Türkmenistandaky banklar

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tk">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipediýa</sitename>
    <dbname>tkwiki</dbname>
    <base>https://tk.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Sahypa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ýörite</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Çekişme</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ulanyjy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ulanyjy çekişme</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipediýa</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediýa çekişme</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Faýl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Faýl çekişme</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki çekişme</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Şablon çekişme</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ýardam</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ýardam çekişme</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriýa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriýa çekişme</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Türkmenistandaky banklar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3802</id>
    <revision>
      <id>269026</id>
      <parentid>268998</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Sitata</comment>
      <origin>269026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="gikubljna6hvx02m1r65v7wjb1sa7ci" xml:space="preserve">Esasy makala: [[Türkmenistanda Bank Ulgamy]]

Bu sanawda şuwagt Türkmenistanda hereket edýän ähli banklaryň ady bar. Şu wagt ýurtda 1 merkezi bank, 1 daşary ykdysady iş banky, 2 döwlet täjirçilik banklary, 5 paýdarlar täjirçilik banklary hereket edýär.

== Sanaw ==

=== Merkezi Bank ===

* [[Türkmenistanyň Merkezi banky|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]

=== Daşary Ykdysady Iş Banky ===

* [[Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet banky.|Türkmеnistanyň Döwlеt Daşary Ykdysady Iş Banky]]

=== Döwlet Täjirçilik Banklary ===

* «[[Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky|Türkmenistan]]» Döwlet Täjirçilik Banky
* «[[Türkmenistanyň ''Daýhanbank'' döwlet täjirçilik banky|Daýhanbank]]» Döwlet Täjirçilik Banky

=== Paýdarlar Täjirçilik Banklary ===
*[[Türkmen-türk täjirçilik banky|Türkmen-Türk Paýdarlar Täjirçilik Banky]]
*«[[Türkmenistanyň ''Senagat'' paýdarlar täjirçilik banky|Senagat]]» Paýdarlar Täjirçilik Banky
*«[[Halkbank paýdarlar täjirçilik banky|Halkbank]]» Paýdarlar Täjirçilik Banky
*«[[Türkmenbaşy Bank|Türkmenbaşy]]» Paýdarlar Täjirçilik Banky
*«[[Rysgal paýdarlar täjirçilik banky|Rysgal]]» Paýdarlar Täjirçilik Banky

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]</text>
      <sha1>gikubljna6hvx02m1r65v7wjb1sa7ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkmenistanyň Merkezi banky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3809</id>
    <revision>
      <id>269011</id>
      <parentid>269003</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15934" sha1="fpyg5nmy1lkvprrlex1hpe6x7loq2mj" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|logo=Turmednnne.png|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Toýly Öwezgulyýewiç Mälikow|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel (+993 12) 38-10-27
Fax (+993 12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

* Merkez bankynyñ işi
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.
* Kanunlar bilen Merkez banky
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Töleg Ulgamy ==
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>fpyg5nmy1lkvprrlex1hpe6x7loq2mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269012</id>
      <parentid>269011</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15995" sha1="35rqo9hw7t50i58ygigt1u0lez13ag0" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Toýly Öwezgulyýewiç Mälikow|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel (+993 12) 38-10-27
Fax (+993 12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

* Merkez bankynyñ işi
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.
* Kanunlar bilen Merkez banky
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Töleg Ulgamy ==
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
[[Faýl:Türkmenistan Manatlary.jpg|thumb|939x939px|Türkmenistanyň Manatlary]]
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>35rqo9hw7t50i58ygigt1u0lez13ag0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269013</id>
      <parentid>269012</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16069" sha1="4b3p43mmfcwsuha0etzdsac6sbwnplt" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Toýly Öwezgulyýewiç Mälikow|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel (+993 12) 38-10-27
Fax (+993 12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

* Merkez bankynyñ işi
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.
* Kanunlar bilen Merkez banky
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Töleg Ulgamy ==
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
[[Faýl:Türkmenistan Manatlary.jpg|thumb|939x939px|Türkmenistanyň Manatlary]]
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
[[Faýl:Walýuta biržasy.jpg|thumb|253x253px|Bankara Walýuta Biržasy]]
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>4b3p43mmfcwsuha0etzdsac6sbwnplt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269014</id>
      <parentid>269013</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19522" sha1="0spxeq8d77lvyxyvmn02p04af3qcxeg" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Toýly Öwezgulyýewiç Mälikow|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel (+993 12) 38-10-27
Fax (+993 12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

* Merkez bankynyñ işi
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.
* Kanunlar bilen Merkez banky
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Bankyň Wezipeleri ==
[[Faýl:ATM Ulanylyşy.jpg|thumb|600x600px|ATM Ulanylyşy]]

==== Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň esasy wezipeleri: ====

# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatynyň esasy ugurlarynyň taslamasyny işläp taýýarlaýar we ony Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýetiniň garamagyna berýär;
# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ykdysady gatnaşyklarda pul kadalaşdyrmasyny we pul gözegçiligini özbaşdak we bank ulgamynyň üsti bilen guraýar hem-de amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna seljerme we çaklama geçirilmegine gatnaşýar;
# milli pula gatnaşykda daşary ýurt pullarynyň resmi hümmetlerini belleýär;
# pul belgileriniň emissiýasyny we olaryň dolanyşykdan alynmagyny amala aşyrýar hem-de Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň pul belgileriniň ýeke-täk emitenti bolup durýar;
# Türkmenistanyň çäginde nagt pul dolanyşygyny guraýar;
# pul belgilerini we beýleki gymmatlyklary hasaba almagyň, saklamagyň, daşamagyň we inkassasiýa etmegiň düzgünlerini belleýär;
# pul belgileriniň we beýleki gymmatlyklaryň döwlet ätiýaçlyk gaznalaryny döredýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralaryny bellige almagy we ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrýar;
# Türkmenistanda hasaplaşyklary geçirmegiň düzgünlerini belleýär we olaryň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň hasaplaryna, karz edaralarynyň we beýleki müşderileriň hasaplaryna hyzmat edýär;
# döwletiň ätiýaçlyk altyn goruny goşmak bilen, Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň (altyn pul aktiwleriniň) saklanylmagyny we hyzmat edilmegini üpjün edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna laýyklykda Türkmenistanda bellige alnan karz edaralarynda buhgalterçilik hasaba alnyş we maliýe hasabatlylyk ulgamynyň kadalaşdyrylmagyny amala aşyrýar;
# bank hasaplaryny açmagyň we bank amallaryny geçirmegiň umumy düzgünlerini belleýär;
# halkara guramalary we daşary ýurt döwletleri bilen, şeýle hem daşary ýurt döwletleriniň fiziki we ýuridik şahslary bilen hasaplaşyklary amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär;
# karz edaralaryny gaýtadan maliýeleşdirmegi amala aşyrýar we olar üçin soňky basgançakdaky karz beriji bolup durýar;
# Türkmenistanyň töleg balansynyň düzülmegini guraýar;
# bank kadalaşdyrmasyny we bank gözegçilik barlagyny amala aşyrýar;
# karz edaralary tarapyndan jenaýatçylyk ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy çäreleriň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# daşary ýurt korrespondent banklaryndan we beýleki karz edaralaryndan şertnamalaýyn şertlerde depozitleri kabul edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralary tarapyndan gymmatly kagyzlaryň emissiýasyny bellige alýar;
# Türkmenistanyň bank ulgamy üçin işgärleri taýýarlamaga gatnaşýar;
# bank amallarynyň we geleşikleriň ähli görnüşlerini amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz ygtyýaryna girýän beýleki wezipeleri amala aşyrýar.

== Töleg Ulgamy ==
[[Faýl:Altyn Asyr Kartlary.jpg|thumb|541x541px|Altyn Asyr Kartlary]]
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
[[Faýl:Türkmenistan Manatlary.jpg|thumb|939x939px|Türkmenistanyň Manatlary]]
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
[[Faýl:Walýuta biržasy.jpg|thumb|253x253px|Bankara Walýuta Biržasy]]
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>0spxeq8d77lvyxyvmn02p04af3qcxeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269018</id>
      <parentid>269014</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19522" sha1="9h5hbabaafqh09fzzefcsuda8nro4o6" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Toýly Öwezgulyýewiç Mälikow|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel +993 (12) 38-10-27
Fax +993 (12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

* Merkez bankynyñ işi
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.
* Kanunlar bilen Merkez banky
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Bankyň Wezipeleri ==
[[Faýl:ATM Ulanylyşy.jpg|thumb|600x600px|ATM Ulanylyşy]]

==== Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň esasy wezipeleri: ====

# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatynyň esasy ugurlarynyň taslamasyny işläp taýýarlaýar we ony Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýetiniň garamagyna berýär;
# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ykdysady gatnaşyklarda pul kadalaşdyrmasyny we pul gözegçiligini özbaşdak we bank ulgamynyň üsti bilen guraýar hem-de amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna seljerme we çaklama geçirilmegine gatnaşýar;
# milli pula gatnaşykda daşary ýurt pullarynyň resmi hümmetlerini belleýär;
# pul belgileriniň emissiýasyny we olaryň dolanyşykdan alynmagyny amala aşyrýar hem-de Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň pul belgileriniň ýeke-täk emitenti bolup durýar;
# Türkmenistanyň çäginde nagt pul dolanyşygyny guraýar;
# pul belgilerini we beýleki gymmatlyklary hasaba almagyň, saklamagyň, daşamagyň we inkassasiýa etmegiň düzgünlerini belleýär;
# pul belgileriniň we beýleki gymmatlyklaryň döwlet ätiýaçlyk gaznalaryny döredýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralaryny bellige almagy we ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrýar;
# Türkmenistanda hasaplaşyklary geçirmegiň düzgünlerini belleýär we olaryň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň hasaplaryna, karz edaralarynyň we beýleki müşderileriň hasaplaryna hyzmat edýär;
# döwletiň ätiýaçlyk altyn goruny goşmak bilen, Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň (altyn pul aktiwleriniň) saklanylmagyny we hyzmat edilmegini üpjün edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna laýyklykda Türkmenistanda bellige alnan karz edaralarynda buhgalterçilik hasaba alnyş we maliýe hasabatlylyk ulgamynyň kadalaşdyrylmagyny amala aşyrýar;
# bank hasaplaryny açmagyň we bank amallaryny geçirmegiň umumy düzgünlerini belleýär;
# halkara guramalary we daşary ýurt döwletleri bilen, şeýle hem daşary ýurt döwletleriniň fiziki we ýuridik şahslary bilen hasaplaşyklary amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär;
# karz edaralaryny gaýtadan maliýeleşdirmegi amala aşyrýar we olar üçin soňky basgançakdaky karz beriji bolup durýar;
# Türkmenistanyň töleg balansynyň düzülmegini guraýar;
# bank kadalaşdyrmasyny we bank gözegçilik barlagyny amala aşyrýar;
# karz edaralary tarapyndan jenaýatçylyk ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy çäreleriň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# daşary ýurt korrespondent banklaryndan we beýleki karz edaralaryndan şertnamalaýyn şertlerde depozitleri kabul edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralary tarapyndan gymmatly kagyzlaryň emissiýasyny bellige alýar;
# Türkmenistanyň bank ulgamy üçin işgärleri taýýarlamaga gatnaşýar;
# bank amallarynyň we geleşikleriň ähli görnüşlerini amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz ygtyýaryna girýän beýleki wezipeleri amala aşyrýar.

== Töleg Ulgamy ==
[[Faýl:Altyn Asyr Kartlary.jpg|thumb|541x541px|Altyn Asyr Kartlary]]
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
[[Faýl:Türkmenistan Manatlary.jpg|thumb|939x939px|Türkmenistanyň Manatlary]]
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
[[Faýl:Walýuta biržasy.jpg|thumb|253x253px|Bankara Walýuta Biržasy]]
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>9h5hbabaafqh09fzzefcsuda8nro4o6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269021</id>
      <parentid>269018</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19534" sha1="sccrv00zpn17jaxkvt9zep71un77o5g" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Toýly Öwezgulyýewiç Mälikow|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel +993 (12) 38-10-27
Fax +993 (12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

== Merkezi Bankynyñ Işi ==
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.

=== Kanunlar bilen Merkezi bank ===
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Bankyň Wezipeleri ==
[[Faýl:ATM Ulanylyşy.jpg|thumb|600x600px|ATM Ulanylyşy]]

==== Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň esasy wezipeleri: ====

# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatynyň esasy ugurlarynyň taslamasyny işläp taýýarlaýar we ony Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýetiniň garamagyna berýär;
# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ykdysady gatnaşyklarda pul kadalaşdyrmasyny we pul gözegçiligini özbaşdak we bank ulgamynyň üsti bilen guraýar hem-de amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna seljerme we çaklama geçirilmegine gatnaşýar;
# milli pula gatnaşykda daşary ýurt pullarynyň resmi hümmetlerini belleýär;
# pul belgileriniň emissiýasyny we olaryň dolanyşykdan alynmagyny amala aşyrýar hem-de Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň pul belgileriniň ýeke-täk emitenti bolup durýar;
# Türkmenistanyň çäginde nagt pul dolanyşygyny guraýar;
# pul belgilerini we beýleki gymmatlyklary hasaba almagyň, saklamagyň, daşamagyň we inkassasiýa etmegiň düzgünlerini belleýär;
# pul belgileriniň we beýleki gymmatlyklaryň döwlet ätiýaçlyk gaznalaryny döredýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralaryny bellige almagy we ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrýar;
# Türkmenistanda hasaplaşyklary geçirmegiň düzgünlerini belleýär we olaryň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň hasaplaryna, karz edaralarynyň we beýleki müşderileriň hasaplaryna hyzmat edýär;
# döwletiň ätiýaçlyk altyn goruny goşmak bilen, Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň (altyn pul aktiwleriniň) saklanylmagyny we hyzmat edilmegini üpjün edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna laýyklykda Türkmenistanda bellige alnan karz edaralarynda buhgalterçilik hasaba alnyş we maliýe hasabatlylyk ulgamynyň kadalaşdyrylmagyny amala aşyrýar;
# bank hasaplaryny açmagyň we bank amallaryny geçirmegiň umumy düzgünlerini belleýär;
# halkara guramalary we daşary ýurt döwletleri bilen, şeýle hem daşary ýurt döwletleriniň fiziki we ýuridik şahslary bilen hasaplaşyklary amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär;
# karz edaralaryny gaýtadan maliýeleşdirmegi amala aşyrýar we olar üçin soňky basgançakdaky karz beriji bolup durýar;
# Türkmenistanyň töleg balansynyň düzülmegini guraýar;
# bank kadalaşdyrmasyny we bank gözegçilik barlagyny amala aşyrýar;
# karz edaralary tarapyndan jenaýatçylyk ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy çäreleriň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# daşary ýurt korrespondent banklaryndan we beýleki karz edaralaryndan şertnamalaýyn şertlerde depozitleri kabul edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralary tarapyndan gymmatly kagyzlaryň emissiýasyny bellige alýar;
# Türkmenistanyň bank ulgamy üçin işgärleri taýýarlamaga gatnaşýar;
# bank amallarynyň we geleşikleriň ähli görnüşlerini amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz ygtyýaryna girýän beýleki wezipeleri amala aşyrýar.

== Töleg Ulgamy ==
[[Faýl:Altyn Asyr Kartlary.jpg|thumb|541x541px|Altyn Asyr Kartlary]]
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
[[Faýl:Türkmenistan Manatlary.jpg|thumb|939x939px|Türkmenistanyň Manatlary]]
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
[[Faýl:Walýuta biržasy.jpg|thumb|253x253px|Bankara Walýuta Biržasy]]
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>sccrv00zpn17jaxkvt9zep71un77o5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269032</id>
      <parentid>269021</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19534" sha1="nhc6bg9xir4axy9g7dj4bwwerq2h1qw" xml:space="preserve">Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol '''Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan (TMB)''' we '''Karz Edaralaryndan''' emele gelýär.

'''Türkmenistanyň Merkezi Banky''' Türkmenistanyň milli bankydyr. '''Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň''' (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri [[Aşgabat]] şäheridir. Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi Banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.{{Infobox Central bank|bank_name=Türkmenistanyň Merkezi Banky (TMB)|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan Şaýoly, 36|established=1991 Ýylda|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Mälikow Toýly Öwezgulyýewiç|currency=Türkmenistan MANAT|currency_iso=TMT|website=https://www.cbt.tm/index.html|embed=Tel +993 (12) 38-10-27
Fax +993 (12) 92-08-12
Email yuztutma@cbt.tm|image=[[File:Türkmenistanyň Merkezi Banky.jpg|thumb|Türkmenistanyň Merkezi Banky]]}}

== Merkezi Bankynyñ Işi ==
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär. TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:

1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;

2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.

=== Kanunlar bilen Merkezi bank ===
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

== Bank Ulgamy ==
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.

2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.

Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi &quot;Daýhanbank&quot; we &quot;Türkmenistan&quot; DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:

* bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
* karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
* bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
* ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
* bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.

Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde &quot;SWIFT&quot; halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.

2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.

Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.

Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.

2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik  banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.

Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.

Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.

Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.

== Bankyň Wezipeleri ==
[[Faýl:ATM Ulanylyşy.jpg|thumb|600x600px|ATM Ulanylyşy]]

==== Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň esasy wezipeleri: ====

# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatynyň esasy ugurlarynyň taslamasyny işläp taýýarlaýar we ony Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýetiniň garamagyna berýär;
# ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ykdysady gatnaşyklarda pul kadalaşdyrmasyny we pul gözegçiligini özbaşdak we bank ulgamynyň üsti bilen guraýar hem-de amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna seljerme we çaklama geçirilmegine gatnaşýar;
# milli pula gatnaşykda daşary ýurt pullarynyň resmi hümmetlerini belleýär;
# pul belgileriniň emissiýasyny we olaryň dolanyşykdan alynmagyny amala aşyrýar hem-de Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň pul belgileriniň ýeke-täk emitenti bolup durýar;
# Türkmenistanyň çäginde nagt pul dolanyşygyny guraýar;
# pul belgilerini we beýleki gymmatlyklary hasaba almagyň, saklamagyň, daşamagyň we inkassasiýa etmegiň düzgünlerini belleýär;
# pul belgileriniň we beýleki gymmatlyklaryň döwlet ätiýaçlyk gaznalaryny döredýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralaryny bellige almagy we ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrýar;
# Türkmenistanda hasaplaşyklary geçirmegiň düzgünlerini belleýär we olaryň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň hasaplaryna, karz edaralarynyň we beýleki müşderileriň hasaplaryna hyzmat edýär;
# döwletiň ätiýaçlyk altyn goruny goşmak bilen, Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň (altyn pul aktiwleriniň) saklanylmagyny we hyzmat edilmegini üpjün edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna laýyklykda Türkmenistanda bellige alnan karz edaralarynda buhgalterçilik hasaba alnyş we maliýe hasabatlylyk ulgamynyň kadalaşdyrylmagyny amala aşyrýar;
# bank hasaplaryny açmagyň we bank amallaryny geçirmegiň umumy düzgünlerini belleýär;
# halkara guramalary we daşary ýurt döwletleri bilen, şeýle hem daşary ýurt döwletleriniň fiziki we ýuridik şahslary bilen hasaplaşyklary amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär;
# karz edaralaryny gaýtadan maliýeleşdirmegi amala aşyrýar we olar üçin soňky basgançakdaky karz beriji bolup durýar;
# Türkmenistanyň töleg balansynyň düzülmegini guraýar;
# bank kadalaşdyrmasyny we bank gözegçilik barlagyny amala aşyrýar;
# karz edaralary tarapyndan jenaýatçylyk ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy çäreleriň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
# daşary ýurt korrespondent banklaryndan we beýleki karz edaralaryndan şertnamalaýyn şertlerde depozitleri kabul edýär;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karz edaralary tarapyndan gymmatly kagyzlaryň emissiýasyny bellige alýar;
# Türkmenistanyň bank ulgamy üçin işgärleri taýýarlamaga gatnaşýar;
# bank amallarynyň we geleşikleriň ähli görnüşlerini amala aşyrýar;
# Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz ygtyýaryna girýän beýleki wezipeleri amala aşyrýar.

== Töleg Ulgamy ==
[[Faýl:Altyn Asyr Kartlary.jpg|thumb|541x541px|Altyn Asyr Kartlary]]
Türkmenistanyň banklarynyň arasyndaky nagt däl tölegler Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamynyň üsti bilen amala aşyrylýar. Bir bankyň içinde amala aşyrylýan tölegler bolsa banklaryň içerki töleg ulgamynyň üsti bilen geçirilýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.

Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.

Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.

== Milli Pul Birligi ==
[[Faýl:Türkmenistan Manatlary.jpg|thumb|939x939px|Türkmenistanyň Manatlary]]
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.

Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.

Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.

Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.

Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.

Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.

== Walýuta Biržasy ==
[[Faýl:Walýuta biržasy.jpg|thumb|253x253px|Bankara Walýuta Biržasy]]
Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, milli puluň daşary ýurt pullary baradaky ýeke-täk hümmetini saklamak, manadyň içerki ýörgünliligini üpjün etmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek we Kabul edilen maliýe borçnamalarynyň wagtynda ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň «Daşary ýurt puluny kadalaşdyrmak we milli puluň ýeke-täk hümmetini saklamak boýunça esasy çäreler hakynda» 30.05.2008 ý. seneli 9847 belgili Karary esasynda Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy öz işini başlady. Birža Türkmenistanyň Merkezi bankynyň düzüm birligi bolup durýar we öz işini Türkmenistanyň Bankara walýuta biržasy hakynda düzgünnama hem-de Birža söwdasynyň kadalary esasynda amala aşyrýar.

== Başlyklary ==
*Amandurdy Borjakow, 1991 - 1992 Iýun;
*Nazar Saparow, 1992 Iýun - 1993 Iýun;
*Hudaýberşi Orazow, 1993 Iýun - 1999 Maý;
*Seýitbaý Gandymow, 1999 Maý - 2002 Maý;
*Ymamdurdy Gandymow, 2002 Maý - 2002 Sentýabr;
*Nurberdi Baýramow, 2002 Sentýabr;
*Şekersoltan Muhammedowa, 2002 Sentýabr - 2005 Maý;
*Jumanyýaz Annaorazow, 2005 Maý - 2006 Maý;
*Geldimyrat Abylow, 2006 Maý - 2008 Aprel;
*Guwançmyrat Gökleňow, 2008 Aprel - 2011 Iýul;
*Tuwakmämmet Japarow, 2011 Iýul - 2014 Ýanwar;
*Goçmyrat Myradow, 2014 Ýanwar - 2015 Ýanwar;
*Merdan Annadurdyýew, 2015 Ýanwar - 2020 Fewral;
*Gadyrgeldi Müşşikow, 2020 Fewral - 2022 Aprel;
*Toýly Mälikow, 2022 Aprel - Häzire Çenli

== Arhiw ==
* [http://www.cbt.tm/ Resmi web-saýty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207193248/http://www.cbt.tm/ |date=2015-02-07 }}

{{Aşgabat}}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar]]
[[Kategoriýa:Bank]]
[[Kategoriýa:Manat]]

{{bank-stub}}</text>
      <sha1>nhc6bg9xir4axy9g7dj4bwwerq2h1qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet banky.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12500</id>
    <revision>
      <id>269015</id>
      <parentid>269004</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24841" sha1="7bpx3gw9q6z72q724cyg8cgtpjz7lqe" xml:space="preserve">Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky Türkmenistanyň Hökümetiniň halkara maliýe bazaryndaky wekili bolup, strategiki taýdan möhüm maýa goýum taslamalaryny we wezipelerini maliýeleşdirmek üçin orta hem-de uzak möhletli daşary ýurt karzlaryny özüne çekýär. Şeýle hem ol Yslam Ösüş bankynyň dolandyryjysynyň Türkmenistandaky edarasy hökmünde hereket edýär. 

Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnaly tarapyndan 15-nji gezek Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky “Türkmenistanyň iň gowy banky” diýip atlandyryldy.{{Infobox Central bank|name=Türkmеnistanyň Döwlеt Daşary Ykdysady Iş Banky|headquarters=744036, Türkmenistan, Aşgabat şaýoly, Garaşsyzlyk, 32|established=1992 ýyl, 27-nji ýanwar|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Jepbarow Rahymberdi Jepbarowiç|website=https://tfeb.gov.tm/|embed=Tel (+993 12) 40-65-40, (+993 12) 40-60-08
Fax (+993 12) 48-05-20
Email tveb@online.tm
SWIFT kody SBFETM22|image=[[File:Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky.jpg|thumb|Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky]]}}

== Taryhy ==
Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1992-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda öňki TSSR-iň Daşary ykdysady iş bankynyň esasynda döredildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygyna eýe bolmagynyň yzysüre bankyň işläp başlamagy bilen, ilkinji işleriň hatarynda Türkmenistanyň maýa goýum syýasaty üstünlikli durmuşa geçirilip, ýurdumyz özbaşdak döwlet hökmünde dünýäniň ykdysady ulgamyna işjeň gatnaşmaga girişdi. Bankyň döredilmeginiň esasy maksady ýurduň milli ykdysadyýetini düýpli özgertmek we ykdysady ösüşi üpjün etmek netijesinde giň möçberli maýa goýum maksatnamasyny durmuşa geçirmek bolup durýar.

         Bank döredilen gününden halkara maýa bazarlarynda Türkmenistanyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edip gelýär. Degişli döwürde bank ýurduň ykdysadyýetine daşary ýurt karzlaryny çekmek bilen baglylykda köp sanly iri göwrümli işleri alyp bardy. Halkara derejesindäki işleriň hatarynda bank  Dünýäniň dürli maliýe guramalary — täjirçilik we maýa goýum banklary, eksport-import gulluklary, ätiýaçlandyryş guramalary we ösüş banklary bilen işjeň hyzmatdaşlygy ösdürdi. Bu ugurda häzire çenli dowam etdirilýän gatnaşyklar Demirgazyk Amerikanyň, Ýewropanyň hem-de Aziýanyň köp sanly ýurtlaryny öz içine alýar.

