วิกิซอร์ซ thwikisource https://th.wikisource.org/wiki/%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter สื่อ พิเศษ พูดคุย ผู้ใช้ คุยกับผู้ใช้ วิกิซอร์ซ คุยเรื่องวิกิซอร์ซ ไฟล์ คุยเรื่องไฟล์ มีเดียวิกิ คุยเรื่องมีเดียวิกิ แม่แบบ คุยเรื่องแม่แบบ วิธีใช้ คุยเรื่องวิธีใช้ หมวดหมู่ คุยเรื่องหมวดหมู่ สถานีย่อย คุยเรื่องสถานีย่อย ผู้สร้างสรรค์ คุยเรื่องผู้สร้างสรรค์ งานแปล คุยเรื่องงานแปล หน้า คุยเรื่องหน้า ดัชนี คุยเรื่องดัชนี TimedText TimedText talk มอดูล คุยเรื่องมอดูล Event Event talk 4 53632 288991 168482 2026-04-14T11:47:26Z CommonsDelinker 61 Replacing Logo_for_the_beta_feature_FileExporter.svg with [[File:Logo_for_FileExporter.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Has been a default feature si 288991 wikitext text/x-wiki == FileExporter beta feature == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Logo for FileExporter.svg|thumb|Coming soon: the beta feature [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter]]]] A new beta feature will soon be released on all wikis: The [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter]]. It allows exports of files from a local wiki to Wikimedia Commons, including their file history and page history. Which files can be exported is defined by each wiki's community: '''Please check your wiki's [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons/Configuration file documentation|configuration file]]''' if you want to use this feature. The FileExporter has already been a beta feature on [https://www.mediawiki.org mediawiki.org], [https://meta.wikimedia.org meta.wikimedia], deWP, faWP, arWP, koWP and on [https://wikisource.org wikisource.org]. After some functionality was added, it's now becoming a beta feature on all wikis. Deployment is planned for January 16. More information can be found [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|on the project page]]. As always, feedback is highly appreciated. If you want to test the FileExporter, please activate it in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|user preferences]]. The best place for feedback is the [[mw:Help_talk:Extension:FileImporter|central talk page]]. Thank you from Wikimedia Deutschland's [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes project]]. </div> [[User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] 16:41, 14 มกราคม 2562 (ICT) <!-- Message sent by User:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=18782700 --> == No editing for 30 minutes on 17 January == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will '''not be able to edit''' the wikis for up to 30 minutes on '''[https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190117T07 17 January 07:00 UTC]'''. This is because of a database problem that has to be fixed immediately. You can still read the wikis. Some wikis are not affected. They don't get this message. You can see which wikis are '''not''' affected [[:m:User:Johan (WMF)/201901ReadOnlyPage|on this page]]. Most wikis are affected. The time you can not edit might be shorter than 30 minutes. /[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]</div> 01:55, 17 มกราคม 2562 (ICT) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/201901ReadOnly/Targets8&oldid=18789240 --> == Talk to us about talking == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:OOjs_UI_icon_speechBubbles-rtl.svg|alt="icon depicting two speech Bubbles"|frameless|right|120px]] The Wikimedia Foundation is planning a [[mw:Talk pages consultation 2019|global consultation about communication]]. The goal is to bring Wikimedians and wiki-minded people together to improve tools for communication. We want all contributors to be able to talk to each other on the wikis, whatever their experience, their skills or their devices. We are looking for input from as many different parts of the Wikimedia community as possible. It will come from multiple projects, in multiple languages, and with multiple perspectives. We are currently planning the consultation. We need your help. '''We need volunteers to help talk to their communities or user groups.''' You can help by hosting a discussion at your wiki. Here's what to do: # First, [[mw:Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up|sign up your group here.]] # Next, create a page (or a section on a Village pump, or an e-mail thread – whatever is natural for your group) to collect information from other people in your group. This is not a vote or decision-making discussion: we are just collecting feedback. # Then ask people what they think about communication processes. We want to hear stories and other information about how people communicate with each other on and off wiki. Please consider asking these five questions: ## When you want to discuss a topic with your community, what tools work for you, and what problems block you? ## What about talk pages works for newcomers, and what blocks them? ## What do others struggle with in your community about talk pages? ## What do you wish you could do on talk pages, but can't due to the technical limitations? ## What are the important aspects of a "wiki discussion"? # Finally, please go to [[mw:Talk:Talk pages consultation 2019|Talk pages consultation 2019 on Mediawiki.org]] and report what you learned from your group. Please include links if the discussion is available to the public. '''You can also help build the list of the many different ways people talk to each other.''' Not all groups active on wikis or around wikis use the same way to discuss things: it can happen on wiki, on social networks, through external tools... Tell us [[mw:Talk pages consultation 2019/Tools in use|how your group communicates]]. You can read more about [[mw:Talk pages consultation 2019|the overall process]] on mediawiki.org. If you have questions or ideas, you can [[mw:Talk:Talk pages consultation 2019|leave feedback about the consultation process]] in the language you prefer. Thank you! We're looking forward to talking with you. </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 22:01, 21 กุมภาพันธ์ 2562 (ICT) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18639017 --> == Read-only mode for up to 30 minutes on 11 April == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will '''not be able to edit''' most Wikimedia wikis for up to 30 minutes on '''[https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190411T05 11 April 05:00 UTC]'''. This is because of a hardware problem. You can still read the wikis. You [[phab:T220080|can see which wikis are affected]]. The time you can not edit might be shorter than 30 minutes. /[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]</div></div></div> 17:56, 8 เมษายน 2562 (ICT) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18979889 --> == Wikimedia Foundation Medium-Term Plan feedback request == {{int:please-translate}} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikimedia Foundation has published a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Medium-term_plan_2019|Medium-Term Plan proposal]] covering the next 3–5 years. We want your feedback! Please leave all comments and questions, in any language, on [[m:Talk:Wikimedia_Foundation_Medium-term_plan_2019|the talk page]], by April 20. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]] ([[m:User talk:Quiddity (WMF)|talk]]) 00:35, 13 เมษายน 2562 (ICT)</div> <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=18998727 --> == Update on the consultation about office actions == Hello all, Last month, the Wikimedia Foundation's Trust & Safety team [[:en:Wikipedia:Village_pump_(policy)/Archive_152#Announcement_of_forthcoming_temporary_and_partial_ban_tool_consultation|announced]] a future consultation about partial and/or temporary [[m:Special:MyLanguage/office actions|office actions]]. We want to let you know that the '''draft version''' of this consultation has now been [[:m:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|posted on Meta]]. This is a '''draft'''. It is not intended to be the consultation itself, which will be posted on Meta likely in early September. Please do not treat this draft as a consultation. Instead, we ask your assistance in forming the final language for the consultation. For that end, we would like your input over the next couple of weeks about what questions the consultation should ask about partial and temporary Foundation office action bans and how it should be formatted. '''[[:m:Talk:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|Please post it on the draft talk page]]'''. Our goal is to provide space for the community to discuss all the aspects of these office actions that need to be discussed, and we want to ensure with your feedback that the consultation is presented in the best way to encourage frank and constructive conversation. Please visit [[:m:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|the consultation draft on Meta-wiki]] and leave your comments on the draft’s talk page about what the consultation should look like and what questions it should ask. Thank you for your input! -- The [[m:Special:MyLanguage/Trust and Safety|Trust & Safety team]] 15:03, 16 สิงหาคม 2562 (+07) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=19175143 --> == New tools and IP masking == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hey everyone, The Wikimedia Foundation wants to work on two things that affect how we patrol changes and handle vandalism and harassment. We want to make the tools that are used to handle bad edits better. We also want to get better privacy for unregistered users so their IP addresses are no longer shown to everyone in the world. We would not hide IP addresses until we have better tools for patrolling. We have an idea of what tools ''could'' be working better and how a more limited access to IP addresses would change things, but we need to hear from more wikis. You can read more about the project [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|on Meta]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|post comments and feedback]]. Now is when we need to hear from you to be able to give you better tools to handle vandalism, spam and harassment. You can post in your language if you can't write in English. [[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]</div></div></div> 21:19, 21 สิงหาคม 2562 (+07) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tools_and_IP_message/Distribution&oldid=19315232 --> == The consultation on partial and temporary Foundation bans just started == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> <div class="plainlinks"> Hello, In a [[w:en:Wikipedia:Community_response_to_the_Wikimedia_Foundation%27s_ban_of_Fram/Official_statements#Board_statement|recent statement]], the Wikimedia Foundation Board of Trustees [[w:en:Wikipedia:Community_response_to_the_Wikimedia_Foundation%27s_ban_of_Fram/Official_statements#Board_statement|requested that staff hold a consultation]] to "re-evaluat[e] or add community input to the two new office action policy tools (temporary and partial Foundation bans)". Accordingly, the Foundation's Trust & Safety team invites all Wikimedians [[:m:Office actions/Community consultation on partial and temporary office actions/09 2019|to join this consultation and give their feedback]] from 30 September to 30 October. How can you help? * Suggest how partial and temporary Foundation bans should be used, if they should (eg: On all projects, or only on a subset); * Give ideas about how partial and temporary Foundation bans should ideally implemented, if they should be; and/or * Propose changes to the existing Office Actions policy on partial and temporary bans. We offer our thanks in advance for your contributions, and we hope to get as much input as possible from community members during this consultation! </div> </div>-- [[user:Kbrown (WMF)|Kbrown (WMF)]] 00:14, 1 ตุลาคม 2562 (+07) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=19302497 --> == Feedback wanted on Desktop Improvements project == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{Int:Please-translate}} {{int:Hello}}. The Readers Web team at the WMF will work on some [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|improvements to the desktop interface]] over the next couple of years. The goal is to increase usability without removing any functionality. We have been inspired by changes made by volunteers, but that currently only exist as local gadgets and user scripts, prototypes, and volunteer-led skins. We would like to begin the process of bringing some of these changes into the default experience on all Wikimedia projects. We are currently in the research stage of this project and are looking for ideas for improvements, as well as feedback on our current ideas and mockups. So far, we have performed interviews with community members at Wikimania. We have gathered lists of previous volunteer and WMF work in this area. We are examining possible technical approaches for such changes. We would like individual feedback on the following: * Identifying focus areas for the project we have not yet discovered * Expanding the list of existing gadgets and user scripts that are related to providing a better desktop experience. If you can think of some of these from your wiki, please let us know * Feedback on the ideas and mockups we have collected so far We would also like to gather a list of wikis that would be interested in being test wikis for this project - these wikis would be the first to receive the updates once we’re ready to start building. When giving feedback, please consider the following goals of the project: * Make it easier for readers to focus on the content * Provide easier access to everyday actions (e.g. search, language switching, editing) * Put things in logical and useful places * Increase consistency in the interface with other platforms - mobile web and the apps * Eliminate clutter * Plan for future growth As well as the following constraints: * Not touching the content - no work will be done in terms of styling templates or to the structure of page contents themselves * Not removing any functionality - things might move around, but all navigational items and other functionality currently available by default will remain * No drastic changes to the layout - we're taking an evolutionary approach to the changes and want the site to continue feeling familiar to readers and editors Please give all feedback (in any language) at [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements]] After this round of feedback, we plan on building a prototype of suggested changes based on the feedback we receive. You’ll hear from us again asking for feedback on this prototype. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[mw:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]] ([[mw:User talk:Quiddity (WMF)|talk]]) </div> 14:15, 16 ตุลาคม 2562 (+07) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/Global_message_delivery_split_2&oldid=19462801 --> pusncu2c0bwwu2k49987szxwtqs3us4 250 53922 288970 240334 2026-04-14T07:38:28Z Peatlnwza 10757 288970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Legiferum" /></noinclude>{{ก|คำนำประวัติ|140}} ประวัติ พลโท พระยากลาโหมราชเสนา ตามที่กล่าวมานี้เป็นข้อความที่พระยากสิภูมิพิทักษ์ (เจิม สาริกานนทื) รับฉันทะจากคุณหญิงกลาโหมราชเสนานำมาให้ข้าพเจ้าช่วยตรวจดูหรือจะแก้ไขอะไรบ้างก็แล้วแต่จะเห็นสมควร ข้าพเจ้ายินดีรับสนอง เพราะจะเป็นโอกาสให้ข้าพเจ้าได้สำแดงความเคารพระลึกถึงเป็นปฏิการะแด่ท่านเจ้าคุณกลาโหมราชเสนาในฐานะที่ท่านเคยมีไมตรีจิตแก่ข้าพเจ้าซึ่งเป็นนิทัศนอุทาหรณ์อันดีของผู้ใหญ่ที่มีต่อผู้น้อย ข้าพเจ้าได้อ่านประวัติพลโท พระยากลาโหมราชเสนา ตลอดแล้ว เห็นว่าเรียงไว้เรียบร้อยดี คงมีแก้และตกเติมบ้างก็เล็กน้อยเท่านั้น แต่ในประวัติมิได้กล่าวข้อความลางประการเกี่ยวกับพระยามหาเทพ (ทองปาน) ผู้ซึ่งเป็นปู่ของพลโท พระยากลาโหมราชเสนา และเป็นต้นสกุลปาณิกบุตร ข้าพเจ้าเคยอ่านหนังสือพบเรื่องเกี่ยวกับพระยามหาเทพ (ทองปาน) ว่า เมื่อครั้งเป็นจมื่นราชามาตย์ในรัชกาลที่ ๓ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดปรานมาก เพราะ “สิบพ่อค้าไม่เท่าพระยาเลี้ยง” ซึ่งเป็นความจริง ในสมัยนั้นถึงกับมีผู้แต่งเพลงยาวค่อนแคะพระยามหาเทพ (ทองปาน) ว่า “มิเสียทีที่เขามีวาสนา แต่เห็น ๆ ที่ได้เป็นขุนนางมา ไม่เหมือนราชามาตย์ในชาตินี้” เป็นต้น อนึ่ง ข้าพเจ้าเคยกราบเรียนท่านถึง<noinclude></noinclude> 25lrl24201mph8ecfgxeo2mxusu6nva 288971 288970 2026-04-14T07:39:09Z Peatlnwza 10757 288971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Legiferum" /></noinclude>{{ก|คำนำประวัติ|140}} ประวัติ พลโท พระยากลาโหมราชเสนา ตามที่กล่าวมานี้เป็นข้อความที่พระยากสิภูมิพิทักษ์ (เจิม สาริกานนท์) รับฉันทะจากคุณหญิงกลาโหมราชเสนานำมาให้ข้าพเจ้าช่วยตรวจดูหรือจะแก้ไขอะไรบ้างก็แล้วแต่จะเห็นสมควร ข้าพเจ้ายินดีรับสนอง เพราะจะเป็นโอกาสให้ข้าพเจ้าได้สำแดงความเคารพระลึกถึงเป็นปฏิการะแด่ท่านเจ้าคุณกลาโหมราชเสนาในฐานะที่ท่านเคยมีไมตรีจิตแก่ข้าพเจ้าซึ่งเป็นนิทัศนอุทาหรณ์อันดีของผู้ใหญ่ที่มีต่อผู้น้อย ข้าพเจ้าได้อ่านประวัติพลโท พระยากลาโหมราชเสนา ตลอดแล้ว เห็นว่าเรียงไว้เรียบร้อยดี คงมีแก้และตกเติมบ้างก็เล็กน้อยเท่านั้น แต่ในประวัติมิได้กล่าวข้อความลางประการเกี่ยวกับพระยามหาเทพ (ทองปาน) ผู้ซึ่งเป็นปู่ของพลโท พระยากลาโหมราชเสนา และเป็นต้นสกุลปาณิกบุตร ข้าพเจ้าเคยอ่านหนังสือพบเรื่องเกี่ยวกับพระยามหาเทพ (ทองปาน) ว่า เมื่อครั้งเป็นจมื่นราชามาตย์ในรัชกาลที่ ๓ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดปรานมาก เพราะ “สิบพ่อค้าไม่เท่าพระยาเลี้ยง” ซึ่งเป็นความจริง ในสมัยนั้นถึงกับมีผู้แต่งเพลงยาวค่อนแคะพระยามหาเทพ (ทองปาน) ว่า “มิเสียทีที่เขามีวาสนา แต่เห็น ๆ ที่ได้เป็นขุนนางมา ไม่เหมือนราชามาตย์ในชาตินี้” เป็นต้น อนึ่ง ข้าพเจ้าเคยกราบเรียนท่านถึง<noinclude></noinclude> j1m39xq1g0lfwt8jtytnu3ard4gebbc 250 89220 288959 288756 2026-04-13T14:51:57Z Peatlnwza 10757 288959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" /></noinclude>{{ก|พระราชพงศาวดารกรุงเก่า|200}} {{ก|'''ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์'''|140}} {{สกอ|sp|100}} ศุภมัสดุ ๑๐๔๒ ศกวอก นัก (ษัตร ณ {{ตตฉ|วน|วัน}} ๔) {{จ||๑๒||๕}} ค่ำ (พ.