ዊኪፒድያ tigwiki https://tig.wikipedia.org/wiki/%E1%8A%A0%E1%8C%8D%E1%8B%B3_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ሜድያ ፍንቱይ ህድግ መትነፈዓይ ህድግ መትነፈዓይ ዊኪፒድያ ህድግ ዊኪፒድያ ፋይል ህድግ ፋይል ሜድያዊኪ ህድግ ሜድያዊኪ ሞደል ህድግ ሞደል ሰዳየት ህድግ ሰዳየት ከረርም ህድግ ከረርም TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 79 9048 9024 2026-04-23T18:34:29Z ~2026-24926-98 1634 9048 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Asmara_banner.jpg|frameless|upright=10|center]] [[ፋይል:Massawa_banner.jpg|frameless|upright=10|center]] [[ፋይል:Keren_banner.jpg|frameless|upright=10|center]] {| class="wikitable" |----- !colspan="6" | መደይን እርትርየ |----- !rowspan="2" | ደረጀት !! rowspan="2" | መዲነት !! colspan="2" | ብዝሔ ሸዐብ !! rowspan="2" | አቅሊም |----- ! እት1984 ዐለቦት ሸዐብ !! 2010 ወግም |----- |align=right | 1 || [[አስመራ]]|| align=right | 475,385 || align=right | 649,707 || [[አቅሊም ምግብ|ምግብ]] |----- |align=right | 2 || [[ከረን]] || align=right | 126,149 || align=right | 146,483 || [[አቅሊም ዐንሰባ|ዐንሰባ]] |----- |align=right | 3 || [[ስነይ]]|| align=right | 52,531 || align=right | 64,889 || [[አቅሊም ጋሽ በርካ|ጋሽ በርካ]] |----- |align=right | 4 || [[መንደፈራ]] || align=right | 22,184 || align=right | 63,492 || [[አቅሊም ግብለት|ግብለት]] |----- |align=right | 5 || [[አቅርደት]] || align=right | 15,948 || align=right | 47,482 || [[አቅሊም ጋሽ በርካ|ጋሽ በርካ]] |----- |align=right | 6 || [[ዐሰብ]] || align=right | 31,037 || align=right | 39,656 || [[አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር|ግብለት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 7 || [[ባጽዕ|ባጸዕ]] || align=right | 15,441 || align=right | 36,700 || [[አቅሊም ቅበልት ቀይሕ በሐር|ቅበልት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 8 || [[ዓዲ ኹዋላ|ዓዲዃላ]] || align=right | 14,465 || align=right | 34,589 || [[አቅሊም ግብለት|ግብለት]] |----- |align=right | 9 || [[ሰንዓፈ|ሰንዓፌ]]|| align=right | 14,019 || align=right | 31,831 || [[አቅሊም ግብለት|ግብለት]] |----- |align=right | 10 || [[ደቅምሓረ]]|| align=right | 17,290 || align=right | 31,000 || [[አቅሊም ግብለት|ግብለት]] |----- |align=right | 11 || [[ሰገነይቲ]] || align=right | 13,328 || align=right | 27,656 || [[አቅሊም ግብለት|ግብለት]] |----- |align=right | 12 || [[ነቅፈ]] || align=right | ''N/A'' || align=right | 20,222 || [[አቅሊም ቅበልት ቀይሕ በሐር|ቅበልት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 13 || [[ዓድ ቀየሕ]]|| align=right | 8,691 || align=right | 19,304 || [[አቅሊም ግብለት|ግብለት]] |----- |align=right | 14 || [[ባረንቱ]] || align=right | 2,541 || align=right | 15,467 || [[አቅሊም ጋሽ በርካ|ጋሽ በርካ]] |----- |align=right | 15 || [[በይሉል]] || align=right | ''N/A'' || align=right | 14,055 || [[አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር|ግብለት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 16 || [[እድ]] || align=right | ''N/A'' || align=right | 12,855 || [[አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር|ግብለት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 17 || [[ግንደዕ]]|| align=right | 7,702 || align=right | 10,523 || [[አቅሊም ቅበልት ቀይሕ በሐር|ቅበልት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 18 || [[መርሳ ፋጥማ]] || align=right | ''N/A'' || align=right | 9,542 || [[አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር|ግብለት ቀይሕ በሐር]] |----- |align=right | 19 || [[ሕምብርቲ]] || align=right | ''N/A'' || align=right | 8,822 || [[አቅሊም ምግብ|ምግብ]] |----- |align=right | 20 || [[ነፋሲት]] || align=right | ''N/A'' || align=right | 8,727 || [[አቅሊም ምግብ|ምግብ]] |} == ካልኦት ሰፈራታት == *[[ዓዲ ተከሌዛን]] * [[አፍዐበት]] * [[ዓረዛ]] * [[አግዳ ገጽ/ባድመ|ባድመ]] *[[Bisha, Eritrea|ቢሻ]] * [[ዳይሮ ፓውሎስ]] *[[ዴባይሲማ]] * [[ዲግሳ]] * [[ኤምባ ደርሖ]] *[[ዞባ ማእከል]] *[[ፊልፊል]] * ጎቋት * [[ሃዘጋ]] * [[ኩዶ-ፈላሲ]] *[[Matara, Eritrea|ማጠራ]] * [[ማይ ሚኔ]] *[[መርሳ ጉልቡብ]] *[[Mersa Tek'lay|መርሳ ተክላይ]] * [[አግዳ ገጽ/ኡምሓጀር|ኡምሓጀር]] *[[ጰር ቶካር]] *[[ዃዕቲት]] *[[ራሓይታ]] *[[ሰብደራት]] *[[Tsorona-Zalambessa|ዛላምበሳ]] *[[ጸዓዘጋ]] * [[አግዳ ገጽ/ዙላ|ዙላ]] *[[ዛህጊሓር]] *[[አዲ-አበቶ]] *[[ኩዶፈላሲ]] *[[ሞልኪ]] *[[ሻምቡቆ]] *[[ጎልጅ]] *[[ጣራ ኤምኒ]] *[[ሻኬያሞ]] *[[ኤምኒ ሓይሊ]] *[[ክናፍና]] *[[ጾሮና]] *[[ኤንዳ ገርግስ]] *[[ሃይኮታ]] *[[ፎርቶሳዋ]] *[[ሼብ]] *[[እላ በረድ]] *[[Adi Qontsi|አዲ ቆንጺ]] *[[ሜካኢካ]] *[[ሕርጊጎ]] [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] qzcysn3e45yquez9rykc9rhbd9hb9yo 0 100 9051 8288 2026-04-23T18:46:15Z Bbeshir 5 9051 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|HirgigoPowerplant|thumb]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] 4h8hkvpu4riw4zlb2eq9pgveb0ua3za 0 114 9061 1022 2026-04-23T18:59:02Z Bbeshir 5 9061 wikitext text/x-wiki ኤረትርያ እት ቀር አፍሪቅያ ለትትረከብ ሐቴ ምን ድወል ቃረት አፍሪቅያ ተ። እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ሱዳን፡ እብ ግብለት ምስል አቶብየ ፡ እብ ግብለት ምፍጋር ጸሓይ ምስል ጅቡቲ ወ እብ እትጃህ ቅብለት ምውደቅ ጸሓይ ወ እትጃህ ምውደቅ ጸሓይ ሀዬ ምስል ቀይሕ በሐር ትትሓደድ። ርሕብ ደውለት ኤረትርያ ሐድ 117,600 ኬሎ ምትር መረበዕ ቱ። እተ ክምሰሌሁማ ጀዛይር ደህላክ ወ ጋለ ምን ጀዛይር ሐኒሽ ከምክም። ኤረትርያ እት ስስ (6) አቃሊም በሀለት ዐንሰበ፡ ምግብ፡ ግብለት፡ ጋሽ በርከ፡ ግብለት ቀዪሕ በሐር ወ ቅብለት ቀዪሕ በሐር ትትከፈል። ዐሲመት ኤረትርያ አስመረ ተ። ክልኤ ሚነት በ ወ ህተን ሀዬ፤ [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ወ ዐሰብ ልትበሀለ። jboyrippw79xtlewhsd8sq362flpkqa 0 115 9057 1086 2026-04-23T18:53:57Z Bbeshir 5 9057 wikitext text/x-wiki ኤረትርያ እት ቀር አፍሪቅያ ለትትረከብ ሐቴ ምን ድወል ቃረት አፍሪቅያ ተ። እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ሱዳን፡ እብ ግብለት ምስል አቶብየ ፡ እብ ግብለት ምፍጋር ጸሓይ ምስል ጅቡቲ ወ እብ እትጃህ ቅብለት ምውደቅ ጸሓይ ወ እትጃህ ምውደቅ ጸሓይ ሀዬ ምስል ቀይሕ በሐር ትትሓደድ።ርሕብ ደውለት ኤረትርያ ሐድ 117,600 //(ሸር ሐሰት ልክልኣኒ 124,330)ኬሎ ምትር መረበዕ ቱ። እተ ክምሰሌሁማ ጀዛይር ደህላክ ወ ጋለ ምን ጀዛይር ሐኒሽ ከምክም። ኤረትርያ እት ስስ (6) አቃሊም በሀለት ዐንሰበ፡ ምግብ፡ ግብለት፡ ጋሽ በርከ፡ ግብለት ቀዪሕ በሐር ወ ቅብለት ቀዪሕ በሐር ትትከፈል። ዐሲመት ኤረትርያ አስመረ ተ። ክልኤ ሚነት በ ወ ህተን ህዬ [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ወ ዐሰብ ልትበሀለ። ከምሰልሁመ ከም ገዲመት ሚነት ለዐለት ሐቴ ሚነት አዱሊስ ተ።ዲብ እርትርያ 9 ቆምያት ወ 9 ህግያ ሀላያ።መእታዪ ዕልብ ተለፉን 00291-ወሓቆሁ7ወ6 ለተርፈ ዕልብ ትኣተ።ነይ ቤት-መክተብ አው ለኢልትሓራክ ህዬ 00291ወ ሓቆሁ ህየ 1- ወ 8 ለለነብት ሀለ።00291-1-ወ6 ለተርፈ ዕልብ ፡ ወ 00291-8-ወ 7 ለተርፋ ዕልብ ። [[ፋይል:Eritrea adm location map.svg|thumb|220x220px|'''ኸሪጠት እረትርያ''']] bo5gdrbfvbu2be9q5ik0n4ytoja4qh2 0 163 9054 8405 2026-04-23T18:51:40Z Bbeshir 5 9054 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:ቆምየት ረሻይደ.png|frameless|right]] [[ፋይል:ቆምየት ረሻይደ2.png|frameless|right]] '''<big>ቆምየት ረሻይደ</big>'''<br> ምን ግብለት ጀዚረት ዐረብ እንዴ ትበገሰ፡ እት ግንራሪብ በሐር ቀየሕ ኤረትርየ ምን ገጽ ሐር ለሰክነ ሸዐብ ቆምየት ረሻይደ፡ እብ ደረጀት ወጠንመ ምን እንረኤ፡ መትመዳዱ ዲብ አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ቱ። ምን ድዋራት ባጼዕ እንክር ቅብለት አስክ ምዴርየት ቅሮረ፡ ምን [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እንክር ግብለትመ አስክ ባካት ገደም፡ እት ለዋው በሐር ዲብ ልትናከሶ፡ ክምሰልሁመ እት ጀዛይር ደህላክ እት ደገጊት ክምኩም ነብር።<br> ክም ህግየ እሙ ዐረብ ለልትሃጌ ሸዐብ ቆምየት ረሻይደ፡ ኩሉ እት ደያነት እስላም ለልአምን እት ገብእ፡ እት ርዕዮ ወተጃረት ለትአተንክብ መናበረት ቡ። ሑድ ምኑ ህዬ እብ ጀለቦት ዓሰ ልትናበር። ምን ሐሪጭ ብልቱብ ለትትበሸል ቅጨት ዐቡደ እብ ሐሊብ እንሰ፡ ስገ ወዓሰ ምነ ልሙድ ነበሪቶም ዲብ ገብእ፡ ሩዝ ወቅጨት ፊኖ’ማ ምን ወክድ ቅሩብ እት ለሙዱ ልሄርሮ ለህለው ሙነት ቱ።<br> እት ታሪክ እሊ ሸዐብ፡ ሰኒ ቀዲመት ላተ ምን ጭገር አጣል ወአባጌዕ ለትትጣነብ ቤት ወዱ ነብረው። እለ ቤት እለ ሻዕር ትትበሀል። ሻዕር ምን መአስ እንሰ ለትሸቀ እብ አሻም ለትጋረመ ‘ግራፍ’ ለልቡሉ ስፌ ገኖ እቡ ለአትጋሩመ።<br> ምናተ እሊ አብያት ገዲም ዲብ በድል መጽእ ለሀለ፡ ወምስል መግዕዝ ስብክ ወስግም ለገይስ ቴንዳትመ ለእሙር መፈረግ አብያት ቆምየት ረሻይዳ ቱ። እለ ቴንደት ረሻይደ ስሜት ፍንቲት በ- መጠረ ህዬ ትትበሀል። ኸይመት ህዬ ለካልእ ስሜታ ተ። ጥናበ ምን በረ ጎማ (ላስቲክ) ጸዕደ ወምን ከርስ ህዬ ለትፈናተ ሓባር ለብእቱ ሸለትት ግሩም ቱ።<br> እለ ቤት እለ ንኢሽ ወቀሊል አግቡይ ንድቀት ለብእታ ተ፡ እት ምግዓዝ ቀሊል፡ ወእት ከብደ ለሀለ ዐፍሽመ፡ ሑድ ቱ። ምነ እሙር ናይ ዓዳት አግርበት ቤት ቆምየት ረሻይደ እግል ንሳሜ፡ ድስ-ጣሳ፡ ዝብድየት፡ ዐሙር፡ መኽበዝ በሀለት መቅሎ ቅጫ፡ ግርበ-ማይ፡ ክምሰልሁመ ሽራዕ መምህጽ ወተብል ቶም።<br> እሊ ዐፍሽ እሊ ህዬ፡ ዲብለ ምን ቅራብ አጣል ለልትሳፌ መዝወጥ (መስወድ) ልትአከብ። እት ወክድ መግዕዝ ኩሉ ለዐፍሽ እንዴ ተሐየበ፡ ሜዛኑ አክል-ሕድ እንዴ ትካፈለ፡ እት ክልኦት ስምጥ ገመል፡ እግል ልትጸዐን፡ ለሰዴ ‘ግራፍ’ ለልትበሀል ምን ገኖ እንሰ ለትሸቀ እንጋረፊን ሀለ። ሑየት ህዬ፡ ምን ሸለትት፡ ሽፈፍ ወሰዐር ሽሙይ እንዴ ትሸቄት፡ እት ወክድ መግዕዝ፡ አንስ ወአጀኒት እተ ቀሐተ እግል ልጥፍሖ ከልግዐዞ ትሰዴ። ለናይ ዓዳት ልብሰት ቆምየት ረሻይደ እብ ዓመት፡ እት አንሳት ህዬ እብ ፍንቱይ፡ ምነ ብዕዳት ቆምያትነ ፍንቲ ልቤለ ሕብር ወሸክል ብእተ። እት ዘበን ቅዱም፡ አንሳት ኖሰን ለትፈናተ ሓባር እት ሰብቀ ወለፍቀ፡ ቀሚሽ ወድየ እት ህለየ፡ እትሊ ወክድ እሊ ላኪን፡ ምን ካርጅ ስፉይ እት እንቱ ለልትገረህ ፋዬሕ ወጸሊም ሕብር ለቡ ዕባያት እብ ቶቡ ለብሰ ህለየ።<br> ለመፈረግ ልብሰት ወለት ረሻይደ ላኪን፡ እምበል ዕንታት፡ ኩለ ደምቀት፡ ገጽ ወስጋድ ለከድን እብ ክልኤ ፈርደት ለትሸቄት (በሀለት ፈርደት ሐር ረአስ ለትአለብስ፡ ክምሰልሁመ ፈርደት ቀደም ህዬ ገጽ ለትገልብብ መቅለመት ተ)። ምን ወለት 7 ሰነት እንዴ አንበተት፡ እግል ትትገልበብ ተአነብት። ምንተሐቱ ላኪን ስርዋን ናሽብ፡ ክምሰልሁመ ዞቲ ወድየ። ለልምድት ልብሰት ሰብ-ተብዕን ረሻይደ ጀላብየት ረያም፡ እት ረአስ ስርዋን ፋዬሕ እት ገብእ፡ እት ረአሶም ዕመትመ ወዱ። ስርዐት ዕሬ እት ረሻይደ እት ቆምየት ረሻይደ፡ ክልኦት ነፈር እንዴ ትበአሰው፡ ኦሮቶም ምን መይት፡ ቃትላይ፡ ውቀት እንዴ ኢነስእ፡ ለቀባይል በንበን ገብአ ምን ገብእ፡ ምን ቀባይል ቅቱል ወቃትል፡ በረ ላተ ሳልስ ቀቢለት ዲበ እንዴ ጌሰ፡ ክትል ጠልብ። ሰበቡ ህዬ፡ ለቃትል ደማነት እግል ልርከብ ወፍንጌ ክልኤ ለቀቢለት ቀደም ስርዐትለ ዕሬ፡ ለገብአ ናይ አቅሰኖት መርባት በአስ እግል ኢልቅነጽ እንዴ ትበሀላቱ። ሐቆ እሊ ለክልኤ ቀቢለት ዕለት እንዴ አስረየ፡ እግለ በአስ ወቀትል ለከስስ ሐቃይቅ ምን ክልኢተን ለጀሃት ክም ሰምዐው፡ ለሀድጎ እቱ። እት ዕሬ ክም ቀርበው ህዬ፡ ለቃትላይ እብ ዜረኖትለ ሳልሳይት ቀቢለት፡ እት ገጽ ሽማገሌ ናይለ ክልኤ ለቀድየት ከስሰን ቀባይል በጥር። እበ ሽማገሌ ለትሀየበዩ ፍርድ በሀለት ድፍዕየት ከሕሰ ልትከበት።<br> እት ዘበን ቅዱም ድየት እብ እንሰ ትትሐከም ዐለት። አዜ ላኪን፡ ድየት እምበል እብ ሰላዲ፡ እብ ሸክል ብዕድ ትደፈዕ ኢህሌት። ቃትላይ እበ ሽማገሌ ለትሐከመት እቱ ድፍዕየት ድየት እንዴ ትከበተ፡ ዲብለ ተሐደደ እሉ ወቅት እግል ዓይለት ማይት ክም ደፌዕ እንዴ ገብአ፡ ስርዐትለ ዕሬ ቀትል እብ ዐፎ ተምም።<br> እሊ ንዛም አስከቦት ደም ቀባይል ቆምየት ረሻይደ፡ ለልትነፍዖ እቡ ንዛም ዕሬ እት ገብእ፡ ምን ስኒን ቅዱም አስክ እለ ገይሰ እቡ ለህለየ ንዛም ቱ። 4bowmbuwbqcbkr0erxafhbmr936ctui 0 171 9046 8598 2026-04-23T18:29:44Z ~2026-24926-98 1634 9046 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:በሐር ቀየሕ.png|thumb]] [[ፋይል:Massawa.png|thumb]] [[ፋይል:ባጽዕ.png|thumb]] [[ፋይል:ባጽዕ 2.png|thumb]] [[ፋይል:ባጽዕ 1.png|thumb]] [[ፋይል:Massawa harbour.JPG|thumb|ሚነት & ቀጣን ግበይ ስጋለት]] በሐር ቀየሕ ክም መንገአት መትራካብ ፍንጌ በሐር ምግባይት ወምሒጥ ህንድ ለህለ ማያይ ገሮብ ተ፣ ስሜት እለ በሐር ምን ዐላል በሐር (Trichodesmium erythraeum) ለትነሰአት ተ፣ ባጽዕ ምን 14ይ ክፈል ዘበን ወሐር እት ግንራሪብ በሐር ቀየሕ ክም መዲነት ለተአሰሰት፡ ለትፈናተው ውላድ ካርጅ ምስል ምድር ሐበሸ (ምድር ኤረትርየ፡ አቶብየ ወጅቡቲ) ክም ምሕላፍ ወምዕራፍ ልትነፍዖ እበ ለዐለው ሚነት ተ፣ እት ሰነት 1872፡ ረአስ ምድር ምስል ጥዋሎት ለልአስር 250 ምትር መትወቃል ወ850 ምትር ሪም ለቡ ኩብሪ በነ ዲበ፣ እሰልፍ ለትአሰሰ ክፋል ባጽዕ፡ ረአስ ምድር እት ገብእ፡ ዝያድ 1000 ሰነት ለወደ መባኒ እንረክብ እቱ፣ እት ዘበን ቅዱም ረአስ ምድር ሌጠ ለዐለት ባጽዕ፡ ዮመቴ ዐዳገ፡ ኩትምየ፡ አማተሬ፡ ሕጥምሎ ወእምኩሉ ሕይብት እንረክበ፣ ባጽዕ አካናት ታሪክ ብዙሕ ብእተ፣ ምን በዲረ ወራታት ትጃረት ብዙሕ ገብእ እተ፣ ቀደም 800 ሰነት ለትበነ ጃምዕ ሻፍዒ ወጃምዕ ሼኽ ሐ’ማሊ ምነ ጀላል ወሕሽመት ውቅል ለልሀዩበ መባኒ ወኣሳር ቀዲም ቶም፣ ለገዲመት ባጽዕ (ረአስ- ምድር)፡ እትሊ ወክድ ጎነ መብዝሑ መባኒሀ ድሙር ትርእዩ፣ ሰበብ ናይ እለ ደማር እለ ህዬ፡ እት ሰነት 1921 ለሳደፈ አንቀጥቀጢን ለደመረዩ ወሐቆሁመ እት ሰነት 1990 እበ ገብአ እተ ሐርብ ተሕሪር ለትዘበጠ መባኒ ቱ፣ ምን ዘበን አትራክ ወሐር፡ ባጽዕ እግል ትፍየሕ ወትጠወር አንበተት፣ ምናተ ባጽዕ፡ ሉለት በሐር ቀየሕ እት ለሐፍነ ግንራሪብ በሐር ሰበት ትትረከብ፡ ብርካን ምን ገብእ ወአንቀጥቀጢን ምን ረብሸት የአትዐረፈየ፣ ምስል ኩለ እለ ሐፋነት ጸሓይ ለኢበለ፡ ገዲም መባኒ ዘበን ትርክ ዮመቴ ምነ ባጽዕ ለትትፈረግ እቡ ዐላይም ብንያን ጥዉር ቱ፣ ቀደም 140 ሰነት ለገብእ ለትበ’ነ ቀስር ሕኩመት፡ እት ሰነት 1990 ዲብ ሐርብ ዐመልየት “ፈንቅል” ወተሕሪር ባጽዕ እንዴ ትዘብጠ ድሙር እት እንቱ አስክ እለ ታሪክ እግል ልድእግም በጥር ሀለ፣ ገሌ ምነ እት ባካት ባጽዕ ለሀለ አካናት ዐጃይቦታት ሐዳረት ቀዳሚት፡ ክም ዐብዱር፡ ዐዱሊስ፡ ሕርጊጎ፡ ጀዚረት ደህላክ ወብዕድ አማክን እግል ንሳሜ እንቀድር፣ ባጽዕ ወድዋራተ፡ ምስለ ካልቅ ለሀበያተ ግርመት ጠቢዐት፡ ለሰክ’ነ ነብረ አዳም መ፡ ምን ለትፈናተ ከፈፍል እዲነ መጽአ ሰበት ዐለ፡ ዎሮትከ እብ ሐዳረቱ፡ ተጠውሩ ወፍጥሩ ለአትየ ሰበት ዐለ፡ ኩሉ አዜ ልትሐንፈል ለሀለ ኣሳር ምን ዐጃይቦታት ተጠውር ኣደሚ ምሉእ ቱ፣ ዮመቴ ሚነት ጋብአት ለህሌት ረአስ ምድር ዲበ ለህሌት ሚነት፡ ዝያደት ሰክል ሚነት ጥውር ለጸብጠት፡ እት ሰነት 1841 እት ገብእ፡ እተ መደት ለሀለ ለመጽአው መሀንድሲን ውላድ ፈረንሰ ፈረት ወጋሊኔር ቶም እሊ ናይ አዜ ሸክለ ለአጽበጠወ፣ ባጽዕ አዜ ህዬ ሚ ትመስል ህሌት? ባጽዕ ሐቆ ሕርየት ለዲብ ክል ምድር ዐለዮ ሽቱታም ለዐለው ስካነ እት ለአትቃብሎ፡ እግል ሰከን ለገብእ ምድር እት ልትሀየቦም፡ ወለናይ በዲር ድበኖም እት ለዐምሮ፡ እግለ መዲነት ዝያደት አፍየሐወ ወለናይ በዲር ጀላለ ወሐረከተ ክም ተአቀብል ወደወ፣ አዜ ስካን ባጽዕ ዝያድ 40 አልፍ ባጽሓም ህለው፣ እብ ትጃረት፡ ጀለቦት ዓሰ ወሐርስ ለልትናበሮ እት ገብኦ፡ ለበዝሐው ምኖም ትግሬ ቶም፣ ዐፋር፡ ሳሆ ፡ትግርኛ ወረሻይዳመ ህለው ዲበ፣ ምነ ባጽዕ ለአምጸአቱ ተጠውራት ሕርየት ገሌ ምን እንረኤ፡ እት ሚነት ለገብአ አፍየሖት ወአትሳናይ፡ ለእብ “ቀጣን ገበይ ስጋደት” ልትአመር ኩብሪ ረአስ- ምድር-ጥዋሎት፡ ሰኒ እንዴ ትሸቀ፡ ለልትደሬ ወለአቅሎሌ መካይን ለልትገናቤ እቡ፡ “ርሒብ ሻርዕ” እቱ ብዱል ሀለ፣ እት ኹትሙየ ለትበነ መባኒ ኮርየ፡ እት ባካት መውገፍ አተቡሳት ልትበኔ ለሀለ መባኒ ሐዲስ፡ እድንያይ መከረይ ጥያራት ባጽዕ፡ ሸዋሬዕ ቅጥራን፡ ሆቴላት ዐባዪ፡ ናይ ጅላብ ጄታት፡ ተጠውር ወአትሳናይ እት መስነዕ ጬወት ሳሊና፡ ብንየት መስነዕ እስመንቲ፡ መአሰሰት ከህረበት ሕርጊጎ፡ ኩልየት ርዝቅ በሐር ወብዕድ የም ለአለቡ ተጠውራት፡ ምነ ሕርየት እቅትሳድ ለወልደቱ ሄራር ዐማር ቱ፣ ባጽዕ ሉለት (ጀውሀረት) በሐር ቀየሕ ለትትበሀል እቡ ሰበብ ህዬ፡ ደለ ኬደወ መስተዕምረት እብ ግርመተ ለኢሰልበቶም ኢዐለው፣ ዑስማንዪን (አትራክ)፡ ምስርዪን፡ ኢጣልዪን፡ ብሪጣንዪን ወእቶብዪን መስተዕምረት ህዬ፡ ምነ ኣሳሮም ለሐድገው ዲበ እት ገብኦ፡ እግል መስለሐት ረሖም እንዴ ቤለው፡ ኖሰ ለፈርደቱ ዲቦም እስትራተጅያይ ተጠውራት ዋድያም እታ ቶም፣ ገሌሆም ህዬ፡ ለበጽሐቱ ተጠውር ግረ እግል ልብለሶ ሑድ ውጡናም ኢኮን፣ መሰለን፡ ብሪጣንዪን ወእሱብዪን ብዙሕ ምን ጠጠውራት ባጽዕ አስክ ድወል ብዕድ ለነጅለው ወአዝበው ቶም፣ እሊ ተጠውር ባጽዕ ቅዱም ለረአው ኢጣልዪን፡ እግል ባጽዕ ምን ሰነት 1890-1899 ዓሲመት ኤረትርየ እንዴ ገብአት እግል ትክደም ለሐረወ መዲነት ተ፣ ሐቆ ሰነት 1900 ቱ ህዬ ዓሲመት ኤረትርየ ምን ባጽዕ አስመረ ለትቀየረት፣ ወእብሊ ባጽዕ ኩለ ለሐልፈ አምኣት ስኒን፡ መጦርለ እት ብዕድ ከፈፍል ዐለም ለአሳድር ለዐለ መዳይን አሮበ ወኣስየ ድኢኮን፡ ምነን ሐር ሕርግርግት ኢትአ’መር፣ “ፈንቅል፡ መንገአት ሰእየት!” እግል ሕርየት ወዐማር! ባጽዕ ምን [[አስመራ]] 112 ኪሎ ሜተር ራይመት ትትረከብ ባጽዕ እት አቅሊም ቅብለት ቅብለት ቀየሕ በሐር ፍቱያም አውኪር፡ ባጼዕ ዔማት ታሪክ ሌጠ ኢኮን። ዕልም-ማ ምን ባጽዕ ወድዋራተ ክምሰል ትበገሰ ታሪክ ለሓኬ። አወላይት መጥብዐት ዲብ ኤረትርየ እት እምክሉ ትነደቀት። እት ሰነት 1866 ሚስዮንዪን ውላድ ስዊድን ዲብ እምክሉ እግለ ሸዐብ እብ ትግርኛ ወአምሐርኛ ለአድሩሱ ዐለው። ለሸዐብ ላኪን መትሃግያይ ትግራይት ሰበት ዐለ እግል ልፍሀሞም ኢቀድረ። ሐቆ እሊ እብ ትግራይት እግል ለአድሩሱ ሰተተው። ምስለ ሚስዮንዪን ለዐለው ዳውድ አማኑኤል ወተወልዴ መድህን ገብሬ መድህን ለልትበሀሎ ኤረትርዪን ዳርሳም እንዴ ትመራመረው ትግራይት እብ ሕሩፍ ግእዝ እግል ልክቶበ አንበተው። እት ሰነት 1888 እግል ደረሰ ክታብ አግአዞት ወቅርኣን እብ ትግራይት አዳለው። ሐቆሁ ህዬ እት ሰነት 1889 ወንጌል ማርቆ ስ(ክታብ ቅዱስ) እብ ትግራይት ተርጀመው። እባሆም ህዬ ወራታት ምህሮ ወአክትበት ትግራይት አተላለው። [[ፋይል:ክፋል ውርስ ሰልጠነት እስላም እት መዲነት ባጽዕ.png|thumb]] ከ'ባጽዕ ዔማት ዕልም፡ ደያነት አምር ወታሪክ ክምሰል ዐለት ተአክድ እግልነ። መሕሙድ መሐመድ እድሪስ ካድማይ መተልትላይ ቱ። እግል ንዋይ። ጠቢዐት። ድመል። ወጠን። ወብዕድ ለሐሌ። መደት ሐቴ ዲብ አጣል ወንዋይ ብዕድ እንዴ ትደመለ እግል ሐ ሐለ። ፍቱያም አውኪር ዐራዶ እግል ሐ ትትበሀል እት ህሌት ቶናይ። ሶደር ወለመስሉ ህዬ እግል አጣል ልትበሀል። [[ፋይል:መስጅድ አልስሓበ.png|thumb|መስጅድ አልስሓበ]] አስክ እለ ለትረከበ ወሳይቅ ታሪክ ክምሰለ ለሐብሩ ዲን እስላም እብ ገበይ ባጽዕ (መስጅድ አልስሓበ) ክም አተ ወአማደደ ል ት ሸ ረ ሕ ። እብ ተውሳክ መ ስ ጅ ድ አልስሓበ ክም አሳስ እሕትራም አድሕድ እት ፍንጌ አድያን ዐድነ በሀለት እስላም ወክስታን ክምቱመ ልትሸረሕ። እለ ቅድስት አካን እለ እበ ህለ እግለ ሰዋልፍ ዲን ወታሪክያይ አትሐዘዮተ ምን ለትፈናተ ድወል ክም ከረ ሶማል፡ ሶዳን፡ ጅቡቲ፡ ትርክ፡ ህንዲ፡ ምስር ወሞሮኮ ለመጸው ቤጽሐት (ስያሕዪን) እግል ረአየተ ሸፍጎ። እምበል እሊመ መዲነት ባጽዕ እብ ለትፈናተው እት ዘበን ቅዱም ለትበነው እተ መሳጅድ ለልትረከብ እተ መዲነት ተ። ገሌ ምኖም አስክ እለ እት ረአስ ምድር እለ መዲነት እንዴ ሸነው ቴለለ ለሐልፈ ታሪክ ዳግሞ ምነ ህለው መሳጅድ ወአቅብር ቶም። ምነ አቅብር እግል ንስሜ ዶል ንሐዜ እት 12ይ ክፈል ዘበን ሐቆ መትወላድ ነብየላህ ዒሰ ዐለይሂ ወሰላም ለትብነ መስጅድ ሻፍዒን ዎሮት ምነ ቀዳምያም እት አፍሪቀ ለትበነው መሳጅድ ቱ፡ እት 16 ክፈል ዘበን ሐቆ መትወላድ ነብየላህ ዒሰ ለትበነ መስጅድ ሐማል አንሳሪ ምነ እብ ሰልፍ ለልትሰመው ቶም። መስጅድ ሐነፊ፡ መቅበረት ሼክ ደርቡሽ ሼክ ስዒድ፡ ሼክ ዐብደልቃድር (ግራር) ክፈል እሊ ሜራስ እሊ ቱ። እሊ መባኒ እሊ እት ዮም 14 ኦክቶበር ሰነት 1921 እበ ሳደፈ እርዕዳይ ምድር ድቁብ ድሩር ምንመ ዐለ፡ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለው መስተዐምረት ጥልያን እበ ነስአወ መባደራት ሰኔት ለቅድምት ገበይ ወአግደ ሀንደሰት ብነእ ናይለ ኣሳር ክም ሰኔ ወልትሐፈዝ ወዴው። እት መዲነት ባጽዕ ምን ድዋራት ደሀለክ ለመጸ ኮራል (Limestone) እብ ለትፈናተ ሸክል ወሀንደሰት ብነእ ለትበነ መባኒ ግሩም ልትረከብ እተ። መስተዐምረት ትርክ እት ኤረትርየ ብዞሕ ምንመ ወደው፡ ለሐደት ብንየት ትሕትየት ብነእ ክም ሰርገለው ልትአመር። እበ ለኢትጸረበ ኮራል ለትበነ አብያት ሑድ እት ድዋራት እም- ክሉ ለትሸቀ ናይ ማይ ባስካት ወናይ መዳፈዐት ሰዋትር እግል ታርፌታት ዘበን ትርክ እት ኤረትርየ ለሸርሕ ቱ። መስተዕምረት ምስር (1865- 1885) እት ኤረትርየ ለጸንሐው ወክድ ምስለ ብዕዳም ልትርኤ እት ህለ ሑድ ምንማቱ፡ እት መዲነት ባጽዕ እተ ዘበን ለሀይ እብ ምስርዪን ለትበኔት ብንየት ትሕትየ አብያት ብዝሕት ተ። እንዴ ተአከረ እብ ጥልያን ግራሁ ህዬ እብ ሀጸይ ሀይሌስላሴ ክም መክተብ ሕኩመት እንዴ ገብአ ከድም ለዐለ መብነእ እት ሰነት 1872-75 እብ ወኪል ምስርዪን ዌርኔር ሙዚንጄር ለትበናቱ። እት ወክድ እስትዕማር ምስር እት መዲነት ባጽዕ (እብ ፍንቱይ እት ጥዋሎት ወረአስ ምድር) ምሽክለት ማይ ሲቶ ዐባይ ሰበት ዐለት፡ እለ ምሽክለት እለ እግል ባልሖት ምን እም- ክሉ እንዴ ትበገሰ እግል ጥዋሎት ወረአስ ምድር ለልትሰቴ ማይ ለልሀይብ 13,000 ምትር ሪም ለቡ ከጥ ማይ እግል ልትመደድ ትሳደቀ እቱ። እግል እሊ በርናምጅ እሊ እግል ዐወቶት ህዬ ምን ዐዳገ አስክ ጥዋሎት 850 ምትር ክምሰልሁመ ምን ጥዋሎት አስክ ረአስ ምድር 250 ምትር ለትትመደድ ገበይ እት ሰነት 1873 እግል ትትበኔ አንበተት። እብ ብዕድ እንክር እዳረት መስተዐምረት ጥልያን እት መዲነት ባጽዕ ለወደየ ብንየት ትሕትየት እት ክልኤ መርሐለት እንዴ ፈናቴከ እግል ትርአዩ ትቀድር። እተ አወለይት መርሐለት ምን ሰነት1923- 1935 እብ ሰበብለ እት ሰነት 1884 ወእት ዮም 14 ኦጎስት ሰነት 1921 ለሳደፈ አንቀጥቀጢን ክምሰልሁመ እት ሰነት 1888 ለሳደፈት ብቆት ነድ ድሙር ለዐለ መባኒ ለዐለት እግሉ ሀንደሰት ትርክ ወምስር እንዴ ተለው እብ ድግማን ክም ሰኔ ወዴት። እተ 2ይት መርሐለት በሀለት ምን ሰነት 1935-1941 ለዐለ ወክድ እት ገብእ፡ ለበዝሐ ዘበናይ መባኒ እት ጥዋሎት እግል ልሸቄ ምንመ ቀድረ እት ረአስ ምድርመ ፈናድቅ፡ መጣዕም፡ ሲነማት፡ መርከዝ ሐንበሶት፡ መራክዝ ፋግዖት፡ መካትብ ወአብያት ሰከን ትበነ።<br> እትለ ካልአይት መርሐለት ለበዝሐ ለትበነ አብያት ሰከን እት ጥዋሎት እግል ልግበእ ለቀሰበ ሰበብ፡ እት ረአስ ምድር ለዐለው ስካን ሰበት በዝሐው፡ እግል ኢጣልዪን ስካን ባጽዕ ምን እሊ ምጅተመዕ እሊ እንዴ ፈንቴከ ለሔሰ ክዳማት እግል ሂበቶም ለአመመ ዐለ። እት ክልኢቱ መራሕል ኮራል (Limestone) ለአግደ እት ብነእ ለትነፈዐው እቡ መሻቀዪታት እት ገብእ፡ እተ ካልአይት መርሐለት ህዬ ክም እበን ጦብ ወአስመንቲ ለመስል ሓጃት ክም ትነፈዐው ልትአመር።<br> ተሚም ካልኣይ ሐርብ እዲነ እንዴ ትጻበጠ ዐስከርየት እዳረት እንግሊዝ እተ መዲነት ለዐለት ብንየት ትሕትየት ሸሪካት ወዶር ዐቢ ለዐለ እግለ እት እቅትሳድ እንዴ ፈንጠረ እት ለትፈናተየ ድወል እት ለአዘብዩ ሰበት ትረአ፡ እት ባጽዕ አዝመት እቅትሳድ እግል ትትርኤ አንበተት። እተ ወክድ ለሀይ ክም ክሉ ክፋላት ሸዐብ ኤረትርየ እብ መሻክል እቅትሳድ ወሐገሌብ ሽቅል ለትደምዐ ሸዐብ ባጽዕ እት ኢሰካበት ሕበር እግል ልእቴ ትቀሰበ። ክም ክፈል ናይ እለ ስያሰት እለ ህዬ እት ዐብደልቃድር ለትትበሀል አካን ለዐለት ሸሪከት አስመንቲ እት ሶዳን ትዘቤ እት ህሌት፡ እት ሕጥምሎ ለዐለ መጣር ጥያረት ንኡሽ፡ ኣላት ናይ መክዘን ጃዝ ክምሰልሁመ እት ናኹራ ለዐለ እግል ተዐዲን በትሮል ሸቄ ለዐለ ኣላት ትደመረ።<br> ምስሉ ለትጻበጠ እት ወክድ እስትዕማር አቶብየ እት ታሪክ መዲነት ባጽዕ ዎሮት ምነ አከ መራሕል መስተዐምረት ቱ። ንዛም ሀይሌስላሴ ናይ ሸዐብ ተአዪድ እግል ልርከብ ወእግል አትባዳይ እት 1950ታት ገሌ ምን ብንየት ትሕትየትለ መዲነት አብያት ክስታን ወመሳግድ እት ብንየት እግል ልሽቄ አንበተ። ክም መሰል ናይ እሊ ለትበነ መባኒ ረአስ ምድር ለልትረከብ መስግድ ሐነፊን፡ እት ጥዋሎት ለትትረከብ ቤት ክስታን ቅድስቲ ማርያም እግል ልትሰሜ ቀድር። እምበል እሊመ መዲነት ባጽዕ ወጀዛይር ደሀላክ እተ ድድ ሰውረት ኤረትርየ ገብእ ለዐለ ፊራሮታት እት ወክድ ደርጊ ክም አግደ መርከዝ እንዴ ተሐረየ እግል ልክደመ ክም አንበተየ ልትሸረሕ። እብ አሳስ እሊ እት ሰነት 1977 እተሓድ ሶቬት ክም ክፋለ ንዛም ለሀይቡ ለዐለ ዐደድ ለአለበ ሰዳይት እት ጀዚረት ደሀለክ ወመዲነት ባጽዕ ዐባዪ መዐሳክር ዴሽ ክም ትበነ ልትአመር። ምስል ንዳል ሸዐብ ኤረትርየ እንዴ ትጻበጠ፡ እግል ሐረሮት እለ መዲነት ምን መስተዐምረት እግል ፈርቀቆተ ለገብአ ዐመልየት ሐርብ ሳሊነ ሰነት 1977 ወዐመልየት ፈንቅል ሰነት 1990 እት ታሪክ እለ መዲነት ለህለ እግለን አሀምየት ሰኒ ወአማን ትርድት ተ። እሊ ህዬ ክፈለ ታጅር ወምህም ታሪክ እለ መዲነት ቱ።