         Ösüşiniň ilkinji ýyllarynda bank Germaniýanyň AKA we KFW banklary, Türkiýäniň Eksimbanky, şeýle-de Birleşen Korollyklaryň Interneýşnl Merkantaýl LTD banky bilen maýa goýum maksatly karz ylalaşyklaryny baglaşdy. Munuň bilen birlikde şol ýyllarda maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we azyk harytlary hem-de halkyň sarp edýän harytlarynyň satyn alynmagy üçin Ýewropa Ykdysady Bileleşigi, Eýranyň eksport ösüş banky, Hytaýyň banky, Awstriýanyň Raýffaýzen Sentral banky we Pakistanyň Hökümeti bilen ösüş ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky öz işiniň ilkinji ýyllarynda çekilen daşary ýurt karzlarynyň hasabyna birnäçe gurluşyklary we özgertmeleri durmuşa geçirmäge ýardamyny ýetirdi. Şol sanda Aşgabadyň Halkara howa menziliniň, «Ak altyn» myhmanhanasynyň, makaron önümçilik fabriginiň, gök önümleri saklanylýan jaýyň, çaga iýmitiniň zawodynyň gurluşygyny, kaolini baýlaşdyrmak boýunça zawodyň gurluşygyny, şeýle-de galla önümleri, pagta ýygmak üçin tehnologik enjamlaryň getirilendigini, telefon torunyň giňeldilmegini bellemek bolar.

         Bank Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan ileri tutulýan möhüm pudaklara daşary ýurt maýa goýumlaryny, karz serişdelerini çekmekde alnyp barylar işleriň netijesinde, bankyň karz bukjasynyň düzümi dünýäniň 14 ýurdundan çekilen karzlardan ybarat boldy. Ilkinji ýyllarda çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň düzüminde esasy orny sarp edijilik karzlary eýeläp, 1995-nji ýyldan başlap onuň esasy bölegini maýa goýum häsiýetli karzlar tutup başlady.

         1997-nji ýylyň başyna bank alyp barýan işleriniň netijesinde Türkmenistanyň bank ulgamynda öňdebaryjylygy eýeläp, ygtybarly hyzmatdaş hökmünde giňden tanaldy. Şol bir wagtyň özünde Bankyň bäş ýyllyk işiniň seljerişi Türkmenistanyň döwlet we ykdysady ulgamynyň ösüşiniň talaplary bilen kybapdaş, täze derejelere ýetmegi nazarda tutmagy dowam etdirdi. 1997-nji ýylda bankyň 2000-nji ýyla çenli ösüşiniň orta möhletli maksatnamasy, 1998-nji ýylda bolsa bankyň 2002-nji ýyla çenli ösüşiniň Baş ugry üçin meýilnamasy kabul edildi. Bu maksatnamalarda bankyň esasy iş ugurlary boýunça ornunyň berkidilmeginiň dowam etmegine gönükdirlen täze sepgitlere ýetmek usullary bellenildi.

         1999-njy ýylda kabul edilen «2010-njy ýyla çenli Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan özgertmekligiň baş ugry» Milli Maksatnamasy we onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň geljekki ösüşiniň kesgitlenen meseleleri Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň öňünde hem uzak möhletli ösüş maksatnamasy boýunça anyk işleri kesgitledi. Şunuň bilen baglylykda, 2001-nji ýylda bank uzakmöhletleýin ösüş maksatnamasyny tassyklady we ony durmuşa geçirmäge girişdi.

         Türkmenistanyň döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy netijesinde iri desgalar gurlup ulanylmaga berildi. Olardan ähli pudaklaryň özboluşly infrastrukturasyny döredýän desgalaryň gurluşygy amala aşyryldy. Daşary ýurt karzlarynyň hasabyna maliýeleşdirilýän ilkinji iri taslamalaryň arasynda şulary görkezmek bolar: Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň durkunyň özgerdilmegi, Samandepede gazohimiki işläp taýýarlanylýan ulgamynyň gurluşygy, optiki süýümli aragatnaşygyň Transaziýa-Ýewropa ýolunyň goýluşy, Döwletabat gaz käninde gaz hojalyk ulgamyny ösdürmek we beýlekiler. Şol sanda, döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy bilen, bulardan başga-da köp sanly iri desgalaryň gurluşygy ýerine ýetirildi. Olar ähli pudaklaryň düzümine degişli bolup, ýurduň ykdysady kuwwatynyň artmagyna görnetin täsirini ýetirdi.

         Hususy we çekilen serişdeleriň hasabyna nebit-gaz senagatynda maliýeleşdirilen taslamalar jemi 2,25 milliard ABŞ dollaryna golaý boldy. Olardan iň iri desgalaryň hatarynda esaslandyryjy çalgy ýaglaryny öndürýän zawody, katalitik krekingi we katalitik reformingi öndürýän zawody, polipropilen öndürýän zawody, Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda dizel ýangyjyny suw bilen arassalama zawodynyň gurulmagyny, hereket edýän nebit guýularyny abatlamak we enjamlaşdyrmak hem-de ulanylmaýan nebit guýularyny işe girizmek işlerini bellemek bolar.

  Oba hojalyk ulgamynda «Galla» we «Täze oba» maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna döwrebap oba hojalyk tehnikalarynyň üpjün edilişi, un öndürýän toplumlarynyň we Türkmenabatdaky sabyn zawodynyň gurluşygy, Aşgabatdaky süýt kombinatynyň durkunyň özgerdilmegi, et-süýt önümçiligini we ýyladyş hojalygynyň gurnalmagy maliýeleşdirildi. Şeýle-de hususy pudagy döwlet tarapyndan maliýe taýdan goldamak maksady bilen,  telekeçiler we hususy kärhanalar üçin «John Deere Walldorf GmbH &amp; Co.KG» kompaniýasyndan oba hojalyk tehnikalarynyň we enjamlarynyň bahalaryny maliýeleşdirmek boýunça ABŞ-nyň «Deere Credit Inc» kompaniýasy bilen  karz şertnamasy resmileşdirildi hem-de oba hojalyk tehnikalary we enjamlary getirildi.

         Ulag we aragatnaşyk ulgamynda Howa menzil toplumy, Aşgabadyň howa menzilinde uçuş-gonuş zolagy we howa hereketiniň dolandyrylyşy guruldy, optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamy ýola goýuldy, telefon beketleri goýuldy, nebit guýulýan gäminiň gurluşygy alnyp baryldy, Aşgabat şäherindäki lokomotiw deposy kämilleşdirildi hem-de Aşgabat şäheriniň telefon ulgamynyň giňeldilmegi ýaly işler amala aşyryldy. 2021-nji ýylyň 10-njy iýunynda Türkmenistanyň Hökümetiniň adyndan Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň arasynda Balkan welaýatynyň Jebel şäherçesinde täze howa menzili toplumynyň gurluşygynyň taslamasyny maliýeleşdirmek hakyndaky Karz ylalaşyklaryna gol çekildi. Mundan başga hem 2021-nji ýylyň iýul aýynda Ýaponiýanyň «Sumitomo Corporation» kompaniýasy bilen «Toyota» kysymly awtoulaglary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini satyn almak barada umumy bahasy 20 million amerikan dollary bolan şertnama we  Ýaponiýanyň «Itochu Corporation» kompaniýasynyň arasynda «Komatsu» kysymly ýer gazyjy tehnikalary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny satyn almak barada şertnama gol çekildi.

         Energetika we himiýa senagaty ulgamynda hem Büzmeýin DES-iň durkunyň özgerdilmegi, Balkanabat ýod zawodynyň Monjukly käninde çig mal esasynyň özgerdilmegi, Bekdaş şäherinde azyk duzuny öndürýän önümçiligiň birinji nobatynyň we deňiz suwuny arassalap agyz suwuny öndürýän desganyň gurluşygy maliýeleşdirildi. Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky we gatnaşyjy maliýe guramalary bilen iki karz ylalaşygy baglaşyldy. Olar Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda kuwwaty 432 megawat bolan gazturbinaly elektrik bekediniň taslamasyny gurup, ulanmaga berilmegini maliýeleşdirmek üçin amala aşyryldy. 2018-nji ýylyň noýabr aýynda Türkmenistanyň energiýa ulgamyny döwrebaplaşdyrmak boýunça taslamany maliýeleşdirmek üçin Aziýanyň ösüş banky bilen umumy bahasy ABŞ-nyň 500 million dollar bolan ylalaşyga gol çekilip, ol ýurdumyzyň energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna iberilýän eksport ugurlarynyň giňeldilmegine gönükdirildi.

         Ýurduň dokma senagatynda Türkmenistanyň halk hojalyk toplumynyň täze esaslandyryjy pudagy — Aşgabat şäherindäki Türkmenistanda iri dokma toplumynyň gurluşygy, Aşgabat we Türkmenabat şäherlerindäki ýüpek egiriji fabrikleriň enjamlaşdyrylmagy maliýe taýdan üpjün edildi.

         Ilaty durmuş taýdan goramak ulgamynda lukmançylyk serişdeleriniň we abzallarynyň satyn alnyşy, tiz medisina kömeginiň ulaglarynyň satyn alynmagy, medisina enjamlary, infuzion erginleriniň öndürilişi we ampullaryň, flakonlaryň we mazleriň öndürilişi boýunça zawod üçin enjamlary, Aşgabatda nefrologiki merkeziniň gurluşygy we «Arçman» sagaldyş şypahanasynyň durkunyň täzelenmegi, Aşgabat, Mary we Daşoguz şäherlerinde anyklaýyş merkezleriniň gurluşygy we enjamlaşdyrylmagy maliýeleşdirildi.

         Şunuň ýaly giň gerimli, ykdysady ähmiýetli taslamalar bilen birlikde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hazaryň kenarynda badalga beren «Awaza» syýahatçylyk zolagynyň döredilmeginiň maksatnamasyna hem bank işjeň gatnaşdy. Bankyň bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmegine gatnaşmagy degişli zolakda bank hyzmatlarynyň giň görnüşlerini hödürlemek maksady bilen, 2008-nji ýylyň başynda bu ýerde bankyň bölüminiň açylandygy we deňiz ýaka zolagynyň ösüş maksatnamasynyň çäginde amala aşyrylýan maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we hyzmat etmek işleri bellenilýär.

         Bank öz öňünde durýan maksadyny we wezipesini ýerine ýetirmek üçin korporatiw müşderiler bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyga daýanýar. Olaryň esasyny nebit-gaz, agrosenagat, energetika toplumyndan, ulag we aragatnaşyk, önümçilik we durmuş pudaklaryndan bolan müşderiler düzýärler. Bulardan başga hem bankyň hyzmatlaryndan orta we iri telekeçiligiň wekilleri bolan dürli kärhanalar we firmalar, bilelikdäki kärhanalar we daşary ýurt kompaniýalary peýdalanýarlar. Iri kompaniýalar bilen özara gatnaşyklara daýanýan korporatiw telekeçiligiň ösüşi diňe bir telekeçilik pudagynyň umumy gerimini giňeltmek bilen çäklenmän, eýsem karz töwekgelçiligini ykdysadyýetiň dürli pudaklary boýunça diwersirlemäge mümkinçilik berdi.

         Bank tarapyndan edilýän bölekleýin hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde plastik kartlar bilen geçirilýän amallara aýratyn ähmiýet berildi. Bank ýurtda ilkinjileriň hatarynda plastik kartlary girizmek we olaryň ulanylyşyny ýola goýmak boýunça iş alyp bardy. 1994-nji ýyldan bank «VISA INTERNATIONAL-yň» agzasy bolmak bilen, daşary ýurt emitent banklarynyň karz kartlarynyň hyzmatyny ýola goýmaga başlady.

         Kart amallarynyň işini kämilleşdirip, Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1996-njy ýylyň dekabr aýynda «MILLI KART» plastik kartyny döretdi. Ol bolsa milli pulda hasaplaşyklary amala aşyrmaga ýardam etdi. 1998-nji ýylyň dekabrynda bolsa bank emitent hökmünde özüniň «VISA» plastik kartlarynyň «Bizness», «Klassik» we «Elektron» görnüşlerini çykaryp başlady.

         2004-nji ýylda bank plastik kart ulgamynyň orta möhletli ösüş maksatnamasyny düzüp, kart hyzmatyny kämilleşdirmegiň täze tapgyryna gadam basdy. Bu maksatnamanyň esasy wezipesi kart ulanyjylary üçin hödürlenilýän hyzmatlaryň hilini we görnüşlerini artdyrmak, plastik kart arkaly nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek we bankyň plastik kart ulgamynyň beýleki banklarda hereket edýän plastik kart ulgamlary bilen sazlaşykly işlemegini üpjün etmek bolup durýar.

         2006-njy ýylda milli kartyň täze «altyn» we «kümüş» görnüşleri çykarylyp başlandy. Bu kartlar biri-birinden edilýän hyzmatlary taýdan tapawutlanýar. Şol bir wagtda plastik kartlary ulanyjylar üçin onuň hasaby boýunça «Owerdraft» amalyny ýerine ýetirmek hyzmaty işe girizildi.

         2016-2017-nji ýyllarda «Master kart» halkara kart ulgamy bankyň döredilen ilkinji günlerinden maglumat we tehniki binýadyny kämilleşdirmek bilen bagly giň gerimli işler ýola goýlup başlandy. Bankyň deslapky ösüş tapgyrynda ähli iş ýerleri kompýuter enjamlary bilen doly üpjün edilip, ulgamlaýyn goşmaça maksatnamalarynyň kabul edilmegi arkaly bank amallary tapgyrlaýyn awtomatlaşdyrylyp ugrady we aragatnaşygyň döwrebap serişdeleri goýuldy.

         Maglumat üpjünçilik meselelerine uly ähmiýet berlip, 1993-nji ýylda «REUTERS» maglumatlar agentligi bilen bankda kompaniýanyň maglumatlar ulgamyny goýmak boýunça ylalaşyga gol çekildi. Şonuň netijesinde bank daşarky bazarlarda bank amallaryny geçirmek üçin zerur bolan halkara bazarlarynyň maglumatlar goruna girmegi gazandy. «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygy ösdürip, bank 1994-nji ýylda «DEALING» söwda ulgamynyň ýola goýulmagyny amala aşyrdy. Bu öz gezeginde halkara maliýe bazarlarynyň gündelik işine gatnaşmaga ylalaşyklaryň baglaşylmagyny tizleşdirmäge, olaryň ygtybarlygyny we gizlinligini ýokarlandyrmaga ýardam edýär. Soňky ýyllaryň dowamynda hem «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygyň esasynda maglumatlar-söwda ulgamy yzygiderli kämilleşdirildi.

         Maglumat we tehniki taýdan kämilleşdirilmeginde bank 1997-nji ýylda «SWIFT» agzalygyna kabul edilip, internet maglumatlar ulgamynyň ulanyjysy boldy. Soňra bankara maliýe telekommunikasiýalarynyň ulgamyna goşuldy. Bu hem halkara hasaplaşyklaryny amala aşyrmaga ýardam edip, ýokary derejedäki gözegçiligi we gizlinligi üpjün etdi. Şeýle hem bankyň maglumatlar-tehniki syýasatynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde 1998-nji ýylda «Korwus» kompaniýasynyň işläp taýýarlamalarynyň esasynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän bank tehnologiýalarynyň ösüşiniň täze hilli derejesine çykmaga ýardam berýän täze awtomatlaşdyrylan bank ulgamy ýola goýlup ugrady.

         2007-nji ýylda Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň web saýty döredilip, bankyň hyzmatlaryndan we amallaryndan peýdalanmak isleýän ýa-da gyzyklanma bildirýän taraplar üçin maglumatlary onlaýn usulda almak mümkinçiligi açyldy. Bankyň web saýty yzygiderli kämilleşdirilip, onda bankyň alyp barýan işi hem-de hyzmatlary barada maglumatlar, habarlar hem-de makalalar ýerleşdirilýär.

         Bank tarapyndan nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek, raýatlara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak hem-de innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmak maksady bilen, geçen ýyllaryň dowamynda «VISA» halkara töleg ulgamy bilen bilelikde «Milli VISA karty», «Owerdraft karty» ýaly bank kartlary döredildi hem-de «Elektron söwda», «Internet-banking» hyzmatlary işe girizildi.

         Bank paýtagtymyz Aşgabatda şähergurluşyk maksatnamasyny durmuşa geçirmek işlerine hem öz mynasyp goşandyny goşup gelýär. Bu maksatnamanyň çäklerinde bank tarapyndan 2003-nji ýylda has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly 12 gatly 38 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga berildi. Onuň öýleri bolsa bankyň işgärlerine ýeňillikli bahalardan berildi. 2005-nji ýylda bolsa ýurdymyzyň Garaşsyzlygynyň 14 ýyllygy mynasybetli bankyň döwrebap ülňülere laýyk gelýän täze iş binasy işe girizildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 16 ýyllyk baýramçylygy bilen gabatlanyp, bankyň binasynyň ýanynda ýerleşýän ýerde 19,5 müň gektar meýdanda dynç alynýan seýilgäh zolagy, şeýle-de 2008-nji ýylda Türkmenistanyň Baýdak baýramynyň öňüsyrasynda bankyň işgärlerine we paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryna niýetlenen täze has oňaýly we otaglarynyň amatlylygy ýokarlandyrylan özboluşly 12 gatly 33 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga tabşyryldy.

         Bank häzirki wagta çenli dünýäniň 20 ýurdundan 50-den gowrak daşary ýurt banklary bilen hyzmatdaşlygy ösdürip gelýär. Halkara banklary we ösüş gaznalary bilen hyzmatdaşlyk pudagynda Yslam Ösüş banky (YÖB), Aziýanyň Ösüş banky, Ýewropanyň Özgerdiş we Ösüş banky, OPEK gaznasy we beýleki banklar, gaznalar bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berlip gelindi.

         Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky 1994-nji ýylyň 13-nji sentýabryndan bäri Yslam Ösüş Bankynyň agzasy, 2001-nji ýylyň 20-nji oktýabryndan häzire çenli Hususy Pudagy Ösdürmek boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, 2019-njy ýylyň 14-nji aprelinden başlap hem Maýa Goýumlary we Eksport Karzlary Ätiýaçlandyrmak boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, şeýle-de 2021-nji ýylyň 4-nji sentýabryndan bäri Söwdany Maliýeleşdirmek boýunça Halkara Yslam Korporasiýasynyň agzasy bolup çykyş edip gelýär.

         Milli eksport-import we eksport ätiýaçlandyryş gulluklary bilen hyzmatdaşlyk babatda bank özüniň döredileninden häzire çenli Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky, Hytaýyň, Çehiýanyň, ABŞ-nyň, Türkiýäniň, Malaýziýanyň, Koreýanyň Eksport-import banklary, Germaniýadaky Germes, Fransiýadaky Cofasce we Belgiýadaky OND, Şweýsariýa Konfederasiýasynyň SERV, Beýik Britaniýanyň UKEF, Italiýa Respublikasynyň SAÇE eksport ätiýaçlandyryş kompaniýalary ýaly abraýly maliýe guramalary bilen işewürlik, hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýdy. Şeýle-de soňky ýyllarda Aziýa-Ýuwaş ummany sebitiniň ýurtlarynyň, esasan hem Ýaponiýanyň, Koreýa Respublikasynyň, Hytaýyň, Singapuryň we beýleki döwletleriň öňdebaryjy maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk işjeň häsiýete eýe boldy.

         Daşary ýurt maýa goýujylarynyň çekilmegi bilen amal edilýän maýa goýum taslamalary ýylsaýyn artýar. Türkmenistanda kiçi we orta telekeçiligi goldamak we bu ugurda taslamalary maliýeleşdirmek üçin hem Yslam Ösüş bankynyň Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasy bilen 2 sany hersi ABŞ-nyň 10 million dollary möçberindäki maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi we bu ugurlar boýunça karz serişdeler doly özleşdirildi. «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny» üstünlikli durmuşa geçirmek babatda häzir «Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan» gaz geçirijisiniň ýurdumyzyň çägindäki böleginiň gurluşygyny maliýeleşdirmek boýunça halkara maliýe guramalary we banklary bilen degişli işler dowam etdirilýär. Bu gaz geçirijiniň Türkmenistanyň çägindäki ähli gurluşyk işlerini gurnamak hem-de turbalaryň we degişli enjamlaryň satyn alynmagyny maliýeleşdirmek üçin Yslam Ösüş banky bilen degişli maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi.

         2019-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary derejede döwlet wekiliýetiniň Italiýa bolan resmi saparynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Italiýanyň Adipson Ind. Srl kompaniýasynyň arasynda gol çekilen Memorandum esasynda Lebap welaýatynda buýan köküni gaýtadan işläp, ýylda 390 tonna glisirrizin turşusyny öndürýän kärhanany ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak nazarda tutuldy. Bu taslamany maliýeleşdirmek üçin Italiýanyň “Banca Monte dei Paschi di Siena SpA” banky bilen karz serişdeleriň hasabyna akkreditiwy açyldy. 2022-nji ýylyň ýanwar aýynda bolsa Yslam ösüş bankyndan we OPEK Halkara ösüş gaznasyndan iki sany «Ro-Ro» görnüşli gämini we bir sany ýük gämisini gurmak boýunça taslamalary maliýeleşdirmek üçin degişli maliýe we karz ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Birleşen Milletler Guramasy we «PricewaterhouseCoopers Audit S.R.L.» maslahatçy kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygynyň çäklerinde Türkmenistanda ilkinji gezek 2019-njy ýylyň netijeleri boýunça we ondan soňky ýyllarda bankyň maliýe hasabatlary halkara standartlarynyň «Maliýe gurallary» atly 9-njy standartynyň täze görnüşine laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. Has takygy, Döwlet daşary ykdysady iş banky Türkmenistanda ilkinji bolup, MSFO-9 (maliýe hasabatlylygynyň halkara ölçegi) laýyklykda maliýe hasabatlylygyna geçdi. Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnalynyň nobatdaky ýokary derejeli baýragy bilen tassyklanylyp, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankyny 15-nji gezek Türkmenistanda iň gowy banklaryň hatarynda görkezdi.

2021-nji ýylyň dekabr aýy bank üçin ýene bir täze başlangyjyň senesi boldy. Türkmenistanyň Prezidentiniň tagallalary saýasynda «Türkmen maýa goýum kompaniýasy» ýurdymyzda ilkinji gezek daşary ýurt maýadarlaryň gatnaşmagynda daşary ýurt maýa goýumyň we ýurdumyzda gelejegi bar bolan ähmiýetli taslamalary maliýeleşdirmegiň dünýa tejribesine laýyklykda bank döretmekde esaslandyryjy höküminde çykyş etmekde ony döretmäge girişdi.

== Daşary Ýurt Walýutasyndaky &quot;NOSTRO&quot; Hasaplar Boýunça Esasy Habarçy Banklaryň Sanawy ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ýurt, Şäher
!Bankyň Ady
!Pul Birligi
!S.W.I.F.T
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Commerzbank AG
|EUR
|COBADEFF
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Deutsche Bank AG
|EUR
|DEUTDEFF
|-
|Şweýsariýa, Zurich
|UBS AG
|EUR/USD/GBP/JPY/CHF
|UBSWCHZH
|-
|ABŞ, New York
|Citibank NA
|USD
|CITIUS33
|-
|ABŞ, New York
|Deutsche Bank Trust Company Americas
|USD
|BKTRUS33
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Deutsche Bank AG
|GBP
|DEUTGB2L
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Citibank NA
|GBP
|CITIGB2L
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Mizuho Bank LTD
|JPY
|MHCBJPJT
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Bank of Tokyo- Mitsubishi (MUFG Bank, LTD)
|JPY/USD
|BOTKJPJT
|-
|Hytaý, Beyjing
|Export-Import Bank of China
|CNY
|EIBCCNBJ
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Savings Bank
|RUB
|SABRRUMM
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Promsvyazbank PJSC
|RUB
|PRMSRUMM
|}

== Daşarydan alynan linkler ==
* [http://www.tfeb.gov.tm Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824032341/http://tfeb.gov.tm/ |date=2011-08-24 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]
[[Kategoriýa:Ykdysadyýet]]</text>
      <sha1>7bpx3gw9q6z72q724cyg8cgtpjz7lqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269016</id>
      <parentid>269015</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24949" sha1="j5p3ddrubqxfeaam8g7g0l3ghbby0ji" xml:space="preserve">Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky Türkmenistanyň Hökümetiniň halkara maliýe bazaryndaky wekili bolup, strategiki taýdan möhüm maýa goýum taslamalaryny we wezipelerini maliýeleşdirmek üçin orta hem-de uzak möhletli daşary ýurt karzlaryny özüne çekýär. Şeýle hem ol Yslam Ösüş bankynyň dolandyryjysynyň Türkmenistandaky edarasy hökmünde hereket edýär. 

Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnaly tarapyndan 15-nji gezek Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky “Türkmenistanyň iň gowy banky” diýip atlandyryldy.{{Infobox Central bank|name=Türkmеnistanyň Döwlеt Daşary Ykdysady Iş Banky|headquarters=744036, Türkmenistan, Aşgabat şaýoly, Garaşsyzlyk, 32|established=1992 ýyl, 27-nji ýanwar|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Jepbarow Rahymberdi Jepbarowiç|website=https://tfeb.gov.tm/|embed=Tel (+993 12) 40-65-40, (+993 12) 40-60-08
Fax (+993 12) 48-05-20
Email tveb@online.tm
Email (Başlyk) chairman@tfeb.gov.tm
SWIFT kody SBFETM22|image=[[File:Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky.jpg|thumb|Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky]]}}

== Taryhy ==
Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1992-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda öňki TSSR-iň Daşary ykdysady iş bankynyň esasynda döredildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygyna eýe bolmagynyň yzysüre bankyň işläp başlamagy bilen, ilkinji işleriň hatarynda Türkmenistanyň maýa goýum syýasaty üstünlikli durmuşa geçirilip, ýurdumyz özbaşdak döwlet hökmünde dünýäniň ykdysady ulgamyna işjeň gatnaşmaga girişdi. Bankyň döredilmeginiň esasy maksady ýurduň milli ykdysadyýetini düýpli özgertmek we ykdysady ösüşi üpjün etmek netijesinde giň möçberli maýa goýum maksatnamasyny durmuşa geçirmek bolup durýar.

         Bank döredilen gününden halkara maýa bazarlarynda Türkmenistanyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edip gelýär. Degişli döwürde bank ýurduň ykdysadyýetine daşary ýurt karzlaryny çekmek bilen baglylykda köp sanly iri göwrümli işleri alyp bardy. Halkara derejesindäki işleriň hatarynda bank  Dünýäniň dürli maliýe guramalary — täjirçilik we maýa goýum banklary, eksport-import gulluklary, ätiýaçlandyryş guramalary we ösüş banklary bilen işjeň hyzmatdaşlygy ösdürdi. Bu ugurda häzire çenli dowam etdirilýän gatnaşyklar Demirgazyk Amerikanyň, Ýewropanyň hem-de Aziýanyň köp sanly ýurtlaryny öz içine alýar.