ศ. ๒๒๒๓) ทรงพระ (กรุณาโปรด) เหนือเกล้าเหนือกระหม่อมสั่งว่า ให้เอากฎหมายเหตุของพระ โ(หราเขียน)ไว้แต่ก่อน และกฎหมายเหตุซึ่งหาได้แต่หอหนังสือ และเหตุซึ่งมีในพระราชพงศาวดารนั้น ให้คัดเข้าด้วยกันเป็นแห่งเดียว ให้ระดับศักราชกันมาคุงเท่าบัดนี้ จุลศักราช ๖๘๖ ชวดศก (พ.ศ. ๑๘๖๗) แรกสถาปนาพระพุทธเจ้า เจ้าพแนงเชิง ศักราช ๗๑๒ ขาลศก (พ.ศ. ๑๘๙๓) วัน ({{จ|๖|๖||๕}}) ค่ำ เพลารุ่งแล้ว ๓ นาฟิกา ๙ บาท แรกสถาปนากรุงพระนครศรีอยุธยา ศักราช ๗๓๑ ระกาศก (พ.ศ.๑๙๑๒) แรกสร้างวัดพระราม ครั้งนั้นสมเด็จพระรามาธิบดีเจ้าเสด็จนฤพาน จึงพระราชกุมารท่านสมเด็จพระ (ราเม) ศวรเจ้าเสวยราชสมบัติ ครั้นเถิงศักราช ๗๓๒ จอศก{{วว}}<noinclude>{{สต}} หมายเหตุ ข้อความในวงเล็บนั้น ต้นฉบับลบเลือน ส่วนศักราชในวงเล็บนั้น เข้าใจว่าจะมาสอบและเติมลงภายหลัง เพื่อให้เวลาแน่ชัดขึ้น</noinclude> ey0ids1v0cg194baq00gleslqt92ids 250 89239 288964 288843 2026-04-14T07:16:46Z Peatlnwza 10757 288964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Peatlnwza" />{{ก|(๓)}}</noinclude>เป็นผู้นำปัญหาขึ้นกราบบังคมทูลแด่พระบาทสมเด็จฯ พระจุลจอกเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า สงสัยว่าหนังสือเรื่องนี้จะเป็นหนังสือที่แต่งขึ้นในเมืองไทย มิใช่คำของขุนหลวงหาวัด (''คือพระเจ้าอุทุมพร ที่ได้รับรัชทายาทครองกรุงศรีอยุธยาต่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ'') ไปให้การแก่พม่า เหตุที่ทำให้สงสัยนั้น ข้อ ๑ คือ เรื่องราวทั้งพงศาวดารและทำเนียบต่าง ๆ ที่เล่าในหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ เมื่อมาสอบสวนดูในขั้นนี้รู้ได้เป็นแน่ว่า ผิดความจริงในที่สำคัญหลายแห่งมาก ถ้าเป็นคำให้การขุนหลวงหาวัด พระองค์ย่อมทรงทราบราชการบ้านเมือง จะเล่าผิดอย่างนั้นไม่ได้ ข้อ ๒ ลักษณะถามคำให้การชาวต่างประเทศถึงการบ้านเมืองนั้น ๆ เป็นประเพณีที่มีมาแต่ก่อนเหมือนกันทุกประเทศ คือถ้าได้ชนต่างชาติมาไว้ในอำนาจก็ดี หรือแม้ชนชาติเดียวกันเองได้ไปเมืองต่างประเทศใดมาก็ดี ถ้าเห็นว่าได้รู้เห็นการงานบ้านเมืองนั้นก็เรียกตัวมาให้ข้าราชการซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่หลาย ๆ คน พร้อมกันเป็นทำนองกรรมการซักไซ้ไต่ถาม และจดคำให้การไว้เป็นความรู้ในราชการ ในเมืองไทยเราก็เคยถามคำให้การ อย่างเช่นถามแม่ทัพนายกองพม่าที่เราจับตัวมาได้เป็นต้น เรื่องพงศาวดารพม่าที่ปรากฏอยู่ในหนังสือพระราชพงศาวดาร โดยมากเรารู้ได้ด้วยกระบวนถามคำให้การอย่างว่านี้ ตั้งแต่ครั้งกรุงธนบุรีตลอดมา จนกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อพม่าได้ไทยไป พระเจ้าอังวะก็คงจะตั้งข้าราชการ<noinclude></noinclude> dbelocqd2fiakuod7jfxrou2gwjsgxq 288965 288964 2026-04-14T07:20:35Z Peatlnwza 10757 288965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Peatlnwza" />{{ก|(๓)}}</noinclude>เป็นผู้นำปัญหาขึ้นกราบบังคมทูลแด่พระบาทสมเด็จฯ พระจุลจอกเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า สงสัยว่าหนังสือเรื่องนี้จะเป็นหนังสือที่แต่งขึ้นในเมืองไทย มิใช่คำของขุนหลวงหาวัด (''คือพระเจ้าอุทุมพร ที่ได้รับรัชทายาทครองกรุงศรีอยุธยาต่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ'') ไปให้การแก่พม่า เหตุที่ทำให้สงสัยนั้น ข้อ ๑ คือ เรื่องราวทั้งพงศาวดารและทำเนียบต่าง ๆ ที่เล่าในหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ เมื่อมาสอบสวนดูในขั้นนี้รู้ได้เป็นแน่ว่า ผิดความจริงในที่สำคัญหลายแห่งมาก ถ้าเป็นคำให้การขุนหลวงหาวัด พระองค์ย่อมทรงทราบราชการบ้านเมือง จะเล่าผิดอย่างนั้นไม่ได้ ข้อ ๒ ลักษณะถามคำให้การชาวต่างประเทศถึงการบ้านเมืองนั้น ๆ เป็นประเพณีที่มีมาแต่ก่อนเหมือนกันทุกประเทศ คือถ้าได้ชนต่างชาติมาไว้ในอำนาจก็ดี หรือแม้ชนชาติเดียวกันเองได้ไปเมืองต่างประเทศใดมาก็ดี ถ้าเห็นว่าได้รู้เห็นการงานบ้านเมืองนั้นก็เรียกตัวมาให้ข้าราชการซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่หลาย ๆ คน พร้อมกันเป็นทำนองกรรมการซักไซ้ไต่ถาม และจดคำให้การไว้เป็นความรู้ในราชการ ในเมืองไทยเราก็เคยถามคำให้การ อย่างเช่นถามแม่ทัพนายกองพม่าที่เราจับตัวมาได้เป็นต้น เรื่องพงศาวดารพม่าที่ปรากฏอยู่ในหนังสือพระราชพงศาวดาร โดยมากเรารู้ได้ด้วยกระบวนถามคำให้การอย่างว่านี้ ตั้งแต่ครั้งกรุงเก่ากรุงธนบุรีตลอดมา จนกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อพม่าได้ไทยไป พระเจ้าอังวะก็คงจะตั้งข้าราชการ<noinclude></noinclude> 0v0wtqomvaq5ysfzwzdj3uwi7lz3fpg 250 89240 288967 288844 2026-04-14T07:27:17Z Peatlnwza 10757 288967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Peatlnwza" />{{ก|(๔)}}</noinclude>พม่า ซึ่งรู้แบบแผนขนบธรรมเนียมเป็นกรรมการถามคำให้การทำนองเดียวกัน แต่การถามคำให้การอย่างนี้ ผู้ถามกับผู้ตอบพูดไม่เข้าใจภาษากัน แต่การถามคำให้การอย่างนี้ ผู้ถามกับผู้ตอบพูดไม่เข้าใจภาษากัน ต้องใช้{{ตตฉ|ลาม|ล่าม}}แปลทั้งคำถามและคำตอบแล้วแต่ล่ามจะแปลว่ากระไร เมื่อล่ามแปลได้ความอย่างไร ก็จดลงเป็นภาษาพม่าอย่างเราจดคำให้การพม่าลงเป็นภาษาไทย เพราะฉะนั้นหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดถ้ามีจริง ต้นฉบับเดิมคงเป็นภาษาพม่ามิใช่ภาษาไทยที่หมอสมิธเอามาพิมพ์ ข้อ ๓ ต้นฉบับคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้นถ้ามีคงจะมีอยู่ในหอหลวงเมืองพม่า ถ้าจะมีนอกจากฉบับหอหลวง ก็คงจะมีสำเนาอยู่ในกระทรวงเสนาบดีที่ได้มีหน้าที่ถามคำให้การ เช่นกระทรวงมหาดไทยหรือกระทรวงกลาโหมของพม่า ว่าอย่างมากจะมีไม่เกิน ๔-๕ ฉบับ เหตุใดจึงจะเข้ามาได้ถึงเมืองไทย และมากลายเป็นภาษาไทยอย่างวิปลาสเลอะเทอะเช่นหมอสมิธพิมพ์ ด้วยเหตุเหล่านี้ จึงสงสัยว่าหนังสือที่เรียกว่า "''คำให้การขุนหลวงหาวัด''" นี้ น่าจะเป็นเรื่องราวที่ชาวกรุงเก่าผู้มีอายุอยู่จนในกรุงรัตนโกสินทร์ เรียบเรียงขึ้นไว้ตามรู้ตามเห็น ต่อมาเมื่อไม่รู้ว่าใครแต่ง จึงไปเหมาให้เป็นคำให้การของขุนหลวงหาวัดดอกกระมัง พระบาทสมเด็จฯ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระบรมราชาธิบายในเรื่องนี้ว่า หนังสือเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้น ฉบับเดิมได้มาอย่างไรและเมื่อไรไม่ทรงทราบ แต่ฉบับหอหลวงของเรามีจริง ได้เคยทอดพระเนตรเห็นมาแต่ก่อน แต่ไม่<noinclude></noinclude> a0m7madye1coor103jcocvf6sq9c6ts 250 89245 288973 288855 2026-04-14T07:47:37Z Peatlnwza 10757 288973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Peatlnwza" />{{ก|(๖)}}</noinclude>ข้อหนึ่งว่า พระบามสมเด้จฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ซึ่งมีพระเกียรติยศปรากฏว่าเป็นหลักอยู่ในผู้รู้โบราณคดีพระองค์หนึ่ง เมื่อในรัชกาลที่ ๔ ทรงอำนวยการแปลหนังสือเรื่องนี้ออกจากภาษารามัญ เป็นภาษาไทยเป็นปฐม ผู้อื่นได้ฉบับหลวงซึ่งกรมหลวงวงศาธิราชสนิททรงเรียบเรียงนั้นไปแก้ไขตามอำเภอใจ แล้วไปให้หมอสมิธพิมพ์ ผู้อื่นเช่นตัวข้าพเจ้าได้เห็นแต่ฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ จึงเกิดสงสัยสนเท่ห์ดังกล่าวมาแล้ว เมื่อได้ความรู้เป็นหลักฐานดังแสดงมา จึงเห็นว่าพอจะสันนิษฐานตำนานของหนังสือเรื่องคำให้การชาวกรุงเก่านี้ได้ตลอด เรื่องคือเมื่อพม่าตีกรุงศรีอยุธยาได้เมื่อปีกุน พ.ศ. ๒๓๑๐ นั้น ได้ไทยที่มีบรรดาศักดิ์ นับแต่พระเจ้าอุทุมพรเป็นต้น ทั้งข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยไปด้วยเป็นอันมาก พระเจ้าอังวะมังระจึงมีรับสั่งให้ถามคำให้การของไทยที่ได้ไปในคราวนั้น บางทีจะเกิดลำบากเรื่องล่าม หาพม่าที่รู้ชำนาญภาษาไทยไม่ได้ มีแต่มอญที่มาเกิดในเมืองไทยที่รู้ภาษาไทยชำนาญ จึงให้ถามคำให้การพวกไทย จดลงเป็นภาษามอญเสียชั้นหนึ่งก่อน แล้วจึงแปลเป็นภาษาพม่ารักษาไว้ในหอหลวง เห็นจะเป็นเพราะเหตุเช่นกล่าวมา หนังสือเรื่องคำให้การชาวกรุงเก่าจึงมีทั้งในภาษามอญและภาษาพม่า เห็นจะเป็นพวกพระมอญที่ออกไปธุดงค์ถึงเมืองพม่าเมื่อในรัชกาลที่ ๔ ไปได้ฉบับภาษามอญเข้ามาถวายพระบาทสมเด็จฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดฯ{{วว}}<noinclude></noinclude> 0e3tv7uiwrgqxocltiuiaylk15lu0cl 250 89273 288954 2026-04-13T12:17:35Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ใหม่ โดยพระทัยทรงพระกรุณา ฝ่ายข้าคนชายหญิงชาวนครลานช้างและชาวนครเชียงใหม่นั้น ก็ทรงโปรดให้ตั้งทำมาหากินอยู่ตามภูมิลำเนาในกรุงศรีอยุธยา ครั้นอยู่มา สมเด็จพ..." 288954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๖๖}}</noinclude>ใหม่ โดยพระทัยทรงพระกรุณา ฝ่ายข้าคนชายหญิงชาวนครลานช้างและชาวนครเชียงใหม่นั้น ก็ทรงโปรดให้ตั้งทำมาหากินอยู่ตามภูมิลำเนาในกรุงศรีอยุธยา ครั้นอยู่มา สมเด็จพระพันวษาทรงพระดำริตามตำราราชนิติศาสตร์์ซึ่งมีความว่า ราชประเพณีของพระมหากษัตริย์มี ๗ ประการ ซึ่งกษัตริย์ในพระนครใดผูกสัมพันธมิตรทางพระราชไมตรีกับพระเจ้าแผ่นดินในประเทศหนึ่งประเทศใด ก็ย่อมให้บ้านเมืองเกิดความสุขความเจริญ นับเป็นข้อหนึ่งในราชประเพณี ๗ ประการนั้น บัดนี้สมควรกรุงศรีอยุธยา จะกระทำสัมพันธมิตรผูกทางพระราชไมตรีกับประเทศพม่า ด้วยเป็นแผ่นดินใหญ่ทวยราษฎรไปมาค้าขายถึงกัน เป็นประโยชน์แก่บ้านเมืองทั้งสองฝ่าย ทรงพระราชดำริดังนี้แล้ว จึงตรัสสั่งให้อาลักษณ์แต่งพระราชสาสน์ จัดเครื่องราชบรรณาการและแต่งราชทูต อุปทูต มีพลทหาร ๕๐๐ คน คุมกำกับราชบรรณาการและแต่งราชทูต อุปทูต มีพลทหาร ๕๐๐ คน คุมกำกับราชทูตกับเครื่องราชบรรณาการไปยังกรุงรัตนปุระอังวะประเทศพม่า ในจุลศักราช ๘๕๒ ปี ครั้นราชทูตไปถึงกรุงอังวะแล้ว พระเจ้าแผ่นดินพม่าก็มีรับสั่งให้จัดการรับรองราชสาสน์ และราชทูตโดยสมควรแก่เกียรติยศทั้งสองประเทศ ราชทูตกรุงศรีอยุธยาได้เข้าเฝ้าถวายพระราชสาสน์และเครื่องราชบรรณาการแด่พระเจ้ากรุงพม่า จึงมีรับสั่งให้อ่าน ในพระราชสาสน์นั้นว่า "สมเด็จพระพันวษาพระเจ้าแผ่นดินสยาม ผู้ครองกรุงเทพทวาราวดีศรีอยุธยา มีกมลจิตยินดีต่อกรุงรัตนปุระอังวะ จึงแต่ง<noinclude></noinclude> 5wrygi29o8gngckn8w4va8geusuissd 250 89274 288955 2026-04-13T12:53:02Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ราชทูตคุมเครื่องราชบรรณาการมาเจริญทางพระราชไมตรี ต่อพระเจ้ากรุงรัตนปุระอังวะประเทศพม่า เพื่อมุ่งหมายให้กรุงศรีอยุธยา กับกรุงรัตนปุระอังวะ ตั้งอยู่ในสัมพั..." 