавӣ == Ин гекко дар Маврикий, Ҷазираи Раунд, Ил-о-Эгретт ва Куэн-де-Мир вохӯрда мешавад. Он бештар дар минтақаҳои соҳилӣ зиндагӣ мекунад. == Муҳити зист == Геккони ороёфтаи рӯзгард одатан дар ҷойҳои хушктари Маврикий, дар баландиҳои паст ва миёна зиндагӣ мекунад. Онро дар дарахтон, дигар рустаниҳои гармсерӣ ва ҳамчунин рӯи сангҳо, дар ҷойҳое ки рустаниҳои аслӣ нест шудаанд, дидан мумкин аст. Яке аз сокинони Флик-ан-Флак, дар соҳили ғарбии Маврикий, гуфтааст, ки ин гекконҳо дар боғи ӯ бисёр шудаанд. Онҳо рӯи деворҳои боғ ва хона мегарданд ва баъзеашон ҳатто ба дохили хона медароянд. Баъзан шабро пушти ҷевонҳо мегузаронанд ва саҳар аз тирезаҳои кушода берун мешаванд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] 0k18ebuco6clwvrrnc9f7yhcxdq8mb4 0 332793 1483710 1481191 2026-08-18T14:00:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1483710 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Олимҷон Хоҷамуродов |номи аслӣ = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 29.7.1948 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Панҷакент|шаҳри Панҷакент}}, [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |фазои илмӣ = [[шарқшиносӣ]], [[филология]] |ҷойҳои кор = Пажӯҳишгоҳи шарқшиносии АМИТ, [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]], [[Донишгоҳи технологии Тоҷикистон]] |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои филология}} (1998) |унвонҳои илмӣ = {{унвонҳои илмӣ||0}} (1999) |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1970) |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = пажӯҳиши эҷодиёти [[Содиқ Ҳидоят]] ва насри равонии форсӣ |ҷоизаҳо = |сайт = }} '''Олимҷон Хоҷамуродов''' (''Олимҷон Ҳамроевич Хоҷамуродов''; зод. [[29 июл]]и [[1948]], [[Панҷакент]]) — [[шарқшинос]], [[адабиётшинос]], доктори илмҳои филология (1998), профессор (1999). == Зиндагинома == Олимҷон Хоҷамуродов 29 июли соли 1948 дар шаҳри Панҷакент ба дунё омадааст. Фориғуттаҳсили факултаи шарқшиносии [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин]] (1970) ва аспирантураи Институти шарқшиносии Академияи илмҳои ИҶШС (1976) мебошад. == Фаъолияти корӣ == * Солҳои 1976—1978 — ходими илмии Пажӯҳишгоҳи шарқшиносии Академияи илмҳои Тоҷикистон; * Солҳои 1979—1983 — тарҷумон дар [[Эрон]]; * Солҳои 1984—2003 — муаллим, муаллими калон, дотсент ва профессори кафедраи забон ва адабиёти форсии ДМТ; * Аз соли 2003 — мудири кафедраи забонҳои хориҷӣ ва сипас ноиби ректор оид ба масъалаҳои иҷтимоию тарбияи [[Донишгоҳи технологии Тоҷикистон]]. == Фаъолияти илмӣ == Роҷеъ ба масоили гуногуни адабиёти муосири Эрону Афғонистон, махсусан насри зеҳнгароии (психологии) адабиёти муосири форсӣ таҳқиқоти судманд анҷом бахшидааст. Таҳқиқоти ӯ перомуни эҷодиёти адиби барҷастаи қарни XX-и Эрон [[Содиқ Ҳидоят]] шоистаи таҳсин аст. Чандин китобу рисолаи олимону адибони муосири Эрону Афғонистонро бо пешгуфтор ва шарҳу тавзеҳот ба хатти кириллӣ баргардонидааст. == Осор == * Поэтика Садека Хедаята. — Д., 1991. * Поэтика современной персидской психологической прозы (30-70-е годы XX в.): Дисс… доктора филол. наук. — Д., 1998. * Насри зеҳнгароии форсӣ дар Эрон дар қарни XX (поэтикаи жанр). — Д., 2003. * Фарҳанги мухтасари вожаҳои форсӣ. — Д., 2006 (нашри дувум — 2010). * Фарҳангшиносӣ. Фишурдаи дарсҳои назариявӣ. — Д., 2011<ref>{{Cite web|url=http://www.nlt.tj/book/141546|title=Фарҳангшиносӣ. Фишурдаи дарсҳои назариявӣ|author=Олимҷон Хоҷамуродов|date=2011}}</ref>. * Нигоҳе ба ҷунбиши ислоҳи хат дар Эрон (аз охирҳои асри XIX то солҳои 70-уми асри XX). — Д.: Мулквар, 2023. — 108 с.<ref>{{Cite web|url=https://kmt.tj/olimjon-hojamurodov-nigohe-ba-junbishi-islohi-hat-dar-eron/|title=Олимҷон Хоҷамуродов: Нигоҳе ба ҷунбиши ислоҳи хат дар Эрон|website=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|date=2026-02-25|lang=|accessdate=2026-07-17|archivedate=2026-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260717041323/https://kmt.tj/olimjon-hojamurodov-nigohe-ba-junbishi-islohi-hat-dar-eron/}}</ref> == Адабиёт == * Арбобони илми тоҷик (асри ХХ — аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Суҷонӣ; Зери таҳрири Сайфидин Назарзода. — Душанбе, 2016. — 720 с. — С. 609. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Шарқшиносони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи технологии Тоҷикистон]] ejzh2cnlt21pvokr1sxj6vwquml95l7 10 333067 1483772 1483540 2026-08-18T20:35:23Z Zosya95 54344 1483772 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Дин |state = {{{state|}}} |сарлавҳа = [[Дин]] |синфи_бадан = hlist |болоӣ = * [[Антропологияи дин]] * [[История религий]] * [[Политология религии]] * [[Диншиносӣ]] * [[Социология религии]] * [[Философия религии]] |сарлавҳа1 = Фаҳмишҳои умумӣ |феҳрист1 = * [[Агностисизм]] * [[Апатеизм]] * [[Атеизм]] * [[Деизм]] * [[Игностисизм]] * [[Итсизм]] * [[Омнизм]] * [[Панентеизм]] * [[Пантеизм]] * [[Пандеизм]] * [[Бисёрхудоӣ]] * [[Яктопарастӣ]] * [[Нетеизм]] * [[Худобоварӣ]] |сарлавҳа2 = [[Дуализм (религия)|Дуалистические религии]] |феҳрист2 = * [[Зардуштӣ]] * [[Мандеизм]] |сарлавҳа3 = [[Динҳои Иброҳимӣ]] |феҳрист3 = * [[Ислом]] * [[Яҳудият]] * [[Масеҳият]] ** [[Масеҳияти шарқӣ|шарқӣ]] ** [[Масеҳияти ғарбӣ|ғарбӣ]] |сарлавҳа4 = {{нп|Восточные религии|||Eastern religions}} |феҳрист4 = {{Зергурӯҳи ҷадвали новбарӣ |гурӯҳ1 = [[Индийские религии|Ҳиндӣ]] |феҳрист1 = * [[Буддоӣ]] * [[Джайнизм]] * [[Ҳиндуия]] * [[Оини Сикх]] |гурӯҳ2 = {{нп|Восточноазиатские религии|Восточноазиатские||East Asian religions}} |феҳрист2 = * [[Даосизм]] * [[Конфуцианство]] * [[Синтоизм]] }} |гурӯҳ5 = [[Религиозный синкретизм|Синкретические религии]] | феҳрист5 = * [[Баҳоия]] * [[Эзидӣ]] * [[Монавия]] * [[Синто-буддийский синкретизм|Симбуцу-сюго]] * [[Три учения]] * [[Новое религиозное движение|Новые религиозные движения]] |гурӯҳ6 = [[Религиозные термины|Основные понятия]] | феҳрист6 = * [[Алтарь]] * [[Худо]] * [[Вера]] * [[Гуноҳ]] * [[Догмат|Догма]] * [[Дух (философия)|Дух]] * [[Душа]] * [[Жизнь после смерти]] * [[Загробный мир]] * [[Заповедь]] * [[Религиозный культ|Культ]] * [[Обряд]] * [[Религиозный опыт|Опыт]] * [[Откровение]] * [[Священное Писание|Писание]] * [[Ритуал]] * [[Сакральность]] * [[Святилище]] * [[Судьба]] * [[Храм]] |поёнӣ = * [[Определение религии]] * [[Список религий]] * [[Теории религии]] * [[Численность последователей основных религий|Численность последователей]] * {{icon|Category}} [[:Категория:Религия|Категория:Религия]] * [[Акс:Portal.svg|16px]] [[Портал:Дин]] }} <noinclude> [[Гурӯҳ:Шаблонҳои новбарӣ:Дин]] </noinclude> 9ufqtb6lik4cpd9ncnljgu9ufh0qq8t 0 333101 1483686 2026-08-18T12:29:32Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1483686 wikitext text/x-wiki #равона [[Кӯли ҷавонон]] h87qthhoxzq4i79ns36ggvrj4ofjebl 0 333102 1483687 2026-08-18T12:30:16Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1483687 wikitext text/x-wiki #равона [[Кӯли ҷавонон]] h87qthhoxzq4i79ns36ggvrj4ofjebl 0 333103 1483690 2026-08-18T12:42:56Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1483690 wikitext text/x-wiki #равона [[Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ ]] l3wo669pdjxf92ku1gssliygb1gxguw 0 333104 1483698 2026-08-18T13:13:51Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] to [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]] 1483698 wikitext text/x-wiki #равона [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]] kd0kwrgmabpjmzshdqhde0g0hopcfn7 1483707 1483698 2026-08-18T13:42:59Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Роберт Ф. Кеннедӣ (хурдӣ)]] 1483707 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 0 333105 1483699 2026-08-18T13:14:23Z Шухрат Саъдиев 5132 Рӯйдодҳои соли 2017 1483699 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2017}} {{Оғози сол|2017}} == Рӯйдодҳо == === [[Январ]] === * [[13 январ]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Фармони №812 '''соли 2017-ро «Соли ҷавонон»''' эълон намуд. Ҳадафи фармон баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқии ҷавонон, афзун намудани саҳми онҳо дар рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар ва таҳкими мавқеи ҷавонон дар ҷомеа муайян гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> === [[Феврал]] === * [[17 феврал]] — расонаҳои хабарӣ ба ҳамагон маълум намуданд, ки — <big>Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро '''беҳтарин чойхонаи ҷаҳон''' номид.</big> Баробари ин Сомонаи амрикоии CNN Travel, ба рӯйхати беҳтарин чойхонаҳои ҷаҳон: * {{lang-en|"Tea House 278"}} — дар иёлоти амрикоии Мэн ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rangoon"}} — дар Маями ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Leaf Tea Bar"}} — дар [[Ню-Йорк]] ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Sengan-en"}} — дар [[Ҷопон]], * {{lang-en|"Plain of Six Glaciers"}} — дар [[Канада]], * {{lang-en|"The Random Tea Room"}} — дар Филаделфи ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Proper Tea"}} — дар [[Британияи Кабир]], * {{lang-en|"The Anne Hathaway Cottage Tea Room"}} — дар иёлоти Вирҷиния ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rx Tea Time"}} — дар иёлоти Вайоминг ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Pin Von"}} — дар [[Чин]] дохил шуданд. * [[17 феврал]] — сомонаи CNN чойхонаи «Роҳат»-и Душанбе ро дар байни 11 чойхонаи беҳтарини ҷаҳон дохил кард. Ин рӯйхат ба маъруфияти байналмилалии яке аз ёдгориҳои меъморӣ ва фарҳангии пойтахти Тоҷикистон мусоидат намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20170217/236813 |title=CNN lists Rohat teahouse among 11 of the world's best teahouses |website=Asia-Plus |date=17 феврали 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/travel/ |title=Travel |website=CNN Travel |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[28 феврал]] — Президенти Федератсияи Русия Владимир Путин бо сафари расмӣ ба Тоҷикистон омад. Дар Душанбе мулоқот ва музокироти ӯ бо Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон баргузор шуда, байни ду кишвар як қатор санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд. Путин инчунин Эмомалӣ Раҳмонро бо ордени Александр Невский сарфароз гардонд.<ref>{{Cite web |url=https://www.kremlin.ru/events/president/news/53951 |title=Встреча с Президентом Таджикистана Эмомали Рахмоном |website=Президент России |date=27 феврали 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Март]] == * [[1 март]] — Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Исломобод]]и [[Покистон]] дар нишасти 13-уми Созмони ҳамкории иқтисодӣ иштирок намуд. Нишаст таҳти унвони «Пайвастагӣ барои шукуфоии минтақавӣ» баргузор гардид ва масъалаҳои рушди ҳамкории иқтисодӣ, тиҷорат, нақлиёт ва ҳамгироии минтақавӣ баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/islamabad/view/23/relations-of-tajikistan-with-pakistan |title=Relations of Tajikistan with Pakistan |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/politics/20170301/237184 |title=Rahmon attends the 13th ECO summit in Islamabad |website=Asia-Plus |date=1 марти 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dawn.com/news/1317777/declaration-signed-at-the-eco-conference |title=Declaration signed at the ECO conference |website=Dawn |date=1 марти 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> ==[[Апрел]]== * [[Апрел]] — дар Тоҷикистон маъракаи мубориза бо коррупсия ва парвандаҳои вобаста ба як қатор мансабдорони собиқ вусъат гирифт. Баъзе аз шахсони собиқи мақомоти зидди фасод ва гумрук ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шуданд. Бонки ҷаҳонӣ ин равандро дар гузориши иқтисодии соли 2017 ҳамчун яке аз рӯйдодҳои муҳими соли кишвар қайд кардааст.<ref>{{Cite web |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/963071514451761441/pdf/Tajikistan-Heightened-Vulnerabilities-Despite-Sustained-Growth-Country-Economic-Update-2017.pdf |title=Tajikistan: Heightened Vulnerabilities Despite Sustained Growth |website=World Bank |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/security/2017 |title=Tajikistan — Security and Law Enforcement, 2017 |website=Asia-Plus |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Август]] == * [[23 август]] — Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' овоз дод. Тағйирот маҳдудиятҳоро нисбат ба хароҷот ва баргузории як қатор маросимҳо пурзӯр намуд.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=100598 |title=Law of the Republic of Tajikistan of August 28, 2017 No. 1461 |website=CIS Legislation |date=28 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/a/tajikistan-law-pushes-traditional-clothes-not-islamic-hijab/28692417.html |title=Tajik Lawmakers Approve Bill Supporting 'Traditional Clothes' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2315 |title=Tajikistan: Id al-Adha restrictions, haj returnee celebrations banned |website=Forum 18 |date=12 сентябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[28 август]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйиру иловаҳои қонунгузорӣ дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳоро имзо кард. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' забҳи [[чорво]] ва додани [[таом]] дар маъракаҳои [[азодорӣ]] комилан манъ шуда, [[тӯй|тӯйи хатна]] аз ин ба баъд бидуни даъвати [[санъаткор]]он бояд доир шавад. Бо [[тӯй|тӯйи дигар]] муштарак кардани [[хатнасӯр]] ҳам акнун манъ мешавад. Қонун баъди интишори расмӣ мавриди амал қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=100598 |title=Law of the Republic of Tajikistan of August 28, 2017 No. 1461 |website=CIS Legislation |date=28 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2315 |title=Tajikistan: Id al-Adha restrictions, haj returnee celebrations banned |website=Forum 18 |date=12 сентябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар қароргоҳи [[Созмони ҳамкории Шанхай]] дар [[Пекин]] Рӯзи фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Октябр]]== * [[11 октябр]]–[[14 октябр]] — дар шаҳри [[Тошканд]] Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардиданд. Баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ дар пасманзари беҳтар шудани муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон аҳамияти хос дошт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[15 октябр]] — дар Тоҷикистон Иди [[Меҳргон]] таҷлил гардид. Ҷашни Меҳргон ҳамчун яке аз ҷашнҳои суннатии мардуми тоҷик баргузор шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/10/14-oktyabr-dar-to-ikiston-r-zi-me-rgon-ast/ |title=Дар Тоҷикистон Рӯзи Меҳргон аст |website=АМИТ «Ховар» |date=14 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[25 октябр]] — Маҷлиси намояндагон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку»'''-ро қабул кард. Қонун заминаи ҳуқуқии маҳдуд намудани истифода, истеҳсол, воридот, содирот ва фурӯши маҳсулоти тамокуро муқаррар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=103420 |title=Law of the Republic of Tajikistan «About restriction of use of tobacco products» |website=CIS Legislation |date=2 январи 2018 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=103422 |title=Resolution of Majlisi namoyandagon No. 925 |website=CIS Legislation |date=25 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/node/268503 |title=Smoking and tobacco restrictions in Tajikistan |website=Asia-Plus |date=25 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[26 октябр]] — маросими оғози корҳои таҷдид ва навсозии роҳи мошингарди [[Душанбе]] –[[Қӯрғонтеппа]] баргузор гардид. Марҳилаи аввали лоиҳа 33,2 километрро дар бар гирифта, бо дастгирии [[Бонки рушди Осиё]] амалӣ мешуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/news/adb-president-visits-tajikistan-strengthen-partnership |title=ADB President Visits Tajikistan to Strengthen Partnership |website=Asian Development Bank |date=26 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/10/26/ |title=26 октябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=26 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Ноябр]] == * [[6 ноябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] [[Боғи фарҳангу фароғатии ба номи С. Айнӣ|Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ]] баъди азнавсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-ba-dasturii-nav-mavri-barh-bardori-qaror-girift/ |title=Ифтитоҳи Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ баъд аз азнавсозӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=6 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[18 ноябр]] — дар шаҳри [[Бӯстон]] марҳилаи дуюми корхонаи истеҳсоли халтаҳои полипропиленӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/18/ |title=18 ноябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[19 ноябр]] — дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] ҷашни 25-солагии Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар чорабинии тантанавӣ иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/19/ |title=19 ноябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=19 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Суханрониҳо ва паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=19 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Декабр]]== * [[1 декабр]] — Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри Минск бо Президенти Беларус [[Александр Лукашенко]] мулоқот намуд. Дар мулоқот масъалаҳои муносибатҳои дуҷониба ва рушди ҳамкории Тоҷикистон ва Беларус баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/1/ |title=1 декабри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=1 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[19 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони №968 '''«Дар бораи ҷашни 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»'''-ро ба имзо расонид. Мувофиқи фармон таҷлили 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2021 пешбинӣ гардид. <ref> {{Cite web |url=https://www.president.tj/node/19184 |title=Солномаи соли 2018 — маълумот дар бораи Фармони №968 |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2018 |access-date=17 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Паёми солона ироа намуд. Дар Паём самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, рушди иқтисоду саноат, энергетика, нақлиёт, амният, тандурустӣ, маориф, фарҳанг, ҷавонон, варзиш ва сайёҳӣ муайян карда шуданд. <ref> {{Cite web |url=https://www.president.tj/node/16771 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=22 декабри 2017 |access-date=17 августи 2026 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2017}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2017]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2017]] q8ldjq0dg55tdo3v5wcs4gtsz06rrhi 1483935 1483699 2026-08-19T10:58:23Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1483935 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2017}} {{Оғози сол|2017}} == Рӯйдодҳо == === [[Январ]] === * [[13 январ]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Фармони №812 '''соли 2017-ро «Соли ҷавонон»''' эълон намуд. Ҳадафи фармон баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқии ҷавонон, афзун намудани саҳми онҳо дар рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар ва таҳкими мавқеи ҷавонон дар ҷомеа муайян гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> === [[Феврал]] === * [[17 феврал]] — расонаҳои хабарӣ ба ҳамагон маълум намуданд, ки — <big>Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро '''беҳтарин чойхонаи ҷаҳон''' номид.</big> Баробари ин Сомонаи амрикоии CNN Travel, ба рӯйхати беҳтарин чойхонаҳои ҷаҳон: * {{lang-en|"Tea House 278"}} — дар иёлоти амрикоии Мэн ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rangoon"}} — дар Маями ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Leaf Tea Bar"}} — дар [[Ню-Йорк]] ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Sengan-en"}} — дар [[Ҷопон]], * {{lang-en|"Plain of Six Glaciers"}} — дар [[Канада]], * {{lang-en|"The Random Tea Room"}} — дар Филаделфи ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Proper Tea"}} — дар [[Британияи Кабир]], * {{lang-en|"The Anne Hathaway Cottage Tea Room"}} — дар иёлоти Вирҷиния ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rx Tea Time"}} — дар иёлоти Вайоминг ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Pin Von"}} — дар [[Чин]] дохил шуданд. * [[17 феврал]] — сомонаи CNN чойхонаи «Роҳат»-и Душанбе ро дар байни 11 чойхонаи беҳтарини ҷаҳон дохил кард. Ин рӯйхат ба маъруфияти байналмилалии яке аз ёдгориҳои меъморӣ ва фарҳангии пойтахти Тоҷикистон мусоидат намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20170217/236813 |title=CNN lists Rohat teahouse among 11 of the world's best teahouses |website=Asia-Plus |date=17 феврали 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/travel/ |title=Travel |website=CNN Travel |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[28 феврал]] — Президенти Федератсияи Русия Владимир Путин бо сафари расмӣ ба Тоҷикистон омад. Дар Душанбе мулоқот ва музокироти ӯ бо Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон баргузор шуда, байни ду кишвар як қатор санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд. Путин инчунин Эмомалӣ Раҳмонро бо ордени Александр Невский сарфароз гардонд.<ref>{{Cite web |url=https://www.kremlin.ru/events/president/news/53951 |title=Встреча с Президентом Таджикистана Эмомали Рахмоном |website=Президент России |date=27 феврали 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Март]] == * [[1 март]] — Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Исломобод]]и [[Покистон]] дар нишасти 13-уми Созмони ҳамкории иқтисодӣ иштирок намуд. Нишаст таҳти унвони «Пайвастагӣ барои шукуфоии минтақавӣ» баргузор гардид ва масъалаҳои рушди ҳамкории иқтисодӣ, тиҷорат, нақлиёт ва ҳамгироии минтақавӣ баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/islamabad/view/23/relations-of-tajikistan-with-pakistan |title=Relations of Tajikistan with Pakistan |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/politics/20170301/237184 |title=Rahmon attends the 13th ECO summit in Islamabad |website=Asia-Plus |date=1 марти 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dawn.com/news/1317777/declaration-signed-at-the-eco-conference |title=Declaration signed at the ECO conference |website=Dawn |date=1 марти 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> ==[[Апрел]]== * [[Апрел]] — дар Тоҷикистон маъракаи мубориза бо коррупсия ва парвандаҳои вобаста ба як қатор мансабдорони собиқ вусъат гирифт. Баъзе аз шахсони собиқи мақомоти зидди фасод ва гумрук ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шуданд. Бонки ҷаҳонӣ ин равандро дар гузориши иқтисодии соли 2017 ҳамчун яке аз рӯйдодҳои муҳими соли кишвар қайд кардааст.<ref>{{Cite web |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/963071514451761441/pdf/Tajikistan-Heightened-Vulnerabilities-Despite-Sustained-Growth-Country-Economic-Update-2017.pdf |title=Tajikistan: Heightened Vulnerabilities Despite Sustained Growth |website=World Bank |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/security/2017 |title=Tajikistan — Security and Law Enforcement, 2017 |website=Asia-Plus |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Август]] == * [[23 август]] — Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' овоз дод. Тағйирот маҳдудиятҳоро нисбат ба хароҷот ва баргузории як қатор маросимҳо пурзӯр намуд.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=100598 |title=Law of the Republic of Tajikistan of August 28, 2017 No. 1461 |website=CIS Legislation |date=28 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/a/tajikistan-law-pushes-traditional-clothes-not-islamic-hijab/28692417.html |title=Tajik Lawmakers Approve Bill Supporting 'Traditional Clothes' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2315 |title=Tajikistan: Id al-Adha restrictions, haj returnee celebrations banned |website=Forum 18 |date=12 сентябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[28 август]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйиру иловаҳои қонунгузорӣ дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳоро имзо кард. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' забҳи [[чорво]] ва додани [[таом]] дар маъракаҳои [[азодорӣ]] комилан манъ шуда, [[тӯй|тӯйи хатна]] аз ин ба баъд бидуни даъвати [[санъаткор]]он бояд доир шавад. Бо [[тӯй|тӯйи дигар]] муштарак кардани [[хатнасӯр]] ҳам акнун манъ мешавад. Қонун баъди интишори расмӣ мавриди амал қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=100598 |title=Law of the Republic of Tajikistan of August 28, 2017 No. 1461 |website=CIS Legislation |date=28 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2315 |title=Tajikistan: Id al-Adha restrictions, haj returnee celebrations banned |website=Forum 18 |date=12 сентябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар қароргоҳи [[Созмони ҳамкории Шанхай]] дар [[Пекин]] Рӯзи фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Октябр]]== * [[11 октябр]]–[[14 октябр]] — дар шаҳри [[Тошканд]] Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардиданд. Баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ дар пасманзари беҳтар шудани муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон аҳамияти хос дошт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[15 октябр]] — дар Тоҷикистон Иди [[Меҳргон]] таҷлил гардид. Ҷашни Меҳргон ҳамчун яке аз ҷашнҳои суннатии мардуми тоҷик баргузор шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/10/14-oktyabr-dar-to-ikiston-r-zi-me-rgon-ast/ |title=Дар Тоҷикистон Рӯзи Меҳргон аст |website=АМИТ «Ховар» |date=14 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[25 октябр]] — Маҷлиси намояндагон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку»'''-ро қабул кард. Қонун заминаи ҳуқуқии маҳдуд намудани истифода, истеҳсол, воридот, содирот ва фурӯши маҳсулоти тамокуро муқаррар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=103420 |title=Law of the Republic of Tajikistan «About restriction of use of tobacco products» |website=CIS Legislation |date=2 январи 2018 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=103422 |title=Resolution of Majlisi namoyandagon No. 925 |website=CIS Legislation |date=25 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/node/268503 |title=Smoking and tobacco restrictions in Tajikistan |website=Asia-Plus |date=25 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[26 октябр]] — маросими оғози корҳои таҷдид ва навсозии роҳи мошингарди [[Душанбе]] –[[Қӯрғонтеппа]] баргузор гардид. Марҳилаи аввали лоиҳа 33,2 километрро дар бар гирифта, бо дастгирии [[Бонки рушди Осиё]] амалӣ мешуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/news/adb-president-visits-tajikistan-strengthen-partnership |title=ADB President Visits Tajikistan to Strengthen Partnership |website=Asian Development Bank |date=26 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/10/26/ |title=26 октябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=26 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Ноябр]] == * [[6 ноябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] [[Боғи фарҳангу фароғатии ба номи С. Айнӣ|Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ]] баъди азнавсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-ba-dasturii-nav-mavri-barh-bardori-qaror-girift/ |title=Ифтитоҳи Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ баъд аз азнавсозӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=6 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[18 ноябр]] — дар шаҳри [[Бӯстон]] марҳилаи дуюми корхонаи истеҳсоли халтаҳои полипропиленӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/18/ |title=18 ноябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[19 ноябр]] — дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] ҷашни 25-солагии Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар чорабинии тантанавӣ иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/19/ |title=19 ноябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=19 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Суханрониҳо ва паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=19 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Декабр]]== * [[1 декабр]] — Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри Минск бо Президенти Беларус [[Александр Лукашенко]] мулоқот намуд. Дар мулоқот масъалаҳои муносибатҳои дуҷониба ва рушди ҳамкории Тоҷикистон ва Беларус баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/1/ |title=1 декабри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=1 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[19 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони №968 '''«Дар бораи ҷашни 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»'''-ро ба имзо расонид. Мувофиқи фармон таҷлили 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2021 пешбинӣ гардид. <ref> {{Cite web |url=https://www.president.tj/node/19184 |title=Солномаи соли 2018 — маълумот дар бораи Фармони №968 |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2018 |access-date=17 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Паёми солона ироа намуд. Дар Паём самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, рушди иқтисоду саноат, энергетика, нақлиёт, амният, тандурустӣ, маориф, фарҳанг, ҷавонон, варзиш ва сайёҳӣ муайян карда шуданд. <ref> {{Cite web |url=https://www.president.tj/node/16771 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=22 декабри 2017 |access-date=17 августи 2026 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2017}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2017]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 7608t59il05e5e66wl51asei5sgd0qq 1483936 1483935 2026-08-19T10:59:25Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1483936 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2017}} {{Оғози сол|2017}} == Рӯйдодҳо == === [[Январ]] === * [[13 январ]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Фармони №812 '''соли 2017-ро «Соли ҷавонон»''' эълон намуд. Ҳадафи фармон баланд бардоштани фарҳанги ҳуқуқии ҷавонон, афзун намудани саҳми онҳо дар рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар ва таҳкими мавқеи ҷавонон дар ҷомеа муайян гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> === [[Феврал]] === * [[17 феврал]] — расонаҳои хабарӣ ба ҳамагон маълум намуданд, ки — <big>Сомонаи амрикоии CNN Travel чойхонаи «Роҳат»-ро '''беҳтарин чойхонаи ҷаҳон''' номид.