ዊኪፔዲያ tiwiki https://ti.wikipedia.org/wiki/%E1%88%98%E1%89%A0%E1%8C%88%E1%88%B2_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter ሜድያ ፍሉይ ምይይጥ ተጠቃሚ ምይይጥ ተጠቃሚ ዊኪፐድያ ምይይጥ ዊኪፐድያ ፋይል ምይይጥ ፋይል ሜድያዊኪ ምይይጥ ሜድያዊኪ ሞደል ምይይጥ ሞደል ሓገዝ ምይይጥ ሓገዝ መደብ ምይይጥ መደብ ማዕጾ ምይይጥ ማዕጾ TimedText TimedText talk ሞድዩል ምይይጥ ሞድዩል Event Event talk 0 6550 25915 25851 2026-04-11T21:48:06Z InternetArchiveBot 7470 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 25915 wikitext text/x-wiki {{ሓበሬታ ወተሃደራዊ ግጭት |ስም = ኲናት ሩስያን ዩክሬንን |ምስሊ = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |መግለጺ_ምስሊ = |ግጭት= |ዕለት = 20.02.2014- |ቦታ = [[ዩክሬን]] |መስተማእዛኒታት = |ውጽኢት = |ሳዕቤናት = |መግለጺ = |ምስምስ = |ግዝኣት = |ተጋደልቲ1 = [[ፋይል:Flag of Russia.svg|20px|border]] [[ሩስያ]] </br> [[ፋይል:Flag of Eritrea.svg|20px|border]] [[ኤርትራ]] |ተጋደልቲ2 = [[ፋይል:Flag of Ukraine.svg|20px|border]] [[ዩክሬን]] |ኣዛዚ1 = |ኣዛዚ2 = |ኣዛዚ3 = |ወተሃደራት1 = |ጉድኣት1 = |ጉድኣት2 = }} '''ኲናት ሩስያን ዩክሬንን''' (ብቋንቋ ዩክሬን ''' російсько-українська війна'''፣ ብቋንቋ ሩስያ '''российско-украинская война'''፣ ስም እውን ኣሎ - ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን፣ ) እዚ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤውሮጳ ኣብ ዘመናዊ ግዜ ዝካየድ ዘሎ ዝዓበየ ዕጥቃዊ ውግእ ኮይኑ፡ [[ምሕዋስ ክሪሚያ|ኣብ ወርሒ ለካቲት-መጋቢት 2014 ንሓውሲ ደሴት ክሪሚያ ዩክሬን ብሩስያ ብምግዛእ ዝጀመረ እዩ]]። [[ኲናት ኣብ ዶንባስ|እቲ ግጭት ኣብ ክልተ ምብራቓዊ ዞባታት ዩክሬን ካብ ሚያዝያ 12, 2014 ክሳብ ሎሚ ብጉልባብ ክልተ ንእሽቶ መንግስታዊ ኣካላት ምሉእ ብምሉእ ብሩስያ ዝቆጻጸራን ዝመሓደራን]] - [[ህዝባዊት ሪፓብሊክ ዶኔትስክ]]ን [[ህዝባዊት ሪፓብሊክ ሉሃንስክን]] ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ቀጺሉ። [[ስርዓት ቭላድሚር ፑቲን|ቀንዲ ምኽንያት ናይቲ ኲናት፡ ኣብ ሩስያ ዘሎ ምልካዊ ስርዓት ፑቲን እዩ]]። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብቲ ብሩስያ ዝተጎበጠ ግዝኣታት ዩክሬን ኣረሜናዊ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ይፍጸም። ኣብ ነሓሰ 2014፡ ብወተሃደራት ሩስያ ንኢሪና ዶቭጋን ዝተባህለት ካብ ዶኔትስክ ዝመጸት ሲቪላዊት ዩክሬናዊት ኣንጻር ጎበጣ ከተማኣ ሩስያ ተዛሪባ ዝነበረት ምጭዋይን ስቅያትን ዘጠቓልል ዘሰንብድ ፍጻመ ኣጋጢሙ። ኣብ ማእከል ከተማ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ዓንዲ ላምባ ተኣሲራ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተሃሪማ። ኣብ ትሕቲ ኣህጉራዊ ጸቕጢ ናብቲ ብዩክሬን ዝቆጻጸሮ መሬት ተመሊሳ። ተመሳሳሊ ፍጻመ ብ7 ጥቅምቲ 2014 ዘጋጠመ ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ሓደ ብዕድመ ዝደፍአ ዩክሬናዊ ምሩኽ ኲናት ኢጎር ኮዝሆማ ዘጋጠመ እዩ <ref>[https://www.dazeddigital.com/politics/article/39206/1/a-ukrainian-prisoner-of-war-reflects-on-the-photo-that-saved-her-life Irina Dovgan tells of public abuse at hands of pro-Moscow separatists]</ref> <ref>[https://archive.khpg.org/en/1409602098A Ukrainian prisoner of war reflects on the photo that saved her life]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/2014/09/01/world/europe/ukrainian-woman-irina-dovgan-held-up-to-public-abuse-is-released.html Ukrainian Woman, Held Up to Public Abuse, Is Released]</ref>። ኣብ 2014-2015 ኣብ መንጎ ሰራዊት ሩስያን ዩክሬንን ኣብ ልዕሊ መዓርፎ ነፈርቲ ዶኔትስክ ብርቱዕ ውግእ ተላዒሉ። ኣብ 2015 ሳላ ጻዕሪ ናይቲ ሽዑ ፕረዚደንት ዝነበረ ፔትሮ ፖሮሸንኮ፡ ሓደ ካብ መራሕቲ ሰውራ ዩክሬን 2014፡ እቲ ግጭት ተዓጽዩ፡ ዩክሬን ዳግማይ ምስ ስልጣነ ኤውሮጳ ናብ ምቅርራብ መንገዳ ኣቐሚጣ። ኣብ 2016-2018፡ ኣብታ ዶኔትስክ ህዝባዊት ሪፓብሊክ እትበሃል፡ ብሰበስልጣን ሩስያን ደገፍቲ ሩስያ ዝድግፉ ተገንጸልቲን፡ ምጭዋይ ሲቪላት ዩክሬንን ዘይሕጋዊ ማእሰርትን ቀጺሉ። ፕሮፖጋንዳ ሩስያ ኣብ ወግዓዊ ቻነላት ሩስያ ብዛዕባ ዕልዋ መንግስቲ ናዚ ኣብ ዩክሬንን ምስቃል ከም በዓል የሱስ ዝኣመሰለ ህጻንን ናይ ሓሶት ዜና ይዝርግሕ ነይሩ። ማዕከናት ዜና ሩስያ፡ ኣብ ሰራዊት ሩስያ ዝርከቡ ኒዮ-ናዚታት ዕሽሽ ይብላ፡ ንሳቶም ድማ ምሩኻት ኲናትን ሲቪላት ዩክሬንን ብምስቓይን ብምቕታልን ገበነኛታት እዮም። እቲ ዝያዳ ፍሉጥ ሩስያዊ ኒዮ-ናዚ ወተሃደራዊ ኣዛዚ ኣሌክሲ ሚልቻኮቭ እዩ<ref>[http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/kremlin-backed-fighters-confession-of-killing-prisoners-might-become-evidence-of-war-crimes-audio-385532.html Russian fighter's confession of killing prisoners might become evidence of war crimes (AUDIO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410001701/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/kremlin-backed-fighters-confession-of-killing-prisoners-might-become-evidence-of-war-crimes-audio-385532.html |date=10 квітня 2015 }} // ''[[Kyiv Post]]'', April 6, 2015</ref>። ኣብ ታሕሳስ 2021፡ ኣብ 1989 ኣብ ሩስያ ዝተመስረተት መሪሕ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ዝኾነት ሜሞርያል ብጸቕጢ ፑቲን ተዓጽያ። ገበናትን ዕጫን ግዳያት ምልካዊ ስርዓት ሶቭየትን ፖለቲካዊ ዓፈናን ኣብ ዘመናዊት ሩስያ ኣጽኒዖም። ፑቲን፡ ብመንግስቲ ዝቆጻጸሮ ተለቪዥንን መራኸቢ ብዙሃንን ተጠቒሙ፡ ሕብረተሰብ ሩስያ ሓቀኛ ሓበሬታ ንኸይረክብ ገዲቡ፡ ነቲ ኲናት ዝቃወሙ ተቓወምቲ መራሕቲ ዲሞክራስያውያን ውድባት ድማ ቀቲሉ። ቦሪስ ነምትሶቭ ኣብ 2015 ክቕተል እንከሎ፡ ኣሌክሲ ናቫልኒ ድማ ኣብ 2021 