288955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๖๗}}</noinclude>ราชทูตคุมเครื่องราชบรรณาการมาเจริญทางพระราชไมตรี ต่อพระเจ้ากรุงรัตนปุระอังวะประเทศพม่า เพื่อมุ่งหมายให้กรุงศรีอยุธยา กับกรุงรัตนปุระอังวะ ตั้งอยู่ในสัมพันธมิตรสนิทเสน่หภาพต่อกันโดยฉันท์มหามิตร ราษฎรพาณิชทั้งสองพระนครจะได้ไปมาค้าขายถึงกันให้เป็นประโยชน์แก่บ้านเมืองทั้งสองฝ่าย สองพระนครจะได้มีกำลังบำรุงพระพุทธศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองถาวรสืบไป จนตลอดกัลปาวสาน" พระเจ้ากรุงรัตนปุระอังวะผู้ครองประเทศพม่า ได้ทราบในพระราชสาสน์ดังนั้น ก็มีพระทัยยินดีนัก จึงตรัสปราศรัยถามถึงข่าวทุกข์สุขแห่งพระเจ้ากรุงศรีอยุธยา พระอัครมเหสีพระราชบุตรพระราชธิดาเสนาบดีมุขมนตรีตลอดลงไปถึงราษฎรพลเมืองทั่วกัน ราชทูตก็กราบทูลว่า พระเจ้ากรุงศรีอยุธยาทั้งพระอัครมเหสีพระราชบุตรพระราชธิดาทรงพระเจริญสุขอยู่สิ้น และเสนาอำมาตย์กับทั้งราษฎรทั่วขอบขัณฑสีมาก็เป็นสุขอยู่ทั่วกัน ด้วยพระเดชานุภาพของพระเจ้ากรุงศรีอยุธยาผู้{{ตตฉ|ทวง|ทรง}}ธรรมปกแผ่ให้ชนทั้งปวงเป็นสุขพร้อมเพรียงกัน พระเจ้ากรุงพม่าได้ทรงฟังราชทูตกราบทูลดังนั้น ก็มีพระทัยชื่นชมยินดี จึงโปรดพระราชทานบำเหน็จรางวัลแก่ราชทูตเป็นอันมาก และให้เลี้ยงดูราชทูตโดยสมควร ราชทูตก็กราบทูลลาออกจากที่เฝ้ามาพำนักอยู่ยังที่สำนัก เครื่อง{{ตตฉ|ราข|ราช}}บรรณาการพระเจ้ากรุงศรีอยุธยา ถวายพระเจ้าอังวะในครั้งนั้น มีจำนวนดังนี้ พานทอง พานเงิน ๔ สำรับ พาน<noinclude></noinclude> fkl83ie6tm85baq8eafz8kwq83vza4c 288957 288955 2026-04-13T13:07:55Z Peatlnwza 10757 288957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๖๗}}</noinclude>ราชทูตคุมเครื่องราชบรรณาการมาเจริญทางพระราชไมตรี ต่อพระเจ้ากรุงรัตนปุระอังวะประเทศพม่า เพื่อมุ่งหมายให้กรุงศรีอยุธยา กับกรุงรัตนปุระอังวะ ตั้งอยู่ในสัมพันธมิตรสนิทเสน่หภาพต่อกันโดยฉันท์มหามิตร ราษฎรพาณิชทั้งสองพระนครจะได้ไปมาค้าขายถึงกันให้เป็นประโยชน์แก่บ้านเมืองทั้งสองฝ่าย สองพระนครจะได้มีกำลังบำรุงพระพุทธศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองถาวรสืบไป จนตลอดกัลปาวสาน" พระเจ้ากรุงรัตนปุระอังวะผู้ครองประเทศพม่า ได้ทราบในพระราชสาสน์ดังนั้น ก็มีพระทัยยินดีนัก จึงตรัสปราศรัยถามถึงข่าวทุกข์สุขแห่งพระเจ้ากรุงศรีอยุธยา พระอัครมเหสีพระราชบุตรพระราชธิดาเสนาบดีมุขมนตรีตลอดลงไปถึงราษฎรพลเมืองทั่วกัน ราชทูตก็กราบทูลว่า พระเจ้ากรุงศรีอยุธยาทั้งพระอัครมเหสีพระราชบุตรพระราชธิดาทรงพระเจริญสุขอยู่สิ้น และเสนาอำมาตย์กับทั้งราษฎรทั่วขอบขัณฑสีมาก็เป็นสุขอยู่ทั่วกัน ด้วยพระเดชานุภาพของพระเจ้ากรุงศรีอยุธยาผู้ทรงธรรมปกแผ่ให้ชนทั้งปวงเป็นสุขพร้อมเพรียงกัน พระเจ้ากรุงพม่าได้ทรงฟังราชทูตกราบทูลดังนั้น ก็มีพระทัยชื่นชมยินดี จึงโปรดพระราชทานบำเหน็จรางวัลแก่ราชทูตเป็นอันมาก และให้เลี้ยงดูราชทูตโดยสมควร ราชทูตก็กราบทูลลาออกจากที่เฝ้ามาพำนักอยู่ยังที่สำนัก เครื่อง{{ตตฉ|ราข|ราช}}บรรณาการพระเจ้ากรุงศรีอยุธยา ถวายพระเจ้าอังวะในครั้งนั้น มีจำนวนดังนี้ พานทอง พานเงิน ๔ สำรับ พาน<noinclude></noinclude> 95i2gh004xecekt8uxyjrske2kkd4ia 250 89275 288956 2026-04-13T13:06:57Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "<section begin="104-1" />ของตนเข้าถวายสมเด็จพระพันวษา เพื่อเป็นพระแสงทรงสำหรับพระเจ้าแผ่นดินต่อไป พระองค์ทรงรับไว้เป็นพระแสงทรงสำหรับพระองค์ แล้วจึงทรงประสิทธิ์ประสาทนาม..." 288956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๗๐}}</noinclude><section begin="104-1" />ของตนเข้าถวายสมเด็จพระพันวษา เพื่อเป็นพระแสงทรงสำหรับพระเจ้าแผ่นดินต่อไป พระองค์ทรงรับไว้เป็นพระแสงทรงสำหรับพระองค์ แล้วจึงทรงประสิทธิ์ประสาทนามว่า พระแสงปราบศัตรู และทรงตั้งพระนามแสงขรรค์แต่ครั้งพระยาแกรกนั้นว่า พระขรรค์ไชยศรี โปรดให้มหาดเล็กเชิญตามเสด็จซ้ายขวา และมีรับสั่งให้เชิญพระรูปพระยาแกรกกับมงกุฎของพระยาแกรกเข้าไว้ในหอพระที่นมัสการในพระราชวัง พระรูปพระยาแกรกกับมงกุฏทรงยังมีปรากฏอยู่ จนตราบเท่าทุกวันนี้ พระเจ้าพันวษาครองราชสมบัติมาได้ ๒๕ พรรษา เมื่อแรกได้ราชสมบัติ พระชนม์ ๑๕ พรรษา รวมพระชนมายุ ๔๐ พรรษา เสด็จสวรรคต <section end="104-1" /> <section begin="104-2" />{{ก|เรื่องสมเด็จปรเมศวร|120}} ในลำดับนั้น พระบรมกุมารซึ่งเป็นพระราชโอรส ได้ขึ้นครองราชสมบัติต่อไป ทรงพระนามว่าพระปรเมศวร พระองค์มีพระมเหษีสองพระองค์ พระมเหษีขวามีพระนามว่า จิตรวดี พระมเหสีซ้ายมีพระนามว่า ศรีสุดาจันทร์ พระมเหษีขวา มีพระราชโอรสสองพระองค์ พระราชโอรสองค์ใหญ่ทรงพระนามว่า พระเฑียร พระราชโอรสองค์น้อยทรงพระนามว่า พระไชย พระองค์ทรงพระกรุณาแก่พระมเหษีสองพระองค์นี้ยิ่งนัก แต่พระองค์โปรดศรีสุดาจันทร์พระมเหสีซ้ายยิ่งกว่าพระมเหษี<section end="104-2" /><noinclude></noinclude> bqg23lf3eifceqp2rhzc431nhaidhm9 250 89276 288958 2026-04-13T14:50:18Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "<section begin="105-1" />ขวา มีรับสั่งให้พระมเหสีซ้ายศรีสุดาจันทร์ เฝ้าอยู่ข้างพระที่มิได้ขาด ราชการในฝ่ายหน้าฝ่ายในต่าง ๆ ถ้าศรีสุดาจันทร์มเหษีซ้ายเพ็ดทูลคัดง้างอย่างไรแล..." 288958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๗๑}}</noinclude><section begin="105-1" />ขวา มีรับสั่งให้พระมเหสีซ้ายศรีสุดาจันทร์ เฝ้าอยู่ข้างพระที่มิได้ขาด ราชการในฝ่ายหน้าฝ่ายในต่าง ๆ ถ้าศรีสุดาจันทร์มเหษีซ้ายเพ็ดทูลคัดง้างอย่างไรแล้ว ก็ทรงเชื่อฟังทั้งสิ้น ขณะเมื่อพระองค์บรรทมนั้น ต้องมีนายมหาดเล็กคนหนึ่งชื่อนายบุญศรี มาร้องลำขับกล่อมเสมอทุก ๆ เวลา พระองค์จึงจะบรรทมหลับได้ อยู่มาวันหนึ่ง ศรีสุดาจันทร์มีจิตเสนหาผูกพันต่อนายบุญศรีจึงลอบกระทำชู้กับนายบุญศรีผู้ขับร้องนั้น ครั้นอยู่มาศรีสุดาจันทร์ก็กราบทูลพระปรเมศวร ขอให้ตั้งนายบุญศรีเป็นเสนาบดีกรมวัง ว่าเป็นผู้มีความซื่อสัตย์สวามิภักดิ์ต่อราชการ จะเป็นที่ไว้วางพระทัยในราชการได้ พระองค์ก็ทรงศรีสุดาจันทร์ จึงโปรดตั้งนายบุญศรีเป็นขุนเชียนนเรศ (ขุนชินราช) เสนาบดีกระทรวงวัง พระราชทานเครื่องอุปโภคบริโภคเป็นเครื่องยศสำหรับเสนาบดีพร้อมทุกประการ ตั้งแต่นั้น ขุนชินราชได้ว่าราชการสิทธิ์ขาดในพระราชวังทั้งสิ้น มีคนยำเกรงมาก พระปรเมศวรครองราชสมบัติมาได้ ๒๓ พรรษา เมื่อแรกได้ราชสมบัติพระชนม์ ๑๕​พรรษา รวมพระชนม์ ๓๘ พรรษาเสด็จสวรรคต พระองค์ประสูติวันจันทร์ <section end="105-1" /> <section begin="105-2" />{{ก|เรื่องขุนชินราช|120}} เมื่อพระปรเมศวรสวรรคตแล้ว ท้าวศรีสุดาจันทร์กับขุนชินราช<section end="105-2" /><noinclude></noinclude> dgbbz3svqxp9gvvu70hwkwcothm5iu9 250 89277 288960 2026-04-13T14:55:07Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "{{ตตฉ|พ.ศ.(๑๙๑๓)|(พ.ศ. ๑๙๑๓)}} สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า เสด็จมาแต่เมืองสุพรรณบุรี ขึ้นเสวยราชสมบัติพระนครศรีอยุธยา และท่านจึงให้สมเด็จพระราเมศวรเจ้า เสด็จไปเสวยราช..." 288960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๔๔๔}}</noinclude>{{ตตฉ|พ.ศ.(๑๙๑๓)|(พ.ศ. ๑๙๑๓)}} สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า เสด็จมาแต่เมืองสุพรรณบุรี ขึ้นเสวยราชสมบัติพระนครศรีอยุธยา และท่านจึงให้สมเด็จพระราเมศวรเจ้า เสด็จไปเสวยราชสมบัติเมืองลพบุรี ศักราช ๗๓๓ กุนศก (พ.ศ. ๑๙๑๔) สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า เสด็จไปเอาเมืองเหนือ และได้เมืองเหนือทั้งปวง ศักราช ๗๓๔<noinclude></noinclude> jdsfwexuslufyeo1zxvi0ejpt9ozqa4 288961 288960 2026-04-13T15:04:35Z Peatlnwza 10757 288961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๔๔๔}}</noinclude>{{ตตฉ|พ.ศ.(๑๙๑๓)|(พ.ศ. ๑๙๑๓)}} สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า เสด็จมาแต่เมืองสุพรรณบุรี ขึ้นเสวยราชสมบัติพระนครศรีอยุธยา และท่านจึงให้สมเด็จพระราเมศวรเจ้า เสด็จไปเสวยราชสมบัติเมืองลพบุรี ศักราช ๗๓๓ กุนศก (พ.ศ. ๑๙๑๔) สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า เสด็จไปเอาเมืองเหนือ และได้เมืองเหนือทั้งปวง ศักราช ๗๓๔ ชวดศก (พ.ศ. ๑๙๑๕) เสด็จไปเอาเมืองนครพังค่า และเมืองแสงเซรา ได้เมือง ศักราช ๗๓๕ ฉลูศก (พ.ศ. ๑๙๑๖) เสด็จไปเมืองชากัง (ราวและพระยา) ไสแก้วและพระยาคำแหง เจ้าเมืองชากังราว ออกต่อรบท่าน ๆ (ได้ฆ่าพระยา) ใสแก้วตาย และพระยาคำแหงและพลทั้งปวงหนีเข้าเมืองได้ และทัพ (หลวง) เสด็จกลับคืนมา ศักราช ๗๓๖ ขาลศก (พ.ศ. ๑๙๑๗) สมเด็จพระบรมราชา (ธิราช) เจ้า และพระมหาเถรธรรมากัลญาณ แรกสถาปนาพระศรีรัตนมหาธาตุ ฝายบูรพทิศหน้าพระบันชั้นสิงห์ สูงเส้น ๓ วา ศักราช ๗๓๗ เถาะศก (พ.ศ. ๑๙๑๘) เสด็จไปเอาเมืองพิษณุโลก และได้ตัวขุนสามแก้วเจ้าเมืองและครัว (อพ) ยพมาครั้งนั้นมาก ศักราช ๗๓๘ มะโรงศก (พ.ศ. ๑๙๑๙) เสด็จไปเอาเมือง (ชากังราว) เล่า ครั้งนั้น พระยาคำแหงและท้าวผ่าคอง คิดด้วยกันว่าจะ<noinclude></noinclude> ktlh8l46oiwogfv6o1ykzqbjr3uz156 250 89278 288962 2026-04-13T15:15:30Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ยอทัพ (หลวง และจะ) ทำมิได้ และท้าวผ่าคองเลิกทัพหนี และจึงเสด็จทัพหลวงตาม และท้าวผาคองนั้นแตก และจับได้ตัวท้าวพระยาและกสนาขุนหมื่นครั้งนั้นมาก และทัพหลวงเสด็จ..." 288962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๔๔๕}}</noinclude>ยอทัพ (หลวง และจะ) ทำมิได้ และท้าวผ่าคองเลิกทัพหนี และจึงเสด็จทัพหลวงตาม และท้าวผาคองนั้นแตก และจับได้ตัวท้าวพระยาและกสนาขุนหมื่นครั้งนั้นมาก และทัพหลวงเสด็จกลับคืน ศักราช (๗๔๐) มะเมียศก (พ.