</big> Баробари ин Сомонаи амрикоии CNN Travel, ба рӯйхати беҳтарин чойхонаҳои ҷаҳон: * {{lang-en|"Tea House 278"}} — дар иёлоти амрикоии Мэн ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rangoon"}} — дар Маями ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Leaf Tea Bar"}} — дар [[Ню-Йорк]] ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Sengan-en"}} — дар [[Ҷопон]], * {{lang-en|"Plain of Six Glaciers"}} — дар [[Канада]], * {{lang-en|"The Random Tea Room"}} — дар Филаделфи ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Proper Tea"}} — дар [[Британияи Кабир]], * {{lang-en|"The Anne Hathaway Cottage Tea Room"}} — дар иёлоти Вирҷиния ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Rx Tea Time"}} — дар иёлоти Вайоминг ([[ИМА]]), * {{lang-en|"Pin Von"}} — дар [[Чин]] дохил шуданд. * [[17 феврал]] — сомонаи CNN чойхонаи «Роҳат»-и Душанбе ро дар байни 11 чойхонаи беҳтарини ҷаҳон дохил кард. Ин рӯйхат ба маъруфияти байналмилалии яке аз ёдгориҳои меъморӣ ва фарҳангии пойтахти Тоҷикистон мусоидат намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/society/20170217/236813 |title=CNN lists Rohat teahouse among 11 of the world's best teahouses |website=Asia-Plus |date=17 феврали 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/travel/ |title=Travel |website=CNN Travel |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[28 феврал]] — Президенти Федератсияи Русия Владимир Путин бо сафари расмӣ ба Тоҷикистон омад. Дар Душанбе мулоқот ва музокироти ӯ бо Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон баргузор шуда, байни ду кишвар як қатор санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд. Путин инчунин Эмомалӣ Раҳмонро бо ордени Александр Невский сарфароз гардонд.<ref>{{Cite web |url=https://www.kremlin.ru/events/president/news/53951 |title=Встреча с Президентом Таджикистана Эмомали Рахмоном |website=Президент России |date=27 феврали 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Март]] == * [[1 март]] — Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри [[Исломобод]]и [[Покистон]] дар нишасти 13-уми Созмони ҳамкории иқтисодӣ иштирок намуд. Нишаст таҳти унвони «Пайвастагӣ барои шукуфоии минтақавӣ» баргузор гардид ва масъалаҳои рушди ҳамкории иқтисодӣ, тиҷорат, нақлиёт ва ҳамгироии минтақавӣ баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/islamabad/view/23/relations-of-tajikistan-with-pakistan |title=Relations of Tajikistan with Pakistan |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/politics/20170301/237184 |title=Rahmon attends the 13th ECO summit in Islamabad |website=Asia-Plus |date=1 марти 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dawn.com/news/1317777/declaration-signed-at-the-eco-conference |title=Declaration signed at the ECO conference |website=Dawn |date=1 марти 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> ==[[Апрел]]== * [[Апрел]] — дар Тоҷикистон маъракаи мубориза бо коррупсия ва парвандаҳои вобаста ба як қатор мансабдорони собиқ вусъат гирифт. Баъзе аз шахсони собиқи мақомоти зидди фасод ва гумрук ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шуданд. Бонки ҷаҳонӣ ин равандро дар гузориши иқтисодии соли 2017 ҳамчун яке аз рӯйдодҳои муҳими соли кишвар қайд кардааст.<ref>{{Cite web |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/963071514451761441/pdf/Tajikistan-Heightened-Vulnerabilities-Despite-Sustained-Growth-Country-Economic-Update-2017.pdf |title=Tajikistan: Heightened Vulnerabilities Despite Sustained Growth |website=World Bank |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/news/tajikistan/security/2017 |title=Tajikistan — Security and Law Enforcement, 2017 |website=Asia-Plus |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Август]] == * [[23 август]] — Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' овоз дод. Тағйирот маҳдудиятҳоро нисбат ба хароҷот ва баргузории як қатор маросимҳо пурзӯр намуд.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=100598 |title=Law of the Republic of Tajikistan of August 28, 2017 No. 1461 |website=CIS Legislation |date=28 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rferl.org/a/tajikistan-law-pushes-traditional-clothes-not-islamic-hijab/28692417.html |title=Tajik Lawmakers Approve Bill Supporting 'Traditional Clothes' |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=23 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2315 |title=Tajikistan: Id al-Adha restrictions, haj returnee celebrations banned |website=Forum 18 |date=12 сентябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[28 август]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйиру иловаҳои қонунгузорӣ дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳоро имзо кард. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' забҳи [[чорво]] ва додани [[таом]] дар маъракаҳои [[азодорӣ]] комилан манъ шуда, [[тӯй|тӯйи хатна]] аз ин ба баъд бидуни даъвати [[санъаткор]]он бояд доир шавад. Бо [[тӯй|тӯйи дигар]] муштарак кардани [[хатнасӯр]] ҳам акнун манъ мешавад. Қонун баъди интишори расмӣ мавриди амал қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=100598 |title=Law of the Republic of Tajikistan of August 28, 2017 No. 1461 |website=CIS Legislation |date=28 августи 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2315 |title=Tajikistan: Id al-Adha restrictions, haj returnee celebrations banned |website=Forum 18 |date=12 сентябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Сентябр]] == * [[1 сентябр]] — дар қароргоҳи [[Созмони ҳамкории Шанхай]] дар [[Пекин]] Рӯзи фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> == [[Октябр]]== * [[11 октябр]]–[[14 октябр]] — дар шаҳри [[Тошканд]] Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор гардиданд. Баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ дар пасманзари беҳтар шудани муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон аҳамияти хос дошт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[15 октябр]] — дар Тоҷикистон Иди [[Меҳргон]] таҷлил гардид. Ҷашни Меҳргон ҳамчун яке аз ҷашнҳои суннатии мардуми тоҷик баргузор шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/10/14-oktyabr-dar-to-ikiston-r-zi-me-rgon-ast/ |title=Дар Тоҷикистон Рӯзи Меҳргон аст |website=АМИТ «Ховар» |date=14 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[25 октябр]] — Маҷлиси намояндагон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку»'''-ро қабул кард. Қонун заминаи ҳуқуқии маҳдуд намудани истифода, истеҳсол, воридот, содирот ва фурӯши маҳсулоти тамокуро муқаррар намуд.<ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=103420 |title=Law of the Republic of Tajikistan «About restriction of use of tobacco products» |website=CIS Legislation |date=2 январи 2018 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=103422 |title=Resolution of Majlisi namoyandagon No. 925 |website=CIS Legislation |date=25 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplustj.info/en/node/268503 |title=Smoking and tobacco restrictions in Tajikistan |website=Asia-Plus |date=25 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[26 октябр]] — маросими оғози корҳои таҷдид ва навсозии роҳи мошингарди [[Душанбе]] –[[Қӯрғонтеппа]] баргузор гардид. Марҳилаи аввали лоиҳа 33,2 километрро дар бар гирифта, бо дастгирии [[Бонки рушди Осиё]] амалӣ мешуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.adb.org/news/adb-president-visits-tajikistan-strengthen-partnership |title=ADB President Visits Tajikistan to Strengthen Partnership |website=Asian Development Bank |date=26 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/10/26/ |title=26 октябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=26 октябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Ноябр]] == * [[6 ноябр]] — дар шаҳри [[Душанбе]] [[Боғи фарҳангу фароғатии ба номи С. Айнӣ|Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ]] баъди азнавсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/iftito-i-bo-i-far-angu-faro-atii-ba-nomi-sadriddin-ajn-ba-dasturii-nav-mavri-barh-bardori-qaror-girift/ |title=Ифтитоҳи Боғи фарҳангу фароғатии ба номи Садриддин Айнӣ баъд аз азнавсозӣ |website=АМИТ «Ховар» |date=6 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[18 ноябр]] — дар шаҳри [[Бӯстон]] марҳилаи дуюми корхонаи истеҳсоли халтаҳои полипропиленӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/18/ |title=18 ноябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=18 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> * [[19 ноябр]] — дар [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]]и [[вилояти Суғд]] ҷашни 25-солагии Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар чорабинии тантанавӣ иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/11/19/ |title=19 ноябри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=19 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Суханрониҳо ва паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=19 ноябри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/tojikiston-dar-soli-2017-sol-nomai-amit-hovar-bo-zikri-r-jdod-oi-mu-imi-kishvar-dar-sole-ki-imr-z-ba-poyon-merasad/ |title=Тоҷикистон дар соли 2017. Солномаи АМИТ «Ховар» |website=АМИТ «Ховар» |date=31 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref> == [[Декабр]]== * [[1 декабр]] — Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар шаҳри Минск бо Президенти Беларус [[Александр Лукашенко]] мулоқот намуд. Дар мулоқот масъалаҳои муносибатҳои дуҷониба ва рушди ҳамкории Тоҷикистон ва Беларус баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2017/12/1/ |title=1 декабри соли 2017 |website=АМИТ «Ховар» |date=1 декабри 2017 |access-date=18 августи 2026 |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.tj/en/main/information/news-and-events |title=News and events |website=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |date=2017 |access-date=18 августи 2026 |language=en}}</ref> * [[19 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони №968 '''«Дар бораи ҷашни 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»'''-ро ба имзо расонид. Мувофиқи фармон таҷлили 30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2021 пешбинӣ гардид. <ref> {{Cite web |url=https://www.president.tj/node/19184 |title=Солномаи соли 2018 — маълумот дар бораи Фармони №968 |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2018 |access-date=17 августи 2026 |language=tg }}</ref> * [[22 декабр]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Паёми солона ироа намуд. Дар Паём самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, рушди иқтисоду саноат, энергетика, нақлиёт, амният, тандурустӣ, маориф, фарҳанг, ҷавонон, варзиш ва сайёҳӣ муайян карда шуданд. <ref> {{Cite web |url=https://www.president.tj/node/16771 |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=22 декабри 2017 |access-date=17 августи 2026 |language=tg }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2017}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2017]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2017]] q8ldjq0dg55tdo3v5wcs4gtsz06rrhi 14 333106 1483701 2026-08-18T13:20:44Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483701 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483702 1483701 2026-08-18T13:23:02Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Хонаводаи Скекел]] to [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] 1483701 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483757 1483702 2026-08-18T19:51:48Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] to [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] 1483701 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 333107 1483703 2026-08-18T13:23:02Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Хонаводаи Скекел]] to [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] 1483703 wikitext text/x-wiki #равона [[:Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] 6f3rm3qscq4179v9yo19ttng0ueaht1 10 333108 1483724 2026-08-18T18:53:21Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Шаблон:Marriage]] to [[Шаблон:Хонадорӣ]] 1483724 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Хонадорӣ]] i7iis5etyc1bnrnlxvrj96ufpusos1q 0 333109 1483732 2026-08-18T19:14:16Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1366353652|Birth name]]" сохта шудааст 1483732 wikitext text/x-wiki [[Акс:Marilyn_Monroe_Birth_Certificate_original_(cropped).jpg|алт=Scan of birth certificate of Marilyn Monroe|мини| Дар шаҳодатномаи таваллуди [[Мэрилин Монро|Мерилин Монро]] номи аслии ӯ навишта шудааст: Норма Ҷин Мортенсон.]] '''Номи аслӣ''' номест, ки ба кас ҳангоми ба дунё омаданаш медиҳанд. Ин метавонад ном, насаб ё [[Номи шахсӣ|номи пурраи шахс]] бошад. Вақте ки ин ном дар [[шаҳодатномаи таваллуд]] навишта мешавад, ин номи қонунии он кас ба шумор меравад.<ref name="Connexion">{{Cite web|url=http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|title=French administration must routinely use woman's maiden name in letters|website=[[The Connexion]]|quote=Laws have existed since the French Revolution stating that 'no citizen can use a first name or surname other than that written on their birth certificate' – but many official organisations address both partners by the husband's surname.