ተኣሲሩ። ሩስያ ብ21 ለካቲት 2022 "ናጽነት መንግስታዊ" እዘን "ሪፓብሊካት" ኣፍልጦ ሂባ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ብ24 ለካቲት 2022 ከም ሓድሽ ምዕራፍ ናይዚ ኲናት ጀሚሩ <ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/28/world/europe/zelensky-yermak-resigns-ukraine-corruption-scandal.html Zelensky’s Top Aide Resigns Amid Widening Corruption Scandal]</ref>። [[File:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|መዓርፎ ነፈርቲ ዶኔትስ ብወተሃደራት ሩስያ ዓንዩ]] [[File:Bucha after Russian invasion (2022-04-06) 08.jpg|thumb|ብሰንኪ ስቅያት ወተሃደራት ሩስያ ዝሞቱን ኣብ ጃምላዊ መቓብር ዝተቐብሩን ሲቪላት ዩክሬን። ሓደ ካብቶም ፍሉጣት [[ገበን ኲናት|ገበናት ኲናት]] ናይዚ ኲናት]] [[File:Livoberezhnyi District buildings destruction.jpg|thumb|ማሪዩፖል፡ ብሩስያ ዝዓነወት፣ ቅድሚ እቲ ኲናት፡ እታ ከተማ ሓንቲ ካብተን ኣብ ዩክሬን ዝርከባ ዓሰርተ ንኽትነብረለን ዝጥዕማ ከተማታት ተባሂላ ትቑጸር ነይራ]] ሰራዊት ሩስያ ንመንበሪ ቦታታት ደብዳብ ብምውቃዕን ንመላእ ከተማታት ከም ማሪዩፖል ዝኣመሰላ ከተማታት ይድምስስ ኣሎ፡ ሩስያ ብቦምባታት 90% ህንጻታት እታ ከተማ ዓንዩ 100 ሽሕ ሰላማውያን ሰባት ቀቲሉ። ብወግዒ መንግስቲ ሩስያ ገበናቱ ብምኽሓድ ንኹሎም ኣንጻር እቲ ኲናት ዝዛረቡን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ሓቂ ጥራይ ዝጽሕፉን ሩስያውያን ከም ጋዜጠኛ ማርያ ፖኖማረንኮ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይኣስሮም። ብ30 መስከረም 2022 ሩስያ ካብ 2014 ጀሚራ ኣብ ምብራቓዊ ዩክሬን ኣብ ዝተኻየደ ኲናት ተሳትፎ ከምዘለዋ ብወግዒ ኣሚና ንህዝባዊት ሪፓብሊክ ዶኔትስክን ህዝባዊት ሪፓብሊክ ሉሃንስክን ብምሕዋስ ዞባታት ሩስያ ገይራተን። ብመሰረት ሕጊ ዩክሬንን ኣህጉራዊ ሕጊን፡ እዚኦም ንግዚኡ ብሩስያ ዝተታሕዙ ግዝኣታት ዩክሬን እዮም <ref>[https://memohrc.org/ru Главная | Правозащитный центр «Мемориал»]</ref><ref>[https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8C%8D%E1%89%A5%E1%88%A8_%E1%88%B0%E1%8B%B6%E1%88%9B%E1%8B%8A%E1%8A%90%E1%89%B5 Кригер Михаил Александрович]</ref><ref>[https://base.memo.ru/ Жертвы политического террора в СССР]</ref> <ref>{{Cite web |title=Сталинские расстрельные списки |url=https://stalin.memo.ru/ |access-date=2026-02-08 |archive-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208102227/https://stalin.memo.ru/ }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Верховный Суд утвердил решение о ликвидации Международного Мемориала |url=https://www.memo.ru/ru-ru/memorial/departments/intermemorial/news/690 |access-date=2026-02-08 |archive-date=2026-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207203528/https://www.memo.ru/ru-ru/memorial/departments/intermemorial/news/690 }}</ref>። በ 2022 ድርጅቱ የኖቤል የሰላም ሽልማት ተሸልሟል <ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/memorial/facts/ Memorial – Facts – 2022]</ref> <ref>[https://khpg.org/en/1608811573 The KHPG receives half of Memorial’s Nobel, and will give the money to the victims of Russia’s invasion of Ukraine]</ref> <ref>[https://ccl.org.ua/en/news/the-center-for-civil-liberties-won-the-nobel-peace-prize/ The Center for Civil Liberties won the Nobel Peace Prize]</ref> <ref>[https://www.ica.org/acknowledgement-peace-nobel-prize-international-memorial/ Acknowledgement Peace Nobel Prize: International Memorial]</ref> <ref>[https://t4pua.org/en/1294 Peace, memory, freedom: Nobel Lecture by Memorial]</ref>። == ዓለምለኻዊ ግብረ መልሲ == [[File:International reactions to the 2022 Russia's invasion of Ukraine.svg|thumb|270px|ደገፍቲ ዩክሬን ዝኾና ሃገራት ብሰማያዊ፡ ደገፍቲ ሩስያ ዝኾና ሃገራት ድማ ብኣራንሺ ዝተለጠፋ እየን]] መብዛሕትአን ሃገራት ንዩክሬን ግዳይ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ሩስያ ምዃና ኣፍልጦ ሂበንኦን ደጊፈንኦን፣ ድሒረን ድማ ገለ ሃገራት ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬናውያን ዝፈጸሞ ገበናት ከም ምጽናት ዓሌት ኣፍልጦ ሂበንኦ። ሩስያ ኣብ 2022 ካብ መንግስቲ ኤርትራ ንጡፍ ደገፍ ረኺባ፣ ኤርትራ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንሩስያ ብዝፈጸሞ ገበናት ምኹናን ኣንጻር ድምጺ ሂባ <ref>[https://www.reuters.com/world/lavrov-bolsters-eritrean-support-russia-conflict-with-ukraine-2023-01-27/ Lavrov shores up Eritrean support for Russia over Ukraine conflict]</ref> <ref>[https://mfa.gov.ua/en/news/1610-ministerstvo-zakordonnih-sprav-ukrajini-vislovlyuje-rishuchij-protest-jeritrejsykij-storoni-u-zvjazku-z-neuzgodzhenim-z-ukrajinoju-vidvidannyam-5-6-chervnya-cr-ministrom-zakordonnih-spra MFA expresses its strong protest to Eritrean side]</ref> <ref>[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/eritrea-supporting-russia-stay-power Eritrea: Supporting Russia to Stay in Power]</ref> == [[ፕሮፖጋንዳ ሩስያ]] == ንዓመታት ወግዓውያን ማዕከናት ዜና ሩስያ፡ ንህላወ ወተሃደራት ሩስያ ዕሽሽ ብምባል፡ ንግርጭት ዩክሬን ከም ኲናት ሓድሕድ ገይረን እየን