ศ.๑๙๒๑) เสด็จไปเอาเมืองชากังราวเล่า ครั้งนั้นมหาธรรมราชาออกรบทังหลวงเป็นสามารถและเห็นว่าจะต่อด้วยทัพหลวงมิได้ จึงมหาธรรมราชาออกถวายบังคม ศักราช ๗๔๔ ขาลศก (พ.ศ. ๑๙๒๙) เสด็จไปเอาเมืองเชียงใหม่ และให้เข้าปล้นเมืองนครลำภางมิได้ จึงแต่งหนังสือให้เข้าไปแก่หมื่นนครเจ้าเมืองลำภาง ๆ นั้นจึงออกถวายบังคม และทัพหลวงเสด็จกลับคืน ศักราชได้ ๗๕๐ มะโรงศก (พ.ศ. ๑๙๓๑) เสด็จไปเอาเมืองชางกังราวเล่า ครั้งนั้นสมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้าทรงพระประชวรหนัก และเสด็จกลับคืน ครั้นเถิงกลางทาง สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้านฤพานและจึงเจ้าทองลันพระราชกุมาร ท่านได้เสวยราชสมบัติพระนครศรีอยุธยาได้ ๗ วัน จึงสมเด็จพระราเมศวรยกพลมาแต่เมืองลพบุรีขึ้นเสวยราชสมบัติพระนครศรีอยุธยา และท่านจึงให้พิพาตเจ้าทองลันเสีย ศักราช ๗๕๗ กุนศก (พ.ศ. ๑๙๓๘) สมเด็จพระราเมศวรเจ้านฤพาน จึงพระราชกุมารท่านเจ้าพระยาราม เสวยราชสมบัติ ศักราช ๗๗๑ ฉลูศก (พ.ศ. ๑๙๕๒) สมเด็จพระยารามเจ้ามี<noinclude></noinclude> sse8eyq0rd2zpt9ykeqeba8179mkni3 250 89279 288963 2026-04-14T07:15:14Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "{{ก|'''คำอธิบาย'''|120}} {{ก|พระนิพนธ์}} {{ก|'''สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ'''}} {{สกอ|sp|100}} หนังสือเรื่องนี้เป็นที่นับถือของท่านผู้ศึกษาโบราณคดีมาแต่ในรัชกาลที่ ๔ ว่า เป็นถ้อยคำข..." 288963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" /></noinclude>{{ก|'''คำอธิบาย'''|120}} {{ก|พระนิพนธ์}} {{ก|'''สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ'''}} {{สกอ|sp|100}} หนังสือเรื่องนี้เป็นที่นับถือของท่านผู้ศึกษาโบราณคดีมาแต่ในรัชกาลที่ ๔ ว่า เป็นถ้อยคำของท่านผู้รู้แบบแผนการงานครั้งกรุงเก่าได้บอกให้จดไว้ ต้นฉบับเดิมจะมีกี่เล่มทราบไม่ได้ ได้พิมพ์ที่โรงพิมพ์หมอสมิธเป็นครั้งแรก เมื่อปีมะแม พ.ศ. ๒๔๒๖ ฉบับที่หมอสมิธพิมพ์นั้น เป็นที่นิยมนับถือกันเมื่อครั้งหนึ่งในรัชกาลที่ ๕ ด้วยยังไม่มีใครได้เห็นฉบับเดิมอยู่โดยมาก แต่ครั้นล่วงกาลนานมา เมื่อมีผู้ศึกษาโบราณคดีชั้นใหม่ เอาใจใส่สอบสวนหนังสือมากขึ้น จึงตรวจเห็นว่าหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดฉบับที่หมอสมิธพิมพ์นั้น มีผู้อื่นได้แต่งเติมแทรกแซงลงใหม่มาก ไม่ใช่ตัวฉบับเดิมครั้งรัชกาลที่ ๔ และยังมีข้อปัญหาต่อไปถึงหนังสือที่เรียกว่า คำให้การขุนหลวงหาวัดนั้นเอง ได้เคยวินิจฉัยกันในโบราณคดีสโมสร ข้าพเจ้าเองเป็นผู้นำปัญหาขึ้นกราบบังคมทูลแต่พระบามสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า สงสัยว่าหนังสือเรื่องนี้จะเป็นหนังสือที่แต่งขึ้นในเมืองไทย มิใช่คำของขุนหลวงหาวัด (คือพระเจ้าอุทุมพรราชา ที่ได้รับรัชทายาท<noinclude></noinclude> h7xbffwd6l6w7i9dl0stu5xqvvmrigz 250 89280 288966 2026-04-14T07:23:08Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ครองกรุงศรีอยุธยาต่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ) ไปให้แก่พม่า เหตุที่ทำให้สงสัยนั้น ข้อ ๑ คือ เรื่องราวทั้งพงศาวดารและทำเนียบต่าง ๆ ที่เล่าในหนังสือคำให้การข..." 288966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๔}}</noinclude>ครองกรุงศรีอยุธยาต่อแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ) ไปให้แก่พม่า เหตุที่ทำให้สงสัยนั้น ข้อ ๑ คือ เรื่องราวทั้งพงศาวดารและทำเนียบต่าง ๆ ที่เล่าในหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัด ฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ เมื่อมาสอบสวนดูในขั้นนี้รู้ได้เป็นแน่ว่า ผิดความจริงในที่สำคัญหลายแห่งมาก ถ้าเป็นคำให้การขุนหลวงหาวัด พระองค์ย่อมทรงทราบราชการบ้านเมือง จะเล่าผิดอย่างนั้นไม่ได้ ข้อ ๒ ลักษณะถามคำให้การชาวต่างประเทศถึงการบ้านเมืองนั้น ๆ เป็นประเพณีที่มีมาแต่ก่อนเหมือนกันทุกประเทศ คือถ้าได้ชนต่างชาติมาไว้ในอำนาจก็ดี หรือแม้ชนชาติเดียวกันเองได้ไปเมืองต่างประเทศใดมาก็ดี ถ้าเห็นว่าได้รู้เห็นการงานบ้านเมืองนั้นก็เรียกตัวมาให้ข้าราชการซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่หลาย ๆ คนพร้อมกันเป็นทำนองกรรมการซักไซ้ไต่ถาม และจดคำให้การไว้เป็นความรู้ในราชการ ในเมืองไทยเราก็เคยถามคำให้การอย่างนี้ เช่นถามแม่ทัพนายกองพม่าที่เราจับตัวมาได้เป็นต้น เรื่องพงศาวดารพม่าที่ปรากฏอยู่ในหนังสือพระราชพงศาวดาร โดยมากเรารู้ได้ด้วยกระบวนถามคำให้การอย่างว่านี้ ตั้งแต่ครั้งกรุงเก่ากรุงธนบุรีตลอดมาจนกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อพม่าได้ไทยไป พระเจ้าอังวะก็คงจะตั้งข้าราชการพม่า ซึ่งรู้แบบแผนขนบธรรมเนียมเป็นกรรมการถามคำให้การทำนองเดียวกัน แต่การถามคำให้การอย่างนี้ ผู้ถามกับผู้ตอบพูดไม่เข้าใจภาษา{{ตตฉ|กน|กัน}}{{วว}}<noinclude></noinclude> p2tg9jh8fik2ud7zqwkv391ayvi7zim 250 89281 288968 2026-04-14T07:28:26Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ต้องใช้ลามแปลทั้งคำถามและคำตอบ แล้วแต่ล่ามจะแปลว่ากระไร เมื่อล่ามแปลได้ความอย่างไร ก็จดลงเป็นภาษาพม่าอย่างเราจดคำให้การพม่าลงเป็นภาษาไทย เพราะฉะนั้นหนังส..." 288968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๕}}</noinclude>ต้องใช้ลามแปลทั้งคำถามและคำตอบ แล้วแต่ล่ามจะแปลว่ากระไร เมื่อล่ามแปลได้ความอย่างไร ก็จดลงเป็นภาษาพม่าอย่างเราจดคำให้การพม่าลงเป็นภาษาไทย เพราะฉะนั้นหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดถ้ามีจริง ต้นฉบับเดิมคงเป็นภาษาพม่า มิใช่ภาษาไทยที่หมอสมิธเอามาพิมพ์ ข้อ ๓ ต้นฉบับคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้น ถ้ามีคงจะมีอยู่ในหอหลวงเมืองพม่า ถ้าจะมีนอกจากฉบับหอหลวง ก็คงจะมีสำเนาอยู่ในกระทรวงเสนาบดีที่ได้มีหน้าที่ถามคำให้การ เช่นกระทรวงมหาดไทยหรือกระทรวงกลาโหมของพม่า ว่าอย่างมากจะมีไม่เกิน ๔-๕ ฉบับ ทำไมจึ่งจะเข้ามาได้ถึงเมืองไทย และมากลายเป็นภาษาไทยอย่างวิปลาสเลอะเทอะเช่นหมอสมิธพิมพ์ ด้วยเหตุเหล่านี้จึงสงสัยว่า หนังสือที่เรียกว่า "คำให้การขุนหลวงหาวัด" นี้ น่าจะเป็นเรื่องราวที่ชาวกรุงเก่าผู้มีอายุอยู่จนในกรุงรัตนโกสินทร์ เรียบเรียงขึ้นไว้ตามรู้ตามเห็น ต่อมาเมื่อไม่รู้ว่าใครแต่ง จึงไปเหมาให้เป็นคำให้การของขุนหลวงหาวัดดอกกระมัง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระบรมราชาธิบายในเรื่องนี้ว่า หนังสือเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้น ฉบับเดิมได้มาอย่างไรและได้มาเมื่อไรไม่ทรงทราบ แต่ฉบับหอหลวงของเรามีจริง ได้เคยทอดพระเนตรเห็นมาแต่ก่อน แต่ไม่<noinclude></noinclude> ja10we2jfjn82hzmjrlts5ysf7d8tim 250 89282 288969 2026-04-14T07:36:36Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "เหมือนกับฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ และทรงทราบว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเชื่อว่าเป็นหนังสือมีหลักฐาน ในพระราชนิพนธ์หลายแห่ง คือในจารึกฐานพระพุทธร..." 288969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๖}}</noinclude>เหมือนกับฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ และทรงทราบว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเชื่อว่าเป็นหนังสือมีหลักฐาน ในพระราชนิพนธ์หลายแห่ง คือในจารึกฐานพระพุทธรูปปางต่าง ๆ ซึ่งทรงพระราชอุทิศถวายพระเจ้าแผ่นดินครั้งกรุงเก่าเป็นต้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงใช้พระนามพระเจ้าแผ่นดินตามที่เรียกในหนังสือคำให้การของขุนหลวงหาวัดหลายพระองค์ หนังสือเรื่องนี้ทรงพระราชดำริว่า ฉบับเดิมคงมีหลักฐานอย่างไรเป็นแน่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงเชื่อถือ แต่ฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ มีผู้ใดได้แทรกแซงเพิ่มเติมจนเลอะเทอะเต็มทีเสียแล้ว สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงได้พระราชทานพระบรมราชาธิบาย เรื่องหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดไว้ดังนี้ ครั้นต่อมาถึงรัชกาลปัจจุบันนี้เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๔ หอพระสมุดวชิรญาณได้หนังสือเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดที่เป็นตัวฉบับหลวงมาเล่มสมุดไทย ๑ ลายมือเขียนตัวรง รู้ได้เป็นแน่ว่าเขียนในรัชกาลที่ ๔ ชื่อเรื่องก็ไม่ได้เรียกว่า "คำให้การขุนหลวงหาวัด" เรียกว่า "พระราชพงศาวดารแปลจากภาษารามัญ" ต่อมาพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นชัยนาทนเรนทร<ref>สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาชัยนาทนเรนทร</ref> ประทานสมุดหนังสือเรื่องต่าง ๆ อันเป็นของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท แก่หอพระสมุดสำหรับพระนคร มีเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดอยู่ในหนังสื<noinclude>{{สต}} {{รกออ}}</noinclude> 9zjk5g9tsqh53osxu0zx023d3dhx4p0 288972 288969 2026-04-14T07:41:26Z Peatlnwza 10757 288972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๖}}</noinclude>เหมือนกับฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ และทรงทราบว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเชื่อว่าเป็นหนังสือมีหลักฐาน ในพระราชนิพนธ์หลายแห่ง คือในจารึกฐานพระพุทธรูปปางต่าง ๆ ซึ่งทรงพระราชอุทิศถวายพระเจ้าแผ่นดินครั้งกรุงเก่าเป็นต้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงใช้พระนามพระเจ้าแผ่นดินตามที่เรียกในหนังสือคำให้การของขุนหลวงหาวัดหลายพระองค์ หนังสือเรื่องนี้ทรงพระราชดำริว่า ฉบับเดิมคงมีหลักฐานอย่างไรเป็นแน่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงเชื่อถือ แต่ฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ มีผู้ใดได้แทรกแซงเพิ่มเติมจนเลอะเทอะเต็มทีเสียแล้ว สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงได้พระราชทานพระบรมราชาธิบาย เรื่องหนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดไว้ดังนี้ ครั้นต่อมาถึงรัชกาลปัจจุบันนี้เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๔ หอพระสมุดวชิรญาณได้หนังสือเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดที่เป็นตัวฉบับหลวงมาเล่มสมุดไทย ๑ ลายมือเขียนตัวรง รู้ได้เป็นแน่ว่าเขียนในรัชกาลที่ ๔ ชื่อเรื่องก็ไม่ได้เรียกว่า "คำให้การขุนหลวงหาวัด" เรียกว่า "พระราชพงศาวดารแปลจากภาษารามัญ" ต่อมาพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นชัยนาทนเรนทร<ref>สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาชัยนาทนเรนทร</ref> ประทานสมุดหนังสือเรื่องต่าง ๆ อันเป็นของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท แก่หอพระสมุดสำหรับพระนคร มีเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดอยู่ใน{{ตตฉ|หนังสื|หนังสือ}}<noinclude>{{สต}} {{รกออ}}</noinclude> acu65kjk494whpbx1gbakaa6ied0w0b 250 89283 288974 2026-04-14T08:00:41Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "พวกนั้น ๔ เล่ม มีรอยตกแก้ เข้าใจว่าเป็นลายพระหัตถ์กรมหลวงวงศาฯ ได้เอาฉบับซึ่งหอพระสมุดฯ ได้มาเหล่านี้ สอบกับฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ ก็ปรากฏแน่นอนว่า ฉบับพิมพ์นั้..." 