|date=27 January 2014|accessdate=1 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210232/http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|archivedate=23 September 2015}}</ref> == Номҳои аслии шахсони шинохта == == Инчунин нигаред == * [[Насаб]] == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Номҳои одамон]] fw9y62m5n5jh0zwaz22hs0hacpbm1a9 1483733 1483732 2026-08-18T19:22:38Z Zosya95 54344 1483733 wikitext text/x-wiki [[Акс:Marilyn_Monroe_Birth_Certificate_original_(cropped).jpg|алт=Scan of birth certificate of Marilyn Monroe|мини| Дар шаҳодатномаи таваллуди [[Мерилин Монро|Мерилин Монро]] номи аслии ӯ навишта шудааст: Норма Ҷин Мортенсон.]] '''Номи аслӣ''' номест, ки ба кас ҳангоми ба дунё омаданаш медиҳанд. Ин метавонад ном, насаб ё [[Номи шахсӣ|номи пурраи шахс]] бошад. Вақте ки ин ном дар [[шаҳодатномаи таваллуд]] навишта мешавад, ин номи қонунии он кас ба шумор меравад.<ref name="Connexion">{{Cite web|url=http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|title=French administration must routinely use woman's maiden name in letters|website=The Connexion|date=27 январи 2014|accessdate=1 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210232/http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|archivedate=23 September 2015}}</ref> == Номҳои аслии шахсони шинохта == * [[Садриддин Айнӣ]] — Садриддинхоҷа Саидмуродзода (пас аз Шӯравӣ: Садриддин Саидмуродович Саидмуродов) * [[Садри Зиё]] — Муҳаммадшариф ибни Абдушшакури Оят == Инчунин нигаред == * [[Насаб]] == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Номҳои одамон]] p1syvfjyvoov1th4rpfcy39xsc7mj69 1483736 1483733 2026-08-18T19:26:02Z Zosya95 54344 1483736 wikitext text/x-wiki [[Акс:Marilyn_Monroe_Birth_Certificate_original_(cropped).jpg|алт=Scan of birth certificate of Marilyn Monroe|мини| Дар шаҳодатномаи таваллуди [[Мерилин Монро|Мерилин Монро]] номи аслии ӯ навишта шудааст: Норма Ҷин Мортенсон.]] '''Номи аслӣ''' номест, ки ба кас ҳангоми ба дунё омаданаш медиҳанд. Ин метавонад ном, насаб ё [[Номи шахсӣ|номи пурраи шахс]] бошад. Вақте ки ин ном дар [[шаҳодатномаи таваллуд]] навишта мешавад, он номи қонунии ин кас ба шумор меравад.<ref name="Connexion">{{Cite web|url=http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|title=French administration must routinely use woman's maiden name in letters|website=The Connexion|date=27 январи 2014|accessdate=1 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210232/http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|archivedate=23 September 2015}}</ref> == Номҳои аслии шахсони шинохта == * [[Садриддин Айнӣ]] — Садриддинхоҷа Саидмуродзода (пас аз Шӯравӣ: Садриддин Саидмуродович Саидмуродов) * [[Садри Зиё]] — Муҳаммадшариф ибни Абдушшакури Оят == Инчунин нигаред == * [[Насаб]] == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Номҳои одамон]] ibna4ajlf6jmj17w2m08o7h0eyh9yga 1483763 1483736 2026-08-18T20:00:29Z Zosya95 54344 1483763 wikitext text/x-wiki [[Акс:Marilyn_Monroe_Birth_Certificate_original_(cropped).jpg|алт=Scan of birth certificate of Marilyn Monroe|мини| Дар шаҳодатномаи таваллуди [[Мерилин Монро|Мерилин Монро]] номи аслии ӯ навишта шудааст: Норма Ҷин Мортенсон.]] '''Номи аслӣ''' номест, ки ба кас ҳангоми ба дунё омаданаш медиҳанд. Ин метавонад ном, насаб ё [[Номи шахсӣ|номи пурраи шахс]] бошад. Вақте ки ин ном дар [[шаҳодатномаи таваллуд]] навишта мешавад, он номи қонунии ин кас ба шумор меравад.<ref name="Connexion">{{Cite web|url=http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|title=French administration must routinely use woman's maiden name in letters|website=The Connexion|date=27 январи 2014|accessdate=1 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210232/http://www.connexionfrance.com/france-must-use-womans-maiden-name-correspondence-15398-view-article.html|archivedate=23 September 2015}}</ref> == Номҳои аслии шахсони шинохта == * [[Садриддин Айнӣ]] — Садриддинхоҷа Саидмуродзода (пас аз Шӯравӣ: Садриддин Саидмуродович Саидмуродов) * [[Садри Зиё]] — Муҳаммадшариф ибни Абдушшакури Оят == Инчунин нигаред == * [[Насаб]] * [[Тахаллус]] == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Номҳои одамон]] gldz3uowtyvlsbfohgo3qzzqtsr799b 0 333110 1483735 2026-08-18T19:23:17Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Мэрилин Монро]] to [[Мерилин Монро]] 1483735 wikitext text/x-wiki #равона [[Мерилин Монро]] jh0cdd5v1mwcmcgffp85vf7kkx6r3ir 0 333111 1483741 2026-08-18T19:30:05Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] to [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)]] 1483741 wikitext text/x-wiki #равона [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)]] 6gp74knl66rpcdfjbxzm7g6emz58gk1 1483743 1483741 2026-08-18T19:31:04Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Ҷозеф Патрик Кеннедӣ (калонӣ)]] 1483743 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 0 333112 1483753 2026-08-18T19:47:53Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Ҷорҷ Скекел]] to [[Ҷорҷ Скейкел]] 1483753 wikitext text/x-wiki #равона [[Ҷорҷ Скейкел]] s7xrm24jbh71qk4n2xrijp86d358z3k 1483765 1483753 2026-08-18T20:02:32Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Ҷорҷ Скейкел]] 1483765 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 14 333113 1483758 2026-08-18T19:51:48Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Хонадони Скекел]] to [[Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] 1483758 wikitext text/x-wiki #равона [[:Гурӯҳ:Хонадони Скейкел]] apf8ynh3ix17b0npxtaguymorgftb8l 14 333114 1483766 2026-08-18T20:12:04Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483766 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 333115 1483769 2026-08-18T20:29:30Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи нав: {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Олмон}} Элферсберг |мавсими ҷорӣ = 2026/2027 |логотип = |номи пурра = Иттиҳодияи варзишии «Элферсберг 07» <br> ({{lang-de|Sportvereinigung 07 Elversberg e.V.}}) |лақаб = |таъсис = 01.01.1907 |барҳам = |майдо... 1483769 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Олмон}} Элферсберг |мавсими ҷорӣ = 2026/2027 |логотип = |номи пурра = Иттиҳодияи варзишии «Элферсберг 07» <br> ({{lang-de|Sportvereinigung 07 Elversberg e.V.}}) |лақаб = |таъсис = 01.01.1907 |барҳам = |майдон = «[[Валдштадион Кайзерлинде]]», [[Шпизен-Элферсберг]] |ғунҷоиш = 9 307 |молик = |президент = {{Парчами Олмон}} Доминик Ҳолтсер |мудир = |мудири кул = {{Парчами Олмон}} Франк Ҳолтсер |мураббӣ = {{Парчами Олмон}} [[Винсент Вагнер]] |капитан = {{Парчами Олмон}} [[Лукас Пинкерт]] |рейтинг = |буҷет = |сарпараст = «HYLO» |мусобиқа = [[Чемпионати футболи Олмон|Бундеслига]] |мавсим = 2024/25 |мавқеъ = {{афзоиш}} ҷойи '''2-юм''' дар [[Бундеслига 2]] |сайт = https://sv07elversberg.de/ |pattern_la1 = _elvesberg2627h |pattern_b1 = _elvesberg2627h |pattern_ra1 = _elvesberg2627h |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 000000 |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _elversberg2627a |pattern_b2 = _elversberg2627a |pattern_ra2 = _elversberg2627a |pattern_sh2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = 000000 |body2 = 000000 |rightarm2 = 000000 |shorts2 = 000000 |socks2 = 000000 |pattern_la3 = _elversberg2627t |pattern_b3 = _elversberg2627t |pattern_ra3 = _elversberg2627t |pattern_sh3 = |pattern_so3 = |leftarm3 = FF0000 |body3 = FF0000 |rightarm3 = FF0000 |shorts3 = FF0000 |socks3 = FF0000 }} '''«Элферсберг»''' ({{lang-de|Sportvereinigung 07 Elversberg e.V.}}) — бошгоҳи футболи [[Олмон|олмонӣ]], ки дар шаҳри [[Шпизен-Элферсберг]]и замини [[Заарланд]] қарор дорад ва дар [[Чемпионати футболи Олмон|Бундеслига]]и Олмон бозӣ мекунад. Бошгоҳ соли [[1907]] таҳти номи ''FC Germania Elversberg'' таъсис ёфтааст. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Zweite Bundesliga Schale.png|17px]] '''[[Чемпионати футболи Олмон|Бундеслига 2]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиб-қаҳрамон:''' 2025/26 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://sv07elversberg.de/ Сомонаи расмии бошгоҳи футболи Элферсберг] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Олмон]] jgtn3xbf5iqhrru2hfmhh3l980nv101 0 333116 1483770 2026-08-18T20:32:17Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1362973513|Anthropology of religion]]" сохта шудааст 1483770 wikitext text/x-wiki '''Антропологияи дин''' ё '''инсоншиносии дин''' ин омӯзиши [[дин]] ва ҷою нақши он дар зиндагии мардуму [[Фарҳанг|фарҳангҳои]] гуногун аст.<ref name=":0">{{Cite book|last=Boddy|first=Janice|title=A Companion to the Anthropology of Religion|last2=Lambek|first2=Michael|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|location=Hoboken, NJ}}</ref> Он бо соҳаҳои дигари омӯзиши дин монандиҳои зиёд дошта бошад ҳам, он равияи мустақили илмӣ мебошад. Ин соҳа ҳамчунин мекӯшад фаҳмад, ки дин чист, мақсади дин чист ва барои чӣ одамон ба он бовар мекунанд ва нақши он дар ҷомеа чӣ аст.<ref name=":0" /> == Таърих == [[Гурӯҳ:Диншиносӣ]] [[Гурӯҳ:Антропологияи дин]] g08apn52ukiro1psolatd0xctapuubh 1483771 1483770 2026-08-18T20:33:23Z Zosya95 54344 1483771 wikitext text/x-wiki '''Антропологияи дин''' ё '''инсоншиносии дин''' ин омӯзиши [[дин]] ва ҷою нақши он дар зиндагии мардуму [[Фарҳанг|фарҳангҳои]] гуногун аст.<ref name=":0">{{Cite book|last=Boddy|first=Janice|title=A Companion to the Anthropology of Religion|last2=Lambek|first2=Michael|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|location=Hoboken, NJ}}</ref> Ҳарчанд он бо соҳаҳои дигари диншиносӣ монандиҳои зиёд дошта бошад ҳам, он равияи мустақили илмӣ мебошад. Ин соҳа ҳамчунин мекӯшад фаҳмад, ки дин чист, мақсади дин чист ва барои чӣ одамон ба он бовар мекунанд ва нақши он дар ҷомеа чӣ аст.<ref name=":0" /> == Таърих == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Диншиносӣ]] [[Гурӯҳ:Антропологияи дин]] dl107mg0d6j2h6f2ocadkrtwlstr1qh 10 333117 1483778 2026-08-18T21:50:28Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Gekkonidae|rang=Авлод|latin=Phelsuma|name=Гекконҳои рӯзгард}} 1483778 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Gekkonidae|rang=Авлод|latin=Phelsuma|name=Гекконҳои рӯзгард}} 9ok569pxo2w230s26cilrzd1pzplb28 10 333118 1483779 2026-08-18T21:55:12Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Gekkota|rang=Оила|latin=Gekkonidae|name=Геккониҳо}} 1483779 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Gekkota|rang=Оила|latin=Gekkonidae|name=Геккониҳо}} mmhuoxz22la9tugezejt0ca2wf88xqe 1483782 1483779 2026-08-18T22:00:12Z Zosya95 54344 1483782 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Squamata|rang=Оила|latin=Gekkonidae|name=Геккониҳо}} hq0h7unqsthmpl3t8j8ear745fmw2em 0 333119 1483786 2026-08-18T22:13:44Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1367427426|Squamata]]" сохта шудааст 1483786 wikitext text/x-wiki '''Пулакчадорон''' (Squamata) калонтарин қатори хазандаҳо буда, ба он аксаран [[Калтакалос|калтакалосҳо]] ва инчунин [[Мор|морҳо]] дохил мешаванд. Ин қатор зиёда аз 11,991 намуд<ref>{{Cite web|url=http://www.reptile-database.org/db-info/SpeciesStat.html|title=Species Numbers (as of January 2025)|website=reptile-database.org|accessdate=15 March 2025}}</ref> ҳайвононро дар бар мегирад, ки бадани онҳо бо пулакча ё сипарчаҳои сахт пӯшида шудааст ва онҳо гоҳ-гоҳ пӯсти худро мепартоянд. Устухонҳои ҷоғи онҳо ҳаракаткунанда мебошанд. Аз ҳамин сабаб, махсусан морҳо метавонанд даҳони худро хеле васеъ кушоянд ва шикори аз даҳонашон калонро фурӯ баранд. Андозаи пулакчадорон аз геккони паканаи тақрибан 16 мм сар карда, то питони тӯрии зиёда аз 6 метр мерасад. Хешовандони нобудшудаи онҳо, мозазаврҳо, аз 14 метр ҳам дарозтар мешуданд. [[Гурӯҳ:Пулакчадорон]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 5vqu2y79w0jxc1f260kxp5higk9oec9 1483788 1483786 2026-08-18T22:18:28Z Zosya95 54344 1483788 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Squamata-01.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Қатор | taxon = Squamata | author = Oppel, 1811 }} '''Пулакчадорон''' ({{lang-la|Squamata}}) калонтарин [[Қатор (таксономия)|қатори]] хазандаҳо буда, ба он аксаран [[Калтакалос|калтакалосҳо]] ва инчунин [[Мор|морҳо]] дохил мешаванд. Ин қатор зиёда аз 11,991 намуд<ref>{{Cite web|url=http://www.reptile-database.org/db-info/SpeciesStat.html|title=Species Numbers (as of January 2025)|website=reptile-database.org|accessdate=15 March 2025}}</ref> ҳайвононеро дар бар мегирад, ки бадани онҳо бо пулакча ё сипарчаҳои сахт пӯшида шудааст ва онҳо гоҳ-гоҳ пӯсти худро мепартоянд. Устухонҳои ҷоғи онҳо серҳаракат мебошанд. Аз ҳамин сабаб, махсусан морҳо метавонанд даҳони худро хеле васеъ кушоянд ва шикори аз даҳонашон калонро фурӯ баранд. Андозаи пулакчадорон аз геккони паканаи тақрибан 16 мм сар карда, то питони тӯрии зиёда аз 6 метр мерасад. Хешовандони нобудшудаи онҳо, мозазаврҳо, аз 14 метр ҳам дарозтар мешуданд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Пулакчадорон]] r0vmk5guxttlmxaxmdgqo2d12oau315 1483807 1483788 2026-08-18T23:47:47Z Zosya95 54344 1483807 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Squamata-01.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Қатор | taxon = Squamata | author = Oppel, 1811 }} '''Пулакчадорон''' ({{lang-la|Squamata}}) калонтарин [[Қатор (таксономия)|қатори]] хазандаҳо буда, ба он аксаран [[Калтакалос|калтакалосҳо]] ва инчунин [[Мор|морҳо]] дохил мешаванд. Ин қатор зиёда аз 11,991 намуд<ref>{{Cite web|url=http://www.reptile-database.org/db-info/SpeciesStat.html|title=Species Numbers (as of January 2025)|website=reptile-database.org|accessdate=15 March 2025}}</ref> ҳайвононеро дар бар мегирад, ки бадани онҳо бо пулакча ё сипарчаҳои сахт пӯшида шудааст ва онҳо гоҳ-гоҳ пӯсти худро мепартоянд. Устухонҳои ҷоғи онҳо серҳаракат мебошанд. Аз ҳамин сабаб, махсусан морҳо метавонанд даҳони худро хеле васеъ кушоянд ва шикори аз даҳонашон калонро фурӯ баранд. Андозаи пулакчадорон аз [[Геккони паканаи Харагуа|геккони паканаи]] тақрибан 16 мм сар карда, то питони тӯрии зиёда аз 6 метр мерасад. Хешовандони нобудшудаи онҳо, мозазаврҳо, аз 14 метр ҳам дарозтар мешуданд. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Пулакчадорон]] lfh1wr6cl27flkc0bmt074hbrw8fho7 0 333120 1483789 2026-08-18T22:22:01Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Пулакчадорон]] 1483789 wikitext text/x-wiki #равона [[Пулакчадорон]] p3npk6qan65ecel8ml58f09q0cg12m9 0 333121 1483791 2026-08-18T22:25:26Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Геккони нақшдори рӯзгард]] to [[Геккони ороёфтаи рӯзгард]] 1483791 wikitext text/x-wiki #равона [[Геккони ороёфтаи рӯзгард]] a2mxfwwpe6rx1iosuq9gfcme6xjgroc 1483792 1483791 2026-08-18T22:25:52Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Геккони ороёфтаи рӯзгард]] 1483792 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 14 333122 1483795 2026-08-18T22:30:19Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483795 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 333123 1483799 2026-08-18T23:04:01Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1341410199|Diurnality]]" сохта шудааст 1483799 wikitext text/x-wiki [[Акс:Steppe_Eagle_at_sunrise.jpg|рост|мини| Уқобҳои даштӣ рӯзгард буда, рӯзона [[Дарандагӣ|шикор мекунанд]] .]] [[Акс:Shibuya_(49476622266).jpg|рост|мини|[[Инсон|Одамон]] рӯзгард ҳастанд ва рӯзона [[Кор|кору]] [[Касбукор|фаъолият]] мекунанд. {{Efn|All human [[society|societies]] are organized in a generally diurnal pattern, and humans have a natural tendency to sleep in the night.