ዝቐርባኦ ነይረን። ፑቲን ብውልቁ "ምብራቓዊ ዞባታት ዩክሬን ምስ ሩስያ ክጽንበሩ ይደልዩ ነይሮም፡ ንዕኡ ድማ ብ13 ሚያዝያ 2014 ዩክሬን ኣንጻሮም ኲናት ኣካይዳ" ብምባል፡ ቅደም ተኸተል ናይቲ ኲናት ጠውዩዎ <ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2015/07/15/64898-171-malchika-187-ne-bylo-no-on-zhivet «Мальчика» не было, но он живет]</ref>። [[File:Vladimir Putin interview with Dmitry Kiselyov 2024 in the Kremlin 02.jpg|thumb|ፑቲንን መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ጎቤልስ ዝወዳደር ሩስያዊ ፕሮፖጋንዳዊ ዲሚትሪ ኪሰለቭን]] ዋላ እኳ ብሓቂ ብ12 ሚያዝያ 2014 ኣብ ትሕቲ ትእዛዝ መኮነን ኢጎር ጊርኪን ዝነበሩ ወተሃደራት ሩስያ ዶብ ሰጊሮም ንከተማ ስላቭያንስክ ዩክሬን ኣጥቂዖም ኣብ ውሽጢ ዩክሬን ክወርሩ እንተጀመሩ። ኣብቲ እዋን እቲ ሰራዊት ዩክሬን ኣዝዩ ድኹም ስለ ዝነበረ ክዋጋእ ኣይከኣለን። ንጽባሒቱ ዩክሬን ንሩስያ ደው ንምባል ህጹጽን ዘይተሓሰበን ጸረ-ስርሒት ጀሚራ <ref>[https://www.bmi.bund.de/SharedDocs/schwerpunkte/EN/disinformation/disinformation-related-to-the-russian-war-of-aggression-against-ukraine.html Disinformation related to the Russian war of aggression against Ukraine]</ref> <ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-kyiv-war-crimes-a857e3c8e913972aefaa1e965c6bad69 Live updates | Russia accused of spreading disinformation]</ref> <ref>[https://ms.detector.media/propaganda-ta-vplivi/post/37972/2025-05-22-tin-propagandy-yak-rosiyska-dezinformatsiya-vplyvaie-na-stavlennya-do-ukraintsiv-u-ievropi/ Тінь пропаганди: як російська дезінформація впливає на ставлення до українців у Європі]</ref>። == ሰነዳዊ መርመራ == [[File:Alexey Navalny 20 Feb 2021 by Evgeny Feldman.jpg|thumb|መራሒ ተቓዋሚ ሩስያ ኣሌክሲ ናቫልኒ <ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/02/16/alexei-navalny-dead-russian-opposition/ Alexei Navalny, imprisoned Russian opposition leader, is dead at 47]</ref>]] መራሒ ዲሞክራስያዊ ተቓውሞ ሩስያ ዝኾነ ጋንታን መሻርኽቱን ኣሌክሲ ናቫልኒ፡ ብዛዕባ እቲ ኲናት ዝምልከት መርመራ ኣሕቲሙ። ኣብ ዩቱብ ብነጻ ይርከብ። <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref>። == ሰነዳዊ ፊልምታት == * ኣናቶሚ ፑቲኒዝም (2023) <ref>[https://blog.poltava.to/pustovgar/17788/ Анатомія рашизму | Документальний цикл «Остання війна»]</ref>። == ከምኡውን ርአ፤ == * [[ሩስያዊ ምኽባር]] * [[ገበናት ኲናት ሩስያ]] * [[ኲናት ሩስያን ጆርጅያን]] * [[ካልኣይ ኲናት ሩስያን ቸቸንያን]] == መወከሲታት == r9b2x2sborf6tcspfywfmknt60hw6q5