         Ösüşiniň ilkinji ýyllarynda bank Germaniýanyň AKA we KFW banklary, Türkiýäniň Eksimbanky, şeýle-de Birleşen Korollyklaryň Interneýşnl Merkantaýl LTD banky bilen maýa goýum maksatly karz ylalaşyklaryny baglaşdy. Munuň bilen birlikde şol ýyllarda maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we azyk harytlary hem-de halkyň sarp edýän harytlarynyň satyn alynmagy üçin Ýewropa Ykdysady Bileleşigi, Eýranyň eksport ösüş banky, Hytaýyň banky, Awstriýanyň Raýffaýzen Sentral banky we Pakistanyň Hökümeti bilen ösüş ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky öz işiniň ilkinji ýyllarynda çekilen daşary ýurt karzlarynyň hasabyna birnäçe gurluşyklary we özgertmeleri durmuşa geçirmäge ýardamyny ýetirdi. Şol sanda Aşgabadyň Halkara howa menziliniň, «Ak altyn» myhmanhanasynyň, makaron önümçilik fabriginiň, gök önümleri saklanylýan jaýyň, çaga iýmitiniň zawodynyň gurluşygyny, kaolini baýlaşdyrmak boýunça zawodyň gurluşygyny, şeýle-de galla önümleri, pagta ýygmak üçin tehnologik enjamlaryň getirilendigini, telefon torunyň giňeldilmegini bellemek bolar.

         Bank Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan ileri tutulýan möhüm pudaklara daşary ýurt maýa goýumlaryny, karz serişdelerini çekmekde alnyp barylar işleriň netijesinde, bankyň karz bukjasynyň düzümi dünýäniň 14 ýurdundan çekilen karzlardan ybarat boldy. Ilkinji ýyllarda çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň düzüminde esasy orny sarp edijilik karzlary eýeläp, 1995-nji ýyldan başlap onuň esasy bölegini maýa goýum häsiýetli karzlar tutup başlady.

         1997-nji ýylyň başyna bank alyp barýan işleriniň netijesinde Türkmenistanyň bank ulgamynda öňdebaryjylygy eýeläp, ygtybarly hyzmatdaş hökmünde giňden tanaldy. Şol bir wagtyň özünde Bankyň bäş ýyllyk işiniň seljerişi Türkmenistanyň döwlet we ykdysady ulgamynyň ösüşiniň talaplary bilen kybapdaş, täze derejelere ýetmegi nazarda tutmagy dowam etdirdi. 1997-nji ýylda bankyň 2000-nji ýyla çenli ösüşiniň orta möhletli maksatnamasy, 1998-nji ýylda bolsa bankyň 2002-nji ýyla çenli ösüşiniň Baş ugry üçin meýilnamasy kabul edildi. Bu maksatnamalarda bankyň esasy iş ugurlary boýunça ornunyň berkidilmeginiň dowam etmegine gönükdirlen täze sepgitlere ýetmek usullary bellenildi.

         1999-njy ýylda kabul edilen «2010-njy ýyla çenli Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan özgertmekligiň baş ugry» Milli Maksatnamasy we onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň geljekki ösüşiniň kesgitlenen meseleleri Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň öňünde hem uzak möhletli ösüş maksatnamasy boýunça anyk işleri kesgitledi. Şunuň bilen baglylykda, 2001-nji ýylda bank uzakmöhletleýin ösüş maksatnamasyny tassyklady we ony durmuşa geçirmäge girişdi.

         Türkmenistanyň döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy netijesinde iri desgalar gurlup ulanylmaga berildi. Olardan ähli pudaklaryň özboluşly infrastrukturasyny döredýän desgalaryň gurluşygy amala aşyryldy. Daşary ýurt karzlarynyň hasabyna maliýeleşdirilýän ilkinji iri taslamalaryň arasynda şulary görkezmek bolar: Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň durkunyň özgerdilmegi, Samandepede gazohimiki işläp taýýarlanylýan ulgamynyň gurluşygy, optiki süýümli aragatnaşygyň Transaziýa-Ýewropa ýolunyň goýluşy, Döwletabat gaz käninde gaz hojalyk ulgamyny ösdürmek we beýlekiler. Şol sanda, döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy bilen, bulardan başga-da köp sanly iri desgalaryň gurluşygy ýerine ýetirildi. Olar ähli pudaklaryň düzümine degişli bolup, ýurduň ykdysady kuwwatynyň artmagyna görnetin täsirini ýetirdi.

         Hususy we çekilen serişdeleriň hasabyna nebit-gaz senagatynda maliýeleşdirilen taslamalar jemi 2,25 milliard ABŞ dollaryna golaý boldy. Olardan iň iri desgalaryň hatarynda esaslandyryjy çalgy ýaglaryny öndürýän zawody, katalitik krekingi we katalitik reformingi öndürýän zawody, polipropilen öndürýän zawody, Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda dizel ýangyjyny suw bilen arassalama zawodynyň gurulmagyny, hereket edýän nebit guýularyny abatlamak we enjamlaşdyrmak hem-de ulanylmaýan nebit guýularyny işe girizmek işlerini bellemek bolar.

  Oba hojalyk ulgamynda «Galla» we «Täze oba» maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna döwrebap oba hojalyk tehnikalarynyň üpjün edilişi, un öndürýän toplumlarynyň we Türkmenabatdaky sabyn zawodynyň gurluşygy, Aşgabatdaky süýt kombinatynyň durkunyň özgerdilmegi, et-süýt önümçiligini we ýyladyş hojalygynyň gurnalmagy maliýeleşdirildi. Şeýle-de hususy pudagy döwlet tarapyndan maliýe taýdan goldamak maksady bilen,  telekeçiler we hususy kärhanalar üçin «John Deere Walldorf GmbH &amp; Co.KG» kompaniýasyndan oba hojalyk tehnikalarynyň we enjamlarynyň bahalaryny maliýeleşdirmek boýunça ABŞ-nyň «Deere Credit Inc» kompaniýasy bilen  karz şertnamasy resmileşdirildi hem-de oba hojalyk tehnikalary we enjamlary getirildi.

         Ulag we aragatnaşyk ulgamynda Howa menzil toplumy, Aşgabadyň howa menzilinde uçuş-gonuş zolagy we howa hereketiniň dolandyrylyşy guruldy, optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamy ýola goýuldy, telefon beketleri goýuldy, nebit guýulýan gäminiň gurluşygy alnyp baryldy, Aşgabat şäherindäki lokomotiw deposy kämilleşdirildi hem-de Aşgabat şäheriniň telefon ulgamynyň giňeldilmegi ýaly işler amala aşyryldy. 2021-nji ýylyň 10-njy iýunynda Türkmenistanyň Hökümetiniň adyndan Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň arasynda Balkan welaýatynyň Jebel şäherçesinde täze howa menzili toplumynyň gurluşygynyň taslamasyny maliýeleşdirmek hakyndaky Karz ylalaşyklaryna gol çekildi. Mundan başga hem 2021-nji ýylyň iýul aýynda Ýaponiýanyň «Sumitomo Corporation» kompaniýasy bilen «Toyota» kysymly awtoulaglary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini satyn almak barada umumy bahasy 20 million amerikan dollary bolan şertnama we  Ýaponiýanyň «Itochu Corporation» kompaniýasynyň arasynda «Komatsu» kysymly ýer gazyjy tehnikalary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny satyn almak barada şertnama gol çekildi.

         Energetika we himiýa senagaty ulgamynda hem Büzmeýin DES-iň durkunyň özgerdilmegi, Balkanabat ýod zawodynyň Monjukly käninde çig mal esasynyň özgerdilmegi, Bekdaş şäherinde azyk duzuny öndürýän önümçiligiň birinji nobatynyň we deňiz suwuny arassalap agyz suwuny öndürýän desganyň gurluşygy maliýeleşdirildi. Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky we gatnaşyjy maliýe guramalary bilen iki karz ylalaşygy baglaşyldy. Olar Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda kuwwaty 432 megawat bolan gazturbinaly elektrik bekediniň taslamasyny gurup, ulanmaga berilmegini maliýeleşdirmek üçin amala aşyryldy. 2018-nji ýylyň noýabr aýynda Türkmenistanyň energiýa ulgamyny döwrebaplaşdyrmak boýunça taslamany maliýeleşdirmek üçin Aziýanyň ösüş banky bilen umumy bahasy ABŞ-nyň 500 million dollar bolan ylalaşyga gol çekilip, ol ýurdumyzyň energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna iberilýän eksport ugurlarynyň giňeldilmegine gönükdirildi.

         Ýurduň dokma senagatynda Türkmenistanyň halk hojalyk toplumynyň täze esaslandyryjy pudagy — Aşgabat şäherindäki Türkmenistanda iri dokma toplumynyň gurluşygy, Aşgabat we Türkmenabat şäherlerindäki ýüpek egiriji fabrikleriň enjamlaşdyrylmagy maliýe taýdan üpjün edildi.

         Ilaty durmuş taýdan goramak ulgamynda lukmançylyk serişdeleriniň we abzallarynyň satyn alnyşy, tiz medisina kömeginiň ulaglarynyň satyn alynmagy, medisina enjamlary, infuzion erginleriniň öndürilişi we ampullaryň, flakonlaryň we mazleriň öndürilişi boýunça zawod üçin enjamlary, Aşgabatda nefrologiki merkeziniň gurluşygy we «Arçman» sagaldyş şypahanasynyň durkunyň täzelenmegi, Aşgabat, Mary we Daşoguz şäherlerinde anyklaýyş merkezleriniň gurluşygy we enjamlaşdyrylmagy maliýeleşdirildi.

         Şunuň ýaly giň gerimli, ykdysady ähmiýetli taslamalar bilen birlikde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hazaryň kenarynda badalga beren «Awaza» syýahatçylyk zolagynyň döredilmeginiň maksatnamasyna hem bank işjeň gatnaşdy. Bankyň bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmegine gatnaşmagy degişli zolakda bank hyzmatlarynyň giň görnüşlerini hödürlemek maksady bilen, 2008-nji ýylyň başynda bu ýerde bankyň bölüminiň açylandygy we deňiz ýaka zolagynyň ösüş maksatnamasynyň çäginde amala aşyrylýan maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we hyzmat etmek işleri bellenilýär.

         Bank öz öňünde durýan maksadyny we wezipesini ýerine ýetirmek üçin korporatiw müşderiler bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyga daýanýar. Olaryň esasyny nebit-gaz, agrosenagat, energetika toplumyndan, ulag we aragatnaşyk, önümçilik we durmuş pudaklaryndan bolan müşderiler düzýärler. Bulardan başga hem bankyň hyzmatlaryndan orta we iri telekeçiligiň wekilleri bolan dürli kärhanalar we firmalar, bilelikdäki kärhanalar we daşary ýurt kompaniýalary peýdalanýarlar. Iri kompaniýalar bilen özara gatnaşyklara daýanýan korporatiw telekeçiligiň ösüşi diňe bir telekeçilik pudagynyň umumy gerimini giňeltmek bilen çäklenmän, eýsem karz töwekgelçiligini ykdysadyýetiň dürli pudaklary boýunça diwersirlemäge mümkinçilik berdi.

         Bank tarapyndan edilýän bölekleýin hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde plastik kartlar bilen geçirilýän amallara aýratyn ähmiýet berildi. Bank ýurtda ilkinjileriň hatarynda plastik kartlary girizmek we olaryň ulanylyşyny ýola goýmak boýunça iş alyp bardy. 1994-nji ýyldan bank «VISA INTERNATIONAL-yň» agzasy bolmak bilen, daşary ýurt emitent banklarynyň karz kartlarynyň hyzmatyny ýola goýmaga başlady.

         Kart amallarynyň işini kämilleşdirip, Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1996-njy ýylyň dekabr aýynda «MILLI KART» plastik kartyny döretdi. Ol bolsa milli pulda hasaplaşyklary amala aşyrmaga ýardam etdi. 1998-nji ýylyň dekabrynda bolsa bank emitent hökmünde özüniň «VISA» plastik kartlarynyň «Bizness», «Klassik» we «Elektron» görnüşlerini çykaryp başlady.

         2004-nji ýylda bank plastik kart ulgamynyň orta möhletli ösüş maksatnamasyny düzüp, kart hyzmatyny kämilleşdirmegiň täze tapgyryna gadam basdy. Bu maksatnamanyň esasy wezipesi kart ulanyjylary üçin hödürlenilýän hyzmatlaryň hilini we görnüşlerini artdyrmak, plastik kart arkaly nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek we bankyň plastik kart ulgamynyň beýleki banklarda hereket edýän plastik kart ulgamlary bilen sazlaşykly işlemegini üpjün etmek bolup durýar.

         2006-njy ýylda milli kartyň täze «altyn» we «kümüş» görnüşleri çykarylyp başlandy. Bu kartlar biri-birinden edilýän hyzmatlary taýdan tapawutlanýar. Şol bir wagtda plastik kartlary ulanyjylar üçin onuň hasaby boýunça «Owerdraft» amalyny ýerine ýetirmek hyzmaty işe girizildi.

         2016-2017-nji ýyllarda «Master kart» halkara kart ulgamy bankyň döredilen ilkinji günlerinden maglumat we tehniki binýadyny kämilleşdirmek bilen bagly giň gerimli işler ýola goýlup başlandy. Bankyň deslapky ösüş tapgyrynda ähli iş ýerleri kompýuter enjamlary bilen doly üpjün edilip, ulgamlaýyn goşmaça maksatnamalarynyň kabul edilmegi arkaly bank amallary tapgyrlaýyn awtomatlaşdyrylyp ugrady we aragatnaşygyň döwrebap serişdeleri goýuldy.

         Maglumat üpjünçilik meselelerine uly ähmiýet berlip, 1993-nji ýylda «REUTERS» maglumatlar agentligi bilen bankda kompaniýanyň maglumatlar ulgamyny goýmak boýunça ylalaşyga gol çekildi. Şonuň netijesinde bank daşarky bazarlarda bank amallaryny geçirmek üçin zerur bolan halkara bazarlarynyň maglumatlar goruna girmegi gazandy. «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygy ösdürip, bank 1994-nji ýylda «DEALING» söwda ulgamynyň ýola goýulmagyny amala aşyrdy. Bu öz gezeginde halkara maliýe bazarlarynyň gündelik işine gatnaşmaga ylalaşyklaryň baglaşylmagyny tizleşdirmäge, olaryň ygtybarlygyny we gizlinligini ýokarlandyrmaga ýardam edýär. Soňky ýyllaryň dowamynda hem «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygyň esasynda maglumatlar-söwda ulgamy yzygiderli kämilleşdirildi.

         Maglumat we tehniki taýdan kämilleşdirilmeginde bank 1997-nji ýylda «SWIFT» agzalygyna kabul edilip, internet maglumatlar ulgamynyň ulanyjysy boldy. Soňra bankara maliýe telekommunikasiýalarynyň ulgamyna goşuldy. Bu hem halkara hasaplaşyklaryny amala aşyrmaga ýardam edip, ýokary derejedäki gözegçiligi we gizlinligi üpjün etdi. Şeýle hem bankyň maglumatlar-tehniki syýasatynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde 1998-nji ýylda «Korwus» kompaniýasynyň işläp taýýarlamalarynyň esasynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän bank tehnologiýalarynyň ösüşiniň täze hilli derejesine çykmaga ýardam berýän täze awtomatlaşdyrylan bank ulgamy ýola goýlup ugrady.

         2007-nji ýylda Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň web saýty döredilip, bankyň hyzmatlaryndan we amallaryndan peýdalanmak isleýän ýa-da gyzyklanma bildirýän taraplar üçin maglumatlary onlaýn usulda almak mümkinçiligi açyldy. Bankyň web saýty yzygiderli kämilleşdirilip, onda bankyň alyp barýan işi hem-de hyzmatlary barada maglumatlar, habarlar hem-de makalalar ýerleşdirilýär.

         Bank tarapyndan nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek, raýatlara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak hem-de innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmak maksady bilen, geçen ýyllaryň dowamynda «VISA» halkara töleg ulgamy bilen bilelikde «Milli VISA karty», «Owerdraft karty» ýaly bank kartlary döredildi hem-de «Elektron söwda», «Internet-banking» hyzmatlary işe girizildi.

         Bank paýtagtymyz Aşgabatda şähergurluşyk maksatnamasyny durmuşa geçirmek işlerine hem öz mynasyp goşandyny goşup gelýär. Bu maksatnamanyň çäklerinde bank tarapyndan 2003-nji ýylda has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly 12 gatly 38 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga berildi. Onuň öýleri bolsa bankyň işgärlerine ýeňillikli bahalardan berildi. 2005-nji ýylda bolsa ýurdymyzyň Garaşsyzlygynyň 14 ýyllygy mynasybetli bankyň döwrebap ülňülere laýyk gelýän täze iş binasy işe girizildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 16 ýyllyk baýramçylygy bilen gabatlanyp, bankyň binasynyň ýanynda ýerleşýän ýerde 19,5 müň gektar meýdanda dynç alynýan seýilgäh zolagy, şeýle-de 2008-nji ýylda Türkmenistanyň Baýdak baýramynyň öňüsyrasynda bankyň işgärlerine we paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryna niýetlenen täze has oňaýly we otaglarynyň amatlylygy ýokarlandyrylan özboluşly 12 gatly 33 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga tabşyryldy.

         Bank häzirki wagta çenli dünýäniň 20 ýurdundan 50-den gowrak daşary ýurt banklary bilen hyzmatdaşlygy ösdürip gelýär. Halkara banklary we ösüş gaznalary bilen hyzmatdaşlyk pudagynda Yslam Ösüş banky (YÖB), Aziýanyň Ösüş banky, Ýewropanyň Özgerdiş we Ösüş banky, OPEK gaznasy we beýleki banklar, gaznalar bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berlip gelindi.

         Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky 1994-nji ýylyň 13-nji sentýabryndan bäri Yslam Ösüş Bankynyň agzasy, 2001-nji ýylyň 20-nji oktýabryndan häzire çenli Hususy Pudagy Ösdürmek boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, 2019-njy ýylyň 14-nji aprelinden başlap hem Maýa Goýumlary we Eksport Karzlary Ätiýaçlandyrmak boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, şeýle-de 2021-nji ýylyň 4-nji sentýabryndan bäri Söwdany Maliýeleşdirmek boýunça Halkara Yslam Korporasiýasynyň agzasy bolup çykyş edip gelýär.

         Milli eksport-import we eksport ätiýaçlandyryş gulluklary bilen hyzmatdaşlyk babatda bank özüniň döredileninden häzire çenli Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky, Hytaýyň, Çehiýanyň, ABŞ-nyň, Türkiýäniň, Malaýziýanyň, Koreýanyň Eksport-import banklary, Germaniýadaky Germes, Fransiýadaky Cofasce we Belgiýadaky OND, Şweýsariýa Konfederasiýasynyň SERV, Beýik Britaniýanyň UKEF, Italiýa Respublikasynyň SAÇE eksport ätiýaçlandyryş kompaniýalary ýaly abraýly maliýe guramalary bilen işewürlik, hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýdy. Şeýle-de soňky ýyllarda Aziýa-Ýuwaş ummany sebitiniň ýurtlarynyň, esasan hem Ýaponiýanyň, Koreýa Respublikasynyň, Hytaýyň, Singapuryň we beýleki döwletleriň öňdebaryjy maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk işjeň häsiýete eýe boldy.

         Daşary ýurt maýa goýujylarynyň çekilmegi bilen amal edilýän maýa goýum taslamalary ýylsaýyn artýar. Türkmenistanda kiçi we orta telekeçiligi goldamak we bu ugurda taslamalary maliýeleşdirmek üçin hem Yslam Ösüş bankynyň Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasy bilen 2 sany hersi ABŞ-nyň 10 million dollary möçberindäki maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi we bu ugurlar boýunça karz serişdeler doly özleşdirildi. «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny» üstünlikli durmuşa geçirmek babatda häzir «Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan» gaz geçirijisiniň ýurdumyzyň çägindäki böleginiň gurluşygyny maliýeleşdirmek boýunça halkara maliýe guramalary we banklary bilen degişli işler dowam etdirilýär. Bu gaz geçirijiniň Türkmenistanyň çägindäki ähli gurluşyk işlerini gurnamak hem-de turbalaryň we degişli enjamlaryň satyn alynmagyny maliýeleşdirmek üçin Yslam Ösüş banky bilen degişli maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi.

         2019-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary derejede döwlet wekiliýetiniň Italiýa bolan resmi saparynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Italiýanyň Adipson Ind. Srl kompaniýasynyň arasynda gol çekilen Memorandum esasynda Lebap welaýatynda buýan köküni gaýtadan işläp, ýylda 390 tonna glisirrizin turşusyny öndürýän kärhanany ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak nazarda tutuldy. Bu taslamany maliýeleşdirmek üçin Italiýanyň “Banca Monte dei Paschi di Siena SpA” banky bilen karz serişdeleriň hasabyna akkreditiwy açyldy. 2022-nji ýylyň ýanwar aýynda bolsa Yslam ösüş bankyndan we OPEK Halkara ösüş gaznasyndan iki sany «Ro-Ro» görnüşli gämini we bir sany ýük gämisini gurmak boýunça taslamalary maliýeleşdirmek üçin degişli maliýe we karz ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Birleşen Milletler Guramasy we «PricewaterhouseCoopers Audit S.R.L.» maslahatçy kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygynyň çäklerinde Türkmenistanda ilkinji gezek 2019-njy ýylyň netijeleri boýunça we ondan soňky ýyllarda bankyň maliýe hasabatlary halkara standartlarynyň «Maliýe gurallary» atly 9-njy standartynyň täze görnüşine laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. Has takygy, Döwlet daşary ykdysady iş banky Türkmenistanda ilkinji bolup, MSFO-9 (maliýe hasabatlylygynyň halkara ölçegi) laýyklykda maliýe hasabatlylygyna geçdi. Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnalynyň nobatdaky ýokary derejeli baýragy bilen tassyklanylyp, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankyny 15-nji gezek Türkmenistanda iň gowy banklaryň hatarynda görkezdi.

2021-nji ýylyň dekabr aýy bank üçin ýene bir täze başlangyjyň senesi boldy. Türkmenistanyň Prezidentiniň tagallalary saýasynda «Türkmen maýa goýum kompaniýasy» ýurdymyzda ilkinji gezek daşary ýurt maýadarlaryň gatnaşmagynda daşary ýurt maýa goýumyň we ýurdumyzda gelejegi bar bolan ähmiýetli taslamalary maliýeleşdirmegiň dünýa tejribesine laýyklykda bank döretmekde esaslandyryjy höküminde çykyş etmekde ony döretmäge girişdi.

== Daşary Ýurt Walýutasyndaky &quot;NOSTRO&quot; Hasaplar Boýunça Esasy Habarçy Banklaryň Sanawy ==
[[Faýl:Internet Banking.jpg|thumb|1027x1027px|Internet Bankaçylygy]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ýurt, Şäher
!Bankyň Ady
!Pul Birligi
!S.W.I.F.T
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Commerzbank AG
|EUR
|COBADEFF
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Deutsche Bank AG
|EUR
|DEUTDEFF
|-
|Şweýsariýa, Zurich
|UBS AG
|EUR/USD/GBP/JPY/CHF
|UBSWCHZH
|-
|ABŞ, New York
|Citibank NA
|USD
|CITIUS33
|-
|ABŞ, New York
|Deutsche Bank Trust Company Americas
|USD
|BKTRUS33
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Deutsche Bank AG
|GBP
|DEUTGB2L
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Citibank NA
|GBP
|CITIGB2L
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Mizuho Bank LTD
|JPY
|MHCBJPJT
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Bank of Tokyo- Mitsubishi (MUFG Bank, LTD)
|JPY/USD
|BOTKJPJT
|-
|Hytaý, Beyjing
|Export-Import Bank of China
|CNY
|EIBCCNBJ
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Savings Bank
|RUB
|SABRRUMM
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Promsvyazbank PJSC
|RUB
|PRMSRUMM
|}

== Daşarydan alynan linkler ==
* [http://www.tfeb.gov.tm Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824032341/http://tfeb.gov.tm/ |date=2011-08-24 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]
[[Kategoriýa:Ykdysadyýet]]</text>
      <sha1>j5p3ddrubqxfeaam8g7g0l3ghbby0ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269019</id>
      <parentid>269016</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24949" sha1="nj4zk79th30sgykz2sd7fetvs0xb55s" xml:space="preserve">Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky Türkmenistanyň Hökümetiniň halkara maliýe bazaryndaky wekili bolup, strategiki taýdan möhüm maýa goýum taslamalaryny we wezipelerini maliýeleşdirmek üçin orta hem-de uzak möhletli daşary ýurt karzlaryny özüne çekýär. Şeýle hem ol Yslam Ösüş bankynyň dolandyryjysynyň Türkmenistandaky edarasy hökmünde hereket edýär. 

Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnaly tarapyndan 15-nji gezek Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky “Türkmenistanyň iň gowy banky” diýip atlandyryldy.{{Infobox Central bank|name=Türkmеnistanyň Döwlеt Daşary Ykdysady Iş Banky|headquarters=744036, Türkmenistan, Aşgabat şaýoly, Garaşsyzlyk, 32|established=1992 ýyl, 27-nji ýanwar|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Jepbarow Rahymberdi Jepbarowiç|website=https://tfeb.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 40-65-40, +993 (12) 40-60-08
Fax +993 (12) 48-05-20
Email tveb@online.tm
Email (Başlyk) chairman@tfeb.gov.tm
SWIFT kody SBFETM22|image=[[File:Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky.jpg|thumb|Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky]]}}

== Taryhy ==
Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1992-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda öňki TSSR-iň Daşary ykdysady iş bankynyň esasynda döredildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygyna eýe bolmagynyň yzysüre bankyň işläp başlamagy bilen, ilkinji işleriň hatarynda Türkmenistanyň maýa goýum syýasaty üstünlikli durmuşa geçirilip, ýurdumyz özbaşdak döwlet hökmünde dünýäniň ykdysady ulgamyna işjeň gatnaşmaga girişdi. Bankyň döredilmeginiň esasy maksady ýurduň milli ykdysadyýetini düýpli özgertmek we ykdysady ösüşi üpjün etmek netijesinde giň möçberli maýa goýum maksatnamasyny durmuşa geçirmek bolup durýar.