}}]] == Ҳайвонҳо == === Рӯшноӣ === [[Гурӯҳ:Рӯз]] [[Гурӯҳ:Этология]] s75rdelpx8706koyojwck6t903a64uo 14 333124 1483801 2026-08-18T23:06:15Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483801 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483803 1483801 2026-08-18T23:36:36Z Zosya95 54344 1483803 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] pb0e9kk3uaoq01dlb9nyfue4vichvco 1483814 1483803 2026-08-19T00:08:14Z Zosya95 54344 1483814 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] 2gno3hltd7mrzs77u52aneopuw4r7lk 0 333125 1483802 2026-08-18T23:32:11Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1259243191|Agalega day gecko]]" сохта шудааст 1483802 wikitext text/x-wiki '''Геккони рӯзгарди Агалега''' ( ''Phelsuma borbonica agalegae'' <small>[[Anthony S. Cheke|Cheke]], 1975</small> ) як зернамуди гекконҳо мебошад . Ин геккони [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] танҳо дар ҷазираҳои Агалега, асосан дар дарахтони кокос ё дарахтони шевал зиндагӣ мекунад. Геккони '''рӯзгарди''' Агалега [[Ҳашара|ҳашарот]] ва [[Гулшаҳд|гулшаҳдро]] мехӯрад. == Тавсифоти зоологӣ == == Паҳншавӣ == == Муҳити зист == == Парҳез == == Рафтор == Ин геккон камтар шармгин аст. == Афзоиш == == Нигоҳубин ва нигоҳдорӣ == Ин ҳайвонҳо бояд ҷуфт-ҷуфт нигоҳ дошта шаванд ва ба террариуми калон ва хуб шинондашуда ниёз доранд. Ҳарорат бояд аз 24 то 30 дараҷа бошад&nbsp;°C. Дар давоми шаб ҳарорат метавонад то 18-22 дараҷа паст шавад&nbsp;°C. Рутубати ҳавои нисбӣ бояд дар давоми рӯз аз 40 то 60% ва шабона аз 75% нигоҳ дошта шавад. Ин ҳайвонҳоро бо чиркинҳо, шабпаракҳои мумӣ, пашшаҳои мевагӣ, [[Митта|кирмҳои ордӣ]] ва [[Магас|пашшаҳои хонагӣ]] ғизо додан мумкин аст. Ин ҷонварон бояд ҷуфт-ҷуфт дар террариуми калон ва серрустанӣ нигоҳ дошта шаванд. Ҳарорат бояд рӯзона 24 – 30°C ва шабона метавонад 18 – 22°C бошад. Намии ҳаво рӯзона бояд тақрибан 40 – 60% ва шабона 75% нигоҳ дошта шавад. Ба онҳо метавон чирчирак, [[мумкуя]], пашшаи мева, кирми ордӣ ва пашшаи хонагӣ дод. == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Маврикий]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] j2cy21xvn6v4ic9putl0wgqoap2bl56 14 333126 1483804 2026-08-18T23:36:48Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483804 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 333127 1483805 2026-08-18T23:41:42Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1354928050|Sphaerodactylus ariasae]]" сохта шудааст 1483805 wikitext text/x-wiki == Тавсифоти зоологӣ == == Паҳншавӣ == == Муҳити зист == == Афзоиш == == Решаи ном == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ҷумҳурии Доминикана]] 9aacf3go1a4il5jg0d0pgsno96rem03 1483806 1483805 2026-08-18T23:46:12Z Zosya95 54344 1483806 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Sphaerodactylus arisae.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>[[Miguel A. Landestoy|Landestoy M]], [[Sixto Joaquín Incháustegui Miranda|Inchaustegui S]], [[Stephen Blair Hedges|Hedges B]] (2016). ''Sphaerodactylus ariasae'' (errata version published in 2017). The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T75605318A115485387. https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T75605318A75607639.en. Downloaded on 26 February 2019.</ref> | parent = Sphaerodactylus | latin = Sphaerodactylus ariasae | author = Hedges & Thomas, 2001<ref name=CaribJS/> | range map = Sphaerodactylus ariasae distribution.png | range map caption = Паҳншавӣ }} == Тавсифоти зоологӣ == == Паҳншавӣ == == Муҳити зист == == Афзоиш == == Решаи ном == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ҷумҳурии Доминикана]] 4hkq4nozmyzsfshhtacshr91h8tv8wi 10 333128 1483808 2026-08-18T23:57:16Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Sphaerodactylidae|rang=Авлод|latin=Sphaerodactylus|name=Гекконҳои гирдангушт}} 1483808 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Sphaerodactylidae|rang=Авлод|latin=Sphaerodactylus|name=Гекконҳои гирдангушт}} f91t63hveel7xqg6selakx7irxphzlj 1483809 1483808 2026-08-19T00:00:42Z Zosya95 54344 1483809 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Sphaerodactylidae|rang=Авлод|latin=Sphaerodactylus|name=Гирдангуштҳо}} r6bi0jpatfmh6wunu0bvpqicnonrige 10 333129 1483810 2026-08-19T00:01:50Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Squamata|rang=Оила|latin=Sphaerodactylidae|name=Гирдангуштиҳо}} 1483810 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Squamata|rang=Оила|latin=Sphaerodactylidae|name=Гирдангуштиҳо}} 0mdxz85iigt6bsghujr8hoafymx8nvl 14 333130 1483811 2026-08-19T00:04:01Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483811 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483812 1483811 2026-08-19T00:06:53Z Zosya95 54344 1483812 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] mhddowcqycykcstiima0r5xebi1uyoa 14 333131 1483813 2026-08-19T00:07:03Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483813 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 333132 1483815 2026-08-19T00:22:44Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1292765687|Brilliant ground agama]]" сохта шудааст 1483815 wikitext text/x-wiki '''Агамаи чолок''' (Trapelus agilis) як намуди агамае аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқ ва Афғонистон вомехӯрад * Нажод ''khuzistanensis'' : Навъи маҳалли зист: Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар. <ref name="Two new subspecies of Trapelus...">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * Нажод ''pakistanensis'' - ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон. <ref name="Two new subspecies of Trapelus..." /> == Адабиёт == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] fxzlpk9yl1dbq2k7gnvhcp7dqpgq006 1483820 1483815 2026-08-19T00:49:32Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Агамаи чолок]] to [[Офтобгардаки чолок]] 1483815 wikitext text/x-wiki '''Агамаи чолок''' (Trapelus agilis) як намуди агамае аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқ ва Афғонистон вомехӯрад * Нажод ''khuzistanensis'' : Навъи маҳалли зист: Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар. <ref name="Two new subspecies of Trapelus...">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * Нажод ''pakistanensis'' - ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон. <ref name="Two new subspecies of Trapelus..." /> == Адабиёт == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] fxzlpk9yl1dbq2k7gnvhcp7dqpgq006 1483823 1483820 2026-08-19T00:53:09Z Zosya95 54344 1483823 wikitext text/x-wiki '''Офтобгардаки чолок'' ё ''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}}) як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқ ва Афғонистон вомехӯрад * Нажод ''khuzistanensis'' : Навъи маҳалли зист: Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар. <ref name="Two new subspecies of Trapelus...">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * Нажод ''pakistanensis'' - ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон. <ref name="Two new subspecies of Trapelus..." /> == Адабиёт == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 3jfmguboui688zljaaa0pdcxz3i9c8p 1483824 1483823 2026-08-19T01:03:27Z Zosya95 54344 1483824 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image =Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}}) як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 23lqhau0qu5r5yz9shsrlmxx2foxah0 1483825 1483824 2026-08-19T01:18:38Z Zosya95 54344 1483825 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мегардад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр аст. Модина ҳар бор 4 то 8 тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 4bgkpt9qvju11gljju89rmkd325n7og 1483826 1483825 2026-08-19T01:19:51Z Zosya95 54344 /* Афзоиш */ 1483826 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мегардад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 - 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] atbcrr8l14cjv85vvgb0eeb22aa2hoh 1483833 1483826 2026-08-19T01:38:49Z Zosya95 54344 1483833 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мегардад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 - 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] 9hbosie0qa0ebl3kngznhbr6sfzrsxb 1483834 1483833 2026-08-19T01:40:24Z Zosya95 54344 /* Муҳити зист */ 1483834 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вомехӯрдад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 - 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] bavt288c9adxy8jbp4buzeu38hgmh4i 1483839 1483834 2026-08-19T01:45:36Z Zosya95 54344 /* Афзоиш */ 1483839 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вомехӯрдад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] ten717q4yy7ne18wei0x5udxrtuwbcg 1483856 1483839 2026-08-19T02:12:11Z Zosya95 54344 1483856 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вомехӯрдад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] eg1t2wefx5gcmsykcgauo6ffroxpob6 1483862 1483856 2026-08-19T02:19:28Z Zosya95 54344 1483862 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вомехӯрдад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] dvplnemye49wmn8ot4l2vz60ol9rdlo 1483871 1483862 2026-08-19T03:12:02Z Zosya95 54344 1483871 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, Бирҷанд, Эрон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мегардад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 - 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] qhz6w01p1es7v2zk1iuml5864ki2zd7 1483872 1483871 2026-08-19T03:13:40Z Zosya95 54344 1483872 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Lizard in desert, Birjand, Iran - panoramio (1).jpg | image descr = Офтобгардаки чолок дар биёбон, [[Бирҷанд]], [[Эрон]] | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мегардад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] thu31wi0jvxvy5q7lwl08uk57l11ink 1483873 1483872 2026-08-19T03:16:26Z Zosya95 54344 1483873 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 2pdtpa566vz0u778wzlf2q719meezsl 1483874 1483873 2026-08-19T03:17:03Z Zosya95 54344 1483874 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = | wikicommons = Trapelus agilis }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] d303ld5zm7ng1ljujbzam764irxqw8w 1483875 1483874 2026-08-19T03:17:29Z Zosya95 54344 1483875 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = | wikicommons = Trapelus agilis | wikispecies = Trapelus agilis }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — Эрон, Устони Хузистон, 5&nbsp;км шимолу ғарби Ҳафт-Гел дар роҳ ба сӯи Шуштар.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон, ки ҳамшафат аст: Мавқеи намуд: Дарёи Гаҷ, қаторкӯҳи Киртар, ҷанубу шарқи Покистон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 3qoapgp6gqstlj5ottu8u7qh1mso3hw 1483876 1483875 2026-08-19T03:19:54Z Zosya95 54344 1483876 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = | wikicommons = Trapelus agilis | wikispecies = Trapelus agilis }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — дар Афғонистон. * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — дар вилояти Хузистон, Эрон.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — дар ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] f1147eatbworqvpr1ohror92wpz3tvj 1483911 1483876 2026-08-19T04:58:44Z Zosya95 54344 1483911 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | taxon = Trapelus agilis | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = | wikicommons = Trapelus agilis | wikispecies = Trapelus agilis }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — дар Афғонистон. * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — дар вилояти Хузистон, Эрон.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — дар ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] hloupovf0xxzopqeak0opg27sqjakg4 1483912 1483911 2026-08-19T04:58:54Z Zosya95 54344 1483912 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Trapelus agilis 90405712.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | parent = Trapelus | latin = Trapelus agilis | author = (Olivier, 1807) | syns = ''Agama agilis'' | range_map = | range_map_caption = | wikicommons = Trapelus agilis | wikispecies = Trapelus agilis }} '''Офтобгардаки чолок''' ё '''агамаи чолок''' ({{lang-la|Trapelus agilis}})<ref name = "col70912">Olivier, G.A. (1807) Voyage dans l’Empire Othoman, l’Egypte et la Perse., Agasse, Paris Vol. 4: 394</ref> як намуди [[Калтакалос|калтакалосе]] аст, ки дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]], [[Осиёи Ғарбӣ|Ғарбӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубӣ|Ҷанубӣ]], ба хусус дар Эрон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қазоқистон, Чин ва мумкин дар Ироқу Афғонистон дида мешавад. ==Муҳити зист== Офтобгардаки чолок ҳам дар нишебиҳо ва ҳам дар кӯҳҳо, то баландии 1850 метр аз сатҳи баҳр, зиндагӣ мекунад. Он асосан дар биёбонҳо, марғзорҳову буттазорҳо вохӯрда мешавад. Ин калтакалос бештар рӯи замин мехазад, вале ба буттаҳо ҳам часпида баромада метавонад. == Афзоиш == Давраи афзоиш аз март то сентябр буда, модинааш ҳар бор 4 — 8-то тухм мегузорад.<ref>{{Cite web|assessors =Papenfuss, T., Ananjeva, N.B. & Shafiei Bafti, S. | year = 2017| id = 164600/1060766| url=https://www.iucnredlist.org/species/164600/1060766|title = Trapelus agilis| date = 10 январи 2024}}</ref> == Зернамудҳо == * ''Trapelus agilis agilis'' (Olivier, 1807) * ''Trapelus agilis isolepis'' (Boulenger, 1885) — дар Афғонистон. * ''Trapelus agilis khuzistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — дар вилояти Хузистон, Эрон.<ref name="Trapelus">{{Cite journal|author=Rastegar-Pouyani|first=Nasrullah|date=1999|title=Two new subspecies of Trapelus agilis complex (Sauria: Agamidae) from lowland southwestern Iran and southeastern Pakistan|url=https://biostor.org/reference/86095|journal=Asiatic Herpetological Research|volume=8|pages=90–101|doi=10.5962/bhl.part.24611}}</ref> * ''Trapelus agilis pakistanensis'' (Rastegar-Pouyani, 1999) — дар ҷанубу шарқи Покистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон.<ref name="Trapelus" /> ==Галерея== <gallery> File:Trapelus agilis pakistanensis01.jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio (1).jpg File:Lizard in desert ,Birjand ,Iran - panoramio.