<br> እት ደንጎበ መዲነት ባጽዕ እበ ህለ እተ ቅዱም ወታሪካይ አካናት ኣሳር፡ እስትራቲጅያይ ክፋል ሜራስ ሐዳረት እስላም እት መዲነት ባጽዕ አሀምየተ፡ እበ ትመልኩ ለኢከስሐ ብዝሔ መክሉቃት አግዳም በሐር ስሕባይ ቤጽሐት፡ ዒን እተይ ወዐቦት ክም ገብእ ኢለአትሸክክ፡ ሰበት እሊ እለ እብ ሉል በሐር ቀየሕ ለትብል ክናየት ለትትአመር እት ከርሰ ለህለ ናይ ሰዋልፍ ወ ጠቢዐት ሜራስ እብ ዋጅብ እግል ንሐንፍሉ ንዕቀቡ ወንወስቁ ወጅበነ። [[ከረርም:ኣሳር ወ ስያሐት]] [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] p0awds8iu9tamv9twduraxx4y6j6hdu 9049 9046 2026-04-23T18:38:12Z Bbeshir 5 Bbeshir moved page [[ባጽዕ]] to [[ባጸዕ]] 9046 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:በሐር ቀየሕ.png|thumb]] [[ፋይል:Massawa.png|thumb]] [[ፋይል:ባጽዕ.png|thumb]] [[ፋይል:ባጽዕ 2.png|thumb]] [[ፋይል:ባጽዕ 1.png|thumb]] [[ፋይል:Massawa harbour.JPG|thumb|ሚነት & ቀጣን ግበይ ስጋለት]] በሐር ቀየሕ ክም መንገአት መትራካብ ፍንጌ በሐር ምግባይት ወምሒጥ ህንድ ለህለ ማያይ ገሮብ ተ፣ ስሜት እለ በሐር ምን ዐላል በሐር (Trichodesmium erythraeum) ለትነሰአት ተ፣ ባጽዕ ምን 14ይ ክፈል ዘበን ወሐር እት ግንራሪብ በሐር ቀየሕ ክም መዲነት ለተአሰሰት፡ ለትፈናተው ውላድ ካርጅ ምስል ምድር ሐበሸ (ምድር ኤረትርየ፡ አቶብየ ወጅቡቲ) ክም ምሕላፍ ወምዕራፍ ልትነፍዖ እበ ለዐለው ሚነት ተ፣ እት ሰነት 1872፡ ረአስ ምድር ምስል ጥዋሎት ለልአስር 250 ምትር መትወቃል ወ850 ምትር ሪም ለቡ ኩብሪ በነ ዲበ፣ እሰልፍ ለትአሰሰ ክፋል ባጽዕ፡ ረአስ ምድር እት ገብእ፡ ዝያድ 1000 ሰነት ለወደ መባኒ እንረክብ እቱ፣ እት ዘበን ቅዱም ረአስ ምድር ሌጠ ለዐለት ባጽዕ፡ ዮመቴ ዐዳገ፡ ኩትምየ፡ አማተሬ፡ ሕጥምሎ ወእምኩሉ ሕይብት እንረክበ፣ ባጽዕ አካናት ታሪክ ብዙሕ ብእተ፣ ምን በዲረ ወራታት ትጃረት ብዙሕ ገብእ እተ፣ ቀደም 800 ሰነት ለትበነ ጃምዕ ሻፍዒ ወጃምዕ ሼኽ ሐ’ማሊ ምነ ጀላል ወሕሽመት ውቅል ለልሀዩበ መባኒ ወኣሳር ቀዲም ቶም፣ ለገዲመት ባጽዕ (ረአስ- ምድር)፡ እትሊ ወክድ ጎነ መብዝሑ መባኒሀ ድሙር ትርእዩ፣ ሰበብ ናይ እለ ደማር እለ ህዬ፡ እት ሰነት 1921 ለሳደፈ አንቀጥቀጢን ለደመረዩ ወሐቆሁመ እት ሰነት 1990 እበ ገብአ እተ ሐርብ ተሕሪር ለትዘበጠ መባኒ ቱ፣ ምን ዘበን አትራክ ወሐር፡ ባጽዕ እግል ትፍየሕ ወትጠወር አንበተት፣ ምናተ ባጽዕ፡ ሉለት በሐር ቀየሕ እት ለሐፍነ ግንራሪብ በሐር ሰበት ትትረከብ፡ ብርካን ምን ገብእ ወአንቀጥቀጢን ምን ረብሸት የአትዐረፈየ፣ ምስል ኩለ እለ ሐፋነት ጸሓይ ለኢበለ፡ ገዲም መባኒ ዘበን ትርክ ዮመቴ ምነ ባጽዕ ለትትፈረግ እቡ ዐላይም ብንያን ጥዉር ቱ፣ ቀደም 140 ሰነት ለገብእ ለትበ’ነ ቀስር ሕኩመት፡ እት ሰነት 1990 ዲብ ሐርብ ዐመልየት “ፈንቅል” ወተሕሪር ባጽዕ እንዴ ትዘብጠ ድሙር እት እንቱ አስክ እለ ታሪክ እግል ልድእግም በጥር ሀለ፣ ገሌ ምነ እት ባካት ባጽዕ ለሀለ አካናት ዐጃይቦታት ሐዳረት ቀዳሚት፡ ክም ዐብዱር፡ ዐዱሊስ፡ ሕርጊጎ፡ ጀዚረት ደህላክ ወብዕድ አማክን እግል ንሳሜ እንቀድር፣ ባጽዕ ወድዋራተ፡ ምስለ ካልቅ ለሀበያተ ግርመት ጠቢዐት፡ ለሰክ’ነ ነብረ አዳም መ፡ ምን ለትፈናተ ከፈፍል እዲነ መጽአ ሰበት ዐለ፡ ዎሮትከ እብ ሐዳረቱ፡ ተጠውሩ ወፍጥሩ ለአትየ ሰበት ዐለ፡ ኩሉ አዜ ልትሐንፈል ለሀለ ኣሳር ምን ዐጃይቦታት ተጠውር ኣደሚ ምሉእ ቱ፣ ዮመቴ ሚነት ጋብአት ለህሌት ረአስ ምድር ዲበ ለህሌት ሚነት፡ ዝያደት ሰክል ሚነት ጥውር ለጸብጠት፡ እት ሰነት 1841 እት ገብእ፡ እተ መደት ለሀለ ለመጽአው መሀንድሲን ውላድ ፈረንሰ ፈረት ወጋሊኔር ቶም እሊ ናይ አዜ ሸክለ ለአጽበጠወ፣ ባጽዕ አዜ ህዬ ሚ ትመስል ህሌት? ባጽዕ ሐቆ ሕርየት ለዲብ ክል ምድር ዐለዮ ሽቱታም ለዐለው ስካነ እት ለአትቃብሎ፡ እግል ሰከን ለገብእ ምድር እት ልትሀየቦም፡ ወለናይ በዲር ድበኖም እት ለዐምሮ፡ እግለ መዲነት ዝያደት አፍየሐወ ወለናይ በዲር ጀላለ ወሐረከተ ክም ተአቀብል ወደወ፣ አዜ ስካን ባጽዕ ዝያድ 40 አልፍ ባጽሓም ህለው፣ እብ ትጃረት፡ ጀለቦት ዓሰ ወሐርስ ለልትናበሮ እት ገብኦ፡ ለበዝሐው ምኖም ትግሬ ቶም፣ ዐፋር፡ ሳሆ ፡ትግርኛ ወረሻይዳመ ህለው ዲበ፣ ምነ ባጽዕ ለአምጸአቱ ተጠውራት ሕርየት ገሌ ምን እንረኤ፡ እት ሚነት ለገብአ አፍየሖት ወአትሳናይ፡ ለእብ “ቀጣን ገበይ ስጋደት” ልትአመር ኩብሪ ረአስ- ምድር-ጥዋሎት፡ ሰኒ እንዴ ትሸቀ፡ ለልትደሬ ወለአቅሎሌ መካይን ለልትገናቤ እቡ፡ “ርሒብ ሻርዕ” እቱ ብዱል ሀለ፣ እት ኹትሙየ ለትበነ መባኒ ኮርየ፡ እት ባካት መውገፍ አተቡሳት ልትበኔ ለሀለ መባኒ ሐዲስ፡ እድንያይ መከረይ ጥያራት ባጽዕ፡ ሸዋሬዕ ቅጥራን፡ ሆቴላት ዐባዪ፡ ናይ ጅላብ ጄታት፡ ተጠውር ወአትሳናይ እት መስነዕ ጬወት ሳሊና፡ ብንየት መስነዕ እስመንቲ፡ መአሰሰት ከህረበት ሕርጊጎ፡ ኩልየት ርዝቅ በሐር ወብዕድ የም ለአለቡ ተጠውራት፡ ምነ ሕርየት እቅትሳድ ለወልደቱ ሄራር ዐማር ቱ፣ ባጽዕ ሉለት (ጀውሀረት) በሐር ቀየሕ ለትትበሀል እቡ ሰበብ ህዬ፡ ደለ ኬደወ መስተዕምረት እብ ግርመተ ለኢሰልበቶም ኢዐለው፣ ዑስማንዪን (አትራክ)፡ ምስርዪን፡ ኢጣልዪን፡ ብሪጣንዪን ወእቶብዪን መስተዕምረት ህዬ፡ ምነ ኣሳሮም ለሐድገው ዲበ እት ገብኦ፡ እግል መስለሐት ረሖም እንዴ ቤለው፡ ኖሰ ለፈርደቱ ዲቦም እስትራተጅያይ ተጠውራት ዋድያም እታ ቶም፣ ገሌሆም ህዬ፡ ለበጽሐቱ ተጠውር ግረ እግል ልብለሶ ሑድ ውጡናም ኢኮን፣ መሰለን፡ ብሪጣንዪን ወእሱብዪን ብዙሕ ምን ጠጠውራት ባጽዕ አስክ ድወል ብዕድ ለነጅለው ወአዝበው ቶም፣ እሊ ተጠውር ባጽዕ ቅዱም ለረአው ኢጣልዪን፡ እግል ባጽዕ ምን ሰነት 1890-1899 ዓሲመት ኤረትርየ እንዴ ገብአት እግል ትክደም ለሐረወ መዲነት ተ፣ ሐቆ ሰነት 1900 ቱ ህዬ ዓሲመት ኤረትርየ ምን ባጽዕ አስመረ ለትቀየረት፣ ወእብሊ ባጽዕ ኩለ ለሐልፈ አምኣት ስኒን፡ መጦርለ እት ብዕድ ከፈፍል ዐለም ለአሳድር ለዐለ መዳይን አሮበ ወኣስየ ድኢኮን፡ ምነን ሐር ሕርግርግት ኢትአ’መር፣ “ፈንቅል፡ መንገአት ሰእየት!” እግል ሕርየት ወዐማር! ባጽዕ ምን [[አስመራ]] 112 ኪሎ ሜተር ራይመት ትትረከብ ባጽዕ እት አቅሊም ቅብለት ቅብለት ቀየሕ በሐር ፍቱያም አውኪር፡ ባጼዕ ዔማት ታሪክ ሌጠ ኢኮን። ዕልም-ማ ምን ባጽዕ ወድዋራተ ክምሰል ትበገሰ ታሪክ ለሓኬ። አወላይት መጥብዐት ዲብ ኤረትርየ እት እምክሉ ትነደቀት። እት ሰነት 1866 ሚስዮንዪን ውላድ ስዊድን ዲብ እምክሉ እግለ ሸዐብ እብ ትግርኛ ወአምሐርኛ ለአድሩሱ ዐለው። ለሸዐብ ላኪን መትሃግያይ ትግራይት ሰበት ዐለ እግል ልፍሀሞም ኢቀድረ። ሐቆ እሊ እብ ትግራይት እግል ለአድሩሱ ሰተተው። ምስለ ሚስዮንዪን ለዐለው ዳውድ አማኑኤል ወተወልዴ መድህን ገብሬ መድህን ለልትበሀሎ ኤረትርዪን ዳርሳም እንዴ ትመራመረው ትግራይት እብ ሕሩፍ ግእዝ እግል ልክቶበ አንበተው። እት ሰነት 1888 እግል ደረሰ ክታብ አግአዞት ወቅርኣን እብ ትግራይት አዳለው። ሐቆሁ ህዬ እት ሰነት 1889 ወንጌል ማርቆ ስ(ክታብ ቅዱስ) እብ ትግራይት ተርጀመው። እባሆም ህዬ ወራታት ምህሮ ወአክትበት ትግራይት አተላለው። [[ፋይል:ክፋል ውርስ ሰልጠነት እስላም እት መዲነት ባጽዕ.png|thumb]] ከ'ባጽዕ ዔማት ዕልም፡ ደያነት አምር ወታሪክ ክምሰል ዐለት ተአክድ እግልነ። መሕሙድ መሐመድ እድሪስ ካድማይ መተልትላይ ቱ። እግል ንዋይ። ጠቢዐት። ድመል። ወጠን። ወብዕድ ለሐሌ። መደት ሐቴ ዲብ አጣል ወንዋይ ብዕድ እንዴ ትደመለ እግል ሐ ሐለ። ፍቱያም አውኪር ዐራዶ እግል ሐ ትትበሀል እት ህሌት ቶናይ። ሶደር ወለመስሉ ህዬ እግል አጣል ልትበሀል። [[ፋይል:መስጅድ አልስሓበ.png|thumb|መስጅድ አልስሓበ]] አስክ እለ ለትረከበ ወሳይቅ ታሪክ ክምሰለ ለሐብሩ ዲን እስላም እብ ገበይ ባጽዕ (መስጅድ አልስሓበ) ክም አተ ወአማደደ ል ት ሸ ረ ሕ ። እብ ተውሳክ መ ስ ጅ ድ አልስሓበ ክም አሳስ እሕትራም አድሕድ እት ፍንጌ አድያን ዐድነ በሀለት እስላም ወክስታን ክምቱመ ልትሸረሕ። እለ ቅድስት አካን እለ እበ ህለ እግለ ሰዋልፍ ዲን ወታሪክያይ አትሐዘዮተ ምን ለትፈናተ ድወል ክም ከረ ሶማል፡ ሶዳን፡ ጅቡቲ፡ ትርክ፡ ህንዲ፡ ምስር ወሞሮኮ ለመጸው ቤጽሐት (ስያሕዪን) እግል ረአየተ ሸፍጎ። እምበል እሊመ መዲነት ባጽዕ እብ ለትፈናተው እት ዘበን ቅዱም ለትበነው እተ መሳጅድ ለልትረከብ እተ መዲነት ተ። ገሌ ምኖም አስክ እለ እት ረአስ ምድር እለ መዲነት እንዴ ሸነው ቴለለ ለሐልፈ ታሪክ ዳግሞ ምነ ህለው መሳጅድ ወአቅብር ቶም። ምነ አቅብር እግል ንስሜ ዶል ንሐዜ እት 12ይ ክፈል ዘበን ሐቆ መትወላድ ነብየላህ ዒሰ ዐለይሂ ወሰላም ለትብነ መስጅድ ሻፍዒን ዎሮት ምነ ቀዳምያም እት አፍሪቀ ለትበነው መሳጅድ ቱ፡ እት 16 ክፈል ዘበን ሐቆ መትወላድ ነብየላህ ዒሰ ለትበነ መስጅድ ሐማል አንሳሪ ምነ እብ ሰልፍ ለልትሰመው ቶም። መስጅድ ሐነፊ፡ መቅበረት ሼክ ደርቡሽ ሼክ ስዒድ፡ ሼክ ዐብደልቃድር (ግራር) ክፈል እሊ ሜራስ እሊ ቱ። እሊ መባኒ እሊ እት ዮም 14 ኦክቶበር ሰነት 1921 እበ ሳደፈ እርዕዳይ ምድር ድቁብ ድሩር ምንመ ዐለ፡ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለው መስተዐምረት ጥልያን እበ ነስአወ መባደራት ሰኔት ለቅድምት ገበይ ወአግደ ሀንደሰት ብነእ ናይለ ኣሳር ክም ሰኔ ወልትሐፈዝ ወዴው። እት መዲነት ባጽዕ ምን ድዋራት ደሀለክ ለመጸ ኮራል (Limestone) እብ ለትፈናተ ሸክል ወሀንደሰት ብነእ ለትበነ መባኒ ግሩም ልትረከብ እተ። መስተዐምረት ትርክ እት ኤረትርየ ብዞሕ ምንመ ወደው፡ ለሐደት ብንየት ትሕትየት ብነእ ክም ሰርገለው ልትአመር። እበ ለኢትጸረበ ኮራል ለትበነ አብያት ሑድ እት ድዋራት እም- ክሉ ለትሸቀ ናይ ማይ ባስካት ወናይ መዳፈዐት ሰዋትር እግል ታርፌታት ዘበን ትርክ እት ኤረትርየ ለሸርሕ ቱ። መስተዕምረት ምስር (1865- 1885) እት ኤረትርየ ለጸንሐው ወክድ ምስለ ብዕዳም ልትርኤ እት ህለ ሑድ ምንማቱ፡ እት መዲነት ባጽዕ እተ ዘበን ለሀይ እብ ምስርዪን ለትበኔት ብንየት ትሕትየ አብያት ብዝሕት ተ። እንዴ ተአከረ እብ ጥልያን ግራሁ ህዬ እብ ሀጸይ ሀይሌስላሴ ክም መክተብ ሕኩመት እንዴ ገብአ ከድም ለዐለ መብነእ እት ሰነት 1872-75 እብ ወኪል ምስርዪን ዌርኔር ሙዚንጄር ለትበናቱ። እት ወክድ እስትዕማር ምስር እት መዲነት ባጽዕ (እብ ፍንቱይ እት ጥዋሎት ወረአስ ምድር) ምሽክለት ማይ ሲቶ ዐባይ ሰበት ዐለት፡ እለ ምሽክለት እለ እግል ባልሖት ምን እም- ክሉ እንዴ ትበገሰ እግል ጥዋሎት ወረአስ ምድር ለልትሰቴ ማይ ለልሀይብ 13,000 ምትር ሪም ለቡ ከጥ ማይ እግል ልትመደድ ትሳደቀ እቱ። እግል እሊ በርናምጅ እሊ እግል ዐወቶት ህዬ ምን ዐዳገ አስክ ጥዋሎት 850 ምትር ክምሰልሁመ ምን ጥዋሎት አስክ ረአስ ምድር 250 ምትር ለትትመደድ ገበይ እት ሰነት 1873 እግል ትትበኔ አንበተት። እብ ብዕድ እንክር እዳረት መስተዐምረት ጥልያን እት መዲነት ባጽዕ ለወደየ ብንየት ትሕትየት እት ክልኤ መርሐለት እንዴ ፈናቴከ እግል ትርአዩ ትቀድር። እተ አወለይት መርሐለት ምን ሰነት1923- 1935 እብ ሰበብለ እት ሰነት 1884 ወእት ዮም 14 ኦጎስት ሰነት 1921 ለሳደፈ አንቀጥቀጢን ክምሰልሁመ እት ሰነት 1888 ለሳደፈት ብቆት ነድ ድሙር ለዐለ መባኒ ለዐለት እግሉ ሀንደሰት ትርክ ወምስር እንዴ ተለው እብ ድግማን ክም ሰኔ ወዴት። እተ 2ይት መርሐለት በሀለት ምን ሰነት 1935-1941 ለዐለ ወክድ እት ገብእ፡ ለበዝሐ ዘበናይ መባኒ እት ጥዋሎት እግል ልሸቄ ምንመ ቀድረ እት ረአስ ምድርመ ፈናድቅ፡ መጣዕም፡ ሲነማት፡ መርከዝ ሐንበሶት፡ መራክዝ ፋግዖት፡ መካትብ ወአብያት ሰከን ትበነ።<br> እትለ ካልአይት መርሐለት ለበዝሐ ለትበነ አብያት ሰከን እት ጥዋሎት እግል ልግበእ ለቀሰበ ሰበብ፡ እት ረአስ ምድር ለዐለው ስካን ሰበት በዝሐው፡ እግል ኢጣልዪን ስካን ባጽዕ ምን እሊ ምጅተመዕ እሊ እንዴ ፈንቴከ ለሔሰ ክዳማት እግል ሂበቶም ለአመመ ዐለ። እት ክልኢቱ መራሕል ኮራል (Limestone) ለአግደ እት ብነእ ለትነፈዐው እቡ መሻቀዪታት እት ገብእ፡ እተ ካልአይት መርሐለት ህዬ ክም እበን ጦብ ወአስመንቲ ለመስል ሓጃት ክም ትነፈዐው ልትአመር።<br> ተሚም ካልኣይ ሐርብ እዲነ እንዴ ትጻበጠ ዐስከርየት እዳረት እንግሊዝ እተ መዲነት ለዐለት ብንየት ትሕትየት ሸሪካት ወዶር ዐቢ ለዐለ እግለ እት እቅትሳድ እንዴ ፈንጠረ እት ለትፈናተየ ድወል እት ለአዘብዩ ሰበት ትረአ፡ እት ባጽዕ አዝመት እቅትሳድ እግል ትትርኤ አንበተት። እተ ወክድ ለሀይ ክም ክሉ ክፋላት ሸዐብ ኤረትርየ እብ መሻክል እቅትሳድ ወሐገሌብ ሽቅል ለትደምዐ ሸዐብ ባጽዕ እት ኢሰካበት ሕበር እግል ልእቴ ትቀሰበ። ክም ክፈል ናይ እለ ስያሰት እለ ህዬ እት ዐብደልቃድር ለትትበሀል አካን ለዐለት ሸሪከት አስመንቲ እት ሶዳን ትዘቤ እት ህሌት፡ እት ሕጥምሎ ለዐለ መጣር ጥያረት ንኡሽ፡ ኣላት ናይ መክዘን ጃዝ ክምሰልሁመ እት ናኹራ ለዐለ እግል ተዐዲን በትሮል ሸቄ ለዐለ ኣላት ትደመረ።<br> ምስሉ ለትጻበጠ እት ወክድ እስትዕማር አቶብየ እት ታሪክ መዲነት ባጽዕ ዎሮት ምነ አከ መራሕል መስተዐምረት ቱ። ንዛም ሀይሌስላሴ ናይ ሸዐብ ተአዪድ እግል ልርከብ ወእግል አትባዳይ እት 1950ታት ገሌ ምን ብንየት ትሕትየትለ መዲነት አብያት ክስታን ወመሳግድ እት ብንየት እግል ልሽቄ አንበተ። ክም መሰል ናይ እሊ ለትበነ መባኒ ረአስ ምድር ለልትረከብ መስግድ ሐነፊን፡ እት ጥዋሎት ለትትረከብ ቤት ክስታን ቅድስቲ ማርያም እግል ልትሰሜ ቀድር። እምበል እሊመ መዲነት ባጽዕ ወጀዛይር ደሀላክ እተ ድድ ሰውረት ኤረትርየ ገብእ ለዐለ ፊራሮታት እት ወክድ ደርጊ ክም አግደ መርከዝ እንዴ ተሐረየ እግል ልክደመ ክም አንበተየ ልትሸረሕ። እብ አሳስ እሊ እት ሰነት 1977 እተሓድ ሶቬት ክም ክፋለ ንዛም ለሀይቡ ለዐለ ዐደድ ለአለበ ሰዳይት እት ጀዚረት ደሀለክ ወመዲነት ባጽዕ ዐባዪ መዐሳክር ዴሽ ክም ትበነ ልትአመር። ምስል ንዳል ሸዐብ ኤረትርየ እንዴ ትጻበጠ፡ እግል ሐረሮት እለ መዲነት ምን መስተዐምረት እግል ፈርቀቆተ ለገብአ ዐመልየት ሐርብ ሳሊነ ሰነት 1977 ወዐመልየት ፈንቅል ሰነት 1990 እት ታሪክ እለ መዲነት ለህለ እግለን አሀምየት ሰኒ ወአማን ትርድት ተ። እሊ ህዬ ክፈለ ታጅር ወምህም ታሪክ እለ መዲነት ቱ።<br> እት ደንጎበ መዲነት ባጽዕ እበ ህለ እተ ቅዱም ወታሪካይ አካናት ኣሳር፡ እስትራቲጅያይ ክፋል ሜራስ ሐዳረት እስላም እት መዲነት ባጽዕ አሀምየተ፡ እበ ትመልኩ ለኢከስሐ ብዝሔ መክሉቃት አግዳም በሐር ስሕባይ ቤጽሐት፡ ዒን እተይ ወዐቦት ክም ገብእ ኢለአትሸክክ፡ ሰበት እሊ እለ እብ ሉል በሐር ቀየሕ ለትብል ክናየት ለትትአመር እት ከርሰ ለህለ ናይ ሰዋልፍ ወ ጠቢዐት ሜራስ እብ ዋጅብ እግል ንሐንፍሉ ንዕቀቡ ወንወስቁ ወጅበነ። [[ከረርም:ኣሳር ወ ስያሐት]] [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] p0awds8iu9tamv9twduraxx4y6j6hdu 0 237 9056 8320 2026-04-23T18:53:36Z Bbeshir 5 9056 wikitext text/x-wiki == አልአሚን፡ ሰር-ዘመን እት ፈን 2ይ ክፈል == [[ፋይል:Alamin-2.png|thumb]] ኬትባይ፡ መሕሙድ ዐብደለ (አቡ-ኩፈሕ) መተርጅማይ፡ ዐብደለ መ/ዐሊ (መዐልም) ኤረትርየ ሓዳስ አልአሚን “እላተ ግንደዕ!” ቤለ ከዐሎበጠ። ለመደርሲን ጀውጦ ሰበት ዐለው ብዙሕ ሰምዕው ይዐለው። እስታዝ መሐመድ እስማዒል እግል ኖሱ ዎሮት ምን ውላድ ግንደዕ ሰበት ገብአ እግለ ደረሰ ወመደርሲን ዐዙመት ጸቤሕ አዳለ እግሎም ወሰኒ እንዴ ሐረበዮም ሄራሮም አስክ [[ባጸዕ|ባጽዕ]] አተላለው። አዜመ አልአሚን እብ ሐቴ ርእየት መዲነት ግንደዕ እንዴ ኢጸግብ ምነ፡ ወወድ ግንደዕ ግብአቱ ሰኒ ብሱጥ እት እንቱ፡ ምስል ጸሩ ገበዩ አተላለ። ድማን ወድገለብ እት ልትዋለብ ወአተቡስ ገበየ ክምሰል ተኮበት ዲብ ጣይም ሕጥምሎ፡ አማተሬ፡ ክትምየ፡ ገበይ-ቀጣን ስጋደት እንዴ ተዐዴት ጥዋሎት በጽሐት። ላመ ደረሰ ለግርመት ጠቢዐት፡ ሰዐረ ወአቀጥፈ ለዐፉ ውዕላም ዐለው። አዜ እት ሐቴ ምዕሎም በሐር እብ አምዋጀ አድሕድ እት ደርክ ክምሰል ረአው፡ ተፍኪሮም ወሐምዴሆም እት ረቢ ገብአ ወእበ እግለ ጌሰው ርሕለት ፈርሐው ወተዐጀበው። አልአሚንመ እለ ርሕለት እለ ዝያድ ምን አዳሙ እብ ፍንቱይ ዝክርያቱ ሰጀለየ። እት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እት መድረሰት ሼክ አልአሚን እት ጥዋሎት ለህሌት ዲበ ኣተዎም። ህቶም ክምሰለ ሞጅ ሞጀው ወምስል ሉለት በሐር ቀየሕ ላተ መዲነት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ተኣመረው። ሐቆ ዝያረት አትመመው እቅባለቶም አስክ አስመረ እብ ለውቀት ወፈርሐት ገብአት። አልአሚንመ ዝያድ ክሎም አምር ወፈሀም እንዴ ወሰከ ወለ እትቡ ትቀረጨት እተ ግንደዕ ምስል እም መዳይን ላተ መዲነት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እብ ፍንቱይ ዝክርያት ወሽዑር እት ለአትዋይን አስክ አስመረ አቅበለ። ሐቆ ርሕለት መድረሰት አልኬርየ አልእስላምየ ገሌ ምነ ደረሳሀ እብ አሳሚሆም እንዴ ትላኬቶም አበዎም አው ህዬ እማቶም እግል ልትላከው አማውር ሓለፈት። አልአሚንመ ስሜቱ ምስል እሎም ዋልዴንኩም ትላከው ለትበሀልው ደረሳ ተ ለዐለት። ወፈጅራተ አበውም ክም መጽአው፡ “ውላድኩም ምን ቃኑን መድረሰት ለለአፈግሮም ሰበት ወደው ራፍዳሞም ህሌነ” ትበሀለው። ምስል አልአሚን ሑሁ ምን እሙ ለተልዩ መሐመድዐሊ ዑመር ሓሊ ማጽእ ሰበት ዐለ እግል ኢልትረፈድ ተሐት ወለዐል ጆጠ ወእግል ልትሐሰቦም ዶልከ እግል ዎሮት አትሓለ ወትጀረስ። ላኪን ለሰምዑ እዘን ኢረክበ። አዜመ ሑሁ እግል አልአሚን እንዴ ነስአዩ አስክ መድረሰት ጃልየት ጌሰ እቡ። ጃልየት አልዐረብየ ለእተ ደርሶ ለዐለው ውላድ ስዑድየ፡ መስር፡ ሱዳን፡ የመን ወሰብ ገጽ ወጽጉባም ወሰብ ሰልጠት ሕኩመት ላቶም ለትሰረረተ፡ ክምሰል ከረ አልአሚን ዐብዱለጢፍ ለመስሎ የታይም ወእት ድህርት መናበረት ለነብሮ ይዐለውመ ምን ልትበሀል፡ ሑዳምቶም አልአሚን እንዴ ወሰክከ። ለመድረሰት ጃልየት መርሖ ለዐለው ትጃር ወጽጉባም’ቶም ለዐለው። ክምሰል ከረ ሼክ አሕመድ ዑቤድ፡ ባሑቤሽ ሑሁ ሳልም ዑቤድ ባሑቤሽ ወብዕዳም ክምሰልሆም ቶም መርሕወ ለዐለው። እሎም ደረሰ ወመመውለት ጽጉባም ላቶም ክምሰል ከረ ዐድ አልቃምዲ እት አቅርደት ለዐለው፡ ወዐድ አልዓሙዲ እት አስመረ ለዐለው ጃልየት ብሕቶሆምተ ለዐለት። አልአሚን ዐብዱለጢፍ እትለ መድረሰት እለ እንዴ መጽእ ሱሳይ ፈስል ምንመ ዐለ፡ ክምሰል ትከበተዉ ላተ እት ሓምሳይ ፈስል በልሰዉ። እሊ ህዬ እት ህግየ ዐረቢ ሐምቅ ህሌከ እንዴ ትበሀላ ቱ። ሰበቡ ህዬ ለእትለ መድረሰት ደርሶ ለዐለው ክሎም ውላድ ዐረብ ወአልአሚን መትሃግያይ ትግራይት ሰበት ቱ። አልአሚን እብ አከይ አደብ ምን መድረሰት ጥሩዝ ሰበት ዐለ ግድም አደቡ ወምስተዋሁ እግል ለአስኔ፡ ላሊ ወአምዕል ተርሀ ወእብ ድራሰት ሰኒ ተአየሰ። መደርሲን እለ መድረሰት ክሎም ከሪጂን አልአዝሀር እት ገብኦ፡ ህቶም ህዬ፡ ክምሰል ከረ ሙዲር መድረሰት ሼክ መሐመድ ከሊፈ ወእስታዝ ህበ አቡዐዚዝ ወሙስጠፈ በደዊ ወመሐመድ መሐመድ አልበነ። ሽሩጥ ናይ እለ መድረሰት እሰልፍ መትሃግያይ ህግየ ዐረቢ እግል ትግበእ ብከ ወሐር እት ክል ደንጎበ ወሬሕ 05 ብር እግል ትድፈዕ ትትቀሰብ። እሊ ድፎዕ እሊ ህዬ እግለ እት ሰልፋይት ደረጀት ፈግሮ ደረሰ ኢሸምሎም። እት ደንጎበ ክል-ወሬሕ 05 ብር እግል ትድፈዕ እግለ ዲብ ድህርት መንበረት ወይትምነ ለዐለው ለኢልትቀደር ሸይ ቱ ለዐለ። አልአሚን ሓለት መንበረት ምን ልቡ ባድየት ሰበት ይዐለት እግል እለ መሽክለት እለ እግል ልሕለል መስተወ ድራሰቱ እግል ለአደቅብ ወሸሃደት ሕር ምን ድፍዕየት ሸህርየት እግል ልርከብ ሐስበ። እለ እግል ልውዴ ህዬ ምስል ገሌ ፈዳብያም ደረሰ እግል ልትኣመር ዐለ እግሉ። እት ሓምስ ፈስል ሳልሳይት ደረጀት ፈግረ ወእት ሳድሳይ ፈስል ህዬ ይማሙ ምስለ ፈዳብያም ደረሰ እንዴ ተዐለበ፡ ምስል ፈዳብ ደረሳይ ሳልም መሐመድ ዑመር እግል ልትጃገር አስተብደ። እሎም ክልኦት ደረሳይ አልአሚን ዐብዱለጢፍ ወሳልም መሐመድ፡ ዎሮቶም ምን ፈቂረት ዐይለት ወዎሮቶም ምን ጽግብት ዓይለት ሰበት ዐለው እብ መናበረት እት ሕድ ለበይኦ ይዐለው። ከእብሊ አልአሚን ለፍርሰት ትነፈዐ እበ ወእተ ህቱ ፈግረ ለዐለ ሰልፋይት ደረጀት እግል ልፍገር ወሸሃደት (ሕር ምን ድፍዕየት ሸህርየት እግል ልርከብ ቀድረ። ከአልአሚን መልህዮቱ ምስል ሳልም ብዙሕ አስተፌደ ምነ። እሰልፍ አደቡ አስነ ወምስተወ ድራሰቱ አፈደበ ወምን ድፍዕየት ሐምስ ብር እት ኣክር ወሬሕ ሸሃደት ሕር ረክበ። አልአሚን አወላይት ደረጀት ሐቆ ሐቴ ወቅት ጸብጠየ ላቱ ኢጠለቀየ፡ አስክ ዐስር ክልኦት ፈስል እንዴ ሐኮከ እበ ሌጠ አተላለየ። ላመ እትለ መድረሰት እለ ምን አዝሀሪ ሌጠ ማጽኣም ለዐለው ሐሬ ላቱ እት ልትቀየሮ ጌሰው። እት አካነቶም ህዬ ብዕዳም መደርሲን እግል ልምጽኦ ቀድረው። አልአሚን ድራሰቱ እት ለአተምም እስታዝ መሐመድ አልበነ ዐለ ሙዲርለ መድረሰት። ክል ወክድ የቲም ወፈቂር መሻክሉ ኢልውሕድ። ሐቴ አምዕል እት ወቅት ድራሰት፡ ደረሰ እት ሖሽ መድረሰት ወእት ሻርዕ ፋግራም እት እንቶም ስድፈት አሰይድ አሕመድ ዑቤይድ በሑቤሽ መጽአዮም። ክሎም ለደረሰ እግለ ናዩ መኪነት ክምሰል ረአው እት አፍሱሎም ተኣተው። አልአሚን ላኪን አመት እንዴ አለቡ ህሙል እት እንቱ እበ እዴሁ ከተፍ አበለዩ። ምሽክለት ዐባይተ። እትሊ ወቅት እሊ አልአሚን ክምሰለ እት አፍ ሐየት ለኣቲ ህለ እብ ርዕብ ገሮቡ አቅሱስ ገብአ ምኑ። ለእለ ልብል ወለእለ ለሐድግ ቀወ። አሰይድ አሕመድ ዑቤይድ በሑቤሽ፡ ነፈር መጅልስ ኤረትርየ ወጽጉብ ወምስል ሰብ ገጽ አስመራቱ ለዐለ። እበ እዴሁ እንዴ ቴትዩ ወአስኩ እት ገኔሕ፡ “እት ወቅት ድራሰት እግልሚ ፈገርከ?” እት ልብል እት ለአትፍዕድ ሰኣል ወጀሀ እቱ። አልአሚን ሰበት ተሀዘመ “አነ…አነ… ርሱም ድራሰት እግል እድፈዕ ሰበት ኢቀደርኮ ምን ፈስል ጠርዘውኒ” ቤለዩ። ሼክ አሕመድ ዑቤይድ በሑቤሽ እግል አልአሚን ክምሰል ነገለት እብ እዝኑ እት ዋልዩ፡ አስክ ሙዲር መድረሰት ለዐለ መሐመድ አልበነ ነስአዩ። ወእግለ ሙዲር “እግልሚ ጠረዝኩሙ?” ቤለዩ። ለሙዲር ህዬ፡ “ሕነ ኢጠረዝናሁ ወሸህርየትመ ምን ፈዳብያም ደረሰ ሰበት ገብአ ኢደፌዕ” ቤለዩ። አዜመ እት አልአሚን እንዴ ትወለበ፡ “እግልሚ ተሐሴ?” ቤለዩ። አልአሚን ገሮቡ እት ለአርዐዴ፡ “አነ ፈርሀኮ ምንከ ከእባቱ” ቤለዩ። “አቡከ ህለ?” እት ልብል ሰኣል ካልእ ደግመዩ። አልአሚን “አቡዬ ማይት ቱ፡ አነ ምስል እምዬቱ ለእነብር” ቤለዩ እሱፍ ወሕዩር ዲብ እንቱ። እሊ ወቅት እሊ አሕመድ ዑበይድ ባሑቤሽ ርሒም ወጸጋይ ሰበት ዐለ፡ እት ጂቡ እንዴ ከረ (50) ብር እንዴ አፍገረ እግል አልአሚን ሀበዩ ወካልእ ዶል እግል ኢለሐሴ ትፈናዩ። አልአሚን ፋሬሕ እት እንቱ እት እዴሁ እንዴ ሰዐመዩ አስክ ፈስሉ ሄረረ። ላመ ሐሰቱ ምን ሰልፈ ደንጎባሀ ሔሰ። ሼክ አሕመድ እት ሸሀር ረመዳን እብ ትሉሉይ ከራመት ፍንጌ እስላም ወክስታን እንዴ ኢፈናቴ ካፍሎም ዐለ። መድረሰት ጃልየት ክምሰል እለ አዜ እንርእያተ ለህሌነ ይዐለት። ሖሽ ጨቢብ ወከምሰል አዜ አወላይ ወካልአይ ዶር ብኑይ እተ ይዐለ። ላኪን ሼክ በዓቅል እግል ትጃረት ህዩቡ ለዐለ አርድ ሰበት ትበረዐዩ፡ ለመሳሐት ናይለ መድረሰት ትወሰከት። ዎሮት አሚር ስዑዲ እንዴ ረአየ ህዬ ጠዋብቅ ክም ልትወሰክ እተ ገብአት ወእብሊ ዕንታት ዔፍየተ ክምሰል ትዳዌ ገብአት። መናህጅ መድረሰት ጃልየት መናህጅ መስር ቱ ለዐለ። እብ ክሱስ መናህጅ ኤረትርየ ሌጠ እንዴ ኢገቢእ፡ እብ ሐዳረት ፈርዖናት ወብዕድ ሌጣቱ ተአደርስ ለዐለት። እት ወቅት እምተሐናት-ሸሃደት ህዬ፡ ለሙራቅቢን ምን ደውለት መስር ቱ መጽኦ ለዐለው። ለሙራቅቢን ገሌ ሰኖታት ክም ከልአው ህዬ አስክ ዐዶም መስር ለአቀብሎ። እት መድረሰት ጃልየት ክልኢቱ ጅንስ በህለት ውላድ ወአዋልድ ዐለው እተ። ቅስም ናይ አዋልድ አሰይደ ኣምነ መለኪን አዜ እት አውስትራልየ ለህሌት ወብዕዳት ሙደርሳት ለአደርሳሀን ዐለየ። ቅስም ውላድ ህዬ ሙደርሲኑ ውላድ ዐለው። እትለ መድረሰት እለ ደርሰ ለዐለየ አዋልድ እብ መናበረተን አዋልድ ትጃር ወጽጉባም ሰበት ገብአየ፡ እብ ግርመተን መ ዕንታት ወአልባብ ሸባብ ሳልበ ዐለየ። ምን እለን ጀላል ስናተን ወአግማመን ለዐለየ ህዬ፡ ሐቴ ዘይነብ መሐመድኑር ሑሴን ለትትበሀል ክምሰል ሞዴል ናይለ ወክድ ለሀይ ትትርኤ ሰበት ዐለት፡ ውላድ ሰብ ገጽ ወጽጉባም አድሕድ ለአትጃግሮ እተ ዐለው። ከምሰል ከረ አልአሚን ለመስሎ የታይም ወድቡራም ላኪን ምን ትምኔት እንዴ ሐልፈው እብ ጂቦም ላቱ እት ጅግረ ኣትያም ኢለአምሮ። ወእት ደንጎበ ሞዴል ጃልየት ለዐለት ደረሳይት ዎሮት በዐል ቅስመት ሀደየ። ዔፍየተ ወፈተቸ አልባቦም እት ተንን ህዳየ አትፋገረው።  ትተላሌ [[ከረርም:አልአሚን ዐብደለጢፍ]] i2pn2vd5u0u1ha2vrtl1jzrisf3ukfc 0 256 9045 9040 2026-04-23T18:28:43Z ~2026-24926-98 1634 9045 wikitext text/x-wiki አቅሊም ዐንሰበ እት 11 ሙዴርያት ለትካፈለ እትገብእ፡ እለን ሙዴርያት እለን መዲነት [[ከረን]]<nowiki/>፡ ምዴርያት ሐጋት፡ ከርከበት፡ ሰልዐ፡ አስማጥ፡ ሐልሐል፡ ሐመልማሎ፡ ሀበሮ፡ ገለብ፡ ዔለበርዕድ ወዐዲተከሌዛን ቱ፣ ከእንዴ አትሌነ እብ ሰበት መዲነት [[ከረን]] እግል ንርኤቱ።-<br> መዲነት [[ከረን]] ምን አስመረ እንክር ቅብለት ምውዳቅ ጸሓይ ሐድ 91 ኪሎ ሜተር ራይመት ለህሌት ሐቆ [[ከረን]] እብ ግርመተ ወፍይሔሀ እብ ካልኣይት ደረጀት ለትትረተብ መዲነት ተ፣ [[ከረን]] እብ ግርመተ ለትፈናተው ሔልየት ዐድነ እብ ሰበተ ወእብለ እብ አፌተ ለለሐልፍ ሕሊል ዐንሰበ ብዙሕ ሓልያም ወስንቁያም ቶም፣ ሕላዮም ህዬ ስያሰት አውመ ምን ዓዳት ለትበገሰ ሌጠ እንዴ ኢገብእ እብ ግርመተ ወመካርታማቱ።<br> [[ከረን]] እብ ናይ ጠቢዐት መካሪተ አከለት ቀበት ጢሾሀ ትመስል፣ አከለት ለመስለ ህዬ ገዱ ወብሶቱ፣ እግልሚ አከለት ለትፈደለት ነበረ ክለን ቆሚያትና ሰበት ገብአት እብ ክሉ ፍቲት ምን ገብአት እግል ምዔሸት ሌጠ እንዴ ኢትገብእ እግል ሕሽመትመ ትገብእ፣ [[ከረን]] ህዬ እግል ስካነ ወቤጽሐተ ጥዕም አከለት ብልቱበት ትመስል፣ [[ከረን]] እብ ጠቢዐተ ዲብ እስራተጂያይት አካን ህሌት፣ ሰበት እሊ ምን አትራክ እንዴ አምበትከ ክሎም መስተዕምረት ዕንታቶም ወእገሮም ከረው እተ፣ ዐባዪ ሜርሐት ደያናትመ መርከዝ እምነቶም ውደወ፣ ለዲብለ መዲነት ለህለ መሳግድ ወከናይስመ መሰል ናይ እሊቱ፣ አ'''ቅሊም ዐንሰበ''' አቅሊም ዐንሰባ ወሮት ምና 6 አቀሊም ኤርትሪየ ቱ ወዐሲምቱ ሀዬ መዲነት [[ከረን]] ተ: እቅሊም ዐንሰበ ኢንዴ ይልትበሀል በዲር አቅሊም ሰንሒት ልትበሀል ዐለ:: ከመ ልትበሀል ስሜት ለ አቅሊም ምና መሐዝ ዐንሰበ ንስእት ተ ልትበሀል: አቅሊሞ ዐንሰበ ሰኒ እሙር ቱ እብ ፊርየ ቱ ከምሰል እክል ብልቱግ ዎ መሸለ ዎለ ገምል ጀረዲኑ መሐዝ ዐንሰበ መን ደዋይሕ [[አስመራ]] ነብዕ ዎ እብ [[ከረን]] ኤንዴ በትከ ዎ ዐንሰበተት እስከ ምድር ሱደን ለአቴ:: እት አቅሊም ዐንሰበ 11 ምዴርየት ልትርከበ:: ህተን ሀዬ '''1: [[ከረን]]''' '''2: ዐለበርዕድ''' '''3: ገለብ''' '''4: ሐጋት (ሐጋዝ)''' '''5: ሐመልመሎ''' '''6: ሐልሐል''' '''7: አስማጥ''' '''8: ዐድተከለዘን''' '''9: ሀበሮ''' '''11: ሪከብ''' 9ttp4td2qiixo3nmgj3wejmraipjqbr 0 258 9058 8728 2026-04-23T18:54:34Z Bbeshir 5 9058 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Map_of_Eritrea_highlighting_Northern_Red_Sea_Region.svg|thumb]] [[ፋይል:አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ.jpg|thumb]] [[ፋይል:Red_Sea_(8527947681).jpg|thumb]] [[ፋይል:Railbridge_Massawa.jpg|thumb]] == ሸክል እዳረት አቅሊም == እት አቅሊም ለህለ አፍረዐት ወዛራት እት ሓንቴ አርባዕ ቅስም በህለት፡ እትቅትሳድ ወእጅትማዕየት፡ ብንየት ትሕትየት ወእዳረት መቅሬሕ ሽቁል እብ ተርጀሞት ሽቄ። ለበዝሐ እተ አቅሊም ለገብአ ዐባዪ ነሻጣት ዐማር እብ መርከዝየት ሕኩመት ለትሸቀ እት ገብእ፡ እተ አቅሊም ለህለ አብካት ወጀዋእዙ ለወድሕ እትገብእ፡ እተ ከስሱ ሽክል እንዴ ገብአ እግል ሐብሬ ዱሉይቱ። አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ እብ ዓመት እንዴ ትጀረበ ፈርያቱ ለትረአ 129,884 ሄክታር ናይ ሓርስ ኣራዲ ለመልክ እትገብእ፡ እስክ እለ 91,621 ሄክታር እት ሰማን ምዴርየት ልትሓረስ ሀለ። ምነ ውቁል ረወሪት፡ ወጸድፍ ምፍጋር ለልትከሬ ዝያድ 11 መሓዛት ዐባዪ ወወሓይዝ ትርበት ወጂበት ወማይ እንደ ጸብጠው ሰበት መጽኡ እት ሙስተቅበል እት ተጠውር ሓርስ ለልትሓመድ እተይ እግል ልትረከብ ሰእየት ዐባይ ሀሌት። ምዴርየት ሽዕብ፡ አፍዐበት፡ ግንዳዕ፡ ፎሮ፡ ገልዓሎ ወቀሮራ ለሀለ ርሒብ ጋድሞታት ሓርስ መትነፈዐት ናይ እሊ ርዝቅ ቶም። እት ገሌ ክፈል ናይለ አቅሊም ክልኦት ሒን ዝላም ለቡ ኣካናት ሰበት ሀለ በይኑ ወህበት ፍንቲት ናይለ አቅሊምቱ። አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ብዙሕ ሔዋን ከደን ክም ህመም፡ ነላት፡ ሽወክን፡ አከሪት፡ ሰገን፡ ኣራበት፡ ወአዱግ ከደን፡ ክምሰልሁመ እብ ደረጀት ዐለም ገጹ እት ሰሪት ለሀለ ዓንዶላይ ለልትበሀል ስራይር ወብዕድ ልትረከብ ዲቡ። ለእብ መህሮት ኣክደር ለልትኣመር ድበዕ ሰሜናዊ ባሕሪ፡ እት ክል ሰነት ዝያድ 700 ሚሊ ሜትር ዝላም ለትካሬ ዲቡ እት ገብእ፡ እት ወራታት ኢኮ- ቱሪዝም በህለት ስያሐት፡ ወከለቦት ሓዲቀት ወጠን፡ ኣፍረዮት ፍረታት ወቡን ምህምቱ። እትሊ ለሓልፋ 20 ናይ ሕርየት ሰኖታት ሕኩመት ወሽዐብ ዲብ መብዳእ መትንካብ እት ኖስ እንዴ ረከዘው፡ ጀላብ ሐቀቆት ደማነት ነብረ እት ሐፊዝ ማይ ወትርበት ሽቅል ክቡድ ላኪን ሀዬ ስርጉል አግደው። እት ቀበት 11 ሰነት 831,434 መትር እብ ዶዘር 747,869 መትር ሀዬ እብ ነሐር ኣዳም ወኣብዕረት ከምስልሁመ 5,271 መትር እብ ጋብዮን፡ ዓመተን 2,497,302 መትር ሪም ለቡ መሽከፈ ወሓይዝ ትሽቀ። እታ ሐልፈየ 20 ሰነት ምን ዝላም ኣውለት አስክ ዝላም አውል ለልአቴ ወእብ ጀሪፍ ለገምል ፈርያት ለለትናይት እተይ ከም ተረከበ ምኑ ልትአመር። እብ እንሱስ ንዋይ ሐሊብ ፡ እንሱስ ደወርህ ወንህብ አስክእለ ሽቅል ለለትሓዝዩ ምንማቱ፡ እግል ዲማ መበገሲ ለገብእ ወቀይ ጋብእ ሀለ። አንውየት፥ዓጩይ ወሔዋን ከደን እግል እግል ልሰስን እት ቅብለት ወግብለት በሐር(ቀላቅል)፡ እት እዳራት ደዋሒ ደንገሎ፡ መሓባር፡ ነፋሲት፡ እማትከላት፡ ፈረ’ሰግ፡ ማይ ኣጣል (ጊንዳዕ)ወንገቦ፡ ገደም፡ ደናንሎ (ፎሮ) ፈልከት፡ ቀላመት፡ ገብገብ (ኣፍዓበት) ኢንገል፡ ቡሬ፡ ቦርዶለ፡ ድሉሕ፡ ዳሌን (ገልዓሎ) እት ነቅፈ ፊደል ፐ እስክ ፈለግ ሽክ፡ ረወሪት በቅለ፡ እንድላል ለባ፡ ወጠንያይ ወኣቅሊማይ ናይ ቃትራ ወመሽፈል ለገብእ ሕሩይ ኣካናት ከምትፈረገ። አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ግንራሪብ በሐር ረዪም፡ ናይ ጠቢዐት ወትራስ ውርስ፡ ሆቴላት ወመትፈግዒ ኣካናት፡ ለሔሰት ብንየት ትሕትየት እግል ተጠውር ስያሐት ምነ እብ አውለውየት ለልትረተቦ አቅሊምቱ። ስቅራት/ሽዓር ውዛረት ስያሐት “ስለስ ሒን እት ገበይ ክልኤ ሰዐት” እብ ዓመል እግል ንርኤ እት ናይ 100 ኪሎ መተር ሰፈር፡ ሰለስ ሓለት ጀው ኣትዳወሮት ልትቀደር። እሊ ህዬ ፍንቱይ ህያብ ናይ እሊ አቅሊም እሊ እት ገብእ፡ እት ስሕበት ቤጽሐት ዐድ ወካርጅ ምህም ወድዩ። == ጂኦግራፍያይ መካሪት == === ርዝቅ ማይ === ሕሩይ ጁዙር፡ እብ ነዳፈቱ ለልትአመር ግንራሪብ በሐር፡ ሐንቴ ርዝቅ ማይ ለለትዐጅብ መትመዳድ ወብዝሔ ዕምቦበታት በሓር፡(ኮራል ሬፍ) ለልአትዐጅብ ለትፈናተ አንዋዕ ወብዝሔ ሰራይር በሐር። ደማነት ለቡ ወጣፍሕ እግል ተዊቅ ለልትወጤ ክፈል በሐር (ዳይቪንግ ሳይትስ) እት ካልኣይ ሐርብ እዲነ ለቶቀየ በዋቢር ለልጠውር መትፈግዒ ፋግዖት እት ምግብ ጁዙር። ብዝሔ መክሉቃት በሐር<br> === ርዝቅ አርድ === እብ ኣስባብ ጂኦግራፍያይ መካሪት ሰለስ ሒን እት ክልኤ ሰዐት (ሕፉን፡ ብሩድ ወምግባይ ጀው) መህሮት ኣክደር ናይ ቃባት ሰሚናዊ በሕሪ። ግርመት ኣጸድፍ ምፍጋር ወኣውሎታት እስክ 3019 ምትር መትወቃል ለቡ ክም ከረ (ምዴርየት ፎሮ) መድህር ደናክል/ደንከል ዲፕሪሽን (-100 ሜትር ምን ተሓት ሽጢ- በሐር ) ( ምዴርየት ገልዕሎ) ገዲም ወሐዲስ ታሪካይ አካናት፥ ኣዱሊስ ወዙለ፡ ቡየ ዝያድ (1ሜልዮን ሰነት ለወዴት ሐምሐመት ወገሎ ወለት አንሳይት ለትረከበት እቱ) 2ይ ወናይ ደንጎበ ክፈል አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ አብዱር፡ እት ምፍጋር ጸሓይ ግንራሪብ ዙለ ሐድ 60 ኪሎ ምትር ጀሀት ግብለት ምፍጋር ጸሓይ ምን መዲነት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እንደ ሬመት ትትረከብ። እትሊ ሸባህ እብ ዋጅብ ለትሰጀለ ሰነድ አው ወሳይቅ ለቡ፡ እብ ዕምር ለዐበ ወለ ገደመ፡ ወድ ሚን ኣደም ቀደም 125,000 ሰነት እግል ርዝቅ አጥራፍ በሐር ከም ትነፈዐ እቡ ለለርኤ፡ ለትፍናተ ናይ እመን መሻቀዪታት ተረርፍ ክልቀት በሐር ለጸብጠት አካንተ። ገዲም ወታሪካይ ምስግድ ሰሓበ፡ እት እት ሰነት 615 ሐቆ ተውሊደት ነቢ ዒሰ እብ ሰሓበት ነቢእ መሐመድ ለትበነ፡ 643 ዕምር ለቡ ገዳም ደብሬ ቢዘን፡ አቅብር ደራቡሽ ወብዕድ። ታሪካይ ድፈዓት ነቅፈ ወቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ወጀብሀት እምዐሚዴ። ጠቢዕያይ ማይ እት ማይ-ውዑይ፡ ጋሕቴላይ፡ ኢራፋይሌ፡ አፍዐበት ለልትረከብ፡ እት ስራይ ዐድ ሳረዮት ሕማም ቀርበት ወአሰራር ዶር ዐቢ ቡ።