         Bank döredilen gününden halkara maýa bazarlarynda Türkmenistanyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edip gelýär. Degişli döwürde bank ýurduň ykdysadyýetine daşary ýurt karzlaryny çekmek bilen baglylykda köp sanly iri göwrümli işleri alyp bardy. Halkara derejesindäki işleriň hatarynda bank  Dünýäniň dürli maliýe guramalary — täjirçilik we maýa goýum banklary, eksport-import gulluklary, ätiýaçlandyryş guramalary we ösüş banklary bilen işjeň hyzmatdaşlygy ösdürdi. Bu ugurda häzire çenli dowam etdirilýän gatnaşyklar Demirgazyk Amerikanyň, Ýewropanyň hem-de Aziýanyň köp sanly ýurtlaryny öz içine alýar.

         Ösüşiniň ilkinji ýyllarynda bank Germaniýanyň AKA we KFW banklary, Türkiýäniň Eksimbanky, şeýle-de Birleşen Korollyklaryň Interneýşnl Merkantaýl LTD banky bilen maýa goýum maksatly karz ylalaşyklaryny baglaşdy. Munuň bilen birlikde şol ýyllarda maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we azyk harytlary hem-de halkyň sarp edýän harytlarynyň satyn alynmagy üçin Ýewropa Ykdysady Bileleşigi, Eýranyň eksport ösüş banky, Hytaýyň banky, Awstriýanyň Raýffaýzen Sentral banky we Pakistanyň Hökümeti bilen ösüş ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky öz işiniň ilkinji ýyllarynda çekilen daşary ýurt karzlarynyň hasabyna birnäçe gurluşyklary we özgertmeleri durmuşa geçirmäge ýardamyny ýetirdi. Şol sanda Aşgabadyň Halkara howa menziliniň, «Ak altyn» myhmanhanasynyň, makaron önümçilik fabriginiň, gök önümleri saklanylýan jaýyň, çaga iýmitiniň zawodynyň gurluşygyny, kaolini baýlaşdyrmak boýunça zawodyň gurluşygyny, şeýle-de galla önümleri, pagta ýygmak üçin tehnologik enjamlaryň getirilendigini, telefon torunyň giňeldilmegini bellemek bolar.

         Bank Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan ileri tutulýan möhüm pudaklara daşary ýurt maýa goýumlaryny, karz serişdelerini çekmekde alnyp barylar işleriň netijesinde, bankyň karz bukjasynyň düzümi dünýäniň 14 ýurdundan çekilen karzlardan ybarat boldy. Ilkinji ýyllarda çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň düzüminde esasy orny sarp edijilik karzlary eýeläp, 1995-nji ýyldan başlap onuň esasy bölegini maýa goýum häsiýetli karzlar tutup başlady.

         1997-nji ýylyň başyna bank alyp barýan işleriniň netijesinde Türkmenistanyň bank ulgamynda öňdebaryjylygy eýeläp, ygtybarly hyzmatdaş hökmünde giňden tanaldy. Şol bir wagtyň özünde Bankyň bäş ýyllyk işiniň seljerişi Türkmenistanyň döwlet we ykdysady ulgamynyň ösüşiniň talaplary bilen kybapdaş, täze derejelere ýetmegi nazarda tutmagy dowam etdirdi. 1997-nji ýylda bankyň 2000-nji ýyla çenli ösüşiniň orta möhletli maksatnamasy, 1998-nji ýylda bolsa bankyň 2002-nji ýyla çenli ösüşiniň Baş ugry üçin meýilnamasy kabul edildi. Bu maksatnamalarda bankyň esasy iş ugurlary boýunça ornunyň berkidilmeginiň dowam etmegine gönükdirlen täze sepgitlere ýetmek usullary bellenildi.

         1999-njy ýylda kabul edilen «2010-njy ýyla çenli Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan özgertmekligiň baş ugry» Milli Maksatnamasy we onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň geljekki ösüşiniň kesgitlenen meseleleri Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň öňünde hem uzak möhletli ösüş maksatnamasy boýunça anyk işleri kesgitledi. Şunuň bilen baglylykda, 2001-nji ýylda bank uzakmöhletleýin ösüş maksatnamasyny tassyklady we ony durmuşa geçirmäge girişdi.

         Türkmenistanyň döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy netijesinde iri desgalar gurlup ulanylmaga berildi. Olardan ähli pudaklaryň özboluşly infrastrukturasyny döredýän desgalaryň gurluşygy amala aşyryldy. Daşary ýurt karzlarynyň hasabyna maliýeleşdirilýän ilkinji iri taslamalaryň arasynda şulary görkezmek bolar: Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň durkunyň özgerdilmegi, Samandepede gazohimiki işläp taýýarlanylýan ulgamynyň gurluşygy, optiki süýümli aragatnaşygyň Transaziýa-Ýewropa ýolunyň goýluşy, Döwletabat gaz käninde gaz hojalyk ulgamyny ösdürmek we beýlekiler. Şol sanda, döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy bilen, bulardan başga-da köp sanly iri desgalaryň gurluşygy ýerine ýetirildi. Olar ähli pudaklaryň düzümine degişli bolup, ýurduň ykdysady kuwwatynyň artmagyna görnetin täsirini ýetirdi.

         Hususy we çekilen serişdeleriň hasabyna nebit-gaz senagatynda maliýeleşdirilen taslamalar jemi 2,25 milliard ABŞ dollaryna golaý boldy. Olardan iň iri desgalaryň hatarynda esaslandyryjy çalgy ýaglaryny öndürýän zawody, katalitik krekingi we katalitik reformingi öndürýän zawody, polipropilen öndürýän zawody, Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda dizel ýangyjyny suw bilen arassalama zawodynyň gurulmagyny, hereket edýän nebit guýularyny abatlamak we enjamlaşdyrmak hem-de ulanylmaýan nebit guýularyny işe girizmek işlerini bellemek bolar.

  Oba hojalyk ulgamynda «Galla» we «Täze oba» maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna döwrebap oba hojalyk tehnikalarynyň üpjün edilişi, un öndürýän toplumlarynyň we Türkmenabatdaky sabyn zawodynyň gurluşygy, Aşgabatdaky süýt kombinatynyň durkunyň özgerdilmegi, et-süýt önümçiligini we ýyladyş hojalygynyň gurnalmagy maliýeleşdirildi. Şeýle-de hususy pudagy döwlet tarapyndan maliýe taýdan goldamak maksady bilen,  telekeçiler we hususy kärhanalar üçin «John Deere Walldorf GmbH &amp; Co.KG» kompaniýasyndan oba hojalyk tehnikalarynyň we enjamlarynyň bahalaryny maliýeleşdirmek boýunça ABŞ-nyň «Deere Credit Inc» kompaniýasy bilen  karz şertnamasy resmileşdirildi hem-de oba hojalyk tehnikalary we enjamlary getirildi.

         Ulag we aragatnaşyk ulgamynda Howa menzil toplumy, Aşgabadyň howa menzilinde uçuş-gonuş zolagy we howa hereketiniň dolandyrylyşy guruldy, optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamy ýola goýuldy, telefon beketleri goýuldy, nebit guýulýan gäminiň gurluşygy alnyp baryldy, Aşgabat şäherindäki lokomotiw deposy kämilleşdirildi hem-de Aşgabat şäheriniň telefon ulgamynyň giňeldilmegi ýaly işler amala aşyryldy. 2021-nji ýylyň 10-njy iýunynda Türkmenistanyň Hökümetiniň adyndan Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň arasynda Balkan welaýatynyň Jebel şäherçesinde täze howa menzili toplumynyň gurluşygynyň taslamasyny maliýeleşdirmek hakyndaky Karz ylalaşyklaryna gol çekildi. Mundan başga hem 2021-nji ýylyň iýul aýynda Ýaponiýanyň «Sumitomo Corporation» kompaniýasy bilen «Toyota» kysymly awtoulaglary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini satyn almak barada umumy bahasy 20 million amerikan dollary bolan şertnama we  Ýaponiýanyň «Itochu Corporation» kompaniýasynyň arasynda «Komatsu» kysymly ýer gazyjy tehnikalary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny satyn almak barada şertnama gol çekildi.

         Energetika we himiýa senagaty ulgamynda hem Büzmeýin DES-iň durkunyň özgerdilmegi, Balkanabat ýod zawodynyň Monjukly käninde çig mal esasynyň özgerdilmegi, Bekdaş şäherinde azyk duzuny öndürýän önümçiligiň birinji nobatynyň we deňiz suwuny arassalap agyz suwuny öndürýän desganyň gurluşygy maliýeleşdirildi. Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky we gatnaşyjy maliýe guramalary bilen iki karz ylalaşygy baglaşyldy. Olar Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda kuwwaty 432 megawat bolan gazturbinaly elektrik bekediniň taslamasyny gurup, ulanmaga berilmegini maliýeleşdirmek üçin amala aşyryldy. 2018-nji ýylyň noýabr aýynda Türkmenistanyň energiýa ulgamyny döwrebaplaşdyrmak boýunça taslamany maliýeleşdirmek üçin Aziýanyň ösüş banky bilen umumy bahasy ABŞ-nyň 500 million dollar bolan ylalaşyga gol çekilip, ol ýurdumyzyň energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna iberilýän eksport ugurlarynyň giňeldilmegine gönükdirildi.

         Ýurduň dokma senagatynda Türkmenistanyň halk hojalyk toplumynyň täze esaslandyryjy pudagy — Aşgabat şäherindäki Türkmenistanda iri dokma toplumynyň gurluşygy, Aşgabat we Türkmenabat şäherlerindäki ýüpek egiriji fabrikleriň enjamlaşdyrylmagy maliýe taýdan üpjün edildi.

         Ilaty durmuş taýdan goramak ulgamynda lukmançylyk serişdeleriniň we abzallarynyň satyn alnyşy, tiz medisina kömeginiň ulaglarynyň satyn alynmagy, medisina enjamlary, infuzion erginleriniň öndürilişi we ampullaryň, flakonlaryň we mazleriň öndürilişi boýunça zawod üçin enjamlary, Aşgabatda nefrologiki merkeziniň gurluşygy we «Arçman» sagaldyş şypahanasynyň durkunyň täzelenmegi, Aşgabat, Mary we Daşoguz şäherlerinde anyklaýyş merkezleriniň gurluşygy we enjamlaşdyrylmagy maliýeleşdirildi.

         Şunuň ýaly giň gerimli, ykdysady ähmiýetli taslamalar bilen birlikde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hazaryň kenarynda badalga beren «Awaza» syýahatçylyk zolagynyň döredilmeginiň maksatnamasyna hem bank işjeň gatnaşdy. Bankyň bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmegine gatnaşmagy degişli zolakda bank hyzmatlarynyň giň görnüşlerini hödürlemek maksady bilen, 2008-nji ýylyň başynda bu ýerde bankyň bölüminiň açylandygy we deňiz ýaka zolagynyň ösüş maksatnamasynyň çäginde amala aşyrylýan maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we hyzmat etmek işleri bellenilýär.

         Bank öz öňünde durýan maksadyny we wezipesini ýerine ýetirmek üçin korporatiw müşderiler bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyga daýanýar. Olaryň esasyny nebit-gaz, agrosenagat, energetika toplumyndan, ulag we aragatnaşyk, önümçilik we durmuş pudaklaryndan bolan müşderiler düzýärler. Bulardan başga hem bankyň hyzmatlaryndan orta we iri telekeçiligiň wekilleri bolan dürli kärhanalar we firmalar, bilelikdäki kärhanalar we daşary ýurt kompaniýalary peýdalanýarlar. Iri kompaniýalar bilen özara gatnaşyklara daýanýan korporatiw telekeçiligiň ösüşi diňe bir telekeçilik pudagynyň umumy gerimini giňeltmek bilen çäklenmän, eýsem karz töwekgelçiligini ykdysadyýetiň dürli pudaklary boýunça diwersirlemäge mümkinçilik berdi.

         Bank tarapyndan edilýän bölekleýin hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde plastik kartlar bilen geçirilýän amallara aýratyn ähmiýet berildi. Bank ýurtda ilkinjileriň hatarynda plastik kartlary girizmek we olaryň ulanylyşyny ýola goýmak boýunça iş alyp bardy. 1994-nji ýyldan bank «VISA INTERNATIONAL-yň» agzasy bolmak bilen, daşary ýurt emitent banklarynyň karz kartlarynyň hyzmatyny ýola goýmaga başlady.

         Kart amallarynyň işini kämilleşdirip, Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1996-njy ýylyň dekabr aýynda «MILLI KART» plastik kartyny döretdi. Ol bolsa milli pulda hasaplaşyklary amala aşyrmaga ýardam etdi. 1998-nji ýylyň dekabrynda bolsa bank emitent hökmünde özüniň «VISA» plastik kartlarynyň «Bizness», «Klassik» we «Elektron» görnüşlerini çykaryp başlady.

         2004-nji ýylda bank plastik kart ulgamynyň orta möhletli ösüş maksatnamasyny düzüp, kart hyzmatyny kämilleşdirmegiň täze tapgyryna gadam basdy. Bu maksatnamanyň esasy wezipesi kart ulanyjylary üçin hödürlenilýän hyzmatlaryň hilini we görnüşlerini artdyrmak, plastik kart arkaly nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek we bankyň plastik kart ulgamynyň beýleki banklarda hereket edýän plastik kart ulgamlary bilen sazlaşykly işlemegini üpjün etmek bolup durýar.

         2006-njy ýylda milli kartyň täze «altyn» we «kümüş» görnüşleri çykarylyp başlandy. Bu kartlar biri-birinden edilýän hyzmatlary taýdan tapawutlanýar. Şol bir wagtda plastik kartlary ulanyjylar üçin onuň hasaby boýunça «Owerdraft» amalyny ýerine ýetirmek hyzmaty işe girizildi.

         2016-2017-nji ýyllarda «Master kart» halkara kart ulgamy bankyň döredilen ilkinji günlerinden maglumat we tehniki binýadyny kämilleşdirmek bilen bagly giň gerimli işler ýola goýlup başlandy. Bankyň deslapky ösüş tapgyrynda ähli iş ýerleri kompýuter enjamlary bilen doly üpjün edilip, ulgamlaýyn goşmaça maksatnamalarynyň kabul edilmegi arkaly bank amallary tapgyrlaýyn awtomatlaşdyrylyp ugrady we aragatnaşygyň döwrebap serişdeleri goýuldy.

         Maglumat üpjünçilik meselelerine uly ähmiýet berlip, 1993-nji ýylda «REUTERS» maglumatlar agentligi bilen bankda kompaniýanyň maglumatlar ulgamyny goýmak boýunça ylalaşyga gol çekildi. Şonuň netijesinde bank daşarky bazarlarda bank amallaryny geçirmek üçin zerur bolan halkara bazarlarynyň maglumatlar goruna girmegi gazandy. «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygy ösdürip, bank 1994-nji ýylda «DEALING» söwda ulgamynyň ýola goýulmagyny amala aşyrdy. Bu öz gezeginde halkara maliýe bazarlarynyň gündelik işine gatnaşmaga ylalaşyklaryň baglaşylmagyny tizleşdirmäge, olaryň ygtybarlygyny we gizlinligini ýokarlandyrmaga ýardam edýär. Soňky ýyllaryň dowamynda hem «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygyň esasynda maglumatlar-söwda ulgamy yzygiderli kämilleşdirildi.

         Maglumat we tehniki taýdan kämilleşdirilmeginde bank 1997-nji ýylda «SWIFT» agzalygyna kabul edilip, internet maglumatlar ulgamynyň ulanyjysy boldy. Soňra bankara maliýe telekommunikasiýalarynyň ulgamyna goşuldy. Bu hem halkara hasaplaşyklaryny amala aşyrmaga ýardam edip, ýokary derejedäki gözegçiligi we gizlinligi üpjün etdi. Şeýle hem bankyň maglumatlar-tehniki syýasatynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde 1998-nji ýylda «Korwus» kompaniýasynyň işläp taýýarlamalarynyň esasynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän bank tehnologiýalarynyň ösüşiniň täze hilli derejesine çykmaga ýardam berýän täze awtomatlaşdyrylan bank ulgamy ýola goýlup ugrady.

         2007-nji ýylda Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň web saýty döredilip, bankyň hyzmatlaryndan we amallaryndan peýdalanmak isleýän ýa-da gyzyklanma bildirýän taraplar üçin maglumatlary onlaýn usulda almak mümkinçiligi açyldy. Bankyň web saýty yzygiderli kämilleşdirilip, onda bankyň alyp barýan işi hem-de hyzmatlary barada maglumatlar, habarlar hem-de makalalar ýerleşdirilýär.

         Bank tarapyndan nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek, raýatlara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak hem-de innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmak maksady bilen, geçen ýyllaryň dowamynda «VISA» halkara töleg ulgamy bilen bilelikde «Milli VISA karty», «Owerdraft karty» ýaly bank kartlary döredildi hem-de «Elektron söwda», «Internet-banking» hyzmatlary işe girizildi.

         Bank paýtagtymyz Aşgabatda şähergurluşyk maksatnamasyny durmuşa geçirmek işlerine hem öz mynasyp goşandyny goşup gelýär. Bu maksatnamanyň çäklerinde bank tarapyndan 2003-nji ýylda has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly 12 gatly 38 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga berildi. Onuň öýleri bolsa bankyň işgärlerine ýeňillikli bahalardan berildi. 2005-nji ýylda bolsa ýurdymyzyň Garaşsyzlygynyň 14 ýyllygy mynasybetli bankyň döwrebap ülňülere laýyk gelýän täze iş binasy işe girizildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 16 ýyllyk baýramçylygy bilen gabatlanyp, bankyň binasynyň ýanynda ýerleşýän ýerde 19,5 müň gektar meýdanda dynç alynýan seýilgäh zolagy, şeýle-de 2008-nji ýylda Türkmenistanyň Baýdak baýramynyň öňüsyrasynda bankyň işgärlerine we paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryna niýetlenen täze has oňaýly we otaglarynyň amatlylygy ýokarlandyrylan özboluşly 12 gatly 33 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga tabşyryldy.

         Bank häzirki wagta çenli dünýäniň 20 ýurdundan 50-den gowrak daşary ýurt banklary bilen hyzmatdaşlygy ösdürip gelýär. Halkara banklary we ösüş gaznalary bilen hyzmatdaşlyk pudagynda Yslam Ösüş banky (YÖB), Aziýanyň Ösüş banky, Ýewropanyň Özgerdiş we Ösüş banky, OPEK gaznasy we beýleki banklar, gaznalar bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berlip gelindi.

         Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky 1994-nji ýylyň 13-nji sentýabryndan bäri Yslam Ösüş Bankynyň agzasy, 2001-nji ýylyň 20-nji oktýabryndan häzire çenli Hususy Pudagy Ösdürmek boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, 2019-njy ýylyň 14-nji aprelinden başlap hem Maýa Goýumlary we Eksport Karzlary Ätiýaçlandyrmak boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, şeýle-de 2021-nji ýylyň 4-nji sentýabryndan bäri Söwdany Maliýeleşdirmek boýunça Halkara Yslam Korporasiýasynyň agzasy bolup çykyş edip gelýär.

         Milli eksport-import we eksport ätiýaçlandyryş gulluklary bilen hyzmatdaşlyk babatda bank özüniň döredileninden häzire çenli Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky, Hytaýyň, Çehiýanyň, ABŞ-nyň, Türkiýäniň, Malaýziýanyň, Koreýanyň Eksport-import banklary, Germaniýadaky Germes, Fransiýadaky Cofasce we Belgiýadaky OND, Şweýsariýa Konfederasiýasynyň SERV, Beýik Britaniýanyň UKEF, Italiýa Respublikasynyň SAÇE eksport ätiýaçlandyryş kompaniýalary ýaly abraýly maliýe guramalary bilen işewürlik, hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýdy. Şeýle-de soňky ýyllarda Aziýa-Ýuwaş ummany sebitiniň ýurtlarynyň, esasan hem Ýaponiýanyň, Koreýa Respublikasynyň, Hytaýyň, Singapuryň we beýleki döwletleriň öňdebaryjy maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk işjeň häsiýete eýe boldy.

         Daşary ýurt maýa goýujylarynyň çekilmegi bilen amal edilýän maýa goýum taslamalary ýylsaýyn artýar. Türkmenistanda kiçi we orta telekeçiligi goldamak we bu ugurda taslamalary maliýeleşdirmek üçin hem Yslam Ösüş bankynyň Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasy bilen 2 sany hersi ABŞ-nyň 10 million dollary möçberindäki maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi we bu ugurlar boýunça karz serişdeler doly özleşdirildi. «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny» üstünlikli durmuşa geçirmek babatda häzir «Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan» gaz geçirijisiniň ýurdumyzyň çägindäki böleginiň gurluşygyny maliýeleşdirmek boýunça halkara maliýe guramalary we banklary bilen degişli işler dowam etdirilýär. Bu gaz geçirijiniň Türkmenistanyň çägindäki ähli gurluşyk işlerini gurnamak hem-de turbalaryň we degişli enjamlaryň satyn alynmagyny maliýeleşdirmek üçin Yslam Ösüş banky bilen degişli maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi.

         2019-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary derejede döwlet wekiliýetiniň Italiýa bolan resmi saparynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Italiýanyň Adipson Ind. Srl kompaniýasynyň arasynda gol çekilen Memorandum esasynda Lebap welaýatynda buýan köküni gaýtadan işläp, ýylda 390 tonna glisirrizin turşusyny öndürýän kärhanany ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak nazarda tutuldy. Bu taslamany maliýeleşdirmek üçin Italiýanyň “Banca Monte dei Paschi di Siena SpA” banky bilen karz serişdeleriň hasabyna akkreditiwy açyldy. 2022-nji ýylyň ýanwar aýynda bolsa Yslam ösüş bankyndan we OPEK Halkara ösüş gaznasyndan iki sany «Ro-Ro» görnüşli gämini we bir sany ýük gämisini gurmak boýunça taslamalary maliýeleşdirmek üçin degişli maliýe we karz ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Birleşen Milletler Guramasy we «PricewaterhouseCoopers Audit S.R.L.» maslahatçy kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygynyň çäklerinde Türkmenistanda ilkinji gezek 2019-njy ýylyň netijeleri boýunça we ondan soňky ýyllarda bankyň maliýe hasabatlary halkara standartlarynyň «Maliýe gurallary» atly 9-njy standartynyň täze görnüşine laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. Has takygy, Döwlet daşary ykdysady iş banky Türkmenistanda ilkinji bolup, MSFO-9 (maliýe hasabatlylygynyň halkara ölçegi) laýyklykda maliýe hasabatlylygyna geçdi. Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnalynyň nobatdaky ýokary derejeli baýragy bilen tassyklanylyp, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankyny 15-nji gezek Türkmenistanda iň gowy banklaryň hatarynda görkezdi.

2021-nji ýylyň dekabr aýy bank üçin ýene bir täze başlangyjyň senesi boldy. Türkmenistanyň Prezidentiniň tagallalary saýasynda «Türkmen maýa goýum kompaniýasy» ýurdymyzda ilkinji gezek daşary ýurt maýadarlaryň gatnaşmagynda daşary ýurt maýa goýumyň we ýurdumyzda gelejegi bar bolan ähmiýetli taslamalary maliýeleşdirmegiň dünýa tejribesine laýyklykda bank döretmekde esaslandyryjy höküminde çykyş etmekde ony döretmäge girişdi.

== Daşary Ýurt Walýutasyndaky &quot;NOSTRO&quot; Hasaplar Boýunça Esasy Habarçy Banklaryň Sanawy ==
[[Faýl:Internet Banking.jpg|thumb|1027x1027px|Internet Bankaçylygy]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ýurt, Şäher
!Bankyň Ady
!Pul Birligi
!S.W.I.F.T
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Commerzbank AG
|EUR
|COBADEFF
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Deutsche Bank AG
|EUR
|DEUTDEFF
|-
|Şweýsariýa, Zurich
|UBS AG
|EUR/USD/GBP/JPY/CHF
|UBSWCHZH
|-
|ABŞ, New York
|Citibank NA
|USD
|CITIUS33
|-
|ABŞ, New York
|Deutsche Bank Trust Company Americas
|USD
|BKTRUS33
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Deutsche Bank AG
|GBP
|DEUTGB2L
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Citibank NA
|GBP
|CITIGB2L
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Mizuho Bank LTD
|JPY
|MHCBJPJT
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Bank of Tokyo- Mitsubishi (MUFG Bank, LTD)
|JPY/USD
|BOTKJPJT
|-
|Hytaý, Beyjing
|Export-Import Bank of China
|CNY
|EIBCCNBJ
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Savings Bank
|RUB
|SABRRUMM
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Promsvyazbank PJSC
|RUB
|PRMSRUMM
|}

== Daşarydan alynan linkler ==
* [http://www.tfeb.gov.tm Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824032341/http://tfeb.gov.tm/ |date=2011-08-24 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]
[[Kategoriýa:Ykdysadyýet]]</text>
      <sha1>nj4zk79th30sgykz2sd7fetvs0xb55s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269022</id>
      <parentid>269019</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24961" sha1="bm6vnuptxwhf6t6fyuq4b1cu3lgcm8p" xml:space="preserve">'''Türkmеnistanyň Döwlеt Daşary Ykdysady Iş Banky''' Türkmenistanyň Hökümetiniň halkara maliýe bazaryndaky wekili bolup, strategiki taýdan möhüm maýa goýum taslamalaryny we wezipelerini maliýeleşdirmek üçin orta hem-de uzak möhletli daşary ýurt karzlaryny özüne çekýär. Şeýle hem ol Yslam Ösüş bankynyň dolandyryjysynyň Türkmenistandaky edarasy hökmünde hereket edýär. 

Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnaly tarapyndan 15-nji gezek '''Türkmenistanyň Döwlet Daşary Ykdysady Iş Banky''' “Türkmenistanyň iň gowy banky” diýip atlandyryldy.{{Infobox Central bank|name=Türkmеnistanyň Döwlеt Daşary Ykdysady Iş Banky|headquarters=744036, Türkmenistan, Aşgabat şaýoly, Garaşsyzlyk, 32|established=1992 ýyl, 27-nji ýanwar|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|president2=Jepbarow Rahymberdi Jepbarowiç|website=https://tfeb.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 40-65-40, +993 (12) 40-60-08
Fax +993 (12) 48-05-20
Email tveb@online.tm
Email (Başlyk) chairman@tfeb.gov.tm
SWIFT kody SBFETM22|image=[[File:Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky.jpg|thumb|Türkmеnistanyň Döwlеt daşary ykdysady iş banky]]}}

== Taryhy ==
Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1992-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda öňki TSSR-iň Daşary ykdysady iş bankynyň esasynda döredildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygyna eýe bolmagynyň yzysüre bankyň işläp başlamagy bilen, ilkinji işleriň hatarynda Türkmenistanyň maýa goýum syýasaty üstünlikli durmuşa geçirilip, ýurdumyz özbaşdak döwlet hökmünde dünýäniň ykdysady ulgamyna işjeň gatnaşmaga girişdi. Bankyň döredilmeginiň esasy maksady ýurduň milli ykdysadyýetini düýpli özgertmek we ykdysady ösüşi üpjün etmek netijesinde giň möçberli maýa goýum maksatnamasyny durmuşa geçirmek bolup durýar.