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 17.jpg File:Eshtehard Desert 13960304 16.jpg </gallery> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Русия]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] f1147eatbworqvpr1ohror92wpz3tvj 14 333133 1483816 2026-08-19T00:24:33Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483816 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483822 1483816 2026-08-19T00:51:49Z Zosya95 54344 1483822 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] tuzz4emuf25uss6ahfpnnrtn2vldc6n 0 333134 1483817 2026-08-19T00:28:50Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1327795979|Boiga trigonata]]" сохта шудааст 1483817 wikitext text/x-wiki == Тавсиф == [[Акс:Boiga_trigonata_.jpg|алт=|чап|мини|250x250пкс| Мори холдори сарсиёҳ дар Лонанд, [[Маҳараштра]]]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Морҳои Тоҷикистон]] 5wiu92u7ra8c7sufbisqewv2dkk7jav 1483818 1483817 2026-08-19T00:32:19Z Zosya95 54344 1483818 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Common Cat Snake 02.jpg | image descr = Common cat snake from Raigad | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | status = LC | status system = IUCN3.1 | latin = Boiga trigonata | parent = Boiga | author = Schneide, 1802 | range map = Boiga trigonata distribution.png | range map caption = Паҳншавӣ | syns = *''Coluber trigonatus'' <small>[[Johann Gottlob Schneider|Schneider]], 1802</small> *''Dipsas trigonata'' <small>&mdash; [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1827</small> *''Dipsadomorphus trigonatus''<br /><small>&mdash; [[Albert Günther|Günther]], 1858</small> <ref>[[George Albert Boulenger|Boulenger, G.A.]] 1896. ''Catalogue of the Snakes in the British Museum (Natural History). Volume III., Containing the Colubridæ (Opisthoglyphæ and Proteroglyphæ),...'' Trustees of the British Museum (Natural History). (Taylor and Francis, Printers.) LOndon. xiv + 727 pp. + Plates I.- XXV. (''Dipsadomorphus trigonatus'', pp. 62–63.)</ref> *''Boiga trigonata'' <small>&mdash; [[Malcolm Arthur Smith|M.A. Smith]], 1943 </small><ref>The Reptile Database. www.reptile-database.org.</ref> }} == Тавсиф == [[Акс:Boiga_trigonata_.jpg|алт=|чап|мини|250x250пкс| Мори холдори сарсиёҳ дар Лонанд, [[Маҳараштра]]]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Морҳои Тоҷикистон]] 39im34dzksii4yr1qea7xqc5m4yy01q 0 333135 1483821 2026-08-19T00:49:32Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Агамаи чолок]] to [[Офтобгардаки чолок]] 1483821 wikitext text/x-wiki #равона [[Офтобгардаки чолок]] 4eboxzyzojz96t9seyhpq0k48yafnwd 10 333136 1483827 2026-08-19T01:24:23Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Agaminae|rang=Авлод|latin=Trapelus|name=Офтобгардакҳо}} 1483827 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Agaminae|rang=Авлод|latin=Trapelus|name=Офтобгардакҳо}} 7swxe1vdw5y28dxn0tz8a8ls0jwfttp 1483829 1483827 2026-08-19T01:29:49Z Zosya95 54344 1483829 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Agamidae|rang=Авлод|latin=Trapelus|name=Офтобгардакҳои даштӣ}} towuwap1sbzouj9wi735z1ua5mmmhjv 10 333137 1483828 2026-08-19T01:27:04Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Acrodonta|rang=Оила|latin=Agamidae|name=Офтобгардакҳо}} 1483828 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Acrodonta|rang=Оила|latin=Agamidae|name=Офтобгардакҳо}} a92u78z5wwuliz872pey2xv77ixg8m1 1483830 1483828 2026-08-19T01:31:07Z Zosya95 54344 1483830 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Chamaeleontiformes |rang=Оила|latin=Agamidae|name=Офтобгардакҳо}} 64aketll8fojf9jk5byrcvuglc7jh1t 0 333138 1483831 2026-08-19T01:35:19Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1370078767|Tajik even-fingered gecko]]" сохта шудааст 1483831 wikitext text/x-wiki '''Геккончаи тоҷикӣ''' ('''''Alsophylax tadjikiensis''''' ) як намуди гекконе аст, ки дар [[Тоҷикистон]] бумӣ аст.<ref name="The Reptile Database">{{Cite web|url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Alsophylax&species=tadjikiensis&search_param=%28%28search%3D%27Alsophylax%27%29%29|title=Alsophylax tadjikiensis|website=The Reptile Database|accessdate=2017-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inaturalist.org/taxa/34661-Alsophylax-tadjikiensis|title=Tadjikistan Even-fingered Gecko (Alsophylax tadjikiensis)|website=iNaturalist|lang=en|accessdate=2026-04-10}}</ref> == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Калтакалосҳо Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи алифбо]] j3reiryo25yaagtdgcgtkcw4pbiqr8g 1483860 1483831 2026-08-19T02:17:28Z Zosya95 54344 1483860 wikitext text/x-wiki '''Геккончаи тоҷикӣ''' ({{lang-la|Alsophylax tadjikiensis}}) як намуди гекконе аст, ки дар [[Тоҷикистон]] бумӣ мебошад.<ref name="The Reptile Database">{{Cite web|url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Alsophylax&species=tadjikiensis&search_param=%28%28search%3D%27Alsophylax%27%29%29|title=Alsophylax tadjikiensis|website=The Reptile Database|accessdate=2017-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inaturalist.org/taxa/34661-Alsophylax-tadjikiensis|title=Tadjikistan Even-fingered Gecko (Alsophylax tadjikiensis)|website=iNaturalist|lang=en|accessdate=2026-04-10}}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] gbdbwgiy9twjbg08ftx737k5qhqg5a6 14 333139 1483832 2026-08-19T01:38:12Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483832 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483845 1483832 2026-08-19T01:50:07Z Zosya95 54344 1483845 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё|Ғарб]] m7tuvkxq9jx92op42ck1g09r076qdre 1483852 1483845 2026-08-19T02:00:19Z Zosya95 54344 1483852 wikitext text/x-wiki [[Акс:Central Asia - political map 2008.svg|thumb|300px|right|{{center|Марзҳои сиёсии '''[[Осиёи Миёна]]'''.}}]] Ин гурӯҳ мақолаҳои марбут ба [[Хазандагон|хазандаҳои]] [[Осиёи Миёна|Осиёи Миёнаро]] дар бар мегирад. Осиёи Миёна ин кишварҳоро дар бар мегирад: * [[Қазоқистон]] * [[Қирғизистон]] * [[Туркманистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] pg07h9zw9yrmh01tb0iwegj5qo3s3pt 1483854 1483852 2026-08-19T02:09:47Z Zosya95 54344 1483854 wikitext text/x-wiki [[Акс:Central Asia - political map 2008.svg|thumb|300px|right|{{center|Марзҳои сиёсии кишварҳои '''[[Осиёи Миёна]]'''.}}]] Ин гурӯҳ мақолаҳои марбут ба [[Хазандагон|хазандаҳои]] [[Осиёи Миёна|Осиёи Миёнаро]] дар бар мегирад. Осиёи Миёна ин кишварҳоро дар бар мегирад: * [[Қазоқистон]] * [[Қирғизистон]] * [[Туркманистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] 5p5mdjh37jksof101vfh7c6684iol5l 14 333140 1483835 2026-08-19T01:40:39Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483835 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483842 1483835 2026-08-19T01:47:33Z Zosya95 54344 1483842 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] axe4ku3rr1nc9l8wtkqtov1ysa6q991 1483843 1483842 2026-08-19T01:47:56Z Zosya95 54344 1483843 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Reptiles of Iran}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] 78e990mzqgxbvdysxn8gva13nr2gaol 14 333141 1483836 2026-08-19T01:41:17Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483836 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483855 1483836 2026-08-19T02:11:44Z Zosya95 54344 1483855 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 1483857 1483855 2026-08-19T02:12:33Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] to [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] 1483855 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 1483859 1483857 2026-08-19T02:12:56Z Zosya95 54344 1483859 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] bs98rw9al15es9us5elnlgkj887lhsr 14 333142 1483837 2026-08-19T01:43:08Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483837 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483838 1483837 2026-08-19T01:44:48Z Zosya95 54344 1483838 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Reptiles of Afghanistan}} m1zp3enpa9ba9hq25bjzjs70ckwse2v 1483840 1483838 2026-08-19T01:46:20Z Zosya95 54344 1483840 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Reptiles of Afghanistan}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] glquwbd7pe5eku9uufl1hpaqnrgu9z8 1483841 1483840 2026-08-19T01:47:25Z Zosya95 54344 1483841 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Reptiles of Afghanistan}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] 5606xvst9pwvvdw1zo6w1hdlv1d81g8 1483880 1483841 2026-08-19T03:22:17Z Zosya95 54344 1483880 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Reptiles of Afghanistan}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] dhc3qxunzgc6n654q0fuvbk2e4byohr 14 333143 1483844 2026-08-19T01:48:14Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483844 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483846 1483844 2026-08-19T01:52:19Z Zosya95 54344 1483846 wikitext text/x-wiki [[Акс:WGSRPD_Western_Asia.svg|thumb|right|200px|Осиёи Ғарбӣ, мувофиқи WGSRPD]] Мақолаҳо дар бораи [[Хазандагон|хазандаҳое]], ки дар [[Осиёи Ғарбӣ]] (Афғонистон, Кипр, ҷазираҳои шарқии Эгей, Эрон, Ироқ, Лубнон, Сурия, Исроил, Урдун, Сино ва Туркия (ба ғайр аз қисми аврупоии он) бумӣ ҳастанд. [[Гурӯҳ:Хазандагони Осиё|Ғарб]] ei73lfxjy0db9fzfl0r60jppsn3bs5h 1483847 1483846 2026-08-19T01:52:33Z Zosya95 54344 1483847 wikitext text/x-wiki [[Акс:WGSRPD_Western_Asia.svg|thumb|right|200px|Осиёи Ғарбӣ, мувофиқи WGSRPD]] Мақолаҳо дар бораи [[Хазандагон|хазандаҳое]], ки дар [[Осиёи Ғарбӣ]] (Афғонистон, Кипр, ҷазираҳои шарқии Эгей, Эрон, Ироқ, Лубнон, Сурия, Исроил, Урдун, Сино ва Туркия (ба ғайр аз қисми аврупоии он) бумӣ ҳастанд. [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё|Ғарб]] ji9c02e4gxq9we8ioxzbiwfwckkfy3h 1483848 1483847 2026-08-19T01:54:14Z Zosya95 54344 1483848 wikitext text/x-wiki [[Акс:WGSRPD_Western_Asia.svg|thumb|right|200px|Осиёи Ғарбӣ, мувофиқи WGSRPD]] Мақолаҳо дар бораи [[Хазандагон|хазандаҳое]], ки дар [[Осиёи Ғарбӣ]] (Афғонистон, Кипр, ҷазираҳои шарқии Эгей, Эрон, Ироқ, Лубнон, Сурия, Исроил, Урдун, Сино ва Туркия (ба ғайр аз қисми аврупоии он) бумӣ ҳастанд. [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] g41rv48hpxaaw9qxnkx3xvktm4x81pg 14 333144 1483849 2026-08-19T01:54:24Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483849 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483850 1483849 2026-08-19T01:55:08Z Zosya95 54344 1483850 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Reptiles of Asia}} hnwojnab1u4tmwbsmr03asf70zxjqy9 14 333145 1483851 2026-08-19T01:57:06Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] 1483851 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] tuzz4emuf25uss6ahfpnnrtn2vldc6n 14 333146 1483858 2026-08-19T02:12:33Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Гурӯҳ:Офтобгардакҳои Тоҷикистон]] to [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] 1483858 wikitext text/x-wiki #равона [[:Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] dd5eybowdauqri4s2hqk6m9v8yownbz 1483861 1483858 2026-08-19T02:18:40Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] 1483861 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 14 333147 1483864 2026-08-19T02:21:36Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483864 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483868 1483864 2026-08-19T02:37:17Z Zosya95 54344 1483868 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] bs98rw9al15es9us5elnlgkj887lhsr 0 333148 1483866 2026-08-19T02:29:42Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1368938413|Caspian cobra]]" сохта шудааст 1483866 wikitext text/x-wiki '''Кобраи осиёимиёнагӣ''' ('''''Naja oxiana''''' ), ки онро '''кафчамор''' '''низ меноманд,''' як [[Намуд (таксономия)|намуди]] мори хеле заҳрнок аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] аспидҳо[[Аспидҳо|Elapidae]] аст. Ин мор дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]] бумӣ буда, онро якумин бор, соли 1831 пизишки [[Олмон|олмонӣ]], Карл Эйхвалд, тавсиф кардааст. Солҳои зиёд онро зернамуди '''кобраи ҳиндӣ (''Naja naja'')''' мешумориданд, вале омӯзиши генетикӣ нишон дод, ки ''Naja oxiana'' намуди ҷудогона аст. [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Морҳои Тоҷикистон]] op2ri1qocf5qxwnv34qs1dc749h1vat 1483867 1483866 2026-08-19T02:34:36Z Zosya95 54344 1483867 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Naja oxiana Caspian cobra in a defensive posture.jpg | status = NT | status system = IUCN3.1 | status ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Ananjeva, N.B., Orlov, N.L., Nilson, G., Papenfuss, T., Borkin, L., Milto, K., Golynsky, E., Rustamov, A, Nuridjanov, D., Munkhbayar, K., Murthy, B.H.C. & Mohapatra, P. |date=2021 |title=''Naja oxiana'' |volume=2021 |article-number=e.T164642A1063259 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T164642A1063259.en|access-date=19 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | genus = Naja | species = oxiana | author = (Eichwald, 1831)<ref name=ITIS>{{cite web|title=''Naja oxiana'' (Eichwald, 1831)|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=700635|work=ITIS Standard Report Page|publisher=ITIS.gov|access-date=13 January 2012}}</ref> | synonyms_ref =<ref>{{GBIF|taxon=''Naja oxiana'' (Eichwald, 1831)|id=2470322|access-date=16 May 2023}}</ref> | syns = *''Naja naja'' subsp. ''oxiana'' <small>(Eichwald, 1831)</small> *''Naja tripudians'' var. ''caeca'' <small>Boulenger, 1896</small> *''Tomyris oxiana'' <small>Eichwald, 1831</small> }} '''Куброи осиёимиёнагӣ''' ({{lang-la|Naja oxiana}}), ки онро '''кафчамор''' низ меноманд, як [[Намуд (таксономия)|намуди]] мори хеле заҳрнок аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] [[Аспидҳо|аспидҳо]] ({{lang-la|Elapidae}}) аст. Ин мор дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]] бумӣ буда, онро якумин бор, соли 1831 пизишки [[Олмон|олмонӣ]], Карл Эйхвалд, тавсиф кардааст. Солҳои зиёд онро зернамуди куброи ҳиндӣ ({{lang-la|Naja naja}}) мешумориданд, вале омӯзиши генетикӣ нишон дод, ки куброи осиёимиёнагӣ намуди ҷудогона аст. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Морҳои Тоҷикистон]] djg0597ouwxwbv2qjpdqha6nsobcwij 1483905 1483867 2026-08-19T04:41:00Z Zosya95 54344 1483905 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Naja oxiana Caspian cobra in a defensive posture.