<br> === አሽካል አርድ === አክደር መዕጽየት ሰሜናዊ ወደቡባዊ ባሕሪ (ምዴርየት ግንዳዕ) ገደም ኣክደር ኣካን( ምዴርየት [[ባጸዕ|ባጽዕ]]) አድብር ኦምሌ (ምዴርየት ፎሮ) ረወሪት በቅለ፡ እንድላል፡ ላባ ( ምዴርየት ነቅፈ) ወብዕድ። ፍንቲት ግርመት ለሸምል ቡሬ ኣክደር ኣካን (ዓጩይ፡ ሰዓር፡ ሔዋናት ከደን ምስል ግንራሪብ በሐር ወጠኒያይ ቀትረ ወንገቦ (ምዴርየት ፎሮ) ርዝቅ ሔዋን ከደን ለመልክ ጣፍሕ (ሰገን፡ ኣራብ፡ ዓዶላይ ወብዕድ) ሸምል። ሓይሳም ቄርአት እሊ ዲብ ክልኦት ክፈል እንዴ ገብአ ለፈግረ ሳሌሕ ገመ ለተርጀመዩ ክቱብ አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ እብ መናሰበት 20 ሰነት ሕርየት ለአፍገረየ መጀለት ምነ ለትነሰኣቱ። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] guwis5aslkitlzefxyz4go3o4am0mjv 0 260 9060 8484 2026-04-23T18:58:31Z Bbeshir 5 9060 wikitext text/x-wiki =አወላይ መህረጃን መሕበር ማይ ትግራት= 24-3-2024<br> አወላይ መህረጃን መሕበር ማይ ትግራት<br> 26-27\7\ሰነት 2024<br> ፍራንክፎርት አልማንየ/ጀርመን<br> እምትዳድ ሙጅተመዕ ትግራይት ወመናበረት እጅትማዕየት።<br> እብ ዑመር ኣቢብ<br> ሀ) እምትዳድ፡ <br> ለ) መናበረት እጅትማዕየት<br> ሐ) ትልህየ ወስስዒት<br> ==መእተዪ፦== አህዳፍ እለ ወረቀት፡ እለ ወረቀት ብዙሕ አህዳፍ ወጽበጥ ትከምክም። እንትሻር ሙጅተመዕ ትግራይት ዲብ ኤረትርየ ወገበይ ትልህያሁ ለትከስስ ምህም አርእስ እቱ ዲሊት ህሌት። ክሱሰን ጃንብ ናይ ስስዒት አው ትልህየ ዲብ ሙጅተመዕነ ምስል እሊ ጥዉር ዘመን ልትረኤ ለህለ ተቅዪራት እት ዓዳት ትልህያነ ሚ ሰበበ ወሚ መካስብ ትረከበ። ሰስዒት አው ትልህየ ሙጅተመዕ ትግራይት ክም በዲሩ ህለ ሚ ሸክሉ ቀየረ ለልብል ሰኣል እግል ነሀርስ ምህም መስል እቼ። ==መጋድዕ፦== እለ ወረቀት እግል አዳሌ ለሳደፊነ መጋድዕ፡ ሰልፍ አነ ዲብ አሮበ ጋሻይ ሰበት ህሌኮ ወምስለ ሕዱርዬ ለህለ ሙጅተመዕ እግል እትሓበር ጅህድ ሰበት ልጠለብ ምንዬ ፡ ወረቀት በሐስ እግል አዳሌ እለ ዐባይ እርድት እት እንተ እት ነሐርዬ በጥረት። እብ ሰበት ትልህየ አው ስስዒት ዐድነ መቃበለት ለትወዴ ምስሎም ኣምራም ለልትበሀሎ ሑዳም፡ ወእሎም ምን ቅሩብ እግል እርከቦም ሰበት ኢቀደርኮ እግል ኖሱ ተእሲር ዐለ እሉ። ==ዔማት በሐስ፡== ዓመተን እለ ወረቀት ምነ ዲብ ዓዳት ሙጅተመነ ለህለ እግልዬ ሑዳይ አምር ወመትሐሳር ወምነ እት ክርን ገቢል እት እነ ምስል ለትፈናተው አንፋር እወድዩ ለዐልኮ መቃበላት እት በርናምጅ ዓዳት ዐቢ ክፋል ናይለ አዳልየ ወረቀት እቱ ሰዴኒ። 1. መቃበላት እት መህረጃን ክል ሰነት እወድዩ ለዐልኮ ምን ሰነት 2001 አስክ ሰነት 2012 ፡ 2. እትሊ ወቅት እሊ እት ሶሻል ሜድየ ልትነሸር ለህለ ዓዳት ሙጅተመዕነ፡ እብ ኩሉ አንወዓቱ፡ ምን ዳኽል ወጠን ወዲብ ልጁእ ፈሬ ለህለ እንታጅ ዓዳት። 3. ምስል እሙራም አንፋር ለወዴኩሁ መቃበላት አው ሂበት ሐብሬ፡ 4. እትለ ወረቀት እት ጅምዐት ናይ መዕሉማት አው ሐብሬ ለሰደውኒ ፈናን ስዒድ ዐብደለ፡ እስታዝ ኣድም እድሪስ፡ እስታዝ ደሳሌ በረኸት፡ ሕት ነጃት ዐብደለ፡ ሑነ ወልነ ሓምድ ዐሬርብ፡ እስታዝ ዑመር መሐመድ እድሪስ ርኢስ ልጅነት መህረጃን ማይ ትግራት፡ ሻዕር ሐባብ አሰይድ መሐመድ ሳልሕ ዑስማን ምን ፖርት-ሱዳን። ==መእተዪ== ==ሙጅተመዕ ትግራይት ዲብ አየ ነብር፦== ዲብ እለ “እምትዳድ ሙጅተመዕ ትግራይት ወትልህያሁ” ትብል ለህሌት ወረቀት ዓመተን እብ እምትዳድ አው እንትሻር ናይ እሊ ሙጅተመዕ እሊ ዶል ንትሃጌ እብ ኤረትርየ ንትሃጌ ህሌነ በህለት ቱ። ሰለስ ርቡዕ አው 80% ለገብእ ምድር ናይለ ኤረትርየ ለትትበሀል ወጠን ሙጅተመዕ ትግራይት ቱ ለሰክነ።እሊ ሙጅተመዕ እሊ ለትፈናተ አንወዓት ለትሸምል መናበረት እጅትማዕየት ነብር። መናበረት እጅትማዕየት ዶል እምብል፡እት ኩሉ ሐያቱ ለነብረ መዔሸት፡ እት ሐረስ፡ ርዕዮ፡ ተጃረት፡ መናበረት ሐያት እጅትማዕየት ፈረሕ ወከረህ ወብዕድ ኩሉ እትለ እዲነ ለነብሮ ውላድ ሚንኣደም ለነብሩ መናበረት ለትሸምል ገብእ። እምትዳድ፡መናበረት ወዓዳት ሙጅተመዕ ትግራይት ዲብ ሐቴ ወረቀት እት ሕዱድ ደቃይቅ እግል ልትሸረሕ አው እግል ትህደግ እቡ ኢልትቀድርኒ። ክሱሰን እተ ዓዳት ለትብል መስአለት ሙጅተመዕ ትግራይት ምን አበን ጀደን ወአስክ አዜ ለአተላሌ ለህለ ለትፈናተ ዓዳት ወለመድ ህለ እሉ።ዲብ እለ ወረቀት ምስለ እምትዳድ ለትብል ንቅጠት ትልህየ አው ረቅሰት ሙጅተመዕ ትግራይት ሚ ትመስል እግል ንርኤቱ። ዲብ እላመ ክመ ሰብ ዐድነ ምን ሓጃት ዋስዐት እግል ልንሰኦ ዶል ለሐዙ ምን በሐር እብ ቁልሖ ለልብሉ፡ ምን እሊ ዓዳት እሊ ምን በሐር እብ ቁልሖ እግል ንንሰእ ቱ እት ኢኮን ዓዳት ሙጅተመዕ ትግራይት በሐር ቱ። ===ሀ) እምትዳድ ሙጅተመዕ ትግራይት፦=== ዲብ ኤረትርየ አክልሕድ ዐለቦት ሸዐብ እንዴ ገብአ ክል ሙጅተመዕ እክል እሊ ምን ምእት ቱ ምንመ ኢትበሀለ፡ እበ ቀደም ሙባሽር ሐቆ ሕርየት ወቀደም እስትፍተእ ለዐለት እሕሳእየት ዝያድ ሰር ምን ሸዐብ ኤረትርየ፡ ሙጅተመዕ ትግሬ አው ትግራይ ቱ ትብል ዐለት፡ እለ እሕሳእየት አው ዐለቦት ሸዐብ ጀብሀት ሸዕብየት ኖሰ እንዴ ወዴተ ዲብ መዳርስ ውዝዕት ዐለት። እለ 52% ምን ሸዐብ ኤረትርየ ህግየ እሞም ትግራይት ቶም ትብል ለዐለት እሕሳእየት ሐቆ እስትፍተእ ምን ኩሉ መዳርስ እንዴ ትጀመዐት እት አየ ክምሰል ትከሬ ት ኢትአመረት። ወእግልሚ ክምሰልሁ ገብአ ከማን ለለአምር አለቡ። እብለ እሕሳእየት እለ ልግበእ ወእበ ዲብ ኤረትርየ እብ ፍዕል ለልትረኤ ሉቐት እሞም ትግራይት ላቶም ምን ሐምቆ ሰር ምን ስካን ኤረትርየ ቶም። ወእብለ እሕሳእየት እለ ለዲብ መደት ንዳል ሸዐብ ትግሬ 35 ምን ምእት ቱ ትብል ለዐለት ሰሕ ክም ኢኮን እግል ነኣምር እንቀድር። ዐለቦት ሸዐብ ኤረትርየ እት መደት እስትዕማር ጥልያን አው እንግሊዝ ምን ኢወድያሁ አቶብየ ዋድየቱ ክም ኢኮን እሙር ቱ። እሊ እብ ትግራይት ለልትሃጌ ሙጅተመዕ ኤረትርየ ወሰር ምን ስካን ኤረትርየ ልገብእ፡ አው ዝያድ ሰር አው ምን ሰር ወተሐት ዐለቦት ሸዐብ ክምሰል ገብአ እግል ልትአመር ሰበት ቱ፡ እንዴ አዘምነ ምነ፦ ቀደምለ ሚ ለመስል ትልህያ ልተልሄ ለልብል መድሙን ወረቀትነ፡ ዲብ ኤረትርየ ዲብ አየ ወዲብ አየ ነብር እግል ንርኤ። ሸዐብ ትግሬ አው ሙጅተመዕ ትግራይት እትለ በዝሐ መናጥቅ ኤረትርየ ነብር። እብ ናይ ብዲር ተቅሲም ኤረትርየ፡ ሙጅተመዕ ትግራይት እት ሳሕል፡ ሰምሀር፡ ሰንሒት፡ በርከ፡ጋሽ ወእት ገሌ መናጥቅ ናይ ከበሰ እንትሹር እት እንቱ እንረክቡ። እሊ ህዬ እብሊ ናይ አዜ አስማይ እት አቃሊም ሽማል በሐር አልአሕመር፡ ዐንሰበ፡ ጋሽ በርከ ወገሌ መናጥቅ ምን አቃሊም ጅኑብ ወ አቅሊም አልአውሰጥ ( አስመረ) ነብር። እሊ ሙጅተመዕ ትግራይት ለነብሩ ምን ኩለ ጂኦግራፍየት ኤረትርየ ምን 65 ምን ምእት አስክ 70 ምን ምእት ሸምል ገብእ። መናበረት፦ ዲብ ኤረትርየ ዲብ እሊ ሙጅተመዕ ትግራይት ለነብሩ አማንክን ቱ ዝያድ እግል ሐርስ ወርዕዮ ለውጡይ።ከእሊ ሙጅተመዕ እሊ ሐያቱ እት ሐርስ ለትረከዝ እቡ ሰበብ፡ ምን እሊ ለትበገሳቱ።እት አዳም በሐር ለነብር ሙጅተመዕ ትግራይት መ እብ አርዛቅ በሐር ቱ ለነብር። እሊ ላኪን ክመ ልትሐዜ ኢኮን።ምን ጅኑብ መሰውዕ አስክ ቅሮረ ተአቴ ለህለ አግዳም በሐር ሰብኡ እሊ ትግራይት ለልትሃጌ ቱ። ለበዝሐ ዲብ አግዳም በሐር ለነብር ላኪን ምን በሐር ቀየሕ ብዙሕ ትነፈዐ እግል ኒበል ይእንቀድር። ሚነት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ረዪም ሐዳረት ለበ ተ። እብ ሰበት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ብዝሓም ምኒና ኢነአምር። እሊ ህዬ እስትዕማር ለኸልቀዩ አከይ አፍዓል እት ገብእ፡ ዓመተን እብ ሰበት ኤረትርየ ወክሱሰን እብ ክሱሰን ባጽዕ ዲብ እለ ሓድራም ለህሌነ ምንዬ እንዴ ትብገስክም ሐቴ ኢነአምር። እስታዝ ጀማል ሓምዳን እብ ክሱሰን ተእሪኽ [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ገሌ እግል ሊበል እልናቱ እብ እህትማም እግል ትታብዕዎ ሰእየት እወዴ። እግል እስታዝ ጀማል ሰኣላት ሐቆ ብክም ፍረስ እግል ነሀበክምቱ፦ ከዓመተን እምትዳድ ሙጅተመዕ ትግራይት ምን ምፍጋረ እት ምውዳቀ ምን በሐር አልማልሕ አስክ በሐር ሴቲት ወምን ጅኑብ/ግብለት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] አስክ ሽማል/ቅብለት ሕዱድ ሱዳን ከርዐነ፡ እትለ በዝሐት ብቅዐት አርድ እንትሹር ዲብ እንቱ እንረክቡ። እት ከበሰ ሙጅተመዕ ትግራይት ለነብሩ ደገጊት አው ደዋይሕ ምን እንረኤ፦ እት ሐማሴን ድርፎ፡ግልዕ፡ጸሎት ወዲብ ብዕድ መናጥቅ፡ አከሎ-ግዛይ ዓለ/በገስቶ፡ ጋዴን፡ ደቅምሐሬ፡ ሰገነይቲ፡ ሀዘሞ/ቀይሕከውሒ፡ ደበት፡ ፋኑስ፡ ሰራዬ፡ ከዶ-ፈላሲ፡ መንደፈረ፡ ዐድ ሙዱይ፡ መራጉዝ፡ ዖበል/ዐድ ሹመ፡ ማይ ምኔ። እሊ ምን ከበሰ አስክ ቀላቅል ===ለ) ዓዳት ስስዒት እት ሙጅተመዕ ትግራይት፦=== ስስዒት አስ ትልህየ ዲብ ሙጅተመዕ ትግሬ፦ዲብ ሙጅተመዕ ትግሬ ለትፈናተ አንወዓት ትልህየ ህለ፡ እሊ ትልህያታት እሊ ሰሩ ሰስዖ አው ልተልሀው እቱ ወሰሩ እባሆም ልተልሀዉ። ዲብ እለ ወረቀት እለ ስስዒት ለከስስ እግል ንርኤቱ። ዲብ እለ ስስዒት አው ትልህየ ለሙጅተመዕ ዎሮት ዲብ እንቱ ዲብ ለትለፈናተ መናጥቅ ሰበት ነብር እግል ሐቴ ትልህየ ዎሮት ከዲብ መንጠቀቱ እት ገበይ ሐረከት አው ስስዒት ምን ሕድ ልትፈናቴ። ወሶምያ፡ ሸሊል፡ ሽዳድ አው ወረዴ ዲብ ሙጅተመዕ ትግራይት እሙራት ተን። ክሱሰን አሶምያ ወሸሊል ለኢልተልሄ ሙጅተመዕ ይህላኒ።እለን ክልኤ ትልህየ ዲብ ሳሕል፡ሰምሀር፡ በርከ ወእትለ በዝሐ መናጥቅ ዐንሰበ ሰኒ ልተልሀወን። ዝያድ ኩሉ ሙጅተመዕ ትግራይት ለነብረ ወአሶምየ ለኢተልሄ አካንነት ይህሌት። ሸሊል እት ሰሩ መናጥቅ ሙጅተመዕ ትግራይት ኢልተልሀዉኒ። ወረዴመ አው እለ ሽዳድ ለትትበሀል ትልህየ ዝያድ ኩሉ እት ሰሩ መናጥቅ ሳሕል ወሰምሀር ሌጠ ልተልሀወ። ክስከስ ወጎልየ ዲብ አርድ መንሰዕ ወቤትጁክ ዝያድ ልተልሀዉ። አሶምየ እት ኩሉ መናጥቅ ሙጅተመዕ ትግራይት ለነብሩ ለልተልሀወ ምን ኩለ ትልህያታት ወሰስዒት ዐድነ ለትፈንቴት ትልህያ ተ።አሶምየ እት በርከ ልተልሀወ፡ እት አርድ ማርየ ልተልሀወ፡ እት አርድ ቤትጁክ፡ እት ሀበሮታት አርድ ዐድ ተክሌስ፡ እት ከረን ወደዋይሐ፡ እት አርድ መንሰዕ፡ እት ሰሔ አርድ ዐድ ትማርያም፡ ምን ሮረ ሐባብ አስክ ስሕል መቀዳም ወእትለ በዝሐ አርድ ሰምሀር ልተልሀወ። ትልህየ አሶምየ ስሜተ እት ኩሉ ለሙጅተመዕ ሐቴ ምንማተ እት ሐረከት ናይለ ትልህየ ምን አካን ዲብ አካን ተአኽተልፍ። አሶምየ ስሜተ ሐቴ ተ አሶምየ ትትበሀል። አዋልድ ሸክል ሰር ክሎሊት አው ሰር ዳእረት እንዴ ወደየ ልትገሰየ ከ ከበሮ ዘብጠ ወለሐልየ ወውላድ በርጆ። እለ ሰር ክሎሊት፡ ዘብጠት ከበሮ ወሕላይ እብ አዋልድ ወበርጅ ሰብ ካሰተን ሸባባት እት ኩሉ ሙጅተመዕ ትግሬ ሐቴ ተ። እት ሐረከት ናይለ በርጅ ላኪን ምን አካን እት አካን ልትፈናቴ። እግል መሰል ሰብ በርከ ምስል ሰብ ዐንሰበ እግል ልተልሀው ኢቀድሮ፡ እተ ክምሰልሁመ ሰብ ሰምሀር ምስል ሰብ ሳሕል ወሰብ ሳሕል ምስል ዐንሰበ ወበርከ ወሰብ ዐንሰበ ምስል ሰብ ሳሕል ወሰምሀር እግል ልተልሀው ኢቀድሮ። እግልሚ ለሐረከት አው ለዝብጠት ናይ ከበሮ ወእገር ክል መንጠቀት ከናየ ፍንቲት ዝብጠት በ። አምበል እሊመ ሰብ ሳሕል ኖስ ኖሶም ምስል እግል ልተልሀው ኢቀድሮ። እት ሮረ ሐባብ ወነቅፈ አስክ ሳሕል መቀዳም ለህሌት አሶምየ ምነ ዲብ ደዋይሕ አፍዐበት ወሀበሮ ለህሌት ትትፈንቴ። እት ገሌ መናጥቅ ለጄራን አድሕድ ላተን ላኪን ምስል እግል ለተልሀየ ቀድረ። መንሰዕ ምስል ቤትጁክ ወብሌን እግል ልተልሀው ቀድሮ። ሰብ ሽዕብ ምስል ሰብ ግዝግዘ እግል ልተልሀው ቀድሮ። አዋልድ እት አሶምየ ከበሮ እት ዘብጠ ወለሐልየ፡ እግል ለሐምደ ወልሕምየ ቀድረ። እሊ ህዬ እግለ በርጆ ለህለው ሸባባት እብ ፈራሰቶም፡ አደቦም፡ ጸጎቶም፡ ወብዕድ እቡ ለሐምዳሆም። ዲብ እለ አስክ አጀኒት ነኣይሽ እንዴ ኢተርፎ ውርድ ሰበት ልትሀየቦ ክመ ዐባዪ ልትሐለው። ዲብ ትልህየ አሶምየ ክል ዎሮት ክምስል መተልሂቱ በርጅ። አሶምየ ሸባብ ዲብ አወድግ ወመሓዛት እብ ውርድ አው ምን ቅብ ለልተልሀወ እት ገብእ፡ እት መናሰንበት ህዳይ ህዬ እት ሽፍር እግል ልተልሀወ ቀድሮ። እት ሳሕል ምን ሮረ ሓባብ አስክ ሳሕል መቀዳም አዋልድ ከበሮ እንዴ ዘብጠ ሄራር እንሰ ለትትበሀል ዝብጠት ዘብጠ። ወእለ ዝብጠት እለ አክልሕድ ክም ካረዮት እገር እንሰ ሰበት ትመስል ክምሰልሁ ለትትበሀል። ዲብ እሊ መናጥቅ እሊ ምን ሮረ ሐባብ አስክ ሳሕል መቀዳም ወሱዳን አስክ ተአቴ ዎሮት ዕቅበ፡ ቅርጫይት አው ኩሩም ትትበሀል።ዎሮት ዕቅበ ቀላል ተ ኩሉ አዳም ምስል ልተልሀየ። ቅርጫይት ወኩሩም ላኪን ሰኒ ለትልሁያም አንፋር ልተልሀወን። ዲብ አሶምየ ውላድ ውርድ ውርድ እንዴ ገብአው ልተልሀው። ዲብ እሊ ሐረከት ሐርስ፡ ሐረከት በዐል ዐጣል፡ ሐረከት መንተሌ፡ ሐረከት ሰይፍ፡ ሐረከት ሸሊል፡ሐረከት ድፍደፍ ወብዕድ እንዴ ወዱ ልተልሀው። እት አሶምየ ለሐረካት ብዙሕ ቱ፡ እብ እደይመ ለገብእ ሐረካት ህለ ዲብ አሶምየ፡ ሐረከት መዋዒድ፡ ሐረከት ሰፊፍ ትምባክ፡ ሐረከት ወለዖት ስጃረት ወብዕድ ሐረካት ወዱ። እሊ ዲብ ምድር ሐባብ ወምድር ማርያ ልሙድ ቱ። እት ከረ ምድር መንሰዕ፡ ቤት ጁክ፡ ዐድ ትምርያም ወከረ ሽዕብ ለልተልሀወ አሶምየ ሽወየ አድሕድ መስለ እብ ውርድ ውርድ ልተልሀው አው ምስል እንዴ ትከረው ደውሮ። እብ እገር ሐቴ ዘብጦ አው ክልኤ አው ሰለስ አው አርበዕ። ምስለ ዲብ አርድ ማርየ ወአርድ ሐባብ ለልተልሀወ አሶምየ ዶል እንርእየ ህዬ ሐረካተ ሑድ ወእግል ትተልሀየ ቀላል ተ። ዲብ በርከ ወጋሽ፡ እት አርድ ማርየ፡ እት አርድ ሐባብ አስክ ሱዳን ተአቴ አሶምየ ዝያድ ልተልሀወ ወትልህየ ብዕድት ህሌት ምን ገብእ ሐቆ አሶምየ ትገብእ። እት አርድ መንሰዕ ወቤት ጁክ ጎልየ በህለት እለ ሆይ እንዴ ቤለው ለልተልሀወ ዝያድ አውለውየት ትትሀየብ። እት አርድ ዐድ ትማርያም ክስከስ ዝያድ አሀምየት ቡ ወሐቁሁ አሶምየ ትመጽእ። እት ሽዕብ ደዋይሑ ሸሊል ቱ ሰልፍ ለልትረተብ። ከረ አሶምየ ወክስከስ ምንመ ህለ አክል ሸሊል ኢልተልሀዉ። እሊ ሸባብ እት አወድግ ወመሓዛት እንዴ ጌሰው ለልተልሀዉ ትልህየ በህለት ቱ። ( ዝያድ ተውድሕ እብ ሸርሕ) ==ሸሊል አው ስስዒት፦== እለ ትልህየ እለ ስስዕት አው ሸሊል ትትበሀል።ሸሊል ለትትበሀል ትልህየ ውላድ ወአዋልድ ምስል ለልተልሀወ እት ገብአ፡ ውላድ ክሎሊት አው ዳእረት ዐባይ ወዱ፡ ከበሮ ዘብጦ ወለሐሉ ወአዋልድ ሰሰዐ። ሸሊል አክልሕድ ዐክስ ናይ አሶምየ ቱ፡ ዲብ አሶምየ አዋልድ ሰር ክሎሊት እንዴ ወደየ ከበሮ ዘብጠ ወለሐልየ ወውላድ በርጆ ብህላም ዐልነ። ዲብ ሸሊል ውላድ ክሉሊት ካምለት እንዴ ወደው ልትገሰው ወአዋልድ ሰሰዐ። ወለት ረአሰ ረዪም፡ መሃይቲበል ለግድልት ስስዒት ለተአምርተ ለትሰስዕ። ዲብ ትልህየ ሸሊል ለሰሰዐ አዋልድ ረአስ ረዪም ለበ ወሰኒ ለትሰስዕ እግል ትግበእ ህሌት እለ። እንዴ ሰሰዐ እበ አብራከን ለክሎሊት እግለ ደውረ። አሶምየ ለልተልሀው እተ አካነት ሸምሸመት አው አካን ሓምለት እበን ለአለበ እግል ትግበእ ህሌት እለ። ሸሊል እት በርከ ወሽማል ሳሕል ምን ነቅፍ አስክ መቀዳም ወሕዱድ ሱዳን አዋልድ አው አንስ እት መናሰባት በነን ልተልሀያሁ። ከበሮ ኖሰን ዘብጠ፡ ኖሰን ለሐልየ ወኖሰን ሰሰዐ። ወዲብ መናሰባት ናይ ፈረሕ ቱ ለልተልሀያሁ። አመ ዲብ ከረ አፍዐበት፡ ሽዕብ ወእለ ለልጋወር መናጥቅ ሽሊል ውላድ ወአዋልድ ምስል ልተልሀዉ። እብ ፍንቲት እት ከረ ሽዕብ ለትልህየ እብ ሸሊል ተአነብት ወእብ ሸሊል ተምም። እት መናሰባት ናይ ህዳይ አው ዓዲ ሸባብ እት አወድግ ወመሓዛት ልተልሀዉ። እት አርድ ማርየ ክመ ናይ ከረ ሽዕብ ወአፍዐበት እት አወድግ ወመሓዛት ውላድ ወአዋልድ ምስል ልተልሀዉ። እት ገበይ ስስዒት ምን መንጠቀት እት መንጠቀት ለአኽተልፍ። ስስዒት አዋልድ ማርየ ስኒ ሕፍን ወእንዴ ሰሰዐ ስጋደን አዜ ልትነተፍ ህለ መስል። ውላድ ለሐሉ ወህተን ሰሰዐ። መናበረት እጅትማዕየት ሰብ ሽዕብ ወሰብ አፍዐበት ምስልተ። ሰብ ሽዕብ አፍዐበት ሳግሞ ወሰብ አፍዐበት ሽዕብ ሰብኮ። ክለ መናበረቶም አድሕድ ትመስል በስ እት ትልህየ፡ ሸሊል፡ ወምርግዲ ብዙሕ ፈርግ ቦም። እሊ ህዬ እት ገበይ ናይለ ስስዒት አወል በርጅ ቱ። አዋልድ አፍዐበት እብ ስጋደን ልትወለበ እንዴ ሰሰዐ፡ ዲብ ሽዕብ ላኪን ለውላበት ምን ነሐር ተ። እግል ዝያድ ተውድሕ ዲብ እለ ሐቴ መሰል እግል ሀብ፡ እት መህረጃን አስመረ ሰነት 2004 እት ፍርቀት አቅሊም ሽማል በሐር አልአሕመር ማጽኣት ለዐለየ አዋልድ አምበል ሐቴ ኩለን ምን አፍዐበት ዐለየ። እለ ለምን ሽዕብ ማጽአት ዐለት ወለት በነ ትትከሬ ዐለት እተ መስረሕ። ህተ እንዴ ትትወለብ ምነ ነሐረ ትትወለብ ወህተን ወለ ናይ አፍዐበት ምን ስጋደን። አዜ ቀዴሜሀ እግል ልትወለባቱ። ገበይ ስስዒት፡ ውላድ ከበሮ ዘብጦ ወለሐሉ፡ ወምኖም ዎሮት ምን ሔልየት እት ዳእረት ልትከሬ ወለሀሌ ወህቶም ልትከበቶ። አዋልድ እተ ዳእረት እብ ብጣረን እንዴ ሰሰዐ መጸአ ወሐቆሁ በርከ ወእብሊ በሬከን ስስዒተን ለአተላልየ። ( ዝያድ ተውድሕ እብ ሸርሕ) ==ትልህየ ምርግዲ አው ሽዳድ፡== አወል ትልህየ ምርግዲ ክምሰል አሶምየ እት ብዙሕ መናጥቅ ኤረትርየ እንትሽርት ኢኮን። አፍዕበት፡ ሽዕብ፡ ግንደዕ አስክ አርድ ዐድ ተክሌስ ሀበሮታት ወአርድ መንሰዕ ሌጠ ህሌት። እለ ትልህየ እለ አስማየ ብዙሕ ቱ፡ ምርግዲ፡ወረዴ፡ ሽዳድ፡ በርጅ፡ ወጣሸት እንዴ ትበሀለት ትትሰሜ። ምርግዲ ምነ መምርግዳይ አው ሔልያይ ንበሉ ምኑ ማጽኣት ተ። መምርግዳይ ለልትበሀል እናስ ለፋሬ ወብዕዳም ለልትከበቶ ምኑ እግሉ ትትበሀል። ወረዴ እግል ክሎም መተልህየ ምርግዲ አው ሽዳድ ትትበሀል። ለመመርግዳይ፡ ለመትከብተት ወለ መበርጀት እሎም ወረዴ ልትበሀሎ ወለ ትልህየማ ወረዴ ትትበሀል። ሽዳድ ለዕጫይ ለከበሮ ትትዘበጥ እቡ እግሉ ትትበሀል። ወለ ስሜት ናይለ ትልህየ እብሊ ሽዳድ ትትበሀል። ጣሸት ለምን ጢሾ ወጅልድ ሽቂት ለህሌት ከበሮ ለእለ ዘብጦ እግል ትትበሀል። ዕንጎረት እንዴ ነስአው ጅልድ እቡ ለአሱረ ወጣሸት ክመ ከበሮ ክልኦት አፍሀ እንዴ ኢተገብእ፡ ዎሮት አፍ በ እግልሚ ጢሾ ሰበት ገብአት ቱ። ከእብሊ ለትልህየ ጣሸት መ ትትበሀል። በርጅ ህዬ ንውዕየት ናይለ ረቅሰት አው ለትልህያ ተ። ወእብሊ በርጅመ እምብለ። ትልህየ ምርግዲ አው ወረዴ ገበይ ትልህያሀ ምን እንረኤ እብ ቀበለ አው እብ ከሊል ልተልሀወ። መብዝሖም መበርጀት ምስል እግል ልበርጆ ቀድሮ። መስሐሊት ወሰምሀሪትመ ለልብሉ ህለው። ለፈርግ እት ሐፋነት ወበራደት ናይ ዝብጠት ከበሮ ወካረዮት እገር ቱ። (ዝያድ ተውድሕ እብ ሸርሕ) ==ጎልየ== እለ ትልህየ እለ መንሰዕ፡ ቤት ጁክ ወብሌን ሌጠ ልተልሀወ። ዝብጠት ከበሮ፡ ገበይ ሕላይ ወብዕድ ኩሉ ዲብ ጎልየ ለገብእ ሐረካት አድሕድ መስል። ውላድ ወአዋልድ ምስል ለሐሉ ወቅት ፋረዮት አው ሕላየት እግል ልቀይሮ ሐዘው ምን ገብእ ላኪን ውላድ ቶም ሆይ እንዴ ቤለው ሕላየት ብዕደት ለቐይሮ አው እግል ልሕመው ወለ ሐምዱ አድሕድ ገንግሮ። ( ዝያድ ተውድሕ እብ ሸርሕ) ==እትሊ ወቅት እሊ ምስል ዐውለመት ዓዳትነ ሚ መስል ህለ፧ ዝያድ እብ ሸርሕ፦== ተመት [[ከረርም:ዘዐት]] 7tai0ymic4z6j17a9ftr3cmy9n4f46o 0 281 9052 8591 2026-04-23T18:50:07Z Bbeshir 5 9052 wikitext text/x-wiki '''<big>እድሪስ ወድ አሚር</big>''' [[ፋይል:እድሪስ ወድ አሚር.jpg|frameless|right]] አቡሁ አምራሂም አሚር እድሪስ ወ እሙ ሓወ ሙሰ ፍካክ ልትበሀሎ፣ ዲብ ሰነት 1916 ዲብ ዓይለት ትወለደ፣ ዝያድ ህዬ ዲብ [[ባጸዕ]] ዐበ ወአብሀዘ፣ እድሪስ ወድ 20 ሰነት ክም ገብአ (ደረሳይ 2ይ ፈስል እንዴ እንቱ)፡ ዲብ 1936 ምስል ጥልያን ተዐስከረ፣ ክም ዴደባን (ዋርድየት) ህዬ እት ማርሰ ተክላይ ሸቀ፣<br> ወድ አሚር ንኡሽ እንዴ ሀለ ጎልየ ወሕላይ ፈቴ ዐለ ልብሎ፣ ዐስከሪ ዲብ እንቱመ ለጠርቡሸት ጥልያን ዲብ ረአስ መንዱቅ እንዴ ሰቅለየ፡ ዋርድየት እንዴ ሐድገ ትልህየ ልትመዬ ክምሰል ዐለ ልትሀ’ደግ፣ እብሊ ህዬ ምን ዕስክርየት ጥልያን ፣ እድሪስ አሚር ኣምነ ለትትበሀል ወለት ፈቴ ዐለ፣ ምናተ ህቱመ ክምሰል ክሎም ሔልየት ትግሬ ስሜተ እፍጉር ኢኮን፣ ለስርዑ ዐለት ስሜት ላኪን እንዴ ትሰተረት ኢተርፈት፣ አምዕል ሐቴ ዲብ ቀበት መሕበር እት ለሐሌ፡ እት ምንለዐሉ ስቁል ለዐለ ፋኑስ አ’መት አለበ ሸወጠዩ ወእብ ስሜተ አስቀረ፣ እተ ዶሉ ህዬ ክእነ ለተ’ሌ ሽዕር ቤለ ከሐለ።-<br> ጠዐመ ዲብዬ ምራቀ ወሐምለት ዲብዬ ስጤተ<br> እብ ረቢኩም ምን ተአምኖ፡ ለወለት ልብዬ ወዕንቼተ<br> አነ ምሩር ህሌኮ ምን ኪደትለ አፌተ<br> ህተ ትብል ሑዬቱ ወአነ እብል ሕቼተ<br> እግል እተልሄ መጽአኮ ድሩር አፉሁ ለቤተ<br> ብህል ዐልኮ ማዛይት እግል ይአፍግር ስሜተ<br> ስቡር ልግበእ ለፋኑስ ለአፍገረ ስሜተ፡ ቤለ ልትበሀል፣<br> ወድ አሚር ስሜተ ምንመ ኢ ለ አ ፈ ግ ር ፍቲሆም ላኪን ስትርት ሰበት ይዐለት፡ ዐደ አመረ እቡ፣ ዲብ ገበይ እንዴ ጸንሐዉ ህዬ እዴሁ አስክ ትሰበር ዛበጠዉ፣ሐቆ እለ ክእኒ እት ልብል ሐለ ወአስተንተነ።-<br> “እም ዋልደይት አለቡ፡ ምን አምረ ምክራዩ<br> ሕት ወለት እም አለቡ፡ ምን አምሩ ብካዩ<br> ሑ ወድ እም አለቡ፡ ዲብ ዐድ ገንድል ቄትላዩ<br> ወሑ ወድ አብ አለቡ ቅራር ሃርእ እብ ማዩ” ቤለ፣<br> ቀደም እላመ፡ ዐድለ ወለት፡ ወለቶም ቀደሙ ሕጺት ክምሰልተ ወእግል ኢልትሃገየ ክም ሐዘረዉ ወክሉ አግቡይ ክም ዳብአው ምኑ ክእኒ ብህለ ዐለ።-<br> “የወእ እከ ወድ አሚር ክም በዲርከ ኢትሕዜ<br> ህተ እግል ኢትምጸከ ጽብጥት ህሌት እብ እዴ<br> ወእንተ እግል ኢትምጽአ እምበል መንገአት ኢተአቴ<br> ሐመልሜለት ግርሳተ ኬዘራነት ዲብ እዴ<br> አክ’ለ ጌሰት ወአቅበለት አልባብ ምስለ ልትገሌ<br> ጀነት እግለ አትልወ ወጀሀነብ እግልዬ ትትሌ<br> ሰላመቼ ሰሉመ ምንኩም ዐደ ለለአቴ<br> ምንቱ ምንዲ ትብለኩም ካይን ፈኩ ለኢፈዴ!” ብህል ከሓሊ ቱ፣<br> እተ ክምሰልሁመ እድሪስ ወድ አሚር እት [[ባጸዕ]] እንዴ ሐመ እት እስብዳልየት ራግድ እት እንቱመ ለፈታይቱ ተዐድዱ ዐለት ልትበሀል፣ አዳም እግል ኢለኣምር እበ ህዬ ልባስ እናስ እንዴ ለብሰት ወእብ ሕብዔ ተዐድዱ ወተንትኑ ዐለት ልብሎ፣ ሐር ሐቆ ሐየ፡ ለውላዳት፡ “ወድ አሚር፡ ወድ አሚር ልቡለ ወለአትካጁለ ሀለው” ሰምዐ፣ እሊ ክምሰል ሰምዐ፡ ለአምር ለፍንጌሀ ወፍንጌሁ ሀለ እቶም ጀደደ እንዲ-ኢኮን ህቱ ላተ ጀዲድ ክምሰል ኢኮን እግል ለአስብት እግሎም ምን ሐዘ፣<br> “ኢቲቦለ ወድ-አሚር ለወለት በዲር ሕቱ ተ<br> እስብዳልየት ተአምረ ስልጣንየት እብ ሩዘ<br> ባኮ ንምረ ተላተ ሐ’ገት ምልእት ምን ሱገ”፡ ቤለ ከሐለ ልብሎ፣<br> እምበል እሊመ ለእምር ሕላየቱ፡ ቀጣን ገበይ ስጋለት እትሊ መናሰባት ክምሰል ሐለየ ልትአመር፣ ክሉ ሕላይ ወድ አሚር ሰበቡ እለ ወለት ዐለት፣ ጥልያን እት ሰነት 1941 እንግሊዝ እንዴ ፈለተ ምን ኤረትርየ ክምሰል ፈግረት፡ ወድ አሚር [[ባጸዕ]] እንዴ አቅበለ እት ገራጅ(ወርሸት) ዎሮት ጥልያኒ ክምሰል ዋርድየት እግል ልሽቄ አንበተ፣ ዲብ እሊ ሽቅሉ እት እንቱ ህዬ፡ እት ሰነት 1943 ሰዐድየ ዑስማን ለትትበሀል ወለት ዐድ-ሹመ ሀደ፣ ላኪን እት ሰነተ እንዴ ኢትወልድ ሰበት ሞተት ምኑ፡ አድ- ሕድ ኢቀጽረው፣<br> ዲብ ክእኒ ተየልል ዲብ እንቱ ህዬ፡ ሐቆ ሐምስ ሰነት ምን ሞት ሰዕድየ፡ ሐቴ ዲብ ዐዳገ ([[ባጸዕ]]) አካን ጀበነት ለዐለት እግለ ወለት ፈተ፣ እለ ወለት እለ ወለት ስሕል ተ ልብሎ፣ ምናተ የቲመት ሰበት ዐለት ዲብ [[ባጸዕ]] እብ አማነት ምስል አዳመ ትነብር ዐለት፣ ወድ አሚር ምነ አምዕል ለሻም እለ ወለት ሪሸት ልቡ ቀጥሐ እት ሕላይ ትጠለቀ፣ ምናተ ለወለት ትፈትዩ ምንመ ዐለት፡ አዳመ ዲብ ብዕድ እናስ ቀሰበወ ወምን ገጽ ወድ አሚር እግል ቲሪም አስክ ሶዳን አልጀአወ፣ ወድ አሚርመ እብ ሕላዩ እት ጎምም አሰረ አስክ ዐለዮ ትወጀሀ፣ ዔማት፡ ምን ለትፈናተ ክቱብ ወአንፋር <br> '''<big>አባይኪ ጌሰ ኢመድሩ</big>''' ምነ እግል ፍቲ ለተሐለ የም አለቡ ሐልየት ትግራይት እብ ክሱስ ፈርያት ናይ ሐቴ ሕላየት እግል ንርኤቱ፣ ለሕላየት ምነ ፍቱያት ወእብ ብዝሓም ለደግመት እትገብእ። ምስለ ዲቡ ለተሐሌት ዘመን ጽበጠ ወመካሪተ አስክ ዮም ልጃገረ አለቡ፣ ሕላየት እድሪስ ወድ አሚር። እድሪስ ወድ አሚር እት ሰነት 1920 ለትወለደ ወእት ሰነት 1964 ለትረሐመ እሙር ወፍቱይ ሔልያይ ዐለ፣ “አባይኪ ጌሰ ኢምድሩ” ለትብል ሕላየቱ ህዬ እት እዝን ብዝሓም ባጽሐት ተ፣ ኣቤ እለ ሕላየት እለ ዲበ እድሪስ ወድ አሚር ለሐለየ ዲቡ ወቀት ሙሲቃት ሰበት ይዐለ ክእነ ክም እት አዜ እብለትፈናታ ሙሲቃት እንዴ ተሐላዌት ወትሰናቄት ትትሐሌ ምንመ ይዐለት። ለዲብ ከርሰ ለህለ ፈርያት ላተ ዲበ ዘመን ለሀይ ልትበሀል ለዐላቱ። ከዮም መጀለት ታክያት ምነ ብዙሕ ፈርያት ናይለ ሕላየት ክሉመ ምን ኢገብእ ገሌታይ እንዴ ነጨት ጀበእ ትብለኩም፡ ከለዘተ ሕላየት እብ ስመዕ እንዴ ኢገብእ እብ ቅራአት አዳውሮ፣ *** ይወእ ወድ እም አለቡ - ዕጨት ክፍኩፍ ሐበጠ<br> ኢጠርቅኒ ዲብ መሕበር ወኢልትሃጌ ክም ፈተ<br> ምንዲ መጽእ እብ ቅስም ወምንዲ ገይስ እብ ረደ<br> ኢገበዩ ለኬደ እለ ረክብ ወዐረደ፣<br><br> ስምዬ እድሪስ ወድ አሚር ወክናየቼ ዐወተ<br> ሐሻሼናይ ወባዲ ገጬ ሀለ ዲብ በደ<br> ምን አቅበል እብ በክት ወምን ገይሽ ሸተተ፣<br><br> ስምዬ እድሪስ ወድ አሚር ወክናየቼ መትፈንጅር<br> አትሃጅከ ጸንሐኮ ጋረ እለ ኢመስል፣<br><br> ኢቲቤሉ ወድ አሚር ወለት በዲር ሕቱተ<br> እስብዳለየት ተአምረ ስልጣንየት እብ ሩዘ<br> ባኮ ንብረት ተላተ ሕ’ገት ምልእት ምን ሱገ፣<br> *** ''''''አይወ ለሕላየት ረያም ምንማተ። ለምን ሐዲስ እንዴ ደግመው ለሐለወ<br> '''ላተ እብለትፈናታ ፍሬሀ ለአነብቶ። ሰሮም ምን ምግብ ወስሮም ምን ግረ'''<br> '''ወሰሮምመ ክምሰለ ናይ ወድ አሚር እበ ህቱ ለሐለየ ራትዐት ስለል'''<br> '''ለሐሉወ አዜመ ምን ፈርያትለ ሕላየት ዶል ነአዳውር።-'''<br> ***<br> መስኪን አድሪስ ወደሚር እት ከደኑ ባዲቱ<br> እት ከደኑ ለበዴ እለ ትገብእ ክሪቱ<br> ወለጣራት አግዕራይ እሲት ግርም ሃዲቱ<br> ገድከ ሞተ ልብሉከ እግል ትወረሰ ለእሲቱ፣<br><br> ቀጣን ገበይ ስጋላት ቀጣን ገበይ ስጋለት<br> ሀረስኪኒ ምን ስካብ ወካሬኒ ዲብ ሓለት<br> አዳም አቅሉብ ሓኒዩ ምዶል ምስል ልትዋለድ<br> ወለፍኩዎ ለአፉኪ ክም ወለፍለ ስጃረት<br> ሐቴ ላሊ ምስልኪ ራዲ አና ርሳሰት፣<br><br> ቀየሕ ምነን እትቀዬሕ ወጸላም ወምነ ኢትጸልም<br> ለበርሀተ አንያበ እንጄሕ ጋብእ ፈለልም<br> ለጽልምለ ዓሳረ ሕልቡብ ላሊ ለምም<br> ለቅጥነ ከቦሀ ጭቅመት እዴ ኢተምም<br> ህተ ዐደ ሳረየ ወረቢ ዲብዬ ለአገርም<br> ሐቴ ላሊ ምስልኪ ራዲ አነ እብ ረጅም፣<br> *** '''እሊ ለወስፋቱ ለዐለ። ለግርመተ። ለከቦሀ። ለዓሳረ። ለሕብረ። ለመባትክ'''<br> '''ገሮበ እብ ክእነ ሐቆለ ወስፈዩ። ምስለ ሐቆ ትራከበ አርወሐቱ ክምሰል'''<br> '''ቤዘ እግለ ወፍዛሀ እንዴ ገብአ ሐዞቱ ክምሰል ለሀድግ እግላመ ይሐብዐ'''<br> '''ወኢሰትረ።'''