         Bank döredilen gününden halkara maýa bazarlarynda Türkmenistanyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edip gelýär. Degişli döwürde bank ýurduň ykdysadyýetine daşary ýurt karzlaryny çekmek bilen baglylykda köp sanly iri göwrümli işleri alyp bardy. Halkara derejesindäki işleriň hatarynda bank  Dünýäniň dürli maliýe guramalary — täjirçilik we maýa goýum banklary, eksport-import gulluklary, ätiýaçlandyryş guramalary we ösüş banklary bilen işjeň hyzmatdaşlygy ösdürdi. Bu ugurda häzire çenli dowam etdirilýän gatnaşyklar Demirgazyk Amerikanyň, Ýewropanyň hem-de Aziýanyň köp sanly ýurtlaryny öz içine alýar.

         Ösüşiniň ilkinji ýyllarynda bank Germaniýanyň AKA we KFW banklary, Türkiýäniň Eksimbanky, şeýle-de Birleşen Korollyklaryň Interneýşnl Merkantaýl LTD banky bilen maýa goýum maksatly karz ylalaşyklaryny baglaşdy. Munuň bilen birlikde şol ýyllarda maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we azyk harytlary hem-de halkyň sarp edýän harytlarynyň satyn alynmagy üçin Ýewropa Ykdysady Bileleşigi, Eýranyň eksport ösüş banky, Hytaýyň banky, Awstriýanyň Raýffaýzen Sentral banky we Pakistanyň Hökümeti bilen ösüş ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky öz işiniň ilkinji ýyllarynda çekilen daşary ýurt karzlarynyň hasabyna birnäçe gurluşyklary we özgertmeleri durmuşa geçirmäge ýardamyny ýetirdi. Şol sanda Aşgabadyň Halkara howa menziliniň, «Ak altyn» myhmanhanasynyň, makaron önümçilik fabriginiň, gök önümleri saklanylýan jaýyň, çaga iýmitiniň zawodynyň gurluşygyny, kaolini baýlaşdyrmak boýunça zawodyň gurluşygyny, şeýle-de galla önümleri, pagta ýygmak üçin tehnologik enjamlaryň getirilendigini, telefon torunyň giňeldilmegini bellemek bolar.

         Bank Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan ileri tutulýan möhüm pudaklara daşary ýurt maýa goýumlaryny, karz serişdelerini çekmekde alnyp barylar işleriň netijesinde, bankyň karz bukjasynyň düzümi dünýäniň 14 ýurdundan çekilen karzlardan ybarat boldy. Ilkinji ýyllarda çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň düzüminde esasy orny sarp edijilik karzlary eýeläp, 1995-nji ýyldan başlap onuň esasy bölegini maýa goýum häsiýetli karzlar tutup başlady.

         1997-nji ýylyň başyna bank alyp barýan işleriniň netijesinde Türkmenistanyň bank ulgamynda öňdebaryjylygy eýeläp, ygtybarly hyzmatdaş hökmünde giňden tanaldy. Şol bir wagtyň özünde Bankyň bäş ýyllyk işiniň seljerişi Türkmenistanyň döwlet we ykdysady ulgamynyň ösüşiniň talaplary bilen kybapdaş, täze derejelere ýetmegi nazarda tutmagy dowam etdirdi. 1997-nji ýylda bankyň 2000-nji ýyla çenli ösüşiniň orta möhletli maksatnamasy, 1998-nji ýylda bolsa bankyň 2002-nji ýyla çenli ösüşiniň Baş ugry üçin meýilnamasy kabul edildi. Bu maksatnamalarda bankyň esasy iş ugurlary boýunça ornunyň berkidilmeginiň dowam etmegine gönükdirlen täze sepgitlere ýetmek usullary bellenildi.

         1999-njy ýylda kabul edilen «2010-njy ýyla çenli Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan özgertmekligiň baş ugry» Milli Maksatnamasy we onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň geljekki ösüşiniň kesgitlenen meseleleri Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň öňünde hem uzak möhletli ösüş maksatnamasy boýunça anyk işleri kesgitledi. Şunuň bilen baglylykda, 2001-nji ýylda bank uzakmöhletleýin ösüş maksatnamasyny tassyklady we ony durmuşa geçirmäge girişdi.

         Türkmenistanyň döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy netijesinde iri desgalar gurlup ulanylmaga berildi. Olardan ähli pudaklaryň özboluşly infrastrukturasyny döredýän desgalaryň gurluşygy amala aşyryldy. Daşary ýurt karzlarynyň hasabyna maliýeleşdirilýän ilkinji iri taslamalaryň arasynda şulary görkezmek bolar: Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň durkunyň özgerdilmegi, Samandepede gazohimiki işläp taýýarlanylýan ulgamynyň gurluşygy, optiki süýümli aragatnaşygyň Transaziýa-Ýewropa ýolunyň goýluşy, Döwletabat gaz käninde gaz hojalyk ulgamyny ösdürmek we beýlekiler. Şol sanda, döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň maliýeleşdirilmegine bankyň gatnaşmagy bilen, bulardan başga-da köp sanly iri desgalaryň gurluşygy ýerine ýetirildi. Olar ähli pudaklaryň düzümine degişli bolup, ýurduň ykdysady kuwwatynyň artmagyna görnetin täsirini ýetirdi.

         Hususy we çekilen serişdeleriň hasabyna nebit-gaz senagatynda maliýeleşdirilen taslamalar jemi 2,25 milliard ABŞ dollaryna golaý boldy. Olardan iň iri desgalaryň hatarynda esaslandyryjy çalgy ýaglaryny öndürýän zawody, katalitik krekingi we katalitik reformingi öndürýän zawody, polipropilen öndürýän zawody, Türkmenbaşy şäherindäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda dizel ýangyjyny suw bilen arassalama zawodynyň gurulmagyny, hereket edýän nebit guýularyny abatlamak we enjamlaşdyrmak hem-de ulanylmaýan nebit guýularyny işe girizmek işlerini bellemek bolar.

  Oba hojalyk ulgamynda «Galla» we «Täze oba» maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde çekilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna döwrebap oba hojalyk tehnikalarynyň üpjün edilişi, un öndürýän toplumlarynyň we Türkmenabatdaky sabyn zawodynyň gurluşygy, Aşgabatdaky süýt kombinatynyň durkunyň özgerdilmegi, et-süýt önümçiligini we ýyladyş hojalygynyň gurnalmagy maliýeleşdirildi. Şeýle-de hususy pudagy döwlet tarapyndan maliýe taýdan goldamak maksady bilen,  telekeçiler we hususy kärhanalar üçin «John Deere Walldorf GmbH &amp; Co.KG» kompaniýasyndan oba hojalyk tehnikalarynyň we enjamlarynyň bahalaryny maliýeleşdirmek boýunça ABŞ-nyň «Deere Credit Inc» kompaniýasy bilen  karz şertnamasy resmileşdirildi hem-de oba hojalyk tehnikalary we enjamlary getirildi.

         Ulag we aragatnaşyk ulgamynda Howa menzil toplumy, Aşgabadyň howa menzilinde uçuş-gonuş zolagy we howa hereketiniň dolandyrylyşy guruldy, optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamy ýola goýuldy, telefon beketleri goýuldy, nebit guýulýan gäminiň gurluşygy alnyp baryldy, Aşgabat şäherindäki lokomotiw deposy kämilleşdirildi hem-de Aşgabat şäheriniň telefon ulgamynyň giňeldilmegi ýaly işler amala aşyryldy. 2021-nji ýylyň 10-njy iýunynda Türkmenistanyň Hökümetiniň adyndan Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň arasynda Balkan welaýatynyň Jebel şäherçesinde täze howa menzili toplumynyň gurluşygynyň taslamasyny maliýeleşdirmek hakyndaky Karz ylalaşyklaryna gol çekildi. Mundan başga hem 2021-nji ýylyň iýul aýynda Ýaponiýanyň «Sumitomo Corporation» kompaniýasy bilen «Toyota» kysymly awtoulaglary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini satyn almak barada umumy bahasy 20 million amerikan dollary bolan şertnama we  Ýaponiýanyň «Itochu Corporation» kompaniýasynyň arasynda «Komatsu» kysymly ýer gazyjy tehnikalary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny satyn almak barada şertnama gol çekildi.

         Energetika we himiýa senagaty ulgamynda hem Büzmeýin DES-iň durkunyň özgerdilmegi, Balkanabat ýod zawodynyň Monjukly käninde çig mal esasynyň özgerdilmegi, Bekdaş şäherinde azyk duzuny öndürýän önümçiligiň birinji nobatynyň we deňiz suwuny arassalap agyz suwuny öndürýän desganyň gurluşygy maliýeleşdirildi. Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky we gatnaşyjy maliýe guramalary bilen iki karz ylalaşygy baglaşyldy. Olar Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda kuwwaty 432 megawat bolan gazturbinaly elektrik bekediniň taslamasyny gurup, ulanmaga berilmegini maliýeleşdirmek üçin amala aşyryldy. 2018-nji ýylyň noýabr aýynda Türkmenistanyň energiýa ulgamyny döwrebaplaşdyrmak boýunça taslamany maliýeleşdirmek üçin Aziýanyň ösüş banky bilen umumy bahasy ABŞ-nyň 500 million dollar bolan ylalaşyga gol çekilip, ol ýurdumyzyň energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna iberilýän eksport ugurlarynyň giňeldilmegine gönükdirildi.

         Ýurduň dokma senagatynda Türkmenistanyň halk hojalyk toplumynyň täze esaslandyryjy pudagy — Aşgabat şäherindäki Türkmenistanda iri dokma toplumynyň gurluşygy, Aşgabat we Türkmenabat şäherlerindäki ýüpek egiriji fabrikleriň enjamlaşdyrylmagy maliýe taýdan üpjün edildi.

         Ilaty durmuş taýdan goramak ulgamynda lukmançylyk serişdeleriniň we abzallarynyň satyn alnyşy, tiz medisina kömeginiň ulaglarynyň satyn alynmagy, medisina enjamlary, infuzion erginleriniň öndürilişi we ampullaryň, flakonlaryň we mazleriň öndürilişi boýunça zawod üçin enjamlary, Aşgabatda nefrologiki merkeziniň gurluşygy we «Arçman» sagaldyş şypahanasynyň durkunyň täzelenmegi, Aşgabat, Mary we Daşoguz şäherlerinde anyklaýyş merkezleriniň gurluşygy we enjamlaşdyrylmagy maliýeleşdirildi.

         Şunuň ýaly giň gerimli, ykdysady ähmiýetli taslamalar bilen birlikde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hazaryň kenarynda badalga beren «Awaza» syýahatçylyk zolagynyň döredilmeginiň maksatnamasyna hem bank işjeň gatnaşdy. Bankyň bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmegine gatnaşmagy degişli zolakda bank hyzmatlarynyň giň görnüşlerini hödürlemek maksady bilen, 2008-nji ýylyň başynda bu ýerde bankyň bölüminiň açylandygy we deňiz ýaka zolagynyň ösüş maksatnamasynyň çäginde amala aşyrylýan maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek we hyzmat etmek işleri bellenilýär.

         Bank öz öňünde durýan maksadyny we wezipesini ýerine ýetirmek üçin korporatiw müşderiler bilen özara bähbitli hyzmatdaşlyga daýanýar. Olaryň esasyny nebit-gaz, agrosenagat, energetika toplumyndan, ulag we aragatnaşyk, önümçilik we durmuş pudaklaryndan bolan müşderiler düzýärler. Bulardan başga hem bankyň hyzmatlaryndan orta we iri telekeçiligiň wekilleri bolan dürli kärhanalar we firmalar, bilelikdäki kärhanalar we daşary ýurt kompaniýalary peýdalanýarlar. Iri kompaniýalar bilen özara gatnaşyklara daýanýan korporatiw telekeçiligiň ösüşi diňe bir telekeçilik pudagynyň umumy gerimini giňeltmek bilen çäklenmän, eýsem karz töwekgelçiligini ykdysadyýetiň dürli pudaklary boýunça diwersirlemäge mümkinçilik berdi.

         Bank tarapyndan edilýän bölekleýin hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde plastik kartlar bilen geçirilýän amallara aýratyn ähmiýet berildi. Bank ýurtda ilkinjileriň hatarynda plastik kartlary girizmek we olaryň ulanylyşyny ýola goýmak boýunça iş alyp bardy. 1994-nji ýyldan bank «VISA INTERNATIONAL-yň» agzasy bolmak bilen, daşary ýurt emitent banklarynyň karz kartlarynyň hyzmatyny ýola goýmaga başlady.

         Kart amallarynyň işini kämilleşdirip, Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky 1996-njy ýylyň dekabr aýynda «MILLI KART» plastik kartyny döretdi. Ol bolsa milli pulda hasaplaşyklary amala aşyrmaga ýardam etdi. 1998-nji ýylyň dekabrynda bolsa bank emitent hökmünde özüniň «VISA» plastik kartlarynyň «Bizness», «Klassik» we «Elektron» görnüşlerini çykaryp başlady.

         2004-nji ýylda bank plastik kart ulgamynyň orta möhletli ösüş maksatnamasyny düzüp, kart hyzmatyny kämilleşdirmegiň täze tapgyryna gadam basdy. Bu maksatnamanyň esasy wezipesi kart ulanyjylary üçin hödürlenilýän hyzmatlaryň hilini we görnüşlerini artdyrmak, plastik kart arkaly nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek we bankyň plastik kart ulgamynyň beýleki banklarda hereket edýän plastik kart ulgamlary bilen sazlaşykly işlemegini üpjün etmek bolup durýar.

         2006-njy ýylda milli kartyň täze «altyn» we «kümüş» görnüşleri çykarylyp başlandy. Bu kartlar biri-birinden edilýän hyzmatlary taýdan tapawutlanýar. Şol bir wagtda plastik kartlary ulanyjylar üçin onuň hasaby boýunça «Owerdraft» amalyny ýerine ýetirmek hyzmaty işe girizildi.

         2016-2017-nji ýyllarda «Master kart» halkara kart ulgamy bankyň döredilen ilkinji günlerinden maglumat we tehniki binýadyny kämilleşdirmek bilen bagly giň gerimli işler ýola goýlup başlandy. Bankyň deslapky ösüş tapgyrynda ähli iş ýerleri kompýuter enjamlary bilen doly üpjün edilip, ulgamlaýyn goşmaça maksatnamalarynyň kabul edilmegi arkaly bank amallary tapgyrlaýyn awtomatlaşdyrylyp ugrady we aragatnaşygyň döwrebap serişdeleri goýuldy.

         Maglumat üpjünçilik meselelerine uly ähmiýet berlip, 1993-nji ýylda «REUTERS» maglumatlar agentligi bilen bankda kompaniýanyň maglumatlar ulgamyny goýmak boýunça ylalaşyga gol çekildi. Şonuň netijesinde bank daşarky bazarlarda bank amallaryny geçirmek üçin zerur bolan halkara bazarlarynyň maglumatlar goruna girmegi gazandy. «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygy ösdürip, bank 1994-nji ýylda «DEALING» söwda ulgamynyň ýola goýulmagyny amala aşyrdy. Bu öz gezeginde halkara maliýe bazarlarynyň gündelik işine gatnaşmaga ylalaşyklaryň baglaşylmagyny tizleşdirmäge, olaryň ygtybarlygyny we gizlinligini ýokarlandyrmaga ýardam edýär. Soňky ýyllaryň dowamynda hem «REUTERS» kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygyň esasynda maglumatlar-söwda ulgamy yzygiderli kämilleşdirildi.

         Maglumat we tehniki taýdan kämilleşdirilmeginde bank 1997-nji ýylda «SWIFT» agzalygyna kabul edilip, internet maglumatlar ulgamynyň ulanyjysy boldy. Soňra bankara maliýe telekommunikasiýalarynyň ulgamyna goşuldy. Bu hem halkara hasaplaşyklaryny amala aşyrmaga ýardam edip, ýokary derejedäki gözegçiligi we gizlinligi üpjün etdi. Şeýle hem bankyň maglumatlar-tehniki syýasatynyň durmuşa geçirilişiniň çäklerinde 1998-nji ýylda «Korwus» kompaniýasynyň işläp taýýarlamalarynyň esasynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän bank tehnologiýalarynyň ösüşiniň täze hilli derejesine çykmaga ýardam berýän täze awtomatlaşdyrylan bank ulgamy ýola goýlup ugrady.

         2007-nji ýylda Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş bankynyň web saýty döredilip, bankyň hyzmatlaryndan we amallaryndan peýdalanmak isleýän ýa-da gyzyklanma bildirýän taraplar üçin maglumatlary onlaýn usulda almak mümkinçiligi açyldy. Bankyň web saýty yzygiderli kämilleşdirilip, onda bankyň alyp barýan işi hem-de hyzmatlary barada maglumatlar, habarlar hem-de makalalar ýerleşdirilýär.

         Bank tarapyndan nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek, raýatlara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak hem-de innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmak maksady bilen, geçen ýyllaryň dowamynda «VISA» halkara töleg ulgamy bilen bilelikde «Milli VISA karty», «Owerdraft karty» ýaly bank kartlary döredildi hem-de «Elektron söwda», «Internet-banking» hyzmatlary işe girizildi.

         Bank paýtagtymyz Aşgabatda şähergurluşyk maksatnamasyny durmuşa geçirmek işlerine hem öz mynasyp goşandyny goşup gelýär. Bu maksatnamanyň çäklerinde bank tarapyndan 2003-nji ýylda has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan özboluşly 12 gatly 38 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga berildi. Onuň öýleri bolsa bankyň işgärlerine ýeňillikli bahalardan berildi. 2005-nji ýylda bolsa ýurdymyzyň Garaşsyzlygynyň 14 ýyllygy mynasybetli bankyň döwrebap ülňülere laýyk gelýän täze iş binasy işe girizildi. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 16 ýyllyk baýramçylygy bilen gabatlanyp, bankyň binasynyň ýanynda ýerleşýän ýerde 19,5 müň gektar meýdanda dynç alynýan seýilgäh zolagy, şeýle-de 2008-nji ýylda Türkmenistanyň Baýdak baýramynyň öňüsyrasynda bankyň işgärlerine we paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryna niýetlenen täze has oňaýly we otaglarynyň amatlylygy ýokarlandyrylan özboluşly 12 gatly 33 öýli ýaşaýyş jaýy ulanmaga tabşyryldy.

         Bank häzirki wagta çenli dünýäniň 20 ýurdundan 50-den gowrak daşary ýurt banklary bilen hyzmatdaşlygy ösdürip gelýär. Halkara banklary we ösüş gaznalary bilen hyzmatdaşlyk pudagynda Yslam Ösüş banky (YÖB), Aziýanyň Ösüş banky, Ýewropanyň Özgerdiş we Ösüş banky, OPEK gaznasy we beýleki banklar, gaznalar bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berlip gelindi.

         Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky 1994-nji ýylyň 13-nji sentýabryndan bäri Yslam Ösüş Bankynyň agzasy, 2001-nji ýylyň 20-nji oktýabryndan häzire çenli Hususy Pudagy Ösdürmek boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, 2019-njy ýylyň 14-nji aprelinden başlap hem Maýa Goýumlary we Eksport Karzlary Ätiýaçlandyrmak boýunça Yslam Korporasiýasynyň agzasy, şeýle-de 2021-nji ýylyň 4-nji sentýabryndan bäri Söwdany Maliýeleşdirmek boýunça Halkara Yslam Korporasiýasynyň agzasy bolup çykyş edip gelýär.

         Milli eksport-import we eksport ätiýaçlandyryş gulluklary bilen hyzmatdaşlyk babatda bank özüniň döredileninden häzire çenli Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky, Hytaýyň, Çehiýanyň, ABŞ-nyň, Türkiýäniň, Malaýziýanyň, Koreýanyň Eksport-import banklary, Germaniýadaky Germes, Fransiýadaky Cofasce we Belgiýadaky OND, Şweýsariýa Konfederasiýasynyň SERV, Beýik Britaniýanyň UKEF, Italiýa Respublikasynyň SAÇE eksport ätiýaçlandyryş kompaniýalary ýaly abraýly maliýe guramalary bilen işewürlik, hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýdy. Şeýle-de soňky ýyllarda Aziýa-Ýuwaş ummany sebitiniň ýurtlarynyň, esasan hem Ýaponiýanyň, Koreýa Respublikasynyň, Hytaýyň, Singapuryň we beýleki döwletleriň öňdebaryjy maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk işjeň häsiýete eýe boldy.

         Daşary ýurt maýa goýujylarynyň çekilmegi bilen amal edilýän maýa goýum taslamalary ýylsaýyn artýar. Türkmenistanda kiçi we orta telekeçiligi goldamak we bu ugurda taslamalary maliýeleşdirmek üçin hem Yslam Ösüş bankynyň Hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasy bilen 2 sany hersi ABŞ-nyň 10 million dollary möçberindäki maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi we bu ugurlar boýunça karz serişdeler doly özleşdirildi. «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny» üstünlikli durmuşa geçirmek babatda häzir «Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan» gaz geçirijisiniň ýurdumyzyň çägindäki böleginiň gurluşygyny maliýeleşdirmek boýunça halkara maliýe guramalary we banklary bilen degişli işler dowam etdirilýär. Bu gaz geçirijiniň Türkmenistanyň çägindäki ähli gurluşyk işlerini gurnamak hem-de turbalaryň we degişli enjamlaryň satyn alynmagyny maliýeleşdirmek üçin Yslam Ösüş banky bilen degişli maliýe ylalaşyklaryna gol çekildi.

         2019-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary derejede döwlet wekiliýetiniň Italiýa bolan resmi saparynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen Italiýanyň Adipson Ind. Srl kompaniýasynyň arasynda gol çekilen Memorandum esasynda Lebap welaýatynda buýan köküni gaýtadan işläp, ýylda 390 tonna glisirrizin turşusyny öndürýän kärhanany ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak nazarda tutuldy. Bu taslamany maliýeleşdirmek üçin Italiýanyň “Banca Monte dei Paschi di Siena SpA” banky bilen karz serişdeleriň hasabyna akkreditiwy açyldy. 2022-nji ýylyň ýanwar aýynda bolsa Yslam ösüş bankyndan we OPEK Halkara ösüş gaznasyndan iki sany «Ro-Ro» görnüşli gämini we bir sany ýük gämisini gurmak boýunça taslamalary maliýeleşdirmek üçin degişli maliýe we karz ylalaşyklaryna gol çekildi.

         Birleşen Milletler Guramasy we «PricewaterhouseCoopers Audit S.R.L.» maslahatçy kompaniýasy bilen hyzmatdaşlygynyň çäklerinde Türkmenistanda ilkinji gezek 2019-njy ýylyň netijeleri boýunça we ondan soňky ýyllarda bankyň maliýe hasabatlary halkara standartlarynyň «Maliýe gurallary» atly 9-njy standartynyň täze görnüşine laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. Has takygy, Döwlet daşary ykdysady iş banky Türkmenistanda ilkinji bolup, MSFO-9 (maliýe hasabatlylygynyň halkara ölçegi) laýyklykda maliýe hasabatlylygyna geçdi. Beýik Britaniýanyň «Financial Times» abraýly neşiriniň «The Banker» žurnalynyň nobatdaky ýokary derejeli baýragy bilen tassyklanylyp, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankyny 15-nji gezek Türkmenistanda iň gowy banklaryň hatarynda görkezdi.

2021-nji ýylyň dekabr aýy bank üçin ýene bir täze başlangyjyň senesi boldy. Türkmenistanyň Prezidentiniň tagallalary saýasynda «Türkmen maýa goýum kompaniýasy» ýurdymyzda ilkinji gezek daşary ýurt maýadarlaryň gatnaşmagynda daşary ýurt maýa goýumyň we ýurdumyzda gelejegi bar bolan ähmiýetli taslamalary maliýeleşdirmegiň dünýa tejribesine laýyklykda bank döretmekde esaslandyryjy höküminde çykyş etmekde ony döretmäge girişdi.