288974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๗}}</noinclude>พวกนั้น ๔ เล่ม มีรอยตกแก้ เข้าใจว่าเป็นลายพระหัตถ์กรมหลวงวงศาฯ ได้เอาฉบับซึ่งหอพระสมุดฯ ได้มาเหล่านี้ สอบกับฉบับที่หมอสมิธพิมพ์ ก็ปรากฏแน่นอนว่า ฉบับพิมพ์นั้นมีผู้ใดแทรกแซงข้อความลง ตรงตามที่สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงรับสั่ง ในชั้นแรกจึงรู้ความได้เพียงว่า หนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้นมีฉบับเดิมจริง และฉบับเดิมแปลมาจากภาษารามัญ ครั้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๓ กรรมการหอพระสมุดฯ ได้ทราบความว่า มีหนังสือพงศาวดารไทยภาษาพม่าอยู่ในหอสมุดของรัฐบาลที่เมืองร่างกุ้งฉบับ ๑ ได้ขอคัดมาแปลเป็นภาษาไทย ได้ความว่าหนังสือเรื่องนั้น เป็นเรื่องเดียวกับคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้นเอง ได้ความมาจากเมืองพม่าว่า เมื่อเสียกรุงเก่า พระเจ้าอังวะจับพระเจ้าอุทุมพรและข้าราชการไทยไป ได้ให้ถามคำให้การถึงพงศาวดารและขนบธรรมเนียมเมืองไทย จดเก็บรักษาไว้ในหอหลวง อังกฤษได้ต้นฉบับมาเมื่อตีเมืองมันดะเล หนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัด ฉบับแปลจากภาษาพม่า พระยาโชฏึกราชเศรษฐี (มิ้น เลาหเศรษฐี) ได้พิมพ์แจกในงานศพท่านอิ่มผู้มารดาแล้ว เป็นอันได้ความอีกชั้น ๑ ว่า เรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดนั้นมีมูลเป็นความจริง และรู้ได้ว่าเหตุใดฉบับเดิมเรื่องราวจึงคลาเคลื่อน เพราะพวกไทยที่พม่าได้ตัวไปให้การ ได้ไปแต่ตัว ให้การเพียงเท่าที่จำได้ ทั้งเรื่องพระราชพงศาวดารและขนบธรรมเนียมต่าง ๆ ให้การหลายคนด้วยกัน รู้มากบ้าง น้อยบ้าง ซ้ำ<noinclude></noinclude> ez9n572n33fc9jo1t7aig5rgj166ktj 250 89284 288975 2026-04-14T08:10:30Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ขุนนางพม่าซึ่งไม่รู้อะไรเลย เอาไปรวบรวมเข้าเรื่องอีกขั้น ๑ กรรมการจึงได้ให้เรียกชื่อหนังสือฉบับที่พระยาโชฏึกฯ พิมพ์ว่า "คำให้การชาวกรุงเก่า" เดี๋ยวนี้ในเรื่..." 288975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๘}}</noinclude>ขุนนางพม่าซึ่งไม่รู้อะไรเลย เอาไปรวบรวมเข้าเรื่องอีกขั้น ๑ กรรมการจึงได้ให้เรียกชื่อหนังสือฉบับที่พระยาโชฏึกฯ พิมพ์ว่า "คำให้การชาวกรุงเก่า" เดี๋ยวนี้ในเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัด เป็นอันได้พิมพ์แล้ว ๒ ฉบับ คือฉบับที่แปลจากภาษาพม่าฉบับ ๑ กับฉบับที่แปลจากภาษารามัญ แต่ผู้ใดในไทยเราได้เอาไปแก้ไขแทรกแซงเสียจนเลอะเทอะนั้นฉบับ ๑ แต่ฉบับที่ถูกต้องตามที่แปลจากภาษารามัญยังหาได้พิมพ์ไม่ จึงเห็นว่ายังบกพร่องอยู่ และอยากจะให้พิมพ์ให้บรรดาผู้ศึกษาโบราณคดีเวลานี้ได้สอบสวนทั่วกัน ถ้าหากพระยาเทพาธิบดี พิมพ์หนังสือคำให้การขุนหลวงหาวัดฉบับหลวง ในรัชการที่ ๔ จะเป็นการให้เกิดประโยชน์ในทางโบราณคดีถึง ๒ ประการ คือ ทำหนังสือซึ่งยังไม่เคยพิมพ์ให้ได้พิมพ์รู้กันแพร่หลาย และรักษาฉบับไว้ให้ถาวรประการหนึ่งช่วยโบราณคดีสโมสร ที่ทำให้การวินิจฉัยหนังสือเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัดสำเร็จบริบูรณ์ประการหนึ่ง ข้าพเจ้าได้ชี้แจงความเห็นทั้งนี้แก่พระยาเทพาธิบดี ๆ เห็นชอบด้วย จึงได้รับพิมพ์สมุดเล่มนี้ กรรมการมีความเสียดายอยู่หน่อย ที่หาหนังสือเรื่องคำให้การขุนหลวงหาวัด ความฉบับหลวงครั้งรัชกาลที่ ๔ ไม่ได้ครบทีเดียว เพราะหนังสือเดิมมีน้อย และแตกกระจัดกระจายไปเสียหมด ตรงไหนขาดได้เอาความที่แปลจากฉบับหลวงภาษาพม่ามาลงไว้แทน และได้บอกไว้เป็นสำคัญทุกแห่ง.<noinclude></noinclude> nc1wodnyw4o6dipcbdbaty08y4kbzfa 250 89285 288976 2026-04-14T08:26:20Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "{{ก|คำให้การขุนหลวงหาวัด|200}} {{ก|(ฉบับหลวง)|150}} {{สกอ|sp|100}} {{ฟม}}พระเจ้าหงสาเอาแต่คนดี อันพระยาจักรีนั้นพระเจ้าหงสาปูนบำเหน็จรางวัลหนักหนา เพราะว่ามีความชอบ จึ่งตั้งทวีให..." 288976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๒๙๙}}</noinclude>{{ก|คำให้การขุนหลวงหาวัด|200}} {{ก|(ฉบับหลวง)|150}} {{สกอ|sp|100}} {{ฟม}}พระเจ้าหงสาเอาแต่คนดี อันพระยาจักรีนั้นพระเจ้าหงสาปูนบำเหน็จรางวัลหนักหนา เพราะว่ามีความชอบ จึ่งตั้งทวีให้เกินแต่ก่อนมา ครั้นเลี้ยงไว้ได้ครบเจ็ดวันแล้ว พระเจ้าหงสาจึ่งสั่งให้บั่นเกล้าเกศาเสีย แล้วจึ่งสั่งให้เสียบไว้ที่กลางเมืองตามบทพิพากษาที่มีมาแล้ว จึ่งเรียกเอาพระมหินทรซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระมหาจักรพรรดิพระปกพระพี่นางพระนเรศร์ อันชื่อนางสุวรรณกัลยานั้นขึ้นหงสากับองค์พระนเรศร์อันเป็นพระราชโอรสของพระสุธรรมราชา อันพระเอกาทศรถนั้นให้ไว้เป็นเพื่อนพระบิดา แล้วจึ่งเอาช้างเผือกทั้งห้าช้างนั้นมา กับนายช่างต่าง ๆ ที่ชำนวญมนการช่างใหญ่กับฝีพายสกรรจ์สรรเอาห้าร้อยที่มีฝีมือ กับช้างใหญ่คัดกวาดแล้ว แต่ที่ใหญ่กันอันหนึ่งกับรูปสิบสองนักษัตรที่ไว้ในวัดพระศรีสรรเพชญ์อยู่นั้น อันรูปเหล่านี้เมื่อครั้งพระเจ้าอู่ทองตั้งกรุงแล้ว จึ่งสั่งให้ช่างพราหมณ์ปั้นรูปแล้วจึงหล่อไว้ด้วยทองสัมฤทธิ์เป็นรูปสิบสองนักษัตร ทั้งรูปมนุษย์เป็นรูปพราหมณ์ มีรูปช้างเอราวัณ รูปม้าสินธพ รูปคชสีห์ รูปราชสีห์{{วว}}<noinclude></noinclude> 1wubptoxubqofzgd1jocfhvqal8igoq 288977 288976 2026-04-14T08:26:32Z Peatlnwza 10757 288977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" /></noinclude>{{ก|คำให้การขุนหลวงหาวัด|200}} {{ก|(ฉบับหลวง)|150}} {{สกอ|sp|100}} {{ฟม}}พระเจ้าหงสาเอาแต่คนดี อันพระยาจักรีนั้นพระเจ้าหงสาปูนบำเหน็จรางวัลหนักหนา เพราะว่ามีความชอบ จึ่งตั้งทวีให้เกินแต่ก่อนมา ครั้นเลี้ยงไว้ได้ครบเจ็ดวันแล้ว พระเจ้าหงสาจึ่งสั่งให้บั่นเกล้าเกศาเสีย แล้วจึ่งสั่งให้เสียบไว้ที่กลางเมืองตามบทพิพากษาที่มีมาแล้ว จึ่งเรียกเอาพระมหินทรซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระมหาจักรพรรดิพระปกพระพี่นางพระนเรศร์ อันชื่อนางสุวรรณกัลยานั้นขึ้นหงสากับองค์พระนเรศร์อันเป็นพระราชโอรสของพระสุธรรมราชา อันพระเอกาทศรถนั้นให้ไว้เป็นเพื่อนพระบิดา แล้วจึ่งเอาช้างเผือกทั้งห้าช้างนั้นมา กับนายช่างต่าง ๆ ที่ชำนวญมนการช่างใหญ่กับฝีพายสกรรจ์สรรเอาห้าร้อยที่มีฝีมือ กับช้างใหญ่คัดกวาดแล้ว แต่ที่ใหญ่กันอันหนึ่งกับรูปสิบสองนักษัตรที่ไว้ในวัดพระศรีสรรเพชญ์อยู่นั้น อันรูปเหล่านี้เมื่อครั้งพระเจ้าอู่ทองตั้งกรุงแล้ว จึ่งสั่งให้ช่างพราหมณ์ปั้นรูปแล้วจึงหล่อไว้ด้วยทองสัมฤทธิ์เป็นรูปสิบสองนักษัตร ทั้งรูปมนุษย์เป็นรูปพราหมณ์ มีรูปช้างเอราวัณ รูปม้าสินธพ รูปคชสีห์ รูปราชสีห์{{วว}}<noinclude></noinclude> 29mq6373xw3lael9u1a60isix7h36lj 250 89286 288978 2026-04-14T08:39:59Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "รูปนรสิงห์ รูปสิงโต รูปโคอุศุภราช<ref>เดี๋ยวอยู่ที่พระพุทธบาท</ref> รูปกระบือ รูปกระทิง รูปหงส์ รูปนกยูง รูปนกกระเรียน อันสัตว์เหล่านี้สิ่งละคู่ พระเจ้าอู่ทองทำถวาย..." 288978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๐}}</noinclude>รูปนรสิงห์ รูปสิงโต รูปโคอุศุภราช<ref>เดี๋ยวอยู่ที่พระพุทธบาท</ref> รูปกระบือ รูปกระทิง รูปหงส์ รูปนกยูง รูปนกกระเรียน อันสัตว์เหล่านี้สิ่งละคู่ พระเจ้าอู่ทองทำถวายไว้ที่ในวัดพระศรีสรรเพชญ์ พระเจ้าหงสาเห็นรูปเหล่านี้ก็ชอบพระทัย จึ่งแบ่งเอามาตามที่ชอบพระทัย คือรูปช้างเอราวัณ<ref>รูปนี้ว่ายังอยู่ที่วัดพระมหามัยมุนี ณ เมืองอมรบุระ</ref> รูปม้าสินธพ รูปราชสีห์ รูปคชสีห์ รูปสิงห์ รูปมนุษย์ อันนอกนี้มิได้เอาสิ่งใดมา แล้วพระเจ้าหงสาจึ่งสร้างพระเจดีย์ไว้ที่ทุ่งภูเขาทองจึ่งสมมตินามเรียกพระภูเขาทอง แล้วจึ่งทำการฉลองเป็นการใหญ่หนักหนา แล้วพระเจ้าหงสาจึ่งยกทัพกลับไป ครั้นกลับไปยังมิทันถึงเมือง อันพระมหินทรราชานั้นไม่สุภาพดังพระยาราชสีห์ ไม่มีความครั่นคร้ามขามใจ เจรจาทำนององอาจ รามัญนั้นจับคำประหลาดได้ จึ่งทูลกับพระเจ้าหงสา พระเจ้าหงสาจึ่งให้ล้างเสียแล้ว จึ่งถ่วงน้ำเสียที่หน้าเมืองสถัง แล้วจึงยกทัพกลับมาเมืองหงสา อันพระพี่นางพระนเรศร์นั้น พระองค์ก็เอาไว้ในปราสาทเป็นที่มเหสี จึ่งมีพระราชโอรสองค์หนึ่งเป็นพระกุมาร อันพระนเรศร์นั้น พระเจ้าหงสาประทานที่บ้านและตำหนักให้อยู่ตามที่ อันองค์พระเจ้าหงสานั้นรักใคร่พระนเรศร์เหมือนพระราชโอรส เลี้ยงไว้จนจำเริญวัยใหญ่มา ๚ {{ฟม}}ส่วนพระสุธรรมราชานั้น วันพุธ ได้ครองกรุงทวาราวดีศรีอยุธยามาแต่เมื่อจุลศักราชได้ ๙๒๕ ปี พระชนม์ได้ ๒๐ ปี อยู่ใน<noinclude>{{สต}} {{รกออ}}</noinclude> agrti6nawhql1l28h3p2czvsxw7edph 250 89287 288979 2026-04-14T08:54:36Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "<section begin="335-1" />ราชสมได้ ๑๕ ปี เป็น ๓๕ ปี สำเร็จ เมื่อสำเร็จนั้น จุลศักราชได้ ๙๔๐ ปี ๚ <section end="335-1" /> <section begin="335-2" />{{ฟม}}จึ่งพระราชบุตรน้อย พระนามชื่อพระเอกาทศรถนั้น ขึ้นว่าราชการงาน..." 