<br> *** ሎሂቱ ዶሳሃ ስከት ባቡር መዐደይ<br> ጀመል እከ ወድ አሚር ክም በዲርከ ኢትሕዜ<br> ህተ እንዴ ኢትምጸአከ ጽብጥት ህሌት ዲብ እዴ<br> እንተ እንዴ ኢትምጸአ አምበል መንገአት ኢተአቴ<br> ቀየሕ ሕብር ብርትካን ኬዘራነት ዲብ እዴ<br> ፉጠት ካኒ ትትዐንደቅ ወአቡ ሰብዐ ትትመልሼ<br> አክል ጌሰት ወአቅበለት አልባብ ምስለ ልትገሌ፣<br> *** '''ወድ አሚር ክሉ ተጋቢቡ እብለትፈናታ አውሳፍ ሸርሐዩ እግለ፣ ምስሉመ እብ ሰበት ግርመተ ወለብሰተ እንዴ'''<br> '''ኢሰትር ወለሐቤዕ ሐለየ ወሰንቀየ፣ ወእብ ክእነ ህዬ ሰላመቱ አብጸሐየ።-<br>''' *** ሰላመቼ አስኡለ ምንኩም ዐደ ለለአቴ<br> ምንቱ ምንዲ ትብለኩም ካይን ፈኩ ኢፈዴ<br> ከም ምራደ ኢትረክብ ዋርድየት ላሊ ትትፈሌ<br> ዋርድየት ኖሼ ሐድገ ከዲብ ስራጥ እትዐዴ<br> ኢሳት ትግበእ ወጀነት ገድከ ምስለ ትትከሬ<br> ጀነት እግለ አብሑተ ወእሳት እግልዬ ትትሌ<br> ዮምዲ እለ እቤለ ወሓሪት ለሃመ እትበዴ<br> *** '''ወድ አሚር እግለ ፋቲሀ ለዐለ ወለት እብ ክሉ ምንመ ሐለየ እብ ሰበት ጭገረ ላተ ፍንቱይ ወስፍ ወሰፈየ፣<br> '''እግልሚ ጭገር ኦሮት ምን ጀላል ግርመት አንሳት ቱ፣ ከወድ አሚር ጭገር ፈታይቱ ረዪምቱ ሚ ሐጪር ክርድቱ<br> '''ሚ ሸጢፍ ሑድ ቱ ሚ ብዙሕ ምን ፈርያት ሕላየቱ ንርአዩ፣<br> *** እሊ ብርድ ናይ ሮራ ስራይ ከፎ ትቀዲሩ<br> ሀርጨምጨመ ደባቢር ክላል አበ ሰጢሩ<br> ክላል ምንዲ ሰጥረዩ አንስ አበ ገዲሉ<br> አንስ ምንዲ ገድለዩ አርቀይ አበ አኪሉ<br> ቀባሸሸ ገሮብዬ ወሐዘ ክምሰል በዲሩ<br> ምስኪን እድሪስ ወድ አሚር ሶዳን ሐዜት ቀቲሉ፣<br> *** '''እድሪስ ወድ አሚር እግለ ፋቲሀ ለዐለ ወለት እብ ክሉ ወሰፈየ፡ ሐለየ ወሰንቀየ፡ ላኪን ዲብ ደንጎበ ረክበየ<br> '''ገብእ ሚ ኢፋል ምነ ተሌ ፍሬሀ ሕላየቱ ንጌምም።-<br> *** አነ ግድም ተሐለልኮ ጸብጠተኒ ሕላሌ<br> ክስራ ብሹል ገሮበ አምበል ላካፍ ልትካሬ<br> አባዬ ወአባይከ በኑ ልብለዕ ወልስቴ<br> አባዬ ወአባይኪ ኢሰምዑ ልትላኬ<br> ፍቲ እግለ ኢለአምረ ለአመስለ ሕንቃቄ<br> ቀላል ፍቲ እላተ ምስለ ወልዋል ተትሃጌ፣<br><br> አነ እግል ፈታዬ ሴፈ አነ ወመስተይ<br> ወአነ እግል አባዬ ሾከት አነ እት ገበይ<br> ሑኪ ጨብላይ ስናቱ ሕዘይ ዲቡ ወ’ተምነይ<br> ወክድ እኪ ነቅለ አምዕል ሕሜት ወመእከይ<br> አስክ ኢሸርበውኪ ምን ረአሼ ኢትስከይ<br> ዶል እግልዬ ሸሩበ ወዐይ ዲብዬ ወብከይ፣<br> [[ከረርም:ታሪክ ሐያት]] e2bgv05reiw9b2u4dliagklkkq4cqbz 0 292 9055 8181 2026-04-23T18:52:43Z Bbeshir 5 9055 wikitext text/x-wiki = ጽበጥ = ሓምድ እድሪስ ዐዋተ<br> 1915 – 1962<br> VEANAN ወልዱ<br> “lo non sono uscito per rubare, ma per la bandiera e per il paese.”’ -Hamid Idris Awate<br>"ዮመቴ አዛኒት (አልቢኒ) ናቅመት ህሌት፣ እግል ሰልፍ ዶል ሕነ ወመሰተዐምረትነ ገጽ ሕድ ተሓረብነ፡ ሐቆ እለ ገድም ሰካብ ዲብ ዐራት ይህለ።"’ ሓምድ እድሪስ ዐዋተ<br> ኣዳል፡ ሰብተምበር 1961<br> ጨብዐት ሕድሪ መርትዓይ፦ መሓመድሰዒድ ዑሰማን<br>ተርጀመት፦<br>ከልሹም መሐመድ<br> ኣድም ሳሌሕ አብ ሐሪሸ<br> ዓሸ ዑሰማን<br> ሸክል ወቅላፍ<br> ፍሬሚናጦሰስ እሰቲፋኖስ<br> ክድመት መጥብዐት ሳቡር፡<br> ፊቃዶ<br> እግለ ጀላብ ወጠን ለአሰተሸህደው መልህያምዩ ልግበእ እግልይ። ሓምድ ዲብ ምውዳቅ-ጸሓይ እርትርየ ልትሐረክ ዲቡ ለዐለ አካናት ለተአሸር ከሪጠት == መንገአት == ዲበ እት ቀደም ጥልያን ለዐለ ቴለል እንዴ ይእንረክዝ ወዲብ ረዩም እንዴ ኢነአቀምት፡ ዐድነ አርትርየ አብ ሰሜት ናይ ገለድ ሕየል፡ At አብሪል 1941 እብ አማነት እት ሐንቲ ብሪጣንየ ክምሰል አተት፡ ገቢል እርትርየ ክምሰለ ዲብ ሐንቲ አስትዕማር እንዴ ጸንሐየ ከሕርየተን ለተህየበየ ወሕቁቀን ለአሰበተየ ድወል፡ ክም ገቢል ሕሩር dk ATS ረክበ፡ እብ ኖስ-ኖሱ እግል ልትመቃረሕ አንድኢኮን ብዕድ ኢትጸበረ። ከሕሰ (መርትዖ) ወጅቡ ምንመ ዐለ፡ አርትዑኒ አው ፍደዉኒ አንዴ ቤለ ኢፈከረ። ምናተ፡ በክቱ ካልእ ገብአ። ለኣወላይ ዲብ ረአሱ ለደረ ዋይዲብ ናይ ጅንሰ ፈናታይ ቱ። ብሪጣንዩን እግል ጥልያን እንዴ ፈለው ክምሰል አተው፡ ገቢል እርትርየ ዐዱ እግል ልትሰለም አብ አናካይ ልትጸበር ዐለ። ምናተ፡ ሕኔት ሕርየት ወረህየት ልትመጨ፡ ‘ገቢልኩም እብ ሰሜት ደውለት ደላብ እግል ልትሰሜ ኬድመት ጥልያን ATMA...” AANA PFT AN ህገጊት ጥልያን ወእንግሊዝ እንዴ ትከተበ እብ ጥያራት ልትፈንጠር ወክምለል ሰብ ሰኔት ለኣትሓሉ ክምሰል ይዐለው፣ አግርም ዲብ እርትርየ ክምሰል ከረው “"እርትርዩን አግል መሰኡልየት ኢነጅሖ (መቅደረት አለቦም) ለልብል ናይ ፈናታይ ወቅብብ ተፍኪሮም እት ወዱ እግለ ለአተዉ ገለድ ጠልመው። ብሪጣንዩን፡ እስትዕማርም እግል ለአተርዶ፡ እዳረት እብ ተማመ ክምሰል በዲረ እት ሐንቲ ጥልያን እግል ትጽነሕ ወተአታላሌ አማውር ህበው። ለአግደ አካናት ሸቅል ዲብ ክሉ ደረጃት - አዳረት መዲነት ወአቅሊም- አሰክለ ና/ሶም ለኣሰሰዉ አምን ወፖሊሰ እብ ውላድ ጥልያን ክምሰል ልትመለክ ወደው። አብሊ ሰበብ አእሊ ህይ ጥልያን ዲብ ናይ ጋ 0-ሰነት እሰትዕማርቦም ክምሰለ ወቅት ለህይ ኪሉማም ኢልአምሮ። ብሪጣንየ፡፦ MA እርትርየ እብ ሰበብ ሐርብ ሸቅል እንዴ ተሐገሰለ፡ እብ ፈለል፡ ሕማም ወዕርቅነ እት ልትደለፍ አእንዴ ልርእዉ ከም አዳም Xx ይሐሰበዉ ወኢቀረው ምዎኑ። እግለ አረይ ገብእ ለዐለ ገቢል het C&A: መሻክል ጥልያን አእግል ልባልሖ ትባደረው። እግል ውላድ ጥልያን አብያቶም እንዴ አትሐደሰው አግሎሉም፡ ኸጥ-ማይ እንዴ አሰነው ኣተው እግሉም። አግለ ሸቅል ለሰአነው ውላድ ጥልያን ህይዩ፡ ግሩሸ አንዴ ትበርዐው አእግሉም ዲብለ ቈሴሰ አካናት ክምሰል ነብር' ወደዎም። AMA እርትርዩን ክምሰል ካልኣይ ደረጀት መዋጥኒን ለለሐሰቦም ፋሸሸታይ ቃኑን ፈናታይ ይአብጠረዉ። ጥልያን ጸላይም እግል ራቀቦት፡ ዲበ ናይ ፋሩሸሰትየት መጀለቶም “AOL ወድ-ረቢ፡ ድቃላይ ወድ-ቘጣን፡ AAP ኬልቃዩ መን ክምሰል ቱ ለኢልትአመር፡”" እት ልብሎ ከትበው። አብሊ ህዩ፡፥ ጸዕደ ዲብ ጸዐዳሁ ወጸሊም ህይ ዲብ ጸሊሙ ትጸገ0። እግለ ]ቴለል ለፈህመው መዋጥኒን አብ ክሱሰ ሕቁቅ አሳሲ ናይ ገቢል እግል ልህደን አንበተው። እት ዮም 5 ዩንዮ 1941 ምን አሰላም ወክሰታን 12 ነፈር እንዴ ፈግረው ሜርሐት ሐረው። አርወሐት ወማል እርትርዩም እግል ልትሐፈዝ እበ ልብል መባሕ ለትበገሰው፡ ጋራት ዴራይ ዶል ሳድፍ ህይ እት ዶሉ እግል ሕኩመት እንግሊዝ ለለሐብር መሕበር ፍቲ ወጠን አሰሰው። ዲብለ አምዕል ለህ አሴራር አትጋየሰው። ወካይሎም እንዴ ለአከው ህይ አእግል ሰልፍ ዶል ምሰለ ናይ ሰልፍ ሓክም ዐስከሪ እርትርየ ለዐለ ብሪጋዴር ጀደሄራል ከነዲ ኩክ ትዋጀደህው። ለወካይል ናይ አሰናይ ደሐን መጽአኩም ሰላም ሐቀለ ቤለው፡ "እንግሊዝ ለበአቱ ገለድ እት ዐመል እግል ተአውዕል መሰኢት ገቢል እርትርየ እብ ተማሙ ክምሰል ቱ፡" አትፋቀደው ወሐበረው። ምናተ፡ ክምሰለ ፊናሆም ኢረከበው፣ ከነዲ ኩክ ለኣሴራር ሰላም እግል ልትፈርተክ አማውር ሓለፈ። ፖሊሰ ለኢልአመሩ ሰሴራር ሰላም እግል ኢልግበአ ህይ እብ ረሰሚ አትአመረ። ሐዋለ አማውር ለህይ ዲበ ተለየ 10 ሰነት እግል ፈህም ገቢል ለወቀለ አሰክ ሳምናይ ፈሰል ለለኣደርሰ አብያት ምህሮ ምንመ ትፈተሐየ፣ መትአሳሰ ሓዛብ ሰያሰት፡ ሕርየት ሰሓፈት ወህግየ ምንመ ትሰምሐ፡ እንግሊዝ ዲብ ረአሰ ገቢል ለኣጅረዉ ደማር ላተ መትጃግራይ ይዐለ እግሉ። x1 ላካልኣይ በክት ምክሩህ ህይ ናይ ገቢል እርትርየ ህይ፡፥ ሕግላን ዐለ። "ብሪጣንዩን እርትርየ እብ እቅትሳድ ልግበአ ወሰያሰት አርወሐተ እግል ትርፈዕ ኢትቀድር፡" ለልብል መባጽሖም እግል ለአሰብቶ፡ እግለ ኣርወሐተ እንዴ ቀድረት አሰክ ዐማር ወበቃለት እግል ልፈትተ ለቀድር ዲብ ወቅት አእሰትዕማር ጥልያን ለትበነ ቈማት ኣቅትሳድ PHC AOA መአሰሳት ወመምተለካት አእንዴ ደመረው፡ ምነ ባጽሐቱ ለዐለት ደረጀት ዲብ ምን ተሐት በሕ ክምሰል ተህንጌ እንዴ ወደወ ዲብ ሐገሌብ ክምሰል ትትሸመው ትቃርሐወ። እብ ማል ልግበአእ ወአእብ ነሐር ሐቲ ለይአውቀው አእቱ፡፥፡ "ተዐዊድ መምተለካት አባይ፡" እበ ትብል ምሰምሰ፡ ዲብ [[ባጸዕ|ባጽዕ]]<nowiki/>፡ ጉረዕ፡ ዐሰብ፡ ተሰነይ ወዙለ ብኑይ ለዐለ ዐባዩ ወነኣይሸ መጣራት፡ መካዝን ወመሳሄዕ፡ ኣላት ወቅጠዕ ቅያር እንዴ ዘምተው AIA ልትሐረክ ለቀድር መምተለካት አሰክ ድወል ብዕድ አግዐዘዉ። ዲብ ሚነት ባጹዕ ለዐለ ናቘዕ ወሻፍግ ላቱ IER NPAC AhC አዝበዉ፤ እሊ ህይ ዕፍሪታት ዐባዩ፣ መካዝን ወአሉ ለመሰል እንዴ ነቅለዉ እግል መክሰቦም ምሰል ናይ በረ ትጃር እንዴ ተዓወለው ትነፍዐው እቡ። ምን [[ባጸዕ|ባጽዕ]] አሰክ አስመረ ወምን አሰመረ አሰክ [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ክድመት ውቅል ለህይ ለዐለ፡ እት አምዕል አሰክ 7200 ኩንታል ለልትመዘን መምተለካት እግል ለአግዕዝ ለቀድር፡ እተ ወቅት ለህይ ዲብ ዐለም ለሬመ ናይ ሐብል ኸጥ መግዕዝ ክምሰል ቱ ለልትአመር ተለፍሪከ ፈተሐዉ። እት አምዕል አሰክ 1000 ቶን እግል ለኣፍሬ ለቀድር መሰነዕ እሰምንቲ ፈርተከው። ናይ በንዚን መካዝን ወናይ ባቡር ባንኒታት ወርሰዉ ወመሐጣት ረዋዲ ነቅለዉ፣ እብ ዓመት መባኒ፡ ክብርታት፡ ኣአብያት ሰከን ወአሉ ለመሰል ደመረው ወዘምተዉ። ክሉ ክምሰል ከረ ሐጺን፡ ማቶኔለ፡ ዘንክ፥ ሞራሌ ወብዕድ ሓጃት ሐበት እንዴ ኢልሐድን ዲብ ኤሰየ፡ ምግባይ ምፍጋር- ጸሓይ፡ ቀር አፍሪቀ ወብዕዳት SOA ATS አዝበዉ አእት መንፈዐቶም አውዐለዉ። ምን ክሉ ለለአትዐድብ ጋር፣ እግል ተሐንፍሱ ለገብአ ሰበብ እግል ልክለቀ እግሉ ለኢቀድር’ መሰተሸፈመ አውደቀዉ። ፮11 እንግሊዝ ዲብ ገቢል እርትርየ ለኣድረዉ አከይውዳይ ሰኒ ብዞሕ ቱ። ኢሰልጠ አግሉም እንድኢኮን AN መጃል ሰያሰትመ ብዕድ ሰታቲባት ዐለ እግሉም። አካባታት አይሁድ ዲብ እርትርየ እግል ልግበእ፡ እርትርየ ዲብ ክልኤ እግል ትትከፈል ወአእግሉ ለመሰል። ከአብሊ፡ ብሪጣንዩን እብ በክት እርትርየ ልተልህው ዐለው እንድኢኮን አግል ገቢለ ዐድል ወሕርየት እግል ለአምጽኦ እግሉ ሓሰባም ኢኮን። ዲብ ገቢል እርትርየ ለደረ ብዕድ ለትከኤለመ ዋይዲባት አዝናብ ቱ ለዐለ። ሐዋለ ጀረ ደማር እቅትሳድ፡ ኪደት ሕቁቅ እንሳንየት አተላሌት። MA እርትርየ እብ ዋይዲባት እንግሊዝ፡ አሜሪከ ወአተብየ ሕርየቱ ክምሰል ሐግለ፡ አምበል ምራዱ እት ዮም ክልኤ ዲሰምበር 1950 እብ ቀራር ናይለ አዝናብ ላቶም መጅልሰ ቅራን አብ ፈደሬሸን ምሰል አቶብየ ትቀረነ። ለትወቀለት ሰልጠት ናይለ ተአሰሰ ንዛም ፈደራልየት እግል አቶብየ ሰበት ተህየበሣ፡ መልክ ህይሌሰላሴ እብ ሰልጠት ኖሱ እት ዮም 14 ናቨምበር 1962 እግለ ፈደሬሸን ኬደዩ። እርትርየ ህይ 14ይ አቅሊም አቶብየ ክምሰል ገብአት ዐለነ። እብሊ ህዩ፡፥ "‘እርትርየ ጥልያን ለከልቀወ ተ እንድኢኮን ቀደሞም ይዐለት ወግረ እላመ እግል ተዐህሌ ADT” ለትብል ፈልሰፈት እንግሊዝ እት ዐመል ወዐለት። AN አሰባብ ናይለ እንግሊዝ ለወቱ ናይ ፈናታይ ጅረይም፡ አሜሪከ ለሐብከቱ ዋይዲባት ወእንክርየት፡ መጅልስ ቅራን ለከድመዩ ፍንጌር MUA: ACCE het ዐድ ሰላም ወመሰኩበት ትገብእ፡ ዝሉማም ወዜልመት ለልትቫፈፎ በ ዳረት መእከይ AINA ትግበእ ሰበት ትየመመት 30 ሰነት ለነስአኣ ግድለ እግ ልትአንበት ቀድረ። ዲብ አርትርየ ለጀረ ደረይም ወመደረቱ፡ ዲብ ብዞሕ አክትበት ወወሳይቅ እብ ተፋሲል ሸሮሕ ሰበት ህለ፡ አሊ ምኑ ለትነሰአ ሐብሬ ሐዉር፡ ምን መእተይ ወፊቃዶ ለለሐልፍ ኢኮን። ከገድም፡ ተርኪዝ ናይ እሊ ክታብ እሊ ሕዱድ ቱ። አሳሱ አብ በሐሰ ለተአከደ ተእሪክ ሓምድ አእድሪስ ዐዋቲ እት ገብእ፡ እሊ መእንብታይ ግድለ ላቱ ምሴርባይ ሚ ለትመሰል ኸልፍየት ሰበት ዐለት እግሉ ቱ በዐል ሺመት እግል ልግበአ ለቀድረ፣ ዕባያቱ ወድንሰየቱ፣ ለዐለት ፮111 እግሉ ተድሪበት ዐስከርየት ወፈዛዐት፡ ወጠንየቱ ወከብቱሁ አብ ገቢል ከኣር መሰል ዐለ፣ እግለ ልብል ሰኣላት እንዴ በልሰ ዲበ አግደ ጽበጥ መትአንባት ግደለ ሰለሕ እግል ልትዐዴቱ። እግል ቅራአት ደላብ እግል ልጠዐም ወለተእሪክ ለዘት እግል ተህሌ አእግሉ ምን አሳሱ እንዴ አንበተ ሐቱ ከዲበ ወቅተ ክምሰል ትቀርብ ጋብአት ህለ። == ሐምዱ == AN PAP? ADAP ፈሬዕ ሬድዮ ክርን ገቢል እርትርየ በርናምጅ ትግርዝ እት አሸቈ ዲብ ግርበት ሰነት 1989 ተእሪክ ምሴርበት ክ እብራሂም ሰልጣን ወሓምድ አድሪስ ዐዋቱ እግል ልትወሰቅ ህለ አእግሉ ሰበት ትበህለ፡ ልጃን ትግሬ ወትግርዝ እት በሐሰ ለልትፈረሮ ክልኦት ነፈር እግል ለአዳልየ ተሐበረየን። እብ አሳሰ ናይለ መምሬሕ AN እንቡቱ ለዐልኮ "ሓምድ አድሪስ ዐዋቴ፡" ለልብል ክታብ ኖቘ እግል አትምሙ AN ሐቱ ክርን ዲብ እጅድትመዕ ለቀረረው ውላድ መጅሙዐወቖ፡ ቀደምለ ወቅት ለህይ ወሐቀሁ ዲብ ቀበት ዐድ ወሶዳን አእግል እትሐረክ ለኣደዘው አግልይ መሰኡሊን፡ እብ ዓመት ሰሮም እንዴ ፈቀድኮ ገሌሆም እግል ይእትረሰዕ አሰማይ እንዴ ይእሰሜ፡ እግል ክሎም አንፋር ክርን ገቢል እርትርየ፡ አንፋር ፈሬዕ ተሰዊር ወጥባዐት፡ ክሉም አበ ወደወ አእግልይ ሰደይት ሐምዴይ ዛይደት ትብጽሖም። መብዝሑ ለወቈክዉ መቃበለላት አእብ ትግረይት፡ ናረ ወኩናመ ወሰሩ ገሌ ህይ እብ ዐረብ ሰበት ዐለ፡ እግለ መቃበለት እብ መትአያሰ ለተርደመው እግልዜይ ከራር ዩሰፍ ወሙሰ ሲለ፣ ገሌ ክፈል ምን ዐረቢ ዲብ ትግረዝሣ ለተርጀደመው እግልይ ጻውሉሰ ነታባይ ወዐብድላሂ ዳምር፣፥ ዲብ ተርጀመት ሸዕር ትግረይት ለሰዴኒ መሐመድኑር እድሪስ፣ ለአወላይ ክቱብይ እብ ታይፒን ለከትበት እግልይ ሩት ሰምኦን፣ ለትፈናተ ወሳይቅ እግል ACH ባብ ለፈትሐው እግልዜይ አንፋር አርካይቭ ክርን ገቢል፡ መርከዝ በሐሰ ወተውሲቅ፡ ተለፍዝዮን እርትርየ፣ ዲብ ሰጅድል አባይ ለዐለ “ሓምድ አድሪሰ ዐዋቲ" ለልብል እብ እንግሊዝ ለትከተበ ሐዉር FL ፖሊሰ ተቅሪር እንዴ ሐዘ AVAL OL DAG: ATL PER TAI LA ተርደመት ወሳይቅ ለሰደዉኒ ሰሓፊን ሰሉሞን ተኽሌ፡ አሰመላሸ አብረህሠ ነፈር ቅሰም አትፋዝዖት ላቱ ዘካርያሰ ወልጫጊዮርጊ ቀናዝማች ንጉሴ ርዛርዮ፡ መሐመድኑር አእድሪሰ፡ አሕመድ ዑመር ቘክ፣ ለክታብ ዲብ ጥባዐት ክምሰል ቀርበ ሐብሬ ምህም እግል እርከብ ለሰደዉኒ አብርሃም ዘርእዝጊ ወፋጥነ ዐወት ምን ልብይ ሐምዶም። ዲብ ሶዳን፣ ቫምበል መሐመድ ዐንደ፡ ዑሰማን ዐብደለ (አቡ ዐፋን)፡ ጊላዝጊ ወልዱ (ወድ-ህይገት፥ ሓምድ መሐመድ ዐሊ፣ ዲብ አዳልመ - ሞጎራይብ ለዐለው አንፋር AACE ሸዐብ (ጀማሂር) እብ ተማሞም፡ ዲብ ተኮምብየ - አውረልዮ ጃኮሚናን ወብዕዳም አምበል መሻክል ምሰል መዳግመት ዲብ አትዋጅሆት ወተርደመት እግለ ሰደዉኒ ክሎም፣ እተ ክምሰልሁመ መአሰሰት ከጡጥ መዋሰላት ጥያራት እርትርዩ፥፡ ዲብ አግቡይ ክታበት ኮምቲዩተር ለሰደዉኒ አንፋር ቅሰም ሐብሬ ወአትሳላት፣ እግል መብዝሑ አብ እዴ ለከተብክዉ ክቱብዩ አብ ኮምፒዩተር ለከትበት እግልዩ፡ ኣዜብ ብርሃጌ ሐምዴዩ ትብጽሖም። ቲዲብ ጽበጥ ወሕሩፋት ተሰዜሕ ለወደው አግልይ አሰይድ ወልዱ አድሐናኖም፡ ሰሉሞን ተኽሌ፡ አለም ኪዳ፮፡ መሰፍን ተሰፋይ ወተሰፋይ ባርየጋብር፣ ዲብ እሊ ክታብ ለህለ አሸዓር ትግረይት፡ አሰማይ አንፋር፡ ደገጊኒት፡ ኣድብር ወመሓዛት ክምሰለ ሰብለ ምድር ለልቡሉ አግል ልግበአ ተሰይዩሕ ለወደው ወአእሊ ክታብ ለረቨድ ረአይ ለህበዉኒ፡ መሐመድሰዒድ ዑስማን ወናዳውድ ኣድም አቡሹቨ፣ እት ደንንበ፡ ለክታብ እንዴ ቀርአ እግለ ወደዩ ናይ አንደርፎት ወቀይ ኤፍሬም ህብቱጽዮን፡ አተ ክምሰልሁመ ምህም ሰወር ለትበርዐው አግልይ ኬትባይ ኣለምሰገድ ተሰፋይ ወአዛዚ ዘርአማርያም፣ ከሪጠት እርትርየ ለህቤኒ ገብራይ ወልቈሰላሴ ምን ክሉ ቀልብይ ሐምዶም። እት ወቅት ሰልፍ ወሳይቅ ወሰወር ሰካን እንዴ ወደ ዲበ ወጅቡ ምዕራፋት ለኣተ አእግልዜይ ተሰፈኣለም ምሰግ)፡ አወላይ ለጡም (ለይኣውት) ለወደ እግልይ ሰምኦን አማኑኤል፡ እግለ ነቀሰ ምንይ ሰወር እንዴ ወሰከ ምን ABM AM ክታብ እንዴ ለጥመ ናይ ደንንበ ሸክል ለኣጽበጠዩ ፍሬሚናጦሰስ እስጢፋናሰ፣ አብ ዐቢሁ ህይ ለለኣትሐዜ ተሰይሕ እንዴ ወደ እሊ ክታብይ እግል ልትጠበዕ ለትጻገመ ዘምህረት የወሃንሰ ሐምዴዳይ ሕዱድ አለቤ፡ ናይ መዕነውየት ወኣላት ሰደይት AM ወደው አግልይ ክሉም ሐውይ ወአቅራብዩ፣ ምንለዐል ክሉ ህይ ለአንበትክዉ ሸቅል አግል ይአትካርም ክለ ለትገብአ ሰደይት ለወደ አእግልይ ተሰፈዮሃንሰ ህይሌሚካኤል፣ ዲብ መትነፍዖት ኮምፒዩተር፡ አምዕላይ ተሰዩሕ AM ወደ እግልዩ ሻካብ ኢንድጅነር አቤል ይርጋጋ ወወልዜ ሙሴ ህይሌሰላሴ፣ እግል ክሉሎም አብ ሕበር አብ ወቀዮም ወመራዐየቶም ሐምዳ ዛይደት እቀድም አግሉም። ፮ ሃገ ሐምዳ ፍንቲት መብዝሖም ሄይበት ሐብራ፡ እግለ እብ ክሱሰ ሓምድ ለዐለ እግሎም ዝክርያት እግል መደት ሰር-ዘመን ግረ እንዴ አቅበለው ዳገመው እግልዩ። ክታብይ ክታብ እግል ልግበአ ለቀድረ AN ፈድል ዝክርያት ኪሉል ናይ አሎም አንፋር ቱ። ምን 90%, ወለዐል ምን እሎም አንፋር እብ አርወሐቶም ምንመ ይህለው፡ እምበል ፈናታይ አሰማዮም አፈቅድ እት ህሌኮ ለውቀት ትትሰምዐኒ። እብ ፍንቱይ አሰር ሓምድ እንዴ ገብአኣው እት ሰነት 1961 እት ሰውረት ለፈግረው ምቈርበት ገደይም ከራር ኣድም ሐዞት፡ ኣድም መሐመድ ሓምድ (ግንድፍል)፡ መሐመድ ኣድም እድሪስ አረይ (ገሲር): አድሪሰ መሕሙድ ጅሜል፡ ክቡብ AEE: እብራሂም ሹኩን ወሐሬ ለዐረ ዐብደለ እድሪስ ዐዋቴ ቅያሰ ለአለበ ሐምዴይ ትብጽሖም። ዲብለ በዝሐ ምዕራፋት ናይ እሊ AA: AN (ds ሰሙያም ለህለው፡ ጸጋይ ህይሌማርያም (ደንንለ)፡ ዐብደለ ጣህ፡ጫ ባላምበራስ በርሄ ተሰፈማርያም፡ ዩሰፍ ደምባይ፡ ዑሰማን ሉንጊ፡ ሐሰን ከራር፡ ዑሰማን ሸኒ፡ ሜደር ዐብደል ቃድር መሐመድ ዐሊ፡ ፊተውራሪ መሐመድ እኩድ ህሮደ፡ ብሪጋዴር ጀኔራል ንይትኦም ገብረዝጊ፡ ቀናዝማች ሐገሰ ተምንዎ ወአቡፋዋጥነ እድሪሰስ ኣድም እበ እግለ ወደው እግልይ ክድመት ውቅልት ወቀዮም ወአሰማዮም እንዴ ሸርሐኮ ምን ሐዲሰ እግል ሐምዶም ደሚርዩይ ደርከኒ። እት ደንንበ ህዩ፡ ምነ ምሰለ እፈትዮም ዕያልይዩ እግል ሓልሩ ለወድበኒ ወለዐል ዲብ እሊ ክታብ ለሓለፍክዉ ወቀት ሰበት በዜሕ፡ እግል እም ዕያልይዩ ጽጌሃነ ክፍሌማርያም ወአደኒዊ ሄናክ፡ ሙሴ፡ ሰናይ ወሳርን እብ ሰብር ወከሃላት ሰበት ረፍዐዉኒ ምን ልብይ ሐምዶም። መእተይ == መእተይ == ግድለ ገቢል እርትርየ ለአነብት እት ህለ፡ ተአሲር ሰያሲ ዐለ አግልዜይ ምንመ ይእብል፡ አእብ ክሱሰ ዐዋቲ ልትበህል ለዐለ - ሐቀ ለክፈ ኢደሌ (ለኣአትሐትፍ) እናሰ ትሩድ ክምሰል ዐለ ላተ እት ልትደገም እሰሜዕ ዐልኮ። ምኒነ ለለዐቡ ሸባባት "ዐዋቴ ጀላብ ሕርየት ሕርየት ሸፍተ ገበአ፣ ዲብ ገሮቡ ለትከሬት ጠልገት ማይ ትገብእ፣ ጅሮሕ ኢለኣምርም፣ ምን ሰጋደት At ሰጋደት ለልትናፈር፡ ፖሊሰ አግል ልጽቦጡ ለኢቀድሮ መክሉቅ +፡ "” ልብሎ እት ህለው፡ ክልነ ሰናት ለዐልነ አደ=ኒት ለኢልትቀደር ኣፈት ATS ገብኣ ልትርኤነ ዐለ። እብ ክሱሱ ለገብአ ወሊገብአእ ዲብ ንትሃጅ ልትዘከረኒ። "ሂጊሰ አሰስክ ቀላቅል - ምስል ወድ-ዐዋቲ ሐሊብ እግል ንፋጭል" "ግንቦ ቀይም ልብል ደውሄ ደውሄ - እግሊ እትጋደል ቱ ምሰል ወድ-0ዋቱ፡" “"ወድ-ዐዋቱቲ፡ አባዩ ሊሙት ወልብ፡" "ወድ-ዐዋቲ፡ ለኣልባብ እግሉ ፈቱ - አበ ሕርየቱ ዐዱ ለአቱ፡" ዲብ ልትበህል ልትሐሌ ዐለ እተ ወቅት ለህይ። እሊ እብ ለመድ ዐዋቲ አው እድሪሰ ዐዋቲ እት ልትበህል ለልትሰሜ፡ ሰሜቲ ሓምድ ትትበህል። አድሪስ አቡሁ ገብእ እት ህለ ዐዋቲቴ ህይ ሰሜት አብዕቡ +። እተ ወቅት ለህይ ደረሰ ዲብ መደይን ድድ እሰትዕማር መቃወመት ወእድራባት ወዱ፡ ዲብ መባኒ ሰቅራታት ሰያሰት ለዐልን፥ መንዴረት ACTC? ADC... OAD=: ሕናመ እተ ወቅት ለህይ እብ መን ነሐምቅ ሸዑር ወጠን እግል ልምለከነ አንበተ። ምን ክልነ ምን ንእሹ ናይ ሸዕር PEA AOA AN: DAN LIM AVE AN WA ALIN ደሰተ ማቱሳለ (ብሩኖ)፡ ዲብሐቱ ወረቂቁተት ንኢሸ አግል ሓምድ እድሪስ ለከትበየ ሸዕር ገሌታይ ምነ ልትዘከረኒ። XVili “ሓምድ እድሪስ ዐዋኔ፡ ጀላብ ገቢሉ ከደን ለትሸፈለ፣ እግል እሰትዕማር ለትጻገዩ ሞላይ ልሕፈዙ ሰኔት እንዴ ሰተተ፡ነ" እግል እሊ ከሊማት አእሊ ዲብ መብነ አካነት ተውዜዕ በንዚን (ጃዝ) ሰገነይቲ ዐለግናሁ። ለረአዩ አዳም ምን መትፈካር ወኬን ዐውል ሰህበዩ ኢመሰለኒ። ክእነ ገብአ እንዴ ቤለ እብ ክሱሱ ለህድገ ይዐለ። ምናተ፡ ምነ ወቅት ለህይ እንዴ አንበተ ሓምድ ዲብ ደሚርነ እንዴ ሰብቀ ህጅክነ እብ ክሱሱ ገብአት። ዲብ ሰነት 1981 ሐርብ አድሕድ እንዴ ገብእ፡ ሳወ እንዴ ANT? ዲብ ተገርበ ክምሰል አቲነ፡ ዲብ መዐሰከር ጀብህት ተሕሪር እርትርየ፡ ሄለል ሰብተምበር ዲበ ትብል መጀለት አብ ክሱሰ ተአሪክ APL OPE ለትከተበ ክቱብ ቀርአኮ። ለተእሪክ ሰኒ ሰበት ረይሑኒ ለመጀለት ዲብ ዲብይ ከፊክወ። ምናተ፡ እብ ክሱሰ ሓምድ ብዞሕ እግል ኣምር ምራድ ምንመ ዐለ አግልይዩ፡ ለመጀለት ሰኒ እግል ሕፈዘ ኢቀደርኮ። እለ ውዲት እለ ሐሬ ሰኒ አተዐሰተኒ። ሐቀቆ ሐርብ አድሕድ አክተመ፡ ዲብ ባካት ፎርቶ-ሳወ አቡ-ሐቨለ ዲበ ትብል ዐድ እግል ወቅት ሑድ ሓድራም ዐልነ። አምዕል ሐቱ ሰለሰ ዐባዩ አንፋር - ውላድለ ዐድ ምኒነ ሸበህ ራይማም እት እንቶም፡ ደበነት አእንዴ ወደው ምን ውላድ መጅሙዐትነ እግለ አብ ዕምር ዐባዩ ለሕነ ክልኦት ነፈር ቡን እግል ንሰቱ ዐዝመዉነ። ቡን እንዴ እንሰቱ እበ አነ ለህረሰክዉ ሰኣል እሰልፍ አብ ክሱሰለ ድዋራት ወመትአንባት ግድለ ሰለሕ፣ እንዴ አትለው ህይ እብ ክሱሰ ህውየት ወፈራሰት ሓምድ አእድሪስ አትሃደከዉነ። እንዴ ዳግሞ እግልነ እብ ሓምድ እት ልትዐጀቦ፡ “ማሸለህ!" እት ልብሎ ደግሞ አግልነ እት ህለው አነ መረ እትዐደብ ሰበት ዐልኮ ለተእሪክ አግል እሰጅሉ ንየት ዐለት እግልዩ። ምናተ፡ "ታምም ለኢገብአ በሐሰ ሚ እግል ADA, AMAR? Alt እቤ፡ እንዴ ሰምዐክዎም ሌጠ ግሰኮ። እብ ዋዴሕ ተእሪክ APR AMA ኣምር ወእግል እሰጅል ለቀደርኮ At: dh? ፈሸል ወራር ሳድሰ፡ ምን ዴሸ ዲብ PAI ADAP እንዴ ትቀየርኮ፡ ዲብ ግረ ኸጥ አባይ (አቅሊም ግብለት ምውዳቅ-ጸሓደይ) ሰሓፊ እንዴ ገብአኮ እግል እሸቁ ክምሰል አንበትኮ ቱ። እግል ሰልፍ ዶል አብ ፮1ገ ክሱሰ ሓምድ አምርይዩ እግል አፍይዩሕ ANGE: AT ወቅት ለህይ ዲብ አውጋሮ ሐረስታይ ለዐለ ጸጋይ ህይሌማርያም (ደንጎለ) ለለትበህል እሙር AALL (AOC) ቱ። አሊ አብ እሊ ዲብ ሐርስ ሌጠ ለትከርዐ እንዳ AMA: ምን መደት ቅድምት እግለ ዲብ ጋሸ-በርከ ሉኩፍ ለዐለ ሐጺን (ራታሚ) እንዴ ፳ምዐ ለአዘቤ ሰበት ዐለ፡ ምሰለ ዲበ ድዋራት ልትሐረክ ለዐለ ሓምድ ዕላቀት ሰኔት እንዴ አሰሰ ተአሪኩ እግል ለኣምር ለቀድረ። አናመ አሳሰ ናይ አሊ ክታብ እሊ ላቱ ክቱብ አግል እክተብ ለቀደርኮ እተ ወቅት ለህይ ወአበ ህቱ ለወደዩ አግልይ ሰደይት እት ትገብአ፡ ዲብ ወሬሕ ኖሽምበር 1983 እት ሬድዮ ክርን ገቢል አርትርየ ለአክዉ። ምናተ፡ ክምሰለ ለዐለ አግልይዩ መሰኢት እተ ዶሉ ኢተሐላለፈ። እበ ሐሬ ለረከብክወ ተጅሪበት ተቅዩም ዶል ወዳኮ፡ ለክቱብ አጊድ ለኢይሐላለፈ አቡ ሰበብ፡ መናሰበት ልትጸበሮ እግሉ ሰበት ዐለው ቱ። አማን ተሐይስ ህይ፡ ዲብ ሄለል ሰብተምበር 1984 እግል ለኣትሐላሉሩ እብ አኖካይ ትጸበርኮ። አዜመ ክምሰለ ለትጸበርክዉ ኢገብአ። ለበርናምጅ ክምሰል ኢትቀርአ አከድኮ። እተ ወቅት ለህይ አግል መዳልየት ክርን ገቢል፡ "ለተአሪክ ይዐጅበዮም አው ህይ ገበይ ክታበቱ ሐምቀ ዲቦም፣" እት አብል ወዲብ ሐምዮም ክምሰል ኢልትሐላለፍ ሰእየት በተኮ። እግል ፈጅራተ ሰንበት-ዐባይ ዮም ክልኤ ሰብተምበር 1984፡ ክምሰለ በዲር እወድዩ ሬድዮ ክርን ገቢል እንዴ ፈተሐኮ ዲብ አተንሴ፣ “ማሌ ሄለል ሰብተምበር 23ይት ሰነት መተአንባት ግድለ ሰለሕ ሰበት OA: ANA መናሰበት አለ ዲብ ናይ “ምንኩም ወአሰኩም" በርናምጅ)፦ "ተአእሪክ ሐያት ሓምድ አድሪስ ዐዋቲ እብ ሐዉሩ ሸርሖ እግልዩረ’" ለትብል አብ ነፈር ቅስም ሕሰር እጅትማዕየት መዐሰከር ብድሆ ለቀርበት AAA AIA ንብለስ ቱ።" ሐቆለ TH: ATS ATA “SM አቅሊም ግብለት ምውዳቅ-ጸሓይ ለህለ ወኪል ክርን ገቢል አርትርየ፡ ምነ እግል ሓምድ አእድሪስ ዐዋቱቴ ለለአምሮ አንፋር ለረክበዩ ሐብሬ ወአብ ክሱሰ አሊ ፋርሰ ምነ ቀደም እለ ለትጠብዐ ክቱብ እንዴ ከምከምነ በሊሰነ እሊ ለተሌ ፮+” ለልብል መእተይ ክምሰል ሰምዐኮ ወሐቆለ መእተይ ለክቱብ ክምሰል ትቀርአ ለከራሰ ለእግሉ ነደአኮ ቁመት ክምሰል ዐለ አግሉ ፈህምኮ። XX ለክቱብ ለተሐላለፈ ዲበ አምዕል እፈቅድ እት ህሌኮ፡ እሊ ክታብ ዲብ ደንጎባሁ እግል አብጽሑ ምርወት ለህበተኒ አምዕል ክምሰልተ እትዘከር። hh? AAs THAI? መልህያምይዩ ወብዝሓም እዩሳም እበ ለወደወ እግልዜይ ሰደይት ወአትናያት በሐሰይ እግል አተላሌ መዕነወየት ወዴኮ። ሐቀ እሊ ገድም ምሰለ አእት እግር-ገበይ አደምዑ ለዐልኮ ሐብሬታት አብ ክርን ገቢል ለትሰጀለ ሐብሬ ናይ ምን 60 ወለዐል ለገብአ አንፋር ሰደልኮ። እት መደት ሰልፍ ሰሓፊ መእንብታይ ሰበት ዐልኮ፡ ዲብ አግቡይ በሐሰ ምሸክለት OAT AMAR: ምን ክሉ ወኬን "ርኤኮ ወሰምዐኮ ወዲበ ጋሪት ውዕል ዐልኮ፡" እት ልብሉኒ አሰማዮም ለኢሰጀልኮ አንፋር ዐለው። አግቡይ ሰኣልይመ ራቱዕ ዐለ እግል ኢበል ይእቀድር። ዎርት ነፈር ክምሰል ትሰአልክዉ በሊሰ ካፊ ለህቤኒ መሰል እ፮ቑ። ሐቀቆ መደት ገሌ ክምሰል ነቅሰ ምንይ ሰበት ልትፈህመኒ ምን ሐዲስ እግል እርከቦም አንንገን። ምናተ፡ ክምሰል ምራዴ አግል አእርከቦም ይእቀድር። ሐቀ ሐምስ ሰነት አውጋር' ዶል ግሰኮ፡ እግል እትሰኣሎም ሐዜ ለዐልኮ አንፋር መብዝሖም እንዴ ሞተው ጸንሐዉኑ። ጸጋይ እግል ኖሱ ዮም እረክቡ ሚ ፈጅር እት እብል እንዴ ኢንትዋደህ ሐቀ ሕርየት ቤት አማኑ አተ። ለዐለ እግልይ ነዋቅሰ እግል አትምም ምን አሎም አንፋር እግል እርከቡ ለዐለት እግልዩ፡ እንዴ ይእረክቡ ምሰሉም ትቀበረ። ለለአትዐድብ ጋራትመ ሳድፈኒ ዐለ። ዎሮት የቀብ እድሪሰ ለልትበህል ወድ-ናረ ላቱ ፖሊሰ ሰዋግ ዐረብየት ዐለ። አእሊ ነፈር እት ወቅት እንግሊዝ AN ድድ ሓምድ ገብእ ለዐለ ፊራሮታት ቫርክ ሰበት ዐለ፡ እት አንንጌ እግሉ ዲብ ከሰለ - ሶናን ረከብክዉ። የቀብ ICT ANE ATR: ምነ At ወቅት ለህይ እምበል ትርድማን ለህቤኒ ተ ሐብሬ ሐሜር ገሌ ተእሪክ እግል ልዳግም እግልይ ክምሰል ቀድር ጌመምኮ። ምናተ፡ ብዕዳም መዳግመት እግል እርከብ ኣሰክ ገዳርፍ ብጉሰ ሰበት ዐልኮ፡ እት አቀብል መቃበት ፋሩይሐት አግል እውዴ ምሰሉ፥፡ ዲብ ተርደመትመ እግል ልሰዴኒ እንቈ ትዋፈቅነ ትፈናቴነ። ወሬሕ ዲበ ኢተምም ወቀት ሓበ ዕድምነ ክምሰል አቅበልኮ፡ ህቱመ እግለ ቀዳምያም ክምሰል ዐረ መሰእል መክሩህ ደግመው እግልዩ። እግለ ክሉ ምኑ እንድኢኮን ምን ብዕድ እግል እርከቡ ለይእቀድር ተእሪክ ምሰሉ ትቀበረ። ፮፮1 ለመታክል ብዞሕ ቱ። "ተእሪክነ እግል ንሸረሕ ለከረዐነ አለቡ፡" እንዴ ቤለው አብ ቀልብ ባርህ ለትበገሰው ምሑርበት ገደይም ምንመ ዐለው፡ ሐብሬ እግል ኢለህቡኒ ለነክረዉኒመ ኢተሐገለው። እሊ ህይ አነ ምሴርባይ ደብህት ሸዕብየት፡ ህቶም ህይ አንፋር ናይ ብዕድ ተናዚም ሰበት ዐለው አከይ-ገጽ አርአዉኒ። ዲብ ረቨዶት አሊ ክታብ ዶር ዐቢ AM AVA እግሉ ለቀድር ናይ ሓምድ ወሳይቅ ወሰወር ለዐለ ምሰሉ ለትበህለ ዲብ ከሰለ ለነብር ሰይደነ ሰሌማን፡ ዲብ ወድ-ሸሪፈይ ለዐለ ምቈሴርባይ ገዲም አኑር ሐጃድ ወብዕዳም ሐብሬ እግል ለህቡኒ ምራድ ይዐለ አግሎም። ከራር ኣድም ናይ 1961 ምሴርባይ ገዲም ቱ። ዲብ መዐሰከር ወድ- ሸሪፈይ ዕጨይ እንዴ ፋክክ መንበረቱ ሳይር ዐለ። ክምሰል ትዋጅዐህነ ምነ ለአምሩ ገሌታይ እንዴ ዳገመ እግልይ "ከፈከ” ቤሌኒ። "አፎ ቱ፡" አቤሉ ድንጉጽ እት አነ። ህቱ፡ "ወቅት አለብይዩ፡" ቤሌኒ ኣድሐ ጸዕደ። መትዳላይ ካፊ እንዴ ኢትወዴ፡ እግል ክአነ ለመሰሎ አንፋር እብ ትርድማን ዲብ ትትሰአሎም ወቅቶም እአብ ዕጽፍ እንዴ አብዴከ ባይተ እግል ተአግንሖም ዐገብ ቱ። አመት ድራርም እንዴ ኢወዱ አብ ክሱሰ ሰኣልከ ADA ልትሐሰር' ኢቀድር፣ "እብ ዕን፳ ለኢርኤክዉ፡ AN ሐያቹ ለይሐደርኮ እቱ፡ እብ አዘንይ ለኢሰምዐክዉ ተእሪክ እግል አድገም ይሐዜ፡" ለልብል ከራር ኣድም፡ "ወቅት አለብይ፡”" ክምሰል ቤሌኒኔ፡ እግል ኢሊጊስሰ ምንይ ሰበት ፈርህኮ፡ "ፅጨይ እንዴ ፋከከ እት አምዕል ከም ጅንሕ ትረክብ?