== Daşary Ýurt Walýutasyndaky &quot;NOSTRO&quot; Hasaplar Boýunça Esasy Habarçy Banklaryň Sanawy ==
[[Faýl:Internet Banking.jpg|thumb|1027x1027px|Internet Bankaçylygy]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ýurt, Şäher
!Bankyň Ady
!Pul Birligi
!S.W.I.F.T
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Commerzbank AG
|EUR
|COBADEFF
|-
|Germaniýa, Frankfurt am Main
|Deutsche Bank AG
|EUR
|DEUTDEFF
|-
|Şweýsariýa, Zurich
|UBS AG
|EUR/USD/GBP/JPY/CHF
|UBSWCHZH
|-
|ABŞ, New York
|Citibank NA
|USD
|CITIUS33
|-
|ABŞ, New York
|Deutsche Bank Trust Company Americas
|USD
|BKTRUS33
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Deutsche Bank AG
|GBP
|DEUTGB2L
|-
|Beýik Britaniýa, London
|Citibank NA
|GBP
|CITIGB2L
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Mizuho Bank LTD
|JPY
|MHCBJPJT
|-
|Ýaponiýa, Tokyo
|Bank of Tokyo- Mitsubishi (MUFG Bank, LTD)
|JPY/USD
|BOTKJPJT
|-
|Hytaý, Beyjing
|Export-Import Bank of China
|CNY
|EIBCCNBJ
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Savings Bank
|RUB
|SABRRUMM
|-
|Russiýa Federasiýasy, Moscow
|Promsvyazbank PJSC
|RUB
|PRMSRUMM
|}

== Daşarydan alynan linkler ==
* [http://www.tfeb.gov.tm Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824032341/http://tfeb.gov.tm/ |date=2011-08-24 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]
[[Kategoriýa:Ykdysadyýet]]</text>
      <sha1>bm6vnuptxwhf6t6fyuq4b1cu3lgcm8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkmenistanyň ''Daýhanbank'' döwlet täjirçilik banky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12501</id>
    <revision>
      <id>269027</id>
      <parentid>269009</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7402" sha1="gg7gkz9yl9b2yk3m5vw0hk89vrve0g7" xml:space="preserve">'''“Daýhanbank” Döwlet Täjirçilik Banky''' Garaşsyzlyk ýyllary içinde “Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni taýdan ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş ugry” milli maksatnamasy esasynda ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmegiň baş ýörelgesinden ugur alyp, daýhanlaryň we hususy ýer eýeleriniň döwlet tabşyrygyna degişli önümleri öndürmek boýunça olaryň önümçilik harajatlarynyň maliýeleşdirmekligi we maliýe hasaplaşyk hyzmatlaryny etmekligi bank gulluklarynyň üsti bilen alyp bardy. Şol bir wagtyň özünde '''“Daýhanbankyň”''' maliýe durnuklylygyny gazanmak, agrosenagat toplumyna degişli pudaklaryň edara-kärhanalarynda ykdysady ösüşlere goldaw bermek, milli pulymyzyň dolanyşygyny çaltlandyrmak we onuň hümmetini ýokarlandyrmak boýunça çeýe pul-karz syýasaty alnyp barylýar.{{Infobox Central bank|name=&quot;Daýhanbank&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 465|established=1995 ýyl, 10-njy mart|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.dayhanbank.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 38-02-51, +993 (12) 38-02-39
Fax +993 (12) 92-02-91
Email dayhanbank@online.tm}}

== Taryhy ==
XX-nji asyryň başlarynda Türkmenistanda ilatyň 80-85% golaý oba ýerlerinde ýaşapdyr. Şonuň ýaly-da, oba hojalygy türkmenleriň ykdysady durmuşynyň esasy bölegi hasaplanypdyr. Oba hojalyk pudagy karzlaşdyrmagyň baý taryhy bardyr. Oba hojalygynda daýhanlaryň pula mätäçlik çekmegi netijesinde şol döwürde kredit kooperasiýasynyň emele gelmegine getiripdir. 1909-njy ýylda kiçi kredit Uprawleniýasy tarapyndan döredilen ilkinji kredit we süýşürintgiler bileleşigine türkmen daýhanlary uly isleg bilen giripdirler. Zakaspiýa welaýatynda 1910-njy ýylda 14 sany bileleşik bolup, olaryň sany 1914-nji ýylda 58 ýetipdir. Ol bileleşikler esasan hem karz amallaryny ýerine ýetirmek bilen meşgullanypdyrlar.

Ýurdumyzyň taryhynda türkmen halky oba hojalyk pudagy bilen giňden meşgullanan we pudaga hyzmat etmek üçin birnäçe banklar hyzmat edipdir. Ol banklar şu aşakdakylardan ybaratdyr:

1923-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda döredilen Orta Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Poltorask agentligi we 1925-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan 1-nji oktýabr aralygynda hereket eden Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Türkmen agentligidir.

1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda 1118 belgili banklaryň işini we gurluşyny üýtgedip gurmak baradaky karara laýyklykda, Türkmenistanda beýleki banklar bilen bir hatarda Agrosenagat banky döredildi we daýhanbirleşiklerine, agrosenagat toplumyna degişli bolan edara – kärhanalara köptaraplaýyn hyzmat etmek üçin Türkmenistanyň welaýatlarynda we etraplarynda onuň bölümleri açyldy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalyk özgertmeleriniň çäginde, 1995-nji ýylyň 10-njy martynda ýörite karar bilen öňki Agrosenagat bankynyň edaralarynyň binýadynda Daýhanbanky döredildi. Daýhanbankynyň agentlikleri 1995-nji ýylda döredilip başlandy. Olaryň ilkinji wezipesi daýhan birleşikleriň işgärleriniň zähmet haklaryny bermeklik bolup durýardy.

1996-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen uly Döwlet Maslahatynda agrar sektorynda ykdysady reforma geçirmekligiň hemme taraplaýyn oýlanyşykly konsepsiýasy yglan edildi.

1997-nji ýylyň başyndan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli önümleri (pagta,bugdaý) öndürijileriň her birine Daýhanbankyň ýerledäki agentliklerinde aýratynlykda tarap hasaplary açylyp başlandy. Şol ýylda bank tarapyndan işlenilip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy.

1998-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 3970 belgili “Türkmenistanyň bank ulgamyny pugtalandyrmak baradaky çäreler hakyndaky” Karary bilen 1999-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky döredildi we Daýhanbankda ýurduň Agrosenagat toplumyna hyzmat edýän döwet täjirçilik bankynyň derejesi berildi. Bu konsepsiýa önümçiligi gurnamaklygyň we dolandyrmaklygyň, zähmete bolan höweslendirmäni we oba hojalyk önümini öndürijileriň özbaşdaklygyny üpjün etmegiň esasynda kärende gatnaşyklaryny ösdürmegiň, maddy-tehniki bazanyň, ýeriň we suwuň netijeli peýdalanmagynyň giň meselelerini özünde jemleýär.

Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygyny üstünlikli özgertmekde esasy meseleleriň biri hökmünde kärendeçiler bilen hasaplaşyklary täzeçe gurnamaklygyny belledi. Bu maksatnama laýyklykda, täze döredilen Daýhanbanklaryň oba hojalygynda geçirýän ykdysady özgertmeler babatynda çetde durman, göniden-göni onuň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy göz öňüne tutuldy. Ýagny, oba hojalygynyň özgerdilmegi ykdysady ulgamymyzyň birnäçe düzüm bölekleri:oba hojalygynyň, oňa hyzmat edýän pudaklaryň we Daýhanbanklaryň gönüden-göni gatnaşmagynda amala aşyrylmalydy. Netijede, kärendeçi ykdysady we maliýe gatnaşyklarynyň meýdanyna özbaşdak gatnaşyjy hökmünde çykdy. Hasaplaşyklary täzeçe gurnamak we olary alyp barmak wezipesi Daýhanbankyň üstüne ýüklendi.

Döwlet tabşyrygyna degişli önüm öndürijileriň önümçilik harajatlaryny maliýeleşdirmek bolsa, kärendeçileriň taýýarlaýjy guramalar bilen baglaşan şertnamalary esasynda olaryň hasaplaryna taýýarlaýjy guramalar tarapyndan hakujy serişdesini goýbermek bilen amala aşayryldy.

1997-nji ýylda hasaplaşyk Daýhanbanky tarapyndan işlenip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy. Depderçe daýhanyň önümçilik – maliýe meýilnamasy hökmünde we önümçilikde degişli çykdajylar üçin çek hasaplaşygyny geçirmek hem-de olary hasaba almak üçin niýetlendi.

1998-nji ýyldan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen hyzmat ediji edara-kärhanalaryň arasyndaky hasaplaşyklar döwlet tarapyndan göýberilýän ýeňillikli karzlaşdyrmaklyk arkaly amala aşyrylyp başlandy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 29-njy oktýabryndaky 6919 belgili “Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetini döretmek hakyndaky” we 2004-nji ýylyň 24-nji dekabryndaky 7024 “2005-nji ýylda pagta öndürmek hakynda” kararlaryna laýyklykda 2005-nji ýylyň pagta hasylyny täze döredilen Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň jogapkärçiliginde ekmeklik ýola goýulyp, bu ugur boýunça ykdysady-maliýe gatnaşyklarynyň täze usuly işe girizildi.

Bu usulyň işe girizilmegi bilen öňkülerden tapawutlylykda, pagta hasylynyň önümçilik harajatlary üçin karz ugry önüm öndürijilere açylman, Türkmenistanyň oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine açyldy we şonuň bilen birlikde kärendeçieleriň ähli önümçilik harajatlarynyň hasaby “Daýhanbanklarynda” ýöredildi.

Soňra “Daýhan birleşikleri hakynda” Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi bilen, 2008-nji ýyldan başlap kärendeçileriň hasaplarynyň daýhan birleşikleri tarapyndan täze usulda ýöredilip başlanylmagy ýola goýuldy.
[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>gg7gkz9yl9b2yk3m5vw0hk89vrve0g7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269028</id>
      <parentid>269027</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7452" sha1="5wwv55l5gaiete00xz273lm1byvaz8j" xml:space="preserve">'''“Daýhanbank” Döwlet Täjirçilik Banky''' Garaşsyzlyk ýyllary içinde “Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni taýdan ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş ugry” milli maksatnamasy esasynda ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmegiň baş ýörelgesinden ugur alyp, daýhanlaryň we hususy ýer eýeleriniň döwlet tabşyrygyna degişli önümleri öndürmek boýunça olaryň önümçilik harajatlarynyň maliýeleşdirmekligi we maliýe hasaplaşyk hyzmatlaryny etmekligi bank gulluklarynyň üsti bilen alyp bardy. Şol bir wagtyň özünde '''“Daýhanbankyň”''' maliýe durnuklylygyny gazanmak, agrosenagat toplumyna degişli pudaklaryň edara-kärhanalarynda ykdysady ösüşlere goldaw bermek, milli pulymyzyň dolanyşygyny çaltlandyrmak we onuň hümmetini ýokarlandyrmak boýunça çeýe pul-karz syýasaty alnyp barylýar.{{Infobox Central bank|name=&quot;Daýhanbank&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 465|established=1995 ýyl, 10-njy mart|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.dayhanbank.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 38-02-51, +993 (12) 38-02-39
Fax +993 (12) 92-02-91
Email dayhanbank@online.tm|image=[[File:Daýhanbank.webp|thumb|Daýhanbank]]}}

== Taryhy ==
XX-nji asyryň başlarynda Türkmenistanda ilatyň 80-85% golaý oba ýerlerinde ýaşapdyr. Şonuň ýaly-da, oba hojalygy türkmenleriň ykdysady durmuşynyň esasy bölegi hasaplanypdyr. Oba hojalyk pudagy karzlaşdyrmagyň baý taryhy bardyr. Oba hojalygynda daýhanlaryň pula mätäçlik çekmegi netijesinde şol döwürde kredit kooperasiýasynyň emele gelmegine getiripdir. 1909-njy ýylda kiçi kredit Uprawleniýasy tarapyndan döredilen ilkinji kredit we süýşürintgiler bileleşigine türkmen daýhanlary uly isleg bilen giripdirler. Zakaspiýa welaýatynda 1910-njy ýylda 14 sany bileleşik bolup, olaryň sany 1914-nji ýylda 58 ýetipdir. Ol bileleşikler esasan hem karz amallaryny ýerine ýetirmek bilen meşgullanypdyrlar.

Ýurdumyzyň taryhynda türkmen halky oba hojalyk pudagy bilen giňden meşgullanan we pudaga hyzmat etmek üçin birnäçe banklar hyzmat edipdir. Ol banklar şu aşakdakylardan ybaratdyr:

1923-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda döredilen Orta Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Poltorask agentligi we 1925-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan 1-nji oktýabr aralygynda hereket eden Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Türkmen agentligidir.

1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda 1118 belgili banklaryň işini we gurluşyny üýtgedip gurmak baradaky karara laýyklykda, Türkmenistanda beýleki banklar bilen bir hatarda Agrosenagat banky döredildi we daýhanbirleşiklerine, agrosenagat toplumyna degişli bolan edara – kärhanalara köptaraplaýyn hyzmat etmek üçin Türkmenistanyň welaýatlarynda we etraplarynda onuň bölümleri açyldy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalyk özgertmeleriniň çäginde, 1995-nji ýylyň 10-njy martynda ýörite karar bilen öňki Agrosenagat bankynyň edaralarynyň binýadynda Daýhanbanky döredildi. Daýhanbankynyň agentlikleri 1995-nji ýylda döredilip başlandy. Olaryň ilkinji wezipesi daýhan birleşikleriň işgärleriniň zähmet haklaryny bermeklik bolup durýardy.

1996-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen uly Döwlet Maslahatynda agrar sektorynda ykdysady reforma geçirmekligiň hemme taraplaýyn oýlanyşykly konsepsiýasy yglan edildi.

1997-nji ýylyň başyndan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli önümleri (pagta,bugdaý) öndürijileriň her birine Daýhanbankyň ýerledäki agentliklerinde aýratynlykda tarap hasaplary açylyp başlandy. Şol ýylda bank tarapyndan işlenilip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy.

1998-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 3970 belgili “Türkmenistanyň bank ulgamyny pugtalandyrmak baradaky çäreler hakyndaky” Karary bilen 1999-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky döredildi we Daýhanbankda ýurduň Agrosenagat toplumyna hyzmat edýän döwet täjirçilik bankynyň derejesi berildi. Bu konsepsiýa önümçiligi gurnamaklygyň we dolandyrmaklygyň, zähmete bolan höweslendirmäni we oba hojalyk önümini öndürijileriň özbaşdaklygyny üpjün etmegiň esasynda kärende gatnaşyklaryny ösdürmegiň, maddy-tehniki bazanyň, ýeriň we suwuň netijeli peýdalanmagynyň giň meselelerini özünde jemleýär.

Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygyny üstünlikli özgertmekde esasy meseleleriň biri hökmünde kärendeçiler bilen hasaplaşyklary täzeçe gurnamaklygyny belledi. Bu maksatnama laýyklykda, täze döredilen Daýhanbanklaryň oba hojalygynda geçirýän ykdysady özgertmeler babatynda çetde durman, göniden-göni onuň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy göz öňüne tutuldy. Ýagny, oba hojalygynyň özgerdilmegi ykdysady ulgamymyzyň birnäçe düzüm bölekleri:oba hojalygynyň, oňa hyzmat edýän pudaklaryň we Daýhanbanklaryň gönüden-göni gatnaşmagynda amala aşyrylmalydy. Netijede, kärendeçi ykdysady we maliýe gatnaşyklarynyň meýdanyna özbaşdak gatnaşyjy hökmünde çykdy. Hasaplaşyklary täzeçe gurnamak we olary alyp barmak wezipesi Daýhanbankyň üstüne ýüklendi.

Döwlet tabşyrygyna degişli önüm öndürijileriň önümçilik harajatlaryny maliýeleşdirmek bolsa, kärendeçileriň taýýarlaýjy guramalar bilen baglaşan şertnamalary esasynda olaryň hasaplaryna taýýarlaýjy guramalar tarapyndan hakujy serişdesini goýbermek bilen amala aşayryldy.

1997-nji ýylda hasaplaşyk Daýhanbanky tarapyndan işlenip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy. Depderçe daýhanyň önümçilik – maliýe meýilnamasy hökmünde we önümçilikde degişli çykdajylar üçin çek hasaplaşygyny geçirmek hem-de olary hasaba almak üçin niýetlendi.

1998-nji ýyldan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen hyzmat ediji edara-kärhanalaryň arasyndaky hasaplaşyklar döwlet tarapyndan göýberilýän ýeňillikli karzlaşdyrmaklyk arkaly amala aşyrylyp başlandy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 29-njy oktýabryndaky 6919 belgili “Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetini döretmek hakyndaky” we 2004-nji ýylyň 24-nji dekabryndaky 7024 “2005-nji ýylda pagta öndürmek hakynda” kararlaryna laýyklykda 2005-nji ýylyň pagta hasylyny täze döredilen Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň jogapkärçiliginde ekmeklik ýola goýulyp, bu ugur boýunça ykdysady-maliýe gatnaşyklarynyň täze usuly işe girizildi.

Bu usulyň işe girizilmegi bilen öňkülerden tapawutlylykda, pagta hasylynyň önümçilik harajatlary üçin karz ugry önüm öndürijilere açylman, Türkmenistanyň oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine açyldy we şonuň bilen birlikde kärendeçieleriň ähli önümçilik harajatlarynyň hasaby “Daýhanbanklarynda” ýöredildi.

Soňra “Daýhan birleşikleri hakynda” Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi bilen, 2008-nji ýyldan başlap kärendeçileriň hasaplarynyň daýhan birleşikleri tarapyndan täze usulda ýöredilip başlanylmagy ýola goýuldy.
[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>5wwv55l5gaiete00xz273lm1byvaz8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269029</id>
      <parentid>269028</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="0d59ga9w5th5rfmi0bmo4jjv0uk4ijn" xml:space="preserve">'''“Daýhanbank” Döwlet Täjirçilik Banky''' Garaşsyzlyk ýyllary içinde “Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni taýdan ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş ugry” milli maksatnamasy esasynda ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmegiň baş ýörelgesinden ugur alyp, daýhanlaryň we hususy ýer eýeleriniň döwlet tabşyrygyna degişli önümleri öndürmek boýunça olaryň önümçilik harajatlarynyň maliýeleşdirmekligi we maliýe hasaplaşyk hyzmatlaryny etmekligi bank gulluklarynyň üsti bilen alyp bardy. Şol bir wagtyň özünde '''“Daýhanbankyň”''' maliýe durnuklylygyny gazanmak, agrosenagat toplumyna degişli pudaklaryň edara-kärhanalarynda ykdysady ösüşlere goldaw bermek, milli pulymyzyň dolanyşygyny çaltlandyrmak we onuň hümmetini ýokarlandyrmak boýunça çeýe pul-karz syýasaty alnyp barylýar.{{Infobox Central bank|name=&quot;Daýhanbank&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 465|established=1995 ýyl, 10-njy mart|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.dayhanbank.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 38-02-51, +993 (12) 38-02-39
Fax +993 (12) 92-02-91
Email dayhanbank@online.tm|image=[[File:Daýhanbank.webp|thumb|Daýhanbank]]}}

== Taryhy ==
XX-nji asyryň başlarynda Türkmenistanda ilatyň 80-85% golaý oba ýerlerinde ýaşapdyr. Şonuň ýaly-da, oba hojalygy türkmenleriň ykdysady durmuşynyň esasy bölegi hasaplanypdyr. Oba hojalyk pudagy karzlaşdyrmagyň baý taryhy bardyr. Oba hojalygynda daýhanlaryň pula mätäçlik çekmegi netijesinde şol döwürde kredit kooperasiýasynyň emele gelmegine getiripdir. 1909-njy ýylda kiçi kredit Uprawleniýasy tarapyndan döredilen ilkinji kredit we süýşürintgiler bileleşigine türkmen daýhanlary uly isleg bilen giripdirler. Zakaspiýa welaýatynda 1910-njy ýylda 14 sany bileleşik bolup, olaryň sany 1914-nji ýylda 58 ýetipdir. Ol bileleşikler esasan hem karz amallaryny ýerine ýetirmek bilen meşgullanypdyrlar.

Ýurdumyzyň taryhynda türkmen halky oba hojalyk pudagy bilen giňden meşgullanan we pudaga hyzmat etmek üçin birnäçe banklar hyzmat edipdir. Ol banklar şu aşakdakylardan ybaratdyr:

1923-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda döredilen Orta Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Poltorask agentligi we 1925-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan 1-nji oktýabr aralygynda hereket eden Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Türkmen agentligidir.

1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda 1118 belgili banklaryň işini we gurluşyny üýtgedip gurmak baradaky karara laýyklykda, Türkmenistanda beýleki banklar bilen bir hatarda Agrosenagat banky döredildi we daýhanbirleşiklerine, agrosenagat toplumyna degişli bolan edara – kärhanalara köptaraplaýyn hyzmat etmek üçin Türkmenistanyň welaýatlarynda we etraplarynda onuň bölümleri açyldy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalyk özgertmeleriniň çäginde, 1995-nji ýylyň 10-njy martynda ýörite karar bilen öňki Agrosenagat bankynyň edaralarynyň binýadynda Daýhanbanky döredildi. Daýhanbankynyň agentlikleri 1995-nji ýylda döredilip başlandy. Olaryň ilkinji wezipesi daýhan birleşikleriň işgärleriniň zähmet haklaryny bermeklik bolup durýardy.

1996-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen uly Döwlet Maslahatynda agrar sektorynda ykdysady reforma geçirmekligiň hemme taraplaýyn oýlanyşykly konsepsiýasy yglan edildi.

1997-nji ýylyň başyndan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli önümleri (pagta,bugdaý) öndürijileriň her birine Daýhanbankyň ýerledäki agentliklerinde aýratynlykda tarap hasaplary açylyp başlandy. Şol ýylda bank tarapyndan işlenilip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy.

1998-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 3970 belgili “Türkmenistanyň bank ulgamyny pugtalandyrmak baradaky çäreler hakyndaky” Karary bilen 1999-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky döredildi we Daýhanbankda ýurduň Agrosenagat toplumyna hyzmat edýän döwet täjirçilik bankynyň derejesi berildi. Bu konsepsiýa önümçiligi gurnamaklygyň we dolandyrmaklygyň, zähmete bolan höweslendirmäni we oba hojalyk önümini öndürijileriň özbaşdaklygyny üpjün etmegiň esasynda kärende gatnaşyklaryny ösdürmegiň, maddy-tehniki bazanyň, ýeriň we suwuň netijeli peýdalanmagynyň giň meselelerini özünde jemleýär.

Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygyny üstünlikli özgertmekde esasy meseleleriň biri hökmünde kärendeçiler bilen hasaplaşyklary täzeçe gurnamaklygyny belledi. Bu maksatnama laýyklykda, täze döredilen Daýhanbanklaryň oba hojalygynda geçirýän ykdysady özgertmeler babatynda çetde durman, göniden-göni onuň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy göz öňüne tutuldy. Ýagny, oba hojalygynyň özgerdilmegi ykdysady ulgamymyzyň birnäçe düzüm bölekleri:oba hojalygynyň, oňa hyzmat edýän pudaklaryň we Daýhanbanklaryň gönüden-göni gatnaşmagynda amala aşyrylmalydy. Netijede, kärendeçi ykdysady we maliýe gatnaşyklarynyň meýdanyna özbaşdak gatnaşyjy hökmünde çykdy. Hasaplaşyklary täzeçe gurnamak we olary alyp barmak wezipesi Daýhanbankyň üstüne ýüklendi.

Döwlet tabşyrygyna degişli önüm öndürijileriň önümçilik harajatlaryny maliýeleşdirmek bolsa, kärendeçileriň taýýarlaýjy guramalar bilen baglaşan şertnamalary esasynda olaryň hasaplaryna taýýarlaýjy guramalar tarapyndan hakujy serişdesini goýbermek bilen amala aşayryldy.

1997-nji ýylda hasaplaşyk Daýhanbanky tarapyndan işlenip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy. Depderçe daýhanyň önümçilik – maliýe meýilnamasy hökmünde we önümçilikde degişli çykdajylar üçin çek hasaplaşygyny geçirmek hem-de olary hasaba almak üçin niýetlendi.

1998-nji ýyldan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen hyzmat ediji edara-kärhanalaryň arasyndaky hasaplaşyklar döwlet tarapyndan göýberilýän ýeňillikli karzlaşdyrmaklyk arkaly amala aşyrylyp başlandy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 29-njy oktýabryndaky 6919 belgili “Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetini döretmek hakyndaky” we 2004-nji ýylyň 24-nji dekabryndaky 7024 “2005-nji ýylda pagta öndürmek hakynda” kararlaryna laýyklykda 2005-nji ýylyň pagta hasylyny täze döredilen Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň jogapkärçiliginde ekmeklik ýola goýulyp, bu ugur boýunça ykdysady-maliýe gatnaşyklarynyň täze usuly işe girizildi.

Bu usulyň işe girizilmegi bilen öňkülerden tapawutlylykda, pagta hasylynyň önümçilik harajatlary üçin karz ugry önüm öndürijilere açylman, Türkmenistanyň oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine açyldy we şonuň bilen birlikde kärendeçieleriň ähli önümçilik harajatlarynyň hasaby “Daýhanbanklarynda” ýöredildi.

Soňra “Daýhan birleşikleri hakynda” Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi bilen, 2008-nji ýyldan başlap kärendeçileriň hasaplarynyň daýhan birleşikleri tarapyndan täze usulda ýöredilip başlanylmagy ýola goýuldy.

== &quot;MELEGUŞ&quot; ATLY NAGT PUL GEÇIRIM HYZMATY ==
Türkmenistanyň &quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik banky, nagt görnüşinde milli puly aňsatlyk bilen howpsuz usulda ugratmaga mümkünçilik berýän «Meleguş» atly täze pul geçirim ulgamynyň hyzmatlaryny hödürleýär.

Pul geçirmek üçin, müşderi öz şahsyýetnamasy, puly we alyjynyň maglumatlary bilen bankymyzyň merkezi edarasyna ýa-da islendik şahamçasyna ýüz tutup bilersiňiz.

Ugradyjynyň arzasy esasynda pul çäklendirilmedik möçberde geçirilip, alyjynyň ýüzlenmesi we onuň şahsyýetnamasy esasynda berilýär. Eger-de, alyjy 7 iş günüň dowamynda banka ýüz tutmasa, onda gelen pul yzyna gaýtarylýar we bu barada ugradyja habar berilýär.

&quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik bankyndan siz amatly hem-de ygtybarly «Meleguş» pul geçirim hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz.
[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>0d59ga9w5th5rfmi0bmo4jjv0uk4ijn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269030</id>
      <parentid>269029</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="el6gqf7mj5hqtw1is667rzsqdoz3vib" xml:space="preserve">'''“Daýhanbank” Döwlet Täjirçilik Banky''' Garaşsyzlyk ýyllary içinde “Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni taýdan ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş ugry” milli maksatnamasy esasynda ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmegiň baş ýörelgesinden ugur alyp, daýhanlaryň we hususy ýer eýeleriniň döwlet tabşyrygyna degişli önümleri öndürmek boýunça olaryň önümçilik harajatlarynyň maliýeleşdirmekligi we maliýe hasaplaşyk hyzmatlaryny etmekligi bank gulluklarynyň üsti bilen alyp bardy. Şol bir wagtyň özünde '''“Daýhanbankyň”''' maliýe durnuklylygyny gazanmak, agrosenagat toplumyna degişli pudaklaryň edara-kärhanalarynda ykdysady ösüşlere goldaw bermek, milli pulymyzyň dolanyşygyny çaltlandyrmak we onuň hümmetini ýokarlandyrmak boýunça çeýe pul-karz syýasaty alnyp barylýar.{{Infobox Central bank|name=&quot;Daýhanbank&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 465|established=1995 ýyl, 10-njy mart|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.dayhanbank.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 38-02-51, +993 (12) 38-02-39
Fax +993 (12) 92-02-91
Email dayhanbank@online.tm|image=[[File:Daýhanbank.webp|thumb|Daýhanbank]]}}

== Taryhy ==
XX-nji asyryň başlarynda Türkmenistanda ilatyň 80-85% golaý oba ýerlerinde ýaşapdyr. Şonuň ýaly-da, oba hojalygy türkmenleriň ykdysady durmuşynyň esasy bölegi hasaplanypdyr. Oba hojalyk pudagy karzlaşdyrmagyň baý taryhy bardyr. Oba hojalygynda daýhanlaryň pula mätäçlik çekmegi netijesinde şol döwürde kredit kooperasiýasynyň emele gelmegine getiripdir. 1909-njy ýylda kiçi kredit Uprawleniýasy tarapyndan döredilen ilkinji kredit we süýşürintgiler bileleşigine türkmen daýhanlary uly isleg bilen giripdirler. Zakaspiýa welaýatynda 1910-njy ýylda 14 sany bileleşik bolup, olaryň sany 1914-nji ýylda 58 ýetipdir. Ol bileleşikler esasan hem karz amallaryny ýerine ýetirmek bilen meşgullanypdyrlar.