288979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๑}}</noinclude><section begin="335-1" />ราชสมได้ ๑๕ ปี เป็น ๓๕ ปี สำเร็จ เมื่อสำเร็จนั้น จุลศักราชได้ ๙๔๐ ปี ๚ <section end="335-1" /> <section begin="335-2" />{{ฟม}}จึ่งพระราชบุตรน้อย พระนามชื่อพระเอกาทศรถนั้น ขึ้นว่าราชการงานกรุงแทนที่พระบิดา เป็นแต่ที่มหาอุปราชราชรักษาธานีไว้ ด้วยพระนเรศร์เชษฐายังมีอยู่พระองค์หนึ่ง จึงไม่ภิเษกศรี ด้วยพระองค์นั้นรักใคร่พระเชษฐายิ่งนัก จึ่งว่าราชการงานกรุงทั้งปวงแทนที่ แล้วรักษาธานีเขตขัณฑ์ไว้ท่าพระเชษฐาธิราช ๚ {{ฟม}}ส่วนพระเจ้าหงสานั้น อยู่นานมาพระองค์ก็ได้ยินข่าวเลื่องลือมาว่า ยังมีพระมหามุนีองค์หนึ่ง เสด็จอยู่เมืองพม่าใหญ่ เรียกเมืองยะไข่ เป็นพระพุทธรูปสร้างไว้แต่เมื่อครั้งพระพุทธเจ้ายังเสด็จอยู่นั้นมีพุทธานุภาพยิ่งนัก ปาฏิหาริย์ได้ ให้มีพระรัศมีนั้นเป็นต่าง ๆ ถ้าและบุคคลผู้ใดจะปรารถนาสิ่งใด ๆ ก็ดี ทูลขออธิษฐานแล้วก็ได้ดั่งใจปรารถนา อันพระมหามุนีองค์นี้มีพุทธานุภาพยิ่งนัก พระเจ้าหงสาจึ่งมีพระทัยศรัทธา ขึ้นมาตั้งพระมุนีเป็นหนักหนา จึ่งสั่งให้จัดแจงแต่งเครื่องสักการบูชาเป็นอันมาก มีทั้งผ้าทรงและไตรจีีวรทองทั้งธูปเทียนทอง และข้าวตอกดอกไม้ทอง และมีทั้งฉัตรธงและธงทอง ทั้งปวงต่าง ๆ เป็นอันมาก กับรูปสิบสองนักษัตรที่พระเจ้าหงสาแบ่งเอามาแต่เมืองกรุงศรีอยุธยานั้น คือรูปมนุษย์ รูปช้างเอราวัณ รูปม้าสินธพ รูปราชสีห์ รูปคชสีห์ รูปนรสิงห์ รูปสิงห์ ครุฑ โคอุศุภราช แต่บรรดารูป<section end="335-2" /><noinclude></noinclude> 3id4d3umidx8m06sbppj8fxyn0v6rru 250 89288 288980 2026-04-14T09:08:43Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ทองหล่อเหล่านี้กับเครื่องสักการบูชาทั้งปวงเป็นอันมาก พระเจ้าหงสาจึ่งบูชาแล้วก็ทำการฉลองเป็นอันมาก แล้วจึงหลั่งน้ำทักษิโณทก แล้วก็ให้อำมาตย์คุมเครื่องบูชา..." 288980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๒}}</noinclude>ทองหล่อเหล่านี้กับเครื่องสักการบูชาทั้งปวงเป็นอันมาก พระเจ้าหงสาจึ่งบูชาแล้วก็ทำการฉลองเป็นอันมาก แล้วจึงหลั่งน้ำทักษิโณทก แล้วก็ให้อำมาตย์คุมเครื่องบูชาเหล่านี้ลงสำเภา แล้วก็ไปถวายไว้กับพระมหามุนีเมืองยะไข่ เมื่อครั้งจุลศักราชได้ ๙๓๐ ปี ตั้งแต่ครั้งนั้นมา ๚ {{ฟม}}ส่วนพระนเรศร์นั้น อยู่มาวันหนึ่ง พระเจ้าหงสามีรับสั่งให้หาพระนเรศร์เข้ามาในพระราชวัง พระนเรศร์ก็เข้าไปตามรับสั่งพระเจ้าหงสา ครั้นพระนเรศร์ขึ้นไปบนปราสาทใหญ่ ปราสาทไหว ครั้นเสนาเห็นเป็นอัศจรรย์จึ่งทูลกับพระเจ้าหงสา พระเจ้าหงสาจึ่งทำนายทายไว้ว่า นานไปเบื้องหน้า มอญเมืองหงสาจักได้ไปเกี่ยวหญ้าช้างเมืองกรุงไทย ครั้นตรัสทำนายดังนั้นแล้ว ก็มิไได้มีพจมานประการใด พระนเรศร์ก็เข้าไปเฝ้าพระเจ้าหงสา แล้วก็กลับมาสู่ยังบ้านเรือนหลวงดังเก่า ๚ {{ฟม}}ครั้นอยู่ พระนเรศร์ติดจะสร้างพระพุทธรูปองค์หนึ่ง จึ่งสั่งให้หานายช่างได้แล้ว จึ่งให้ช่างนั้นทำพระพุทธรูปเป็นอย่างที่พระทัยแล้วก็ทำเป็นพิหารและอารามแล้ว จึ่งเชิญพระพุทธรูปไว้ในนั้น อันพระนเรศร์สร้างนี้อยู่ที่ในป่าเมืองสราง ก็ยังปรากฏอยู่ทุกวันนี้ อันพระนามนั้นมิได้ปรากฏ ๚ {{ฟม}}อันพระนเรศร์กุมารกับพระประทุมราชา อันเป็นที่มหาอุปราชนั้นชอบพอรักใคร่ต่อกัน สัญญาว่าพี่น้องพระครรภ์เดียวกัน มิ<noinclude></noinclude> piops7piz1nmuwnw0kau789v3rk1k2z 250 89289 288981 2026-04-14T09:26:24Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ได้มีความรังเกียจเดียดฉันท์ต่อกัน เป็นที่ปรึกษาหารือต่อกัน เล่นชนไก่กันอยู่อัตรา พระนเรศร์เมื่อแรกมาแต่กรุงไทยนั้น พระชนม์ได้ ๑๐ ปี มาอยู่หงสาได้ ๕ ปีเป็น ๑๕..." 288981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๓}}</noinclude>ได้มีความรังเกียจเดียดฉันท์ต่อกัน เป็นที่ปรึกษาหารือต่อกัน เล่นชนไก่กันอยู่อัตรา พระนเรศร์เมื่อแรกมาแต่กรุงไทยนั้น พระชนม์ได้ ๑๐ ปี มาอยู่หงสาได้ ๕ ปีเป็น ๑๕ ปี มาเมื่อจะมีเหตุใหญ่นั้น พระนเรศร์กับอุปราชาชนไก่กัน ไก่ข้างอุปราชานั้นแพ้ไก่พระนเรศร์ ในเพลานั้นมิได้มีชัย ฝ่ายข้างอุปราชานั้นทั้งอายทั้งขัดอัชฌาสัย จึ่งทำจริตแกม จึ่งจับไหล่พระนเรศร์สั่นพลาง จึ่งว่ามาว่า ไก่ขุนเชลยนี้มีชัยกับเราหนักหนา พระนเรศร์จึ่งอัชฌาสัย เพราะว่าตัวนี้พลัดมาต่างเมืองจึ่งทำกันได้ที่หลางสนาม แล้วจึ่งจำใจพูดไปตามเรื่องว่า ไก่นี้ราคาค่าเมือง ก็คุมเคืองแค้นกันกันมาแต่วันนั้น จึ่งคิดว่าเป็นชายเหมือนกัน จักได้เห็นกัน พระนเรศร์จึ่งหมายมั่นกับอุปราชาหงสามาแต่ครั้งนั้น แล้วก็หาพลโยธา จึงได้โจรป่ากับหมอเฒ่าเหล่าพรานป่า ๆ จึ่งถวายช้าง ชื่อมงคลคชานั้น มีฝีเท้าฝีงากล้าหาญหนักหนา ถวายทั้งพวกพลเหล่าพรานล้วนกล้าหาญชาญชัย ครั้นเตรียมพลพร้อมแล้ว พระนเรศร์จึ่งลอบส่งสาส์นลับให้เข้าไปถึงพระพี่นางข้างใน จึ่งบอกความว่า น้องจักหนีไปพารา ฝ่ายพระพี่นางนั้นกลัวพระเจ้าหงสาจักรู้ จึ่งว่าถ้าหนีไปได้ก็จักไม่มรณา ถ้าไม่พ้นก็จักพากันบรรลัย จึงตรัสว่าอย่าห่วงด้วยพี่เลย เจ้าจงไปก็ตามอัชฌาสัยเถิด จึ่งอธิษฐานแล้วประทานพรให้เจ้าจงไปดี ให้พ้นมือไพรีเถิด ครั้นพระนเรศร์ได้ฟังพระพี่นางว่าดังนั้น ก็ตรอมพระทัยหนักหนา ถ้าแม้นมิได้เตรียมการแล้วก็ทำเนา<noinclude></noinclude> 40atrw08pa3i5s3w2ytlxeah6qw0fnx 250 89290 288982 2026-04-14T09:35:17Z สีทราย 11827 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "กาแฟเข้าไปดูพอทุ่นแรง แล้วใส่กุญแจไว้ ขึ้นไปบนตึกฟังดูว่าคุณนายจะใช้อะไรบ้าง เมื่อไม่มีอะไร ผมก็กลับลงมา คอยฟังเสียงว่าตาคนนั้นจะตายแน่หรือไม่ ถ้าแกฟื้นได้..." 288982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๕๓}}</noinclude>กาแฟเข้าไปดูพอทุ่นแรง แล้วใส่กุญแจไว้ ขึ้นไปบนตึกฟังดูว่าคุณนายจะใช้อะไรบ้าง เมื่อไม่มีอะไร ผมก็กลับลงมา คอยฟังเสียงว่าตาคนนั้นจะตายแน่หรือไม่ ถ้าแกฟื้นได้ แกคงร้องครวญครางขึ้นบ้าง ผมรีบปีนดูทางช่องลม ก็เห็นตานั่นนอนนิ่งเลือดยังแดงฉานอยู่ ผมปีนขึ้นลงอยู่ทั้งวัน แต่พอค่ำลงก็คงมองทางโน้นไม่เห็น ผมลืมสนิทว่าผมมือไวแอบปิดไฟเมื่อจะลงกลับห้องใต้ดิน ก็นับย่าผมรอบคอบมากอยู่ รุ่งขึ้นผมก็แอบดูอยู่อีกทั้งวัน ไม่เห็นร่างนั้นเขยื้อนเลยจนถึงเวลาค่ำ ท่าจะตายแน่ ผมอยู่อย่างไม่มีสุขใจ ความคิดต่างๆ ผันแปรไปร้อยแปดทั้งวันทั้งคืน พอวันที่สามแอบดูอีก ร่างนั้นยังคงนอนอยู่ ชักมีร่างกายอื่ดๆ ขึ้น แน่แล้ว ตายแน่ ผมหากระดาษแข็งมาปิดปากช่องลมเสียมิดชิดและแน่นหนา กันกลิ่นจะมีมาทางห้องเรา คุณหลวงไปราชการถึงเจ็ดวันจึงได้กลับมา ผมก็รับใช้อย่างเคยแต่ปิดความลับไว้ไม่แพร่งพราย แต่ใจผมไม่สบายหน้าตามันก็บอกเหตุ ทั้งคุณหลวงและคุณนายถามผม ผมตอบอึกอักเลอะเลือน ใจมันไม่วายจะคิดเรื่องฆ่าเขาตาย ซ้ำห่วงยังมาผูกคออีกคือรำเพย ผมต้องปิดหลายด้าน ใจมันสับสน มีกังวลหมดความสุข หน้าตาคงหมองคล้ำมาก แต่ผมคงไม่รู้ตัว ผมถูกถามแทบทุกวัน คล้ายๆ กับจะรู้อะไรในห้องผมอย่างนั้นแหละ ผมชักสะดุ้งใจ เพราะทีหนึ่งคุณหลวงพยักหน้ากับคุณนายหงึกๆ และคุณนายก็พยักตอบ มีสีหน้าตื่นๆ กลัว หัวใจผมแทบระเบิดเพราะกลุ้มใจ วันหนึ่งคุณนายกับคุณหลวงได้คุยกันอยู่ ผมทำงานไปก็ฟังไป เสียงคุณนายพูดว่า "เราชนะความแล้ว ไปศาลเมื่อวานนี้ตัดสินเด็ดขาดว่าตึกเป็นของเรา" "สิ้นเรื่องกันเสียที" คุณหลวงพูดแล้วหัวเราะ "จะเปิดถึงกัน แล้วเลี้ยงพระเสียที" ผมใจวูบเหมือนกับมันจะวิ่งออกมาที่ปาก ความชนะแล้ว จะเปิดตึกถึงกัน จะเลี้ยงพระ และห้องนั้นจะถูกเปิดแล้วก็พบศพ โอ๊ย! เรื่องจะไปอย่างไร คุณหลวงหันดูหน้าผม ผมคงมีกิริยาอะไรสักอย่างที่ท่าน<noinclude></noinclude> fmwihgpy3549o9o3867xq4gk5fqk9we 250 89291 288983 2026-04-14T09:37:07Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "เถิด นี่เตรียมพร้อมแล้ว เราจักไม่หนีก็เกลือกความรู้จักไปเมื่อภายหลัง ดั่งแกล้งสังหารตัวเสียให้บรรลัย จำเป็นก็จำจักต้องไป จำใจจำจักจากกัน แล้วพระองค์จึ่งกำห..." 288983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๔}}</noinclude>เถิด นี่เตรียมพร้อมแล้ว เราจักไม่หนีก็เกลือกความรู้จักไปเมื่อภายหลัง ดั่งแกล้งสังหารตัวเสียให้บรรลัย จำเป็นก็จำจักต้องไป จำใจจำจักจากกัน แล้วพระองค์จึ่งกำหนดเพลากับพรานป่าทั้งปวง กับพลของพระองค์ด้วยกันได้หกร้อยเศษ ครั้นเพลาพลบลงแล้วก็ลอบหนี แล้วออกจากเมืองหงสา จึ่งกวาดต้อนทั้งมอญและลาวไป ทั้งพลเก่าพลใหม่ได้เก้าพัน แล้วจึ่งยกมาทางเมืองจิตตอง แล้วมาทางเมืองมัตตะมะ แล้วจึ่งยกมาตั้งคอยท่าอยู่ที่ซอยหน้าภูม ๚ {{ฟม}}ฝ่ายมอญก็อื้ออึงคะนึงกันขึ้น จึ่งรู้ไปถึงอุปราชา พระอุปราชาจึ่งเข้าไปในพระราชวัง แล้วก็กราบทูลกับพระบิดาว่า บัดนี้พระนเรศร์ยกพลหนีไป ลูกจักยกทัพไปจับให้ทันที จักเอาตัวไพรีมาจงได้ พระเจ้าหงสาวดีจึ่งตอบพระราชโอรสว่า อันว่านเรศร์กุมารนี้ชัยชาญยิ่งนัก เจ้าอย่าทะนงใจ วันหนึ่งพ่อนี้ให้หาขึ้นมาบนปราสาท ปราสาทไหว พ่อทำนายไว้ว่าเขาจักได้เป็นใหญ่ในโลกา จักมีฤทธิ์ยิ่งกว่าอุปราชา ถึงรามัญในหงสาก็จักได้ไปเลี้ยงช้างที่เมืองกรุงศรีอยุธยา เจ้าอย่าไปตามเลย จงฟังคำพระบิดาเถิด แม้นเจ้ามิฟังคำพ่อห้าม ดีร้ายจักเกิดสงครามใหญ่ อุปราชาจึงทูลทัดขัดไว้มิได้ฟังในพระโองการ ว่าเป็นเชลยมาอยู่ในเนื้อมือแล้ว ควรหรือจักให้มันโวหาร ดั่งเรานี้มิใช่ชายชาญ ลูกจักขอยกพลตามไป ส่วนพระเจ้าหงสาจึ่ง<noinclude></noinclude> p47c2op1mh6qm1xtdar7lfs7p9jskgf 250 89292 288984 2026-04-14T09:37:20Z สีทราย 11827 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ผิดสังเกตุ ผมสะดุ้งทั้งตัว พอคุณนายไปพ้นห้องนั้นแล้ว คุณหลวงเรียกผมไปใกล้ๆ และพูดเบาๆ ว่า "ฉันรู้ว่าแกมีอะไรๆ ในใจ" พูดแล้วจ้องดูตาผมเขม็ง "บอกได้ว่าต้องการ..." 