፣" እቤሉ። ረቢ ልባርኩ እንዴ ኢሰትር ምንዩ፡ "ምን 30 አሰክ 40 ጅኔሕ፡’ እት ልብል NAA ዲብይ። እት ሸቅል እግል ልሰዴኒ ገሌ ሰደይት ራክብ ሰበት ዐልኮ፡ እት አምዕል ለረክቡ እተይ ደፍዐክዉ። ሐቆ እሊ ገድም እግል መሰልሐት እንዴ ኢገብእ አእብ ህደፍ ታሌነ አነ ወህቱ። እግል ክሉ ለለአምሩ ተእሪክ እብ ክርን እግል አሰድሉ ምኑ ሰምሐ ANAK: ዲብ ሞንራይብ አዳልመ፡ እግል አንፋር ጀማሂር እንዴ ትሰአልኮ ተእሪክ ሓምድ ለኣምር' እግለ ትበህለው ምን ሐምስ አሰክ ሰስ ለገብአ ሰብ ዐባዩ ምሰሎሉም ትዋጀህኮ። አነ ወሙሰውር ምሕረትኣብ ገብረኣብ ለብዲቦም አንፋር መጅሙዐት እንገብአ ዐለ9ኒ፡፣ ለጅማሂር፡ ክልነ ዲበ ፮፮1? ጋሪት ለትበገሰነ አንፋር እግል ሰለሰ አምዕል ነብራነ ወወለፍነ እንዴ ከርዐው እግልነ ዲብ ተርደጀመትመ ሰደይት ወደው እግልዩ። እብ አመተ ኢተአመረ እንዴ መጽአነ ሙነቶም ወወቅቶም ንትነፈዕ እት ህሌነ At ወቅት ለህይ ከመ ዋጅቦም ለወደው ነሰአክዉ። ሐሬሪ ሳተ፡፣ ሸቨቅልይ እንዴ አትመምኮ እትሳረሕ እት ህሌኮ፡ እት “NAT AGHA በሐሰ ፋይሕ፡ አግል ጋሻከ ነብረ፡ ቡን ወትንባክ እንዴ አዳሌከ ምን ትትሐረክ ለቈሳ ቱቖቱ፡" እት ልብሉ ሰበት ትደአኣለዉኒ ከለጥ ክምሰል ወዴኮ ትፈህሚኒ። ህቶም ነክረዉኒ ATS ATA AIA እተብዑ ለዐለ እግልይ አግቡይ ራቱዕ ሐበረዉኒ። ለወደወ እግልዩ ሰደይት ህይ ቅያሰ ይዐለ እግለ። መብዝሑ እሊ ተእሪክ ምን አቅራቡ እግል ሓምድ፣ ምሰሉ ምነ ለዐለው ዐሳክር ጥልያን፣ ምሰሉ ምነ ዐለው ሸፍተ፣ ምነ ምሰሉ ለናደልው ምቈርበት፣ ምን ፈተቖ ወአባያሙ ለዐለው አንፋር፣ ምነ እተ ወቅት ለህይ ሰብ-ሰልጠት ለዐለው ለትከምከመ ተእሪክ ቱ። ለበዝሐ ህይ ዲብ ወሳይቅ ሳብት ለአተርገ’ዛ ቱ። እሊ ክታብ እሊ፡ አዳሌ At VAP: ANA ናይ አማን ተእሪክ ማሜዛን ለወሰክ፡ ምን ብዝሓም አንፋር ዎርት ናዕ ሐብሬ እረክብ ዐልኮ። ገሌ ZN ኢወዐለዉ ወዐልነ ለልብሉ፡ እግል ተእሪክ ሓምድ ምን ቅያሰ ወለዐል መባለቀት ለወዱ ዲቡ፡፣ እብ ድድ እሊ ነፍሶም መጦር ሓምድ ለለኣትሳንና፡ ግል ለኣትሐዉኑ ለጀርቦ አንፋር ኢተሐገለው። አእሊ ክእነ ለመሰል ሐብሬ ለክታብ ዲብ ቅሰት አእግል ኢልቀይሩ፡ ሕምሩግ እግል ዓረዮት ወቀይ ትሩድ ገብአ። እት ቅራአት አዳም አግል ኢልኣምሸግ ምኑ አበ ቈሴሰት ገበይ እግል ልቅረብ ወቅት ብዞሕ ነሰአ ምንዩ። ተእሪክ ዲብ ወቅቱ ሐቆ ኢትሰደለ፡ ለተእሪክ አክልሕድ ክምሰለ ዐለዩ እግል ልድገሙ ለቀድር ኢለህሌ። ዲብለ ሐደስ ለወዐለ፡ ለረአ ወለሰምዐ መዳግማይ ሐንቱ ጨበል ሐቆ አተ፡ ተእሪክ አው በዴ አው ህይ ዲብ አንፈራም ሕዱዳም እንዴ ተርፈ እት ሐካኪቶ ልትቀየር፡ ለልብል ፈህም ሰበት ህለ እግልዩ፡ ዲብ ጽበጡ ለአማን ክእነ ይዐለት ለልብል፡ ተሰይሕ ራቱዕ አግል ልውዳቈ ለቀድር አእግል AA. nA ANT CAL: ዐገብ ቤንያይት ወንማት እግል እትከበት ዱሉይ አነ። ከገድም፡ እሊ ዲብ ፮፮111 አፍ እት ልትደገም ለጸንሐ ተእሪክ ሓምድ ዐዋቱ፡ እብ ወሳይቅ እንዴ አተበትኮ ዲብ እሊ ክታብ እግል አቅርቡ ቃድር ምንመ ህሌኮ፡ ታምም እንዴ ኢገብእ፡ ክም እምቡተት ወመርደዕ ዶር እግል ሰህሌ አግሉ PLC ለልብል ፈህም ብዩ። At £71: At ገሌ ተእሪክ-በህል፡ ወቅት፡ አካን ወሐደሰ ሰበት ኢወዴሕ ዲብለ ምዕራፋት እግል ልትቀደም ወእግል ልትደንገር ክምሰል ቀድር ቁርኣይ አእግል ልፈህሙ እግልይ እትወሴ። እብ ተውሳክ መብዝሐሖም መዳግመት መቃበለት አእወ ምሰሉም እት ህሌኮ፡ ዕምሮም ምን 65 ሰነት ወለዐል ሰበት ዐለ፡ አዜ እብ ሐሒያቶም ለለህሉ ዎርት-ክልኦት ሌጠ ቶም። እሉም ቤት አማናም ለኣተው ወለህለው ሰብ ዕምር ረዩም፡ እትሊ ክታብ እንቱም/እንትን እት እብል እብ ሕሸመት አግል አፍቀዶም ዋድብይዩ ቱ። ምናተ፡ እብ ፍምቱይ ርትበት ለአለቦም አንፋር ALE FAT: AME FATT እት ትብል ኣሰማዮም እግል ትደጋግም ሰዘት ሰበት አለቡ፡ እግል ክሎም እብ ሕበር እንተ/እንቲ Wie? ሰበት ህሌኮ አቅለሎት አግል ኢልትነሰአእ ATA እትፋ፮። ህይሌሰላሴ ወልዱ 01/09/2016 == ከሊመት ጤብዐት ሕድሪ == XXIV ከሲመት ጨብዓይ እግል ዐስሮታት ሰኖታት፡ አክልሕድ 35 ሰነት፡ ዲብ ዎሮት አርእሰ እንዴ ረከዝከ ተእሪክ ሐያት ናይ ዎርት ነፈር ለለሓኬ ክታብ ADA ትክተብ እምበል ሕላሌ በሐስ ትሉሉይ ውድየት፡ ከቲብ፡ ምን ሐዲሰ ክትበት፡ ዲብ ዓዳትነ ልሙድ ለኢጸንሐ፡ ምን ለህሌመ ህይ ሰኒ ሑድ ላቱ ወቀይ ፍንቱይ ቲ። ዲብ ዓዳት ናይ ድወል ብዕድ፡ እብ ፍንቱይ ህይ ዲብ ዓዳት አሮበ ለጥውር፡ ዲብ ፍንቱይ መጃል ምህር አው ዕልም፡ ዲብ ዎሮት አርእስ እንዴ ረከዝከ ዕምቅ ለቡ ወአምር ታምም ናይለ መጃል እግል ሐየቦት ምን አርእሰ ጨቢብ ለኢልትሸንኬ ወለኢልአርሕብ በሐሰ እንዴ ወከ ከቲብ ተእሪክ ረዩጾም Ak ወቀይ ku ተጠውር አምር ወተክኖለጅየት፡ አምር ክቱብ ወፈን ህይ ፍሬ ናይ ከእነ ለመሰል ተርኪዝ ውቂቈል ወመዐጠም ለጠልብ ምህነት ፍንቲት ($066ር181128- |816)(}|[---- ህይሌሰላሴ ወልዱ፡ ከቲብ ተእሪክ ናይለ ሰውረት እርትርየ ለአንበተ ሓምድ አድሪስሰ ዐዋቱቲ ሐያቱ ለትበርዐ እግሉ ወቀይ ቱ። እግለ እት ጋሸ ዲብ ሰነት 1983 ወኪል ሬድዮ ክርን ገቢል እት እንቱ እብ ክሱሰ ሓምድ አእብ ዎሮት ዓሙድ ለአንበተዩ ሄራር በሐሰ፡ ዮመቴ ሐቀቆ 35 ሰነት ዎሮት እግል ተእሪክ ሓምድ ለለሓኬ ክታብ ውህ እንዴ ከትበ ለሄራር ለኣአተምሙ ህለ። እግል መደት 35 ሰነት፥ እምበል መትሐላል እግል ተአእሪክ ሐያት ናይ ዎሮት ነፈር ሕፍዘት ‘ግሉል ሐቱ ገበዩ" ለለአተምሰል ወእግል ከሃለት ነፍሰከ ለልውጨ ሰበት ቱ፡ “"ምሰል መዐየን" እግል ልትሐሰብ ቀድር። እምበል ክእነ ለመሰል መዐየን ህይዩ፥ ሸቅል ኔብራይ እግል ATH ሰበት ኢቀድር፡ ወቀይ ዐቢ እግል ሰርገሎሉት እግል እሊ ለልትመጣወር ምን EAA 94. OANA VE ምራድ ወከሃለት ለአትሐዜ። Wr Plt ጋር፡ መቅደረት ህይ ብዕደት ጋሪት ሰበት ቶም፣ ህይሌ እሊ ክታብ እሊ እግል ለትአዳሌ፡ መጦርለ ኢልትደበል መትሰባሉ ወወቀዩ፡ ናይ በሐሰ ወክታበት መቅደረት ወእንድባጥ እግል ለአሰብት ዐለት እግሉ። ተእሪክ ሐያት ሓምድ ክትበት አእብ ብዞሕ አሰባብ ሰኒ ድቂብ ቱ። ሰበቡ UR: ተእሪክ ሐያቱ ምን አፍ አቅራቡ፡ ሐዉ፡ መሳኒቱ፡ ሐቆ መትአንባት ግድለ ሰለሕ ህይ ለኣአወሎት መልህያሙ፡ ለልትረከብ በህል ነባሪ እንድኢኮን፡ ዲብ ወሳይቅ እንዴ ተንከብከ አእግል ትክተቡ ኢትቀድር። እብ ክሱሱ ለህለ ወሳይቅ ሕዱድ ሰበት ገብአ ለከፈ ይዐለ። ተእሪክ በህል ህይ ዲብ ክታብ ተእሪክ ክምሰል አወላይ ቈማት ምህም ምንማ ቱ፡ መታክሉ ሰኒ ብዞሕ ቱ። ምናተ፡ ህይሌ ዲብ እሊ ወቀይ እሊ ይሐምቀ። ምን ሰነት 1983 አሰክ 2017 እግል ክሉ ለትፈናተ መራሕል ሐያት ወመጃላት ተጅሪበቱ ለሰከሰሰ 65 መቃበላት ወደ። ADL ምሰሉም አንፋር መብዝሖም አዜ እብ ሐያቶም ሰበት ይህለው፡ እግል ተእሪክ በህል ምን በደ እድሑኑ ህለ። ህይሌ እብ ክሱሰ ተእሪክ ሐያት ሓምድ ለለአምር ለኢትዋጅህ ምሰሉ DA ኢቀቀለዩ ወሳይቅ ይህለሰ። ጭሬማይ ወረቀትመ አግል ልትረፍ አለቡ እበ ልብል ፈህም ወቀይ ክቡድ ክምሰል ወደ እሊ ክታብ ሰሜዕ በሲር ቱ። ከእብሊ፡ ምሰለ ለዐለ ኢውጡይ ቴለል ዎሮት በኑ ረአሱ እት እንቱ፡ በሐሰ ሰርጉል ክምሰል ወደ ዲብ AA. NAAN AVA 410 ሕግሰ ክቱብ ቫሁድ ሳብት ቱ። እት ክእነ ለመሰል ወቀይ፡ በሐሰ ፋዩሕ At TOA: መቃበላት እንዴ ወዴቈከ ወወሳይቅ እንዴ ፈተሸከ ሐብሬ ሌጠ ድምዐት በይኑ ካፊ ADT ለአግደ እግለ ትጀምዐ ሐብሬ እብ ከአይርዪ እብ ገበይ ዕልማይት ልትሐፈዝ፡ ተሕሊል ገብእ እቱ፡ እብ ዋድብ ልትበየን፡ ልተርጀም፣ እት ደንንጎበ ህይ ክምሰል ትከምከመ አብ ወሳይቅ ወእሰባታት እንዴ ትተለ ዋዴሕ ወራቱዕ ጽበጥ ለቡ፡ እግል ልትአመን ለቀድር ተእሪክ አቅረቦት ቱ። ዳብ AA መጋብህት ትርድት ለትጠልብ ጀርቤ፡ ህይሌ ቁድራይ ክታበት ተእሪክ ምንመ ኢገብእ፡ ክም ደረሳይ ዕጡም ናይ ክታበት ፮እሃገ ተእሪክ ለተአትዐጅብ መቅደረት አርአ። ምሰል ተእሪክ ሐያት ሓምድ እግል መደት 35 ሰነት ሄረር'ት፡ እግል ሓምድ ክምሰለ ምን ዋቀሩብ ለለኣምሩ፡ ለልሐሸሙ ወልትዐደብ ነፈር ምንመ ወደዩ፡ ክም ባሕሰ ምን ሕርየቱ ወሜዛኑ ላተ ኢሸንከዩ። ክም እርትርያይ ምቈርባይ ህይ እግል ተእሪክ እብ ሰያሰያይ እምነቱ ወተፍኪሩ አግል ለአመቅርሑ ኢደረበ። ሰበት እሊ፡ ህይሌ እግል ሓምድ ዲብ ክሉ መራሕል ሐያቱ፡ ዲብ ዕበያቱ -እት ብሩር፡ ዕስክርየት ጥልያን፡ መደት AA HLL): መደት ወራራት ቀባይል ወመዳፍዐት፡ እቅባለት ዲብ ሐርሰስ፡ እት ደንንበ ህይ እንባተት ግድለ ሰለሕ፡ ዲብ ቅያሰ ናይ ክል-ወቅት እንዴ አተ፡ እምበል ፍርድ- ናሰ፡ መትደላል ለአለቡ ተፍኪር ፍቶሕ፡ እንዴ እንክር እንዴ ኢጸብዋጥ፡ እብ ዐቅል ወሜዛን ክቡድ፥፡ እግል TACHA ALPE All ተማሙ፡ ምሰስል ናይ ዶሉ ተእሪክ እርትርየ እንዴ አትመሳነ እብ ራትዐት ወዕልማይት ገበይ ካትቡ ህለ። ሰበት እሊ፡ እሊ ክታብ እሊ፡ 'ሓምድ አድሪስ ዐዋቱ 1915-1962'ኳ, ክምሰል ቅሰት ከያል እበ ልሄርር ትንከር ወመሳልል፡ እግል ሓምድ ክምሰል ፋርስ (በጠል) ቅሰት ሓካኪቶ፡ 'ወድ-0ዋቴ’ ክም ነፈር ዓዲ ሴጠ እንዴ ኢገብእ ከም ነፈር ታምም - ምቈርባይ፡ ሜሚርሓይዴ... - ምሰል ክሉ ፍድቡ ወነዋቅሱ፡ ረታዐቱ ወመሻዊቱ፡ አከይመቅርሑ ወምስትንክራቱ እግል ለአቅርቡ ለቀድረ መሰል እትነ። መትመራምረት ወመዐግበት ተእሪክ ዲበ ለአቀሩቡ ናይ ዳርሳም ተቅዩም ብዞሕ እግል ለህሩሱ ለቀድር'’ ጋራት ወነዋቅሰ እግል ለህሌ ምንማ ቱ፡ እሊ ክታብ እሊ ላተ፡ እብ ሰንዖት፥ ከማከሞት፡፥፡ አትራዛቅ ወአትጋራም ተእሪክ፣ አግደ ህይ፡ ዎሮት ትልም ሕዱድ ለልተበዕ - እብ ከጥዋ ታቪኪ ||10- ር87) ለልሄርር እንዴ ገብአ ለልትዐገብ ኢመሰል አእትነ። እብ ዓመት እሊ ክታብ እሊ፡ ሐምዴ ሐያት ወድ-0ዋቱቴ ([18510578]ከ7)) እንዴ ኢገብእ፡ ዲብ በሐሰ ለትረዘቀ፡ አግደ መርደጀዕ እግል ልግበእ፡ ተእሪክ ሐያት ዐዋቱ (06ርበከ1ህሃር ]3108880ከ7) kt AIA DNA እንቀድር። እሊ ክታብ እሊ፡ ዲብ አምር-ክቱብ ዐድነ እብ ክሱሰ ተእሪክ ሐያት ፮፮}/?፲ ሰብ ተእሪክ ላቶም አርትርዩን፡ እብ ክእነ ለትመሰል ደረጀት ፍይሑ፡ ዕምቅ ወማዛን ለትከተበ ክታብ ፍንቱይ ቱ። እብ ክሱስ ተአሪክ ሐያት (8106780ከ)7) ለትከተበ ክእነ ለመስል ክታብ መጀብ ይዐለ እግል ኒበል ሰበት እንቀድር አሊ ክታብ እሊ መንገአት ፋቴሕ ህለ። ብዕዳም መትመራምረት ወኬትበት አብ ክሱስ ሰብ ተእሪክ ላቶም እርትርዩን ANA ትወቀለት ደረጅት መቅደረት አግል ልክተቦ አግል ለአትናይት ለቀድር፡ ዲብ አምር-ክቱብ እርትርየ ኖዕ ሐዲስ (ደሮከ፣ር) እግል ልግበአ ህይ ሰእየት ብነ። ጨብዐት A&C: AID VLA OAD, DAF AA. NIN AA AA ለትአዳሌ አእበ ወደዩ ወቀይ ወእበ አርአዩ መትሰባል፡ ኤማን፡ መዐጠም ወመቅደረት ሐምዳ ዛይደት እንቀድም አግሉ። ክም ናይ ክል-ዶል እብለ ትፈናተየ ህገጊትና እንዴ ትተርጀመ ክሎም አርትርዩን እግል ልቅርእዉ መንገአት እግል ትትፈተሕ ክምሰል ቱ ነአክድ አእግልኩም። ጨብዐት ሕድሪ ዩንዮ 2018 አሰመረ [[ከረርም:ስያሰት]] [[ከረርም:ታሪክ ሐያት]] [[ከረርም:ተእሪክ እርትርየ]] nuagv8tmvmmdn50qausoi7vkx14n07g 0 305 9059 8597 2026-04-23T18:56:30Z Bbeshir 5 9059 wikitext text/x-wiki === መእተይ === መእተዪ ተእሪክ ሐጪር ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ምን መትአሳስ አስክ መደውሻሽ “…..ዐስከርያይ ሸፍ እተ ለገብእ እቱ ወክድ፡ ለዎሮ እግል ልደረክ ወለ ካልእ እግል ልትደርክ ቀድር ገብእ….ዲብ ደንጎበ ላኪን ወክድ ሐጪር ናይ ግድለ ክምሰል ሐልፈ፡ ለቴለል ዲብ መስለሐት ሰውረት ኤረትርየ ክምሰል ልትበደል ሸክ አለቡ።” ሙናድል ኢሰያስ አፈወርቂ ናይብ አሚን ዓም ጀ.ሸ.ተ.ኤ. ፍንቲት ጥብዐት መጀለት መሪሕ - ዩልዮ 1978 “…ዎ! ዲብ ቀበት ዐድ ወካርጅ ለህሌከ ገቢልነ ፋሽስታይ ደርግ፡ ንዳል ሸዐብ ኤረትርየ እግል ልደውሽሽ ቅወት ዐባይ ናይ ዐስከርየት እንዴ ከስአ ወራር ደርብ ወራር ወዴ ህለ። ዲብ እለ ገብእ ለህለ ሕሩባት እበ ልደፈዕ እስትሽሃድ፡ እግለ ምን አክልዬ ዲብ ልብል ወርር ለህለ ዴሽ እስትዕማር እንዴ ገራደምነ፡ ቅብለት ሳሕል መቅበረት ዴሽ ፋሽሽታይ ደርግ እግል ኒደየ ክምቱ ወዐውቴነ ላብድ ክምገብእ እብ ታመት ደማነት ኖስ ነአክድ እግልከ…” ክርን ገቢል ኤረትርየ 3 ፌብራይር 1979 ==ከልፍየት== ሰር 1970ታት፡ ሰውረት ኤረትርየ እብ መጃል ዐስከሪ፡ በሀለት እብ ብዝሔ ዴሽ ወጽዋር ልግበእ እብ ገበይ መትነዛም ወናይ ሐርብ ተጃርብ ዲብ ትደቀብ ገይስ እቱ ለዐለት አውካድ ቱ። እብ ቃብል እሊ ዲብ ኤረትርየ ለዐለ ዴሽ እስትዕማር አቶብየ፡ ምስለ ዲብ ሰነት 1974.እት ቀበት አቶብየ ለትከለቀ እግል ንዛም ሀይለስላሴ ምን ሰልጠቱ ለደርገገ ተቅዪር እንዴ ትጻበጠ፡ ምን ድወል ቀርብ፡ አግደ ህዬ ምነ ድቅብት አሜሪከ ረክበ ለዐለ ሰዳይት ሰበት ሐወነት ምኑ እበ ዎሮት እንክር፡እበ ካልእ ህዬ ኣብ ትሉሉይ ህጁማት ሰውረት ኤረትርየ ምን ቅያስ ወለዐል ህጉጉይ ዐለ። ክምሰል ፍገሪቱ ምን የናይር 1977 አስክ የናይር 1978 ዲብለ ዐለት መደት ሐቴ ሰነት፡ ቅዋት ሰውረት ኤረትርየ እብ ፍንቱይ ህዬ፡ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ “አዳም ወምድር እብ ብሼሽ ሐረሮት” እበ ትብል ስራተጅየት ዲብ ትትመረሕ ፋይሕ ወትሉሉይ ህጁማት እንዴ ሀረሰት፡ እግለ በዝሕ ምድር ኤረትርየ ዲብ ሐን መራቀበት ኣቴቱ። ዲብ እለ ለትበሀለት መርሐለት፡ እምበል ገሌ ክፋል [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ክምሰልሁመ አስመረ፡ ዐሰብ፡ ዐዲ ቀይሕ ወባርንቶ ለብዕድ መዳይን እብ ተማሙ ዲብ ሐን መራቀበት ሰውረት ኤረትርየ ለአቴ እት ህለ፡ዴሽ እስትዕማር አቶብየ ዲብ እለን ልሰዕ ሐንቴ መራቀብቱ ለዐለየ መዳይን እንዴ ትከርደነ ናይ ደንጎበ በክቱ ልታኬ ዐለ። እት መደት ንዛም ሀይለስላሴ፡ እግል ብንየት ዴሽ አቶብየ - እብ ስለሕ ወተድሪብ - ተረት ዐባይ ለተልሄት አሜሪካ ተ። ብዕዳት ድወል ምውዳቅ ጸሓይ ወእስራኤልንመ ዶር ዐለ እለን። ደርግ ዲብ ሰልጠት ሐቆለ ተዐሮረ ላኪን ዕላቀት አቶብየ ምስል ድወል ምውዳቅ ጸሓይ አግደ ህዬ ምስል አሜሪከ ዲብ በርድ ጌሰት። ደርግ እግል ሰልፍ ዲብ ሰልጠት ክምሰል መጽአ ምን አሜሪከ ሰዳይት ዐስከርየት ጠልብ ምንመ ዐለ፡ጽጎት አሜሪከ ላኪን ክምሰል መስኢቱ ኢገብአት። እሊ ለታበዐት እተሓድ ሶፌት ለቴለል ዲብ መስለሐተ እግል ትበድሎ ለዲብ አፍሪቀ ወመንጠቀት በሐር ቀየሕ ክም እስራተጂያይት ደወለት ለትትረኤ አቶብየ፡ ዲብ ከሌበ እግል ተኣትየ፡ ምን 1976 እንዴ አምበተት ምስል ደርግ እብ ምስጢር እግል ትህደግ አምበተት። ዲብ ሰልፍ 1977 ህዬ ፍንጌ እተሓድ ሶፌት ወአቶብየ ረስሚ እትፋቅየት ዐስከርየት ትፈረመት።ክምሰል ፍገሪት ናይ እሊ ህዬ እተሓድ ሶፌት እግለ እብ መቅድረት ዐስከርየት ምን ቅያስ ወለዐል እንዴ ሀጎገ ትንፋሱ ትሴንግ ለዐለት ንዛም ደርግ ርሕ እግል ትብለስ እቱ፡ ዲብ ሙፈጀራት ወስለሕ ከፊፍ ለአተጀሀት ሰዳይት ዐስከርየት መጤቱ። ዲብ እሊ ለተሀደገ ወቅት ንዛምደርግ ዲብ ኤረትርየ ሌጠ እንዴ ኢገብእ እበ እብ ጀሀት ግበለት ምፍጋር ጸሓይ አቶብየ አቅሊም ኡጋዴን ገብእ ለዐለ ሐርብ መ ወሩጥ ዐለ። ንዛም ስያድ ባሬ ናይ ሶማል፡ ጄሹ እት መጦር ምሔርበት ጀብሀት ተሕሪር ምውዳቅ ጸሓይ ሶማል እንዴ በጥረ ቅብላት ዴሽ አቶብየ ህጁማት ክምሰል ሀረሰ ህዬ፡ እተሓድ ሶፌት እብ ወራር ሶማል እንዴ አመስመሰት ዲብ አቶብየ ቀደሙ ዲብ ተእሪክ አፍሪቀ ጸላም ርኡይ ለአይለአምር ቅያስ ለአለቡ ዐስከርያይ መትኣታይ እግል ቲዴ ቀረረት። እብ አሳስ እሊ፡ ምን ሰር ሰነት 1977 አስክ ሰር ፌብራይ 1978 ዲብለ ዐለ አውረሐት ሌጠ (ሐቆሁ እብ ዶል-ዶሉ ወስክ ለዐለ ስለሕ ወመፈጀራት እንዴ ኢትወስክ) ዝያድ 1 ቢልዮን ዶላር ለዐውሉ ለትፈናተ ጅንስ ስለሕ፡ በህለት 80 ጥያራት ጥውር ሐርብ፡ ዝያድ 600 ደባበት፡ ዝያድ 300መካይን መደርዓት፡ ሐድ 1000 መካይን ዐስከሪ፡ ሐድ 700 መዳፍዕ፡ እብ አምኣት ኣላፍ ለልትዐለብ ከፊፍ ስለሕ ወእብ ብዝሔ መፈጀራት አስክ አቶብየ ክምሰል ትጎረተ ተቃሪር ለሐብር። መጥ-መጦር እሊ እግል ዴሽ አቶብየ ለደርቦ ወለገሙ አምኣት ዙባጥ እተሓድ ሶፌት፡ ኩባ፡ ምፍጋር ጸሓይ ጀርመን ወየመን አስክ አቶብየ ተንከረው። 17,000 ውላድ ኩበ ዐሳክር ህዬ፡ዴሽ አቶብየ ዲብ ሐርብ ሶማል እግል ልሰደው ምን አንጎለ አስክ አቶብየ ክምሰል ለአቱ ገብአ። ክእነ ላቱ ቅያስ ለአለበ ሰዳይት ዐስከርየት፡ ዲብ አፍሪቀ ሐቆ ካልኣይ ሐርብ እዲነ ናይ ሰልፍ ተ ለዐለት። እብለ ዐባይ ሰዳይት ህዬ፡ ዲብ ወቅት ሐጪር ሜዛን ቅወትዐስከርየት ምን ሰውረት ኤረትርየ ዲብ መስለሐት ንዛም ደርግ ትበደለት። ደርግ እበ ረክበየ ሰዳይት ዐባይ፡ ዲብ ሑድ አውረሐት እግል መቅደረት ዴሽ አቶብየ፡ ቅዋት ምድር፡ በሐር ወዐስተር ኣብ ደረጀት ዐባይ እንዴ ወቀለየ ሐድ 300,000 ለበጽሕ አስክ ዐንቀሩ ለትሰለሐ፡ ዲብ አፍሪቀ ጸላም ለዐበ ወለደቀበ ዴሽ በነ። ዲብ መደት ሐጫር ምን መዳፈዐት እንዴ ትባለሐ ህጁም እግል ልጠልቅ እተ ለቀድር ደረጀት ሰበት በጽሐ ህዬ፡ ዲብ ምፍጋር ጸሓይ አቶብየ እብ ምድር ወዐስተር ህጁማት ፋይሕ እንዴ ሀረሰ፡ ዲብ ቀበት ሳምንታት ምህም ዐውቴ ሰበት ትሰርገ እብ ቅዋት ጀብሀት ምውዳቅ ጸሓይ ሶማል ወዴሽ ሶማል ጽቡጥ ለዐለ አርድ ዲብ ሐንቴ መራቀበቱ ኣተዩ።ለዲብ ሶማል ለረከበዩ ነስር፡ ግምሽ መዕነውየት ሰበት አሴፈዩ ህዬ፡ ሐቆ ቲማሞ ናይለ ሐርብ ደርግ “የምብራቅ ድል ብሰሜን ይደገማል” (ናይ ምፍጋር ጸሓይ ዐውቴ እት ቅብለት እግል ትደገምቱ) እበ ትብል ስቅራት ዲብ ልትሳረር መርበዩ አስክ ኤረትርየ ወደዩ። ዲብ እለ ለትበሀለት መርሐለት እለ፡ ዲብ ሜዳን ኤረትርየ፡ እግል እሊ ቅያስ ለአለቡ ዌራይ ዴሽ እሊ ዱሊት ለዐለት ቅወት አግደ ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ቱ ለዐለ። ደርግ እግል ጀ.ተ.ኤ. ወወያኔ ክምሰል ፈርሀት ዐባይ ልርእዩ ይዐለ። ዲብለ ወክድ ለሀይ ቅያደት ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ እብ ናይ ከርስ አዝመት ስያሰት ትትበጭበጭሰበት ዐለት፡ ዐስከርያይ ወቀየ ለለአደምዕ ይዐለ። ወያኔ ህዬ፡ እብ ቅያስ ሑዳም ሙናድሊን ለዐለው እሉ፡ ተጃርብ ሐርቦምመ ሐዋን ሰበት ዐለ ልሰዕ ታክብ ለዐለ ተንዚም ሐዲስ ቱ። እብሊ ሰበብ ደርግ፡ዴሽ ጀ.ሸ. አስረተ ምንገብእ፡ ጀብሀት ተሕሪር ወወያኔ ክምሰል ኢለሐዩሉ ሰበት ለአምር ዐለ፡ አግደ ሀደፍ ህጁማቱ አስክ ተድሚር ዴሽ ጀ.ሸ. ወጀሀዩ። ዲብለ ወክድ ለሀይ መቅደረት አዳም ጀ.ሸ. ምስል መሊሻታቱ ወድብ ምድር ሕሩር ለዐለ መአሰሳቱ ምን 15,000 ለበዝሕ ይዐለ። ሰበት እሊ ህዬ ሜዛን ቅወት ዐስከርየት ለትትመጣወር ይዐለት።ዕንዳቄ ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ምን ከፊፍ ወምግባይ ስለሕ ለለሐልፍ ሰበት ይዐለ እት ሜዛን እግል ልእቴ ለቀድር ኢኮን።ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ምን ግራሁ ምን ካርጅ ለልታከየ ሰዳይት ዐስከርየትመ ይዐለት እሉ። እብ ቃብል እሊ ለመጽእ ሐርብ፡ክም ሸፍ ሐርማዝ ወአቅሕማ ቱ ለልትወሰፍ። እብሊ ሰበብ፡ ቅያደት ጀ.ሸ.ተ.ኤ.፡ ለዲብ ሐጪር ወቅት እግል ሰውረት ኤረትርየ ምን ገጽ ምድር እግል አስረቶት ለትበገሰ ክሽክሻንዴሽ ንዛም ደርግ ዲብ ትቀሴ ቀደሙ እንዴ ጸንሐከ እግል ትዋጅሁ ክምሰል ኢልትቀደር እንዴ ትጌመመ፡ መንገፎ ሰውረት እግል ትአክድ ቀራር ሓጥር ነስአት። እግል እለ ገዛፍ ቅወት ዲበ ትጥዕም አካን ወእዋን ዲብ ጋብህ፡ ዲብለ ትራየመ ሐርብ አስክ ልትሐለል እንዴ ሓረብካሁ ክምሰል ተአፈሽሉ እግል ልግበእ ስታት እንሰሓብ እስራተጂ ከጠጠት። “ንዳልነ መሪር ወረዪምቱ ወዐውቴነ ላብድ” እበ ትብል ስቅራት ህዬ፡ ፈሀም ሙናድል ወሸዐብ ዲብ ቀራር እንሰሓብ እግል ወቀሎት ናይ ስያሰት ወዕስከርየት መዳሊቱ እግል አደቀቦት አትፋዘዖት ፋይሕገብአ። ዲብለ ወቀት ለሀይ ናይብ አሚን ዓም ጀ.ሸ. ለዐለ ሙናድል ኢሰያስ አፈወርቂ፡ ወቅት ሊሪም ወልሕጨር፡ ዐውቴ ሰውረት ኤረትርየ እት ረአስ ዌራይ ዴሽ ደርግ ለኢተርፍ ክምቱ እብ ታመት ደማነት ኖስ እንዴ አከደ፡ “…..ዲብለ ዐስከርያይ ሸፍ ለገብእ እቱ ወክድ፡ ለዎሮ እግል ልደረክ ወለ ካልእ እግል ልትደርክ ቀድር ገብእ….ዲብ ደንጎበ ላኪንወክድ ሐጪር ናይ መጋብሀት ክምሰል ሐልፈ፡ ለቴለል ዲብ መስለሐት ሰውረት ኤረትርየ ክምሰል ልትበደል ሸክ አለቡ” እት ልብል ሻርሕ ዐለ። ==እምቡተት ወራራት== ደርግ እግል ወራር ፋይሕ ዲብለ ልጠባጠብ እቱ ለዐለ አውካድ፡ አስመረ እብ አርበዕ መርበየ፡ እብ ቅብለት ግብለት፡ ምፍጋር ወምውዳቅ እብ ቅዋት ሰውረት ኤረትርየ ክርድንት ዐለት። ሰር ክፋል [[ባጸዕ|ባጽዕ]] (ናቫል በይስ ወጥዋሎት) ሐንቴ አባይ ሰበት ዐለ ህዬ፡ ዲብ ምግብ ባጽዕመ ጀብሀት ሸፍ ክልቅት ዐለት። ዲብለ ክርድንት ለዐለት መዲነት ዐዲ ቀይሕ ህዬ ሕድ እብለሸብህ እብ ቅብለት ወግብለት ጀብሃት ክሉቅ ዐለ። ዲብ ሕዱድ አቶብየ ወኤረትርየ ህዬ፡ እብ ጀሀት እንትጮ ወመረን ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ወጀብሀት ተሕሪር ለሸፍፍ እቱ ናይ ድፈዕ ከጥ ዐለ። ምድር በርከ እብ ተማሙ ሐንቴ መራቀበት ጀብሀት ተሕሪር ሰበት ዐለ፡ መዲነት ባርንቶመ እብ ዴሽ ጀብሀት ተሕሪር ክርድንት ዐለት። እብ ዓመት ለምስል መቅድረት አባይ እብ አትመጣዋር ሰኒ ንኢሸት መቅድረት ሰውረት ኤረትርየ፡ ዲብ ጀብሃት ብዙሕ ለትካፈለ ዐለ። ዴሽ ደርግ እግል እሊ እትለ ትፈናተ ጀብሃት ኩፉል ለዐለ ቅዋት ሰውረት እግል ልብከእ ዲብ ሳልፋይ ወራሩ ለኤተነዩ ስታት፡ ሐምስ እትጀሃት ዐለ እሉ። ከጥ ግርሁ ስርናይ፡ መረብ-ዓዲዃለ፡ ሑመረ-ኡምሐጀር፡ጋሽ-ሻምብቆ፡ [[ባጸዕ|ባጽዕ]]- ዶገሊ። እምበል እሊ፡ ሐምስ ጀብሃት ዴሽ አባይ ምን ከርስ አስመራመ ሸንከት ቅብለት ወምውዳቅ ጸሓይ ሐርብ ድቁብ እግል ለሀርስ ሰተተ። ዲብ እሊ ለትበሀለ ጀብሃት ለአትበገሰዩ ዴሽ እብ ደረጀት ግብረ ሃይል ለትነዘመ እት ገብእ። ለግብረ ሃይላት 501፡ 502፡ 503 505፡ 506፡ 507 ለልብል ሰምያት ዐለ እሉ። ክምሰለ ተሀየበዩ ናይ ህጁም አህዳፍ ህዬ ዲብ ከርሱ ለትፈናተ መትነዛም ወሸክል መቅድረት አዳም ለዐለ እሉቱ። እብ ዓመት ህዬ 38 አገር በራጊድ፡ 6 መካናይዝድ በራጊድ፡ 10 ናይ መዳፍዕ ሸለቃታት ለከምክም ዐለ። እሊ ዴሽእሊ ናይ ቅወት ምድር ሌጠ እትገብእ እት ረአሱ ጥውር መዋሰላት በዋቢር ሐርብ ለመልከት ቅወት በሐር፡ ዝያድ ሐምስ ስኳድሮን ጄት ጥያራት ሐርብ ለተዐንደቀት ቅወት ጀውመ ዱሊት ዐለት። እለ ቅወት ድቅብት እለ እንዴ ትመቃረሐት ህጁም ድቁብ እንዴ እግል ተሀርስ እቡ ለትቀድር ስታት ህዬ እብ ተጅሪበት ለቦም ጀነራላት እተሓድ ሶፌት ለትረሰማ ቱ ለዐለ። ዴሽ ደርግ እብሊ ተክጢጥ እሊ እንዴ ትመረሐ፡ ዲብ ሰር ወሬሕ ዩንዮ 1978 እብ ክሉ እትጀሃት ድቁብ ህጁማት ጠለቀ።ዴሽ አሰልፍ ኢቱኑ እበ ዐለ ናይ መዳፈዐት ተክጢጥ ለምን ትግራይ ለትበገሰ ዌራይ ዴሽ ሸዕብየት ዲብ ግብለት ባካት ግርሁ ስርናይ እንዴ ከርዐ፡ እግል ብዙሕ አምዔላት ለአተላለ ሸፍ እንዴ ወደ እት ረአስ አባይ ከሳር ዐባይ አጅረ።ዴሽ ጀ.ተ.ኤ.፡ ክምሰለ አባይ አሰልፍ ለጌመመዩ ምን አካናት ፋይሕ ምውዳቅ ጸሓይ ኤረትርየ እምበል መቃወመት ድቅብት ምንመ አንሰሐበ፡ ዲብ መረብ ግብለት ኤረትርየ ላኪን፡ ምን መስኢት አባይ ወኬን እንዴ ሰምደ ምን ተሓረበ መትቀዳም አባይ እግል ብዙሕ አምዔላት እግል ልትሀነእ ቀድረ። ዲብ ደንጎበ ላኪን እግል ልክረዖ ሰበት ኢቀአድረ አባይ እግል ጀበሀት መረብ-ዐዲ ዃላ እንዴ ሰብረ አስክ አስመረ ገጹ እግል ልሄርር በክት ረክበ።ዴሽ አባይ እግል እሊ ምስል አቶብየ ለለአትራክብ ከጥ ክምሰለ ከስተዩ፡ዴሽ ጀ.ሸ. ጻብጠቱ ለዐለት ክፋል ግብለት ኤረትርየ ህጁማት ስምጥ እግል ኢልምጻኡ እቡ ሰበት አፍረሀ፡ ቅዋተ ምን ክሉ ግብለታይ ጀብሀት ሰሐበት። ዲብ እሊ ለትበሀለ ወቅት አባይ ምን አስመረ እንክር ቅብለት ወምውዳቅ ጸሓይ ለሀረሰዩ ህጁም ድቁብ ላኪን፡ እብ ድቅብት መዋጀሀት ሙናድሊን ጀ.ሸ. እምበለ ፋኢደት ትገርደመ። ዲብ ጀብሀት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] ዲብለ ገብአ ሐርብ ድቁብ ህዬ፡ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ ዲብ ረአስ አባይ ከሳር ዐባይ ሐቆለ አጅረየ፡ ምን ቀበት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እንዴ አንሰሐበየ ዲብ ዶገሊ ሸፈየ። ዲብ እሊ ምን ሰር ዩንዮ እንዴ አምበተ አስክ ግርበት ዩልዮ 1978፡ እብ ብዙሕ እተጃት ለገብአ ሳልፋይ ወራር ድቁብ፡ አባይ እግል አራዲ ፋዬሕ ኤረትርየ እግል ልጽበጥ ምንመ ቀድረ፡ ለሐርብ ላኪን ክምሰለ ሐስበዩ ቀሊል ይዐለ። ምን ቅያስ ወለዐል ዐውል ክቡድ ደፍዐ እቱ። አባይ ሸንከት ግብለት ምውዳቅ ጸሓይ ኤረትርየ እንዴ ጸብጠ እብ ክልኢቱ እተጃሃት ምስል አቶብየ ለተትአራክብ ገበይ እንዴ ከስተዐዲ-ዃለ፡ መነደፈረ፡ ዐዲ ቀይሕ፡ ሰገነይቲ ወደቅምሐሬ እንዴ ተዐሮረ አስመረ ምንመ ለአተ፡ እበ ረከበየ ዐውቴ ጋንዕ ይዐለ። ሰበቡ ህዬ ቅዋት ሰውረት ኤረትርየ እብ ተማም እግል ለአስርት ለአፍገረየ ከሪጠት ምን ክልኤ አው ሰለስ ወሬሕ ለለሐልፍ ይዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሳልፋይ ወራር ሌጠ እግል መደት ክልኦት ወሬሕ ዲብ መዋጀሀት ክብድት እንዴ ትቀረነ ሓለፈዩ። እብሊ ህዬ ጀነራላት እተሓድ ሶፌት ወደርግ ለቴለልዲብለ ትራየመ ሐርብ እግል ልትበደል ክምቱ እንዴ ፈሀመው፡ እት ሸቀላት ትሩድ ትካረው። ሰበት እሊ፡ ሐቆ አወላይ ወራር ለተለው ክልኦት ወሬሕ፡ ሐዳይስ ወላድ ሶፌት ዐሳክር ወጌምየት አስክ አቶብየ እንዴ ኣተው ካልኣይ ወራር ድቁብወሐዲስ ናይ ሐርብ ስታት እግል ልኤትኖ ትቀሰበው። አባይ እግል ካልኣይ ወራር ልትበገስ እቱ ወቅት፡ዴሽ ሸዕቢ ዲብ አርበዕ ጀብሀት ሻፍፍ ዐለ። እብ ጀሀት ምፍጋር ጸሓይ ዲብ ድዋራት አስመረ ወባጽዕ በህለት ዲብ ድፍዓት ዶገሊ፡ ክምሰልሁመ ድፍዓት ሰይደሺ (16) ምን ድርፎ እንዴ አምበተ እብ ዐርገሎ፡ ኣባጋምዛይ (ዐረበርቡዕ)፡ ዐዲ ሐርሽ፡ ግልዕ፡ ጸሎት እንዴ ሐልፈ አስክ ጋዴን ለልትመደድ፡ ቅብለት ምን አስመረ ምን ድዋራት ድርፎ እንዴ አምበተ እብ ኳዜን እንዴ ወደ አስክ ዐዲ ያዕቆብ ለልትመደድ፡ እብ ጀሀት ምውዳቅ ጸሓይ ህዬ ዲብ በርከ ድዋራት ኢትገርኔ ሻፍፍ ዐለ። ዲብ ወሬሕ ዐስር ክልኤ 1978 ህዬ፡ዴሽ ደርግ እብ ሰለስ ጀብሀት (ዶገሊ፡ ቅብለት አስመረ ወኢትገርኔ) ህጁም ፋይሕ ጠለቀ።ዴሽ ጀ.ሸ. ቀደሙ እትለ ዐለ ዝያድ ሰለስ ወሬሕ ሰዋትሩ እንዴ አተረደ ጻንሕ ሰበት ዐለ፡ እግለ ለሀጅም ለዐለ ዴሽ አባይ ምን ቅያስ ወለዐል ክቡድ ከሳር አርፈዐዩ። ምናተ፡ አባይ እበ ዐለ እሉ ስለሕ ወብዝሔ ዴሽ እግል ድፍዓት ምፍጋር ጸሓይ ዶገሊ፡ ሸንከት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ እንዴ መጠዩለሐንፍሱ እት ህለ፡ እግል ሰዋትር ቅብለትመ ቅያስ ለአለቡ ዐውል እንዴ ደፍዐ ዲብ ደንጎበ እግል ልብክኡ ቀድረ።ዴሽ ሸዕቢ ምን ድፍዓት ምፍጋር ጸሓይ ልግበእ ወቅብለት ምፍጋር ጸሓይ እግል ለአንስሕብ ትቀሰበ። አባይ እብ ምውዳቅ ጸሓይ እበ ሀረሰዩ ህጁም እግል ክልኤ አምዕል እብ ስሙድ ምሔርበት ክሮዕ ምንመ ዐለ ዲብ ደንጎበ ምን ኢትገርኔ ጀሀት ገለብ ሰበት አፍየሐ ዴሽ ሸዕቢ ምነ ድዋራት እንዴ አንሰሐበ እት ባካት በጉ ሰዋትሩ ሐጠጠ።ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ለሐቆ መትሰባር ጀብሀት ቅብለት እብ ከጥ ከረን አስክ ቅብለት ልትቀደም ለዐለ ዴሽ አባይ፡ ዲብ ድዋራት ዔለበርዕድ ዲበ አዳለዩ ከቢንፋይሕ እንዴ ኣተዩ፡ የም አለቡ ደባባትወክቡድ ስለሕ ናይለ ዌራይ ዴሽ ሐቆለ ደመረ፡ ከረን እንዴ ሐድገ ሸንከት ቅብለት ሐቆለ አንሰሐበ ዲብ ድዋራት ገንፈሎም ድፍዓቱ ጸብጠ። እሊ ክእነ እት እንቱ ለእብ ጀሀት ምፍጋር ጸሓይ ለትፈረረ ዴሽ አባይ፡ ዲብለ ፋይሕ ቀላቅሎታት ምፍጋር ጸሓይ እንዴ ትበረረ አስክ ቅብለት ዲብለ ልትባደር እቱ ለዐለ ወክድ፡ዴሽ ሸዕቢ ዲብ እምዐሚዴ እንዴ ሀግተ ሰበት ዋጀሀዩ፡ እግል መደት ሰለስ አምዕል ሐርብ ድቁብ ፍንጌ ዴሽ አባይ ወዴሽ ሸዕቢ ገብአ። ዲብ ሳልሳይት አምዕል ዴሽ ሸዕቢ ህጁም ምዳድ እንዴ ሀረሰ ዴሽ አባይ ሐበት ክል አካን ክምሰል ገብእ ወደዩ። አባይ ዲብ ካልኣይ ወራር፡ ምን ከረን እንዴ ትበገሰ አፍዐበት ወነቅፈ እግል ልጽበጥ፡ ኣብ ማርሰ ቴክላይ እንዴ ትጠወ አስክለ አግደ ድጌ ጀብሀት ሸዕብየት እግል ልእቴ ለከጠጠዩ ስታት፡ ዲብ ገንፈሎም ወቆጋይ እበ ሳደፈዩ ሐርብዴሽ ሸዕቢ፡ ዝያዳሁ ህዬ እበ ዲብ ጀብሀት እምዐሚዴ ወአዝሀረ ለሳደፈዩ ከሳር እግል ዶሉ ህምድ ቤለ። አስክ የናርይ 1979 ህዬ፡ አባይ ሳልሳይ ወራር እግል ለአትበግስ እት መዳላይ አተ። ==መትአሳስ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል== ዴሽ ሸዕቢ ሐቆ ካልኣይ ወራር፡ ለተሌ ህጁማት አባይ እግል ልጋብህ እብ ጋድሞታት ምፍጋር ጸሓይ ዲብ እምዐሚዴ ወአዝሀረ፡ ዲብ ከጥ ከረን ወአፍዐበት ህዬ ዲብ ገንፈሎም ሰዋትሩ እንዴ በነ ልታኬ ዐለ። ሳልሳይ ወራር ህዬ፡ እብለ ክልኤ ጀሀት አምበተ። ዲብ ጀብሀት ገንፈሎም ሻፍፍ ለዐለ ዴሽ ሸዕቢ ቀደም መትአምባት ሳልሳይ ወራር፡ ለናይ መዳፈዐት ጀብሀት ገንፈሎም ፍይሕ ለቤለ ሰበት ዐለ ለጀብሀት ዝያደት እግል ኢትትነተል ሰበት ፈርሀ አስክ ድዋራት ቆጋይ እንዴ አንሰሐበ ምን ደብር ዐጎምብስተ አስክ ዐጋመት ዲብለ ህለ አድብር ውቁል ሸፈ። ለዲብ ግርበት ወሬሕ የናይር 1979 ለአምበተ ሳልሳይ ወራር ህዬ፡ ዲብ እሊ ለትበሀለ አካናት እብ ስሙድ ሐቆለ ትከረዐ፡ መትቀዳም አባይ እግል ትክረዕ ላኪን ለልትቀደር ይዐለ። ምናተ፡ ዲብ ዮም 25 የናርይ 1979 አባይ እብ ጀብሀት እምዐሚዴ እግል ልብከእ ለሐዘ ዲብ መስል መናወራት ዲብ ወዴ፡ ለዐበ ክፋል ግብረሃይል 505 ምን [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እብ ላንዲን ክራፍት እንዴ ጸዐነ ዲብ ማርሰ ቴክላይ ከረዩ እት ህለ፡ ናይ መከናይዝድ ቅወት ህዬ እብ ጋድሞታት እምሀሚሜ ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል አትበገሰዩ። ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት፡ አባይ እብ በሐር እግል ልምጸእ ክምሰል ቀድር እት ወግም ኡቲቱ ሰበት ዐለት፡ ክልኤ ቦጦሎኒ ለትገብእ ቅወት ዲብ ድዋራት እምሀሚሜ ወማርሰ ተክላይ እት ፍርርት ዐለት። ምስል መትቀዳም ዴሽ አባይ አስክ ቅብለት ሳሕል ህዬ፡ ለበዝሕ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ ምን ድዋራት እምዐሚዴ አንሰሐበ። ክልኤ ቦጦሎኒ ዲብ ዐገት እንዴ ተርፈየ ዲብ ግሮይቶ ወወድጋን አንሰሐበ። ዲብ ባካት ደብዐት፡ ዜሮ፡ ሰበርቀጤ፡ ብሌቃት ፋሕ እምሀሚሜ ለተአሰሰ አግደ ድጌ ጀብሀት ሸዕብየት ህዬ እት ብቆት ትካረ። እብሊ ህዬ ጀብሀት ሸዕብየት ዲብ ኸልፍየት (ደጀን) ለዐለ አዳም ወመምተለካት እብ ሸፋግ እግል ልግዐዝ ዐለ እሉ። ዲብ ድዋራት እምሀሚሜ ወማርሰ ተክላይ እት ዔቅቢት ፍርርት ለዐለት ውሕደት ዴሽ ሸዕቢ ሕድት ሰበት ዐለት፡ አባይ እተ ባካት ሐቆለ ሸአገ፡ ዲብ ድጌ ሰውረት ለዐለ መምተለካት ልሰዕ እንዴ ኢልግዕዝ እብ ሸፋግ እብ ሕሊል ወድጋን ወግሮይቶ ተሐረከ።እብሊ ሰበብ እሊ ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ዲብ ድጌሁ ለዐለ መምተለካት እግል አግዐዞት ጀላብ እግል ልትወጤ፡ዴሽ አባይ ምነ ባጽሐ ለዐለ እግል ለአሪሙ ዐለ እሉ። ዲብ አወላይት ሳምን ወሬሕ ፌብራይር 1979 ህዬ፡ ህጁም ምዳድ እንዴ ነስአ እግል ዴሽ አባይ ምነ ባጽሐ ለዐለ አስክ ጋድሞታት ሄበበዩ። ዲብ ድጌ ሰውረት ለዐለ ክሉ መምተለካት ህዬ አስክ ከረ ገረግር አስመረ፡ ቀብር ወአት፡ ሐሊበት፡ አራግ አግዐዘዩ። ሐቆ እሊ ዴሽ ሸዕቢ ምን ድዋራት ወድጋን እንዴ አንበተ፡ዕንክለት ሰላም ወግላኒታት (ዴስነት) እንዴ ተዐደ ደብር ቀጣር (ሀጸይነት)፡ ደበር እመን፡ ጥግሕ አስክ ዐላኬብ እግል ሐድ 40 ኪሎሜተር ለልትመደድ ሰዋትር እንዴ ጸብጠ፡ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ተአሰሰት።