Ýurdumyzyň taryhynda türkmen halky oba hojalyk pudagy bilen giňden meşgullanan we pudaga hyzmat etmek üçin birnäçe banklar hyzmat edipdir. Ol banklar şu aşakdakylardan ybaratdyr:

1923-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda döredilen Orta Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Poltorask agentligi we 1925-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan 1-nji oktýabr aralygynda hereket eden Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Türkmen agentligidir.

1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda 1118 belgili banklaryň işini we gurluşyny üýtgedip gurmak baradaky karara laýyklykda, Türkmenistanda beýleki banklar bilen bir hatarda Agrosenagat banky döredildi we daýhanbirleşiklerine, agrosenagat toplumyna degişli bolan edara – kärhanalara köptaraplaýyn hyzmat etmek üçin Türkmenistanyň welaýatlarynda we etraplarynda onuň bölümleri açyldy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalyk özgertmeleriniň çäginde, 1995-nji ýylyň 10-njy martynda ýörite karar bilen öňki Agrosenagat bankynyň edaralarynyň binýadynda Daýhanbanky döredildi. Daýhanbankynyň agentlikleri 1995-nji ýylda döredilip başlandy. Olaryň ilkinji wezipesi daýhan birleşikleriň işgärleriniň zähmet haklaryny bermeklik bolup durýardy.

1996-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen uly Döwlet Maslahatynda agrar sektorynda ykdysady reforma geçirmekligiň hemme taraplaýyn oýlanyşykly konsepsiýasy yglan edildi.

1997-nji ýylyň başyndan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli önümleri (pagta,bugdaý) öndürijileriň her birine Daýhanbankyň ýerledäki agentliklerinde aýratynlykda tarap hasaplary açylyp başlandy. Şol ýylda bank tarapyndan işlenilip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy.

1998-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 3970 belgili “Türkmenistanyň bank ulgamyny pugtalandyrmak baradaky çäreler hakyndaky” Karary bilen 1999-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky döredildi we Daýhanbankda ýurduň Agrosenagat toplumyna hyzmat edýän döwet täjirçilik bankynyň derejesi berildi. Bu konsepsiýa önümçiligi gurnamaklygyň we dolandyrmaklygyň, zähmete bolan höweslendirmäni we oba hojalyk önümini öndürijileriň özbaşdaklygyny üpjün etmegiň esasynda kärende gatnaşyklaryny ösdürmegiň, maddy-tehniki bazanyň, ýeriň we suwuň netijeli peýdalanmagynyň giň meselelerini özünde jemleýär.

Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygyny üstünlikli özgertmekde esasy meseleleriň biri hökmünde kärendeçiler bilen hasaplaşyklary täzeçe gurnamaklygyny belledi. Bu maksatnama laýyklykda, täze döredilen Daýhanbanklaryň oba hojalygynda geçirýän ykdysady özgertmeler babatynda çetde durman, göniden-göni onuň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy göz öňüne tutuldy. Ýagny, oba hojalygynyň özgerdilmegi ykdysady ulgamymyzyň birnäçe düzüm bölekleri:oba hojalygynyň, oňa hyzmat edýän pudaklaryň we Daýhanbanklaryň gönüden-göni gatnaşmagynda amala aşyrylmalydy. Netijede, kärendeçi ykdysady we maliýe gatnaşyklarynyň meýdanyna özbaşdak gatnaşyjy hökmünde çykdy. Hasaplaşyklary täzeçe gurnamak we olary alyp barmak wezipesi Daýhanbankyň üstüne ýüklendi.

Döwlet tabşyrygyna degişli önüm öndürijileriň önümçilik harajatlaryny maliýeleşdirmek bolsa, kärendeçileriň taýýarlaýjy guramalar bilen baglaşan şertnamalary esasynda olaryň hasaplaryna taýýarlaýjy guramalar tarapyndan hakujy serişdesini goýbermek bilen amala aşayryldy.

1997-nji ýylda hasaplaşyk Daýhanbanky tarapyndan işlenip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy. Depderçe daýhanyň önümçilik – maliýe meýilnamasy hökmünde we önümçilikde degişli çykdajylar üçin çek hasaplaşygyny geçirmek hem-de olary hasaba almak üçin niýetlendi.

1998-nji ýyldan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen hyzmat ediji edara-kärhanalaryň arasyndaky hasaplaşyklar döwlet tarapyndan göýberilýän ýeňillikli karzlaşdyrmaklyk arkaly amala aşyrylyp başlandy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 29-njy oktýabryndaky 6919 belgili “Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetini döretmek hakyndaky” we 2004-nji ýylyň 24-nji dekabryndaky 7024 “2005-nji ýylda pagta öndürmek hakynda” kararlaryna laýyklykda 2005-nji ýylyň pagta hasylyny täze döredilen Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň jogapkärçiliginde ekmeklik ýola goýulyp, bu ugur boýunça ykdysady-maliýe gatnaşyklarynyň täze usuly işe girizildi.

Bu usulyň işe girizilmegi bilen öňkülerden tapawutlylykda, pagta hasylynyň önümçilik harajatlary üçin karz ugry önüm öndürijilere açylman, Türkmenistanyň oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine açyldy we şonuň bilen birlikde kärendeçieleriň ähli önümçilik harajatlarynyň hasaby “Daýhanbanklarynda” ýöredildi.

Soňra “Daýhan birleşikleri hakynda” Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi bilen, 2008-nji ýyldan başlap kärendeçileriň hasaplarynyň daýhan birleşikleri tarapyndan täze usulda ýöredilip başlanylmagy ýola goýuldy.

== &quot;MELEGUŞ&quot; Atly Nagt Pul Geçirim Hyzmaty ==
Türkmenistanyň &quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik banky, nagt görnüşinde milli puly aňsatlyk bilen howpsuz usulda ugratmaga mümkünçilik berýän «Meleguş» atly täze pul geçirim ulgamynyň hyzmatlaryny hödürleýär.

Pul geçirmek üçin, müşderi öz şahsyýetnamasy, puly we alyjynyň maglumatlary bilen bankymyzyň merkezi edarasyna ýa-da islendik şahamçasyna ýüz tutup bilersiňiz.

Ugradyjynyň arzasy esasynda pul çäklendirilmedik möçberde geçirilip, alyjynyň ýüzlenmesi we onuň şahsyýetnamasy esasynda berilýär. Eger-de, alyjy 7 iş günüň dowamynda banka ýüz tutmasa, onda gelen pul yzyna gaýtarylýar we bu barada ugradyja habar berilýär.

&quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik bankyndan siz amatly hem-de ygtybarly «Meleguş» pul geçirim hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz.
[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>el6gqf7mj5hqtw1is667rzsqdoz3vib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269031</id>
      <parentid>269030</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8401" sha1="8p1jtzxjz1jcw1v9va8lfw44pjdv6d9" xml:space="preserve">'''“Daýhanbank” Döwlet Täjirçilik Banky''' Garaşsyzlyk ýyllary içinde “Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni taýdan ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş ugry” milli maksatnamasy esasynda ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmegiň baş ýörelgesinden ugur alyp, daýhanlaryň we hususy ýer eýeleriniň döwlet tabşyrygyna degişli önümleri öndürmek boýunça olaryň önümçilik harajatlarynyň maliýeleşdirmekligi we maliýe hasaplaşyk hyzmatlaryny etmekligi bank gulluklarynyň üsti bilen alyp bardy. Şol bir wagtyň özünde '''“Daýhanbankyň”''' maliýe durnuklylygyny gazanmak, agrosenagat toplumyna degişli pudaklaryň edara-kärhanalarynda ykdysady ösüşlere goldaw bermek, milli pulymyzyň dolanyşygyny çaltlandyrmak we onuň hümmetini ýokarlandyrmak boýunça çeýe pul-karz syýasaty alnyp barylýar.{{Infobox Central bank|name=&quot;Daýhanbank&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 465|established=1995 ýyl, 10-njy mart|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.dayhanbank.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 38-02-51, +993 (12) 38-02-39
Fax +993 (12) 92-02-91
Email dayhanbank@online.tm|image=[[File:Daýhanbank.webp|thumb|Daýhanbank]]}}

== Taryhy ==
XX-nji asyryň başlarynda Türkmenistanda ilatyň 80-85% golaý oba ýerlerinde ýaşapdyr. Şonuň ýaly-da, oba hojalygy türkmenleriň ykdysady durmuşynyň esasy bölegi hasaplanypdyr. Oba hojalyk pudagy karzlaşdyrmagyň baý taryhy bardyr. Oba hojalygynda daýhanlaryň pula mätäçlik çekmegi netijesinde şol döwürde kredit kooperasiýasynyň emele gelmegine getiripdir. 1909-njy ýylda kiçi kredit Uprawleniýasy tarapyndan döredilen ilkinji kredit we süýşürintgiler bileleşigine türkmen daýhanlary uly isleg bilen giripdirler. Zakaspiýa welaýatynda 1910-njy ýylda 14 sany bileleşik bolup, olaryň sany 1914-nji ýylda 58 ýetipdir. Ol bileleşikler esasan hem karz amallaryny ýerine ýetirmek bilen meşgullanypdyrlar.

Ýurdumyzyň taryhynda türkmen halky oba hojalyk pudagy bilen giňden meşgullanan we pudaga hyzmat etmek üçin birnäçe banklar hyzmat edipdir. Ol banklar şu aşakdakylardan ybaratdyr:

1923-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda döredilen Orta Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Poltorask agentligi we 1925-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan 1-nji oktýabr aralygynda hereket eden Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Türkmen agentligidir.

1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda 1118 belgili banklaryň işini we gurluşyny üýtgedip gurmak baradaky karara laýyklykda, Türkmenistanda beýleki banklar bilen bir hatarda Agrosenagat banky döredildi we daýhanbirleşiklerine, agrosenagat toplumyna degişli bolan edara – kärhanalara köptaraplaýyn hyzmat etmek üçin Türkmenistanyň welaýatlarynda we etraplarynda onuň bölümleri açyldy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalyk özgertmeleriniň çäginde, 1995-nji ýylyň 10-njy martynda ýörite karar bilen öňki Agrosenagat bankynyň edaralarynyň binýadynda Daýhanbanky döredildi. Daýhanbankynyň agentlikleri 1995-nji ýylda döredilip başlandy. Olaryň ilkinji wezipesi daýhan birleşikleriň işgärleriniň zähmet haklaryny bermeklik bolup durýardy.

1996-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen uly Döwlet Maslahatynda agrar sektorynda ykdysady reforma geçirmekligiň hemme taraplaýyn oýlanyşykly konsepsiýasy yglan edildi.

1997-nji ýylyň başyndan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli önümleri (pagta,bugdaý) öndürijileriň her birine Daýhanbankyň ýerledäki agentliklerinde aýratynlykda tarap hasaplary açylyp başlandy. Şol ýylda bank tarapyndan işlenilip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy.

1998-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 3970 belgili “Türkmenistanyň bank ulgamyny pugtalandyrmak baradaky çäreler hakyndaky” Karary bilen 1999-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky döredildi we Daýhanbankda ýurduň Agrosenagat toplumyna hyzmat edýän döwet täjirçilik bankynyň derejesi berildi. Bu konsepsiýa önümçiligi gurnamaklygyň we dolandyrmaklygyň, zähmete bolan höweslendirmäni we oba hojalyk önümini öndürijileriň özbaşdaklygyny üpjün etmegiň esasynda kärende gatnaşyklaryny ösdürmegiň, maddy-tehniki bazanyň, ýeriň we suwuň netijeli peýdalanmagynyň giň meselelerini özünde jemleýär.

Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygyny üstünlikli özgertmekde esasy meseleleriň biri hökmünde kärendeçiler bilen hasaplaşyklary täzeçe gurnamaklygyny belledi. Bu maksatnama laýyklykda, täze döredilen Daýhanbanklaryň oba hojalygynda geçirýän ykdysady özgertmeler babatynda çetde durman, göniden-göni onuň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy göz öňüne tutuldy. Ýagny, oba hojalygynyň özgerdilmegi ykdysady ulgamymyzyň birnäçe düzüm bölekleri:oba hojalygynyň, oňa hyzmat edýän pudaklaryň we Daýhanbanklaryň gönüden-göni gatnaşmagynda amala aşyrylmalydy. Netijede, kärendeçi ykdysady we maliýe gatnaşyklarynyň meýdanyna özbaşdak gatnaşyjy hökmünde çykdy. Hasaplaşyklary täzeçe gurnamak we olary alyp barmak wezipesi Daýhanbankyň üstüne ýüklendi.

Döwlet tabşyrygyna degişli önüm öndürijileriň önümçilik harajatlaryny maliýeleşdirmek bolsa, kärendeçileriň taýýarlaýjy guramalar bilen baglaşan şertnamalary esasynda olaryň hasaplaryna taýýarlaýjy guramalar tarapyndan hakujy serişdesini goýbermek bilen amala aşayryldy.

1997-nji ýylda hasaplaşyk Daýhanbanky tarapyndan işlenip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy. Depderçe daýhanyň önümçilik – maliýe meýilnamasy hökmünde we önümçilikde degişli çykdajylar üçin çek hasaplaşygyny geçirmek hem-de olary hasaba almak üçin niýetlendi.

1998-nji ýyldan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen hyzmat ediji edara-kärhanalaryň arasyndaky hasaplaşyklar döwlet tarapyndan göýberilýän ýeňillikli karzlaşdyrmaklyk arkaly amala aşyrylyp başlandy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 29-njy oktýabryndaky 6919 belgili “Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetini döretmek hakyndaky” we 2004-nji ýylyň 24-nji dekabryndaky 7024 “2005-nji ýylda pagta öndürmek hakynda” kararlaryna laýyklykda 2005-nji ýylyň pagta hasylyny täze döredilen Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň jogapkärçiliginde ekmeklik ýola goýulyp, bu ugur boýunça ykdysady-maliýe gatnaşyklarynyň täze usuly işe girizildi.

Bu usulyň işe girizilmegi bilen öňkülerden tapawutlylykda, pagta hasylynyň önümçilik harajatlary üçin karz ugry önüm öndürijilere açylman, Türkmenistanyň oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine açyldy we şonuň bilen birlikde kärendeçieleriň ähli önümçilik harajatlarynyň hasaby “Daýhanbanklarynda” ýöredildi.

Soňra “Daýhan birleşikleri hakynda” Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi bilen, 2008-nji ýyldan başlap kärendeçileriň hasaplarynyň daýhan birleşikleri tarapyndan täze usulda ýöredilip başlanylmagy ýola goýuldy.

== &quot;MELEGUŞ&quot; Atly Nagt Pul Geçirim Hyzmaty ==
[[Faýl:Meleguş.jpg|thumb|528x528px|«Meleguş» pul geçirim hyzmaty]]
Türkmenistanyň &quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik banky, nagt görnüşinde milli puly aňsatlyk bilen howpsuz usulda ugratmaga mümkünçilik berýän «Meleguş» atly täze pul geçirim ulgamynyň hyzmatlaryny hödürleýär.

Pul geçirmek üçin, müşderi öz şahsyýetnamasy, puly we alyjynyň maglumatlary bilen bankymyzyň merkezi edarasyna ýa-da islendik şahamçasyna ýüz tutup bilersiňiz.

Ugradyjynyň arzasy esasynda pul çäklendirilmedik möçberde geçirilip, alyjynyň ýüzlenmesi we onuň şahsyýetnamasy esasynda berilýär. Eger-de, alyjy 7 iş günüň dowamynda banka ýüz tutmasa, onda gelen pul yzyna gaýtarylýar we bu barada ugradyja habar berilýär.

&quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik bankyndan siz amatly hem-de ygtybarly «Meleguş» pul geçirim hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz.
[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>8p1jtzxjz1jcw1v9va8lfw44pjdv6d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269033</id>
      <parentid>269031</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8459" sha1="fl4k4s4y2i1p7lji50ifnk78urfmsrd" xml:space="preserve">'''“Daýhanbank” Döwlet Täjirçilik Banky''' Garaşsyzlyk ýyllary içinde “Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni taýdan ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş ugry” milli maksatnamasy esasynda ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmegiň baş ýörelgesinden ugur alyp, daýhanlaryň we hususy ýer eýeleriniň döwlet tabşyrygyna degişli önümleri öndürmek boýunça olaryň önümçilik harajatlarynyň maliýeleşdirmekligi we maliýe hasaplaşyk hyzmatlaryny etmekligi bank gulluklarynyň üsti bilen alyp bardy. Şol bir wagtyň özünde '''“Daýhanbankyň”''' maliýe durnuklylygyny gazanmak, agrosenagat toplumyna degişli pudaklaryň edara-kärhanalarynda ykdysady ösüşlere goldaw bermek, milli pulymyzyň dolanyşygyny çaltlandyrmak we onuň hümmetini ýokarlandyrmak boýunça çeýe pul-karz syýasaty alnyp barylýar.{{Infobox Central bank|name=&quot;Daýhanbank&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 465|established=1995 ýyl, 10-njy mart|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.dayhanbank.gov.tm/|embed=Tel +993 (12) 38-02-51, +993 (12) 38-02-39
Fax +993 (12) 92-02-91
Email dayhanbank@online.tm|image=[[File:Daýhanbank.webp|thumb|Daýhanbank]]|president2=Aganyýazow Şahymyrat Abdurahmanowiç}}

== Taryhy ==
XX-nji asyryň başlarynda Türkmenistanda ilatyň 80-85% golaý oba ýerlerinde ýaşapdyr. Şonuň ýaly-da, oba hojalygy türkmenleriň ykdysady durmuşynyň esasy bölegi hasaplanypdyr. Oba hojalyk pudagy karzlaşdyrmagyň baý taryhy bardyr. Oba hojalygynda daýhanlaryň pula mätäçlik çekmegi netijesinde şol döwürde kredit kooperasiýasynyň emele gelmegine getiripdir. 1909-njy ýylda kiçi kredit Uprawleniýasy tarapyndan döredilen ilkinji kredit we süýşürintgiler bileleşigine türkmen daýhanlary uly isleg bilen giripdirler. Zakaspiýa welaýatynda 1910-njy ýylda 14 sany bileleşik bolup, olaryň sany 1914-nji ýylda 58 ýetipdir. Ol bileleşikler esasan hem karz amallaryny ýerine ýetirmek bilen meşgullanypdyrlar.

Ýurdumyzyň taryhynda türkmen halky oba hojalyk pudagy bilen giňden meşgullanan we pudaga hyzmat etmek üçin birnäçe banklar hyzmat edipdir. Ol banklar şu aşakdakylardan ybaratdyr:

1923-nji ýylyň 15-nji ýanwarynda döredilen Orta Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Poltorask agentligi we 1925-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan 1-nji oktýabr aralygynda hereket eden Aziýanyň Oba hojalyk bankynyň Türkmen agentligidir.

1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda 1118 belgili banklaryň işini we gurluşyny üýtgedip gurmak baradaky karara laýyklykda, Türkmenistanda beýleki banklar bilen bir hatarda Agrosenagat banky döredildi we daýhanbirleşiklerine, agrosenagat toplumyna degişli bolan edara – kärhanalara köptaraplaýyn hyzmat etmek üçin Türkmenistanyň welaýatlarynda we etraplarynda onuň bölümleri açyldy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalyk özgertmeleriniň çäginde, 1995-nji ýylyň 10-njy martynda ýörite karar bilen öňki Agrosenagat bankynyň edaralarynyň binýadynda Daýhanbanky döredildi. Daýhanbankynyň agentlikleri 1995-nji ýylda döredilip başlandy. Olaryň ilkinji wezipesi daýhan birleşikleriň işgärleriniň zähmet haklaryny bermeklik bolup durýardy.

1996-njy ýylyň dekabr aýynda geçirilen uly Döwlet Maslahatynda agrar sektorynda ykdysady reforma geçirmekligiň hemme taraplaýyn oýlanyşykly konsepsiýasy yglan edildi.

1997-nji ýylyň başyndan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli önümleri (pagta,bugdaý) öndürijileriň her birine Daýhanbankyň ýerledäki agentliklerinde aýratynlykda tarap hasaplary açylyp başlandy. Şol ýylda bank tarapyndan işlenilip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy.

1998-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 3970 belgili “Türkmenistanyň bank ulgamyny pugtalandyrmak baradaky çäreler hakyndaky” Karary bilen 1999-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky döredildi we Daýhanbankda ýurduň Agrosenagat toplumyna hyzmat edýän döwet täjirçilik bankynyň derejesi berildi. Bu konsepsiýa önümçiligi gurnamaklygyň we dolandyrmaklygyň, zähmete bolan höweslendirmäni we oba hojalyk önümini öndürijileriň özbaşdaklygyny üpjün etmegiň esasynda kärende gatnaşyklaryny ösdürmegiň, maddy-tehniki bazanyň, ýeriň we suwuň netijeli peýdalanmagynyň giň meselelerini özünde jemleýär.

Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygyny üstünlikli özgertmekde esasy meseleleriň biri hökmünde kärendeçiler bilen hasaplaşyklary täzeçe gurnamaklygyny belledi. Bu maksatnama laýyklykda, täze döredilen Daýhanbanklaryň oba hojalygynda geçirýän ykdysady özgertmeler babatynda çetde durman, göniden-göni onuň amala aşyrylmagyna gatnaşmagy göz öňüne tutuldy. Ýagny, oba hojalygynyň özgerdilmegi ykdysady ulgamymyzyň birnäçe düzüm bölekleri:oba hojalygynyň, oňa hyzmat edýän pudaklaryň we Daýhanbanklaryň gönüden-göni gatnaşmagynda amala aşyrylmalydy. Netijede, kärendeçi ykdysady we maliýe gatnaşyklarynyň meýdanyna özbaşdak gatnaşyjy hökmünde çykdy. Hasaplaşyklary täzeçe gurnamak we olary alyp barmak wezipesi Daýhanbankyň üstüne ýüklendi.

Döwlet tabşyrygyna degişli önüm öndürijileriň önümçilik harajatlaryny maliýeleşdirmek bolsa, kärendeçileriň taýýarlaýjy guramalar bilen baglaşan şertnamalary esasynda olaryň hasaplaryna taýýarlaýjy guramalar tarapyndan hakujy serişdesini goýbermek bilen amala aşayryldy.

1997-nji ýylda hasaplaşyk Daýhanbanky tarapyndan işlenip taýýarlanylan “Daýhanyň hasap depderçesi” boýunça alynyp baryldy. Depderçe daýhanyň önümçilik – maliýe meýilnamasy hökmünde we önümçilikde degişli çykdajylar üçin çek hasaplaşygyny geçirmek hem-de olary hasaba almak üçin niýetlendi.

1998-nji ýyldan başlap, döwlet tabşyrygyna degişli oba hojalyk önümlerini öndürijiler bilen hyzmat ediji edara-kärhanalaryň arasyndaky hasaplaşyklar döwlet tarapyndan göýberilýän ýeňillikli karzlaşdyrmaklyk arkaly amala aşyrylyp başlandy.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 29-njy oktýabryndaky 6919 belgili “Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetini döretmek hakyndaky” we 2004-nji ýylyň 24-nji dekabryndaky 7024 “2005-nji ýylda pagta öndürmek hakynda” kararlaryna laýyklykda 2005-nji ýylyň pagta hasylyny täze döredilen Türkmenistanyň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň jogapkärçiliginde ekmeklik ýola goýulyp, bu ugur boýunça ykdysady-maliýe gatnaşyklarynyň täze usuly işe girizildi.

Bu usulyň işe girizilmegi bilen öňkülerden tapawutlylykda, pagta hasylynyň önümçilik harajatlary üçin karz ugry önüm öndürijilere açylman, Türkmenistanyň oba hojalyk paýdarlar jemgyýetiniň we Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine açyldy we şonuň bilen birlikde kärendeçieleriň ähli önümçilik harajatlarynyň hasaby “Daýhanbanklarynda” ýöredildi.

Soňra “Daýhan birleşikleri hakynda” Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi bilen, 2008-nji ýyldan başlap kärendeçileriň hasaplarynyň daýhan birleşikleri tarapyndan täze usulda ýöredilip başlanylmagy ýola goýuldy.

== &quot;MELEGUŞ&quot; Atly Nagt Pul Geçirim Hyzmaty ==
[[Faýl:Meleguş.jpg|thumb|528x528px|«Meleguş» pul geçirim hyzmaty]]
Türkmenistanyň &quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik banky, nagt görnüşinde milli puly aňsatlyk bilen howpsuz usulda ugratmaga mümkünçilik berýän «Meleguş» atly täze pul geçirim ulgamynyň hyzmatlaryny hödürleýär.

Pul geçirmek üçin, müşderi öz şahsyýetnamasy, puly we alyjynyň maglumatlary bilen bankymyzyň merkezi edarasyna ýa-da islendik şahamçasyna ýüz tutup bilersiňiz.

Ugradyjynyň arzasy esasynda pul çäklendirilmedik möçberde geçirilip, alyjynyň ýüzlenmesi we onuň şahsyýetnamasy esasynda berilýär. Eger-de, alyjy 7 iş günüň dowamynda banka ýüz tutmasa, onda gelen pul yzyna gaýtarylýar we bu barada ugradyja habar berilýär.

&quot;Daýhanbank&quot; döwlet täjirçilik bankyndan siz amatly hem-de ygtybarly «Meleguş» pul geçirim hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz.
[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>fl4k4s4y2i1p7lji50ifnk78urfmsrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12503</id>
    <revision>
      <id>269017</id>
      <parentid>218104</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="kqcrxfm7r1p5t9y8v6lsmmfyln1fguj" xml:space="preserve">{{Infobox Central bank|name=&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat şäheriniň Görogly köçesi, 79|established=1990 ýyl, 29-njy dekabr|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.tnbk.tm/tm/|embed=Tel +993 (12) 44-03-04
Fax +993 (12) 92-07-35
Email info@tnbk.tm
SWIFT kody TNBKTM2X}}

Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky 1990-njy ýylyň derkabr aýynyň 29-na Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda 1999-njy ýylda bank döwlet eýeçiligine geçirildi.

Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky ýurdumyzyň ykdysady we durmuş maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýar. Bankyň 23 sany şahamçasy bolup, olar Türkmenistanyň ähli künjeklerinde ýerleşip, müşderlere dürli bank hyzmatlaryny hödürleýärler.
Bankyň işjeňligi täjirçilik esasda amala aşyrylýar. Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyk ministrliginiň, Dokma senagaty ministrliginiň edara-kärhanalaryna we Döwlet býujetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalara hyzmat etmeklige ýöritleşdirilen bankdyr. Mundan başgada, şäher ýerlerinde pensionerleriň pensiýalarynyň töleglerini we raýatlara döwlet tarapyndan bellenen durmuş taýdan kömek pullarynyň töleglerini amala aşyrýar. Türkmenbankyň hyzmatyndan dürli eýeçilikdäki kärhanalar, telekeçiler peýdalanýarlar.
Bankyň karzlaşdyrmak syýasatynyň esasy ugurlary döwlet eýeçiligindäki kärhanalaryň işjeňligini sagdynlaşdyrmak üçin olaryň dolanyşyk serişdeleriniň üstüni dolmakda karzlara bolan isleglerini kanagatlandyrmakdan, halkyň ýaşaýyş derejesini dowulandyrmak bilen baglanyşykly ýokary amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny satyn almak üçin ilata ipoteka karzlaryny bermekden hem-de halkyň durmuş üpjünçiligini gowulandyrmak maksady bilen sarp ediş maksatly karzlary bermekden ybaratdyr.

Bankyň täze bank önümlerini we hyzmatlaryny öňe ilerletmek bilen, ilata dürli görnüşdäki karzlary hödürleýär:

• bilim maksatlaryna berilýän karzlar;

• ýaş maşgalalar üçin sarp edijilik maksatlaryna berilýän karzlar;

• durmuş maksatly harytlaryň satyn alynmagyna we gaýragoýmasyz harajatlara berilýän karzlar;

• maliýe taýdan durnukly kärhanalaryň we guramalaryň işgärlerine korporatiw kepillendirmegi bilen durmuş maksatlara we ş.m. görnüşlere berilýän karzlar.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 23-nji martyndaky N7824 belgili ''Türkmenistanda bir bitewi bank programma serişdelerini ornaşdyrmak we milli kartly töleg ulgamyny döretmek hakynda'' kararyny durmuşa geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň Merkezi bankynyň goldamagynda ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň kartyny dolanyşyga goýberip başlady.
Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň bank kartlaryny emissiýa etmekde iň iri emitent bank bolup çykyş eder. ''Türkmenistan'' bank tarapyndan hyzmat edilýän müşderiler, esasan Döwlet büjetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalar zähmet haklarynyň tölegleri üçin köp möçberlerde nagt puly sarp edijiler bolup durýar.
Türkmenistan banky ilatyň wagtlaýyn erkin serişdelerini banka çekmek ugrunda alyp barýan syýasaty yzygiderli kümilleşdirilýär. - See more at: http://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314153210/https://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- |date=2016-03-14 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>kqcrxfm7r1p5t9y8v6lsmmfyln1fguj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269020</id>
      <parentid>269017</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="hxeerks2i53a6iodkjbjqnzs37fwjkr" xml:space="preserve">&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky 1990-njy ýylyň derkabr aýynyň 29-na Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda 1999-njy ýylda bank döwlet eýeçiligine geçirildi.{{Infobox Central bank|name=&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat şäheriniň Görogly köçesi, 79|established=1990 ýyl, 29-njy dekabr|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.tnbk.tm/tm/|embed=Tel +993 (12) 44-03-04
Fax +993 (12) 92-07-35
Email info@tnbk.tm
SWIFT kody TNBKTM2X}}


Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky ýurdumyzyň ykdysady we durmuş maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýar. Bankyň 23 sany şahamçasy bolup, olar Türkmenistanyň ähli künjeklerinde ýerleşip, müşderlere dürli bank hyzmatlaryny hödürleýärler.
Bankyň işjeňligi täjirçilik esasda amala aşyrylýar. Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyk ministrliginiň, Dokma senagaty ministrliginiň edara-kärhanalaryna we Döwlet býujetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalara hyzmat etmeklige ýöritleşdirilen bankdyr. Mundan başgada, şäher ýerlerinde pensionerleriň pensiýalarynyň töleglerini we raýatlara döwlet tarapyndan bellenen durmuş taýdan kömek pullarynyň töleglerini amala aşyrýar. Türkmenbankyň hyzmatyndan dürli eýeçilikdäki kärhanalar, telekeçiler peýdalanýarlar.
Bankyň karzlaşdyrmak syýasatynyň esasy ugurlary döwlet eýeçiligindäki kärhanalaryň işjeňligini sagdynlaşdyrmak üçin olaryň dolanyşyk serişdeleriniň üstüni dolmakda karzlara bolan isleglerini kanagatlandyrmakdan, halkyň ýaşaýyş derejesini dowulandyrmak bilen baglanyşykly ýokary amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny satyn almak üçin ilata ipoteka karzlaryny bermekden hem-de halkyň durmuş üpjünçiligini gowulandyrmak maksady bilen sarp ediş maksatly karzlary bermekden ybaratdyr.

Bankyň täze bank önümlerini we hyzmatlaryny öňe ilerletmek bilen, ilata dürli görnüşdäki karzlary hödürleýär:

• bilim maksatlaryna berilýän karzlar;

• ýaş maşgalalar üçin sarp edijilik maksatlaryna berilýän karzlar;

• durmuş maksatly harytlaryň satyn alynmagyna we gaýragoýmasyz harajatlara berilýän karzlar;

• maliýe taýdan durnukly kärhanalaryň we guramalaryň işgärlerine korporatiw kepillendirmegi bilen durmuş maksatlara we ş.m. görnüşlere berilýän karzlar.

Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 23-nji martyndaky N7824 belgili ''Türkmenistanda bir bitewi bank programma serişdelerini ornaşdyrmak we milli kartly töleg ulgamyny döretmek hakynda'' kararyny durmuşa geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň Merkezi bankynyň goldamagynda ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň kartyny dolanyşyga goýberip başlady.
Türkmenistanyň ''Türkmenistan'' döwlet täjirçilik banky''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň bank kartlaryny emissiýa etmekde iň iri emitent bank bolup çykyş eder. ''Türkmenistan'' bank tarapyndan hyzmat edilýän müşderiler, esasan Döwlet büjetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalar zähmet haklarynyň tölegleri üçin köp möçberlerde nagt puly sarp edijiler bolup durýar.
Türkmenistan banky ilatyň wagtlaýyn erkin serişdelerini banka çekmek ugrunda alyp barýan syýasaty yzygiderli kümilleşdirilýär. - See more at: http://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314153210/https://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- |date=2016-03-14 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>hxeerks2i53a6iodkjbjqnzs37fwjkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269023</id>
      <parentid>269020</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3531" sha1="f1f64urad75vmyewyoaxh2fzja2mfoi" xml:space="preserve">'''&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky''' 1990-njy ýylyň derkabr aýynyň 29-na Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda 1999-njy ýylda bank döwlet eýeçiligine geçirildi.{{Infobox Central bank|name=&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat şäheriniň Görogly köçesi, 79|established=1990 ýyl, 29-njy dekabr|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.tnbk.tm/tm/|embed=Tel +993 (12) 44-03-04
Fax +993 (12) 92-07-35
Email info@tnbk.tm
SWIFT kody TNBKTM2X}}

== Bank Barada ==
Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşleriniň köpugurlylygyny gazanmak babatda düýpli öňegidişikler gazanylýar.    Häzirki döwürde belent sepgitlere tarap bedew bady bilen öňe barýan ýurdumyzda ykdysady ösüş babatynda öňde goýlan sepgitlere üstünlikli ýetilmeginde döwlet maksatnamalarynyň döwrebap, kämil bolmagynyň we durmuşa geçirilmeginiň ähmiýeti uludyr.

    Bu babatda karz edaralaryň milli ykdysadyýeti maýa goýum serişdeleri bilen üpjün etmekde uly ähmiýete eýe bolup,  häzirki wagtda ýurdumyzda halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has hem ýokarlanmagyny maksat edinip, giň gerimli işler alnyp barylýar.

   Alnyp barylýan işleriň çäklerinde Türkmenistanyň  &quot;Türkmenistan&quot;  döwlet täjirçilik banky aşakdaky karzlary we bank hyzmatlaryny hödürleýär.

'''   Bank karzlary:'''

* Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli edara görnüşli taraplaryna;
* Türkmenistanyň söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi we onuň tabynlygyndaky edara kärhanalar;
* Jemgyýetçilik guramalar;
* Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk edara görnüşli taraplaryna we hususy telekeçiler;
* Türkmenistanyň raýatlaryna berilýän karzlar.

'''   Bank hyzmatlary:'''

* Milli we daşary ýurt pullarynda bank hasaplaryny açmak
* Milli we daşary ýurt pullarynda nagt däl hasaplaşyklary
* Milli we daşary ýurt pullarynda nagt hasaplaşyklary
* Inkasso boýunça hasaplaşyklary
* Akkreditiwler boýunça hasaplaşyklary  
* Bank blanklary we hyzmatlary
* Goýum bilen baglanyşykly amallar
* Bank karty bilen baglanyşykly amallar
* Bank kepillikleri
* Gazna bazaryndaky hyzmatlar

== Altyn Asyr Töleg Ulgamy ==
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 23-nji martyndaky N7824 belgili ''Türkmenistanda bir bitewi bank programma serişdelerini ornaşdyrmak we milli kartly töleg ulgamyny döretmek hakynda'' kararyny durmuşa geçirmek maksady bilen, &quot;Türkmenistan&quot; döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň Merkezi bankynyň goldamagynda ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň kartyny dolanyşyga goýberip başlady. &quot;Türkmenistan&quot; döwlet täjirçilik banky ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň bank kartlaryny emissiýa etmekde iň iri emitent bank bolup çykyş edýär. ''Türkmenistan'' bank tarapyndan hyzmat edilýän müşderiler, esasan Döwlet büjetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalar zähmet haklarynyň tölegleri üçin köp möçberlerde nagt puly sarp edijiler bolup durýar. Türkmenistan banky ilatyň wagtlaýyn erkin serişdelerini banka çekmek ugrunda alyp barýan syýasaty yzygiderli kümilleşdirilýär.

== Arhiw ==
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314153210/https://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- |date=2016-03-14 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>f1f64urad75vmyewyoaxh2fzja2mfoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269024</id>
      <parentid>269023</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="3dktjm5m6tpsxugihgsla7qv9trsia1" xml:space="preserve">'''&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky''' 1990-njy ýylyň derkabr aýynyň 29-na Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda 1999-njy ýylda bank döwlet eýeçiligine geçirildi.{{Infobox Central bank|name=&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat şäheriniň Görogly köçesi, 79|established=1990 ýyl, 29-njy dekabr|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.tnbk.tm/tm/|embed=Tel +993 (12) 44-03-04
Fax +993 (12) 92-07-35
Email info@tnbk.tm
SWIFT kody TNBKTM2X|image=[[File:Türkmenistan Bank.jpg|thumb|Türkmenistan Bank]]}}

== Bank Barada ==
Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşleriniň köpugurlylygyny gazanmak babatda düýpli öňegidişikler gazanylýar.    Häzirki döwürde belent sepgitlere tarap bedew bady bilen öňe barýan ýurdumyzda ykdysady ösüş babatynda öňde goýlan sepgitlere üstünlikli ýetilmeginde döwlet maksatnamalarynyň döwrebap, kämil bolmagynyň we durmuşa geçirilmeginiň ähmiýeti uludyr.

    Bu babatda karz edaralaryň milli ykdysadyýeti maýa goýum serişdeleri bilen üpjün etmekde uly ähmiýete eýe bolup,  häzirki wagtda ýurdumyzda halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has hem ýokarlanmagyny maksat edinip, giň gerimli işler alnyp barylýar.

   Alnyp barylýan işleriň çäklerinde Türkmenistanyň  &quot;Türkmenistan&quot;  döwlet täjirçilik banky aşakdaky karzlary we bank hyzmatlaryny hödürleýär.

'''   Bank karzlary:'''

* Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli edara görnüşli taraplaryna;
* Türkmenistanyň söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi we onuň tabynlygyndaky edara kärhanalar;
* Jemgyýetçilik guramalar;
* Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk edara görnüşli taraplaryna we hususy telekeçiler;
* Türkmenistanyň raýatlaryna berilýän karzlar.

'''   Bank hyzmatlary:'''

* Milli we daşary ýurt pullarynda bank hasaplaryny açmak
* Milli we daşary ýurt pullarynda nagt däl hasaplaşyklary
* Milli we daşary ýurt pullarynda nagt hasaplaşyklary
* Inkasso boýunça hasaplaşyklary
* Akkreditiwler boýunça hasaplaşyklary  
* Bank blanklary we hyzmatlary
* Goýum bilen baglanyşykly amallar
* Bank karty bilen baglanyşykly amallar
* Bank kepillikleri
* Gazna bazaryndaky hyzmatlar

== Altyn Asyr Töleg Ulgamy ==
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 23-nji martyndaky N7824 belgili ''Türkmenistanda bir bitewi bank programma serişdelerini ornaşdyrmak we milli kartly töleg ulgamyny döretmek hakynda'' kararyny durmuşa geçirmek maksady bilen, &quot;Türkmenistan&quot; döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň Merkezi bankynyň goldamagynda ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň kartyny dolanyşyga goýberip başlady. &quot;Türkmenistan&quot; döwlet täjirçilik banky ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň bank kartlaryny emissiýa etmekde iň iri emitent bank bolup çykyş edýär. ''Türkmenistan'' bank tarapyndan hyzmat edilýän müşderiler, esasan Döwlet büjetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalar zähmet haklarynyň tölegleri üçin köp möçberlerde nagt puly sarp edijiler bolup durýar. Türkmenistan banky ilatyň wagtlaýyn erkin serişdelerini banka çekmek ugrunda alyp barýan syýasaty yzygiderli kümilleşdirilýär.

== Arhiw ==
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314153210/https://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- |date=2016-03-14 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>3dktjm5m6tpsxugihgsla7qv9trsia1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>269025</id>
      <parentid>269024</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Surat</comment>
      <origin>269025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3656" sha1="1y8sm6d9el78ego5tymjb0rg0r1m9ob" xml:space="preserve">'''&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky''' 1990-njy ýylyň derkabr aýynyň 29-na Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda 1999-njy ýylda bank döwlet eýeçiligine geçirildi.{{Infobox Central bank|name=&quot;Türkmenistan&quot; Döwlet Täjirçilik Banky|headquarters=744000, Türkmenistan, Aşgabat şäheriniň Görogly köçesi, 79|established=1990 ýyl, 29-njy dekabr|ownership=Türkmenistan|governance=Häkimiýet|website=https://www.tnbk.tm/tm/|embed=Tel +993 (12) 44-03-04
Fax +993 (12) 92-07-35
Email info@tnbk.tm
SWIFT kody TNBKTM2X|image=[[File:Türkmenistan Bank.jpg|thumb|Türkmenistan Bank]]}}

== Bank Barada ==
Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşleriniň köpugurlylygyny gazanmak babatda düýpli öňegidişikler gazanylýar.    Häzirki döwürde belent sepgitlere tarap bedew bady bilen öňe barýan ýurdumyzda ykdysady ösüş babatynda öňde goýlan sepgitlere üstünlikli ýetilmeginde döwlet maksatnamalarynyň döwrebap, kämil bolmagynyň we durmuşa geçirilmeginiň ähmiýeti uludyr.

    Bu babatda karz edaralaryň milli ykdysadyýeti maýa goýum serişdeleri bilen üpjün etmekde uly ähmiýete eýe bolup,  häzirki wagtda ýurdumyzda halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has hem ýokarlanmagyny maksat edinip, giň gerimli işler alnyp barylýar.

   Alnyp barylýan işleriň çäklerinde Türkmenistanyň  &quot;Türkmenistan&quot;  döwlet täjirçilik banky aşakdaky karzlary we bank hyzmatlaryny hödürleýär.

'''   Bank karzlary:'''

* Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli edara görnüşli taraplaryna;
* Türkmenistanyň söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi we onuň tabynlygyndaky edara kärhanalar;
* Jemgyýetçilik guramalar;
* Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk edara görnüşli taraplaryna we hususy telekeçiler;
* Türkmenistanyň raýatlaryna berilýän karzlar.

'''   Bank hyzmatlary:'''

* Milli we daşary ýurt pullarynda bank hasaplaryny açmak
* Milli we daşary ýurt pullarynda nagt däl hasaplaşyklary
* Milli we daşary ýurt pullarynda nagt hasaplaşyklary
* Inkasso boýunça hasaplaşyklary
* Akkreditiwler boýunça hasaplaşyklary  
* Bank blanklary we hyzmatlary
* Goýum bilen baglanyşykly amallar
* Bank karty bilen baglanyşykly amallar
* Bank kepillikleri
* Gazna bazaryndaky hyzmatlar

== Altyn Asyr Töleg Ulgamy ==
[[Faýl:Bank Kart.png|thumb|451x451px|Altyn Asyr Bank Karty]]
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 23-nji martyndaky N7824 belgili ''Türkmenistanda bir bitewi bank programma serişdelerini ornaşdyrmak we milli kartly töleg ulgamyny döretmek hakynda'' kararyny durmuşa geçirmek maksady bilen, &quot;Türkmenistan&quot; döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň Merkezi bankynyň goldamagynda ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň kartyny dolanyşyga goýberip başlady. &quot;Türkmenistan&quot; döwlet täjirçilik banky ''Altyn Asyr'' töleg ulgamynyň bank kartlaryny emissiýa etmekde iň iri emitent bank bolup çykyş edýär. ''Türkmenistan'' bank tarapyndan hyzmat edilýän müşderiler, esasan Döwlet büjetinden maliýeleşdirilýän edara-kärhanalar zähmet haklarynyň tölegleri üçin köp möçberlerde nagt puly sarp edijiler bolup durýar. Türkmenistan banky ilatyň wagtlaýyn erkin serişdelerini banka çekmek ugrunda alyp barýan syýasaty yzygiderli kümilleşdirilýär.

== Arhiw ==
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314153210/https://ertir.com/index.php?q=blog&amp;view=50813#comment- |date=2016-03-14 }}

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>1y8sm6d9el78ego5tymjb0rg0r1m9ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Türkmen - Türk paýdarlar täjirçilik banky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12505</id>
    <revision>
      <id>269034</id>
      <parentid>267578</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mekan010</username>
        <id>33830</id>
      </contributor>
      <comment>Az</comment>
      <origin>269034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="t168eoevocw7dniv2827xtz7lqm0dok" xml:space="preserve">{{Infobox Central bank|name=Türkmen-Türk Paýdarlar Täjirçilik Banky}}

'''Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky''', [[Türkmenistan]] bilen [[Türkiýe]] Respublikasynyň arasynda 1992-nji ýylyň Maý aýynyň 2-sine gol çekilen Döwletara Memorandumyna laýyklykda, Türkmenistanyň çäklerindäki daşary ýurt maýa goýumly ilkinji bilelikdäki bank, 1993-nji ýylyň mart aýynyň 31-ne döredildi.

Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky 2000-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri ''Yslam Ösüş Bankynyň agzasy bolan ýurtlaryň milli ösüş maliýe guramalarynyň birleşmesiniň'' (ADFIMI-niň) agzasy bolup durýar. Bank tarapyndan açylan 3 sany nagt daşary ýurt pullarynyň alyş-çalyş nokady hereket edýär. Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky bank hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak, bank işjeňliginiň kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny kämileşdirmek, maliýe hasabatlarynyň halkara ülňülerini ornaşdyrmak, hödürlenýän hyzmatlarynyň gerimini giňeltmek hem-de töleg amallaryny kämilleşdirmek ýaly çäreleri durmuşa geçirýär. Bank önümleriniň görnüşlerini giňeltmek, müşderilere edilýän hyzmatlary kämilleşdirmek, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz bolegini ösdürmek, hususy telekeçilik işini karzlaşdyrmak ýaly ugurlar boýunça-da işleri yzygiderli alyp barýar.

Töleg ulgamyny kämilleşdirmek boýunça bankyň öňünde durýan wezipelerden ugur alyp, bankda häzirki wagtda dünýäde giňden ýaýran ''Viza'' we ''Mastercard'' ýaly halkara töleg kartlary boýunça hyzmatlary ýola goýuldy.

Mundan başgada, müşderileriň tabşyryklary boýunça geçirilýän tölegleriň tizligini artyrmak we ygtybarlygyny has ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly seljeriş işleri geçirilýär. Şolar bilen baglylykda, birinji derejeli daşary ýurt banklarynda habarlaşyk (aragatnaşyk) hasaplarynyň açylmagy we bankyň halkara SWIFT ulgamyna goşulmagy netijesinde, berilýän hyzmatlaryň has kämil bolmagy, ýerine ýetirilýän bank amallarynyň halkara standartlarynyň derejesine ýetirilmegine we müşderileriň hasaplaşyklarydyr tölegleriniň has çalt amala aşyrylmagy baradaky islegleriniň doly kanagatlandyrylmagy üpjün edilýär.

Ýurdumyzda telekeçiligiň ösmegine aýratyn üns berilýär. 2008-nji ýylyň 17-nji martyndaky ''Türkmenistanda hususy telekeçilik işini maliýeleşdirmegiň meseleleri hakynda '' Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararyna laýyklykda, hususy kärhanalaryň we telekeçileriň önümçiligini ösdürmek bilen bagly taslamalary üçin karz bermek işleri hem-de giňden ýaýbaňlandyrylýar.
Ilatdan we kärhanalardan çekilen serişdeleriň möçberini artdyrmaklyga we çekilen serişdeleri karzlar we maýa goýumlar görnüşinde ulanmaklyga uly üns berip Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky goýumlar boýunça teklip edilýän göterimleriň özüne çekiji we amatly bolmagyny üpjün etmek üçin, çekilýän we ýerleşdirilýän serişdeler boýunça göterimleriň sazlaşykly bolmagyna ähmiýet berýär. Munuň bilen bir hatarda, goýumlaryň dürli görnüşleri işlenip düzülende we olar boýunça tölenjek göterimlerdir, goýumlaryň möhletleri kesgitlenende müşderileriň islegleri göz öňünde tutulýar.

Bank tarapyndan berilýän hyzmatlar baradaky maglumatlary özünde jemleýän neşir önümleriniň ilatyň arasynda ýaýradylmagy we bank baradaky makalalaruyň ýurdumyzyň döwürleýin metbugatynda çap edilmegi bilen bir hatarda, internet sahypany açylmagy netijesinde bankyň gysgaça taryhy, guramaçylyk düzümi, ýerine ýetirýän amallarydyr, hödürleýän hyzmatlary, bankyň durmuşynda bolup geçýän täzelikler baradaky maglumatlaryň halk köpçüligine çalt we yzygiderli ýeririlmegi üpjün edilýär.

[[Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar]]</text>
      <sha1>t168eoevocw7dniv2827xtz7lqm0dok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isgender Muda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24455</id>
    <revision>
      <id>269035</id>
      <parentid>268594</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>112</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 14 April 2026.</comment>
      <origin>269035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="8ys63715vg17j4myf6p3plpntjmen3s" xml:space="preserve">{{Monarh maglumatlary|name=Iskandar Muda &lt;br&gt;{{nobold|&lt;small&gt;{{Nastaliq|سلطان إسكندر مودا}}&lt;/small&gt;}}|title=Sultan of the Aceh|image=Lukisan Iskandar muda.jpg|caption=Sultan Iskandar Muda's Portrait|reign=4 April 1607 – 27 December 1636|predecessor=[[Ali Ri'ayat Syah III]]|successor=[[Iskandar Thani]]|spouse=Kamaliah of [[Pahang]] (Putroe Phang)|issue=* [[Crown Prince]] Meurah Pupok
* [[Taj ul-Alam|Putri Sri Alam]]
* Raja Abdul Jalil Shah I of [[Asahan Sultanate|Asahan]]|full name=|royal house=[[Ali Mughayat Syah|Meukuta Alam]]|father=Sultan Mansyur Syah|mother=Puteri Raja Inderabangsa|religion=[[Sunni]]}} '''Isgender Muda''' (t. 1583&lt;ref&gt;[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007&lt;/ref&gt;–27-nji dekabr 1636&lt;ref name=&quot;Yusra&quot;&gt;Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007&lt;/ref&gt;) Aceh Darussalamyň 12-nji sultanydy. Onuň hökümdarlygy döwründe sultanlyk iň uly territoriýa giňişligine ýetdi, günbatar [[Indoneziýa]] we Malakka boğazyndaky iň güýçli harby güýç we iň baý ýurt boldy.

&quot;Iskandar Muda&quot; sözüň göni manysy bilen &quot;Ýaş Aleksandr&quot; diýmekdir, we onuň basyp alyşlary köplenç [[Isgender Zülkarneýn|Beýik Aleksandranyň]] basyp alyşlary bilen deňeşdirilýär.&lt;ref name=&quot;Yusra2&quot;&gt;Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007&lt;/ref&gt; Meşhur ýeňişleri bilen birlikde, onuň hökümdarlygy döwründe Açe halkara yslam ylmy we söwdanyň merkezi boldy. Ol Açe patyşalygynyň esaslandyryjysy Ali Mughayat Şahyň göni erkek neslinden gelen soňky Açe sultany boldy. Iskandar Mudyň ölümi Açe patyşalygynyň esaslandyryjy sülalesi Meukuta Alamyň ýok bolup, onuň ýerine başga bir sülaläniň gelmeginiň alamaty boldy.
[[Faýl:Flag_of_Aceh_Sultanate.svg|left|thumb|250x250px|Açeh sebiti &quot;Osmanlynyň goragçysy&quot; bolandan soň onuň baýdagy.]]
[[Faýl:Gunongan_Putroë_Phang.JPG|thumb|300x300px|Solong Iskandar Muda tarapyndan Pahangly aýaly Putroe Phang tarapyndan gurlan Gunongan]]
[[Faýl:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|left|thumb|1615-nji ýylda Iskandar Mudanyň [[Angliýa|Angliýanyň]] şasy I Jeýms ýazan haty]]

== Salgylanmalar ==</text>
      <sha1>8ys63715vg17j4myf6p3plpntjmen3s</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>