288984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๕๔}}</noinclude>ผิดสังเกตุ ผมสะดุ้งทั้งตัว พอคุณนายไปพ้นห้องนั้นแล้ว คุณหลวงเรียกผมไปใกล้ๆ และพูดเบาๆ ว่า "ฉันรู้ว่าแกมีอะไรๆ ในใจ" พูดแล้วจ้องดูตาผมเขม็ง "บอกได้ว่าต้องการอย่างใด จะไม่อยากอยู่ในห้องนั้นใช่ไหม?" ผมสะอึกใจ ตกใจตันใจพูดไม่ออก และแล้วเลยร้องไห้ออกมา คุณหลวงจ้องดูตาผมเขม็ง "ถ้าคุณหลวงเมตตาผม ก็ปล่อยให้ผมหนีไป" ผมพูดออกไป แต่คุณหลวงไม่พูดอะไร คงจ้องตาผมอย่างจะเอาความจริง<noinclude></noinclude> nza6aik3ws3162w2meutgtik6z7kn9s 288985 288984 2026-04-14T09:41:44Z สีทราย 11827 288985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๕๔}}</noinclude>ผิดสังเกตุ ผมสะดุ้งทั้งตัว พอคุณนายไปพ้นห้องนั้นแล้ว คุณหลวงเรียกผมไปใกล้ๆ และพูดเบาๆ ว่า "ฉันรู้ว่าแกมีอะไรๆ ในใจ" พูดแล้วจ้องดูตาผมเขม็ง "บอกได้ว่าต้องการอย่างใด จะไม่อยากอยู่ในห้องนั้นใช่ไหม?" ผมสะอึกใจ ตกใจตันใจพูดไม่ออก และแล้วเลยร้องไห้ออกมา คุณหลวงจ้องดูตาผมเขม็ง "ถ้าคุณหลวงเมตตาผม ก็ปล่อยให้ผมหนีไป" ผมพูดออกไป แต่คุณหลวงไม่พูดอะไร คงจ้องตาผมอย่างจะเอาความจริง "ถ้าคุณหลวงไม่เมตตาก็จับผมส่งตำรวจ" ผมโพล่งออกไป ตัดสินใจเปิดความลับ เพราะทนปิดไปไม่ไหวแล้ว "ผมฆ่าคนตาย" "ทองคำ! แกพูดอะไร" คุณหลวงพูดเร็วปรื๋อ "ผมฆ่าเขาตาย" "ฆ่าใคร?" เมื่อถูกถามดังนั้น ไหนๆ ก็สารภาพแล้ว ก็เลยเล่าเรื่องตั้งแต่ต้นจนจบ พอจบเรื่องคุณนายก็โผล่มา หัวเราะเบาๆ "ฉันนึกแล้วไม่ผิด" คุณนายว่า ผมเลยรู้ว่าคุณนายแอบฟังความอยู่ ผมเลยก้มหน้า "ทองคำ!" คุณหลวงเรียก ผมสะดุ้งทั้งตัว ท่านพูดต่อไป "แกเพ้อไปแล้ว" ผมเงยหน้ามองท่านและคุณนาย โดยไม่รู้ว่าท่านหมายความว่าอย่างไร "แกถูกผีหลอก!" คุณนายว่า "ชายคนที่แกบอกลักษณะนั้นคืออาฉัน และตายไปแล้วสองปี และหญิงนั้นก็ตายไปก่อนคุณอาตาย ชื่อรำเพย" "พุทโธ่ เธอยังอยู่กับผมเดี๋ยวนี้ อยู่ในห้อง ผมใส่กุญแจไว้ คุณนายหัวเราะก๊าก คุณหลวงพลอยยิ้มไปด้วย "รำเพยตายในห้องใต้ดินจริงๆ คุณอาขังไว้ และได้เอาศพขึ้นเผาไปแล้วสักสองปีกว่า" "เธออยู่ครับ" "อย่าบ้าไปเลย" คุณนายว่า "รำเพยของแกน่ำมีไฝที่แสกหน้าผาก<noinclude></noinclude> e3po3a2jk7kzs0ncb2rnslzhn1kbcu0 250 89293 288986 2026-04-14T09:44:42Z สีทราย 11827 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "ใช่ไหม?" "โอ! ใช่ครับ" ผมตอบอย่างตกใจ "เอ้า! เราไปดูกัน" คุณนายพูดแล้วจูงมือคุณหลวง ผมก็ลุกตามลงมาด้วย ลงมาจากตึก พบลุงผัวของป้าแม่ครัวยืนอยู่แถวนั้น คุณนายบอ..." 288986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๕๕}}</noinclude>ใช่ไหม?" "โอ! ใช่ครับ" ผมตอบอย่างตกใจ "เอ้า! เราไปดูกัน" คุณนายพูดแล้วจูงมือคุณหลวง ผมก็ลุกตามลงมาด้วย ลงมาจากตึก พบลุงผัวของป้าแม่ครัวยืนอยู่แถวนั้น คุณนายบอกให้เอาไฟฉายไปด้วย ผมมาไขกุญแจห้องของผมอย่างงงๆ พอเปิดแล้วก็ไม่พบรำเพย ไปดูที่ใต้เตียงก็ไม่มี ห้องน้ำก็ไม่มี ผมจึงผลุนผลันไปที่ห้องเก็บของ กุญแจก็ใส่อยู่ ผมงงงัน เสียงคุณหลวงหัวเราะ ผมยังสังสัยและใจหายอย่างไรพิกล รำเพยไปไหน หัวใจผมหวาม เธอคือเมียผม แต่คุณหลวงคุณนายว่าเป็นผี รำเพยเป็นผี! ผมใจหายสะท้อน เมียผมแท้ๆ ทั้งกอดทั้งจูบ เนื้อหนังธรรมดามนุษย์แท้จริง "ไขกุญแจดูให้ทั่ว" คุณนายบงการ<noinclude></noinclude> srnz3scfz3v2z4koc3qkpwjr6plk8w3 250 89294 288987 2026-04-14T09:53:19Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "อนุญาตแล้วจึงมีคำบังคับกับเสนาผู้ใหญ่ ว่าลูกกูจักยกทัพไปอย่าให้มีอันตรายมา ถ้าแม้นอุปราชามีเหตุเภทภันสิ่งใด มึงจักบรรลัยทังวงศา จึงเกณฑ์ทัพสรัพสรรพโยธาก็..." 288987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๕}}</noinclude>อนุญาตแล้วจึงมีคำบังคับกับเสนาผู้ใหญ่ ว่าลูกกูจักยกทัพไปอย่าให้มีอันตรายมา ถ้าแม้นอุปราชามีเหตุเภทภันสิ่งใด มึงจักบรรลัยทังวงศา จึงเกณฑ์ทัพสรัพสรรพโยธาก็ได้แสนหนึ่งแต่ในตาทัพ อุปราชาจึงเร่งยกทัพขับพลมา จึงทันที่ในป่าใหญ่ที่ในแดนพระเจดีย์สามองค์เข้ามา ก็ไล่บุกรุกบุกบันกันเป็นหนักหนา พระนเรศร์จึงถอยพลางสู้รบไม่ต้านทานอยู่ได้ ด้วยพลรบข้างหงสานี้มากนัก หักโหมกระโจมแล้วไล่มา ฝ่ายไทยนั้นรบรามาในไพร ส่วนพระนเรศร์จึงมีสิงหนาทกับเหล่าอาทมาตทหารใหญ่ทั้งหกร้อยอันร่วนพระทัย ว่ากูจักเข้าโจมทัพในบัดนี้ ให้เร่งกะเกณฑ์กันให้ครบทั้งช้างและพลทหารตามที่ ส่วนพระนเรศร์จึงแต่งองค์แล้วก็เสด็จขึ้นยืนอยู่บนเกยชัย อันช้างพระที่นั่งอยู่ทีริมเกยกับนายควาญช้าง เมื่อจักมีบรมโพธิสมภาร จึงบันดาลให้ประจักษ์ในทัพขันธ์ ในเวลากลางวันก็บันดาลให้มีอัศจรรย์มา พระอาทิตย์นั้นก็ทรงกลด อันแดดนั้นก็มิได้ต้องพระองค์ร่มอยู่สักศอกปลายส่วนที่นอกนั้นก็สว่างเป็นแสงแดดอยู่ ก็เห็นเป็นอัศจรรย์ทั่วกันไปสิ้นทั้งทัพ แล้วแลเห็นพระบรมธาตุเสด็จมาบนกลางอากาศ มีพระรัศมีเป็นอันมาก ปาฏิหาริย์แล้วผ่านมาที่หน้าพลับพลาไป ก็เห็นเป็นมหาพิชัยฤกษ์ใหญ่หนักหนา พระองค์จึงตัดปลอกคชสารแต่กลางช้างกับควาญนั้นขึ้นได้ทันเป็นสามทั้งพระองค์ด้วยกัน ก็เข้าไปโจมทัพไล่ไพรี จตุลังคบาทสี่คนนั้นวิ่งมาพอทันช้างพระที่นั่ง อันว่าพหลมนตรีนอกนี้มิได้ทันพระองค์ แต่ช้างพระองค์เข้าหักโหม<noinclude>{{ข|๒๐{{ชว}}}}</noinclude> aa1szsrxlhfy2knfs06elv0ctky0l23 250 89295 288988 2026-04-14T10:10:54Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "กระโจมตี ทัพมอญก็ยับย่อยพ่ายพังไปไม่นับได้ บ้างก็ล้มตายเจ็บปวด บ้างก็วิ่งหนีซอนซอนไปในป่า อันทัพรามัญนั้นไม่เป็นสมฤดี บ้างซมซานกราบไหว้ บ้างก็บรรลัยลำบากแต..." 288988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๖}}</noinclude>กระโจมตี ทัพมอญก็ยับย่อยพ่ายพังไปไม่นับได้ บ้างก็ล้มตายเจ็บปวด บ้างก็วิ่งหนีซอนซอนไปในป่า อันทัพรามัญนั้นไม่เป็นสมฤดี บ้างซมซานกราบไหว้ บ้างก็บรรลัยลำบากแตกหนี พระองค์ก็ไสช้างเข้าไล่หักโหมกระโจมแทง แล้วเหยียบค่ายให้พังไปทั้งสิ้น ฝ่ายข้างทหารพลรามัญก็เข้มแข็ง ฟั่นแทงแย้งยิงด้วยปืนน้อยและปืนใหญ่เป็นนักหนา อันควันปืนนั้นมืดไปทั้งในป่า พระองค์เข้าไล่หักค่ายประทุมราชา ทั้งทัพปีกซ้ายปีกขวาก็พังไปทั้งสิ้น ทั้งทัพหนุนทัพหน้าก็แตกแพ้อัปราชัยไป อันเหล่ามอญนั้นครั้นคุมกันเข้าได้แล้ว ก็กลับคืนเข้ามารุมกันรบกันเป็นหนักหนา แล้วก็กลับคือตลบแตกไปเป็นหลายครั้ง ครั้นเต็มพักช้างแล้วก็ถอยมา พระองค์ก็คืนเข้าในค่าย ทั้งกลางช้างและท้ายช้าง จักได้เป็นอันตรายก็หามิได้ ทั้งแรงเชิงสารทหารในก็มิได้อันตรายสิ่งใด แต่โลหิตรามัญที่บรรลัยนั้นติดแดงไปทั้งพลและช้างที่เห็นเป็นยิ่งนัก ๚ {{ฟม}}ซึ่งพระนเรศร์กลับมานี้ เหตุรู้ถึงกรุงศรีอยุธยา จึงพระเอกาทศรถอันเป็นพระอนุชานั้น ก็แต่งพลทัพแล้วยกหนุนมา แต่เสบียงลำเลียงนั้นให้ไปก่อน ด้วยเป็นการร้อนจักได้ช่วยพระเชษฐาแล้วพระองค์จึงยกพลโยธาเร่งรีบมาให้ทันทัพ อันเสบียงลำเลียงที่ล่วงมานั้นหลงทางไป ฝ่ายมอญนั้นจับได้ อันพระเอกาทศรถนั้น ก็ยกไปทันพระพี่ยาที่ตำบลเล่นแต่เขางาม ทั้งสองพระองค์โสมนัสสา ทรงพระยินดียิ่งนัก พระเอกาทศรถจึงกราบลงกับพระบาทพระพี่ยา พระ<noinclude></noinclude> rbubxkfw21l29c3jzsysrqm7mzrou6o 250 89296 288989 2026-04-14T10:25:45Z Peatlnwza 10757 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "เชษฐานั้นก็สวมกอดเอาทันใจ ทั้งสององค์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี แล้วมีพระทัยยินดียิ่งนัก ไม่มีสิ่งจักเปรียบได้ แล้วพระเอกาทศรถจึงถามถึงพระพี่นาง พระพี่ยาจึงเล่าไปต..." 288989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๗}}</noinclude>เชษฐานั้นก็สวมกอดเอาทันใจ ทั้งสององค์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี แล้วมีพระทัยยินดียิ่งนัก ไม่มีสิ่งจักเปรียบได้ แล้วพระเอกาทศรถจึงถามถึงพระพี่นาง พระพี่ยาจึงเล่าไปตามความคดีที่มีมาทั้งสิ้น {{ตตฉ|พระเอกาศทรถ|พระเอกาทศรถ}}จึงกราบลงแล้วก็ทูลอาสา พระนเรศร์จึงตรัสว่า พระน้องยานี้ยังเยาว์อยู่นัก อันประทุมราชานั้นเขากล้าหาญหนักหนา และชันษานั้นก็แก่กว่าเจ้า พี่เองจักหักอุปราชา แต่น้องยาจงช่วยหนุนรองป้องกันเถิด พลขันธ์พี่นี้บอบมาหนักหนา ครั้นตรัสดังนั้นแล้วก็จัดแจงโยธาทัพให้เป็นปีกซ้ายขวากันทั้งทัพหนุนทัพรองก็แน่นหนา ด้วยได้พลโยธามาใหม่ ครั้นเกณฑ์สำเร็จแล้ว ทั้งสองพระองค์ก็ทรงช้างพระที่นั่ง แล้วยืนอยู่กลางพลแล้วก็ยกพลทัพตีรุกเข้าไป เหล่าโยธาก็โห่ร้องเอาชัย ทั้งเสียงฆ้องชัยกลองชัยก็ดังครึ้นเครงไปทั้งป่าใหญ่ ก็เข้ารบพุ่งประจัญกันเป็นหนักหนา จึงเหล่าทัพหน้าเสนารามัญก็ประจัญสู้พระนเรศร์จึงเอาช้างเข้าไล่แทง ข้างช้างรามัญก็หนี พระองค์จึงตีด้วยพระแสงขอ ก็ถูกท้ายช้างมอญเข้า ก็ล้มตะแคงอยู่กับที่ พระเอกาทศรถก็ไล่มาทัน เสนามอญผู้หนึ่งเข้าไม่ถอยหนี ก็กลับหน้ามาสู้กันกับพระองค์ ก็หักโหมกระโจมสู้กันเป็นหนักหนา พระเอกาทศรถจึงแทงด้วยทวน ก็ถูกกลางช้างข้างมอญนั้นก็ตายตกช้างลงมาอยู่กับที่ ฝ่ายช้างพระนเรศร์นั้นก็มาทันเข้า ทั้งสองพระองค์ก็ประจัญเข้าเหยียบค่าย ฝ่ายทัพข้างมอญก็ล้มตายหน่ายหนีเป็นหนักหนา จนถึงหน้าช้างอุปราชา อุปราชาครั้นเห็นช้างพระนเรศร์<noinclude></noinclude> i3uz6v48odtilun410k7881su0pmidf 288990 288989 2026-04-14T10:26:11Z Peatlnwza 10757 288990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Peatlnwza" />{{ก|๓๐๗}}</noinclude>เชษฐานั้นก็สวมกอดเอาทันใจ ทั้งสององค์ปรีดิ์เปรมเกษมศรี แล้วมีพระทัยยินดียิ่งนัก ไม่มีสิ่งจักเปรียบได้ แล้วพระเอกาทศรถจึงถามถึงพระพี่นาง พระพี่ยาจึงเล่าไปตามความคดีที่มีมาทั้งสิ้น {{ตตฉ|พระเอกาศทรถ|พระเอกาทศรถ}}จึงกราบลงแล้วก็ทูลอาสา พระนเรศร์จึงตรัสว่า พระน้องยานี้ยังเยาว์อยู่นัก อันประทุมราชานั้นเขากล้าหาญหนักหนา และชันษานั้นก็แก่กว่าเจ้า พี่เองจักหักอุปราชา แต่น้องยาจงช่วยหนุนรองป้องกันเถิด พลขันธ์พี่นี้บอบมาหนักหนา ครั้นตรัสดังนั้นแล้วก็จัดแจงโยธาทัพให้เป็นปีกซ้ายขวากันทั้งทัพหนุนทัพรองก็แน่นหนา ด้วยได้พลโยธามาใหม่ ครั้นเกณฑ์สำเร็จแล้ว ทั้งสองพระองค์ก็ทรงช้างพระที่นั่ง แล้วยืนอยู่กลางพลแล้วก็ยกพลทัพตีรุกเข้าไป เหล่าโยธาก็โห่ร้องเอาชัย ทั้งเสียงฆ้องชัยกลองชัยก็ดังครึ้นเครงไปทั้งป่าใหญ่ ก็เข้ารบพุ่งประจัญกันเป็นหนักหนา จึงเหล่าทัพหน้าเสนารามัญก็ประจัญสู้พระนเรศร์จึงเอาช้างเข้าไล่แทง ข้างช้างรามัญก็หนี พระองค์จึงตีด้วยพระแสงขอ ก็ถูกท้ายช้างมอญเข้า ก็ล้มตะแคงอยู่กับที่ พระเอกาทศรถก็ไล่มาทัน เสนามอญผู้หนึ่งเข้าไม่ถอยหนี ก็กลับหน้ามาสู้กันกับพระองค์ ก็หักโหมกระโจมสู้กันเป็นหนักหนา พระเอกาทศรถจึงแทงด้วยทวน ก็ถูกกลางช้างข้างมอญนั้นก็ตายตกช้างลงมาอยู่กับที่ ฝ่ายช้างพระนเรศร์นั้นก็มาทันเข้า ทั้งสองพระองค์ก็ประจัญเข้าเหยียบค่าย ฝ่ายทัพข้างมอญก็ล้มตายหน่ายหนีเป็นหนักหนา จนถึงหน้าช้างอุปราชา อุปราชาครั้นเห็นช้างพระนเรศร์{{วว}}<noinclude></noinclude> 3clgve3n0o0ybn6ln06s5mhubegiwc4