( እሊ እት ሰልፍ ለዐለ መትመዳድ ናይለ ጀብሀት እትገብእ፡ ዲበ አተላለ ወራራት ወለትፈናተ ሕሩባት፡ ለጀብሀት ዲብ ትትነተል ጌሰት። ዲብ ደንጎበ ህዬ ምስል ጀብሀት ነቅፈ ትጻበጠት። ምን ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ሕዱድ ሱዳን ወኤረትርየ እንዴ ትበገሰ እግል ጀብሀት ነቅፈ እንዴ ኬደት አስክ ድማናይ ደነበር ጀብሀት ሐልሐል ለልትመደድ ሰዋትር ዴሽ ሸዕቢ፡ ሪሙ አስክ 667 ኪሎ ሚተር በጽሕ ክምሰል ዐለ ስጅል ተእሪክ ለሐብር። ምስል እሊ ናይ ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ተጠውራት ለትልጻበጥ፡ ዲብ ሳልሳይ ወራር ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ዲብ ከጥ ከረን አፍዐበት፡ ምን ቆጋይ እንዴ አንሰሐበ መዲነት አፍዐበት እንዴ ሐድገ አስክ መሓዝ ሕዳይ ሐቆለ አንሰሐበ ዲብ አድብር ሐራስ ሐርማዝ ለሸፈ። እግል ክልኤ አምዕል እግለ ዲብ ጠናግህ መጽእ ለዐለ ዴሽ አባይ ዲብ ጨርሕግ ህዬ ዲብ ባካት ነቅፈ አንሰሐበ። ዲብ አፌት ነቅፈ ለህለ ደብር ደንደን ምስሉ ለልጻበጥ ስልስለት አድብር እንዴ ሸ’ፈ ናይ ደንጎበ ከጥ መዳፈዐት ጸብጠ። ዌራይ ዴሽ ደርጊመ አሰር ዴሽ ሸዕቢ ዲብ ልስዔ ሕግስ ደብር ደንደን እንዴ በጽሐ እብ ድቁብ ለክፍ ጥያራት ወዘብጥ መዳፍዕ ለሐቴ-ረአሰ ዲብ ሐንቴ መራቀበቱ ለይአቴት ነቅፈ እግል ልደውሽሸ አምበተ። ዴሽ አባይ እበ ወድዩ ለዐለ ድቁብ ለክፍ፡ዴሽ ሸዕቢ ዲብለ ናይ ደንጎበ ሰዋትሩ እግል ልግበእ ለሐረዩ አድብር ነቅፈ እንዴ ገብአ ሰዋትሩ እግል ልብኔ ወለአተርድ ቀድር ይዐለ። እብሊ ሰበብ ዲብ ረአስለ መንገአት ነቅፈ ከርክሕ ለዐለ ዴሽ እስትዕማር ዲብ ዮም 13 ፌብራይር 1979ህጁም ድቁብ ምዳድ ጠለቀ።እብሊ ህጁም እሊ አባይ ምን ድዋራት ነቅፈ እንዴ ትገሸሸ አስክ ሕሊል ሕዳይ ልትከሬ እት ህለ፡ ናይ አዳም ወመምተለካት ከሳር ክብድት ሳደፈቱ። ወእብሊ ምን ሐዲስ አስክ ልትነዘም ወቅት ነስአ ምኑ። እብሊ ህዬ ዴሽ ሸዕቢ ምህለት ሰበት ረክበ ፋይግ ዲብ እንቱሰዋትሩ እግል ልብኔ ወለአተርድ በክት ረክበ። ጀብሀት ነቅፈ ህዬ ተአሰሰት። ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ምን ግብለት ኤረትርየ እንዴ አምበተ፡ እግል አባይ እተ ትጥዕሞ አካን ወወቅት ዲብ ዳፍዕ ዲብለ ለአንስሕብ እቱ ለዐለ ወክድ ሐድ ስዕ ወሬሕ ለነስአ ሕሩባት፡ ውሕዳቱ ምስል ሐረከት አባይ ዲብ ክሉ ድዋራት ዲብ ልትባደር እብ ስሙድ ዳፍዕ ለዐለ። ምስል መትአሳስ ጀባሃት ላኪን ለሳብት አካናት ትወደሐ። ብርጌዳት 51፡ 58፡ 70 ክምሰልሁመ ለሐሬ ብርጌ 77 ለትሰሜት ብርጌድ 8 ዲብ ጅብሀት ነቅፈ ሸፈ እት ህለየ፡ ብርጌዳት 23፡4፡ 31 ህዬ ድፍዐት ሳብት ዲብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል በነየ። ብርጌድ 76 ስለሕ ክቡድ ህዬ፡ ዲብ ቅብለት ሳሕል ክልኤ ቦጦሎኒ ዲብ ጀብሀት ነቅፈ ህዬ ሐቴ ቦጦሎኒ እብ ሳብት የመመት።ብርጌድ 44 ህዬ እት ሕሩባት ዐሳባት ዲብ ግረ አባይ ክምሰል ጸንሕ ገብአት። (ብርጌድ 44 ዲብ ጀብሀት ቅብለት ሳሕል ለመጽአት ሐቆ ፈሸል ሓምሳይ ወራር፡ ዲብጎስት ናይ 1979 ቱ) ብርጌዳት ጀብሀት ሸዕብየት እብለ ለርኤናሀ ሓለት ተን ድፍዓተን ለጸብጠየ። ምስለ ሐሬ ለመጽአ ተጠውራት ዐስከሪ ላኪን እለን ውሕዳት እለን ዲብ ካናተን ለሳብት ዲብ ልትሐረከ እት ብዕድ ጀብሃትመ ከም ራድኢት ገይሰ እቱ ለዐለየ አውካድ ሑድ ኢኮን። ሕድ እብለሸብህ ውሕዳት አባይ፡ ዲብለ ትፈናተ አካናት ዲብ ልትሻወረ ሸክል ወመትነዛም ዲብ ባድለ ልትሓረበ ዐለየ። ዲብ ደንጎበ እግል ጀብሀት ቅብለት ሳሕል ለአሰሰ ዴሽ አባይ ህዬ 505 ግብረሃይል እትገብእ፡ 8 አገር ብርጌዳት፡ 2 መከናይድ ብርጌዳት ለጸብጣ ቱ ለዐለ። ዝያድ 80 ናይ 122፡ 85፡76 ሚሊሜተር መዳፍዕ ለተዐንደቀ 2 ሻለቃ፡ ዝያድ 60 ደበበት ለጸብጠ 2 ሻለቀ ደባባት፡ 12 ቢኤም21 ለትሰለሐ 1 ሻለቀ ወብዕድ ውሕዳት እስዓፍ ህዬ ዐለ እሉ። ==መጃገረት ዲብ ሰዋትር ሳብት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል== ለእግል ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ለተአሰሰ ዴሽ አባይ 505 ግብረሃይል ዲብ ሰልሲቱ ወራራት ናይ አዳም ወመምተለካት ከሳር ክቡድ እንዴ ረፍዐ መዕነየውየት ጄሹመ ምስል ደቅብ ናይለ ገብአ ሕሩባት እንዴ ትጻበጠ ሸበህ ህጉጉይ ምንመ ዐለ፡ ሰውረት ኤረትርየ እግል አስረቶት ለትበገሰ ንዛም ደርግ፡ እግል ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ምህለት እንዴ ኢለሀይብ ለሐርብ እግል ለአተላልዩ ክምቱ ቀረረ።እብ አሳስ እሊ ንዛም ደርግ፡ ሐቆ ናይ ወሬሕ ወሰር እብ ድግማን መትነዛም አብሪል ናይ ሰነት 1979 ራብዓይ ወራር አትበገሰ። ቀደም ራብዓይ ወራር ለዐለ ወክድ፡ ፍንጌ ጀብሀት ሸዕብየት ወጀብሀት ተሕሪር እብ አሳስለ ትበጸሐት እትፋቅየት፡ ክልኤ በራጊድ ጀብሀት ተሕሪር ዲብለ ጀብሀት መጦር ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ድፈዕ ጻብጣት ዐለየ። ዲብ ራብዓይ ወራር፡ እበ ዲብ ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ለትነፈዐ እበ ስራተጅየት፡ለዐለት እሉ ቅድረት አዳም ወስለሕ እንዴ ከምከምከ፡ እብ ዘብጥ ድቁብ ለጀብሀት እግል ልብከእ ለትበገሰ። ሰበቡ፡ጀብሀት ሸዕብየት ሓጠት እቱ ለዐለት ድዋራት አድብር ውቁልሰበት ዐለ ናይ ስምጥ ህጁም እግል ትውዴ እቱ በክት ብዙሕ ለለሀይብ ይዐለ። አባይ እብ ክለ ሒለቱ ገጽ እብ ገጽ ሰዋትር ምሔርበት እግል ልብከእ ለጠለቀዩ ድቁብ ህጁም፡ እብ ክሉ እትጀህ እግል ትጋብሁልትቀደር ምንመ ዐለ፡ ዲብ ደንጎበ ላኪን ዴሽ ጀብሀት ተሐሪር እተ ጻብጡ ለዐለ ሰዋትር እግል ለአውትድ ኢቀድረ። ለትከለቀ ነቃስ እግል አትመሞት ህዬ፡ ምን ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ብርጌድ 4 እብ ሸፋግ ምን አካነ እንዴ ሐረከ ድቁብ ህጁም ምዳድ እንዴ ጠለቀ፡ ሐቆ ሐርብ ትሩድ እግል ዴሽ አባይ ምነ ጻብጡ ለዐለ ደብር እመን ወዔለ ጸዕደ እንዴ ገሸዩ አስክ ጋድሞታት ክምሰል ልትከሬ ወደዩ። እት ረአስ እሊ አባይ ለጸብጠዩ ከጥ ቅሮረ ሸግለትመ እብ ህጁም ምዳድ ፈሽለ። እብሊ ህዬ ዴሽ አባይ ዲብ ራብዕ ወራር ወሱክ ከሳር ወመላል እንዴ ረፍዐ ገጽ ግረ ተዐወድነ። ዲብ ጀብሀት ነቅፋመ ሕድ ለሸብህ፡ እብ ፍንቱይ እብ ድማናይ ደነበር ድፈዕ ፈርኔሎ እብ ድቁብ ቀዝፍ እንዴ ተለ ናይ ድፈዕ ከጥ ዴሽ ሸዕቢ እግል ልብከእ ለትትቀደሩ ምንመ ትጻገመ እግል ልትዐወት ላተ ኢቀድረ። ሐቆ ራብዕ ወራር፡ አባይ እግል ሓምሳይ ወራር እግል ልትዳሌ ሐድ ሰለስ ወሬሕ ነስአ ምኑ። ሓምሳይ ወራር እግል አትበገሶት ህዬ፡ እግለ ዲበ ሐልፈ ወራራት ለከስረዩ እግል ልሳሬ፡ እት ረአስለ ምን ሳልፋይ ወራር ለአነብት ዲብ ትሉሉይ ሕሩባት እንዴ ትጸመደ ቅድረቱ ዲብ ትትሻረም ገይስ ለዐለ ዴሽ፡ ወሱክ 20,000 አገር ዴሽ እንዴ ወሰከ ክምሰልሁመ ለዲብ ወክድ እንሰሓብ ዲብለ ጸብጠዩ መዳይን እግል ዓቅቢት ለሐድገዩ ዴሽ ዲብ 4 በራጊድ እንዴ ነዘመዩ ዲብ ጀብሃት ሐቆለ ኣተዩ 32,000 መቅደረት አዳም ውሱክ ዐለ። ዲብ እሊ ወራር እሊ ደርግ ወውላድ ሩስየ ጌምየት ለትነፈዐው እበ እስራተጅየት፡ እብ ጀብሃት ነቅፈ ወቅብለት ሳሕል ህጁም እንዴ ሀረስከ፡ እግል ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ዲብ ክልኢቱ ጀብሃት ዲብ ሐርብ እንዴ ጸመድከ፡ ፍንጌ ክልኢተን ለጀብሃት እብ ሸነክ ደብዐት ሳልሳይት ጀብሀት እንዴ ከሰትከ፡ እንክር ድገለብ እብ ጀሀት አግረዕ እንዴ ጠዌከ ነቅፈ ዲብ ከርዶን ኣተዮት ምኑመ ጀሀት ድማን እንዴ ጠዌከ እግለ ጀብሀት ቅብለት ሳሕል እብ ነዳይት እግል ልዝበጠ ለሰተተ ዐለ። ሓምሳይ ወራር ዲብ ዮም 13 ዩልዮ 1979 እብ ሳልሳይት ጀብሀት ሕዳቅ አምበተ። አስክ 26 ዩልዮ ህዬ አተላለ። ለዲብ ክልኢተን ጀብሃት እብ ለክፍ ድቁብናይ ስለሕ ክቡድ ወጥያራት ለተአምበተ ወትጀረበ ናይ ገጽ እት ገጽ ህጁም እብ ስሙድ ሙናድሊን ሰበት አቀልዐ፡ አባይ መስኢት ዛይድ ለወደ እቱ ናይ ሳልሳይት ጀብሀት ህጁምመ ፋኢደት ኢትረከበት ምኑ።ዴሽ ሸዕቢ ወራር አባይ ኢልትአንበት፡ አባይ እምበለጀብሀት ለሀ እብ ብዕደትመ እግል ልምጸእ ክምሰል ቀድር እት ወግም ኡቱዩ ዐለ።እብ አሳስ እሊ 503 ግብረ- ሃይል ለትሰመ ዴሽ ደርግ ዲብ ሳልሳይት ጀበህት ልትሐረክ እት ህለ፡ ግረ ከጥ አባይ እት ዐመልያት ዐሳባት ፍሩራት ለዐለየ ውሕዳት ብርጌድ 44 ምን ድዋራት ወኪ ዛግር፡ እብ እገር ገበይ ረያም እንዴ ጠየመየ ወእግል አባይ እንዴ በድረየ ዲብ ሳልሳይት ጀብሀት ዲብ አድብር አግረዕ እንዴ ሀግተየትከበተያሁ። ምን ጀብሀት ነቅፈ ወጀብሀት ቅብለት ሳሕል ውሕዳት እንዴ ትወሰከየ እቱ ህዬ እግል መደት አርበዕ አምዕል ምስል አባይ ተሓረበየ። ምን ከልፍየት ምን አጅህዘት ተንዚም ለትፋገረው ምሔርበትመ ዲብለ ሐርብ ሹሩካም ዐለው። ዲብ እለ አካን እለ ሸፍ ድቁብ ልተላሌ እት ህለ ቅያደት ዴሽ ሸዕቢ አሰልፍ እበ ኢተነው ስታት፡ ግረ አባይ ታርፍ ለዐለ ውሕዳት ለሐርብ እንዴ ዐረየ፡ እግለ ጀብሀት መርሕ ለዐለ ኮሌኒል ካሰ ገብረማርያምለዐለ እተ አካን እንዴ ሀጅመየ እግሉ ወምስሉ ለዐለው ቅያደት ሐቆለ ትቀትለየ፡ዴሽ አባይ ለራቅቡ ወለወጅሁ ክምሰል ለሐግል ገብአ። ምስል እለ ዐመልየት እለ ለልትጻበጥቀደም እሊ ህጁም ምዳድ ሰበት ገብአ ዴሽ አባይ ሐበት ክል አካን ገብአ። ዕውር ሕደግ ወሐንኪሽ እንዴ ገብአ ግረ እግል ልግለብ ትቀሰበ። ሐቆ ናይ 11 አምዕል ሐርብ ድቁብ ህዬ ዴሽ ደርግ ሐድ 13,000 አዳም እንዴ ከስረ ለወራር ክምሰለ ቀደሙ ለገብአው ወራራት ሀደፉ እንዴ ኢበጽሕፈሽለ። ==ሕውነ ዴሽ ደርግ ወህጁም ዴሽ ሸዕቢ== ንዛም ደርግ እብ ግምሽ ምክሔ ወደማነት ሒለቱ ዲብ ከርስ ክልኦትአው ሰለስ ወሬሕ ሰውረት ኤረትርየ ክሉ ረአሱእግል አስረቶት ዲብ ዩንዮ 1978 ለአትበገሰዩ ህጁም ፋይሕ፡ እግል ዝያድ ሰነት ምንመ አተላለ፡ እበ ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት ለኤተነቱ እግለ ድቁብ መስል ለዐለ ዴሽ ዌራይ ዲበ ልትትወጤ እሉ ወቅት ወአካን ዲብ ጋብሁ ዲብለ ትራየመ ሐርብ ናይ መጃገረት ወብስር እስራተጅየት፡ ንዛም ደርግ ለትትሐዜ ፍገሪት እንዴ ኢሰጅል ተርፈ። ዲብለ እብ ትሉሉይ ለወደዩ ሐምስ ወራራት ህዬ የም አለቡ ናይ አዳም ወመምተለካት ከሳር ረፍዐ። “ለዲብወቅትሐጪር ሸፈቲት እንዴ አስረትከ እብ ዐውቴ እግል ተአቅብልቱ” እንዴ ትበሀለ ደዓያት ለገብአ እሉ ዌራይ ዴሽ፡ ለሐርብ አክለ ትራየመ ወትደቀበ፡ እብ ትሉሉይ አረይ ሞት፡ ሐክር ወጽብጦ ዲብ ገብእ አክለ ጌሰ መዕነውየቱ ወናይ ሐርብ ኤማኑ ሰኒ ሀጎገ። ሐቆ ሓምሳይ ወራር፡ አባይ እንዴ ሸፍገ ወራር እግል ለአትበግስ ለኢቀድረ እቡ ሰበብ ህዬ ሰመዕ በሲር ናይለ ሳደፈዩ ፈለል ወፈሸል ቱ። እሊ ቴለል እሊ እብ ድቀት ለጌመመት ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት፡ ለዲብ ለሐውን ገይስ ለዐለ ዴሽ አባይ ሰኒ ወአማን እግል ልዳይሱ ዲብ ዲሰምበር 1979 ድድ ህጁም ምስዳር እግል ትንሰእ ቀረረት። እብ አሳስ ዲብ ዮም 2 ዲሰምበር 1979.ዴሽ ሸዕቢ ጀብሀት ሸዕብየት እት ረአስለ ዲብ ጀብሀት ነቅፈ፡ ምን ድዋራት ናሮ አስክ ቀብር-ጸዕደ እግል ሐድ 30 ኪሎ ሚተር ሻፍፍ ለዐለ ዴሽ አባይ ህጁም ድቁብ ምዳድ ጠለቀ። እበ አስክ ዮም 16 ዲሰምበር እግል መደት ክልኤ ሳምን ለአተላለ ህጁም ህዬ፡ አባይ ምን ክለ ጀብሀት ነቅፈ እንዴ ትሄደደ አስክ ዐሾርም መንገአት አፍዐበት ሸክተ። ዲብ እሊ ሐርብ እሊ ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ምን አባይ 17 ደባበት፡ 10 መካይን መደርዓት፡ ሐድ 100 መካይን ዐስከሪ ዝያድ 80ለትፈናተ አንወዕ መዳፍዕ ወረሻሻት፡ እብ ኣላፍ ለልትዐለብ ከፊስ ስለሕ ሰልበ። እተ ክምሰሉመ 15 መካይ መደርዓት ወደባባት፡ ሐድ 100 መካይን ዐስከሪ እንዴ ደመረ፡ እት ረአስ ዴሽአባይ እግል ሰልፍ ዶልከሳር ክብድትእንዴ አጅረ እግል ልትፈለል ክምሰል ኢቀድር እብ ዐመል ለአመርደ እትገብእ፡ እበ ሰልበዩ ጽዋር ሒለት ጽዋሩ አተረደ። ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት ሐቆ እሊ ናይ ጀብሀት ነቅፈ ህጁም ዲብ ጀብሀት ቅብለት ሳሕልመ ሕድ ለሸብሕ ህጁም እግል ትውዴ ቀረረት። ዲብ ዮም ሐምስ የናርይ 1980 ህዬ ዴሽ ሸዕቢ እግል ድፈዕ አባይ እንዴ ህጀመ ዴሽ አባይ ምን መሳክቡ እንዴ ነቅፈዩ አስክ እምሀሚሜ ወኒያለ ክምሰል ሸክት ወደዩ። አባይ ዲብ እሊ ናይ ጀብሀት ነቅፈ ወቅብለት ሳሕል ህጁም ምዳድ ዴሽ ሸዕቢ፡ ዝያድ 10,000 ዐሳክር አባይ ምን ሽቅል ሰበት ዐጠለ፡ መቅድረት ወመዕነውየት ዐሳክሩ ምድር ለትሸውጥ እቱ ቴለል ትከለቀ። ጀብሀት ሸዕብየት ህዬ ሐቆ እሊ ክልኢቱ ህጁማት ሀለዮት ወአተላለዮት ሰውረት አድመነት። ክምሰለ ናይብ አሚን ዓም ጀብሀት ሸዕብየት ዲብ ሰልፍ ናይለ ወራር “….. ዲብለ ዐስከርያይ ሸፍ ለገብእ እቱ ወክድ፡ ለዎሮ እግል ልትደረክ ወለ ካልእ እግል ልደርክ ቀድር ገብእ….ዲብ ደንጎበ ላኪን ወክድ ሐጪር ናይ ግድለ ክምሰል ሐልፈ፡ ለቴለል ዲብ መስለሐት ሰውረት ኤረትርየ ክምሰል ልትበደል ሸክ አለቡ።” እት ልብል ለሸርሐዩ ህዬ፡ እዴ ዛይደት ናይ አባይ ዲበ ትደሀረት ደረጀት ለትበጸሐት እተ መርሐለት መጽአት። ዌራይ ዴሽ አባይ ዲብ ሰር 1978 ምን ሕዱድ ኤረትርየ ወአቶብየ- ግርሁ ስርናይ እንዴ አምበተ እብለ ትፈናተ እትጀሃት አስክ ነቅፈ ወቅብለት ሳሕል ህጁማት እተ ወዴ እቱ ለዐለ ወክድ ዴሽ ሸዕቢ እምበለ ዲብ ጀብሃት ምስል አባይ ለወደዩ ገጽ እብ ገጽ ህጁማት፡ ግረ ከጥ አባይመ እብ ዐሳባት ለልትሐረክ ወሕዳት፡ ክምሰሁመ እብ ዐመልያት ሀንደሰት፡ እት ረአስ አባይ እብ ቀሎ-ቀሎ ለኢትትረኤ ሽንርብ ረአስ አዳም ወመምተለካት ለአጅረ የም አለቡ ህጁማት ነኣይሽመ ገብእ ዐለ። ዝያድ 70 መካይን ለነደየ እቱ ዲብ ወርሕ ማዮ 1979 ዲብ ፈልከት ወቆጋይ ለገአ ከሚን ሐቴ መሰል ናይለ ገብእ ለዐለ ዐመልያት ብዙሕናይ ዐሳባት ወሀግት ዴሽ ሸዕቢቱ። ዲብ ቀበት ሰነት ወሰር እብ ዐመልያት ሀንደሰት ዝያድ 100 መካይን መደርዓት ወደባብ ዝያድ 300 መካይን ዐስከሪ ሰበት ትደመረ ህዬ፡ ለግረ አባይ ገብእ ለዐለ ዐመልያት እት ረአስ አባይ ለአጀርዩ ለዐለ ከሳር አክልአይ እዴ ዐባይ ክም ዐለት ለለርኤቱ። ዲብ ጀብሃት ለገብአ ሐርብ ወቃብሉ ለትረአ ስሙድ ምሔርበት እንዴ ትጀመዐ ህዬ ምድር ኤረትርየ ዴሽዌራይ እንዴ ቀስነ እግል ኢልገናድል እቱ ረመጭ ትከዐ እቱ። ==“ውቃው” እዝ== አስክ ሓምሳይ ወራር ዲብለ ገብአ መዓርክ፡ ለእብ ውላድ ሶፌት ጌምየት እንዴ ትሰደ፡ ዲብ መደት ሐጫር ሰውረት ኤረትርየ እግል አስረቶት ለትኤተነ ተክጢጥ ዐስከሪ እንዴ ፈሽለ፡ዴሽ ደርግ እብ መዕነውየት ወናይ ሐርብ ንየት ዲብለ ሐወነት ደረጀት ክሩይ ዐለ። እብሊ ህዬ ሐቆ ሓምሳይ ወራር፡ አባይ ዲብለ ሐጭረ ወክድ ወራር ብዕድ እግል ለአትበግስ መቅድረት ይዐለት እሉ። እብሊ ሰበብ፡ ደርግ፡ ሐቆ ፈሸል ሓምሳይ ወራር ዲብለ ዐለየ ክልኤ ሰነት ወስስ ወርሕ፡ (ምን ዩልዮ 1979 አስክ ፈብራይር 1982) እግለ “ሁለ-ገብ ዘመቻ ቀይ ኮከብ” (ፊራሮ ኮከብ ቀይሕ) እንዴ ቤለ ለአተምበለዩ ብዕድ ወራር ፋይሕ እግል ለአትበግስ ዲብ መዳሊት ሓለፈዩ። ዲብ እለ ለትበሀለት መርሐለት ሸብህ ዕርፍ ቅያደት ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ እግለ መርበይ ሰኒ እግል ልጽበጥ እምቡት ለዐለ ውሕደት ለከስስ ቴለል እግል ዐንቀፎት፡ እግል ጀብሀት ሸዕብየት ምን ግረ ዲብ ትጋድእ ምሽክለት እግል ትክለቅ ሰበት አምበተ ብቆት ሐርብ ኖስኖስ እግል ተሀንጦጠለት። ሰነት 1981 ህዬ ፍንጌ ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ወጀብሀት ተሕሪር ሐርብ ሕድ እንዴ ለገብአ፡ ጀብሀት ተሕሪር ምን ሜዳን እብ ተማመ ትጸረገት ወምክራየ ትቀዌት። እሊ ቴለል እሊ አባይ ወቅት ረዪም እንዴ ነስአ መዳላይ ፋይሕ እግል ሊዴ በክት ሀበዩ። ንዛም ደርግ ካፊ ዐስከሪያይ ወእቅትሳድያይ መዳላይ እንዴ ወደ ፋይሕ ናይ ስያሰት ወሐርብ ነፍስ ወድብሎማስየት ፊራሪ ሐቆለ አትመመ፡ ዲብ ፌብራይር 1982 ለናይ ደንጎበ ሰውረት ኤረትርየ ለአሰርት ለቤለዩ ርሽመት ናይ ክሉ ወራራቱ፡ ወራር ኮከብ ቀይሕ አትበገሰ። ቀዴማይለ ወራር ዲብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል እት ረአስለ ዐለየ እሉ ውሕዳት 505 ግብረ-ሃይል፡ 19 ተራራ ክፈል ዴሽ ወስክ እት ህለ፡ ለጸንሐየ ውሕዳት እግል አደቀቦትመ ውሱክ ዴሽ ከወነ። ለጸንሐ ናይ ግብረሃይል አግቡይ ተንዚም እንዴ ትበደለ ህዬ እት ክል ጀብሀት ለዐለ ዴሽ እብ ደረጀት ቅያደት ‘እዝ’ ክምሰል ልትከወን ገብአ።እብ አሳስ ዲብ ጀብሀት ነቅፈ ለዐለ ዴሽ “ናደው እዝ” ልትሰሜ እት ህለ፡ እብ ጀብሀት በርከ እግል ልህጀም ለትበገሰ “መበረቅ እዝ”፡ እብ ጀብሀት ሐልሐል “መንጥር እዝ” እግል ዔቅቢት እት ቀበት ከጥ ለትረተበ “መክት እዝ” እንዴ ትበሀለው ተምበለው። ዲብ ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ለዐለ ጄሹ ህዬ “ውቃው እዝ” ትበሀለ። “ውቃው” ተርጀመቱ “ዝበጦ” በህለት ቱ። “ውቃው እዝ” ዲብለ መደት ለሀ እብ ሰለስ ከፈፍል ድቁብ ዴሽ በህለት 19። 23። 15። ልትከወን እት ህለ፡ ክል ክፈል ዴሽ አርበዕ ብርጌድ ወወሱክ ናይ ደባባት ወመዳፍዕ ቢኤም ሸለቃታት ወሻምበላት ዐለ እሉ። ዴሽ ደርግ፡ ዲብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል እብሊ ለትበሀለ መትከዋን ሳድስ ወራሩ ዲብ ዮም 15 ፌብራይር 1982 እግል ለአምብቶ ልዳሌ እት ህለ፡ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ ዲብ ዮም 12 ፌብራይር 1982 ሻፍግ ናይ መዳፈዐት ምስዳር እንዴ ነስአየ፡ ለዲብ መዳሊት ትሩድ ቅሩን ለዐለ ዴሽ ደርግ አመተ ኢተአመረት ህጁም ጠለቀ እቱ። እብሊ ለኢታከዩ ህጁም እሊ ለገልበ ውቃው እዝ ህዬ፡ ስታቲቡ እግል ኢልፍሸል ምኑ እብ ሸፋግ ዲብ በርናምጅ ዴሽ ሸዕቢ እንዴ አተ ሳድስ ወራር እግል ለአምብት ትቀሰበ። ዲብ እሊ ወራር እሊ ደርግ፡ እብ አርቢዒተን ጀብሀት (ነቅፈ፡ ቅብለት ሳሕል፡ በርከ፡ ወሐልሐል) ዝያድ 120,000 ተድሪብ ወተምሪን ዐስከሪ ለነስአ ዝያደት ሰዳይት ክቡድ ስለሕ ወጥያራት ሐርብ ወሄለኮብተራት ለዐለ እሉ ዴሽ አትበገሰ። ምን እሊ ሐድ 60,000 ለገብእ አገር ዴሽ ነቅፈ እግል ልጽበጥ ልትፈረር እት ህለ። ሐድ 20,000 እግል ጅበሀት በርከ፡ ሐድ 7,000 እብ ጀበሀት ሐልሐል ወሐድ22,000 ህዬ እብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል እግል ልህጀም ትብገሰ። ዲብለ መደት ለሀ ዲብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ለዐለ ብዝሔ ዴሽ ሸዕቢ ምን 5000 ለዘይድ ይዐለ። ዲብ እሊ ወራር እሊ፡ዴሽ ደርግ፡ ዲብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል፡ እብ ድማናይ ደንበር አስክ ባካት ዜሮ፡ ኣብ ድግለብ ህዬ አስክ ሕዱድ ሱዳን ወኤረትርየ እንዴ ተዐሮረ እብደምቦቤት እንዴ ዶረ፡ ለጀብሀት እግል ልብከእ ሐርብድቁብከስተ። ምናተ፡ እብ መዋጀሀት ድቅብት ወስሙድ ናይለ ዲብለ ጀብሀት ለዐለየ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ፡ ተክጢጡ አምበል ሰርገል አቀለዐ።ዲበ መዋጀሀት መራር ለገብአት እቱ ሐርብ፡ዴሽ ደርግ ዲብ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ብዙሕ እንዴ ኢለአሳድር ከሳር ክብድት ናይ አዳም ወመምተለካት ሰበት ሰደፈቱ ወራሩ እግል ለአተላሌ እብ ሸፋግ ምን ምፍጋር ጸሓይ አቶብየ ሐድ 6000ዴሽ ለዐለ እለን ሰለስ ብርጌድ (104፡ 93፡ 121) እንዴ አምጸአ ወቃው አዜመ ቅድረት አዳሙ አዜደ እሉ። እለን በራጊድ ክምሰል ትወሰከያመ ዲበ ሐርብ ለመጽአ ተቅዪር ይዐለ። እሊ ክእነ እት ኣንቱ አባይ እብ ጀበህት በርከ ለአትፈረረዩ ዌራይ ዴሽ፡ ዲብ ከቢን ዴሽ ሸዕቢ እንዴ አተ እት መደት ሐጫር ሰበት ትፈንጠረ፡ ዲብ ጀብሀት በርከ ለዐለየ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ፡ ዲብለ ላሊ ወአምዕል እምበል አትካራም ሸፍ ድቁብ ገብእ እቱ ለዐለ ጀብሃት ነቅፈ ወቅብለት ሳሕል እግል ልትወሰክ በክት ረክበ። እብሊ ህዬ አባይ እግል ጀብሃት ቅብለት ሳሕል ወነቅፈ ለሀረሰዩ ህጁምፋይሕ እት ሀደፉ እግል ልብጸሕ ኢቀድረ። ለወራር ዲብ ልትራየም ክምሰል ጌሰ፡ ውሕዳት ውቃው እዝ ሰበት ሐወነየ። አባይ ለእብ አርበዕ ሻለቀ ክውን ለዐለ በራጊድ እብ ሰለስ፡ ለእብ ሰለስ ሻለቀ ኩውናት ለዐለየ በራጊድ ህዬ እብ ክልኤ ክምሰል ልትረተበ ወደየን። እብሊ ህዬ አግቡይ ተንዚሙ ወመቅደረቱ እንዴ ከምከመ ለወራር እግል ለአተላልዩ ምንመ ጀረበ ተቅዪር ኢመጽአ። ሐቆ ናይ ሰለስ ወሬሕ መጋብሀት ድቁብት ህዬ አባይ ዝያድ 55,000 ናይ አዳም ከሳር (ምን ማይት እት ሕኩር ወእሱር) እንዴ ረፍዐ ህንዲዴሁ ሀያይ ወዴት።ዴሽ ሸዕቢ ዝያድ 10,000 ጅንስ-ጅንሱ ጽዋር ምን ዴሽ አባይ ሰልብ እት ህለ 3 ሚግ ጥያራት ሐርብ ወሐቴሄለኮፕተር፡ ሐድ 30 ደባበት ወሐድ 90 መካይን ዐስከሪ እንዴ ደመረ እት ረአስ አባይ ናይ አዳም ወመምተለካት ከሳር ክብድት አጅረ። ለእግል መደት ክልኤ ሰነት መዳሊት ፋዬሕ ለገብአ እሉ ፊራሮ ቀይሕ-ኮከብ ህዬ ፈሽለ። ለሐርብ ህዬ እብ ዐውቴ ዴሽ ሸዕቢ አክተመ። ዲብ እለ ፈራሰት ውቅል ወስሙድ ኤረትርዪን ለትመርደ እቱ ሕሩባት መሪር ምነ እግለ ወራር ለፍሸለው 13,000ለገብኦ ሙናድሊን፡ ሐድ 2700 ለአሽተሽህዶ እት ህለው፡ ሐድ 5000 ህዬ እብ ክቡድ ወቀሊል ተሓከረው። ዝያድ ሰር ምነ እተ ሐርብ ለሻረከው ምሔርበት ሽሂድ ወሕኩር ገብአው በህለት ቱ። እሊ ህዬ ተኣምርተ ምር ናይለ ሐርብ ወስሙድ ሙናድልቱ ለዐለ። ሐቆ ፈሸል ሳድስ ወራር፡ ውቃው እዝ ዲብ የናይር 1983 ሐድ 3000 ሐዳይስ ዐሳክር እንዴ አምጸአ ዲበ አጀብሀት እንዴ ደረበ፡ ዲበ ሕውናት ለዐለየ ከፈፍል ዴሽ ረተበዮም። ምናተ፡ ለከፈፍል ዴሽ እብሊመ ምነ ሳደፈን ሕውነ እግል ልተረደ ኢቀድረየ። አባይ ዲብ ወክድ ሳድስ ወራር እግል መቅድረት ዴሽ ሸዕቢ እግል ለአትሐውን እግል ጀብሃት ቅብለት ሳሕል ወነቅፈ ዝያደት ሰበት ነተልዩ ጄሹ ለአካናት እብ ከማሉ እግል ልጽበጡ ቃድር ይዐለ። እት ረአስ እሊ ዴሽ ሸዕቢ ለእብ ሃሉ ሀለ አካናት እንዴ አንተሀዘ እብ ትሉሉይ ህጁማት ነኣይሽ ወዴ ሰበት ዐለ፡ ውሕዳት ውቃው እዝ እብ ዶልዶሉ ዲብ ለሐውን ወለሀጎጌ ጌሰ። ንዛም ደርግ፡ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት እበ እግል መደት ሰለስ ወሬሕ እምበል አትካራም ለገብአ ሳድስ ወራር ሒለቱ ሽልትት ትገብእ ምነ ልብል ጌማም ዲብ ወሬሕ ማርስ 1983. “ካልኣይ ገጽ ፊራሮ ኮከብ-ቀይሕ” እንዴ ቤለ ለስመዩ ሳብዓይ ወራር ዲብ ጀብሃት በርከ ወሐልሐል እትለ ከስተ እቱ ወክድ፡ እግል 15ይ ክፈል ዴሽ ምን ውቃው እንዴ ከምከመዩ ሰበት አፍገረዩ፡ ውቃው እዝ ምነ እንዴ አፍየሐ ጻብጡ ለዐለ አካናት አንሰሐበ። ድፍዓቱ ህዬ እተ ቀደም መትአምባት ሳድስ ወራር ለዐለ አካናት እግል ልብለሶ ትቀሰበ። ዲብ መደት ስቱር ወራር ውቃው እዝ ሒለቱ እንዴ ደዐፈት ዲብ መዳፈዐት ሕዱድ ዲብ ህለ፡ ምስለ ዲብ ዩልዮ 1983 ዲብ ጀብሀት ሐልሐል ገብእ ለዐለ ህጁማት ምዳድ ዴሽ ሸዕቢ እንዴ ትጻበጠ፡ ዲብ ጀብሀት ቅብለት ሳሕል ለዐለየ ውሕዳትመ ምነ ጀብሀት ነቅፈ ወቅብለት ሳሕል ልለትራከበ እቱ አካናት፡ በህለት ምን ድዋራት ግራት አስክ ቅሮረ ዲብለ ዐለ ናይ መዳፈዐት ሰዋትር እት አባይ ህጁም እንዴ ሀረሰየ አስክ እምሀሚሜ ሐቆለ አሽከተያሁ እትረአስለ ዲብ ለሀጎጌ መጽእ ለዐለ ዴሽ ውቃው እዝ ወሱክ ከሳር አጅረየ። ንዛም ደርግ “ምን-ኣመረ ዴሽ ሸዕብየት እትለ ስስ ወራራት ሒለቱ ትከለሰት ትገብእ” እንዴ ቤለ እት ክፍለት 1983 እብ ስሜት ካልኣይ ገጽ ፊራሮ ኮከብ ቀይሕ አግደ ዲብ ጀብሃት በርከ ወሐልሐል ለአትብገሰዩ ሳብዓይ ወራር ( ሙናድሊን ስቱር ወራር ለሰመዉ) ሐቆ ናይ አርበዕ ወሬሕ መሪር ሐርብ ክምሰል ፈሽለ፡ዴሽ ደርግ እትለ ትኬለመ ሕውነ ወሀጎጋይ ሌጠ ትካረ።ዴሽ ሸዕቢ እግል ክልኢቱ ወራራት ዐባዪ እግል ለአፍሽል ለደፍዐዩ እስትሽሃድ እብ ቀሎ ቀሎ ለልትረኤ ይዐለ። ምናተ፡ ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት ድዕፍ ዴሽ አባይ እንዴ አንተሀዘት፡ እዴ ዛይደት እግል ትጽበጥ፡ ናይ ህጁም ተክልጢጥ ምን ኤተኖት ይዓረፈት። ናይ እስትንቡረት ሀደፍ ህጁም ዴሽ ሸዕቢ እግል ትግበእ ለተሐሬት ህዬ ስነይ ዐለት።ለሕርያን ሰበብ ዐለ እሉ። ዲብ ሳድስ ወሳብዕ ወራር ዴሽ ሸዕቢ ዲብ ናይ መዳፈዐት ሐርብ ሰበት ዐለ፡ ምን አባይ ለሰልበዩ ብዙሕ ቀናብል ልግበእ ወስለሕ ይዐለ። እብሊ ሰበብ ሕዲነቀናብል ደባባት ወረሻሻት ክምሰልሁመ ሕዲነ ርሳስ ዐለ እሉ። ዲብ ስነይ ዲብ አወላይ ወራር 1978 ለአተ ብዙሕ ጽዋር ወሙፈጀራት ክምሰል ህለ እብ ስለለ አሰልፍ ለአምር ሰበት ዐለ ህዬ፡ መዲነት ስነይ ህጅመትወድቡ ለህለ መምተለካት አባይ ሰሊብ ለናይ ሰልፍ ኤታንነ ህጁም እግል ልግበእ ተሐረ።እብ አሳስ ህዬ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ ረዪም እንዴ ሄረረየ፡ እግለ ምን ጀብሃት ሐርብ ረያም ላተ ስነይ እግል ሐረሮት ዲብ ዮም 15 የናይር 1984 ህጁም ድቁብ እንዴ ጠለቀየ እግል ስነይ ወዐሊ ግድር ህዬ ሐረረየ። ክምሰለ መስኢት ለገብአ እቱ ህዬ ዴሽ ሸዕቢ የምአለቡ ስለሕ ወመፈጀራት እንዴ ሰልበ ናይ ዘብጥ ህጁማት መቅደረቱ ወቀለ። ==መትደውሻሽ ውቃው እዝ== ሐቆለ ክሉ ለፈሽለ ወራራት ወዴሽ ሸዕቢ ለሰርገለዩ ህጁማት ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት እግለ እብ ትሉሉይ ሐርብ ለሀጎገ ዴሽ ደርግ ዝያደት እግል አጅገሖት እት ረአስ ዐቢ ክፋል ዴሽ ደርግ ህጁም ድቁብ እግል ልግበእ ቀረረት።ለአግደ ሀደፍ ናይለ ህጁም ፋይሕእግል ልግበእ እቱ ለትሰተተ ህዬ እግል “ውቃው እዝ” ለአመመ ዐለ። ዲብለ መደት ለሀ መቅድረት ዴሽ “ውቃው እዝ” ዲብ ድፈዕ ሻፍፍ ለዐለ ወግረ ለዐለ ናይ እስዓፍ ሻለቃታት ወመራክዝ እንዴ ወሰክከ ዲብ ሐድ 4700 ክሩይ ዐለ። ዕንዱቁ ለዐለ ሰለሕ ህዬ፡ 23 ደባበት፡ አርበዕ ናይ 130 ሚ ሜተር መዳፍዕ፡ 24 ናይ 122 ሚሊሜትር፡ 30 ናይ 76 ሚሊ ሜተር መዳፍዕ፡ 21 መካይን ድሩዕ፡ 16 ናይ 23 ሚሊሜተርወ14.5 ሚሊሜተር ረሻሻት፡ ሐድ 200 መካይን ዐስከሪ፡ እተ ክምሰልሁመ የም አለቡ ሞርታራት ወምግባይ ረሻሻት ሸምል ዐለ። እለ ቅወት እለ እግል ህጅመት እብ ጀሀት ዴሽሸዕቢ ለትረተበት ቅወት ሰለስ ብርጌድ ወክልኤ ስርየት እትገብእ፡ ምን እሊ ቅያስ እሊ ዲብለ አግደ ናይ ህጁም መርበይለትረተበየ ክልኤ በራጊድ ሐቴ ቦጦሎኒ ወሐቴ ስርየት ዐለየ። ==አወላይ ለኢስርጉል ህጁም== “ውቃው እዝ” እግል ደውሸሾት ለትከጠጠ ኤታን ሳልፋይ ህጁም፡ ዲብ ዮም 22 ፈብራይር 1984 ለትጸብሕ ላሊ ሳዐት 12፡5፡ ዲብ ከርስ ሕምብረ አባይ እንዴ ተሐልወሸየ ለአትየ ውሕዳት እበ ከስተያሁ ዘብጥ እግል ለአምብትትኤተነ። እሊ ህጁም ፋይሕ እሊ፡ እግል ልትሰርግለ ለትረተበየ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ ህዬ፡ እብ ጀምዕ ሴዕ ቦጦሎኒ ወክልኤ ስርየት እትገበአ፡ ብርጌድ 23 እብ ተማመ (ሰለስ ቦጦሎኒ)፡ ብርጌድ 44 እብ ተማመ (ሰለስ ቦጦሎኒ) ብርጌድ 31 (ሐቴ ቦጦሎኒ) ብርጌድ 58 (ሐቴ በጦሎኒ) እት መድረሰት ካድር ደርሶ ለዐለው ሙናድሊን (ሐቴ ቦጦሎኒ) ብርጌድ አርበዕ (ክልኤ ስርየት) ዐለየ። ብርጌድ 23 ለተሀየበተምህመት፡ አወላይት ቦጦሎኒ እንክር ድማን ሸንከት ጽርግየ አውጌት - ማርሰ ቴክላይ እንዴ ደብአት እንክር ቅብለት እግል ትንተል፡ ሳልሳይት ቦጦሎኒ እግለ አግደ መዐስከር አባይ አውጌት እግል ትህጀም፡ ካልኣይ ቦጦሎኒ ምን ግረ ሕቃብ እንዴ ገብአት እብ ጀሀት ድገለብ ለቴለል ትራቅብሐቆለ ጸንሐት ምስል ተጠውራት ናይለ ሐርብ ለተሀየበየ ወራት እግል ተአትምም ቱ ለዐለ። እብ አሳስለ ፈግረ ስታት ህዬ፡ ለብርጌድ ሳዐት 12፡5፡ ላሊ ህጁም እንዴ አምበተት አስክ ሳዐት 3000 ናይ ላሊ ሀደፈ በጽሐት። መዐስከር አውጌት እብ ተማሙ እት ሐን መራቀበተ ኣቴቱ። አስክ ሳዐት 6፡00 እስቡሕ ህዬ እግለ ጸብጠቱ መዐስከር ሐንቴ መራቀበተ መዬቱ። ክራይ እግል ህጅመት ለትረተበት ቦጦሎኒ 58.3 ምን ናይ በገስ አካነ፡ ሰማን ሰዓት እብ እገር እንዴ ሄረረት ሳዐት 4፡45 ጽብሕ ምድር ዲብ ክራይ ለዐለ ሸምበል እንዴ ደውሸሸት እብ ሕድት ከሳር ወወቅት ሐጪር ለአካን ጸብጠት። እለን ለትበሀለየ ውሕዳት፡ ዲብ ከርስ ከጥ አባይ ለዐለ ናይ ቅያደት አካን ወኸልፍየት እግል ልህጀመ ለትረተበየ ኢኮን፡ ዲብለ አክል ሕድ ወቅተን ሀደፈን እንዴ አመርደየ ተጠውራት ናይለ እብ ጀሀት ድፈዕ ለገብእ ህጁም ልታከየ ምንመ ዐለየ፡እብ ቀደም ገጽ እት ገጽ ለገብአ ህጁም ላኪን ሻፍግ ተጠውር ይአርአ። ለአግደ ሰበብ ደባባት እት ወቅተንዲብለ ትበሀለያሁ አካናት ሰበት ኢበጽሐየ መደንጋር ትከለቀ። እብ ጀሀት ድማን ለዐለ ናይ ስለሕ ክቡድ ውሕዳት እትሳል ሰበት አብደያ ቱ።