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Ananjeva, N.B., Orlov, N.L., Nilson, G., Papenfuss, T., Borkin, L., Milto, K., Golynsky, E., Rustamov, A, Nuridjanov, D., Munkhbayar, K., Murthy, B.H.C. & Mohapatra, P. |date=2021 |title=''Naja oxiana'' |volume=2021 |article-number=e.T164642A1063259 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T164642A1063259.en|access-date=19 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | parent = Naja | latin = Naja oxiana | author = (Eichwald, 1831)<ref name=ITIS>{{cite web|title=''Naja oxiana'' (Eichwald, 1831)|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=700635|work=ITIS Standard Report Page|publisher=ITIS.gov|access-date=13 January 2012}}</ref> | syn_ref =<ref>{{GBIF|taxon=''Naja oxiana'' (Eichwald, 1831)|id=2470322|access-date=16 May 2023}}</ref> | syn = {{Collapsible list|title='' | {{btname|Naja naja subsp. oxiana|Eichwald, 1831}} | {{btname|Naja tripudians var. caeca|Boulenger, 1896}} | {{btname|Tomyris oxiana|Eichwald, 1831}} }} | wikicommons = Naja oxiana | wikispecies = Naja oxiana }} '''Куброи осиёимиёнагӣ''' ({{lang-la|Naja oxiana}}), ки онро '''кафчамор''' низ меноманд, як [[Намуд (таксономия)|намуди]] мори хеле заҳрнок аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] [[Аспидҳо|аспидҳо]] ({{lang-la|Elapidae}}) аст. Ин мор дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]] бумӣ буда, онро якумин бор, соли 1831 пизишки [[Олмон|олмонӣ]], Карл Эйхвалд, тавсиф кардааст. Солҳои зиёд онро зернамуди куброи ҳиндӣ ({{lang-la|Naja naja}}) мешумориданд, вале омӯзиши генетикӣ нишон дод, ки куброи осиёимиёнагӣ намуди ҷудогона аст. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Морҳои Тоҷикистон]] oqja1xnpcz4dzmvms6epsz25s0bv2r9 1483906 1483905 2026-08-19T04:41:29Z Zosya95 54344 1483906 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Naja oxiana Caspian cobra in a defensive posture.jpg | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Ananjeva, N.B., Orlov, N.L., Nilson, G., Papenfuss, T., Borkin, L., Milto, K., Golynsky, E., Rustamov, A, Nuridjanov, D., Munkhbayar, K., Murthy, B.H.C. & Mohapatra, P. |date=2021 |title=''Naja oxiana'' |volume=2021 |article-number=e.T164642A1063259 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T164642A1063259.en|access-date=19 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | parent = Naja | latin = Naja oxiana | author = (Eichwald, 1831)<ref name=ITIS>{{cite web|title=''Naja oxiana'' (Eichwald, 1831)|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=700635|work=ITIS Standard Report Page|publisher=ITIS.gov|access-date=13 January 2012}}</ref> | syn_ref =<ref>{{GBIF|taxon=''Naja oxiana'' (Eichwald, 1831)|id=2470322|access-date=16 May 2023}}</ref> | syn = {{Collapsible list|title='' | {{btname|Naja naja subsp. oxiana|Eichwald, 1831}} | {{btname|Naja tripudians var. caeca|Boulenger, 1896}} | {{btname|Tomyris oxiana|Eichwald, 1831}} }} | wikicommons = Naja oxiana | wikispecies = Naja oxiana }} '''Куброи осиёимиёнагӣ''' ({{lang-la|Naja oxiana}}), ки онро '''кафчамор''' низ меноманд, як [[Намуд (таксономия)|намуди]] мори хеле заҳрнок аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] [[Аспидҳо|аспидҳо]] ({{lang-la|Elapidae}}) аст. Ин мор дар [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]] бумӣ буда, онро якумин бор, соли 1831 пизишки [[Олмон|олмонӣ]], Карл Эйхвалд, тавсиф кардааст. Солҳои зиёд онро зернамуди [[Куброи ҳиндӣ|куброи ҳиндӣ]] ({{lang-la|Naja naja}}) мешумориданд, вале омӯзиши генетикӣ нишон дод, ки куброи осиёимиёнагӣ намуди ҷудогона аст. ==Адабиёт== {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Морҳои Тоҷикистон]] eum4ixw331rodwyajfe3h5s15un3r0c 0 333149 1483869 2026-08-19T02:55:48Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:ru:Special:Redirect/revision/152457283|Гималайская агама]]" сохта шудааст 1483869 wikitext text/x-wiki '''Офтобгардаки ҳимолоӣ''' ({{Lang-la|Paralaudakia himalayana}}) як [[Калтакалос|калтакалосе]] аз оилаи мебошад. [[Гурӯҳ:Ҳайвонот аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] ig6dyszdeljhdt595vju37we1xuk8sa 0 333150 1483870 2026-08-19T03:00:17Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1370099652|Caucasian agama]]" сохта шудааст 1483870 wikitext text/x-wiki == Тавсиф == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] mspxkza9jcj02ygt7zpq66wx7ob7y25 14 333151 1483877 2026-08-19T03:20:08Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483877 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483878 1483877 2026-08-19T03:21:51Z Zosya95 54344 1483878 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] hsi2l2x3j7i8bf6yfhi1vh8fyl6sjx1 1483881 1483878 2026-08-19T03:23:17Z Zosya95 54344 1483881 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи кишвар]] sqzaamyda9cpxo7j4ol5xj6g24m6z13 14 333152 1483879 2026-08-19T03:22:00Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483879 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1483882 1483879 2026-08-19T03:23:24Z Zosya95 54344 1483882 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] lxpyey024gha8zcugernbdwl8vry3yq 0 333153 1483884 2026-08-19T03:32:24Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:ru:Special:Redirect/revision/153467525|Степная агама]]" сохта шудааст 1483884 wikitext text/x-wiki '''Агамаи даштӣ''' ({{Lang-la|Trapelus sanguinolentus}}) [[Калтакалос|калтакалосест]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] агамаиҳо. == Тавсиф == == Муҳити зист == Агамаи даштӣ дар [[Биёбон|биёбонҳо]] ва нимбиёбонҳои Шарқии Кисқавказия ( [[Русия]] ), Ҷануби [[Қазоқистон]], [[Осиёи Миёна|Осиёи Марказӣ]], Шимоли [[Эрон]] ва Шимолу Шарқи он, Шимоли [[Афғонистон]] ва Шимолу Ғарби [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] васеъ паҳн шудааст. Дар Осиёи Марказӣ, марзи шимолии ин қаторкӯҳ аз соҳили шарқии [[Баҳри Хазар|баҳри Каспий,]] каме ҷанубтар аз дарёи Эмба, тӯл кашида, аз ҷануб кӯҳҳои Муғоҷарро убур мекунад ва аз поёноби дарёи Турғай ва водие, ки ҷараёни миёнаи дарёи Сарису аст, то соҳили шимолии кӯли [[Балхаш]] поён фаромада, ба доманакӯҳҳои Тарбағатой мерасад. Дар водиҳои дарёҳо, он ба доманакӯҳҳои Тян-Шан ва [[Помиру Олой|Помир-Олой]] ворид шуда, дар наздикии шаҳрҳои [[Ӯш|Оши]] [[Қирғизистон]] ва Чубек дар ҷанубу ғарби [[Тоҷикистон]] ҷойгир аст. Агамаи даштӣ дар биёбонҳо ва нимбиёбонҳои шарқи Пешкавкази Русия, ҷануби Қазоқистон, Осиёи Миёна, шимол ва шимолу шарқи Эрон, шимоли Афғонистон ва шимолу ғарби Чин паҳн шудааст. Ин агама аз водиҳои дарёҳо ба доманаҳои кӯҳҳои [[Ҳимолой|Тиёншон]] ва '''Помиру Олой''' низ меравад. Он дар атрофи шаҳри '''Ош''' дар Қирғизистон ва '''Чӯбек''' дар ҷанубу ғарби Тоҷикистон низ вомехӯрад. [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Қазоқистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Қирғизистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] 4s98b865rtp61arjncc7zqatb7wllq9 1483885 1483884 2026-08-19T03:32:35Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Офтобгардакаи даштӣ]] to [[Офтобгардаки даштӣ]] 1483884 wikitext text/x-wiki '''Агамаи даштӣ''' ({{Lang-la|Trapelus sanguinolentus}}) [[Калтакалос|калтакалосест]] аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] агамаиҳо. == Тавсиф == == Муҳити зист == Агамаи даштӣ дар [[Биёбон|биёбонҳо]] ва нимбиёбонҳои Шарқии Кисқавказия ( [[Русия]] ), Ҷануби [[Қазоқистон]], [[Осиёи Миёна|Осиёи Марказӣ]], Шимоли [[Эрон]] ва Шимолу Шарқи он, Шимоли [[Афғонистон]] ва Шимолу Ғарби [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] васеъ паҳн шудааст. Дар Осиёи Марказӣ, марзи шимолии ин қаторкӯҳ аз соҳили шарқии [[Баҳри Хазар|баҳри Каспий,]] каме ҷанубтар аз дарёи Эмба, тӯл кашида, аз ҷануб кӯҳҳои Муғоҷарро убур мекунад ва аз поёноби дарёи Турғай ва водие, ки ҷараёни миёнаи дарёи Сарису аст, то соҳили шимолии кӯли [[Балхаш]] поён фаромада, ба доманакӯҳҳои Тарбағатой мерасад. Дар водиҳои дарёҳо, он ба доманакӯҳҳои Тян-Шан ва [[Помиру Олой|Помир-Олой]] ворид шуда, дар наздикии шаҳрҳои [[Ӯш|Оши]] [[Қирғизистон]] ва Чубек дар ҷанубу ғарби [[Тоҷикистон]] ҷойгир аст. Агамаи даштӣ дар биёбонҳо ва нимбиёбонҳои шарқи Пешкавкази Русия, ҷануби Қазоқистон, Осиёи Миёна, шимол ва шимолу шарқи Эрон, шимоли Афғонистон ва шимолу ғарби Чин паҳн шудааст. Ин агама аз водиҳои дарёҳо ба доманаҳои кӯҳҳои [[Ҳимолой|Тиёншон]] ва '''Помиру Олой''' низ меравад. Он дар атрофи шаҳри '''Ош''' дар Қирғизистон ва '''Чӯбек''' дар ҷанубу ғарби Тоҷикистон низ вомехӯрад. [[Гурӯҳ:Хазандаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Қазоқистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Қирғизистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] 4s98b865rtp61arjncc7zqatb7wllq9 0 333154 1483886 2026-08-19T03:32:35Z Zosya95 54344 Zosya95 moved page [[Офтобгардакаи даштӣ]] to [[Офтобгардаки даштӣ]] 1483886 wikitext text/x-wiki #равона [[Офтобгардаки даштӣ]] qlsrlehgbv5ofia4f6l90avvk3vus7s 1483887 1483886 2026-08-19T03:32:55Z Zosya95 54344 Removed redirect to [[Офтобгардаки даштӣ]] 1483887 wikitext text/x-wiki {{Барои ҳазф}} prczml6xdxi3dl1rr8059l2p3tt7wd8 0 333155 1483888 2026-08-19T03:34:36Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1370104424|Paralaudakia bochariensis]]" сохта шудааст 1483888 wikitext text/x-wiki == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] qbcrcfpcb6f7xx9nke1vmenzqevwrf1 0 333156 1483889 2026-08-19T03:38:53Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1370096112|Badakhshana rock agama]]" сохта шудааст 1483889 wikitext text/x-wiki == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] hdxkgwh01tn030cuxvncp4kba9gd9o7 1483890 1483889 2026-08-19T03:39:18Z Zosya95 54344 1483890 wikitext text/x-wiki == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] 4dpf7ygjsiolakwl3z1pe5x0xtjat3v 1483913 1483890 2026-08-19T04:59:48Z Zosya95 54344 1483913 wikitext text/x-wiki Офтобгардаки бадахшонӣ ё агамаи бадахшонӣ == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] n2prxq0m6ptpx9zyuvzwygzbt2zzpaa 0 333157 1483891 2026-08-19T03:41:33Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1354946907|Ablepharus darvazi]]" сохта шудааст 1483891 wikitext text/x-wiki '''Луччашмаки дарвозӣ''' (Ablepharus darvazi)<ref name="Ananjeva et al. 2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u4ElblE-6wgC&q=Ablepharus+darvazi&pg=PA70|last=Ananjeva|first=Natalia B.|last2=N. L. Orlov|last3=R. G. Khalikov|title=The Reptiles of Northern Eurasia|year=2006|publisher=[[Pensoft]]|volume=47|page=70|isbn=954-642-269-X|issn=1312-0174}}</ref> як [[Намуд (таксономия)|намуди]] калтакалосест аз [[Оила (таксономия)|оилаи]] Scincidae . Ин намуд ба [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёна]] бумӣ аст.<ref name="Ananjeva et al. 2006" /> == Паҳншавӣ == == Муҳити зист == == Адабиёт == bjxdtr0lcevo2xkzar4t7uhddvoou5s 0 333158 1483892 2026-08-19T03:50:16Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:ru:Special:Redirect/revision/150108640|Азиатский гологлаз]]" сохта шудааст 1483892 wikitext text/x-wiki == Тавсифи зоологӣ == == Муҳити зист == == Паҳншавӣ == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 3gcbmlxwbmajshexyebmr6uxfarvhlm 1483894 1483892 2026-08-19T03:58:39Z Zosya95 54344 1483894 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status_system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} }} == Тавсифи зоологӣ == == Муҳити зист == == Паҳншавӣ == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 3b1kbam5g6wd81wd3rijae23di7n3y9 1483895 1483894 2026-08-19T04:05:33Z Zosya95 54344 1483895 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status_system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} }} == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. Пилки ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст. Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. Пулакчаҳояш ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш хокистарранги зайтунтоб ё қаҳваранги равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё зардча мешавад. == Муҳити зист == == Паҳншавӣ == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 6kz6tpb2c4qh10fpro923ljeeol43t9 1483896 1483895 2026-08-19T04:11:04Z Zosya95 54344 1483896 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад. == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст. Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == == Паҳншавӣ == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] kve4ir4zj73zpvsmrufhkhm0lnc22jb 1483898 1483896 2026-08-19T04:20:06Z Zosya95 54344 1483898 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад. == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст. Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои арча, миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об во хурдан мумкин аст. Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст. Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад. == Афзоиш == Тухмгузорӣ то моҳи **июл** ба охир мерасад. Модина одатан 3–4 тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Паҳншавӣ == == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 1zrijjs40iwk68k2qzagra8uq1fmzlw 1483900 1483898 2026-08-19T04:25:21Z Zosya95 54344 1483900 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои арча, миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об во хурдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref>{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref>{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> == Афзоиш == Тухмгузорӣ то моҳи **июл** ба охир мерасад. Модина одатан 3–4 тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Паҳншавӣ == == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 9s1jbwztpnrpkqmo3xc3fy1n4v9pkl2 1483901 1483900 2026-08-19T04:27:49Z Zosya95 54344 1483901 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои арча, миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об во хурдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref name="grossman">{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref><ref name="grossman" /> == Афзоиш == Тухмгузорӣ то моҳи **июл** ба охир мерасад. Модина одатан 3–4 тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Паҳншавӣ == == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] 7tlp15dd9b1wou18r5okpi09hmf9vnz 1483902 1483901 2026-08-19T04:28:06Z Zosya95 54344 /* Ғизогирӣ */ 1483902 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои арча, миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об во хурдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref name="grossman">{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref name="grossman" /> == Афзоиш == Тухмгузорӣ то моҳи **июл** ба охир мерасад. Модина одатан 3–4 тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Паҳншавӣ == == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] n9vxnlj5fsm69q518na8c92j9j6ng0q 1483903 1483902 2026-08-19T04:29:47Z Zosya95 54344 /* Муҳити зист */ 1483903 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои [[Арча|арча]], миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об вохӯрдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref name="grossman">{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref name="grossman" /> == Афзоиш == Тухмгузорӣ то моҳи **июл** ба охир мерасад. Модина одатан 3–4 тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Паҳншавӣ == == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] a8bomk7kcl1daivswp5pk0hy2bzlq4s 1483904 1483903 2026-08-19T04:33:22Z Zosya95 54344 1483904 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои [[Арча|арча]], миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об вохӯрдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref name="grossman">{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref name="grossman" /> == Афзоиш == Тухмгузорӣ то моҳи **июл** ба охир мерасад. Модина одатан 3–4 тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Паҳншавӣ == == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] h1r10zzm12cz7rf8lklkyt0a2eg91b0 1483908 1483904 2026-08-19T04:54:33Z Zosya95 54344 1483908 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{Cite web|url=https://eol.org/pages/796094|title=Asian snake-eyed skink - Encyclopedia of Life|website=eol.org|access-date=2022-02-03|archive-date=2022-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203142016/https://eol.org/pages/796094|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои [[Арча|арча]], миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об вохӯрдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref name="grossman">{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref name="grossman" /> == Афзоиш == Тухмгузорияш то моҳи июл ба охир мерасад. Модинааш ҳар бор одатан 3–4-то тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Инчунин нигаред == * [[Луччашмаки биёбонӣ]] * [[Луччашмаки олойӣ]] == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Қирғизистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] gdj8ee644gomdwazj614t47f8b1sxf0 1483909 1483908 2026-08-19T04:54:50Z Zosya95 54344 1483909 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Ҷонварон | rang = Намуд | latin = Ablepharus pannonicus | parent = Ablepharus | status = LC | status system = IUCN3.1 | author = <br>(Fitzinger, 1823), non 1824 | syn = {{Collapsible list|title='' | {{bt|Ablepharus brandti|Strauch, 1868}} | {{bt|Ablepharus brandti festae|K. P. Schmidt, 1939}} | {{bt|Ablepharus festae|Peracca, 1894}} | {{bt|Ablepharus kitaibelii fitzingeri|Mertens, 1952}} | {{bt|Ablepharus pusillus|Blanford, 1874}} | {{bt|Blepharosteres agilis|Stoliczka, 1872}} | {{bt|Riopa rueppelli|Gray, 1839}} | {{bt|Scincus pannonicus|Fitzinger, 1823}} }} | wikicommons = Ablepharus pannonicus | wikispecies = Ablepharus pannonicus }} '''Луччашмаки осиёӣ''' ({{lang-la|Ablepharus pannonicus}}) як [[Намуд (таксономия)|намуди]] [[Калтакалос|калтакалосест]], ки дар [[Гурҷистон]], ҷануби [[Туркманистон]], ҷануби [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]], ғарби [[Озарбойҷон]], шарқи Эрон, Ироқ, [[Умон|Умон]], [[Афғонистон]], [[Покистон]], [[Урдун]], [[Сурия]], [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]], шимолу ғарби [[Ҳиндустон]] ва [[Кипр]] дида мешавад.<ref>{{Cite web|url=https://eol.org/pages/796094|title=Asian snake-eyed skink - Encyclopedia of Life|website=eol.org|access-date=2022-02-03|archive-date=2022-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203142016/https://eol.org/pages/796094|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book | last1 = Ananjeva | first1 = N. B. | last2 = Orlov | first2 = N. L. | last3 = Khalikov | first3 = R. G. | last4 = Darevsky | first4 = I. S. | last5 = Ryabov | first5 = S. A. | last6 = Barabanov | first6 = A. V. | year = 2006 | title = The reptiles of northern Eurasia: taxonomic diversity, distribution, conservation status | series = Pensoft Series Faunistica | volume = 47 | publisher = Pensoft Publishers | location = Sofia }}</ref> == Тавсифи зоҳирӣ == Ин калтакалоси хеле хурд аст, ки дарозии баданаш аз 5 см зиёд намешавад. [[Пилк|Пилки]] ҷудогона надорад ва рӯи чашмаш бо пардаи шаффофи беҳаракат пӯшида шудааст.<ref>{{cite journal | last = Fuhn | first = I. E. | year = 1969 | title = Revision and redefinition of the genus ''Ablepharus'' Lichtenstein, 1823 (Reptilia, Scincidae) | journal = Revue Roumaine de Biologie (Zoologie) | volume = 14 | pages = 23–41 }}</ref> Баданаш нарм, дарозрӯя ва каме ба тир монанд буда, пойҳояш кӯтоҳанд. Ҳаракаташ ба ҳаракати мор монанд аст. [[Пулакча|Пулакчаҳояш]] ҳамвор буда, пулакчаҳои пушташ аз пулакчаҳои шикамаш камтар калонтаранд. Ранги болои баданаш [[хокистарранг|хокистарранги]] [[Зайтунӣ|зайтунтоб]] ё [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшан аст. Дар пушташ одатан рахҳои борики қаҳваранг дида мешаванд. Аз сӯрохи бинӣ сар карда, то паҳлӯҳои бадан, рахи қаҳваранг дорад. Зери баданаш хокистарранг ё [[Зард|зардча]] мешавад. == Муҳити зист == Луччашмаки осиёӣ дар кӯҳҳо ва нишебиҳои доманакӯҳҳо, то баландиҳои 2500 метр ва бештар зиндагӣ мекунад. Онро дар ҷангалҳои [[Арча|арча]], миёни алафҳои зич ва наздикиҳои об вохӯрдан мумкин аст.<ref>{{cite book | last1 = Sindaco | first1 = R. | last2 = Jeremchenko | first2 = V. K. | year = 2008 | title = The reptiles of the Western Palearctic. 1. Annotated checklist and distributional atlas of the turtles, crocodiles, amphisbaenians and lizards of Europe, North Africa, Middle East and Central Asia | publisher = Edizioni Belvedere | location = Latina }}</ref> Он ҷонвари [[Рӯзгардӣ|рӯзгард]] аст.<ref name="grossman">{{cite journal | last1 = Grossmann | first1 = W. | last2 = Kowalski | first2 = T. | last3 = Schillert | first3 = A. | year = 2013 | title = Das Asiatische Schlangen- oder Natternauge, ''Ablepharus pannonicus'' (Fitzinger, 1823) | journal = Sauria | location = Berlin | volume = 35 | issue = 2 | pages = 3–13 }}</ref> Барои зимистонгузаронӣ моҳҳои октябр–ноябр пинҳон мешавад ва дар нимаи дуюми моҳи феврал бедор мегардад. Дар рӯзҳои офтобии зимистон ҳам метавонад бедор шуда, берун барояд. == Ғизогирӣ == Он [[Гамбускҳо|гамбускҳо]], [[Мӯрча|мӯрчаҳо]], [[Занбӯр|занбӯрҳо]], [[Кана (ҳашарот)|канаҳо]], [[Тортанак|тортанакҳо]] ва мокритсаҳоро мехӯрад.<ref name="grossman" /> == Афзоиш == Тухмгузорияш то моҳи июл ба охир мерасад. Модинааш ҳар бор одатан 3–4-то тухм мегузорад, ки андозаи ҳар кадомаш тақрибан 1 см аст. == Инчунин нигаред == * [[Луччашмаки биёбонӣ]] * [[Луччашмаки олойӣ]] == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Калтакалосҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Қирғизистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Покистон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиёи Ғарбӣ]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Хазандаҳои Африқо]] 4y46g8ikp5lr4q9q3gw2xcur03bi1ru 10 333159 1483893 2026-08-19T03:58:06Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Scincidae|rang=Авлод|latin=Ablepharus|name=Луччашмакҳо}} 1483893 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Scincidae|rang=Авлод|latin=Ablepharus|name=Луччашмакҳо}} 0kjqz89bhrmtwo9jwlp9iwmcdmew9w1 10 333160 1483907 2026-08-19T04:42:51Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Elapidae|rang=Авлод|latin=Naja|name=Морҳои айнакдор}} 1483907 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Elapidae|rang=Авлод|latin=Naja|name=Морҳои айнакдор}} s0fj7qy3z4esyvl21co0q71f5dwk5mi 0 333161 1483910 2026-08-19T04:56:55Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1367175287|Eyelid]]" сохта шудааст 1483910 wikitext text/x-wiki == Сохтор == [[Гурӯҳ:Чашм]] [[Гурӯҳ:Чашмпизишкӣ]] [[Гурӯҳ:Анатомияи чашми одам]] nas71hej0un1snp5l4u0lnopyr0ytvc 0 333162 1483915 2026-08-19T05:03:27Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1337141474|Scale (zoology)]]" сохта шудааст 1483915 wikitext text/x-wiki == Пулакчаҳои моҳӣ == == Пулакчаҳои хазандаҳо == [[Акс:Gold_Dust_Day_Gecko_closeup_hawaii_edit_1.jpg|мини| Пулакчаҳои рангоранги геккони рӯзи тиллоӣ]] 1rawpgh98ys9hjygtdeydo15tgs98w0 0 333163 1483922 2026-08-19T05:19:16Z Шухрат Саъдиев 5132 Қавм (этнос) 1483922 wikitext text/x-wiki '''Қавм''' — ({{lang-el|ἔθνος}} [[авлод]]. Маъноҳо: # '''Қавм''' — аҳли хешутаборони ҳамхун, ки пайдоиши худро аз тарафи модар ё падар ба аҷдоди ягона ([[авлод]]) вобаста мекарданд. Тақрибан 40 ҳаз. сол муқаддам тараққиёти қувваҳои истеҳсолкунанда, дигаргуниҳои иҷтимоӣ боиси ташаккули одами намуди ҳозира Homo Sapiens (инсони бохирад) ва аз тӯдаи ибтидоии башар ҷудо шудани [[авлод]] гардидааст; # '''Қавм''' — тоифаи як [[маҳалла]], [[гузар]] ва [[деҳа]], ки бино, ҷӯйбор, ҳавз, асбобу афзори маъракаҳои оилавӣ ва ҷамъиятиро якҷоя истифода баранд. Онҳо нисбат ба якдигар ҳуқуқҳо ва уҳдадориҳои «ҳаққи ҳамсоягӣ», «маҳалладорӣ» доштанд. Аъзои қавм дар тӯю мотами якдигар иштирок менамуданд, ба ҳамдигар молу пул ё қарз ё насия медоданд, шаъну шарафи ҳамқавмонро ҳимоя мекарданд, мардҳо дар ҳашарҳо, алғов (корҳои меҳнатталаби хоҷагӣ ва истеҳсолот), занон ҳангоми пахтакашӣ, ресмонресӣ, сӯзанидӯзӣ, равғанкашӣ ва ғ. ба ҳамдигар мадад мерасонанд. Анъанаи қавм дар байни аҳолӣ то ҳоло вомехӯрад. # '''Қавм''' — намуди махсуси гуруҳи иҷтимоӣ, ки дар натиҷаи протсесси табиии таърихӣ ба вуҷуд омадааст, дар илм — этнос (ниг. Умумияти этникӣ) ном гирифтааст. Нишонаи муҳимтарини қавм худшиносист; ин хусусиятҳо [[забон]], [[маданият]] ва ҳолати рӯҳии (психикаи) ба худ хос дорад.<ref>Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 311</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Одамон]] [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] nqhj3qsikcsql70ouab3629zc1fpypl 1483923 1483922 2026-08-19T05:20:40Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1483923 wikitext text/x-wiki '''Қавм''' — ({{lang-el|ἔθνος}} [[авлод]]. Маъноҳо: # '''Қавм''' — аҳли хешутаборони ҳамхун, ки пайдоиши худро аз тарафи модар ё падар ба аҷдоди ягона ([[авлод]]) вобаста мекарданд. Тақрибан 40 ҳаз. сол муқаддам тараққиёти қувваҳои истеҳсолкунанда, дигаргуниҳои иҷтимоӣ боиси ташаккули одами намуди ҳозира Homo Sapiens (инсони бохирад) ва аз тӯдаи ибтидоии башар ҷудо шудани [[авлод]] гардидааст; # '''Қавм''' — тоифаи як [[маҳалла]], [[гузар]] ва [[деҳа]], ки бино, ҷӯйбор, ҳавз, асбобу афзори маъракаҳои оилавӣ ва ҷамъиятиро якҷоя истифода баранд. Онҳо нисбат ба якдигар ҳуқуқҳо ва уҳдадориҳои «ҳаққи ҳамсоягӣ», «маҳалладорӣ» доштанд. Аъзои қавм дар тӯю мотами якдигар иштирок менамуданд, ба ҳамдигар молу пул ё қарз ё насия медоданд, шаъну шарафи ҳамқавмонро ҳимоя мекарданд, мардҳо дар ҳашарҳо, алғов (корҳои меҳнатталаби хоҷагӣ ва истеҳсолот), занон ҳангоми пахтакашӣ, ресмонресӣ, сӯзанидӯзӣ, равғанкашӣ ва ғ. ба ҳамдигар мадад мерасонанд. Анъанаи қавм дар байни аҳолӣ то ҳоло вомехӯрад. # '''Қавм''' — намуди махсуси гуруҳи иҷтимоӣ, ки дар натиҷаи протсесси табиии таърихӣ ба вуҷуд омадааст, дар илм — этнос (ниг. Умумияти этникӣ) ном гирифтааст. Нишонаи муҳимтарини қавм худшиносист; ин хусусиятҳо [[забон]], [[маданият]] ва ҳолати рӯҳии (психикаи) ба худ хос дорад.<ref>Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 311</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Одамон]] [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] thk7l0dni7sz2jeckd1h46ugkmt9zwg 1483924 1483923 2026-08-19T05:38:53Z Шухрат Саъдиев 5132 Қавм (этнос) 1483924 wikitext text/x-wiki [[Акс:Extended Family (4197770551).jpg|thumb|Оилаи калон]] '''Қавм''' — ({{lang-el|ἔθνος}} [[авлод]]. Маъноҳо: # '''Қавм''' — аҳли хешутаборони ҳамхун, ки пайдоиши худро аз тарафи модар ё падар ба аҷдоди ягона ([[авлод]]) вобаста мекарданд. Тақрибан 40 ҳаз. сол муқаддам рушди қувваҳои истеҳсолкунанда, дигаргуниҳои иҷтимоӣ боиси ташаккули одами намуди ҳозира Homo Sapiens (инсони бохирад) ва аз тӯдаи ибтидоии башар ҷудо шудани [[авлод]] гардидааст; # '''Қавм''' — тоифаи як [[маҳалла]], [[гузар]] ва [[деҳа]], ки [[бино]], [[ҳавз]], асбобу афзори маъракаҳои оилавӣ ва ҷамъиятиро якҷоя истифода мебаранд. Онҳо нисбат ба якдигар ҳуқуқҳо ва уҳдадориҳои «ҳаққи ҳамсоягӣ», «маҳалладорӣ» доштанд. Аъзои қавм дар [[тӯй]]у [[азодорӣ|мотами]] якдигар иштирок менамуданд, ба ҳамдигар молу пул ё қарз ё насия медоданд, шаъну шарафи ҳамқавмонро ҳимоя мекарданд, [[мард|мардҳо]] дар ҳашарҳо, алғов (корҳои меҳнатталаби хоҷагӣ ва истеҳсолот), [[зан|занон]] ҳангоми пахтакашӣ, ресмонресӣ, сӯзанидӯзӣ, равғанкашӣ ва ғайра ба ҳамдигар мадад мерасонанд. [[Анъана|Анъанаи]] қавм дар байни аҳолӣ то ҳоло вомехӯрад. # '''Қавм''' — намуди махсуси гуруҳи иҷтимоӣ, ки дар натиҷаи протсесси табиии таърихӣ ба вуҷуд омадааст, дар [[илм ]] — этнос ({{lang-el|ἔθνος}} ном гирифтааст. Нишонаи муҳимтарини қавм худшиносист; ин хусусиятҳо [[забон]], [[маданият]] ва ҳолати рӯҳии (психикаи) ба худ хос дорад.<ref>Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 311</ref> == Нигаред низ == * [[Оила]] * [[Модар]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Родство}} {{ТарҷумаКунед|en|Kinship}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Одамон]] [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] ol6ajw9mevdlo0p2kvtnqwlm7ag8q1l 1483925 1483924 2026-08-19T05:43:36Z Шухрат Саъдиев 5132 1483925 wikitext text/x-wiki [[Акс:Extended Family (4197770551).jpg|thumb|Оилаи калон]] '''Қавм''' ({{lang-el|ἔθνος}}) — [[авлод]]. Маъноҳо: # '''Қавм''' — аҳли хешутаборони ҳамхун, ки пайдоиши худро аз тарафи модар ё падар ба аҷдоди ягона ([[авлод]]) вобаста мекарданд. Тақрибан 40 ҳаз. сол муқаддам рушди қувваҳои истеҳсолкунанда, дигаргуниҳои иҷтимоӣ боиси ташаккули одами намуди ҳозира Homo Sapiens (инсони бохирад) ва аз тӯдаи ибтидоии башар ҷудо шудани [[авлод]] гардидааст; # '''Қавм''' — тоифаи як [[маҳалла]], [[гузар]] ва [[деҳа]], ки [[бино]], [[ҳавз]], асбобу афзори маъракаҳои оилавӣ ва ҷамъиятиро якҷоя истифода мебаранд. Онҳо нисбат ба якдигар ҳуқуқҳо ва уҳдадориҳои «ҳаққи ҳамсоягӣ», «маҳалладорӣ» доштанд. Аъзои қавм дар [[тӯй]]у [[азодорӣ|мотами]] якдигар иштирок менамуданд, ба ҳамдигар молу пул ё қарз ё насия медоданд, шаъну шарафи ҳамқавмонро ҳимоя мекарданд, [[мард|мардҳо]] дар ҳашарҳо, алғов (корҳои меҳнатталаби хоҷагӣ ва истеҳсолот), [[зан|занон]] ҳангоми пахтакашӣ, ресмонресӣ, сӯзанидӯзӣ, равғанкашӣ ва ғайра ба ҳамдигар мадад мерасонанд. [[Анъана|Анъанаи]] қавм дар байни аҳолӣ то ҳоло вомехӯрад. # '''Қавм''' — намуди махсуси гуруҳи иҷтимоӣ, ки дар натиҷаи протсесси табиии таърихӣ ба вуҷуд омадааст, дар [[илм ]] — этнос ({{lang-el|ἔθνος}} ном гирифтааст. Нишонаи муҳимтарини қавм худшиносист; ин хусусиятҳо [[забон]], [[маданият]] ва ҳолати рӯҳии (психикаи) ба худ хос дорад.<ref>Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 311</ref> == Нигаред низ == * [[Оила]] * [[Модар]] * [[Авлод]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Родство}} {{ТарҷумаКунед|en|Kinship}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Одамон]] [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] 6brpkbbydc2f118cusrsbcvzd4icdqa