እብሊ ሰበብ እሊ ለህጁም ወቅት ሰበት ነትለ ወምድርመ ሰበት ጸብሐ፡ ምስል ጽብሕ ምድር ህዬ አባይ ናይ ጥያራት ደባባት ወረሻሻት መቅደረት ዛይደት እንዴ ትነፈዐ፡ ለዲብ ሕምብረ አባይ ለአተየ ውሕዳት እግል ልደምረን ሰበት ቀድር፡ ናይለ ጀብሀት ቅያደትዴሽ ሸዕቢ ለነስአዎ ሕርያን፡ እተ ሸፍገ ወቅት ለዲብ ከርስ አባይ ለአተየ ውሕዳት ክምሰል ፈግረ እግል ልግበአ ዐለ። እሊ እግል ልግበእ ህዬ፡ ምን ሕሊል አልጌነ አስክ ወድጋን ለዐለየ ውሕዳት እብ ሸፋግ ደብር ተከል (ንያለ) ወእምሀሚሜ እግል ልብጸሐ፡እብ ጋድሞታት ለትረበ ለልትሕረክ ጽዋር፡ ደባባት ስለሕ ክቡድ ህዬ ዲብለ ሐጭረ ወቅት ገጽ ቀደም እንዴ አሳደረ ዲብ አውጌት እግለ አተየ ወሕዳት ሰዳይት እግል ሊዴ አማውር ተሀየበ። ምናተ፡ እሊመ ወቅት ሰበት ነስአ፡ አባይ ሒለቱ እንዴ አካከበ እት ረአስለ ጅወ ኣትያት ለዐለየ ውሕዳት ህጁም ምዳድ እግል ለሀርስ በክት ረክበ። ዲበ ባካት እንዴ ኢትደመር ለተርፈት ቅወቱ ወስልሑ እንዴ ጀምዐ ህዬ፡ እግለ ውሓዳት ዴሽ ሸዕቢ እብ ደባባት ወረሻሻት እግል ልከርድነን ትባደረ። ምናተ፡ ለውሕዳት እግል ልርደአ ለትበገሰየ ደባባት ዴሽ ሸዕቢ እግል ልውገረ ምኑ ለቀድረ ድዋራት ሰበት በጽሐየ፡ እግል ደባባት ወረሻሻት አባይ ሸበህ እግል ልክረዐ ሰበት ቀድረየ ለውሕዳት እበ ትወጤት እለን ገበይ፡ እግለ ከርዶን እንዴ በክአየ እግል ልፍገረ በክት ረክበየ። ዲብ እሊ ሐርብ እሊ ብርጌድ 23 ለትኬለመ ቴለል ሳድፈ እት ህለ እብ ፍንቱይ ቦጦሎኒ ሐቴ ናይለ ብርጌ እስትሽሃድ ብዙሕ ደፍዐት። ለእግል ክራይ ሃጅመት ለዐለት ቦጦሎኒ 58.3 ላኪን፡ እግል ተአንስሕብ ክምሰል ተሐበረት አስክ መስሐየት ገጸ እንዴ ትከሬት፡ ጽምእ ወሰፍረ እንዴ ከሀለት እምበል መሻክል እብ ሰላም ዲብ አካነ አቅበለት። ዲብ እሊ ኢሰርጉል ህጁም እሊ፡ዴሽ ሸዕቢ 171 ምሔርበት ልአስትሽህዶ እት ህለው፡እት ፍንጌሆም ብዝሓም ሙጀርሒን ለብእቶም ዝያድ 90 ሙናድሊን እብ አባይ ትጸበጠው። እሊ ሳልፋይ ለይስርጉል ህጁም፡ እት ረአስ አባይ እብ ቀሎ-ቀሎ ለኢልትረኤ ከሳር ለአጅረ ወእግል ቅያደት ዴሽ አባይ እት ርዕብ ለካረ ምንመ ዐለ ከምሰለ ልትሐዜ ኢመትዐዋቱ ዲብ ሙናድሊን ላተ መትነካድ ወሀሩቀት ከልቀ። ሰበቡ ዲብለ ገብአ ሐርብ፡ አባይ ምን መስኢት ወኬን ድዒፍ እት እንቱ ጸንሐ። ለአግደ ሰበብ ፈሸል አደጎት ወኢተንሲቅቱ ለዐለ። ዲብለ ሐቆ ሐርብ ለገብአለተቅዪም ህዬ፡ አባይ ፋሽ እግል ኢልርከብ፡ ለህጁም ዲብለ ሐጭረ ወቅት እግል ልትደገም ሀለ እግሉ ለልብል ረአይ እብ ሙናድሊን ቀርበ። “ሹሀዳነ እንዴ ተዐወትነ ዲብ ማርሰ ተክላይ ክምሰል በጽሐነለአምሮ። ሰበት እሊ አባይ እንዴ ደውሸሽነ ማርሰ ተክላይ እንዴ በጽሐነመርባት ሸሀዳነ እግል ነአቅስን ብነ” ለልብል ረአይ ገሌ ምነ ሙናድሊን ዲብ እጅትመዓት ለሀዩቡ ለዐለው ቱ። ==ዐመልየት መዐደዪት== ቅያደት ጀብሀት ሸዕብየት ሐቆለ “ውቃው እዝ” እግል ደውሸሾት ለገብአ ሳልፋይት ኢስርግልት ጀርቤ፡ እግለ ወድ ምንክብ ለገብአ መሻክል ሐቆለ ሐፍዘት፡ እግል ልትሳሬ ለቀድር ነዋቅስ እብ ሸፋግ እንዴ ትሳረ፡ ዲበ ሐጭረ ወቅት ምን ሐዲስ ህጁም እግል ልግበእ መቅደረት ክምሰል ህሌት ጌመመት። እብሊ ህዬ ወሬሕ እተ ኢገብእ ወቅት እብ መቅድረት አዳም፡ ጽዋር ወመትነዛም ለለትሐዜ መዳሊት ገብአ።እተ ሳልፋይ ህጁም አባይ እብ አመተ ኢተአመረት እበ ይሐስበዩ እንክር ህጁም ሰበት ገብአ እቱ፡ ቅያደት ጄሹ እት ርዕብ ወፍጀዕ ሌጠ ትካረው።ቃእድለ ጀብሀት ብሪጋደር ጀነራል ሑሴን አሕመድ፡ “ሸዕብየት ናይ ህጁም በርናምጀ እግል ተአትካርሙ ሰበት ኢኮን እብ ሸፋግ ርድኡኒ ለልብል ትሉሉይ ለኣይክ ልልእክ ዐለ። ምን እለ ፈርሀት እለ ለቀንጸ ህዬ ሐቆለ ሳልፋይ ህጁም ዴሽ አባይ እንዴ ትወሰከ ዲብ ፈር ወንተር ናይለ ካልኣይ ህጁም እግል መቅደረት ዴሽ ውቃው እዝ ዲብ ዝያድ 6000 ወቀለዩ።ናይ ድፈዕ ሰዋትሩመ እግል ለአደቅቡ ጀረበ። ዲብ ጽዋር ላኪን እምበል ሰለስ በደለ ናይለ እተ ሳልፋይ ህጁም ለትደመረየ ደባባት ብዕድ ለትወሰከዩ ይዐለ። እብ ጀሀት ዴሽ ሸዕቢ እሊ ካልኣይ ህጁም እግል ሊደየ ለትረተበየ በራጊድ 44 ወ23 እብ ተማመን፡ ብርጌድ 4 (ክላኤ ቦጦሎኒ) ብርጌድ 31 (ሐቴ ቦጦሎኒ) ደረሰ መድረሰት ካድር (ክልኤ ስርየት) እብ ጀምዕ ሴዕ ቦጦሎኒ ወክልኤ ስርየት እትገብእ፡ አግቡይ ህጁም ዴሽ ሸዕቢ ምነ ሳልፋይ ህጁም ለልትፈንተ ይዐለ። ብርጌድ 23 ዲብለ ሳልፋይ ህጁም እበ ሳደፈት ካሳር ዐደድ አዳመ ናቅስ ምንመ ዐለ፡ ሐቆለ ህጁም እብ ሸፋግ እበ ገብአ መትነዛም ነቃስ ለዕልለ ዐደድ እንዴ ተመ ዲብለ ህጁም ክምሰል ተአቴ ገብአት። ዲብ ሳልፋይ ህጁም ዴሽ ሸዕቢ ለትነፈዐ እቡ ብስር ሐርብ፡ እብ ላሊ እግለ ጋድሞታት ፋይሕ እንዴ በተክከ ግረ ድፈዕ አባይ እንዴ ተሐልወሽከ አቲ ወሐቆሁ ክሉ ናይ ቅያደት ዴሽ አባይ ኣካናት ወብዕድ ምህም ባካት እንዴ ሃጀምከ እግል ትጽበጥ፡ ምስል እሊ ገጽ እት እት ገጽ ለገብእ ህጁም ክምሰል ልትመነሳኔ ጋብእ ለዐለ። ዲብ እሊ ካልኣይ ህጁም ለፈግረት ስራተጅየት ሐርብ ላኪን መርሐለት እብ መርሐለት፡ ሳልፋይ፡ ካልኣይ፡ ሳልሳይ ወራብዓይ ሰዋትር አባይ ሐቆለ ትሰበረ፡እግል አውጌት ወመጣግሕ እንዴ ጸበጥከ ለጀብሀት እብ ከማለ ደውሸሾት እትገብእ፡ እብ ጀምዕ ስስ ናይ ሐርብ መራሕል ለሸምል ዐለ። ህጁም ለለአነብት እቱ ናይ ዜሮ ሳዐት ህዬ፡ ሕኔት ላሊ አድሐ ሳዐት 12.3፡ እግል ልግበእ ተሐረ። እብለ እስራተጅየት እለ፡ 19 ማርስ 1984 አደሐ ምድር ሳዐት 12፡3፡ ውሕዳት ክቡድ ስለሕ፡ እት ረአስ ድፈዕ አባይ ድቁብ ህጁም እንዴ ጠለቀየ እስትንቡረት ናይለ ህጁም በሸረየ። አክል ሕድ ሳዐት ሐቴ ህዬ አገር ዴሽ አስክ ድፍዓት ዴሽ አባይ አምበተ። ==ሳልፋይት መርሐለት== እብ አሳስለ ፈግረ ስታት፡ ዲብለ ናይ መአምበት መርሐለት እግል ልዘበጥ ለዐለ እሉ ሀደፍ፡ እግል አወላይ ናይ ድፈዕ ሰዋትር አባይ እንዴ ሃጀምከ ጸቢጥ ቱ ለዐለ። እብ አሳስ እሊ ውሕዳት ለተሀየበን ምህማትዐነክል ጭዕንሬ፡ መድሂጦ፡ በሕሪ፡ዕርዲ ኮማንዲስ፡ ዕርዲ ጥልያን፡ጸባጥ ገድሊ፡ ጋዴን፡ ዐጎምቦሰ፡ዕንክለት 4.1 ወአዝረቀት ዲብለ ትሰተተ እለን ወቅት ጸብጠያሁ። ዲብ እለ ሳልፋይት መርሐለት ሽውየ ለተአከረየ አዝረቀት ወድዋራተ ሌጠ ምንመ ዐለየ፡ እለንመ ረዪም እንዴ ኢጸነሐ ሐንቴ መራቀበት ዴሽ ሸዕቢ አተየ። ==ካልኣይት መርሐለት== ዲብ እለ መርሐለት እለ፡ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ፡ እግል ካልኣይ ናይ ድፈዕ ከጥ በህለት እግል ከረቢት ቀርኒ፡ ዱበ፡ ከነሚን፡ ጉረዕ፡ ቀጣሪት፡ ዔለ ጸዕደ፡ አስራይ ወድዋራቱ እግል ልህጀመ ትበርመጀ። ቀደመ ተሀየበ ወቅት ህዬ እግል ክሉ ለተሀየበየን አህዳፍ በጽሐየ። ==ሳልሳይ መርሐለት== ዲብ እለ መርሐለት እለ ለትሰተተ አካናት፡ዴሽ አባይ ክምሰል አግደ ናይ ድፈዕ ከጥ ለነስአዩ ወእንዴ አውተደ እግል ልዳፍዕ እቱ መስኢት ለገአ ዲቡ ቱ ለዐለ። ምድር እንዴ ኢመሴ፡ ለአካናት እንዴ ጸበጥከ ክምሰል ትትመዬ ዲብ ካልኣይ አምዕል ዲብ ራብዓይት መርሐለት ህጁም እንዴ ተዐዴከ ህዬ፡ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ ዲብ እለ ሳልሳይት መርሐለት፡ ዲብ ድዋራት ዐነክል አምበሰደር፡ ኒያለ፡ እምሀሚሜ፡ ደህላክ ወበራስ ድቁብ ህጁም ጠለቀየ። ምናተ፡ አባይ እብ ክለ ሒለቱ ሰበት ዳፈዐ መብዝሑ ለአህዳፍ ዲብለ ትሰተተ ወቅት ምንመ ኢልትጸበጥ፡ ደብር ንያለ እግል ራቀቦት ለገብአ ህጁም ላኪን ምነ ተሐሰበት ወቅት ዝያድ ሐቴ ሳዐት ነስአ። ሳዐት 8፡00 አምሱይ ላኪን ኒያለ ዲብ ሐንቴ መራቀበት አቴት። አህዳፍ ሳልሳይት መርሐለት ህዬ እብ ተማሙ ትሰርገለ። ወናይ ዮም 19 ወቀይ ተመ። ==ራብዓይት መርሐለት== እለ መርሐለት እለ ለአግደ ሀደፍለ ሐርብ ለለአከትም እተ እት ገብእ፡ ዲብለ ፋይሕ ጋድም አውጌት ለተአሰሰ አግደ መርከዝ ወመካትብ ውቃው እዝ ራቀቦት ለአመመ ዐለ። እብሊ ሰበብ ዲብ እሊ ባካት እሊ አባይ እብ መፋገረት ርሕ ናይ ሞት ወሐዮት ሐርብ እግል ልውዴ ክምሰል ቀድር ወግም ዐለ። አክል ሕድ ክምሰለ ትጌመመ ህዬ አባይ ሐድ ሐምስ ሳዐት ለገብእ መዳፈዐት ድቅብት ወደ። ዲብ ደንጎበ ላኪን፡ ለልትሐመድ ተንሲቅ ለትረአ እቱ ህጁም ዴሽ ሸዕቢ እግል ልክረዑ ኢቀድረ። ጽብሕ ምድር ህጁም ለአምበተየ ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ አዳሕየት እብለትፈናተ እንክር ዲብ መዐስከር አውጌት ዲብ ልውሕዘ፡ መስኢት ምነ ዐለት እተ ከሳር ወተሐት እግል አባይ ዔረት ወኢትፈረረት ወደያሁ። ==ሓምሳይት መርሐለት== ሐቆ ህጁም አውጌት፡ አባይ ሐቴ ዲብ ሐንቴ መራቀበቱ ታርፈት ለዐለት ወማይ ለብእተ አካን ክራይ ሰበት ዐለት፡ ክምሰል ሓምሳይት መርሐለት ህጁም ለትነሰአት ክራይ ወድዋራታቱ ለዐለ። ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ እግል አውጌት ሀቆለ ራቀበየ ሻፍግ መትነዛም እንዴ ወደየ፡ ደርብለ ለሀርብ ለዐለ ዴሽ አባይ እንዴ ልትሀርበበ ዲብ ድዋራት ክራይ በጽሐየ።ዴሽ አባይ ናይ ሞት ወሐዮት መስአለት ሰበት ገብአት እቱ፡ ዲብ እለ አካን እለ እበ ተርፈ እሉ ጽዋር ወሒለት ጄሹ እብ ክለ ሒለቱ እግል ልዳፍዕ ጀረበ። ሐቆ ሐጪር ወመሪር ሐርብ ላኪን፡ህጁም ዴሽ ሸዕቢ እግል ልክሀሉ ሰበት ኢቀድረ ላሊ አስክ ምፍጋር ጸሓይ ገጹሀርበ። ሀደፍ ሓምሳይት መርሐለት ህጁም ህዬ እብ ዐውቴ ትሰርገለት። ==ሱሳይት መርሐለት== ዴሽ ሸዕቢ ዲብ ሓምሳይት መርሐለት ህጁማቱ ምነ ለጸብጠዩ አካናት እንዴ ትበገሰ አጥራፍ በሐር በህለት ማርሰ ተክላይ እግል ልበጸሕ ልሰዕ 18 ኪሎ ሜተር ታርፉ ዐለ። መካሪት ምድር እብ ተማሙ ጋድም በራር ሰበት ገብአ እብ ጀሀት ድማን ላኪን ውሕዳት ዴሽ ሸዕቢ እሰልፍ ለጸብጠያሁ አካናት ዐለ። ለምህም አካናት ሰበት ትጸበጠ እበ ዎሮ እንክር፡ ለእግል ክልኤ አምዕል እምበል ዕርፍ ለተሓረበየ ውሕዳት ሽውየ ሀያይ እንዴ ቤለየ ሴፋሀን፡ ስልሐን ወርሐን እግል ልነዝመ ሰበት ሐዘየ ህዬ እበ ካልእ እንክር፡ ክምሰልሁመ ዲብ ሳልሳይ አምዕል ናይለ ህጁም ለምን ጥያራት አባይ ሕጃብ ጋብእ ለዐለ አግያማትወደበኒት ሰበት ትገልጸጸ፡ለትተላሌ ናይ ደንጎበ መርሐለት ህጁም ሐቆ አድህር እግል ትግበእ ትሰተ። ምናተ፡ አባይ ለተርፈ እሉ ጽዋር፡ደባባት ወዴሽ እንዴ ነዛዘመ ናይ መፋገረት አርዌሕ ህጁም እግል ልጀርብ ሰበት ትበገሰ፡ዴሽ ሸዕቢ ለቴለል ክምሰል በክት ሰኒ እንዴ ትነፈዐ እቡ በርናምጅ ህጁሙ እግል ለአትሻፍግ ቀረረ። አክል ሕድ ሳዐት 9፡00 አዳሕየት ህዬ እግለ አባይ አትበገሰዩ ህጁም ምዳድ እንዴ አፍሸለ፡ደርብለ ለሀርብ ለዐለ ዴሽ ዲብ ልትወርወር፡ ጀሀት ድማን እንዴ ተዐጸፈ በድረዩ።ዴሽ አባይ ምፍጋር ሰበት ይዐለት እሉ ህዬ፡ዴሽ ሸዕቢ ለልትቀተል ቀትለ፡ ለልጸበጥ ጸብጠ ወእግለ ተርፈዴሽ ውቃው እዝ እምበል መስእላይ ስሜቱ ከረ።ለፋይሕ ጋድሞታት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ህዬ ሐቆ ናይ ሐምስ ሰነት መሪር ናይ ውደቅ ወአውድቅ ሕሩባት እብ ተማሙ ዲብ ሐንቴ መራቀበት ዴሽ ሸዕቢ አተ። ዲብ እሊ ታሪካይ ሐርብ እሊ፡ዴሽ ሸዕቢ ዝያድ 6000 ዐሳክር አባይ እንዴ ቀትለ ወጸብጠ እግል ዴሽ ውቃው እዝ ደውሽሹ እት ህለ፡ 15 ደባባት፡ሰቦዕ መካይን መደርዓት፡ ስስ ድድ ደባባት መዳፍዕ፡ ሐድ 20 ረሻሽ፡ዝያድ 80 ለትፈናተ መካይን ዐስከሪ፡ የም አለቡ ቢትሮል ወሴፈ፡ ብዝሔ ሞርታራት ወምግባይ ስለሕ ክምሰልሁመ 3500 ከፊፍ ስለሕ እብ አምኣት ኣላፍ ለልትዐለብ ርሳስ ወእብ ዐስሮታት ኣላፍ ለልትዐለብቀናብል ናይለ ትፈናተ ጅንስ ክቡድ ስለሕሰልበ። እሊ ላኪን እብ ዐውል ቃሊቱ ለትረከበ።ዴሽ ሸዕቢ እግል እሊ ዲብ ሐርብ ንዳል ሰውረት ኤረትርየ “ንቅጠት መቀይሮ” እንዴ ትበሀለ ለትሸረሐ ዐቢ ወታሪካይ ዐውቴ እሊ፡ እግል ልትሰርግል፡ 225 ፍቱያም ምሔርበት መልሂቱ እብ እስትሽሃድ ደፍዐ። ግራለ ዐመልየት፡ ሄለል ኣፕሪል1984፡ መጀለትረስምየት ጀ.ሸ.ተ.ኤ.አሕዳስ ዕልብ154፡ “ንቅጠት ተቅዪ”(መዐደዪት) ሐንቴለ ልብል አርእስ ለትከተበ መውዶዕ፡ እግል አሀምየት ናይለ ዐመልየት እብ ክእነ ለትሌ ከሊማት ሸርሐቱ፡- . . . . ውቃው እዝ ደውሸሸ፡ 7000 ኪሎ ሜተር መረበዕ ለፍይሔሁ ምድር ተሐረረ። ዝያድ 6000 ዐሳክር ወቅያደት ዴሽ አባይ ምን ሽቅል በረ ገብአው። መላዪን ብር ለልትጌመም ስለሕ፡ቀናብል ወሴፈ ትሰለበ ናይ ቅብለት ሳሕል ነስር ላኪን፡ እሊ ቅያስ ምነ ሸርሑ ወኬን ለዐቤት አሀምየት ወለቆሬት ተርጀመት ቡ። እሊ ዲብ ተእሪክነ ልሰዕ ልጃገሩ ለአለቡ ዐውቴ እሊ ዲብ ሄራር ግድለ ስልሐነመዐደዪት ሐዳስ ቱ። ዲብ ዩንዮ 1978 እብ ሰዳይት ፋይሐት እተሓድ ሶፌት ሜዛን ቅዋት ምን ልትደለል አስክ እለ ዲብ ናይ አድዐፎትመራሕል ለዐልነ። አባይ ወራር ሐቆ ወራር እት ለሀርስ ወሕነ ወራራቱ ዲብ እንከንቴ እግል አድዐፎቱ ከደምነ። እሊ ናይ ሐምስ ሰነት ሐርብ እት መጃላት ዐስከርየት ልግበእ ወእቅትሳድ ሒለት አባይ እንዴ ጨመ ለሴንግ እተ ደረጀት እንዴ አብጸሐዩ፡ ዲብ ሜዛን ሰውረት ወአባይ ተቅዪር ምርዱይ አርአ።. . . . ዴሽ ሕኩመት አቶብየ ዲብ ሰውርያይ ድጌነ ለልትሐልወሽ እበ አካን እግል ሐምስ ሰነት ለነድቀየ ጀብሀት ዲብ ተሀጎጌ ወዴሽ ዲብ ሰርት፡ ጽዋሩ ወሴፋሁ ዲብ እዴ ዴሽ ሸዕቢ ዲብ ለአቴ እግል ልርድኡ ምን ኢቀድረ፡ ክሉ ረአሱ ሒለቱ ክምሰል ትበተከት ለርኤ። እሊ ተጠውር እሊ፡ እግል ስሙድ ሸዐብነ፡ ፍርስነት ወሐጠር ዴሽ ሸዕቢ ተሕሪር ኤረትርየ፡ ራትዐት ስራተጅየት ዐስከርየትነ ለልሽህድ ዳይም ትምሳል ቱ። ዲብለ ሐልፈየ ሐምስ ሰነት፡ለናይ ፍሬ መሪር ንዳልነ ላቱ፡ መጃላት ስያሰት፡እቅትሳድ ወእጅትማዕየት መአሰሳትነ እንዴ ፈንጠርነ ሰውርያይ ድጌነ ተረግ እንዴ አበልነ ሕኔት ነሀርብ፡ ድጌነ እት ነዐቅብ ወነአደቅብ፡ መአሰሳትነ እት ነሕፍዝ ወእንጠውር፡ እግል አባይ እብ ሐርብ ሳብት እግል ንትባጠሩ ወነሐልሉ ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ እግል ነሓምቁ ወንፍለሉመ ክምሰል እንቀድር አምበል ሸክ አከድነ። ዲብ እሊ ወቅት ሐጪር ሒለት አባይ እንዴ አድነነ፡ እግለደማነቱ ለውቅል ዳየስናሀ። አባይ ዲብ ሙኽ ዴሽ ለአስበቀዩ “ዲብ ጋድሞታት ኢንትቀበር” ለትብል ሐካኪቶ ክምተ ዴሽ ሸዕቢ ለከርዑ ወልትባጠሩ መካሪት ምድር ክምሰል ኢህለ እብ ፍዕል ረኤናሁ። ላዝም ቱ ህዬ ዲብ ግራሁ ለተለ ተጠውራት እግል እለ አማን እለ ለረሽድ ቱ። ዲብ ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ለሳደፈዩ ቴለል ሕልቅሙ እግል ትደርየ ለኢቀድረት ንዛም ደርግ፡ እተ ዶሉ ምነትፈናተ ድዋራት ኤረትርየ ለአከበዩ ጄሹ ምን ሰር አፕሪል አስክ ማዮ 1984 ዲብለ ዐለ ወክድ ሰዳይ ድቅብት ናይ ጥያራት ለዐለት እለ ቅወት መከናይዝድ እንዴ ከስአ ዲብለ ጀብሀት እግል ለአቅብል ትሉሉይ ጀርቤታት ወደ። ምናተ፡ እግል ልግበእ እሉ ኢቀድረ። ለአግደ ዲብ ጋድም ግራት ለገብአ ሐርብ ድቁብ አንፋር ደባባት ዴሽ ሸዐቢ ምስል አባይ ዲብ ጋድም ገጽ እት ገጽ ደባበት እብ ደባበት እንዴ ሸብከው እግል መከናይዝድ አባይ መተረነቱ ለበትከው እቱ ሐርብ እብ ኑዕየቱ ናይ ሰልፍ ቱ ለዐለ። ሐቆ መደውሻሽ ወቃው እዝ ለተለ፡ብዕድ ምህም ወታሪካይ ሐደስመ ዐለ። ለዲብ ዮም 21 ማዮ 1984 ውሕዳት ኮማንዶ ዴሽ ሸዕቢ እግል መርከዝ ቅወት ጀውአስመረ እንዴ ሀጅመው ሰለስ፡ጥያራት ሐርብ ለደመረየ እቱ ምስተንክር ትረአ። ምስል ተጠውራት ዐስከሪ ናይለ ወቀት ለሀይ እንዴ ትጻበጠ እግል ልትፈቀድ ለወጅቡ ቱ። ክምሰለ ዲብ መንግአት እሊ ክታብ ሽሩሕ ለህለ፡ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል እት ሄለል 1979 እንዴ ተአሰሰት ሐቆ ናይ ሐምስ ሰነት ሐርብ ድቁብ፡ እብ ዐመልየት መደውሻሽ ወቃው እዝ ሐቴ ዶል እንዴ ተሐንፈጨትአባይ ለይአማደደ ዲበ ጀብሀት ተ። ምናተ፡ዴሽ አባይ ሐቆ ሰነት እግል መደት ሐጫር ለጀብሀት እቅቡለ ዐለ። ዲብ ዩልዮ 1985 ዴሽ ጀብሀት ሸዕብየት ባርንቶ እንዴ ሃጀመ ሐቆለ ሐረረየ፡ እግል መደት ክልኦት ወሬሕ ምስል አባይ ሐርብ ድቁብ ሐቆለ ወደ፡ ምን ባርንቶ ወድዋራተ ዲብለ አንሰሐበ እተ መደት ንዛም ደርግ፡ “ዴሽ ሸዕብየት ዲብ ሐርብ ባርንቶ ትደመረ” እበ ልብል ተቅዪም፡ እብ ሸፋግ “ፊራሮ ባሕሪ ነጋሽ” ለትሰመ ወራር (8ይ ወራር) ክምሰል አትበገሰ ለልትአመርቱ። ምን ዮም 10ኦክቶበር 1985 አስክ 10 ዲሰምበር 1985 ለገብአ ወራር ባሕሪ-ነጋሽ ክልኦት ገጽ ለዐለ እሉ ህጁምቱ። ጀብሀት ቅብለት ሳሕል እብሊ ንዛም ደርግ ዲብ ሳምናይ ወራር ምን እትዐወት እበ ልብል ለወደዩ ናይ ደንጎበ ናይ መፋገረት አርዌሕ ጀርቤመ እብ አባይ ኢትከየደ። ሐቆ ፈሸል ናይለ ወራር ንዛም ደርግ ዴሹ ዲብ ጀብሀት ቅብለት ሳሕል መትገሳይ አረይ ብዕድ ህጁማት ሙናድሊን ገብእቱ እንዴ ቤለ ሰበት ቀየመ እብ ሸፋግ ምነ ጀብሀት ኖሱ ሰሐበዩ። እብሊ ህዬ ጀብሀት ቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል እብ ተሕሊል ዐስከሪ ዶል እንገንሐ፡ ምስል ዐመልየት መደውሻሽ ውቃው እዝ ለአተቅረደት ጀብሀት ቱ እንዴ እንቤ እግል ንሸርሐ ቀድር። ሰለሙን በርሄ ንዳልነ ረዪም ወመሪር…… cvpm1koawa2tkivrb6tgjhmxmowas3o 0 311 9053 9042 2026-04-23T18:51:10Z Bbeshir 5 9053 wikitext text/x-wiki <big>ምስል ውላደ ይዐለት</big> ሸሞንዲ ዑቕባሚካኤል እት ጀፈርነ ክልኤ ደባበት በጥረየ። ለምን ጅማዐትነ እንዴ ሀርበ አጥራፍ በሐር አስክ [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እግል ልህረብ ለጀረበ ዴሽ እንዴ ከርዐነ እብ ዎር-ዎሮ ወእብ ብዞሕ እግል ንጻብጡ ዲብ ወቀይ ትሩድ አቴነ። ዲብለ ናይ ሀረብ ወጸቢጥ አውካድ 24 ከዋድር አባይ ሐቆለ አንተሐረው፡ ባካት ሳዐት3፡00 አልዐስር፡ እብ ጀሀትነ ሐርብ አክተመ። ሐርብ ምንመ በጥረ ሽቅልነ ላተ ኢበጥረ። ልሰዕ ለሆብል ለዐለ ጥያራት ሐርብ እግል ኢልከፍ እትነ፡ ምን አባይ ለትሰለበ መምተለካት እብ ሸፋግ እግል ንሸንኩ ዐለ እግልነ። ሰበት እሊ ክል ሙናድል ዲብ ሽቅል ትቀረነ። ድድለ ዐለ እትነ ተዐብ፡ ማይ በሐር ቀየሕ እግል ንትፈረጅ እበ ዐለት እትነ ንየት ዛይደት አነ ወባርሀት (ወለት [[ከረን]]) እስቡሕ ዮም 22 ማርስ አስክለ አጥራፍለ በሐር ገጽነ አሳደርነ። ለዲብ ቀደሜነ ምድት ለዐለት በሐር መጦርለ ፍይሔሀ ነአንጎጌ ወእንትዕብ ክምሰል ዐልነ እግል ተትአምን ገብእሐዜት ሃድአት ዐለት። “እንቲ ሐያት” ዲብ ትብል ህግየ አምበተት ባርሀት አስክለ በሐር ዲብ ንሄርር። “አይወ።” “አባቡ ላተ ዲብ ክራይ አስተሽሀደ!” “ለመድፈዐጂ አርፒጂ!?” “አይወ፡” እብ ከአፎ ክምሰል አስተሽሀደ እንዴ ይእሰአለ ብዕደት ዘዐት እንዴ ይአፈግር፡ ለሐልፈ መዋዲቱ ሰበት ትካየለ እግልዬ ትም ኣቤ። ለዲብ እት ረመጭ እግል እርአየ እገይስ ለዐልኮ በሐር፡ እንዴ ትረሰዐኩወ ዲብ ሕካያት ፍርስነት መልሂትነ እንዴ ቱቅኮ ዲብ አትቃምት ምስል አርወሐቼ እት ሕሳባት አቴኮ። “እሊ ክሉ ሐርብ እንዴ ሓለፈ እበ ኢነፍዕ!” እንዴ ትቤ ቴለል እስትሽሃዱ እግል ትሽረሕ እግልዬ ክምሰል አምበተት ሕሳብዬ አትካረምኮ። ሐርብ ክራይ ክምሰል ተመ፡ ፍንጡር ለዐለ መናዱቅ አባይ እንዴ አከበ ዲብለ አትመመ እቱ ወክድ፡ዎሮት ጨጋር ሕማለ (መጽወር) ዲብ ዝናድ ናይ ዎሮት ከላሽን እንዴ ኣቴት ሰበት ሰሐበተ፡ ለከላሽን እበ ሳደፈዩ ስሒብ ዝናድ እግል አባቡ ክምሰል ቀትለ ወለት [[ከረን]] ሸርሐት እዬ። ለለግሄ ሐደስ እስትሽሃድ አባቡ ክምሰል ሰምዐኮ፡ ግርመት ናይለ ዲብ እትረመጭ እግል እትፈረጀ አስከ አሳድር ለዐልኮ በሐር ተሐምረገት እቼ። ለዐልነ እቱ ጋድምበራር እምበል ህጁም ለልትበሀል ምን ቀጠፍ ነረድ ሸበህ ዕቢ ለልብል ዕጨይ ሐጪር ብዕድ ይዐለ እቱ። ዲብለ ጋድሞታት እንዴ ትከመረ ወትደራበበ ልትረኤ ለዐለ ለትሰለበ መምተለካት ዐስከሪ ዴሽ ውቃው እዝ ሌጣ ቱ ለዐለ። እተ መባኒ ዲብ መስል ዲብለ ጋድም ንዱቅ ለዐለ ሰናዱቅ ዲብ ንትዐጀብ ወሄራርነ ዲብ ነአተላሌ ዲብ ቀደምነ ሐቴ ዐባይ ሕፍረት ከርዐተነ። ባርሀት ምነ ትሸፍጉ ለዐለት ሄራር ሽውየ እንዴ ሀድአት፡ “ማሌ ብርጌድ 31 ዲብ እላቱ ለነግፈው(ለጀሌት ምኖም፡” ትቤ። ቀደም ለሀ እንዴ ዳገምነ ለመጨርናሁ ሐደስ ሰበት ዐለ፡ እንዴ ይእበልስ እግለ፡ ለእብ ዘብጥ ጥያራት ለነደት አካን ዲብ እተዐጀብ አትቃመትኩወ። ጥያረት ሐርብ እግለ ዴሽ ውቃው ለሐድገዩ ቀናብል እግል ተአንድድ ለሐስበቱ፡ምን ሀደፈ እንዴ ጀሌት፡ዲብለ ሰለስ መስኡሊን ብርጌድ 31 ለዐለው እተ አካን ለፌተተታ ቅምብለት ለከልቀተ ሕፍረት ዐባይ ዐለት።ለቅምብለት እብ ጃንጥለ ትትከሬ ዲብ ህሌት እትጀሀ ሰበት ረአው፡ ምነ አካን እንዴ ተሐረከው እግል ለአጅሉወ ጀረበው። ለቅምብለት ምድር እንዴ ሸወጠት ክምሰል ትፈርገዐት፡ ለሸግዒትለ መደለት አው ጃንጥለ እት ረአስ ቃእድ ቦጦሎኒ፡ ሐጎስ ተኸስተ እንዴ ትከሬት ዲቡ ትጣየመ።ፍንጡር ለዐለ መምተለካት አባይ እንዴ ተዐዴነ፡ ሕድ ዲብ እንመሬሕ ሄራርነ አተላሌነ። ምነ ናሽፍ ምድር እንዴ ትባለሐነ ጠረፍለ በሐር ክምሰል በጽሐነ በጠርነ። ለምን ምግብ በሐር ትፈግር ለዐለት ለትመስል ምልሕጠት ብሽልት ለትመስል ጸሓይ አቅመትነ። ለጸሓይ ምን ከርስለ ማይ እንዴ ትፈንቴት ሸንከት ንቅረት ዐስተር ክምሰል ዐርገት፡ ዕዛለ ላኪን ክምሰል መንታይተ ዲብ ከርስለ በሐር ዲብ ለአጭረርሕ ልትረኤ። ለምን ቃብል ክምሰል ትኮብ ዲብ ልጣየም ወልትበርበር ልትገናቤ ለዐለ ሞጅ፡ ናይ ኖሱ ግርመት እንዴ ከልቀ አሰናይ ደሓን መጽአኩም ልብለነ ለህለ እት መስል እግል እገርነ ትሳለመዩ። ዝያደት ዲብ ልደቀብ ወልትሳረር ምነ አካናቱ ዲብ አጥራፍለ በሐር ዲብ ልዳገሽ፡ ሒለት እግል ልወስክ ዲብ መስል ህዬ ግረ እንዴ ቀርበ ምን ሐዲስ ዲብ ልትባደር ዲብ ለዐይር ወልትፈረር ስድ ትርእዩ እብ አማን በሐርነ ርዝቀ እንዴ ኢገብእ ዓፊሃመ ርዝቅ ክምቱ ትትየቀን። ምስል እሊ እንዴ ጾረ ለለአመጽኡ ሓጃት ዲብለ ጠረፍለ በሐር እንዴ ሐድረዩ ምን ሐዲስ ገጽ ግረ ለአቀብል። ዲብለ አጥራፍለ በሐር ለትለከፈ ገነዲት ለመስል አሽየእ ነኣይሽ መክሉቅ በሐር ምን ቃብል እብ ብዝሔ ርእያም ዐልነ። “ዓሳታት ገብእ ቶም?” እምቤ ለእንዴ ቀረብነ እግል ንርኣዩ ማይ ወሸምሸም እት እንካይድ እበ ጠረፍለ በሐር ተሐረክነ። ለማይለ በሐር፡ ሕብር ቀይሕ ለጸብጠ ሰበት መስለ እትነ ሰኒ ወአማን ዐፌናሁ። አሰልፍ ጃዝ ወበንዚን ለትከዐ እቱ መስለ እትነ። ዝያደት ዲብ እንቀርብ አክለ ጊስነ ላኪን ክምሰለ ጌመምናሁ ክምሰል ይዐለ ፈሀምነ። አጥራፍለ በሐር ደም እንዴ ሐንገረዩ፡ ለገንዲት መስለነ ዐለ ገናይዝ ዐሳክር አባይ ገብአ። ዲብ ከርስለ በሐርመ ልሰዕ ለኢፈግረ ዲብለ ማይ ሰለል ለልብል ገናይዝ እብ ብዝሔ ልትረኤ። ዲብ ንትዐጀብ ንዕፌመ እት ኢኮን ኖስኖስነ ንትሃጀክ ይዐልነ። ሐቆ መደት ላኪን ባርሀት ዲብለ በሐር ዲብ ተአቀምት፡ “እንቲ ላተ ሰብእኪ አሌሌኪ ሹክረን በሐርነ…” እለ ሐቆሀ ህግያሀ ለመጽአት ህግየ፡ ሱድፈት ምነ ደሚርዬ ለሔሰት ለዘት ዐውቴ ወፍይሔሀ በሐር እንዴ ፈግረት ዎሮትወሬሕ ገጽ ግረ እንዴ አቅበለት ዲብለ ለአግሄ ዝክርያት ሳልፋይት አምዕል ህጁም አውጌት በልሰተኒ። <nowiki>*</nowiki> * * እስቡሕ ዮም 22 ፈብራይር ቱ። ለአምዕል ለሀ፡ ድድለ ፍሬ ዐውቴነ ዲብ ነአዳውር ዲብ አጥራፍ በሐር ማርሰ ተክላይ ለበጽሐነ እተ አምዕል ዐለት። እተ ወክድ ለሀይ ብርጌድነ፡ እብ አሳስለ ተሀየትነ ምህመት እግል መክተብ ውቃው እዝ ዲብለ ትሰተት እቱ ሳዐት ጸብጠቱ። እግል ራብዓይ ፓሮኮማንዶመ ደውሸሽናሁ። ምናተ፡ እስቡሕ ለ “ደርብኩም እት ተሌ መጽእ ህለ ለትበሀለ ደባባትነ ደሀዩ ትጠየነ። ድፈዓት አባይነ ዲብ ካይደ እግል ለዐርያነ ንታከየን ለዐልና ልግበእ ወብዕዳት ውሕዳት መጦርነ ኢገሄረረ። እብ ቃብል እሊ ህዬ ደባባት አባይ እንትልፋፍ እንዴ ወደ እግል ከቲበትነ እብ ስምጥ እግል ልህጀማሀ አምበተየ። ቴለል ዲብ ልትሰደድ ወጨብብ ክምሰል ጌሰ፡ ገሌ ዐጃይብ እግል ልትከለቅ መስኢት ወዴነ። ምናተ፡ ልሰዕ ምንለ ምስልነ ለዐለው ተሓትያም መስኡሊን ሐርብ፡ “ ዲበ ህሌኩም እተ አካን በጥ በሎ” ለልብል አማውር ተሓላለፈ፡ዴሽ ክምሰለ ትበሀለዩ በጥ ቤለ። ምድር ክምሰል ጸብሐ፡ ስርየት 12 ዲብለ ሻፈት እቱ ለዐለት እንዴ ሰምደት ዲብ ትትሓረብ፡ ደባባት አባይ ሽክ ቤለ እትነ። ሙናድለት ለምለም ሐጎስ ዲብ ተአንትሕር ረኤናሀ። ለተረፍነ አንፋር ቦጦሎኒ አስክ ጀሀት ቦጦሎኒ ሰለስ ሐር ሸከትነ። ለምን መክተብ ሑሴን አሕመድ እንዴ ሐልፈት አካን ለጸብጠት ፈሲለት ናይ ቦጦሎኒ ሰለስመ ገጽ ግረ እንዴ አቅበለት አካነ አስኔት። ዲብ ክእነ ቴለል ኢለዐል ወኢተሐት ለሳደፌነ ከርዶን ዲብ ጨብብ እትነ ጌሰ። ላመ ዕንክለት እብ መልሂትነ ሰበት ኢትጸበጠት ደባባት አባይ እግል ለአድመዐነ አምበተ፡ ጥያራት ሐርብ መጽአ። ክሉ እሊ ምስል መዕነውየት ዴሽ አባይ ሰመ ሰበት ዓረገ፡ ዲብ ረአስነ ህጁም ሳምዕ እግል ለሀርስ አምበተ። ሕነ ለዐለት እትነ መሽነቀት ዲብ ጸብብ እትነ፡ አባይ ህዬ እብ ቃብል እሊ ዲብ ትርሄ እሉ አክለ ጌሰት፡ አማውር እንዴ ኢንታኬ ጻብጣሙ ለዐልነ አካናት ተረግ እንዴ አበልነ ዲብለ ፋይሕ ጋድም ፍንጥሬ ገብአነ። እግል ርሳስ፡ እግል ደባበት፡ እግል ጥያረት እግል ክሉ ስለሕ አባይ፡ዲበ ጋምድለምልሆይ እንዴ ትዘረአነ ሀድፍ ዘብጥ አባይ ገብአነ። ዲብለ ስዱድ ወክድ፡ ለትኬለመ ለሔሰ ሕርያን ለገብእ እቱ አውካድ ህለ። ህቱቱ ህዬ ለሳደፌነ። ብቆቱ ዲብ ነአምር፡ ዲብለ አቴነ እቱ እትጀህ እግል ነአንስሕብ ክምሰል ትበገስነ ለደባባት ምን ግረ ቅራድ ገብአየ እትነ። ብዕዳት ደባባትመ ምን ቀደም እግል ልክረፋነ ዲብለ አቴነ እተ ገበይ ገጸን እንዴ አተጀሀየ መፍገሪ እግል ልክለኣነ ትገናበየ። ለደባባት አሰልፍ ናይነ ነአምስለን ምንመ ዐልነ፡ ዲብ ቦጦሎኒ ሰለስ ዔደር ቀናብል ከፍክፈየ ክምሰል ረኤናሀንቱ ናይ አባይ ክምተን ለአግረስነ እበን። ለኣንፊብያን ጎመ ለእገረን ደባባት ዲብ ለዐርየ ክምሰል ጸብጠያሆም ህዬ ለቃእድ ብርጌነ ላቱ ብሪራይ ለቤሌነ በክት እኩይ ክምሰል መጽአ እብ ዕንታትነ ረኤናሁ። “አክል ሕድ ሳዐት ሐቴ ላሊ ዲብ ሀደፍነ እንዴ በጽሐነ ዘብጥ እግል ነአምብት ብነ። ትባረድነ ምንገብእ ብርጌድ 23 እግል ትክመድ ቱ። እብ ዐቢሁ ህዬ ስታቲብ ናይለ ተንዚም ፈሽለ በህለት ቱ።” ለልብል ሸርሕ ዲብ ፈሕ ሐቆለ ሀቤናቱ ለትበገስነ። ለናይ ሕክምነ ሸንጠቼ እንዴ ረፍዐኮ ክምሰል አዳምዬ አርወሐቼ እግል አንግፍ ዲብለ እብ ክል እንክሩ ድቡእ እትነ ለዐለ ከርዶን እግል እፍገር ሀረክረክኮ።ሰሮም ገሌ መልህያምነ ላኪን ቴለል ክምሰል ትሰደደ ወትበደለ ዳልያም ለዐለው ኢመስሎ። አዳም እብ ርሕ አፍግር ልትባደር እት ህለ፡ ሐኪም ወነፈር ቦጦሎኒነ ኤልሰ ተስፋማርያም (ሐኽሊ) ከርስ ዲብ ተአቴ ረኤኩወ። ትፈከርኮ ወደንገጽኮ ህተ ላኪን ለወድቀ ስለሕ ዲብ ተአሬ፡ዎሮት ማንጁስ ሙናድል እንዴ አቅበለ እተ ዲብ ለስእለ ሰምዐኩው። “ሐኽሊ! ሚ ትወድ ህሌኪ?” እት ልብል ትሰአለየ እብ ዐቢታዩ ዲብ ልትፈከር። “አሃ?” “አዳም ሚ ወዴ ህለ? ለሀርብ ክምሰል ህለ ኣምረት ህሌኪ ማሚ?” “ሄየእ! እበ እግል ንምጸእ ስስ ሳዐት ለነስአት ምኒነ ገበይ እብ ሰዐይ እግል ነቅብል!” ዲብ ትብል እት ትትፈከር ትሰአለቱ። ለማንጁስ፡ ሐዲስ ሙናድል ኢመስል፡ ለእግል ተአጹሩቱ ለሐስበት አግርበት ለክፍ እንዴ አበለዩ፡ ቴለል ክምሰል ትሰደደ እግል ለአፍህመ ጀረበ። ህታመ ለቴለል ሰበት ፈሀመቱ ዲብ ትትከርከር ሀርበት። እተ መደት ለሀ አንፋር ሀንሰደት መስለው እቼ፡ሐቴ ጅርሕት ዲብ ሳውሪት ለጾረው ቀደምነ ልስዑ ዐለው። ደለ ምን ግረ ዐረዮም እት ለሐልፎም ክምሰል ረአው ላኪን፡“እብ ደም ሹሀደእ ሙጀርሒነ እንዴ ሐደግነ ኢንሕለፍ!” እንዴ ቤለው እብ ሽደት ትቃወመው። እለ ሊከ እለ ለከብደት እቱ ህዬ ሽውየ ሀያይ ቤለ። ለጅማዐት መናዱቆም ረፍዐው እሎም። ለሀንደሰት ህዬ ሙጀርሒኖም እንዴ ጾረው እብ ሸፋግ ሄረረው። ሕናመ ሽውየ ረዪሞም ቅሩቦም እት ሕነ ደርቦም ዐሬነ። ዲብ ክእነ ቴለል ሐቴ ደባበት ዔደር ለመስል ርሳስ ሚምጠዕ ከዔት እትነ።ለትዘበጠ ወኢትዘበጠ ክሉ ዲብ ምድር አክረረ። ለቀለልኮ ሰበት መስለ እቼ ዲብ ምድር ካርር እት አነ፡ ጾርዬ ፈተሽኮ። ሸንጠቼ ላኪን እት መሸንገልዬ ይዐለት። ለትለከፈ ርሳስ ምን ረአሼ እንዴ ፈንተ ክምሰል ለከፈየ ምን ቃብል ክምሰል ረኤክወ አመርኮ። “እንተ፡ ጀላብ ሐቴ ርሕ እት ትብሎ እብ ሕበር እግል ትብደው! የለ እግር ለቡ ልፍገር፡” ለትብል ሐሩቀት ለተሓበረት እተ ህግየ ናይለ ይአሌሌኩዉ ሙናድል ሰምዐኮ። ለህግየ ሰምዐው ሰብ ሳውሪት፡ እግለ ጸዉረ ለዐለው ጅርሕት ዲብ አካንሽንኪት እንዴ ከረወ፡ ስልሖም ምን ጅማዐቶም እንዴ ትከበተው ሄራሮም ፈነጥር ጋብኣም እት እንቶምአተላለው። አነ፡ ዲብ ባካቼ እግሕምት ለዐለት ባርሀት አቅመትኩወከ፡ “ስምዒ ወለት [[ከረን]]” እቤለ ናይ ደንጎበ ህግያዬ ክምተ ንክድ ብህል ዲብ አነ። “አሀ ህይወተ፡ ሚ ኒዴ?” ዲብለ እብ ክርን ርሳስ እብ ዐቢታይካመ ለኢተአሰሜዕ እቱ ዲብ ተሐሸክሽክ ትሰአለተኒ። “እብሊ እንገይሱ ለህሌነ ለካርጅ ኢኮን፡” እቤለ። ኢካርጅ ገብእ ትበይ፡ ኢበለሰት እቼ። ረአሰ ክምሰል ረአስ ገዕ ምን ምድር ሽውየ ክብ እንዴ አበለት፡ አስክለ እግል ልፍገሮ ለአረበዖ ለዐለው ጅማዐትነ አቅመተት። ለጋድም ዲብ ትልህየ ሐባቢዒቶ ለትበደለ እት መስል፡ ለልስዔ ወልትገናቤ አዳም ትገልበበዩ። ለአሳሪን ዐሳክር እግለ ጅሮሕ ለዐለ መለሀይነ ብርሃኔ (ዕንድኩር) ዲብ ሳውሪት እንዴ ረፍዐው በጥረው። ሐኽሊ እብ በይነ ዲብለ ጅማዐተ ዐለው እቱ አካናት ክምሰል በጽሐት፡ ኬን ወእንሴ ትገናቤት። ለቴለል እግል ትሕሰብ ወሕርያናትከ እግል ትፈርግ በክት ለኢልሀይብ እት እንቱ፡ ለትወድየ እንዴ አለብከ ዲብለ ህሌከ እተ አካን ክምሰል ግንዳይ ይቡስ ዲብ ትቀሴ ክራጅ ለትረክብ እበ ገበይ አናደዮት ገብአ። ክምሰለ መስለኒ፡ ናይለ ደባባት ሰበጣነት አስክለ ምን ቃብል ልትረአው ለዐለው ሙናድሊን ኔሸነ። ሰአብት እሊ እብ ዝያደት ለዲብ ረዪም ለዐለው ጅማዐትነ እብ ።ር-ዎሮ እት ወድቆ ረኤናሆም። ለሐቴ እዴሁ ግርብት ቃእድ ቦጦሎኒ ሐቴ ወድ-ክፍለ፡ ሬድዮሁ እንዴ ደብአ ዲብ ልትሓረብ እበ ትለከፈ እቱ ረሽራሽ ዲብ ልትከብለል ረኤክዉ። ሐቆሁ ወለት-ጎይታነ ዐሬት። ጃፕመ ዋድቅ እንዴ ዐለ ቀንጸ ከዲብ ልትመንቀሽ ገበዩ አተላለ። አዳም እብ ዎር-ዎሮት እብ ርሳስ አባይ ዲብ ልትቀሌ ሐክሊ ምን ዕንታት ዕንድኩር ወለአሲሪን አስክ ትትሐበዕ፡ እብ ፈርሀት ክምሰል ሐልፈቶም፡ ክምሰለ ጾረ ሓድረት ክምሰል ምራደ ዲብ ተአለምቤ ረኤኩወ። ቀሺ ቃእድ ፈሲለትመ፡ እግለ ለአንስሕብ ለዐለ ሙናድል እግል ልወጅህ እብ ዐቢታዩ አማውር ለሓልፍ ዐለ። እብ ትሉሉይ፡ “ዐሌከለ አለ ስዔ፡ ገጽ ግረ ኢትትወለብ፡ ስዔ!” ቤለ።ለዲብ ልሽእጎ መጽኦ። ለዐለው ዐሳክር አባይ እት መቅጠንለ ደባበቶም እንዴ ገብአው ሰሓቆም አተላለው። አባቡ፡ መድፈዐጂ አርፒጂ፡ እግለ ደባበት ምንመ ለክፈ እተ ክምህ እንዴ አበለተ ሰበት ሐልፈት ለለዐጥል አዘ ኢሳደፈየ። ምን ሐዲስ፡ ሐደረ (ወድ [[ከረን]]) ጀረበ እተ። አዜመ ኢነደት። ምናተ ለክምሰል ምራደን ዲብ ልትገንበየ ሙናድሊን ልትነዐየ ወለአወድቀ ለዐለየ ደባባት ሰበት ፈርሀየ ሽውየ በርደየ። ለሸበህ ሓልፋም ለዐለው መልህያምነ ፈግረው። ሕነ ላኪን ልሰዕ ዲብ ከርስ ከሌብ አባይ ዐልነ። ባርሀት፡ ለዲብ ከርስ ካልኢት ለቀየረ ቴለል ትርእዩ እንዴ ዐለት፡ “አስክ ድጌ አባይ ገጽከ ሀሪብ ለሐይስ ቴልኪ ህይወተ?” ቴለተኒ፡ ለአሰልፍ አስክ አየ ኒጊስ ናይለ ትብል ሐብሬ ለሀብኩወ በሊስ እንዴ ፈቅደት። “ንፍቴ ወንእቤ ህተ ሌጣተ ገበይነ፡ አስክ አባይ እብ ርሳሱ ለአወድቀነ እብ ክለ ሒለትነ ንስዔ” ክምሰል እቤለ ትዋፈቀት። ምነ ካራም እቱ ለጸንሐነ እብ መትደጋግ እንዴ ቀነጽነ ሽውየ ክምሰል አሳደርነ ምን ግራነ ክርን ደባበት ሰመዐነ። ለንትሐበዕ ምነን ዐልነ ደባባት ምን ቅሩብ ሰበት ሸአገያነ ሰእየት በተክነ። አው እግል ባሮተን አውመ እብ እዴነ እግል ልጽበጣነ ሌጠ ሰበት ዐለ ለበክት፡ ስድትነ እንዴ ዜደት ሕድ ክልሕ እት እምብል፡ ምን ድማን ሸንከት ምፍጋር ጸሓይ ዲብ ልትገንበየ ሰበት ረኤናሀን ሽውየ አተንፈስነ። አሰልፍ፡ አባይ ለሀርብ ለህለ ሰበት መስለ እትነ ዲብ ምድር እንዴ ነሸብነ አቅመትናሀን።ምናተ፡ ክልኤ ደባበት ሌጣተን ዲብ ለዐስሰ ልትገምበየ ለዐለየ። ምነ ሐርብ ሽውየ ፍንቲ ለእምቤ ምንመ መስለ እትነ፡ ለደባባት እግለ ጋድም እብ ገያደት ዲብ ጣይማሁ እብ ቀሊል ዲብ ልትሐበዐ ምኒነ ሰበት ኢረኤናሀን ላኪን ዲብ ደማን ለበ ነሳፈት ክምሰል ኢበጽሕነ ወለታርፍ ምኒነ ለህለ ሪም ገበይ ልሰዕ ክምቱ ሸክ ኢወዴነ። ለደባባት፡ “አዜቱ ወለ እንዴ አቅበለየ ካይዳነ!...” ዲብ እምብል ከበርነ ኢነስአየ፡ ምነ ናይነ ለለዐቤ ወቀይ ዲብ ክራይ ሰበት ዐለ እለን ትክ እንዴ ቤለየ ክባባይ ገብአየ። ሳልሳይ ቦጦሎኒ ናይ ብርጌድ 58 እግል መዐስከር ክራይ ሰበት ደውሸሸቱ እሉ እግል ልርድአልትባደረ ለዐለየ። እብለትፈናተ እትጀሃት ክርን ዘብጥ ዲብ ነአተንሴ ወድብ እንልህስ ዶል እብ መልሃይነ ወዶልመ እግርነ ዲብ እንመልእ ሄረርነ። ‘ከላስ ሪምነ’ እንዴ እምቤ ሽውየ እብ መስኩበት እተ ሸዐርነ እቱ ወክድ፡ ለዐልነ እተ ገበይ እንዴ በትከት ለተሐልፍ አባይ ለልትነፈዕ እበ ጽርግየ ዐባይ ሰበት ረከብነ፡ ለሽውየ ሒለት ሰእየብ ራክብ ለዐለ አብራክነ ሀለብእ ገብአ። መኪነት አው ደባበት አባይ ሽክ እግል ቲዴ እትነ ሰበት ትቀድር፡ እግል መንገፎነ መብቅያይ ድዋራት ክምሰል ዐለ እተ ዶሉ ፈሀምነ። እብ ሸፋግ እንዴ በተክናሀ እግል ንሕለፍ ሰበት ዐለ እግልነ ህዬ ትባደርነ። ሄራርነ ፈርሀት ለተሓበረት እቱ፡ምንለዐል ድቅብት ካቤት ጸሓይ እንዴ ትለለዐነ ወእገርነ ዲበረሚጨቱ ለተንን ሖጸ ዲብ ልትወሐል ምኒነ፡ ጽምእ፡ ሰፍረ ወተዐብ ለሀይ ከምን ለሀይ ኣኪ እትነ እት እንቱ ለመጸአ ልምጸእ እንዴ እምቤ ዲበ ዕጨየ ህጭም እንዴ ትጸገዐነ ዑሩፋም ወዐልነ። ምድር ክምሰል ዐወድወደ ምነ ውዕላም እቱ ለዐልነ ደማን ለአለቡ መሐብዒ እንዴ ፈገርነ፡ አስክ ቅብለትቱ መስለኒ እንዴ ትፋሀምነ ትበገስነ። ምናተ፡ ድፍዓት አባይ ምን ግብለት አስክ ቅብለት ሰበት ልትመደድ፡ እብ ሸፋግ እትጀህነ አስክ ቅብለት እግል ልግበእ ይዐለ እሉ። ምን ልውሕድ እግል ክልኤ ሳዐት አስክ ምፍጋር ጸሓይ አስክበሐር ገጽነ፡ እግል ኒሪም ወነአፍይሕ ዐለ እግልነ። ሐቆሁ አስክ ቅብለት እግል ኒጊስ። ዲብ ክእነ ላቱ ሕሳብ እት ሕነ፡ ምን ነሳፈትሐጫር፡ ክርን ሰበት ሰምዐነ ደንገጽነ። ኣው ክምሰለ ለአተ እቱ ንዋይ ዲብ ነዐንበልብል መሐብዒ እግል ንሕሬ ኑግኑግ እምቤ። ዲብ ፈርሀት ሰበት ዐልነ፡ ለእለ ሰምዐነ ክርን ፍሬሀ እግል ንስመዕ ላተ ኢቀደርነ። “ወለት [[ከረን]] አብሽርኩም ሕናቱ፡” ቤለ ዎሮት ዲብ ወርጠት ስድት ዲብ ሕነ እግል ነአሌልየ ለቀደርነ ክርን። ውላድ ስርየትነ፡ ወድ ሽከር ወጆን ዋው ዐለው። ዲብ ባካትነ እንዴ ተሐበዐው አሰልፍ ሐረከትነ ክምሰል ሰምዐው እት ምድር እንዴ ትገፍትአው ለአተንሱነ ሰበት ዐለው። አርብዒትነ አንፋር ሐቴ ለትፈንጠረት ስርየት፡ እብ ሕበር ሄራርነ አተላሌነ። እንገይሱ እቡ ለዐልነ ጋድምፋይሕ ቱ ለዐለ። ህግየ እተ አለቡ ሄራር ክምሰል አቴነ፡ ምነ ዐልኮ እቱ ቴለልስዱድ ወኬን፡ ምን ፈር ወንተር 22 ፈብራይር እንዴ አምበትነ ለሓለፍናሀ ጅርበት ዲብ ሐንገልዬ ጀበት። የናይር 1984 ብርጌድነ ተሰነይ እንዴ ህጀመት ክምሰል አቅበለት፡ ዲብ ወድ- ጃበ ዓረፈት። ለተንዚም ውቃው እዝ እግል ልደውሽሹ ክምሰል ቀረረ ብርጌአነ አስክ መርከዝ ጀነራል ሑሴን አሕመድ እግል ትእቴ ምነ ትየመመየ ውሕዳት ጀብሀት ሸዕብየት ዐለት። ነአቴ ዲብ ህሌነ ሐንኪሽ እንዴ ኢተርፍ፡ እብ ተማሙ አጅህዘት ብርጌድነ ምስል መጽዕኑ አተ። ሐቴ ቦጦሎኒ ብርጌድ 58፡ሐቴ ስርየት ምን ብርጌድ አርበዕ ህዬ ምስልነ ዐለየ። ብርጌድነ፡ እትጀህ ቅብለት እንዴ ጸብጠት አስክ አውጌት ክምሰል አሳደረት፡ ለናይ ብርጌድ 58 ቦጦሎኒ ህዬ ገሌ ክምሰል ሄረርነ ምኒነ እንዴ ትፈንቴት አስክ ክራይ ገጸ አተላሌት። አስክ ገበይ ሳዐት እንገይስ ሄራር ብርጌድነ ሃድእ ወራውግቱ ለዐለ። ሐቆሁ ላኪን እግል ንሽፈግ ተሐበሬነ። ለምድር ሸምሸም ሰበት ገብአ፡ ሻካኒነ ገጽ ግራ ዲብ በልስ ምን መካሪትከ ለለአሸክፍ ሐውጽ ሰኒ ወአማን ተክሌነ። ሒለትናመ ዲብ ተሐውን ጌሰት። ምናተ፡ መዕነውየት ዝያደት ለተዐንደቀት ብርጌድነ ክሉ ከሀለት። አስክ ባካት አውጌት እግል 25 ኪሎሜተር ዲብ ነሀረክርክ፡ ድድ ተማስ ሑጸ ዲብ ንሄርር ዲብ ቀበት ሐምስ ሳዐት፡ ለቀደምነ እንዴ ሐልፈው ገራቢት መረሖ ለዐለው ሜርሐት ሸአግናሆም። “አባይ ምንመ ለክፍ እትኩም ከበሩ እንዴ ኢትነስኦ ገበይኩም አተላሉ” ዐለ ለተሀየቤነ መምርሕ። ክምሰለ ትበሀልናሁ እብ አንፋር ስለለ ናይለ ጀብሀት፡ ከረ ዕንድኩር፡ እንዴ ትመረሐነ አስክ ሀደፍነ እንበጽሕ ሐቴ ሳዐት ክምሰል ተርፈተነ ስለለ አባይ ረኤነ። እብ ሸፋግ ምን ገጽ ግረ አስክ ዐስተር ሐባሪ ዘብጠው። ለዘብጥ እግል ጅማዐቶም ሐብሬ እግል ለሀቡ እት ኢኮን ድድነ ክምሰል ይዐለ ሰበት ኣመርነ ትም እንዴ እምቤ ገበይነ አተላሌነ። ሐቆ ናይ ስስ ሳዐት ሄራር፡ ባካት ሰር ላሊ ወሰር፡ ብርጌድነ እምበል መታክል ዲብለ ኣመቱ ለዐለት ሀደፍ በጽሐት።መትደንጋር እግል ኢልትከለቅ ለዐለት ፈርሀት እንዴ ተዐዴነ ለሳልፋይትምህመትነ እብ ዐውቴ አተምናሀ። ለቦጦሎኒታት መርከዝ እዳረት ጀብሀት ውቃው እግል ደውሸሾት ዘብጥ ለአነብተ እት ህለየ፡ ዲብ ምግብ ቦጦሎኒ ሰለስ አስክ እምሀሚሜ ለገኔሕ፡ ድገላይት ጀሀት ቦጦሎኒ ክልኤ፡ አስክ ጋድሞታት ክራይ ለነስእ ድማናይ እትጀህ ህዬ ቦጦሎኒ ሐቴ እንዴ ትከምከመየ አተየ። ቦጦሎኒ ሰለስ ዲብ ቀበት ዐስር ደቂቀት እግል መርከዝ እዳረት ጀነራል ሑሴን ጨበልቢሎ እንዴ ወዴት ጸብጠቱ። ለመክተብ እብ አንፋር ጦር (ደገልል ።ዐሳክር) ክምሰል ልትዐቀብ ቀደምለ ሐርብ እብ ገበይ ስለለ ለትረከበት ሐብሬ እክድቱ ዐለት። ህቶም ምነ መዐስከር እንክር ቅብለት እንዴ ሸክተው ክምሰል ፈግረው ሑሴን አሕመድ ጄሹ እግል ልነዝም አምበተ። ቀደም ቦጦሎኒነ ወምስልነ ኣስረት ለዐለት ፈሲለት ስለሕክቡድ፡ ውሕደት ራብዓይ ፓራኮማንዶ አባይ ድፈዕ ጀዲድ ጻብጠት ሰበት ጸንሐተነ ለኢሐሰብናሁ ሐርብ መሪር ወዴነ። ዲብ ደንምጎበ፡ ለውሕደት አባይ ደውሸሽናሀ። ለናይ ድፈዕ ከጥ ህዬ እብ ። ዲብለ ብልሕት ዕንክለት ለዐገናይዝ ትረግሐ።ዴሽ አባይ ላኪን መትከራይ እንዴ አበ እግል ሄራር ሙናድሊን ከሽ አበለ። ዲብለ ሐርብ ስርየትነ፡ ስርየት11፡ዎሮት በዐል ደባበት ምስል ደባበቱ ጸብጠት። ህይወት፡ መኸስ ወብሪ ለብእቶም ውላድ ስርየትነ እግለ በዐል ደባበት ምን ደባበቱ እብ ሸፋግ እንዴ ከረው ሐብሬ እግል ለሀቦም ትሰአለው። “አማን አስእለኩም ማሚ፡ እለ ዕንክለት አዜ ኢጸብጠኩመ ምንገብእ፡ ምድር ክምሰል ጸብሐ ዲብ እለ ለህሌኩም እተ አካን እግል ትትለቀጦቱ፡” እት ልብል እብ ታመት ስቀት ሐዘረዮም። ለመደት እግል ንጽበጠ ኢቀደርነ። ፈጅራተ ህዬ ክምሰለ ለአሲር ቤለየ ገብአት። ብሪ ረአሰ እንዴ ትዘበጠት እተ አካነ አስተሽሀደት። ከረ ህይወት ገብረመስቀል እንዴ ቀቡረ ለትጸበጠ በዐል ደባበት ዲብ ባካቶም እንዴ ገብአ ልትፈረጆም ዐለ። መድፈጂ፡ አብረሃም መሕጎል ብሬን ዐከሰ ምኑ። በህሊ እንዴ ትዘበጠ ዲብ ሳውሪት እት እንቱ እንዴ ኢፈግር ልሰዕ አምሐረ ዐረው። “ያጅማዐ ሐቴ ቅምብለት አርወሐቼ ለእፈጅር እበ አፎ ኢተሐድጎ እዬ?” ዲብ ልብል ተሐሰበዮም። ቅምብለት ትግበእ ወርሳሰት ላኪን ምን አየ ትምጸእ! <nowiki>*</nowiki> * * ላሊ እብ ግዲደ ንሄርር ሐቆለ ትመዬነ እስቡሕ ሳዐት ሳዐት ሰቦዕ ዲብ ባካት ዐድ ሐቴ ሸአግነ። ለዐድ ናይነ ወናይ አባይ ዐይን እብ ትሉሉይ ለለአቱ እታ ተ። ስካንለ ዐድ እንዴ ተአከበው ማይ ዲብ ገሎ ክምሰል ረኤናሆም ዎሮት ምኒነ እንዴ ለአክነ እግል ንትፋሀም ምስሎም ቀረርነ። አሰልፍ ላተ እግል ኢልትዐዳወውነ ፋርሃም ዐልነ። ምናተ፡ እብ ሕሽመት ናይረት ከብቴ ወሕድርኖት ወደው እግልነ። ምነ ከብቴሆም እንዴ ትበገስነ ጅማዐትነ ገብእ ሐበረዎም እምቤ። ነብረ ወማይ ክምሰል ሀበውነ፡ ከረ ምሹጥ ወመኮነን ለብእቶም አክልነ ለገብኦ ጅማዐትነ ዲበ ባካት ክምሰል በጽሐነ ሰበት ኣመረው ደርብነ እንዴ መጽአው ተሓበረው እትነ። ዕልብነ ሰበት ወሰከ ሌጠ ሐል ለረከብነ መስለ እትነ። አምዕል እብ ግዲደ እብ ሰበት መዓላትነ ወሰፈርነ ዲብ እንዳግም ወእግለ ሐለፍናሁ መሳድድ ዲብ ደአል እት እንበድል ዲብ ንትሰሐቅ ወዐልነ። እት ምግብ ህጅክነ ወዝክርያትነ፡ ክል ምኒነ ለረኤናሆም ወእግል ንርድኦም ለኢቀደርነ ሙጀርሒን ወሽሁደእ መልሂትነ እንሳሜ ሰበት ዐልነእግል ኖስኖስነ መስእል ነስእል ዐልነ። ዲብ አውካድስዱድ እግል ተአድሕኑ ለኢቀደርከ መለሀይከ፡ ሽውየ ረህየት ክምሰል ረከብከ ምነ ትተዐሱ ለልትኬለም አለቡ። ለሐለፍናሁ ናይ ሞት ወሐዮት አውካድ ክምቱ እንዴ ኣመርነ፡ ሚ ክምሰል ጸነሐነ እንዴ ኢነአምር፡ ለወቅት ለሀይ ላኪን ክል ምኒነ ለርአዩጅሮሕ ወሽሂድ እግል ደሚሩ እንዴ ቆቀሰ ዲብ ትዕስ ለተኣቴ ቴለልዐለ። እግል ኖሼ፡ እስትሽሃድ ወልት-ነጋሽ፡ መስኡለት ፍርቀት ዓዳት ቦጦሎኒ፡ እተ ወክድ ለሀይቱ ለሰምዐኮ።ወለት-ነጋሽ እም ጅነ ለዐለት እትገብእ፡ እግል ስቱር ወራር እንዴ ኢንትበገስ ዕርፍ ተሀየበት። ዲብለ ጅናሀ እንዴ ነስአት ዲብ ብእሰ እግል ተዓርፍ ለጌሰት እተ መደት ላኪን ሐርብ አምበተ።ምሴ አቴት፡ እስቡሕ ሻሂ ዲብ ተአፈሌሕ “ወልኪ አብጽሕዩ፡ የለ ሽፈጊ፡” ለልብል አማውር እግለ ኣመተ ለዐለት ዕርፍ ሐምረገት ምነ። አስክለ ውቃው እግል ንደውሽሽ ለትበገስነ እተ ሳዐት፡ ውላደ ምን ኢትርኤ ሰነት ገብአ። ክልዶል “እሊ ወልዬ እንዴ ይእርእዩ፡” ዲብ ትብልቱ ተርህ ለዐለት። እብ ፍንቱይ ቀደምለ አስክ አውጌት ለአቴነ እተ ኢነት ዲብ ወድ ጃበ እት ሕነ፡ “እሊ ወሌዳዬ ያሬት ግንሕ እንዴ አበልክዉወአቀብል” እት ትብል ክም ዋልዳይት ሰፈላለ ቅያስ ሓልፈት እተ ክምሰል ዐለት እግል መልሂተ እብ ትሉሉይ ተስእሎም ዐለት። እግለ ምለዐለ ለዐለው መስኡሊን ዲብ ሐርብ እት እንተ ክምሰልሁ እግል ኢቲበሎም ከጅለት። ምስል ሰፈላለ ዲብለ መርባት እግል ተአቅስን እቱ ለቀረረት ሐርብ አቴት።ወልዬ ዲብ ትብል ወለት-ነጋሽ ዲብለ ሐርብ ተሪፈ እብ ድግማን ለለግሄ መስእልቱ። ምሴ ክልእኦት ምነ ሸዐብ፡ዎሮት ቅራጭ መሸመዕ ለጸዐነ ገመል እት ዋሉ ዲብለ ሕብዓም እተ ለዐልነ በልቀት ክምሰል መጽአው፡ ምስል አስክ ቅብለት አተጀሀነ።ላሊ እብ ግዲደ ንትለበስ ሐቆለ ትመዬነ እስቡሕ ዲብ ዎሮ ወደግ ዓረፍነ። ለመርሑነ ዐለው ሸዐብ፡እከለት ብልቱብ እንዴ አብሸለው ፍጡርነ ወጸብሕነ እንዴ አዳለው እግልነ አስክለ ምን ቃብል ልትረኤነ ለዐለ ድጌ ዐቢ አሸረው። “ምድር ሱዳን ቱ፡ ሰበት እሊ እብ ጽለመት እግል ንሕለፉ ብነ፡ ክሉ ረአሱ እግል ንትረኤ አለብነ” ቤለውነ። ዲብለ ዐልነ እቱ ወደግ እንዴ ወዐልነ ምድር ክምሰል ጸልመተ ትብገስነ። ምነ ድጌ ክርን መካይን ልትሰመዕ፡ ኑርመ እብ ቀሊል ልትረኤ ዐለ። ምነ ወደግ እንዴ ፈገርነ ረዪም ስዖታት ክምሰል ጊስነ፡ “ማሸአለ!” ዲብ ልብሎ ለሸዐብ መስደድ ክምሰል ረሀ በሸረውነ። ምድር ኤረትርየ ክምሰል ኪድነ ውሮት ምነ ሸዐብ እንዴ ትሳረሐ ምኒነ ግረ አቅበለ፡ ለካልኣዩ ላኪን ምስል ገመሉ ምስልነ አተላለ። ፈልሒት ለትትበሀል አካን ክምሰል በጽሐነ አንፋር ስለለ ትከበተውነ። ለለትሐዜ ከብቴ ክምሰል ወደው እግልነ ምኖምመ ትሳረሐነ፡እብ ትሩሩቅነ አስክ አራግ ወምኑመ አስክ ሐሊበት ሄረርነ። ዲብ ሐሊበት ዑቕቤ አብረሀ ቃእድ ጀብሀት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል እንዴ መጽአ ትዋጅሀ ምስልነ። እብ ሸፋግ አስክ ውሓዳትነ እግል ነአቅብል ንትረመጭ ሰበት ዐልነ ላኪን ብዞሕ ይአስተረሕነ። ሐድ 140 ኪሎሜተር ክምሰል ሆባይ እንዴ ሄረርነ ሐቆ ናይ 10 አምዕል አንጎጋይ ምን ከልዕ ፋልሕ እንዴ ፈገርነ ዲብ ነቅፈ ለዐለት ብርጌድነ በጽሐነ። ከረ አብረሀት (ወለት-ጨሕመ)፡ኤልሰ፡ ትምኒት ሐጎስ (ሐኪመት ስርየት) ባድያት እንዴ አስመነየ ህተንመ ክእነ ከምሰሌነ ዲብ ወሕዳተን እቅቡላት ጸንሐያነ። ለቀደም ክልኤ ሳምን ምን ተሰነይ እበ ረከብናሁ መሰጀላት እዴ ትከስክስ እብለትፈናተ ሐልየት ሐነን ትብል ለዐለት ውሕደትነ ክምሰል በዲረ ኢጸነሐተነ። ሓለትለ ኢትደለው አንፍረ እግል ተዐራቤ፡ ሰበብ ናይለ ሳደፌነ ከሳር እግል ትጌምም፡ ምን ሐዲስ እግል ትትነዘም፡ ዲብ ወቀይ ትሩድ ጽምድት ጸንሐተነ። ለነአምሩ ገጽ አንፋር መጅሙዐትናመ ክም በዲሩ ይዐለ።ነቃሳም አንፋር እግል ለሀሉ ክምሰል ቀድሮ ምነ ረኤኩው ህጁም ፋሽል ጊሙም ምንመ ዐልኮ፡ አክል እሊ ነቃስ እግል ለሀሌ ላኪን እት ወግምዬ ይዐለ። መጃምዕነ እንዴ ትሸለተየ ሌጠ ጸንሐያነ። ምነ እግል አንፋር ፍርቀት ዓዳት፡ እምዳድ ወቶሚንእንዴ ትከምከመት ለትከወነከቲበት ዲብ ሐርብ ለአቴት ፈሲለት፡ እምበል ሐኽሊ ወዕበይለ ለፈግረ ይዐለ። ብዝሔ እስትሽሃድ ሌጠ እንዴ ኢገብእ፡ አግቡይ እስትሽሃዶምመ ለለአግሄቱ ለዐለ። ለበስመት ኢትትፈንተየ ወለት-ስላስ ቅምብለተ እንዴ ፈርገዐት አስተሽሀደት። ጆን ኦፐሬተር አስተስህደ። መሓሪ ማንጁስ ካልኣይ ቃእድ ስርየት አስተሽሀደ፡አብርሃጼን፡ኤልሰ (ወለት ቁልጭ) አስተሽሀደየ። ለእግል ራብዓይ ፓራ-ኮማንዶ ለደውሸሸት፡ እብ ደምበ ወሽሂድ መሓሪ ማንጂስ ለትመረሐት ስርየት 57 ሙናድሊን እንዴ ደፍዐት እምበል አዳም መጆብ እብ ሃለ ተርፈት። ብርጌድነ፡ ለነቅሰት ቅወት አዳመ እግል ትወስክ፡ ምን ብዕድ ውሕዳት አዳም ሰበት ትወሰከ፡ ገዳይም አንፋር ቦጦሎኒነ ነፌራይ ነፌራይሌጠ ዐለው ምኖም።ክምሰለ እት ልትራቀዕ ሸክሉ ለትበደለ ብላይ ቦጦሎኒነ እበ ኢነአምሮም አንፋር ሰበት ትረገሐት ሕነ ጋሸ ገብአነ እተ። ባርሀት፡ “ሹክረን በሐር! እንቲ እት ኢኮን፡ አውገት ላተ ምስልነ፡ ምስል ውላደ ይዐለት።” ዲብ ግንራሪብ በሐር ማርሰ ተክላይ ክምሰል በጽሐነ ለቴለቱ፡ እሊ አሕዳስ እሊ እግል እፍቀድ ደረኬኒ።እብ አማን ህዬ ዲብ 22 ፌብራይር አውጌት ጠልመተነ። ቅያደት፡ እግል እሊ ደረር እሊ እንዴ ረድአት ቱ መስለኒ ዲብ ካልኣይት ዐመልየት ደውሸሾት ውቃው እዝ ብርጌድነ እግል ተአሻርከ ለይሐስበት። ምናተ ሜርሐት ስርየት ብርጌነ ዲብለ እብ ዐሊ ሰይድ ዐብደለ ለትመረሐ እጅትመዕ፡ መቃወማቶም አስመዐው። ወደ-ዕብዮ ቃእድ ስርየት ክእነ እት ልብል ተሃገ። “ስመዕ መለሀይ ዐሊ ሰይድ፡ ዲብ እሊ ለኢተዐወትነ እቱ ህጁም፡ ብዝሓም ዲብ ሐርብ ሹሩካም ለኢለአምሮ ሙናድሊን ሓዳይስ እንዴ ጸበጥናቱ ለአቴነ። እሎም አንፋር እሎም መዕነውየቶም እግል ቲዚድ ገብአት ምንገብእ፡ ዲብ እሊ ፈንጎሕ ፈጅር ለእንወድዩሐርብ ስርጉል እግል ልሻርኮ ወጅብ።” ብርጌድነ፡ እብ ረአይ ልግበእ አው እብ አትሐዘዮት ዲብለ ውቃው እዝ ለደውሸሸ ወአስክ ማርሰ-ተክላይ ለብጽሐህጁም ስርጉል እግል ትሻርክ ትሰመሐ እለ። ዲብለ በሐር ክምሰል በጽሐትቱ ህዬ ክል ሙናድል ለሐልፈ እኩይ ዝክርያቱ እንዴ ሳረ ዲብ ሐመሶት ወሃጻፍ ሕድ ህንግጣጥ ለቤለ! መዳግመት፡ ሲስተር ህይወት ይሕደጎ ኤልሰ ተስፋማርያም ተኸስተ ተኸለማርያም rpvyyzttesd2d3gh53jfczsvbblx0tg 0 330 9047 8950 2026-04-23T18:31:04Z ~2026-24926-98 1634 9047 wikitext text/x-wiki = መራጄዕ = == አክትበት ትግረይት == <ul> <li>ድግም ቅዱስ ክታብ” እብ ወንጌላይት ቤት ክስታን፣ ዲብ ሰነት 1895፡ ዲብ እምክሉ ለጠበዐ፣</li> <li>ክታብ አግእዞት ወቅርኣን” እብ ቀሽ ካርል ጉስታቭ 6-97: 27ት ጠብዐት ሰነት 1916 ዲብ አስመረ ለትጠብዐ፡</li><li>“ክልኤ መንሰዕ” ድግም ወፍትሕ ወዓዶታት፡ እብ ቀሽ ካርል ጉስታቭ ሩዴን -1913 (አስመረ) </li><li>“ክታብ አምር ወፋግዖት” እብ መደርስ አድም አብሐሪሽ -2000 (አስመረ) </li><li>“perl እብ ደሳሌ በረሽት 2"? ጠብዐት 2001 </li><li>“FOL እብ መክተብ ሕስር ዓዳት ውዛረት ተዕሊም -52002 (አስመረ)፤ </li><li>ክብት-ቃላት ህግየ ትግሬ፤ እብ መምህር ሙሳ ኣሮን 2005 </li><li>ቅንብር” እብ መሐመድ እድሪስ (አፓዮ) 2004 (አስመረ) ““ከዋክብ” እብ መ/ዐሊ እብራሂም -2006 (አስመረ) </li><li>“አድጋማት NAC! AMA ግም ሐዲስ” እብ ውዛረት ተዕሊም 2007(አስመረ) -““አጥራፍዬ ወኖሼ” እብ መ/ስዒድ ዑስማን -20038 (አስመረ) 649 አክትበት ትግርኛ፤ </li><li>“ሓፈሻዊ መምርሕን መላለይን ኣፋዊ ስነ-ጽሑፍ” እብ አስመሮም ገብሬ ስላሴ -2005 (አስመረ)፤ </li><li>“ምስላታትን ሕንቅልሕንቅሊተይን” -ትግርዐ፡ FIC: WW: NAS: ዓፈር፣ ኩናማ እብ ሀይሌ ጤሬ -2005 (አሜሪከ) </li><li>“ሕግታት እንዳባ ብመንጽር “- ንደር” እብ PAANCUD NCL: አስመረ- 2009 </li><li>“ምስላ ንደለይቲ ልቦና” ሓው ሰለሞን ገብረክርስቶስ፣ -1995፤ “ምስላታት ትግርዐ”፣ ህ.ግ.ሓ.ኤ. -1986 </li><li>“ደቀባት ህዝብታት ኤርትራ” እብ በሕስ ወድ ጢላን ዲብ ሰነት 1985 ለትጠበዐ ወዲብ ሰነት 1986 እብ ጀብሀት ሸዕብየት እንዴ ተርጀመ ለትጠብዐ ክታብ። </li><li>“መደረታት” እብ አባ ይስሃቕ ገብሬ ኢየሱስ፡ 5007 (አስመረ) </li><li>“መፅናዕትታት ቀዳማይ ሲምፖዚየም ቋንቋ ትግርዐ” 1991(ግእዝ)'፣' ዲብ መጥበዐት “ብርሃንና ስላም” ለትጠበዐ </li><li>““አርብዓን ኣርባዕተን ዛንታ” እብ መም. ይስሃቅ ተወልዴ መድህን -1990 (ኖቲንግሃም- ሆላንድ) </li><li>“መቐረት ምስላታት ትግርዐ” እብ መም. ገብሬ ኪዳን ደስታ 1994 (አዲስ አበባ) </li><li>ትምህርቲ FICO: WL LCA” AN AA ገብሬ -2000 (ስዌደን) </li><li>ያታውን ዘመናውን ምስላታት ትግርኛ” እብ ዶ/ር. ክብርኣብ ወልዴ ጊዮርግስ ወዶ/ር. ኤርምያስ ክብርኣብ -2006 (ከናዳ) </li><li>ናይ ኣቦታት ጥንታዊ ምሳሌ” እብ ሊቄ መዘምራን ሞጎስ ዕቁባ ጊዮርግስ -1958 (አስመረ) </li><li>ካብ ምዑዝ ባሕሪ..” እብ ሙሉ ሀይሌ ስላሴ፡ -1999 (አዲስ አበባ) </li><li>ደሃይ ባህሊ” እብ መም. አስረስ ተሰማ፣ -1995 (አስመረ) </li><li>ሐረጋት ትግርይና” እብ ሑ ሰሎሞን ገ/ክርስቶስ -1993 (አስመረ) "አርወሐትኪ አተክሪ" እብ መሐመድእድሪስ ሓምድ -2018 (አስመረ) </li> </ul> == አክትበት ዐረቢ == ([0994- ‹:ጸድ0) ,ቁኦ) ዶሬ ላይ ህያ 5 ) : ኦወዉሓዌ ህ ዶ/ 8 - ዕ)፡41 ball 13 — 98 =e Jali) Ga gall ry gall - (Seleall pyle — sgrens AS Ag SY) CHR CAT ads Alba Qa su gaatill Sia! Cy0(2006) 2596 == አክትበት እንግሊዝ == * Negash, G. A history of Tigrgya Literature in Eritrea. The Oral and the written, 91890-1990). Leiden, University leiden. 1999 * Littmann, E Tales Customs, Names and Dirges of The tiger tribes. E.J. Brill Ltd, leyden — 1910-15 (vols. 1.2.3) * Sahle A. good Morning, Eritrea. Hidri bulishers, Asmara-Eritrea. 2003. * Arén. Gustav. 1978. Evangelical Pioneers in Ethiopia. (Studia Missionalia Upsaliensia 32.) Stockholm: EFF-Forlag. * Nakano, Aki'o & Yoichi Tsuge (1982). 4 Vocabulary of Beni Amer Dialect of Tigre. Tokyo: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa. * Littmann, Enno. and Héfner, Maria. (1962) Woérterbuch der Tigré-Sprache: Tigré-Deutsch-Englisch. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag. * Journal of Eritrean Studies” Vol. 1-4 ; 2002-2005 (Asmara) -“Northeast African Studies” Vol. 9 Number 1; 2002 (USA) -“Tigre Folktales”-Digm- By A.C. Beaton * -“Folklore and Development in The Sudan” By Ahamed A. Nasr (Sudanese Library Series-13) ; University of Khartoum * “Good Morning Eritrea” by Amanuel Sahle -2003 (Asmara) * “Traditions of Eritrea” : Linking the Past and The Future; -2008 (USA) * “Compound Verbs in Kashmiri” by Prof. Vijay Kumar Kaul- 2006 (India) * “Wit & Wisdom of Africa” by Patrick Ibekwe- 1998 (England) * “Sudanese Cultures” by The sudanese Center For Culture & Information — Cairo * “Sudanese Folktales And Mythes” by The sudanese Center For Culture & Information — Cairo * “One Language For The World; and how to achieve it” by Mario Pei- 1969 (New York) * “Never Marry a Woman With Big Feet” By Mineke Schipper- 2004 (Yale University Press) * “Arabian Nights” by Mamoru Funai -1963 (USA) -“‘Aesop’s Fables” by W. Kirtman Plummer- 1963 (USA) * “Tales From The Panchatantra” by A.N.D Haksar -1992 (India) == አክትበት እብ ብዕድ ሀገጊ == “ግርበሻ” ብሊና ጋብዲ እማኒ ዓዋዲዲ፡ (ሽማግለ ሻንድ ደለወሽ-1997): “Fo” AN At ING TLL: 2005 (Ahard) “ብሊና ክታበትዲ ግብራ ጋቡኹዲ” እብ ተኪኤ ዓሊበኪት -1995 (ኦስሎ-ኖርወይ) -““መጸሕፍተ ሰሎሞን ወሲራክ” እብ መጥበዐት “ትንሳኤ” ለጠበዐ “የከረን አውራጃ አጭር ታሪክ” እብ አቅሊም ሰንሒት ዲብ ሰነት 1980 ግእዝ ለጠበዐ == ውራቅ ድራሳት (Research Papers) == - Zeresenay Eyasu; “Gender Implying Tigrigya proverbs” University of Asmara May 2000. -Mohammed Alhaj Mussa. “Tigre poetry” University of Asmara Jan. 2004. “Mi Rieka” Among The Tigre Nomads Of Sah’l” University of Asmara, December 2004. - Dessale Berekhet: “Tigre Oral Poetry: Genres and Thematic Concerns” University of Asmara (2005) - Haisem M. Haile, “Traditional Blin Folkdances and Songs’’: University of Asmara. 2005 -Nawal Idris Ezaz; “Women’s Hair Styles and Ornaments in Tigre Ethnic Group” — Mai Nefhi- 2008 Dawud A. Abushush: “Social Conflicts and Resolutions Among The Nara People” “ኣፈናዊ ትንታኔ ኣፋዊ ስነ-ጽሑፍ ትግረ” እብ አሰይድ ናይዝጊ ወልዱ (ወድ ሀይገት) ዲብ 1996 ለገብአ ብሕስ -እብ ሻዕር መሐመድ-ስዒድ ዑስማን ዲብ 2001 ለቀርበት፣ “ሕላይ ትግረይት ወተረቱ እት ኣድረሶት” ለኢትጠበዐ ዔማታት፤ ([)በሀህ515ከር0 50ህ፲ርፍ5): -Saleh Mahmud Idris, “Dialectal Variation and Intelligibility Level Between the Dialects of Tigre Languages”. University of London, 1999. - “ሕምሹር”፤ ለኢትጠበዐ ክታብ ቅራአት፡ AN ኣድም ሳሌሕ አብ-ሐሪሽ == ምን መዋቄዕ ኢንተርኔት == (Sources from An Internet) APCD hel Eritrean website featuring resourcess relevant to Tigre history and culture https://web.archive.org/web/20190610191649/http://awkir.com/ === ሞዳይና: ሰልፍ ሀዳጊት ትግራይት ዲብ ኢንተርኔት === SU AB Gy yl) Abaca) GS aaa ye ፌ/ ዶ፤ ህጻ.) እሼ ቅ። http://en.wikipedia.org/wiki/Dawit_Amanuel http://en.wikipedia.org/wiki/Tewolde-Medhin_Gebre-Medhin http://en.wikipedia.org/wiki/Dahlik www.bejaculture.org www.Jstore.com www.shaebia.org ምን - ረይድ ወመጀላት (Periodicals) ATZNNT ANGI - ሪደት ገለድ - ሪደት “ኤረትርየ-ሐዳስ” መጀለት ታክያት መ- ለት ጸሓይ-በርሀት ሃድጋይት (ዲብ ስዊደን ለትጠብዐት) መ- ለት “ቀንዴል” 656 - ሙ.ለት “ኣዱሊስ” (2ይት ጠብዐት፣ ዕልብ 3) == ዔማት ምን ውራቅ መሓብር ጎማት == <p> ብሔራዊ ዘተ ቋንቋ ትግሬ” ለልብል መሕበር ጎማት፡ ዲብ ወሬሕ 12 ሰነት 1984 ዲብ አስመረ ስርጉል ዐለ። እትሊ መሕበር ጎማት እሊ ህዬ እሎም ተሐት ሽርሓም ለህሌው አንፋር እብሊ ሽሮሕ ለሀለ አርእስ ውራቅ ብሑስ ቅዱማም ዐለው። ሕነ ህዬ ክሉ ለውራቅ ዲብ እዴነ ሰበት ዐለ ዲብ አትዳለዮት እሊ ክታብ ክምሰል ሰዴነ እግል ንሸረሕ እንፈቴ። እሊ ለተሌ ህዬ አስማይ ናይለ ቀደመው ወአርእስ ውራቆም ቱ። </p> <ol> <li>“ጅ ጉግሪሬ ዳሇ UG? ዕሥማፖ' VAIL ኤፍሬም፣ </li><li>“ፇዎሟ ዝቓ2# ግሬ” እብ አሰይድ ኢያሱ ኣሮን ወመም. ሳሙኤል ናትናኤል (ክልኤ ወረቀት በናቢን) </li><li>AN ኘ7ሮንግራም CLE FIC HUOTG FL ድጋቋ ሄዜጋ2ታሥጋ" መላረምታፖት2' እብ ሰሕፊ አሚኔ ሀይሌ </li><li>AN መጋዕ ቋ#ጋ2ጋዌታቃታ፡ ግጳዲ#2 ግረ" PICT? ዳምኃረምኛ2 Hie ሓደድ-4ደያ ያዎታዎፎቿ Chir እብ አሰይድ ኣማኑኤል ሳህሌ </li><li>All ፖሮ2ችራም ሬድዮም ጽርሌ ኃደ-ኃ3ደ VIFF PLP A? እብ አሰይደ ጸሃይቱ ሰለሞን </li><li>PID ዝምታፖር3ጋም PAA PFN HCA ምሪባፖሥ እብ ቀሽ አስፋሀ መሐሪ </li><li>ምዕኒታሥፖ #2# ጉግረ”እብ አሰይደ ሐዮት ትንሳኤው </li><li>ሬደቀጎሦ ጐግረጋ። ዲድማምጽጵዱትፖ' እብ ሆሳባይ ኤፍሬም </li> </ol> - ዲብ ሰነት 2001፡ “ጐግይም” 22 ቃታ Ak LON ሐንቴለ ልብል ስቅራት፡ እብ መናህጅ እንዴ ትነዘመ እብ መደርሲን ትግሬ ቀርብ ለዐለ ውራቅ፤ እሊ ውራቅ እሊ ክሉ ምንመ ኢኮን ገሌ እተ ዶሉ እንዴ ረከብነ እግል ንአክቡ ለቀደርነ ላኪን ትነፈፅነ እቡ። እግል መሰል፤ - “ፉሥግሬይም he ለምሪ46 ወራታም ወዳቀ7መቃርሖም መዳርዮታ” እብ እስታዝ ሳሌሕ አሕመድ -“ሄግም ለ'/ታ፣ያጉኖ ወሟድዲይ ዕሁ፦ እብ እስታዝ ዐሊ ዐቤ - ዲብ ዮም 11 አስክ 12 አቁስጦስ 2007 እብ መራዐየት ውዛረት እዕላም መሕበር ጎማት “ቀግረፅፉዕፇልለ ጳ” BIR 4ይ” ለገብአት OATH ምን ፍገሪት ናይ እሊ ማሕበር ጎማት ህዬ “ ህ” ለልብል ክታብ ፋግር ዐለ። እሊ ክታብ እሊ ህዬ ዎሮት ምን መራጅዕነ ዐለ። <ፌ ህፒቨጀ መምሬሕ ትግረይት-ዕግል እት ዔማት-አክባር፤ሥ አስመረ- 2008 - መሕበር ጎማት “ፈጋ2 ACPA MA ሪፇፖል” ወሬሕ 15 ሰነት 2008 እትሊ መሕበር ጎማት እሊ ስዕ ውራቅ ቃርባት ዐለየ። ክሉ ለውራቅ ህዬ ረኤናሁ ወራጀዕናሁ። እብ ሐት-ሐቴመ ምን ንሸርሑ ክሉ ነፍዓይ ክምቱ ወእግል ዝያድ መራጅዕ አዳም እግል ልትነፋዕ እቡ ህዬ እንዴ ጠብዐ እግል ገቢል እግል ልቅረብ ንትወሴ። - ዲብ ኤረትርየ ለገብአ መህረጃናት ኤክስፖ ወዲብ አቃሊም ለገብአ መህረጃናት'ኝ ሐደርናሁ ወክም መምበዕ ሐብሬ ትነፈዕነ እቡ። እምበል እሊመ፣ በርናምጃት ክርን ገቢል ኤረትርየ እብ ዓ or AN EEE UR! በርናምጃት ዓዳት ወንቃሽ ዝያድ ክምሰል ዔማት ትነፈዕነ እቦም። አስማይ መቃበለት ለወደው አንፋር፤ 1. ሔልያይ መሕሙድ ዐሊ ሐሰብ አስመረ 5. መኖናድል መሐመድ ኖር እድሪስ አስመረ 8. ሓምድ ዓብደለ መሐመድ (ወድ ልቡሲ) አቅርደት 4. ሽሂድ ናይዝጊ ወልዱ (ወድ ሀይገት) ከረን 5. መም. ፋዘገ ዐብደልገድ ከረን 6. ቀሽ አስፈሀ መሓሪ አስመረ 7. ሻዕር መሐመድ-ስዒድ ዑስማን አስመረ !* ዲብ አቃሊም ለገብአ ብዞሕ ማህረጀናት ይሀለ። ክምሰል ጀርቤ ላኪን ዲብ አቅሊም ጋሽ-በርካ (ባረንቱ)'፣ ቅብለት በሐር ቀያሕ (ዲብ በጽዕ)፡ ወአቅሊም ግብለት ዲብ ሐልሐሌ፡ ገሌ ምነ ለሐደርናሆም ወአስተፌድነ ምኖም ማህረጃናት አቃሊም ቶም። 659 8. ሳሕፊ ዐብዱ መሐመድ ዐንዱ ባረንቱ 9. እስታዝ መሐመድ አልሓጅ ሙሰ ባረንቱ/[[አስመራ]] ፈናን መሐመድ ድርፍ ተሰነይ ሐሰን ብሊናይ (መዳዊያይ ስራይዐድ) ባጹዕ እብራሂም መሕሙድ ያፅዕቆብ(ፈሪካይ) አስማጥ አሰይድ ዑስማን አሸኬሕ ዊዐ እድሪስ መሕሙድ ፌስኮ/ተሰነይ ሻበት ራሕመ እብራሂም ከረን ሻበት ሳዕድየ ዑመር ድሕል/ደሃሊክ እስታዝ እብራሂም ዐሊ ሸገሊ ሀይኮተ እስታዝ ዐብደልቃድር ሕሴን ከረን ፋጥነ ዐብደልቃድር ሐጋድ ፈናን ሙሰ ሳሌሕ አቅርደት/ባረንቱ ፈናን እስማዒል ሑመድ አቅርደት እምነ ፋጥነ ሕዱግ ድርፎ ፋጥነ እድሪስ ዑመር አቁርደት ዑስማን ድራር (ወድ ጀሀሪ) ሀይኮተ መሐመድ ዑስማን ዐድ አብሰዐድ አርከ መ/ዐሊ ሽዕብ/ጸዕደ ክርስትያን እድሪስ ሙሳ (ወድ አክቴ) አስመረ/ማይነፍሒ መሐመድ-ዐሊ እብራሂም (ጆን ሐጪር) - ሀበሮ አድም ዐሊ ዑመር (አጌራይ) ሀበሮ መም. ዮሀንስ ተስፋይ ዒላበርዕድ አሕመድ መሐመድ (አደሮብ) አስመረ ፈኪ መሐመድ አስመረ bucm3e4mwegdhdnb7b3oi0tt2enjhia 0 648 9050 2026-04-23T18:38:12Z Bbeshir 5 Bbeshir moved page [[ባጽዕ]] to [[ባጸዕ]] 9050 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ባጸዕ]] c1o4ol2qxamnglepryaowggbc239hpk